.[ # * ■ -¹ iji ' y->

• tk

#â

xi

«R

'r V 'x!.

■?'

■v j'.va

s •

>V<

■i

il

jf:

‘ W,

'»J

r%

fl

Vv T

•i

!/■

CT

•» -V

Srt'Wl

£0

Vj

«* J

fi

*T'

AL

V5

•r 'î* '.    ^

. R    . *f

:y:X‘Ś    :. -■ ‘

Tr

[•*,

jS

IJ

31

, ■* f

rv

"mm V

- S*

A\

:hÜ

1«

«1

v*

-,

»!

»•*

K*“*'-

".J*V c

*

m / '.

P0ffl '■>

4m Y ■ a

■. * -.vł

V. I

fc, ^

1P^

A.

rh

••

1*^

Ml

■ $4

.i

LJ

•t*

; V,

X,

r>

<-Y

»,

Wfk

îfe

r»

JS

ZP»

.r7,

cl*«.

.%•

/•- .

•' '/ •;. •.

/•.

ł>.ir

f-i i.

•V

w» *

% *1 i t v > * tjr

, -,

■*

L**

.•

LJ

-f¹

Km

'ł

!»

.i»,

ô'SjA

■5r:

SP

*•

!*,

|l

il

If*

* ♦ W

f *    '

f

V

%

v

< « -%

*4 d

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000231547

♦

4'

SŁOWNIK

JĘZYKA POLSKIEGO

PRZEZ

M. SAMUELA BOGUMIŁA LINDE.

WYDANIE IIRÜIS1E, WPRAWIE I POIOŻOSB

STARANIEM 1 NAKŁADEM zakładu narodowego imienia ossolińskich.

Tom V

' .. •

MM - TT.

LWÓW

W DRUKARNI ZAKŁADU OSSOLIŃSKICH.

4.

Sx.

fû

*

Mi

Y tV

LvT

‘i

“N

x.

non des phrases faites au hasard, mais des exemples choisies dans les auteurs, qui avaint eu le plus d’autorité. On aurait eu alors le véritable Dictionnaire littéraire, et grammatical de la langue; les étrangers, et même les Français y-auraint appris à en connaître toutes les finesses.

«Voltaire avait déterminé l’Academie Française, à faire son Dictionnaire sur un nouveau plan. Ce plan consistait à suivre l’histoire de chaque mot, depuis l’epoquc, ou il avait paru dans la langue, de marquer le sens divers, qu’il avait eu dans les différents siècles, les acceptions différentes, qu’il avait reçues; d’employer, pour faire sentir ses différentes nuances,

Ce Dictionnaire aurait offert aux gens de lettres une lecture instructive, qui eut contribué à former le goût, qui eut arrêté le progrès de la corruption. Chaque Académicien devait se charger d’une lettre de l’alphabet.»

Vie de Voltaire par Condorcet.

Nabył O. RovnuaM

2&fjo

JAŚNIE OŚWIECONEMU XIAZECIU JMCI

PONIATOWSKIEMU,

MINISTROWI WOJNY, GENERAŁOWI DYWIZYI, NACZELNEMU DOWÓDZCY WOJSK POLSKICH ORDERÓW WIELKIEJ WSTĘGI LEGIONU HONOROWEGO, WIELKIEGO KRZYŻA WOJSKOWEGO POLSKIEGO, NEAPOLITAŃSKIEGO, ORLA BIAŁEGO I INNYCH KAWALEROWI.

✓

i

■

r

/

■>

• .>

I

\

U

/

*

-

lr

/

'

• H

'S

*

/

4Ë

*

I

v

b

; ‘.

t

*•*„ Nr.

H

l

lemiennikowi Króla Stanisława Augusta, rycerzowi, który powierzoną sobie obronę, wskrzeszonej potężnćm Wielkiego Napoleona ramieniem ojczyzny, świetniejszym nad wszelkie nadzieje, skutkiem uwieńczył; opiekunowi młodzieży kształcącej się w umiejętnościach sztukę wojskową doskonalących; Mężowi ozdobionemu darami serce ujmującemi i zdobiącemi rozum, przypisując to dzieło, korzystam z dawno upragnionej, a teraz dopiero zdarzonej sposobności, złożenia Mu hołdu tego uszanowania, które Mu się od każdego chwałę i pomyślność ojczyzny kochającego obywatela należy.

że sta

Panowanie Stanisława Augusta zaszczyt ten przyniosło krajowi i jego rodakom

posag edukacyi publi

nowi epokę wskrzeszenia nauk w Narodzie. Za Niego część majątku po zgasłym, równie zamożnym jak uczonym zakonie, uratowana, obrócona szczęśliwie na

cznej , ustanowiona owa w wiecznej wdzięczności narodu zachowana Komisya Edukacyjna, wyższe i niższe szkoły do prawdziwego celu swego zwrócone

światło w kraju upowszechnione, życie publiczne i prywatne uprzyjemnione, gust wydoskonalony, język oczyszczony, upiękniony, ubogacony, dzieła w różnych naukach dla młodzieży i kraju prawdziwie użyteczne rozkrzewione; kunszta malarstwa, rzeźby, budownictwa ożywione; otoż pomniki podziś dzień świadczące, czćm było to panowanie dla oświaty publicznej.

Szczególniej mi zaś wspomnieć tu należy ustanowiona przez Stanisława Augusta szkołę rycerską w stolicy; tej albowiem kraj winien ukształcenie tylu mężów w cywilnym i wojskowym stanie najznakomitszych. Pod opieką dobroczynnego Króla i dzielnym sterem Męża naukom całkowicie oddanego, dla uczonych wylanego, i dziś jeszcze każdą chwilę literaturze mianowicie ojczystej poświęcającego, kształciły się owe umysły, które światłem na obradach wiecznie pamiętnego Sejmu, męstwem w obronie jego ustaw, i poświęceniem się w powstaniu przeciw gwałtom sąsiedzkim z największym zaszczytem Narodu celowały.

Uczcić pamięć ostatniego przed nieszczęsnym rozbiorem kraju Króla Polskiego, poczytałem sobie za tern milszą powinność, że nie tylko krwi związek, lecz też wysokie cnoty i dary Jaśnie Oświeconej Waszej Xiqiçcéj Mości wszystko nam to przypominają, co Naród w Stanisławie Auguście poważał i kochał.

Przekonany o koniecznej potrzebie nauk dla stanu wojskowego, zaprowadziłeś Wasza Xiqzçca Mość zaraz po odzyskanej części ojczyzny, z znacznym swoim kosztem szkołę, w której się przyszli obrońcy kraju uczą , na czćm dzielność broni i przemyślne prowadzenie wojska zależy. Oby ten instytut, jak i wszystkie inne kształceniu młodzieży na obywatelów i obrońców⁷ poświęcone, wydawał dla kraju owoce jak najobfitsze i najużyteczniejsze. Ta albowiem jest najmilsza nagroda dla mężów, którzy staranną swoje opiekę szkołom poświęcają.

Hold ten najgłębszego uszanowania, poważam się zakończyć wyrażeniem wdzięczności, że Jaśnie Oświecona Wasza Xiaiçca Mość łaskawie mi pozwolić raczył, bym do palm, które poprzedzające tomy Słownika mojego już zdobią, przydał laury, tom ten wysokićm Imieniem Pańskićm zaszczycając, i uczcił w Osobie Naczelnika stan mężnych naszych obrońców.

Jaśnie Oświeconej Waszej Xiążęcćj Mości

najniższy sługa

w Warszawie w miesiącu maju 1812 roku.

LINDE.

Słownik Lindego wyd. 9. Tout V.

i

i

i

r

\

i

X

%

s

t

/

✓

♦

s

%

\

/

V

i

i

i

\

/

/

l

'

ł

i

!

t

%

%

DALSZY CIĄG P R E N U M E R A N T 6 W.

-sk

Sąd Apelacyjny Xiestwa Warszawskiego.

Besson, xiegarz w Lipsku.

Antoni By szewski.

Kajetan hrabia Dzieduszycki.

Antoni Garczyński, Pref. Kaliski.

Maciej Xżę Jabłonowski, Prefekt Lubelski. Kaliskie gimnazyum.

Izba administracyjna dóbr koronnych.

Józef Karśnicki, Radca Departamentu Kaliskiego. Biblioteka uniwersytetu Krakowskiego.

Anna z Cetnerów X&na Lotaryńska.

Prefektura Lubelska.

Jan Młodzianoiuski.

Franciszek Nakwaski, Prefekt Warszawski.

Trybunał pierwszej Instancyi Poznański.

Szkoła prawa Warszawska.

Wojciech Pusłowski Marszałek Słonimski.

Karol Xźę Sanguszko.

Herman Schilling, kupiec w Warszawie.

Kancelarya Senatu Xiestwa Warszawskiego.

Trybunał pierwszej Instancyi Siedlecki.

Julian Sierawski, Pułkownik.

Euzebiusz Słowacki, Profesor wymowy w uniwersytecie Wileńskim.

Bióro Ministra Sprawiedliwości.

X. Michał Symonowicz.

Gimnazyum Szczucińskie.

Szeptycka, Starościna Stanisławowska.

Wojciech Pękalski, Sekretarz szkoły prawa, w War- Biblioteka Wallenrodska w Królewcu.

szawie.

Józef Poniński, Prefekt Poznański.

Sąd kryminalny Poznański, i Bydgoski.

Szkoły XX. Pijarów Warszawskie. Ignacy Wojnowski w Poznaniu. Biblioteka Wrocławska św. Bernarda.

UJ.

ê

V

)

/

%

> J*

I

/

*

f

. \

,v

/

.

\

i

r

«

\

7

/

*

V

■&

i

S

\

.

«

»

#

t

H.

Bajina.

aatus

RABA-

L

R. litera szesnasta abecadła Łacińskiego ; Polskiego ośmnasta. Kras. Zb. 2, 436. Dla warczącej swojej twardości u Łacinników canina psia litera zwana; Słowianie mięk-czą ją dodaniem z*rz, Boh. r, n. p. dwór, na dworze,; ras, rzezać, rznąć ; z/cd nazwiska rzemieślnicze, z Niemieckiego przejęte, r Niemieckie przemieniają na-Polskie — rz; n. p. ©erber, garbarz-, ©cfyloffer szlosarz\ ffltemer rymarz etc. — Do ciężkości wymowy przytyk: « Przedtym a b ledwo mówił jęcząc, Teraz r /acno t/ió-uń, nic się nic męcząc*. Jabł. Ez. A 4.

R, abrewiacya ; a) Rok, ba3 3fl^r. n. p. Dnia 18go sierpnia 1812go r. ( * roku). R. P. » roku pańskiego , im 3a§r bcS #errn. Kpcz,. Gr. 1, p. 50. — b) R., X., § - rozdział, xięga, paragraf. Kpcz. Gr. 1, p. 50.

E A.

*RAB, ob. *Rob.

RABA, y, i., rzeka w Krak: Dykc. Geogr. 2,527, ein ftlujj tm 5?rafaitfd)en. Gończym psom dają miana i od rzek, n. p. wisła, dunaj, raba, skawa. Ryd. — *g. Raba, niewolnica, ob. *Rob,

RĄB, ob. Ręby, rąbanie. RĄBAĆ, rąbał, rąbie, rąbię cz. niedok., raba, rąbam cont. pr., porąbać, zrąbać, dok. ; Boh. raubati, (raubjm obrębuję, obszywam ; szczepię; wrzynam); Slov. raubâm ; Sorab. 1. rubacż, rubam, rub-neno ; Sorab. 2. rubasch ; (Carn. rôbèm, robiti ; Vind. robiti, obrobiti, sarobiti * obrębować, obszyć; Croat. ru-bim, rubam lignum praescindo, limbum intorqueo)\ Ross. py6mb, H3py6mŁ, cpyÓHTb, cpyóaib, HapyÓHTb, (obsol. pyóaeHHłCb cieśla ; py6am&, pyóaHOKi hebel ciesielski , Gall. rabot; cf. pyówHKŁ blizna mała, cf. rubel; cf. py6-Ubi flaki): — siec las, drwra , mięso, wołu, jesiotra, wieloryba. Cn. Tli., bauen, fyacfcit. W drwalni ustawicznie robią około drzew, rzezać, rąbiąc, układając. Star. Dw.

22. Drwa rąbać (Vind. druvariti, druve napraulati). Izali będzie się pochwalać siekiera nad tym, co nią rą-ba? Budn. Jes. 10, 15. Rąbanie drew actio, ba$ bauen ; cf. wrąb, Vind. fekanje (cf. siec), druvarjenje, druvaritje, druv napraulenje ; Ross. pyóna, HapyÓKa, Rąbanie drew, munus, caudicalis provincia, baS ^olifäöeramt. Ciebie czynię drewniczym, dajęć-ć urząd nade drwy, abyś je rąbał. Cn. Th. Ułożył Eliasz drwa, i zrąbał na sztuki wołu , i nakładł na drwa. 1 Leop. 3 Reg. 18, 34. Jeśliby starsi rzeźnicy u kogo mięso po-dejźrzane naleźli, a rozkazaliby, aby go nie rąbano, po-tymby uznano, że ono mięso porąbano.... Szczerb. Sax.

381. — §. Rąbać mieczem, siekać, machać; um ftdj bauen, brettt bauen, Ioêbauen mit bem ©djroerte. Filoktet z swej strony, siekł, rąbał, wojował. Jabł. Tel. 283. Gdyby przynajmniej duszę wyzionął waleczną, Rąbiąc na krwawym placu szablą obosieczną. Dmuch. Sąd. 37. Rąbiemy i goleni nadstawiamy wzajem Ciosom ; tym się na świecie żyje obyczajem. Słoń. Pers. 28. — Fig. tr. n. p. Rąbie wieloryb silnym ogonem ocean głęboki. Dmoch. Sąd. 51. bije, tłucze, przecina, er fd)Idgt. — Aliter: Zacząłem mu wrącz prawdę rąbać. Teat. 31 , 68. — §. Rąbie, rąbił, rąbi cz. niedok., obrębować szatę, befńumen. RABACZ, ob. Rębacz. — (RABANDV, ów, m„ plur., sznurki u brzegu żaglu , któremi się do rei przywięzuje. Magier. Mskr, 9îaabdnber, ©djnure, baö èegel an baâ 9îaa SU binben. Rabandy, sznurki niżej do żaglu przyszyte, któremi pod czas gwałtownego wiatru żagiel do rei przy-więzują, aby wiatr nie dął tak ostro. ib.). —

NINA, y, z., siekanina, rzeź; ein Slutbab, eine SDîefcelCÿ. Tr. — (RABARBARUM , ob. Rum Turecki). — RĄBCZY-CE, yc, plur., starostw o w Sandomir. Dykc. Geogr. 2, 327, eine ©taroftet) im ©anbomirifcben. — RABEK, bka, m., BABECZEK, czka, m. zdrbn., podwika, płótno cienkie, szata cienka. Cn. Th., cf. Boh. rub, rubjk wewnętrzna strona skóry, cf. na ruby, na ręby ; rubaś indu-sium inferius ; Slov. raub tradux ; Sorab. 1. rub, płachta linteum , rubeżk chustka, blindé rub, klebné rub - obrus, rubané płócienny; Sorab. 2. rub, rubik, rubz, rubzik chusta, rubaż płótno; Carn. rób, róbz fimbria, obrąbek, ręby, 2) róbz - chustka do nosa; robazha » koszula gruba; Vind. rob, pram » bramowanie ; rob, shiu-szew; rob « kołnierz , rob , meja * miedza ; roba - materyjka; ro-bazha - koszula; robek « chustka; Croat. rub 1) linteum, 2) ścierka, 5) obrąbek, rubacha - koszula , rubecz, rub-chécz * chustka, vratni rubecz - alsztuk , szekuvatni rubecz - chustka do nosa, rubje - chusty, bielizna , rubni, rubji, platnen > płócienny, rubjàr, platnàr * płóciennik ; Rag. rûb, ruub fimbria ; Bosn. porub limbus ; Slav. rù-bac • chusta ; Ross. py6axa, pyóauiKa , pyóameuKa, py-óameubKa * koszula ; pyói, pyónme szmat; pyóeJKi» granica (cf. krajać, kraj, ukraina), npiipyóeauibiH pograniczny, pokrainny, nopyóeacHbift pograniczny, nopyóenrie pogranicze ; ( cf. Graec. (lacpy sutura ). Rąbek , ©cfyletp erzeug, ©c^le^erleiitmanb, ©cjjleöevflür ; Carn. paizholón; Hung. patiolat; ( cf. Carn. pajk-pająk, cf. pajęczyna); Ross. cepnaHKa, xpams, xpammcL. Lny, płótna , więc i które zawsze krosna robią Rąbki, nad śnieg piękniejsze, pana swego zdobią. Gaw. Siei. 358. Widząc synaczka

14

R A B IA G - RABSZTYN.

RABUNEK - RACHMISTRZSKI.

nagiego, Zakryła rąbeczkiem człowieństwo jego. Pieśń.    BUNEK, nku, m., rabież, plondrowanie, plon, ber SîauB

Kat. 112. Na godach małżeńskich, wkładając rąbek,    Sorab. 1. rubenstwo, rubeżnicztwo, rubeni, wurubki ;

bywamy. Hrbst. Art. 156. tectąe velamine, ( cf. kwef).    Sorab. 2. rubeni, rubnene; Carn. rôp; Vind. roparia,

Odejmie pan córkom Syońskim ozdobę trzewiczków i za-    ropanie, ropastvu , resboja ( ob. Rozbój), obrop, isrop,

ponlu, i czapki, i rąbeczki i pończoszki. 1 Leop. Jez. 3,    rop, rub, opip, opipenga ; Hung. rabiâs; Croat. poro-

18. Żadnym wytworem nie była ozdobna, Ani jej ómiła    blenye; Hoss. xiimcHie (ob. Chwycić), xmuHHuecTBO, pa-

zasłona , Lecz letki rąbek białe przykrywał ramiona. Nieme.    exmueme. — Rabunku chciwy ( \ind. ropashelen , sme-

P. P. 122. Rąbki Kolońskie j każą sobie wozić. Lek. D.    kliu, odertliu). Rabunku chciwos'é Vind. ropashelnost,

Prov. Jak z rąbka wywinął. Źegl. Ad. 98. jak najdosko-    odertlivost, derzhlivost. RABUŚ, ia, m., RAB0WN1K ,

nalej, nńe gefc^niegelt. — Fig. Noc na się była rąbek    a, rn., który rabuje, rozbójnik, ber 9îciuber; Boh. laupe-

z gwiazd włożyła, A niebo jasne świeciło pogodnie. P.    żnik (ob. Łupieżca), drać, (ob. Drzeć); Sorab. 2. rube-

Kchan. Jer. 161. — Aliter: Nigdy powietrze nie było    żnik, wurubnik, kraya rubieżer, f. rubeznicza, rubieżer-

piękniejsze, Niebo bez rąbku i nad zwyczaj świetne Chcia-    ka ; Carn. ropar, pulćsh , tolovaj, (toi pharaetra), ho-

ło na dzieła patrzeć tak pamiętne. P. Kchan. Jer. 527.—    stnèk, (hôsta virgultum, ob. Gęstwa, Gąszcz); Vind. ro-

(RAB1AĆ ob. Robić). — RĄBIC, RĄBIE, ob. Rąbać.    par, ropavez, rubar, hostnik, tolovai, otimavez, filno-

Pochodz. dorąbać, narąbać, obrębowad, obrąbać, obrąb,    jemauz, resboinik (ob. Rozbójnik), opipnik, f. rozparza,

obrębek , porąb , porąbać, porębniczy, przerąbać, prze-    ropauka; Hung. rabló; Croat. porobitel, tolvaj, f. poro-

rąbl, przerębla, rozrąbad; rębacz, rębca , rębny ; rubel,    bitelicza ; Bosn. grabitegl, pólinitegl, f. popliąiteglięa ;

rublowy; wrąbać, wrąb, wrębny.; wyrąbać, wgręblak,    Rag. porobitegl, gusâr, gûsa, (cf. huzar); Ross. rpaóii-

zarąbać, Zaręba.    , tgjl , XHiUHHKt, pacxmnTCJib, f. rpadmeabHima. Widać

GRABIEC, bca. m. [z rusk. riabec ; Etym. riabyj * jarzęba-    z twarzy tych rabusiów ochotę spotkania się z wiejskie-

ty; kobiec, ©perber 2]. Czack. Pr. 2, 244', o“b. Krogulec.    mi kokoszami. Mon. 65, 425. RABOWNICZY, a, e, od

RABIEŻ, y, i., rabunek, rabowanie, baê Mattheit; Sorab. i.    rabusiów, 9Muber»; Boh. bernÿ, (cf. bierny); Carn. ro-

rubeni, rubenstwo, rubeżnicztwo; Sorab. 2. rubnene;    panske ; Vind. ropanski, resboinski , derezh, omekliu;

Carn. rôp; Vind. rop, rub, plenj, opip, roparia, ropa-    Ross. rpaóeHUibiii, xhihhum (ob. Chwytny), rpaÔHTeJbCKÜi

stvu, porop, obrop, isrop; Hung. rablós; Croat. poro-    (ob. Grabić), xhiuhhkobt», xmitHHuecKÜî.

Rag. rokette ; Sorab. 1. racheta ; Boh. rakeytle, rakey-tlieka ; Croat. regetliu ; Dal. roketta ; Vind. rageta , ognie-nu vershilu ; Ross, paneia, paKerwa ; Ger. bte Sîafete. Raca z szmermelami Ross, inyima. W krotofdnych ogniach rurka zrobiona z papieru wielokrotnie obwinionego, nabita mieszaniną złożoną z siarki, z saletry i wę-

blenye; Dal. porobienie ; Bosn. grabsa, (cf. grabić) ; Rag. RACA, y, z.; Ital. raggio, raggetto, razzi, z Łac. radius; porób , pljen, (ob. Plon) ; Ross. rpaóencb, rpaómeJbdtBO,

XHimumecTBO. On się z rzeczy moich weseli rabieży.

Pot. Arg. 725. et 764.

RABIN, a, m., nauczyciel żydowski, eilt jübt^cr SfaRtner.

SRabbiner *. Rabinowe

RABINOWY, a, e, od rabina,

Subst. neutr., płaca na rabina , n. p. Zygmunt I żydów Łuckich od płacenia rocznego dochodu dwunastu kop    gli, nazywa się raca. Jak. Art. 3, 313. Raca do góry

groszy Litewskich za Rabinowe i Karaimowe uwolnił.    wyniosła się pięknie, A jakiż koniec? zabłyśnie i pę

Czack. Pr. 109.

RĄBKOWY, a, e, od rąbka; Carn. pajzholanast, ©d)Iet)Cr * .

knie! Kniai. Poez. 1, 215. Zamysły ludzkie są do rac podobne, które bystro w górę lecąc, cieszą na jaką Słusznaż chodzić mężatce, W tkanej z wiatru szacie, i    chwilę oczy patrzących ; lecz potym zgasnąwszy, nie od-

świecić przezroczysto przez obłok rąbkowy ! Min. Petr.    syłają im nazad tylko kije, do których były przywiąza-

25. Rąbkową chustkę matki piorąc rozdarła; ś. Anto-    ne. Mon. 70, 182. Lotem go wyprawią, jakoby pod

ni wziąwszy on rąbek krzyżem go żegnał, wnet się spo-    nim zapalił kto race. Pot. Syl. 512.

iła nić do nici. Sk. Źyw. 283.    RACHANIE, ia, n., miasto w Bełzkim. Dykc. Geogr. 327.

RABOWAĆ, -ał, -uje cz. contin.-, (Sorab. 1. rubu, rubież, dne @tabt tn ber 2Botm. Selj.

gwitzowi obronę zamku lignickiego, odezwał się: «$an(p ltuf}, râd)e ben SBerg ! i od niego biorą początek Rachen-bergowie na Szląsku. Hammer-Purgstall, Gesch. der goldn. Hord. 115 — 2]; n. p. Nie brój Rachembergu przed czasem , bo zginiesz. Rys. Ad. 43.

rubiu , rubiem, rubuju, rubujem, wurubu; Sorab. 2. rub- 'RACHEMBERG, a, m., [Henryk pobożny poruczając Hau-nusch ; Slov. wyrabugi ; Carn. ropam, puliti ; Vind. ro-pati, robiti, rubati, pljeniti, plenjati, ropuvati, robuva-ti; Croat. robim, porobblyujem, tolvajiti ; Hung. rabo-lom, rablanni, rablok ; Dal. robiti, porobili; Rag. po-robbitti, gusóriti (cf. huzar), pljeniti, opljenitî, zapljêni-

ti ; Bosn. robiti, pljeniti, porobiti , popliniti ; Slav. ro- RACHMANNY, ob. Rochmanny.

biti, plinjati ; Ross. rpaÓHTeabCTBOBaTb, pacxmirrb, pa- ‘RACHMIERSKI*, a, ie, rachowniczy, liczbowy, rachunkowy, cxmuaTb, XHTHTb, xiiuty, XHiUHH'iaTb) ; (cf. rwać ; Lat.    Dicken*. Rachmierska i ziemiomierska nauka. Rog. Doś.

rapio ; Graec. àçnâtar, Gall. ravir; cf. Hebr. T\Ü insi-    1,283, Sfadfjeirftinfł; Sorab. 1. rachnuwarska wedomnofez.

diatus est-, Ger. rauben); plundrować, plunbertt. Bawiąc    RACHMISTRZSKI, ‘RECHMISTRZSKl, a, ie, do rachmi-

się z nim, rabują go. Teat. 8, 74, (cf. *rob, robota).—    strza należący, rachowniczy; SRec^enntetfler, SRedjen * . Petr.

(RABSZTYN, u, n., miasto w Krak. Dyke. Geogr. 2, 327,    Et. 103. Abac.us, stół rechmistrzski. Mącz. Arithmetica,

eilte 6tabt im ^rafauifc^en, cf. Ger. Sîabenfletn). — RA-    rechmistrzska nauka. Mącz. ; rachmistrska. Cn. Th., Boh.

RACHMISTRZ - RACHOWAĆ.

RACHOWNICZY- RACHUNKOWY. 15

a ra-

ra-

17.

poeitarstwj, (cf. ‘czcić); Croat. brojosnanye. Rachmistrz-ska szkoła; Vind. razhunska fhula. RACHMISTRZ, a, w., 'RECHMISTRZ, z Niem., ber fRecl)enmeifter, co uczy rachować. Cn. Th. Rechmistrz, a calculis. Mącz., *po-czetnik. Murmel. 178; Boh. pocitâf, poćtar; Slov. po-ćetnjk, rentmistr; Sorab. 1. rachnuwâr; Carn. zhislar, razhunar; Vind. raitar, razhunar, raitavez, razhunavez, zhiflar, razhunski mister, razhunasnanez; Slav. racsun-cxia, brojoznanc; Croat. rachunàr, brojaznanecz, rachu-nomester , f. rachunaricza , rachunomestria, rachunaria ; ROSS. UHCJIOCJtOÓE , CMtmHKl , CMtTJIHBŁIH ; Eccl. uhcm-TeiŁ. [Rachownik, 'rechmistrz, rationator. Mącz. 2], *Li-czman, abo rachownik, który przyjęcie i wydatek statecznie ma rachować. Groick. Obr. 150. W rodź. zeńsk. Rachmistrzyni, bte fRechnenmeiftertim. — (RACHOW, a, m., miasto w Sandomirskim. Dykc. Geogr. 2, 327, etttC (Stabt tm @anbomtrtfd)en. ). — RACHOWAĆ cz. contin., 'Ra-chowywać jedntl., liczbować, liczbami dochodzić. Ger. rechnen; (Arab. raekaem arithmetica); Boh. poćjtati, ( ob. Poczyść, poczet): Sorab. 2. rachnowasch ; Sorab. 1. ra-chnuyu ; Carn. shtęti, shtęjem ( ob. 'Czcić), zhislam , razhunam , rajtam, bôtam, Vind. raitati, razhunati, bo-tati ; Croat. rachunati, rachùnam, razbrajam, broiti; Dal. broiti f Bosn. brojtti, esapiti; Rag. broitti, zbroitti, zbra-ajam , razbrâjati, uzbroiti, pobroilti ; Ross. cueCTb, co-UTy , CmiTRTb, CHHCJHTb, CUHCJRTb (cf. Ścisły), HCUHCJHTb, HcuHCjaib, cocaecTb, cocumaib, cocawTUBaib. Rachowanie, ba3 SRec^ltert; (Boh. poćjtanj, poćtarstwj; Garn. zhislènost; Vind. razhunasnanost, razhunstvu, zhiflasnan-stvu ; Croat. rachunsztvo). Rachowania jest pięć sposobów : liczenie, przydawanie, odejmowanie,'mnożenie, dzielenie. Solsk. Geom. 3, 81. Rachować co, liczyć co; redjttcn, jćtlilen. Zapatrzali się na gwiazdy, i rachowywa-li xiezyce, aby z nich praktykowali. 1 Leop. Jez. 47, 13. (rachowali. 3 Leop.). Mało chować, wiele rachować, niepożytek. Gost. Gor. 22. Swe zwycięztwa na palcach rachuje. Jabi. Buk. M 2. er jćtylt fte auf ben fttngern l)er. Inszą chasę długoby rachować z imiony. Zebr. Ow. 111; (nomina eorum dicere). Rachować co pospołu, rachować co z czym * policzać. Cn. Th. jujamtnen$ći)len. Nie spuścił oka z niego, każdy krok rachując jego. Jabł. Tel. 334. podstrzegając. er jaulte jebett feiner ©djntte. — Rachować sobie » roztrząsać , rozważać ; bety ftd) beredeten , unterfue^ert, überlegen. Kiedy to rozbierał i sobie rachował , Królewną winną śmierci brata być znajdował. P. Kehan. Orl. 1, 128. — Rachować za co * poczytywać za co, fur etroaS anredjnen, für etwas halten. Im tego ludzie za grzech nie rachują. Otw. Ow. 406. Chcą, aby na ich wolą góry się zmniejszały, Ludzi wszystkich rachują, jak za proszek mały. Jabł. Tel. 531. Wszystkom za sen jeden i bajki rachował, ib. 25. — Rachować się z kirn * rachunek odbierać od kogo, rachunku słuchać, liczby słuchać; fRedjnmtg oon jemanben abneljmen, ftd) mit jernan» ben berechnen. Pan chciał się rachować z sługami swe-mi. Bibl. Gd. Math. 18, 23. (chciał liczbę kłaść z sługami. Wujek.). Rachować się wzajemnie, mit etltanber genaue 9îed)nung galten. Miłujmy się jako bracia

chujmy się jako żydzi. Cn. Ad. 505. — Rachować się z czym, wchodzić w liczbę tego ; ftd) mit etroaS berechnen, einen Reberfdjlag machen; (cf. piędzią się mierzyć). Rachowałem się z zbożem, ledwo mi go na trzy dni stanie. Warg. Cez. 196. Masz-li co zacząć, wprzód się rachuj z mieszkiem. Bratk. N 4 b. Jez. Ek. E 1. Rachuj się z swą kondycyą, a tak syna postanów, żeby górno nie latał myślami. Opal. Sat. 27. — Rachować się sam z sobą« wchodzić w się, mit ftd) felbft 9îed)nung hflh ten. Niechaj się rachują same Ateny, jeśli mają dla Alcybiadesa płakać, czyli się nim chlubić. Warg. Wal. 73. Rachować się z sumnieniem, mit feinem ©erotjfen rechnen. Rachuję się , jak nigdy na spowiedź, z sumnieniem, a gdy żadnej przyczyny w sobie nie znajduję, Nieszczęściu ten los cały memu przypisuję. Zab. 14, 222. Rachować się komu, rachunek oddawać, liczbę dać, jemanben fRech« ttung ablegett. Będziesz się bogu rachował z każdego dnia, któryś stracił, nic nie uczyniwszy ludziom dobrego. Staś. Num. 2, 167. RACHOWNICZY, a, e, do ra-chownika lub rachowania należący, rachmistrzski ; fRe* d)eitmeifter «, 3ted)en « . Boh. et Slov. poćetnj. Rachownicza tablica abo Ticzmannica, abacus. Cn. Th., Boh. poćetnica. Rachownicze litery, znaki. Cn. Th., RACHOWNICZY Subst., m. « RACHOWNIK, a, m., co rachunki odbiera. Cn. Th.. ber 9îed)nung3fül)rer. Rachownik, ‘rechmistrz, rationator. Mącz. RACHÜBA, y, z., kałkuł, kalkulacya, obracho-wanie się z czym;- bte Berechnung, ba§ Berechnen; Ross. cioJKHOCTb, eiwtTa, carfeTKa. Głupich liczba bez rachuby. Kras List. 2, 55. bez liku, niezrachowana. RACHU-BNY, ob. Rachunkowy. RACHUNEK, nku, to., RACIÏU-NECZEK, czka, dem., Boh. poćet (ob. Poczet), aućet; Sorab. 1. rachnuwano; Sorab. 2. rachnowane ; Carn. ra-zhùn , rajtenga ; Vind. razhun, raitinga, razhunanje, rai— tanje, zhiflenost; Croat. rachun, rachunicz; Dal. raz-hroy ; Slav. eszap, brój; Bosn. esâp, brój, razlogh; Rag. razbroj ; Ross. cuerb , OTierB, cocutiTaitie , coutg-nie; Eccl. pacueTettie, pa3UHCieHie, pacuerE ; rachowanie , liczba , bte Rechnung. Komisarz objeżdża dobra dla słuchania rachunków ekonomów, podstarościch. Kras. Pod. 2, 23, Ross. ycuecTb, ycnrraTb, ycutiTUBaTL. Z każdej sprawy, myśli , mowy, Czynię rachunek surowy. Groch. W. 394. (liczbę daję). Tak bez porachunku umierać mi przyjdzie, Ponieważ czas stracony w rachunek nie idzie. Mon. 70, 834. Rachunki, które oddają ci, co złożyli urząd, sprawowanie się z urzędu złożonego ; tionum relatio. Cn. Th. Rachunek spisany, rejestr; bte gefchrtebette ^Rechnung, ber 3lu8jug. Kiedy pani każe sobie oddać kasę i przejźrzeć raczy rachuneczek ? Teat. 16. b, RACHUNKARZ, a, to., kalkulator, w rachowaniu biegły; Slov. poeetnjk; Vind. razhunavifhar, raitingpelauz; Rag. broitegl, ein IRedmer, ber tm Rechnen geübt tft. Niektórzy wielcy rachunkarze bez oszczędzenia krety tego dowiedli. Zab. 7, 126. RACHUNKOWY, a, e, od rachunków, rachowniczy; fRedjett « 9îed)nitng§ « ; Boh. poćtowy, poćetnj; Slov. poćetnj; Carn. razhunske ; Rag. broini, zbrojni, broiv; Croat. broyni, zbroyni; Ross. cneTiiuli, OTneTHUM. Kupiec siedzi za kramem, rachunkowe prze-

16

RACIĄŻ - RACY A.

RA CY O CYNACY A - RACZKA.

nierzowi. Papr. W. 1, -468. 9îatton unb portion. RA-CYOCYNACYA, yi, z., rozumowanie, 3?atfonniren, fRai« fomtcntent. Juz tu racyonacyi więcej nie potrzeba. trzeba zgody. Gaz. Nar. i , 340. RACYONAŁ, ob. Napierśnik kapłana w starym zakonie. RACYONALISTA, y, m.y rozumiejący, ein SRatfomteur. Być zbytnim racyonalistą, nie dobrze. Lub. Roz. 21.

glądając księgi. Teat. 49. d, 7. Księgi'»rachunkowe abo rachubne, rationarii. Mącz.

Pochodź, dorachowad; dorachowywad, narachować, ob-rachowad, obrachunek, o dr achów ad, p or achów ad, prze-rachować, przyrachowad, rozrachowad, wruchować, wyrachować, zrachować.

RACIĄŻ, a, m., a) miasto w Płockim. Dykc. Ceogr. 2, 328.

raćek ; Vind. rakizh, razhei ; Carn. rakèk ; Hung. ra-katska; Ross. panent, bag Mtgdjen, ein flet ner Mtg. Rak, młode uczy krok stawiać raczęta, sam opak idzie. Mon. 71, 794.-—■ Wej jakiego raczka upiekła! Teat. 27, 61. raki piec * wstydzić się, z wstydu czerwienić się, rumienić się, t)0r ©d)aam rotl) werben. — Raczkiem leźć, raczkować, rakiem leźć, na bałuku ; Eccl. paKOME , no npHMipy pana, nor4a neaÓBircB naiuoHaca bl mm ro-.IOBOK) Ha pyiiaxi n Horax'B no^eni, auf aHeu Vieren frie» djen. Przelękli się, wznak padli, raczkiem z kościoła uciekli. Warg. Wal. 30.

RĄCZĘ , ęcia, n., in plurali RĄCZĘTA , rączki, $dttbd)en ; dem. nom. ręka;

eine Śtabt irt ber SBottt). ^locf. — b) W wojew. Kujawskim. RACZ, ob. Oburącz. RACZĘ ob. Raczyć. ib. ttt Sfujawen. RACIBOROWICE, ic, plur., w księstwie RACZĘ, ęcia, n, RACZEK, czka, m., dem. nom. rak; Boh. Oświęcimskim , gniazdo Raciborowskich. Dykc. Geogr. 2,

328, ib. tm Sürftcntfmm Ofnuecint, bag ©tammÿaug ber $a» ctborowffer. RACIBÓRZ, a, m., miasto nad Odrą, w górnym Szląsku. Wyrw. Geogr. 238. Nar. Hü. 3, 123.

Sîrtjjcnlwrg. RACIBORSKI, a, ie, n. p. Raciborskie xię-stwo. Wyrw. Geogr. 238.

RACICA, y, z., RACICZKA, i, i., dem.-, ( Eccl. pamma skrzynka); Me gefpaltnc filaue beg 9łfnbeg, ber ©cfyafe k. ;

Yind. rug, kloje, pufherka , pafherk, parte!'; Rag. pà-pak, p;lpzi. Stopa rogowa, gdzie się dzieli, nazywa się racicami, jak n. p. u wołu. Zool. 57, Miał na prawym biodrze znak racicy łosia. Kniaź. Poez. 2, 230.

n. p. Daj mi rączę. Teat. 18. b, 12. Kupidyna choć małe rączęta, daleko rzucają strzałę. Kras. List. 97. Śpieszę ucałować rączęta W. Pani Dóbr. Teat. 24. 137. Czart. Dzieci moje będą ku tobie wyciągać niewinne rączęta swoje. Teat. 18, 72.

RÀCKI, [Raców się tyczący, JRafcifd), bte fRafcter betreffenb 2], ob. Husarski.

RACŁAWICE, ic, plur., dobra w Krakowsk. Dykc. Geogr.

2, 328, sławne wygraną Racławicką Kościuszki, 1794 r.

RACOWY, a, e, od racy, Üfîacfetcn * ; Ross. paKenitift.

RACYA, yi, z., RACYJKA, i, i., dem. , z Łac. ratio * po- RACZEJ, ‘RADZIEJ, adverb. Comparât. Positivi rad, rado;

wód, dowód, przyczyna; ©runb, Sewegunggrunb, Urfad;e, Sewetg. Nie mógł mu nikt drogi onćj odradzić żadną racyą, poruszeniem, wiatrami i przyczynieniem choroby z niewczasów podróżnych. Sk. Żyw. 2, 332. Piątą racyą dajesz, mówiąc, że.... Pim. Kam. 157. Filozof wszystko racyami chce wywieść. Lub. Roz. 14. Żadne racye już nie ważą u mnie. Morszt. 311. Już do tego dawno chcę pana namówić, i pięknebym dał racyjki i morały. Teat. 22, 107. Racya mocniejszego, zawzdy lepsza bywa. Zab. 13, 272. Treb. Racya racyą, a szkoda szkodą. Fredr. Ad. 7. (nic tu po rozumowaniu, co się stało, nie odstanie się ; swarzą się , a wilk w owce). — §. Masz racyą * masz słuszność, masz przyczynę, słusznie robisz, mówisz; Croat. tiszi prav imał, bn l)aft tlrfacfje. Już-ci i Jegomość miał racyą często gadać. Teat. 19. b, 16. Dziś papież ma racyą stękać pod temi pociskami. Gaz. Nar. 196. St. Aug. — Aliter: Masz racyą, przy tobie jest racya « prawdę mówisz, przy tobie prawda, nie mylisz się, bu fyaft 9îed)t. Masz racyą, masz racyą, niemasz co na to mówić. Teat. 19. c, 3. Powiadali starzy, iż najlepszym przysmakiem , chlćb z solą z dobra wolą ; i mieli racyą. Kras. Pod. 2, 94. Pan zawsze ma racyą. Teat. 19. b, 35. Miała śmierć racyą, i jam zdania tego, Że człek dożywszy wieku tak długiego, Powinien jeszcze pięknie podziękować i iść za nią. Jabt. Ez. 149. Szczerze powiedz, kto ma racyą, córka moja, czy ja ? Teat. 7, 26. Największa część Uidzi rozumieją, że przy nich wszelka prawda i racya, a różnić się od nich jest to błądzić. Gaz. Nar. 1, 185. — §. Mi-lit. Racya, poreya, chleba lub furażu, którą dają żoł-

(apud veteres ‘radniej; gu. cf.) ; (Slov. radnèg, radśeg ; Sorab. 1. radschi, radscho, nairadscho ; Garn. rajshi ; Yind. raifhi, mari, buil ; Bosn. pria , priabih ; Ross. iyn-uie; Eccl. naye (cf. ‘pak), naueace, Miioæae, MHOJKaHiue ; cf. Ger. râtfyltcb, rätf?lid)cr, geratener>; a‘) ochotniej, z większym ukontentowaniem, lieber. Szatę tę najraczej (Su-perlal.) w sługach swoich Chrystus przyjmuje. W. Post.

W. 3, 72. — b) Z większą racyą, potius, tdelmeljr. Łaskawość bez miary słabością jest raczej duszy, niżeli cnotą. Nar. Hst. 4, 76. Żadnemu się nie godzi własną mocą, albo raczej swym uporem kościoła zwyczaju odmieniać. Kucz. Kat. 2, 413. (albo radnićj. edit. sec). Z boginią nie zadzieraj, daj się jej raczej. Zebr. Ow. 127. Szalony lekarza nie cierpi, chcąc go 'radziéj gwałtem od siebie odrazić, niżby lekarstwo jego przyjąć chciał. Eraz. Jez. 6 b. — §. Staranność zaostrzyć, albo co raczej jest, dobroczynność wzruszyć. Mon. 71 , 271. co więcej jest, więcćj znaczy, większą jest rzeczą; n>ag ttod) mefir ift, wag geratener ift.

RĄCZKA, i, i., dem. Nom. ręka: Boh. rucicka, rućka ; Sorab. 1. rucżka ; Sorab. 2. ruzka, ruzizka ; Yind. roki-za ; Bosn. rucięa ; Croat. ruchcicza ; Rag. rucizza ; Eccl. pyqKa , pymma; Ross. pymta, bag £mnb$en. Coż to za pulchna i delikatna rączka ? Teat. 20. b, 203. Patrz jak się chwyta rączkami różanej Szyi matuchny swej niepokalanej. Groch. W. 341. Jag. Wyb. C 3 b. Pewniejsza z rączki do rączki, aniż przez rączki. Haur. Sk. 257 ; Slov. z rucki do rućki; des, dabo. — $. Rączka u zegara , index. Cn. 'lh. ber SBBeifer an ber ttl)r; Bosn. rucięa, drrisgjak « dzierżak, trzonek. W drukach rączka glosę

RĄCZKO WY - RĄCZY.

RACZY-RĄCZYNA.

-i

znaczy. Szczerb, Sax. przed., ( cf. odsyłacz). — §. Rą-    wi tak przez rączego odpisał. Tward. W. D. 2, 127.

czka, masc. człowiek rękę złą mający, ancus. Cn. Th.,    przez gońca, kuryera, (Eilbote. Niech ich do kościoła Za-

(cf. łokietek), ber tm Sinne einen Seller Çat. — §. Bolan.    razem do nas kto rączo zawoła. Past. Fid. 311. — g.

Rączki, Krystusowa dłoń, palma Christi, korzenie ma    Rączego zacina » w nogi! ucieka, er reiRt anê. Tr.

szerokie jak dłoń z palcy. Sienn. 137, Carn. zépêtz; RACZY, a, e, rakowy, od raka; (Boh. raćj), $reb3 * . Ka-Bosn. gljubdrag trava, Sreu^blume, ob. Rącznik. RĄ-    mienne serce, umysł i oczy ma raczę, Kto dzisiaj na

CZKOWY, a, e, od rączki, §<tnbd)en * . Przypisują nam    Chrystusa patrząc, nie zapłacze. Pot. Zac. 31.

przeciwnicy jakieś mordy, walki; aleć wie świat, zkąd te RACZYĆ, - ył, - y, med. cont. ; (Boh. raeiti; Slov. racit vel-mordy i walki idą; świadczą konspiraeye Francuzkie,    le, non gravari; Croat. rachisze lubet; Bosn. et Rag. ra-

mordy 'Anglickie, hasła^ sznurkowm, rączkowe, i insze    citise; Boss. panHTb « pilnie chodzić koło czego, Ross.

tym podobne praktyki. Żarn. Post. 3, 700.    et Eccl. paqirre.iL, amator czego, f. pamiTejibHHu,a; Eccl.

RACZKOWAĆ intr. contin., na bałuku leźć, raczkiem czyli paqirrejLHLiß żądający, 3.mopaqHTeJib złotolubnik ; Ross.

paninejïbHOCTb staranność; distng. Vind. razhiti, rake loviti «raki łowić); — a*) raczyć, godnym rozumieć, osądzić; ttMïbigen, fur WÜrbtg «d?ten. Nie tak-ci się bardzo raczę, abo godną takiej czci rozumiem; haud egui-którym przed laty Raczkował gruncie, dem tali me dignor honore. Cn. Th. Prokuratorów w wiel-długi wiek swej liczy chaty. Min. Ryt. 3,    80. Ledwom    kiej poczciwości mają, czczą, wazą, raczą,    by więc pa-

przestał raczkować , zaczęła mię mama z    sobą włóczyć    ny kasztelany. Glicz. Wy cli.    A 4." — b)    In secundo, et

po teatrach. Pam. Warsz. 3, 326. Czart.    Schwytano na    tertio persona, usitotum cum infinitivo, ul ; Racz abo racz-

łowach człowieka, co na podobieństwo    bestyi czworo-    cie siedzieć, raczcie pić, raczcie dać, i. e. chciej sie-

nogićj raczkował. Bals Niedz. 1, 411.    dzieć, abo proszę siedź. Cn. Th. ; Ross. nojKaayfi,

RĄCZNIK, a, n„ ricinus, ber SBunberbaum,    drzewo śrze-    jKaayirre, belieben, gerufen,    5. 33. belieben    fie fid; itieber«

dniej wielkości w Azyi i w południowej Europie; u nas    Jltlaffen; Boh. ljbiti se, (cf.    lubić); Vind.    fe povriedeti,

tylko roślina roczna, kluk. Dykę. 3, 20.    dopokojatife, nehati febe dopasti; Ross. H3BOjiHTL, H3bo-

RĄCZO adverb.; Boh. rauće; rzeźwo, żwawo, prędko, chy-    Jto, co6.1aroBO.MTL, coóaaroBoaflTL; Eccl. 6jiaroii3BOMTH,

żo; fünf, frtfd), gefcbnńnb. Pójdź, pójdź rączo, nie baw    npon3BO.iłiTH, npOH^KOARTii, H3BO^eica. Racz to nam

się długo. Bardz. Trag. 420. “RĄCZ0BIEGŁY, n. p. chart,    zdarzyć ojcze litościwy. Groch. W. 103. Przecie kiedy

Bielay). C 2 b, fdjnellfuptg. "RĄCZOLOTNY, a, e, n. p.    znajdę kobietę, która mie będzie raczyła kochać. Teat.

Rączolotna strzała. Otw. Ow. 484. fdjttellfïtegcnb. “RĄCZO-    5. c,‘68. Jest teraz ten‘obyczaj wszystką mowę

PIORY, n. p. jastrząb. Otw. Ow. 209. Strzały rączopióre. Otw.    niem abo waśćmościami nadziewać. Modrz.' Baz, 257.

Wirg. 419. fdjttell beftebert. RĄCZOŚĆ, ści, i., prędkość,    Inepte uluntur hoc verbo, dicentes: raczę iść, nie raczę

żwawość, chyżość; bie pnft;cit, ©ef^minbigfeit. ^Cn. Th. ;    jeść etc. Cn. Th. — §. Raczyć, chcieć ‘ wolić; »ollen*

“RĄCZO- belieben, lieber nmHeu, gerufen. Bóg wszystko może uczynić, jako jedno raczy. Rej. Zw.'206 b. Czyń, co raczysz. Bzów. Roz. G6. Będzie-li pan raczył, abo da-li nam bóg zdrowie, uczynimy to abo owo, 1 Leop. Jac. 4, 15. Polaka nago malują, a z nożycami, a postaw sukna przed nim ; krajże sobie, jako raczysz. Rej. Zw. 57 b. (jakoć rzewnie podoba). Raczenie, łaska, łaskawy wzgląd; @n«be, $ulb. Jakie to raczenie było Twoje, co nasz grzech nosiło. Groch. W. 77. Vind. dopadenje, lubnost, dolubnost. —- c) Transitiv: Raczvć kogo, czcić, szanować, uraczyć go czym; einen el/ren,* i|m'ctne tëfire womit antyun. Iz była wielkiej u ludzi sławy i czci, nawiedzania zacnych osób 1 raczenia świeckie wielkie bvły około niej. Sk. Żyw. 1, 98. grojSc (Sbrenbejeugungeu.— §. Raczyć kogo czym, częstować go czym, być mu rad czym, ob. Uraczyć; einen womit (Utfneljnieu, tröctiren, be= n)irtl;en ; Boh. hostiti ; Ross. no4»]iiBaK),

rakiem iść, nuf allen Vieren friedten. Człowiek w dzieciństwie swoim raczkuje. Bals. Niedz. 1, 328. Szczęśliwy, kto w ojczystych niwach wiek swój strawił, Tenże go starcem widzi dom, co chłopcem bawił, Co się kijem wspierając, na

no

ra cze-

Vind. hitrust, jadernust, bersnust, rozhnost.

SKOKI a, ie, n. p. Raczoskokie zwierzęta. Bielaw. A 2 b. fdnieli fpringenb. “RACZOSKRZYDŁy! n. p. Pegazus. Otw. Ow. 177. rączolotny, rączopióry, fd;neH gebügelt. RĄCZY, a, e, (Compar. rączszy, rętszyj ; Boh. raući; rześki, rzeżwy, prędki, szybki, żwawy, chyży ; (Carn. rozhn, rozhnu, (cf. ręczny); Vind. hiter (oh. Chytry), bersen (ob. 'Barzy), rozhen ; (cf. Sorab. 1. rucżi wnet); Gcrm. rnfd; ; (Svec. rask , rysk ; Angl. rash ; cf. Arab. raaschan), fünf, fdjneU. Konia miał tak prędkiego, że piasku po zie-Ledwie się tykał nogami rączemi. P. Heban. Jer. 414. Konia rączego chłostać nie trzeba. Cn. Ad. 357. (koniowi bystremu monsztuka, nie ostrog trzeba). Jam był rączszy jego (Compar. prędszy od niego). Otw. Ow. 516. Czas rętszym nad Pegaza leci kołowrotem, Co w momencie upłynie, gonić próżno potym. Tward. Mise. 51. Uprzedza wszystkich, bo konia rętszego miał, niż drudzy. P. Kchan. Orl. 1, 250. Birk. Podz. 14. Przez ró-

mi

nużyło, nono4-

uhbbtł, yn04MHBaTi> Jakie raczenie, takie płacenie. Cn. wniny morskie rącze wiosła gnali. Otw. Ow. 131. Wy- Ad. 298, Eccl. Yfma^enme, yromeme; (jakie częstowanie, prawił król rączy list do swych generałów, żeby mu w takie podziękowanie, dźwięk za węch). Ona kałużą do-posiłku przybyli. Tward. W. D. 178. (nagły, pilny). To- browolnie się raczył. Alb. z Woj. 11. (częstował, żłopał nący ratunku, miłosierdzia rączego pragnęli. Papr. Kot. błocko). Raczący kogo Eccl. qpew4aTe.iL, qpe5K4HTeai,. P 3. (śpiesznego). Mam gdzie uciec, będzie-li potrzeba, RĄCZYNA, y, i., ‘RĄCZYNKA, RECZYNKA, i, i., dem. 1 mam rączego. Star. Bye. 45. (t. j konia). Han królo- nom. ręka; btt$ #anbd|en. (Rag. rucina, rùceîina ’

manus

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

18

RAD.

RADA.

ingens, rączysko). Ręczynki ma króciuchne Amor, le

RAJ - RAJFURA.

ratarstwo rolnictwo ; Sorab. 2. rataj rolnik; (Sor

RĘCZNOŚĆ-RĘCZYĆ.

X. Kam. Nie tam idzie, gdzie rum chce ; ale tam, g

ROBIĆ, -ił, -i, cz. niedoh., Rabiać frequ. ; Boh.

rodzicielka dziwów. Gorn. Sen. 122. — 2*) Która zk

3emenamccTBO (cf. pachać), xxfcôoname-ctbo; Eccl.

Ross. pOBKCTtiił ; rowów pełny, »ctt ©rabett. U na

76 RÓŻAŃCOWY - RÓŻANIEC.

21. (położył się nad nim rozczepierzywszy). Więzic

« fcnfttflfłatiM « ; Ross. nepCMHpiibiM. Przeciwko

R O ZGŁOSICIE LKA-ROZGONICIEL. 95

ROZK1EŁZNAĆ, ob. Rozchełznąć. Rozkiwać contin., ko

(rozrządził. 3 Leop.). Po wydrukowaniu arkusza, li

trzy. P. Kchan. Orl. 4, 79, Boh. blikâm; Carn. shk

ROZPLESZCZEĆ - ROZPŁYŃ.

ROZPULCHNIĆ - ROZPUŚCIĆ.

ROZRZüCICIEL - ROZSADA.

Sorab. 1. rozszwëtlam szo. Ten strach się ułaskawi

148 ROZUMIÀLNOSĆ - ROZUMIEĆ.

681. Moc tego ziela jest rozprawować, rozwodniać i

m., (z Łat. Romanus ), ziele, anthémis, Kamille; B

n. p. szczupak, karp' etc.). Ryba beble, pluska og

quia aliud genus versuum agnoscunt nullum, praeter

R Z A D K O |B RODY - R Z A D K O Z Ę B Y.

R Z E K A Ć - RZEKO TA Ć.

498 RZEZNOŚĆ - RZEŻYMIESZEK.

pôltar; Croat. poltar; Ross. ca40Ki>, ca4oqeKî, np

się kręci, Sama nie wie , gdzie bieży bez pamięci.

SARNA - SASANKA.

Teal. 8. c, 46. Gorzałęśmy ścinali. Teat. 10, 54.

SCISZYĆ - SGYATYKA.

SEPOWY, a, e, od sepu, Sdpltt * ; Boh. osepnj ; (C

Pochodź, dosiad, dosiewad, nasiad, nasiewad, nasie

silvania, Siebenbürgen. Huni położywszy się w Sied

trudno się nam siepać. Pot. Arg. 511. W sworach, t

SILIĆ - SILNY.

35

Chmiel. 1, 578. Dobrze rzemieślnikowi mieć przezwi

12 3-5

SKOROŹRZY, ‘SKOŁOŹRZY, SKOROŹRZYWY, *SKOŁO-ŹRZYWY

pen. Tr.

308 SKWIERCZEK - SKWINANC Y A.

ŚLERA - ŚLICZNOŚĆ.

SŁODZINY - SŁOJE K.

słowo u pogan samych. Birk. Krz. Kaw. 24 ; (bene a

ŚLUZA - SŁUŻALCZY.

340 SMACZNO BRZMIĄCE - SMAGLAWY.

zmiłował!). Szkoda młodzieńca pięknych nadziei, że

pka , bo cierpnie po niej język, ribes nigrum, krz

ŚNIECIĆ - ŚNIEG.

46*

fd)lćtfrtg. — §. Noc ta mało spana wszystkim była.

SKl , a, ie; Ross. .iaóa3Hbi0; od spichlerzów, od

SPLEŚĆ, splótł, f. splocie, splotę cz. dok., Splat

152. Nawet w codziennych posiedzeniach duszą wszel

SPOSOBIK - SPOSOBNOŚĆ.

SP RA WICI EL - SPRAWIEDLIWOŚĆ. 405

SPRZAM - SPRZECZAĆ.

SROKOSZ - S R O MIĘ Ź L I W O Ś Ć.

tyle; e3 fiept jo tyodj tut greife, tfl fo tue! to

STALMACH, STELMACH '

Wystarczać, dostarczać, nastarczać; «nêreidjeit, a

potrzebne. Magier. Mskr. Żony rzemieślników mają p

STĘSKNIĆ - STO.

58

STOS-STOSOWAĆ.

470 S T R A Ź N I C Z Y - S T R E C H À J Z.

S T R O N C Z E K - STRONNIK.

STRZELAĆ.

62

STYSKLIWY - SUBJEKT.

63*

SURDUTNY - SUROWICA.

540 SWOWOLEŃSTWO-SWOWOLNOŚĆ.

ŚWIATOLUBNY, a, e, — ie adverb., lubiący świat, bt

kosy. Banial. J, 5 b. Wróbel świerkał. Banial. ./,

67

SWOJSKI - S W O R A.

Ross. ca6c.ibKa, baS ©äbddjen, ein fletncr ©äbel.

Szybal); Garn. goluf , golfivz, himbèz, dovshèkar;

stwu w szarpaninę był podany. Tr. Tel. 139. — Szar

Cn. Ad. 402. (krowa co wiele ryczy, mało mleka daj

SZCZĘSNY - S Z CZKAĆ.

Rej. Post. A a 5. ostatnia obrona, ucieczka, ratun

SZEROKOSTOPY - SZERZYĆ.

bić); Dal. stetiti , ostetujem ; Rag. sckoditti, s

SZLERA - SZLIFIERZ.

Boh. sos, kśos; (Sorab. 1. schosza? podskarbi, sch

Wam na szrot szły i w żarty Wszech najpewniejsze p

Rys. Ad. 50. (na złodzieju czapka gore). Dobry czł

Słownik Lindego wyd, 3. Tom V.

— §. Fig. transi. Krówkę pilno pasiemy, doma jéj s

kryć. Budn. Deut. 27, 15. On tę naukę z tajników i

Rag. tanzalaz ; Bosn. tançalo ; Slav. igrścs , (cf

Pol. Arg. 548. Wieści te niepróżno tarchające.. ..

Ross. pajyatHuii. Tęczowy słup ukazował się Izrael

TERCYANELA - TERMES.

a tło położył tarcicami., Budti. i Reg. 1, 16. Tło

TOCZNOSć, ści, m., obrotność, volubililas. Mątz. b

eie niemasz ścieżki, klóraby od tysiąca ludzi prze

wają. Teat. 24. b, 8. Włosy muszcze, płaszcz aby k

Kucharz niechaj warugi przy sterniku pilnuje, nie

T R 0 S K LI W Y - T R U Ć.

TRUNKOWY - TRUP.

TRIPELA-TRYUMFALNY.

znak trzeciodziennego z grobu powstania pańskiego.

nim mógł starzec trzymać, zwykliśmy się dziwować.

spokój; ©etümtnel, Unruhe 2]. Pot. Arg. 80. Tward.

94

Mon. 67, 139. 2§ocl)enlol)n. Tygodniowy urząd. War

froÿ; Subst. 3Jopa4CTBO, @$abenfreube ; Verb. 3Jiopa4CTBo-BaTfc rad być szkodzie drugich. Czemuś sam nie rad, tego nie czyń drugiemu. Sk. Żyw. 2, 334. Przytomnej cnocie zawiść nierada, A znikłej troskliwie szuka. Hor. 2, 159. Nar. Nie tak rad grzmieniu, zkąd nadzieją sięgał Dżdża nędzny oracz zgorzałemu zbożu; Jako ci byli radzi i weseli, Kiedy wojenne muzyki słyszeli. P. Kchan. Jer. 21. — Iron. Tak temu rad, jakby mu psi obiad zjedli, albo : jak gdyby mu nogę uciął. Rys. Ad. 67. — Quamquam rad non nisi in casibus redis Sing, et Plur. usitatum esse solet\ habes hic unum exemplum casus obli-qui : Niebezpieczna była pomoc sąsiadów, radych zawsze rozerwaniu Polski. Nar. Hst. 4, 47. — §. Rad być komu u siebie, ob. Raczyć go * częstować go, podejmować go czym; einen bei) fid) gut aufnef/men, traftiren, i\in Be« wirken ; (Boh. hostiti ; Ross. OTnouHBaTb, cf. gościć, cf. odpocząć). Był nam rad bardzo, tysiąc grzeczności czynił. Teat. 36. b, 80. Będą ci tam radzi, i winem cię tam starym poczęstują. Teat. 7, 56. Rad pan gospodarz, każe miodu nosić. Rratk. B 2. Tak mu był rad, że go i od rozumu odpoił. Gorn. Dw. 204. Chcemy sobie być radzi, Rozkaż panie czeladzi, Niechaj na stół dobrego wina przynaszają. J. Kchan. Dz. 210. Byli sobie radzi, i popili się. Papr. Gn. 1237. Dobrze się opatrzywszy w amu-nicyą piwną, miodową i winną, zacząłem być rad w domu moim. Kras. Dos. 25. t. j. częstować, td; fteng an $U

ingens, rączysko). Ręczynki ma króciuchne Amor, lecz niemi szeroko Zasiąga , i pod ziemię przenika głęboko.

Simon. Siei. 22. Małemi ręczynami. P. Kchan. Jer. 308.

Tward. Mise. 166.

RAD, rada, rade, - o; (Boh. rad; Slov. rad lubens ; Sorab.

1. rad, -a, -o, - e; Sorab. 2. rad, -a, -o, radnj ; Carn. rad, (radovoln * dobrowolny, radovolz * ochotnik) ; Vind. rad; Comp, raifhi; (radovolen, dobrovolen * dobrowolny, radovolnost * dobrowolność), voln , volno, (cf. wolny, wolno), (radliu » wdzięczny, radlivost * wdzięczność; radi-meti, raduvatife * pożądać) ; Croat. rad, Comp. rajshi,

(rad, ràdi, zarad , zaradi propter * dla, z przyczyny; râ-dim * nalegam, cf. radzić) ; Rag. ràd ; (rad , radi » dla, n. p. radi tebbé * dla ciebie; râditi operam darey (Bosn. rad, voseo, (cf. wesoły), (radi « dla); ( raditi, na-stojati » pilnować) ; Slav. rad; (radi, poradi * dla; raditi* pracować) ; Ross. paßt, (pa4H dla, pa^HBHM staranny, pa4HB0CTfc staranność, no4pa4'feTfc chętnie stręczyć) ; Eccl. pa4HBUH, pa4HTG4b diligens, npnpa4tTejb curator, npH-pa4tio, Graec. èmpslovpai ; Ottfrteb. reit, redi * rączy, gotowy; Isl. radan, cf. Germ, bereit, cf. geraden, rati)* lid) ; Graec. ęśdoo)-, rad co czynić, adverb. ochotnie, z ochotą; gem, ? bereitmittig. Co muszę, to rad uczynię.

Birk. Ob. L. Zegl. Ad. 42 ; (Slov. co musim , râd ucinirn ; z musu cnota). Każdy radniejszy (Gompar.) służyć/ ojczyźnie , niż obcym. Czack. Pr. A 4. Bardzo rad; Eccl. npeycep4HUH, (cf. serce). Nie radby, ale musi. Cn. Ad. trafttren.

Pochodź, rado, radniej; raczej, raczyć, uraczyć’, radość, radosny, radoivac sie. ma go râd , RADA, y, z. ; Boh. rada, radda ; Slov. rada, nâwèstj ; So-

636. Nie rady (cf. Not. sub. Adj. powinny), kury na wesele , ale musźą ; nie rada koza na targ, ale musi. Rys.

Ad. 43. Slov. Ma ho râd, gako koza nóż ; gako pes koćku. Radaby dusza do nieba, by jako przed    rab. 1. râda, rada; Sorab. 2. rada; Carn. svjet (cf. wiec),

grzechami. Cn. Ad. 988. Rad nierad , radzi nieradzi *    pomenitva, (ob. Pomnieć); Vind. rath, rat, fvit, râthu-

chcąc niechcąc, nad wolą, bez dzięki, gern über ungern ;    vanje, fvituvanje ; Croat. szvet, szvétuvanye, toinach,

Sorab. 1. rad nerad. Musiałem rad nierad słuchać na-    (cf. tłómacz) ; Hung. tanâts; Dal. szvith ; Bosn. vjechje,

pomnienia. Kras. Dos. 26. — §. Rad co widzieć, sły-    svjet, svjetovanje, odvit, odgovor na svit ; Slav. viche,

szeć, czynić * lubić, kochać się w tym, podobać się w    svit; Rag. vjêchje, svjèt, odluka ; Ross. cobIjtł , coBt-

tym, z ukontentowaniem widzieć etc.; gem fel)en, gern    TOBanie, coBtTOBaiejibCTBO ; Eccl. pa4a, et IIojbCKaro 3Ha-

fybrett, mit Vergnügen, eut Vergnügen baran ftnben. Rad    mut coB-feTt. (Syr. xm admonuit ; Arab. corroboravit ani-

widzę kogo, nawidzę (qu. v.). Gdzie go nie radzi widzą,    mum; ob. Germ, ber 5îatfl, ap. Slblg.; cf. Lat. ratus sum,

któż ztamtąd nie śpieszy? Morszt. 296. Co ludzie radzi    reor, cf. rząd; cf. Germ. ®erat|e, cf.‘gierada); — §. 1)

słyszą, temu łatwo wierzą. Fredr. Ad. 13. Pot. Arg. 364.    rada, którą od kogo bierzem abo komu dajem, pomocne

Kto mówi co chce, usłyszy coby nie rad. Rej. Zw. 80,    zdanie udzielone; ber Sîatfy, ben tttàn jentanbcit gtebt, ober oon

(scil. słyszał). Radniejszy jeszcze umarł. W. Post. W.    tfyttt erhält. Dobrze mówisz, pójdę za twoją radą. Teat.

265. Czego sam    nierad widzisz, nie czyńże też i    dru-    30. b, 11. teb ttntt bctttCltt Śtatfie    folgen. Przykazanie    a ra-

gim. Radź. Job. 4, 16. Bardzo w podłej sukni rad    cha-    da tym są od siebie różne, iż przykazanie potrzebne    jest,

dzał. Birk. Dom. 74. (lubił w niej chodzić). Słowo ra- aby pod sumnieniem było chowane, ale rada, jest wodzi trzymają, ale    sami sobie. Paszk. Dz. 122. Kąkole by-    Ina, przyjąć ją albo nie przyjąć.    Gil. Post. 321 b.    I nad

wają w pszenicy    rade. ib. 78. zwykle, getüöljnlid), .gem.    tym się nam zastanowić zdaje,    Choć rada dobra,    zwa-

Kamień, którego często z miejsca poruszają, nierad mchem    żyć, kto ją daje. Zab. 12, 307, Ross. óaarocOBlme.

obrasta rychło. Glicz. Wyeh. L 2 b. niełatwo, nid)t Ietd)t.    Zdrowa rada, gotowa majętność. Kosz. Lor. Ob. Wszędy

Kamień choroba bywa też dzieciom rad i z tego, kiedy    zła a bardzo mdła rada około ciebie. Rej. Post. S s 2,

plugawa mamka złym mlekiem karmi. Oczk. Przym. 424.    Ross. aJOCOBtiie. Rada źle dana najbardziej radzącego

(łatwo, zwykle).— Cum Dativ. Rad czemu, rad co mieć,    zawstydza. Teat. 31. b, 150. Gdy szukasz rady, strzeż

widzieć, nawidzieć, cieszyć się z czego, lubić co ^etc. ;    się pilno zdrady. Rys. Ad. 15. Rada zła na poradnika

gem feljen, gem fjafecn. Rad nowinie król. Odym. Sw. 2    często się obraca. Cn. Ad. 990. Rady sobie dać nie mo-

F f b. (cieszył się, gdy to słyszał). Rad złemu, rad    gę. Teat. 8, 67. poradzić sobie nie umiem, tcf> tnetj) ttttr

szkodzie drugich ; Ross. 3^opa4HUH, 3;iopa4MBUH, fd)aben*    ntd)t JU mtfien, ntcfyt JU Reifen. Owoż mi pan całego świata

znajcie mi się, jeśli tak, jak przystoi sądzicie? Ryb. Ps. 409. Rada nieustająca przy boku królewskim. Vol. Leg. 8, 84. Skrzet. Pr. Pol. 1, 274; le conseil permanent, ber tnttttertMltrettbe 9îatl). — §. In Singulari Rada * radny, et* ner auS bem 3îatl;e, ein SRatlj. Senator do króla podpisuje się: wierna rada. Leszcz. Gl 46. — Budny konsula tłumaczy, najwyższa rada. Budn. Cyc. Publius Scypio, najwyższa rada w Rzymie. Kosz. Lor. 80 b. RADCA, ob. Radzca, Rajca.

Pochodź, sub radzić.

RADA.

RADCA - RADNIE J.

19

wielowłady, Który samemu sobie dać nie trafi rady. Nar.

Dz. 3, 70. My sobie nie możemy dać rady sami. Pam.

84, 747. Tobie moje życie winienem; jabym nie dal rady tej srogiej bestyi, gdyby nie ty. Teat. 54, GB ij.

(nie obroniłbym sie). Przelęknieni wszyscy rady sobie dać nie umieli ; jedno schyliwszy głowy, słowa jeden do drugiego nie rzekł. Sk. Żyw. 2, 337. — §. Rada * porada, radzenie, dawanie rady; baS 3fjat^gekn, SRattyen.

Złota to głowa! do rady, nie do parady! Teat. 12, 5.

Do rad język, do boju ręce dały nieba. Dmoch. II. 2,

119. Ani do rady, ani do zwady. Zegl. Ad. 4. (ani żak, RADELNE, ob. Poradlne. RADLIĆ cz. niedok., przeorywać, ani dworak; neque ad chorum, neque ad forum). Gdy starsi odwracać rolą, jnńebrrtcfjeit ; Croat. oràchim (ob. Orać), bracia już byli w leciech zaszli, i więcej dorady domo-    plusim, ob. Pług, Ijafenpflugett. Radlenie roli rozumie się

wej, niż do zwady wojennej sposobni, obrano najmłod-    dobra uprawa ziemi na przednie ziarno. Haur. Sk. 24.

szego wielkim księciem. Stryjk. 312. Późna rada po szko-    RADLANKA, 'RADLONKA, i, i., radlenie, grunt przedzie. Simon. Siei. 85. (łyżka po obiedzie, kadzidło po    orany; baö 3t»teBra^en, baê $aïenppgen, Salfenftreifen, ba§

s'mierci). Niechawszy Roboam rady starców, którą mu    SRpren, ber gepie&rrtdjte 9lcfer. Radlanka służy tylko na

podali, przypuścił ku sobie w radę młodzienczyki. 1 Leop.    czasy pogodne, na mokry czas lepiej pługiem odwracać.

3 Reg. 12, 8.— §. Rada, poradność, subjectiv.; bte p*    Haur. Sk. 24. Na żytnisku zaraz radlić, choć bez po-

(jigfett guten    $U geben,    SSeiêpeit, ^Ing^iett. Miał    ostry    kładania; którą radlankę bronami zawlec. Haur. Sk.    9.

i jasny rozum, i    mądrą w    sobie nad lata radę. Sk.    Źtjw.    RADLICA, y, i. ;    Boh. radlice, ćertadlo; Sorab. 1. radli-

2, 329. Kogo bóg pokarać chce, dobrą mu radę od-    cza; Sorab. 2. raliza; Carn. rahliza rastrum, sucula ; Croat.

biera. Zimor. Siei. 235. Gunicki " człowiek większego ser-    ralnik vomer, lemès, lemische, (ob. Lemiesz); Bom. raca, a niźli rady. Krom. 714. Moc bez rady (expers eon-    cnik, lemisc; Rag. raonik, (ralliza aratri manubrium) ;

silii) swą sama wielkością upada, Moc bogowie wspiera-    krój, żelazo u radła ; (bte Słabli^), bte $afenfd)aar. Cn. Th.

ją, którą wspiera rada. Hor. 2, 38. Min. Na radzie i pra-    Klęk, drzewo krzywe, w którego śrzodek wprawione by-

waeh warowniej całość powszechna stoi, niż ria orężu    w a ciężadło lub dyszel, a w końcu radlica , t. j. żelazo,

i zastępach. Dyar. Gród. 7. Gdzie namysł i rada, tam    którym radlą ziemię. Urs. Gr. 389. RADLICE, dobra

dobrze. Teat. 21, 195. Lepszą radą wojny nadeń nikt    nie daleko Kalisza, na których się pisze Radlickich fa-

prowadzić nie może. Warg. Cez. 167. — §. b) Rada,    milia. Dykc. Geogr. 2, 328. RADLNO, pod Tarnowem,

miejsce obrad, akt obrad, akt radziecki, cf. ratusz ; Rag.    gniazdo Radlińskich. Dykc. Geogr. 2, 328. RADŁO, a,

vjechje, vjechniza ; Ross. 3acfe4aHie (ob. Zasieść), coh-    n. ; (Boh. radio, pluh , (ob. Pług); Sorab. 1. radio, radwo ;

MHiue, coHMTi, (cf. sejm); ber 9ïatb, ber £>rt ber 5îatl)8=    Vind. ralu, oralu , oravo, pluh, pług; Rag. raiło ; Croat.

nerfnmmlung.    Do    rady nas    wołają. Jabl Ez. 114.    Cho-    raiło, rai, oràcha,    plùg, (rai =4) oranie, 2) staj, łan,    ob.

ciam ja jest    żeńska płeć,    w podwikę zawita, Gdy do    Rola); Dal. ralo,    plugh ; Bosn, raiło, pluggo ; Eccl.    parady mąż idzie, mnie o wszystko pyta. Biel. S. N. 4.    no; Ross. paao, opaao, Kocyja, Kocyabna, cf. Lat. ral-

Do rady nie ma nikt przystępować, aż go wezwą. Gorn.    lum ; Chatd. Syr. mi aravit; Graec. qoPśoo)\ 1) ber

Dz. 117. Będą was wydawać do rady, a w bożnicach    fettpflltg, ber 3iprljafett. Radło służy w tęgich gruntach

będą was biczować. 3 Leop. Math. 10, 16. (będą was    do poprzecznego ziemi przewrócenia ; składa się z podłu-

wydawać na swych sypodziech abo sejmiech. 1 Leop.).    gowatego drzewa, na końcu ostrym żelazem obwodzone-

Slov. Po rade biwagu pśni mudregśl ; poradzie, po obra-    go, z dyszla i rękojeści. Kluk. Rośl. 3, 119, (cf. socha),

dach mądrzejsi; z ratusza mędrszemi schodzą, cf. po    — 2) Anat. Radło, vomer, przegroda kościana nosa, po-

szkodzie mądry. — §. c) Rada, radziecki urząd, stan, ra-    dobna radłu pługowemu. Krup. 1, 68. et 2 , 335. bct$

dziectwo ; bte SBurbe eme§ 9îatl)nianne3, ber Üîatfrêfierren*    ^fhtgfdjaarbcm. RADŁÓW, w Krak., w kościele jest nad-

fłanb, ber tRatlj. Wyrzucić z rady, senatu ejicere. Gn. Th.    grobek arcybiskupa Maciejowskiego. Dykc. Geogr. 2,328.

Pozłocistego, by też nic nie umiał, alić go na urzędy    RADŁOWY, a, e, od radła, £mfeitpfïng3 *. Tr.

sadzają, alić go już z rady nie wyganiaj. Rej. Zw. 70 b. *RADNIEJ adverb., Compar. positivi rad * raczej, ‘radziej ; — §. d) Osoby radę składające, radni panowie collect. ; bte    1*) lubiej, milej; lieber, gerner. Każdy radniej bierze, ni-

Üîûtbêmdnner, 3î(tt()êberreu, ber iRfltl). Słowo rada, które    żeli daje. Jag. Gr. A 4. Z jednemi ludźmi radniej, niż

senatowi naddziady nasze dawały, było na północy w tym    z drugiemi przestać wolimy. Gorn. Dw. 13. — §*. Ra-

samym znaczeniu. Czack. Pr. 247, (oASIblg.). Król, które    dniej * lepiej, mądrzej; beffer, fluger. Azaż nie radniej

winniejsze być nalazł, kazał je pojmać, a gdy je być    jest szukać, jakby krzywdę zatrzeć, niźli jakby się jej

winne naleziono, z fołdrowania starej rady, pościnano    zemścić. Pilch. Sen. gn. 348. Czemu się nie radniej o to

je. Biel. Sw. 287 b. senatu; (Rag. vjeeehnik, starovjee-    staramy, żebyśmy między kłamstwem prawdę poznać mo-

chmk senator). Słusznaby rzecz była, żeby król przy    gli? Żarn. Post. a 5. — 2) Raczej, z większą racyą,

panach radach, gdy o Rzpltej radzą, osobą swą był.    plutôt, tttelmefjr. Nie stanie się tak; ale radniej posłu-

Modrz. Baz. 101. Wy, co się radą być mienicie, przy-    chaj, co mówię. 1 Leop. Genes. 23, 40.

3"

RADNIK, a, m., rajca, radca; ber fRattymamt, 9îatty$tyerr. (Boh. radnice ratusz). W niektórych Rzpltych jest naznaczony pewny sędziak, pewny radnik. Petr. Pol. 197. RADNY, a, e; Boh. radnj, radny; Sorab. 1. radne ; Boss. coB-tTHuS, coßliTOBaTejbiitiH ; od rady, do rady należący, radzący ; 9îatfj3 *, junt Sîat^gcDctt uttb Seratl)fcl)lagen gc^ö* rig, SRatfj geDertb. Był on mądrym abo radnym. Rej. Post. C 4, (ob. do rady). Nie sama Helena cudza żona Ogniem na złe radnym zniewolona. Petr. Hor. 2, L 4. na złe radzącym, zwodzącym; junt 33öfctt ratbenb, oerlcttcrtb; Eccl. 3JOCOBtTiibiS, Graec. xaxoßovXog ; Subst. siocOBtiHHKt.

—    §. Radny subst. » radny pan, rajca, radzicie! ; ber fRatl)* gcbcr, Sflatfunann, 9îatf;$ljerr ; Slov. radny pân; Cam. ra-tne gospud; Vind. rathni gospued, fvitnik, fvitni dru-shnik, fvitni gospud, pofvituvauz ; Ross. paTMairb, paTC-rept; Eccl. Aymuu, (oft.‘Dumny, oft. Dumać). Miej spokojnych wielu, ale radnego miej jednego z tysiąca. 1 Leop. Syr. 6, 6. Szkodliwy radny, który wiele gada, a mało mówi. Mon. 64, 220. Radnego pana nie umiecie obrać. Warg. Wal. 321. Co to za radni panowie? Teat.

26. d, 6. Przyzwał Absalon Achitofela, radnego pana Dawidowego. 1 Leop. 2 Reg. 15, 12.

RADO, Adverb., adj. rad « lubo, miło; gern, lieb. Z jego śmierci tak było rado w Rzymie, iż w tych czapkach chodzili, które znaczyły wielkie wesele po wszystkim mieście. Weresz. Reg. 48. Gdzieć nicrado , lepiej tam z daleka omijać. Simon. Siei. 45. (gdzie ci nie radzi, gdzie cię nie radzi widzą). — §. Po smętku wesele, a po wielkim zaburzeniu rado jasno bywa. .Rej. Post. S 6. zwykle, geroöljmlid), gemetmglief). RÄDOGAST, RADOGOST,

m., u starych Słowian bożek gościnności, niby to rad gościom. Star. Ref. 69. Krom. 56. Sarn. Ann. 965. bety ben alten ©latten, ber ©ott ber ©aftfrennbfdjaft; Cam. Ra-dagost, Radegastus , idolum Slavorum - Mars ; ob. Frenzel in Westphal. monum. 2, 2409, (cf. radowist). Radogost i Dobrogost pospolite są starych Słowaków nazwiska. Slryjk. 42. ctrt alter 9?ame ; cf. Radosta, Radzyń. — RA-DEGAST, gród w Anhalt Dessau ; rzeka w Meklenbur-skirn. Dykc. Geogr. 2, 328 RADOJEWICE, dobra w Inowrocławskim , od których Radojewscy. Dykc. Geogr. 2,

529. RADOL1N, miasto w Poznańsk., gniazdo Radoliń-skich. Dykc. Geogr. 2, 329. RADOM, ia, m., miasto w Sandomierskim. Dykc. Geogr. 2, 529. (Sorab. 2. Radom wieś w Luzacyi ; Germ. îRabcirêborf). RADOMSKI, n. p. powiat. ib. Kasza Radomska, oft. Gryka. RADOMSKO, a, n., miasteczko w województwie Sieradzkim. Dykc. Geogr. 2, 529. RADOMYŚL, a, m, a) miasto w województwie Wołyńskim , gniazdo Radomyskieh. Dykc. Geogr. 2, 329. —

b) W wojew. Sandomierskim, niedaleko Dąbrowy, ib.

—    c) W wojew.'Lubelsk. ib. RADOSTA, y, m., RADZYŃ, a, m., [RADYM 2], imię staropolskie, Gauden-tius. Jabf. Her.\ cf. Eccl. pa40CT0HMenHbiH, KOTopbiH bł CBoeiwB hmciih aaujnonaerb pa40CTHoe 3naiweHOBaHie. RADOŚĆ, ści, i.) Boh. et Slov. radost ; Sorab. 1. hradofcż, lożt (cf. lusztyk), fradowani (hradofcż 2) rozkosz); Cam. radost; Vind. radost, radovanje, vefelnost, shelje, ho-tenje, nafladnost, lufht (2. radost, dobrovolnost » dobra

wola); Croat. radozt, (radoszt jucunditas, delicium; ra-dohotnoszt lubentia, appetentia); Bosn. radost, usgivanje, (cf. użyć); Rag. radós, radost, (radós, arajdanje * rozkosz); Eccl. pa4omn; Ross. pa40cn>; RADOSTKA, i, i., dem. » wesele, uciecha, bte ftreube. Radość jest z jakiego dobra, lub cudzego złego, ile to komu pożyteczne. Zab. 12, 277. Obietnica głupiemu radość. Mon. 74, 10. Zła to radość, po której żal chodzi. Kras. Sat. 59. Drobne radostki dzieciństwa. Teat. 50. ft, 68. — §. Rado-stka, botan. , Wrotycz Włoska, heliochrysos, ©omtengolb* blunte. Syr. 376. RADOSŁAW, a, m., imię sloropolskie. Jabi. Her. RADOSNY, a, e, RADOŚNIE adverb. ; Boh. et Slov. radostnÿ; Sorab. 1. hradofcżiwó * rozkoszny; Rag. ràdostan ; Bosn. radostan , veseo ; Ross. pa40CTHMM; Eccl. pa40BaHCH’b, pa40CT0TB0pHuß, (pa40CT0TB0peu,B wesołek, pa40CT0TB0pHTH cieszyć, pa40CT0TB0pcTB0 urbanitas) ; wesoły, pełen radości; frityltdj, ffl)$, OoU greube, erfreut. Ponieważ nadchodzą takie okoliczności, prawdziwie, że jestem radośna. Teat. 26, 73. Radośny wieniec; w nim hetman Rzymski wjeżdżał, z lekkim jakim nieprzyjacielem szczęśliwie wojowawszy. Warg. Wal. 61. Radośny, tryumfujący Eccl. ;no6onpa34HCTBeHiibiH. RADOSZCZEWI-CE, dobra w Sieradzkim. Dykc. Geogr. 2, 529. RA-DOSZCZ, królewszęzyzna w Brzeskim Lit. ib. RADOSZYCE, miasto w Sandomirskim, sławne hutami żelaznemi. Dykc. Geogr. 2, 329. eine ©tabt im ©anbomtr., burd) feine Cśifenfwtten berühmt. RADOSZKOWICE, miasto w wojeT wództwie Mińskim. Dykc. Geogr. 2, 529. RADOWAĆ się, -ał, - uje rec. niedok., uradować się dok. ; Boh. ra-dowat se, zradowati se ; Slov. radowat se, radugi se; Sorab. 1. raduyu szo; Cam. radam , radujem ; (Vind. ra-duvatife, radimeti * rad mieć, pożądać); Croat. raduvati-sze , araydavam, naszladujemsze, radujem laelifico , ra-dujèmszo gratulor, gestio, raduvatisze komu gratulari, raduvanye * powinszowanie, (2) radujemsze alludo, blan-dior)\ Rag. radovatise, arajdatti, (radovati, frm) ; Bosn. radovatise, radovati, obradovati, (arajdatti, nasladiti ob-ledari ; uzradovati, obveseliti) ; Ross. pa40BaTbca, B03pa40-BaTbca, lactiv. pa40BaTb cieszyć kogo), «pacoßaTbca; Eccl. BecejonarH, pa40Banica, itHKOKhCTKOKaTH , jihkokk-tii, (pa4yßca, 34paBCTByS ; Graec. x^lQs > cf pomaga bóg, szczęść boże; cf. witaj, cf. radowist); weselić się, cieszyć się, ftd) freuen. Radujcie się z radującemi się, a płaczcie z płaczącemi. Budn. Rom. 12, 15. Niechaj się raduje albo weseli Izrael w stworzycielu swoim. Gil. Kat.

48. Temi ludźmi, którzy się ochrzcili, wielce się radowano. Baz. Sk. 50. Uradowałem się przyjemnym tym widokiem. Kras. Pod. 2, 35. Radujący się, tryumfujący Eccl. jIHKOBCTBeHHHKli, .IHKyKHHUI, BeCejHIIUHCH , TOpJKe-CTByKmÜH. (Rag. radovalaz , radovaonik gratulator, cf. Wit, radowist). Radowanie się, Sorab. 1. fradowani ; (Rag. arajdanje oblectatio). Radować się ‘czemu » z czego , fidj über etnm® freuen. Przywitał go, radując się jego zdrowiu. Ezop. 25. Niechaj się zapłoną, którzy się radują memu złemu. Wróbl. 81. Nie raduj się złemu gościowi. Hebst. Nauk. n. Oto temu zwycięzcy nad tymi sprzeci-wniki swemi wszystek świat się raduje. Rej. Post. T 1.

Hapa3yMHTb, Ha4opa3yMHTb, Ha40-

czasem

nie zdołał, żaden

mu

RADOWIST-RADZIĆ.

RADZIĆ.

21

Moskwa, radując sie strzelcom, którzy im nowo przybyli, popili się byli. Gwagn. 119. Raduje się pies komu, ogonem macha, zaleca się ; ber $unb tt>ebelt por ftrettbett über jemanbeâ Slnfunft, fcfjmeicbelt tljtn. Pies liże tego, komu się raduje. Petr. Hor. 2. D b. Uradowany, ucieszony, ukontentowany, erfreut. Idź Echo głosząc co mówi ojczyzna uradowana. Kniaź. Poez. 1, 195. Niezmiernie był uradowany z tej grzeczności. Teał. 19. b, 17. RA-DOWIST, u, m., (cf. Wit, witać), którego radzi widzą. Dudz. 19. ein gern ©efeÿener, ben man gern ftetjt. U Rzymian, gdy dobry człowiek na schadzki przyszedł, z radości okrzyk uczynili, zaś gdy kto nieradowist, ksykali na niego. Petr. Hor. D 5. (Boh. Radon, Radun Charon). RADUN, miasto w wojew. Wileńskim. Dykc. Geogr. 2,

530. eine ©tabt in Sitt^auen. RADUNIA.i, z., rzeka, łączy się z Motławą pod Gdańskiem. Dykc. Geogr. 2, 330. ber glnß 9îabaune bes? $anstg. RADWAN, a, m., herb ; chorągiew' żółta kościelna o trzech polach, u każdej u dołu franzle ; na wierzchu jej krzyż, w hełmie trzy pióra strusie. Kurop. 3, 43, ein Söappen. RADWANOWICE, dobra w Krakowskim, gniazdo Radwanowskich. Dykc. Geogr. 2, 330. RADWANKÓW, dobra szlacheckie wr Poznańskim. Dykc. Geogr. 2, 330. RADYKI ziele, ob. Mnich ziele , Papawa. Urzed. 2G8. RADYMNO, a, n., miasto w Przemyskim. Dykc. Geogr. 2, 531.

RADZANÓW, a, m., miasto w Płockim, gniazdo zgasłej familii Radzanowskich. Dykc. Geogr. 2, 330.

RADZGA, RADCA, ‘RAJCA, y, m., radziciel, radny pan; Boh. radcę, radie, konśel (ob. Konsyliarz, radota przełożony rady); S/ot/, râdéc, radon, obs. radota, raddota ; Sorab. 1. radżieżer, radnik; Garn. svjetuvavz, posvjetu-vavz; Vind. fvitnik, pofvituvauz, fvitni gospud, fvitni drushnik; Croat. szvetnik, tolnachnik (cf. tłómacz), toinach; f. tolnachnicza, szvetnicza ; Dal. vichnik, (ob. Wiece) ; Slav. vichnik; ßosn. vjecchnik ; /îa^r. svjetnik (* radziciel), vjechnik (konsyliarz, vjeechnik, starovjeechnik senator, ob. stara rada); (f. svjetniza * radzicielka, râdilaz operarius); Ross. paTMant, paicrepB, cob^thukł, /. co-BtTHHua ; (Eccl. npHpaAtieah curator) ; ber $atl)3l)err₍ 9îatlp manu, SRat^geber. Consules po Polsku właśnie radzey, że radzić o ojczyźnie powinni byli. Falis. FI. praef. Mieszczanie dla porządku obierają sobie wolnie kilka radziec, i jednego jakoby zwierzchnego burmistrza, którym odda-wają rząd miejski. Żarn. Post. 3, 632. (Ross. nepBoeo-bIjthhkT) burmistrz). Radzca stanu. N. Pam. 22, 42. ber ©taatäratb. RADZIĆ, - ił, - i, cz. dok., ‘RADZAĆ cont.-, (Boh. raditi ; Slov. radjm ; Sorab. 1. radzież, radżu ; Sorab. 2. rażisch; Carn. svjetijem, svjetujem ; Vind. ratho-vat, rathat, ratati, fvit dati, fvetuvat, fvituvati, namar-hivati, nagovarjati; Croat. szvetùjem, tolnâchim, tolna-cha dajem , (rüdim incumbo, operam do, ob. Rad); Bag. svjettovati, posvjettovati, (räditi operam dare, curare, doraditi peragere\ Slav. róditi « robić, pracować); Bosn. svitovati, svjetovati, (raditi, nastojati incumbere, operam dare, attendere) ; Eccl. 4jMaio (ob. Dumać; npHpa^kro, Graec. smfuXovpai pilnuję czego)Ross. cOBliTOBaïb, co-stinaTB, coBtmaBaib,

yMHTL, ua40yM4HBaTŁ ; pa4tï,B, nopa4’feTL staranie mieć, pieczołować się, pa4tme staranność ; cf. Syr. #m admo-nuit, cf. rata); — g. a) radę dawać komu, einem ra< tfjen, einen 9îatl) geben. Łatwiej radzić, niżeli dobre pełnić rady. Zab. 11, 235. Zabi. ‘Łacwie mądremu radzić. Cziach. Przy. 91. Starałem się, radzić nie na szkodę, ale na dobro ojczyzny mojej. Gaz. Nar. 1, 191. Na rzeczy dobre, o cokolwiek idzie, mamy radzić, a od złych i od grzechu, zawżdy odradzać. Hrbst. Nauk. 11 b. W ten czas radą bywamy winni cudzego grzechu, gdy na złe radzimy, ib. I 7. Dobrze radzę, Eccl. 4o6poco-BtTyio, Graec.. evßovMvm ; dobrze radzący, Eccl. ąo-r>f)OCLBi;TLUT>. Źle radzić Boss. npnpa4,feTB. Ciężej winien, co źle radzi. Rys. Ad. 6. Dobrze radzi , kto ludz i nie wadzi. Rys. Ad. 10. — §. Radzić co komu« doradzać, radą zalecać, (oppos. odradzać, rozradzać) ; anra« tl/cn, ju ettuaS ratzen. Już mi dobrze nachylony radził na pokój wiek w> podeszłym lecie. P. Kchan. Jer. 508. Radzi Wilno Radziwiłł, zkąd na czasy wieczne Imię wziął, że mianował miasto to stołeczne. Kchow. 548. Gwagn.

235. er 319. Posłowie nie radzili królowi do pospolitego ruszenia. Biel. 360. — Radzić, absolute, spólnie o czym radę składać, zdania znosić; l*at^fćt)lagen, 9îat(l galten. Tymeście dziś podobno Połocko stracili, Bo kiedy się było bić, toście wy radzili. J. Kchan. Dz. 58. Niech tylko razem czterech, pięciu radzą, 1 mc nie zrobią, i pewnie się zwadzą. Kras. Mysz. 71. — §. b) Radzić o kim, pieczą mieć, pieczołować się kim, fut jemanben forgeit, tfut tn feine Obbut nehmen, 9îatb für tytt feb affen; [cerk. p.yyHTii curare ; ilir. raditi 2j. Niech pan bóg radzi o swojej czeladzi. Rys. Ad. 49. Jak bóg was zawsze w swej opiece chował, Tak w tych trudnościach teraz o was radzi. P. Kchan. Jer. 151. Ociec źle radzi o córce swojej, który ją za człowieka złej sławy dawa. Gorn. Sen. 293. Mniej uważni rodzice źle radzą o dziatkach swoich. Mon. 71, 535. Nierozum i przed źle o sobie radzi , I po zgubie na wątłych otuchach się sadze Simon. Siei. 69. Prosiła boga, aby o niej radził. Sk. Żyw. 2, 58 b. Ponieważ ja was ratować nie mogę, radźcie o sobie. Warg. Cez. 183. Czas też i mnie radzić o sobie, otom już wyzwolił pana. Gorn. Sen. 187. — Praepos. cum Accusativo : Pan ten każdego z sług swoich jak syna swojego miłował, o sługi swe radził, o każdego się starał, aby od niego pocziwie wyszedł. Orzech. Tar. 102. — §. c) Radzić komu, radzić czemu, radę dawać czemu, zdoływać, wydoływać jakiej sprawie, (cf. poradzić); 9îatl) Raffen, geioacbfen fetpt, ftcb mit jemanben, ober momtt ju Reifen nnjfen. Nikt mu nie radził, Nikt nie porównał z nim między nasze-mi. I\ Kchan. Jer. 65. Niektórym białymgłowom mężowie nie radzą , a one są zgubą mężów swoich. Star. Ref. 42. Holendrowie do takiej potęgi przyszli, że im straszna wielom siła króla Hiszpańskiego , dotąd nic radzić nie mogła. Star. Ref. 22. Mądrym się ten darmo zowie, co nie umie radzić sobie. Cn. Ad. 462. Gdy sam nie umiesz radzić sobie, radź się drugłego. Petr. Et. 11, Eccl. hcb1>4'Łthc3. — RADZIĆ " się kogo recipr..

22 RADZIC1EL - RADZIWILISZKI.

RADZIWIŁŁÓW - RAICIEL.

kim. Dykc. Geogr. 2, 330. RADZIWIŁŁÓW, a, m., a) miasto w Mińskim , fundowane od Książąt Radziwiłłów. — b ) W wojew. Mścisławskim. — c) W województwie Wołyńskim. Dykc. Geogr. 2, 330. RADZYMIN, a, m., miasto w ziemi Warszawskiej. Dykc. Geogr. 2, 330. RADZYŃ, a, m., I) Radosta , imię Staropolskie, Gauden-łius. Jabł. Her. Oto kreował arcybiskupem Gnieźnieńskim Radzyna , czyli Gaudencyusza, towarzysza ś. Wojciecha Nar. Hst. 2, 89. — 2) Radzyń , Raden, miasto królewskie w wojew. Chełmińskim. Dykc. Geogr. 2, 328.

Boh. raditi se ; Carn. posvjetûjem se; Vind. obrathuvat, obrath barat, pofvituvatife, fe pofuetvati, fvit dershati, fuituvati, obfvituvati, fe pomenvati ; Dal. szvitovati ; Rag. svjettovatise, svjetovatise ; Bosn. svjetovatise ; Ross, co-BiTOBaTbca , coßtmaTB > coBimaBaTB, cnpaBHTbca, cnpa-BJHTLCfl (cf. sprawić), cnpocHTbca, cnpauiHeaTbca ; rady czyjej zasięgać, dokładać się kogo; einen Ultt üîatl) fra* gen, einen JU Sîatfje Jtetyen. On czasem mnie się radzi.

Boh. Kom. 4, 51. Mój wódz, któregom ja się radzał.

Ryb. Ps. 104. Ludzie, gdzie tylko przechodzę, kłaniają mi się, i radzą, jak doktora. Teat. 23, b. 44. Radź RAFA, RAFINA, y, z., 37teberfrtd)f. baS jjîeff; (cf.- Svec.

ribe ; Lat. ripa) ; §. 1) szkopuł, skała pod wodą, statkom niebezpieczna, ein gelfen unter bem SBajjier. Rafa zowie się kamień pod wodą. Magier. Mskr. Rafa jest kamień, co siedzi pod wodą, I tego szkuta niech nie trąci brodą. Klon. Fl. E 4. Rafy są owe kamienie na rzekach, na których więzną szkuty, komiegi. ib. E 3. Rafin aby rotman i sternik pilnie przystrzegł dla szwankowania. Haur. Ek. 171. Często statek uwięźnie na baku abo na rafinie. ib. 174. Gdzie rafina jaka, lub się prąd nawinął, Potok z ogromnym szumem i pienisto płynął. Zebr. Ow. 72; trabes obstructaque saxa. Ni szkuta na hak fortunę i zdrowie Wniósłszy, nie bez swój rusza się ruiny, Na wart popławny z prądu lub z rafiny. Wad. Dan. pr. Częstokroć rzecz osądzona na rafie więźnie. Modrz. Baz. 388. in salebra haeret ; nie może do skutku przyjść. — §. 2) Rafa w stajni, drabina nad żłobem, za którą koniom siano przekładają. Krumbh. bte ffiaufe tm Stalle.

się inszego, a przecie patrz swego. Rys. Ad. 60. Radź się samego siebie, bo nad cię nikt ci nie jest wierniejszy. Radź. Syr. 37, 17. RADZICIEL, a, m., doradnik. Włod., poradnik, który komu radę daje, ber Uîat(>geRer; Boh. radié ; Sorab. 2. rażischel ; Sorab. 1. naradnik ; Ross. coBhTOBaibmHKt, cobIituhkts , coBbTOBaiejb, fpa4rkTejb opiekujący się czym). Zły radziciel Ross. 3J0C0BbTHHKb. Dobry radziciel Eccl. óiarocoBtTHHKb. RADZICIELKA, i, fern ; Boh. ródkyne ; Rag. svjetniza ; Ross. coBtTOBaTe-ib-jiima, coBbTOBa^biuHua, coBtiwma, (pa^hTejbiinaa opiekująca się). Zła radzicielka Ross. 3aoeoBiTHHua. RA-DZICE, starostwo w wojew. Sandomirskim. Dykc. Geogr. 2, 330. RADZIECHOW, a, m., miasto w cyrkule Brodz-kim. Dykc. Geogr. 2, 330. RADZIECKI, a, ie od radz-ców, SRatpfyerren » ; ŚKat^mdnner » ; Boh. radnickÿ; Croat. vechnichki , tolnâchni, tolnachnichki, szvetnikov; Vind. fvitnogospoden ; Ross. paTMancKÜt, paiMaHOBb, cobIjthh-nefi, coBbTHHuin, coBbTimnecKm. Radzieckie postanowienie. Sax. Porz. 9. Przysięga radziecka, ib. 10. Starsi radni panowie nowo obranym niechaj dadzą moc radziecką, i niechaj je w swe radzieckie ławy puszczą.

RAFFLE, ów, plur., sieć, nieco podobna do żaków, z obu stron otwory i serca w śrzodku mająca. Kluk. Zw. 3, 245, eine 2lrt $i[d)ernej)e,

Chełm. Pr. 2. Radzieccy słudzy nosZa znaki zwierzchno- nirmi »    /.• , D i \    . r D    d

, • ..    i-iA    /Ci J • • i •    , t    . KAGUZA, y, z., (distno. Rakusy), stolica Rzpltei Raguzan-

sci. Mon. 70, 635, (ob. sługa miejski, woźny, ceklarz).    J    r i

Radziecki czyli publicznych obrad dom. Pilch. Sali. 36.

Tfadzilna izba. Fur. F. (radziecka), ob. Ratusz. — Aliter: Radziecki dom, gdzie radca jaki mieszka, etn 9îatfl3*

Herren * $auÖ. RADZIECTWO, a, w., urząd radziecki, bte SRat^mitrbe, Słat^erremtmrbe ; Sorab. 1. radżicżerstwo;

Croat. vechnichtvo ; Ross. cOBbTOBaTe^bCTBO. Za trzeciego radziectwa Maryusowego. Lat. Kom. B 3 b. za kon- D rwu x u: n nu i-sulatu trzeciego, unter bem brttten Stonfwat be8.... U    .

Rzymian nikt radziectwa nie mógł trzymać przed 43 ro- RAHODOSZCZ , a, m., dobra w wojew. Pińskim. Dykc. kiem. Petr. Pol. 191.    Ge°Sr- % 351.

Pochodź, verbi radzić: rada, radnik , rajca, (raić, RAIĆ cz. niedok.; (Vind. narejati » narządzić, nastroić; ra-

jati, plefati * pląsać, cf. rej); stręczyć, nastręczać, osobliwie : raić komu żonę, raić której męża, ( ct. radzić, cf. radca, *rajca); einem etmcrê jufdjanjen, $umeifen, einem ober einer eine ^arttyie jufdjanjen; Boh. dohoditi, (cf. dorn., a) miasto w Brzeskim Kujawskim.— chodzić). S. Ambroży żadnemu żony nie raił, żadnemu

na żołnierstwo nie radził, do żadnego na ucztę nie szedł. Sk. Dz. 292. Wydać jej nie chce, za tego, kogo mi Wc Pan raisz. Teat. 12, 20. Ze stem tysięcy żonę mu raić obiecał. Falib. L 3. ^Pięknie panienka zbywała tych. co ją za mąż raili. Sk. Żyw. 2, 51. Do Lwowa jeździ na kontrakty, raić sumy paniczom, co się w karty zgrali. Teat. 24, 153. Jag. Wyb. A 3. RAICIEL, a, m.,

skićj. Dykc. Geogr. 2, 331, Rag. Dubrovnik, (ob. Dąbrowa), Epidaurus ; vêtus Rag. Zapat ; Bosn. et Croat. Dubrovnik; Hung. Ragüza, bie Stabt unb Sîepublif üîagnfa. RA-GUZANIN, a, m., który z Raguzy rodem, ber 3tagitfaner; Rag. et Bosn. Dubrôvcjanin 5 Rag. Raguzanecz. RAGU-ZANKA, i, i., bte_ Sîagufauertnn ; Rag. Dubrovkigna, Du-brovka. RAGUZAŃSKI, a, ie, od Raguzy, Stagnfanifd) ;

i t. d.), doradzić, naradzić, odradzić, obrada, obradować, poradzić, poradnik, porada, paradny, rozrodzić, uradzić, zaradzić. — NB. lnsequentia variorum locorum no-mina aut a radzić , aut a rad, radość derivanda : RADZIEJÓW,

b) W Rawskim, dziedzictwo Radziejowskich. — c) Dobra w Krakowskim. Dykc. Geogr. 2, 330. RADZIEJOWICE plur., wieś z zamkiem w ziemi Sochaczewskięj, gniazdo Radziejowskich. Dykc. Geogr. 2, 330. *RADZIEJ, ob. Raczej, Radnićj. RADZIŁÓW, a, m„ miasto w Mazowieckim. Dykc. Geogr. 2, 330. RADZIWILISZKI, a) miasto w wojew. Trockim. — b) W Księstwie Zmudz-

a.’

RAJ - RAJFURA.

RAJFURKA - RAJTUZY.

23

który rai, (cf. rajfura), ber 3wfd)an$er;    Boh. dohazowac;    wódzcą amantów, sam byłem rajfurą.    Hul. Ow. 246.

Eccl. CB04HieJB; fi raicielka, Boh. dohazowacka.    RAJFURKA, i, i., RAJFURCZYNA, y, ź.,    bte 3utt>etfertmt;

Pochodź, rajfura, rajfurka; narajać,    niewyraisty.    Boh. dohazowacka. Inaczej sie jdzieje    z temi, których

RAJ, ju, w.; Boh. et Slov. rag; Sorab.    1. et 2. paradis;    albo same amantki albo rajfurki łudzą.    Mon. 74, 313.

Carn. raj, rej, (cf. kraj), (ranke, ranze < nieboszczyk), pa- Dystyngwowańsza jakaś rajfurzanka. Teat. 13, 45. radish, (raj Turecki Carn koshtomâja); Vind paradifb, RAJGRAS, u, m., z Nietn.. i>o8 Mettant*, kakol trwały, na vefeljavert, (raj, raja, plefs » pląs, taniec, ob. Rej; Ger.    Jakach rosnący, do formowania kunsztownych Jak żale-'

Zeigen; Vind. rajifhe* tameczmcza sala; rajati, plefati *    cany. Jundz 125 ; owsik. Pam. 84, 907.

pląsać, tańczyć; rajavez, rajar * tanecznik, f. rajauka, ra- a tawipp    •    » •    ,    . ,    .    „

javiza, rajarza ; raini (.nieboszczyk); Croat. rày, para- RAJ°WIE^ °kwca' * ral“ W obywatel raJsk‘. (cf-disush, (ryssiszen, mało, cf. raczdj); Rag. eł Bom raj ;    n'eb,anl"> "l“®“ Tych .rejowców dwoje.

Slav. ràj; Ross. pan; (cf. Arab. et Pen hem hertut in    Prÿ\' Mfs l¹⁹’ J / n ' *' *'■ rajsklA. °,A DrajU

in Arabia celeberrimm)-, a) kn« grabie«. Ogród rozko-    tai“⁸ ‘ - bt8    raJowe- D,a{- P°st- 2ł5-

szy, w którym Adam z Ewą mieszkali, ber ©arten ©ben. RAJSKI, a, ie; Boh. rayskÿ ; Rag. et Bosn. rajski; Croat. Nasadził bóg sad w Edenie." Budn. Genes. 2, 8, (»not.    rayszki; Ross. paficKin ; rajowy, od raju, ^arabteś *. Nam

abo raj; ale to słowo już stare»)- Miejsce kwitnące    Jewina pierwsza wina Rajskie wrota zawarła. Groch. W.

było wszelkim majem Rozkosz i ozdob, a ztąd miano-    4 50. Gdzie z kim miło, tam rajskie mieszkanie. Jag.

wane rajem. Kulig. Her. 50. Raj według sensu literal-    Wyb. B 2. — Botan. Rajska trawa, wielbłądowa plewa,

nego jest ogród kosztowny. Galat. Alf. AS. Raj to mnie-    wonna trawa, sitowie wonne, trzcina wonna, juncus ado-

mają być, kędy kto ma miejsce rozkoszne bez pracy.    ratus , 5htmelljieu. Sienn. 155. Rajskie drzewo, orle drzecie/. Św. F 2. — §. Rajem nazywa się niebo, i w nie-    wo , aloe drzewko, agallochium, ÿarabfe^olj. Sienn. 192.

ma

bie cerkiew' tryumfująca ; bo w raju było drzewo żywo-    Rajskie jabłka, citrus Decumana, Çarabteêflpfel, owoc

ta, od którego, co kto zjadł, na wieki żyje. Galat. Alf.    wszystkie przymioty pomarańczy, nazywają je też Świę-

49. ber Rimmel nact; bem £obe, baë ^arabteë. Raj i kró-    tojańskie. Kluk. Rośl. 1,153. Kluk. Dykc. 1, 136. Cresc.

lestwo niebieskie jest jedno, w którym święci zażywają    ‘4-44. Rajskie ziarno, amomum grana paradisi, gatunek

dóbr onych niebieskich doskonałego uczestnictwa. Smotr.    amomku ; ziarna zażywają się zamiast pieprzu. Kluk. Dykc.

Ex. 37. Nie raj niebem nazywają, ale niebo rajem.    1» 30. Szleszk. Ped. 419. ^arabteêfom, Sorab. 1. żerchwa.

Smotr. Ex. 58; (oppos. ‘ad, i. e. piekło). Radaby dusza    Rajska figa, musa paradisiaca, bte ^arabtegfetge. Kluk.

do raju; ale grzechy nie puszczają. Rys. Ad. 60. —    Dykc. % 131. — Rajski ptak, pica paradisi; Carn. raj-

Transl. Zda mi się, że przechodzę do raju z otchłani.    s^e tizh, ber ^arabteÖöügel, wielkości szpaka, pióra stć-

Teat. 43. b, 99. Dobre i spokojne sumnienie, jest ra-    rowe długie, z których dwa najdłuższe cienkie, na kształt

jem w tym życiu. Lach. haz. 1 , 78. — b) Najwyższy    nici. Zool. 269.

rząd ^ dla spektatorów na teatrach rajem nazwany. Teat. RAJTAR, a, ro. ; Boh. reythar ; Sorab. 2. rej tar ; Ross. pen-24, 37. Czart., Ross. paent. Utrzymuje, że z raju naj-    Taps; z Bern. ber Mer, a) ©aöaherift anf ©cutfcben SriegS«

lepiej widać: bo kto z góry patrzy, wszystko widzi.    fuß. Bywała jazda sposobem Niemieckim ubrana i uzbro-

Teat. 22. c, 13. W teatrze są różnego gatunku spe-    jona, którą nazywano rajtarami i dragonami. Skrzet. Pr.

ktatorowie ; jest łoza, jest parter , jest i raj. N. Pam.    Pol. 1, 590. Rajtar z strzelbą i pałaszem. Star. Ryc.

Pochodź, rajski, rajowy.

RAJCA, y, m., radca; Boh. radcę, konćel, konśel; Croat. véchnik , (ob. Wiec, sowietnik) ; Ross. cobIithhk'b; radny pan, rada czyja , od porady, konsyliarz ; ber SRatÇ* mann, Sîat^ferr, iRatfigeber, 9îattn To co się złego staje , nie królowi młodemu ale starym rajcom jego przypisują. Sk. Dz. 1137. RAJCZANKA, i, i., córka rajcy, konsyliarzówna , beS $atf>0 toster. RAJCZYNA, y, i, rajcy żona; Croat. tolnaclńcza, (ob. Tłómacz) ; bte 5Mtl;tnn, która rady daje, bte Sîatfigeberttttt. Ciekawość swoje dosyć drogo najpierwsza na świecie rajczyna Ewa przypłaciła. Mon. 70, 677. RAJCZYC, a, m., rajcy syn, bcê üîatflê Sofrn. RAJCZY, a, e, do rajcy należący, SRatyg * .

RAJEWISZCZE, w wojew. Brzeskim Lit. Dykc. Geogr. 331.

RAJFURA, y, m., który jedna sposoby rozmaitych rozrywek i bawienia panom. Zali. Fir. 50. (Etym. raić) ; ber 3^s fdjanjer, 3nmetfer, komisant; (Boh. dohazowac; Ross. CB04nHKt; Eccl. CB04mejB, cf. zwodziciel). Sam prze-

4> 85.    44. Zburzyli zamek Santok, żeby się na nim więcej

wo i zbijanie, fałszowanie bul papiezkich klątwą karzą. Hrbst. Nauk. m 7. RAJTUZY plur., szarawary, spodnie do jazdy

rajtarzy nie przechowywali. Biel. 153. t. j. knechty Krzyżackie. — b ) In rnalam partem ; Rajtar, odpowiednik jawny, zbójca, perduellis. Macz., etn 93efe$ber, Straßenräu* ber. Kto się dzieli z złodziejem , albo w domu złodzieja i rajtara chowa, u pana boga sam jest takowym. Hrbst. Nauk. m 2. RAJTARKA, i, z., bie Sftetterinn; fig. tr., n. Melonów ostrożnie zażywać; by zaś kogo do samej nie ochłodziły febry, aby rajtarki nie nabył. Haur. Ek. 47. trzęsienia ziemnicznego, $tcberfd;utteln, gteber« flauer. RAJTARSKI, a, ie, do rajtara należący, ffteiterS*, STeiter * ; Ross. pefiTapcKin. Zawodniki jedne kmiece, drugie rajtarskie. Cresc. 525. RAJTARSTWO, a, n., RAJTARIA, yi, z., rajtarowie, kiryśniki ; fetter, ©Ü» raffirer.— §*. Rajtarstwo, rozbój, Straßenraub, (ob. Rajtar , ob. Kozak, kozactwo). Przez niebytność Ludwika w Polszczę, łupiestwa, rozboje, rajtarstwa wielkie były. Biel. Św. 223 b. Kacerstwo, rajtarst

z Niem.r

zwykła. Perz. Cyr. 120. Comp. Med. 459. Rak szeroko się rozchodzić zwykł na różne strony, 1 do skażonych części zdrowe przymieszywać. Otw. Ow. 98. — Drzewa rak mają, kiedy kora jak krostami obsypana będzie; złe to zaraz dalej postępuje, i drzewo gubi. Kluk, Rośl. 1, 134. RAKAJCZE, starostwo w wojew. Trockim. Dykc. Geogr. 2, 332. RAKANCISZKI, królewszczyzna w wojew. Wileńsk. Dykc. Geogr. 2, 351. RAKARZ, a, m.\ (Carn. rakar ; Croat. rókar, rakolovecz ; tlung. rakfogó), co raki łowi, przedaje; ber Hrebfer, Sîrebôfâitger, Ślreb^anbler, (distng. Ger. SRatfer hycel, apud 31 big.). W rodź. żeńsk. Rakarka.

SReitljofen. W kurtce i rajtuzach po podróżnemu ubrany.

Teat. 32. e, 65.

RAK, a, rn., RACZEK, czka, m.t dem.\ Boh. et Slov. rak;

Sorab. 1. rak; Carn. et Vind. rak; ( Carn. rake aquae duduś) \ Croat. rak, rakek ; (rakia * rak Arabski; ràaka, temno pochivalische mertveh s pieczary) ; Hung. rók, raak ;

RAKIETA, y, z., Gall. raquette; liai, racheta, ba3 3îacfet; siatka rozpięta do odbijania piłki, n. p. Rakietą tak jeden drugiemu piłkę podaje, żeby nie upadła. Gorn. Sen. 87. Rakiety do grania bywają leszczowe, czeremchowe. Kluk. Rośl. 2,164; (distng. Bag. rakilta siler, ob. Rokita, rokicina).

Dal. Bosn. et Slav. rak; Bag. rak ; Boss. pani, (cf. Ger. flîucfen); (distng. Boss. pana okowitka, cf. arak); Suec. krabba ; Holl, kreef ; Angl, crevice ; Gall. ecrevisse; Lat. cancer; Graec. xaçxtvoç-, §. 1) Ger. ber $reb3. Rak skorupą cafy pokryły, tyî kadJuba zakończa się ogonem sta-wowatym , nóg ma dziesięć, z których pierwsza nazywa się nożycami. Zool. 111. ^Siągnąć trzeba do dziury, kto chce Jowić raki. Bot. Arg. 354. (bez prace, nie będą kołacze). Raki łapać; Vind. rake loviti, razhiti, (distng. raczyć) , frcbfett. Iść, na ryby, na łowy, na raki, na ptaki, na grzyby, (ob. Iść). Rak w nowej skorupie; Boh. kabatnjk, (cf. kabat). Straciliśmy tyle, a przecię to nas RAKISZKI, dobra w powiecie Wiłkomirskim. Dykc. Geogr. nie boli, jakby to rak z kobieli wypadł. Star. Ref. 5.    2, 531.

Falib. U, (cf. grzyb). Chcąc skarać raka, w wodę go *RAKOSZ, ob. Rokosz.

wrzucił. Mon. 74,51. (dogodził mu). (Vrov. Vind. Rakam RAKÓW, a, m., $. a ) miasto w Sandomierskim, wybudo-fhvifbgali, bob v' stieno mitati » rakom świstać, groch wane od Sienińskiego , kasztelana Lwowskiego, od raka,

na ścianę rzucać, głuchemu śpiewać), wstydu czerwienić się, rumienić się, wstydem płonąć, pełgnąć , fcfynttlltrottl werben. Napiekłabyś raków , słysząc o tym. Teat. 42. c, 64, Slov. gako rak ocerwenél ; Vind. erjaviza jo oblije; od sramote erdczh, saparjen, opa-rjen , sakuhan. — Rakiem, raczkiem leźć * na bałuku , auf allen 3Steren Frtedjcit. Cisnąłem się chyłkiem, włóczyłem rakiem przez opadły i wazki ganek. Ossol. Sir. 3. Zbiorę me dziatki, wnuczki, z prawnucząt orszakiem, I te, co są w pieluchach, i co pełzną rakiem. Zab. i , 186. Nar. — Aliter: Na raku się wleką. Pot. Arg. 711. na żółwiu, powoli albo nawet opak idzie; Vind, rakou hod, nasaihoja; eś gcl)t ben Sïrebêgang, ober and) lang» fant, tute mit ber ©cfwecFenpoft. — g. Rak morski, ber 6ee» FrebŚ. — Aliter: Rak morski okrągły, pająk morski, ma-zinet, macinet. Cn, Th. btc Krabbe, ber £afd)enFrebö; (cf. Carn. et Vind. koshûk; Bosn. koska, kozięa, jastóg; Boss. mymejHua; Bag. rakovniza moja). — g. Tr. fig. Rak biały » jaje , eilt (Sp. Przyniosłam państwu na darowiznę pięć białych raków, a z szóstym jeszcze kura chodzi. Teat. 16. c, 68. — §. 2) Rak na niebie, znak niebieski czerwcowy. Zebr. Zw. 25. ber Slrebö am Rimmel, baê #iininel^eicl)en, ber fôrcbS. Gorn. Sen. 130. J. Kchan. Dz. 6. Upały ośmionogiego raka niebieskiego. Zab. 10, 42. Koss. — §. Raki na statkach. Haur. Ek. 171. Raki,

ki

24

RAK.

RAKAJCZE - RAKUSKI.

Raki pićc * ze herbu żony jego tak nazwane ; sławne siedlisko Arya-nów,'którzy tu i szkołę i drukarnią swoję mieli; od miasta katechizm Rakowski ma nazwisko. Dykc. Geogr. 2, 351, Me burd) bie ©ocintmier berüchtigte ©tabt SRaFatt, trouer ftdt ber JRafauer ®ated)téStmrô fdtreibt.— § b) Raków, miasto w wojew. Mińskim. — §. c ) Miasto w wojew. Rraeławskim. Dykc. Geogr. 2, 332. (Sorab. 2. Raków wieś Racke w Luzacyi). RAKOWATY, a, e, — o adverb:, na raka pochodzący, freböartig, tnie dit 5?reb3. Brodawki coś w sobie rakowatego mające. Perz. Cyr. 2, 142. RA-KOWIAN1N , a, m.; §. a) z Rakowa rodem, eilt Sîafatter. -— $.* b) Transi. Rakowianin , Aryanin, Socynianin, no-wochrzc.zeniec, eilt ©ociattiatter. Ty nie wierzysz bóstwa Chrystusowego, Rakowianinie ! Bial. Post. 239.. RAKOWSKI, a, ie, od Rakowa, non 9îafan, n. p. Katechizm Rakowski. Dykc. Geogr. 2, 351. RAKOWY, a, e, od raka, raczy; Vind. rakou, razhji; Croat. rakov; Hung. rśkas; Sorab.- 1. rakowe, rakowski; Boss. paKOBUil, 5îrebê *. Rakowe oczy, îïrebéaugett; Boh. raej oko; Mo-rav. rakûwka; Boss. jKepttOBKH ; są dwa wapniste kamy-znajdujące się w żołądku raka przed każdym zrzuceniem skorupy. Zool. 111. W lekarniach robią leż z raków do wewnętrznego zażycia masło rakowe. Kluk. Zw. 4, 341. Rakowej i Wrocławskiej maści żadnemu choremu nie żałować, llaur. Ek. 118. Rakowe nogi, Vind. są jak pacierze drewniane nawleczone, i do rej przy-    razhje kliefhe, rakove nogę, fhzhipalke ; ( cf. kleszcze,

wiązane, któremi, gdy mają żagiel podnosić, maszt opa-    cf. szczypawki). (Boss. paKOBHua, paKOBUHKa muszla;

sują, aby po nich żagiel się do góry posuwał. Magier.    >KeM<iy?KHaa paKOBima perłowa macica).

Mskr. ^öljcnte kugeln ait ber 9î^aa(taitge. — §. 3 ) Rak, RAKUSY plur.\ Boh. Rakausko, Rakausy; Slov. Rakuse; kancer, wrzód ciało wyjadający; b«3 ©efdmu'ir, berSîreb$;    (cf. Boh. rakosy * rogoź, rogozina); Austrya, Oefterrdd).

Carn. mrainor, shćn; Bosn. kankar; Slav. rak, xivina ;    Gwagn. 454, ab arce IRöfc , antiquitus Rakez, Rakouz.

Eccl. KapKHHŁ, Cojrfc3Hb paKOBaa. Choroba ta straszna    SBeifSfern Oeft. ïopogr., Durich. 1, 9. [od ludu germa od raka swoje imię, ponieważ mu jest bardzo po-    mańskiego Rakatów 2]. (Boh. Rakausy miasto SRÖfc w

dobna. Haur. Sk. 439. W najwyższym stopniu bolesna    Austryi). RAKUSKI, a, ie ; Boh. Rakausky ; Austryacki,

i zapalona nabrzmiałość, która z czasem rozpukać sie    £>eflerrcidjifd). Wina Rakuskie, Morawskie, Ryńskie. Vol.

RAKUSZANIN - RAMIĘ.

RAMIENICA - RAMIONKO.

25 I

Leg. 5, 227. Możny dom Rakuski. Gorn. Dz. 9. RA-KUSZANIN, a, m. ; Boh. Rakuśan ; Slov. Rakusan; Au-stryak , ber Oefterretdjer. Cn. Th. RAKUS. Kniaź. Poez. 1, 127. RAKUSZANKA, i, i. ; Boh. Rakuśanka; Slov. Rakusanka ; Austryaczka , bie Oejterreidjerinn.

RAMA, y, i, RAMKA, RAMECZKA, i, i., dem. ; Boh. ram, ramec, ramćek; Slov. räm ; Hung. râma; Sorab. 2. ram; Carn. ręmel ; Croat. rama ; Vind. rema, remel, pokra-jek, postraniza, (rema * listwa, ob. Brama, bramowanie); Bosn. pawa, paMKa; Ger. ber fRaf»nten, baê Stôÿmdjen. Oprawa czyli osada okien, obrazów etc.; geitfłerralJmen, 33tlberralmten u. f. tt). Okna każde osadzają się w ramach. Świtk. Bud. 252. Ramy do okien bywają dębowe, sosnowe. Kluk. Bośl. 2, 264. Ramy od obrazów z włoskiego orzecha, ib. Ramy bez tablicy, jakby krosnka albo listwy drzewiane do obrazów, papierowych, płóciennych, (ob. Blejtramy); ramy z deską do obrazów, abo deska z ramami. Cn. Th. Rysunki w ramki oprawne. N. Pam. 19, 54. Stroje wykwitne, na kształt ram wytwornych złego obrazu, bardziej oznaczają defekta , jakie są duszy. Mon. 72, 756. Chowają mię, jak w ramkach, takiego tylko ze mnie szukając pożytku, jak z malowanego obrazka, ib. 74, 14. Co ramy robi, stolarz ; Ross. paMOinHHKü, ramkarz. — Sukna w ramy rozpinają. Gród. Dis. E. £ud)rcil)mnt, fîaljmen ber £nd)fcbecrer. Rama u smuklerza, pięć łokci długa , na której się osnowa nasnuwywa. Magier. Mskr. Rama w prasie drukarskiéj, żelazna , utrzymuje szrubami formę na fundamencie. Magier. Mskr. Ramka w formie drukarskiéj u dekla, do zamykania arkusza na klamkę. ib. Rama w piłach , ma w śrzodku piłę osadzoną Solsk. Arch. 100. ©ageraljinen in ben ©djneibetnufilen. Szparagi jak najprędzej przy piecu na ramie suszone być mają. Kluk. Roił. 1, 250. auf einem ©eftelle. Rama na suficie, na śrzodku sufitu gzyms okrągło lub czworograniasto obciągnięty. Magier. Mskr.

RAMIĘ, ienia, n. ; (Boh. ramé, rameno, paże (*cała ręka, pażdj pacha) ; Slov. rameno, piece armus, brachium, (ob. Plecy, ob. Bark); Sorab. 1. ramo; Sorab. 2 ramé * bark, plecy; Carn. rama, ramma, ramme; Vind. rama, rame, ramma, ramme, kramez, narozh ; (u bydła, plezhe ob. Plecy); Croat. ramę; Rag. et Bosn. ramme; Slav. rame-nak, mishlce; Dal. misicza ; Ross. KopTbiuiKH; Eccl. pa-■o) ; §. 1) cała ręka od łopatkowego stawu do palców, beï pnje Sinn; (hl. ram; Goth. arms; Kero arame, Ottfr. i Nokter arim, arum; Graec. do/xog; Lat. armus; cf. Hebr. ram, elatus, excelsus). Ramię górne, kos'ć długa, złą-górze z łopatką, w dole z dolnym ramieniem. Wejch. Anat. 47. ber Oberarm unb Unterarm. — g. Ramię samo górne , na którym n p. co nosimy, cf. barki, bte ©djulter. Na ramię brać ( Vind. na ramo djati, na-ramati). Na ramionach noszę Eccl. paiwOHOiiiy, nie*taMH floiny. Wzruszał ramionami, najgrywojąc się ze mnie. leat. 22, 23, (cf. zżymać). Na śmiechem albo podniesieniem ramion odpowiedział. Kras. Pod. 2, 253. Woda głęboka człeku po ramiona. Warg. Radź. 127. Na ramiona go swoje wziął i podniósłszy, obwołał go królem. Slryjk. 558. Głupi to postępek, zo-

Siownik Lindego wyd. 2. Tom V.

czona w

nasze

zagadnienie albo

stawić głowę na ramionach temu , który nasze po chwili z karków postrąca. Kłok. Turk. 18. (zostawić przy życiu, żywić). — Fig. Już dusze nasze na ramionach były. Teat. 43. b, 84. niebezpieczeństwo życia, dusze ulatywały ; nnjere (Seelen faßen unê fd;on auf ber gingerfptfie, bie gebenêgefatyr mar groß. Pogram z tobą w tę grę, w której czasem serce na ramieniu bywa. Teat. 47, 21. — §. Z miną poważną patrzy nań z góry przez ramię. Teat. 54. b, 37. okiem, bokiem, dumno nań patrzy, er fteftt t$n über bie 3ld)fel an.— §. Fig. tr. Ramię, symbol mocy, władzy; 2Irnt, ©tnttbol ber Sftadjt, ©eroalt. Ramiony swemi zaszczyci ciebie ; a pod skrzydłami jego ufać będziesz. 1 Leop. Ps. 90, 4. ( barkami swemi. 3 Leop. ). Wszystek świat chrześciański wojska swe na jedno słowo jego, stawić był gotów pod ramię jego. Zygr. Ep. 59. (dowództwo, komenda). Kłaść ciało ramieniem swoim , pokładać nadzieję swoje w samych ludzkich siłach swoich , bez ratunku mocy bożej. Salin. 2, 554. Z ramienia czyjego, imieniem czyim, mocą czyją; in jentan« beê kanten, auf feinen ©eljeiß, auê feiner SÏJïadjt. Wojnę wam zapowiadam z Porscny ramienia. Teat. 45, 7. Cezar wysyła sługę królewskiego, by z ramienia pańskiego zgromił ehłopstw-o zbuntowane. Bardz. Luk. 187. Z ramienia mego uczyń ten statut. Gorn. Wl. U 2 b. Henryk, wypędziwszy Pascbaziusza, inszego papieża gwałtem z ramienia swego podał. Krom. 144, Papież im dał tę moc z ramienia apostolskiego. Sk. Dz. 889. — §. Anat. Ramię, staw w ciele, ut cum dicimus, ból w ramieniu. Cn. TA. baê Sldjfelbein, bie SIcbfel. — §.2) Tr. vario modo: Math. Linie, które nachyleniem swoim kąt czynią, zo-wią się ramionami jego, crura. Geom. \ , 6. bie ©cf)en« fel baê ©repetfê. — Ramiona młyńskiego koła, są sztuki, które przechodząc przez śrzodek, obiema końcami trzymają obwód jego. Solsk. Arch. 49. baê Sreilß im SJïtilJb rabe. Ramię osi, wrzeciono, część osi stożkowa, na której obraca się koło wozowe. Jak. Art. 3, 515. bie ©cfiul* ter ober ©pinbel ber Sldjfe ant SSagen. — Mechan. Ramię drąga od punktu podpory aż do końca. Jak. Art. 3,513. ber SIrnt beê £)eberê.— Mili. Ramię narożnika, część łu z swoim przedpiersieniem, przytykająca jednym końcem do zasłony, a drugim do czoła narożniczego. Jak. Art. 3, 315. et 291. bie ©duiUer einer Safte». RAMIENICA ,

płciami ; u nas

Kluk. Dyke. 1, 118. RAM1ENISTY, a, e; Boh. na!y; Slov. ramenity; z ramionami, arntig. — §. Wielkich ramion, barczysty, großfcljulterig. Cn. Th. — Boian. Gałęzie ramieniste, brachiati, naprzeciwległe, pod prostym kątem krzyżujące się. Jundz. 2, 11. RAMIENIOWY, RAMIENNY, a, e; Ross. paineHHUH; od ramion, ©exulter*, Sldjffl ». Kość ramieniowa , pod wyrostkiem łopatkow-ej kości. Krup. .1, 134. et 208. ossa humeri, baê ©djnlter« beitt, 2ldyfelbein. Kąty ramienne narożnikowe w fortyfika-cyi, flanques d'epaule. Jak. Art. 3, 313. et Jak. Mat. \r 18. ber Sdjfetatinfel, ©cbulterroinfel. RAMIONKO, a, dem. nom. ramię, baê Slerntdjen, baê ©dwlterdjen. Cn. Th.> Boh. raménko, ramynko.

wa-

y, z., bot. Chara, rodzaj z pół oddzielonemi jest kosmata, pospolita, szczecikowata.

rame-

n. ,

Pochodź, rzemieslo, rzemieślnik etc.

Słowiańskim języku znaczy wszelkie skazy większe na ciele, jako wrzody, guzy; w Polskim znaczy przerwaną skórę, lub ciało. Klecz. Zdań. 48. Rany lekkie, ciężkie, czyli niebezpieczne, i śmiertelne. Perz. Cyr. 1, 67. Szlachcic ma żydowi rany płacić, jak szlachcicowi. Czack. Pr. 94, ( cf. basarunek). U chrześcian rany boże i inne rzeczy lekce wspominają. Eraz. Jej,. R 5. (rany Chrystusowe). Poprzysięga przez pięć ran. Kosz. Lor. 91. Z rany umierać. Tward. Wl 96. an einer 2Bunbe fłerbeu. Wszystkie rany mają swe plastry, mają swe maści. Pot. Pocz. 575. (każda choroba ma swoje lekarstwo). Croat. Prov. Rad-sze vszaki pipa, gde ga rana tiszka, (cf. gdzie boli, tam ręka). Rany za rany, a wróćmy sobie barany. Rys. Ad. 59. (co kto oberwał, to oberwał). Cnotliwy, bez żółci, mógłby go na ranę przyłożyć. Zegl. Ad. 39. (barszczyk). Rana się zgoi, słowo się nie zgoi. Cn. Ad. 10. corpus gladius, at verba meutern vulnerant. — Fig. Zbyt wiele gadał o charakterze owego człowieka, zadając śmiertelne rany jego honorowi. Mon. 65, 522. Rana umysłu, ból, żal, żałość; ©djmerj, SButtbe, §er$eu8fttd). Widzisz żalem serc naszych zakrwawione rany. Teat. 46, 54. RANE-CZKA, i , z., dem., eine fleinc SSunbe. Przydeptał mu nogę, i małą raneczką obraził. Sk. Dz. 362.

Pochodź, ranić, ranny, ranka, poranić, zranić.

RAMKARZ; Hoss. paMOiuHHiCL, co ramy robi, ob. Rama.

RAMOTA, ‘RHAMOTA, HRAMOTA, GRAMOTA, y, z.; Hoss. rpaMOTa ; z Greek. yga/i/m; §. 1 ) pismo, skrypt, diplo-ma etc.; eine @d)rtft, ttrftmbe. Ramoty miękką jedwa-bnicą zawite, które przed królem niósł referendarz Litewski, oddano stojącej Moskwie. Chełch. Poprz. A 4.

(traktat pokoju). Ramoty przymierne. Tward. Wl. 33.

Mianowania i tytuły z obu stron opisane być mają w ich hosudarskich hramotach i we wszelkich pismach. Vol.

Leg. 6, 749. Smotr. Lam. 175. — On sam z Bonfinem w pokoju zamknięty Ostatnićj woli spisuje ramotę. Pot.

Syl. 81. (testament). — Wszakoź insze narody o nich w swej hramocie Piszą o wielkim męstwie i o wielkiej cnocie. Papr. Gn. 3. w dziejach, w pisanej historyi, w historycznych pismach, tu tfyreit ©cfc()td)tbücl)ern. Ja się z tym zatrzymam do inszej hramoty, Gdzie szerzej pisać będę tych drużynów cnoty. Papr. Gn. 77. do inszego pisma, dzieła; ©djrift, SBerF. Nie wchodząc w dalsze o dawnej historyi rhamoty. Tward. Wł. 9. (pisanie). —

§. 2) Ho die non nisi in malam partem apud nostros usur-patur: Ramota * bazgranina, ©djmtercret), @cf)tttictalten. Wyborne pisma, wiekować będą, Kiedy nikczemne ramoty znikną. Żab. 1. b, 39. Izali mało najdzie się wybornych wierszów między ramotami kuglarskiemi. Pilch. Sen. list. RANEK, ob. Poranek, ob. Rano.

AHie ÎKH3HH, flOCTOHNKCTKO. Różnego stanu, wieku, rangi i urody Te były, którym swoje paliłem ofiary. Zab. 14, 147. Teat. 46, 47. Ranga wysoka Ross. cairE, cuhobh-TOCTb. Wysokiej rangi będący Ross. caHOBHMH, caHO-biiiikT). Pierwszej rangi Ross. riepBOCTaTCMHbiM, nepBO-CTeneHHbiil Równa ranga Eccl. paBHoneciie. Wyższa ranga Eccl. MtcTHHueCTBO. O wyższość rangi się kłócić; Ross. BrbcTHH'iaTbCH, (ob. Miejsce, mieścić). Porzucenie rangi

1, 51. Nad przepisaniem cudzej męczy się ramoty. Węg. RANGA, i, z, z Franc., ber Sîaitg, dostojność; Ross. umrB; List. 5. Ten pozew, co to za gramota! Teat. 43. c, 45. Eccl. upACiio [gradus 2], yiihi [ordo 2] , cTeneHh, cocto-Wyb. Nic rozciągam się dalej z ramotą moją. Mon. 76,

471. RAMOTAĆ cz. niedok., uczenie pisać, dzieło jakie pisać, eilt üfficrf fdjrctbcn. Tr. ,!,RAM0TN1K, a , m. ; (Ross. rpaMOTHHKb piśmienny człowiek) ; autor, cm ©djriftflel*

1er. Tr.

RAMOWAĆ, - ał, -uje, cz. niedoli., w ramę osadzać, na ramach rozpinać; rafnnen, in Warnten fefcen, auf 9îal)incn fpamtcn, Owi, co im ramować sukna nie wolno, bo tego niektórym miastom urząd broni. Gród.    Dis.    E 3. —    §.    swojej Eccl.    mmoocTaBjenie.    Rangę    mający    Eccl. uh-

Contigno, ramuje, połacam, tramy abo    dyle wespołek    hobhmh.

stawiam. Mącz., bieleń, mit Dielen belegen. RAMOWY, RANG1FER, ob. Ren, Renifer.

RAMKO WY, a, e, od ram czyli ramek, 9îal)lttCU « , 9îaf;nts RANIĆ cz. niedok., poranić, zranić dok., Raniać cont., *Ra-djeit » ; Ross. paMOiUHbift. *RAMUDEL,    dla,    m. , n.    p.    niwać frequ. , ranę    zadać,    obrazić,    ciąć    kogo,    cf. kale—

czyć, einen oertmtnben; Boh. raniti, zraniti; Sorab. 1. ra-nu ; Garn. raniti; Vind. raniti, oraniti; Croat. raniti, ró-nim, izranujem, izraniti; Bosn. ranniti, izranniti ; Slav. ranniti, (2. raniti do zorè, ob. 'Poranić się, ob. Rano); Rag. rannitti, izranniti, (raniti, podraniti, uraniti ante-lucare) ; Ross. panHTb , H3paHUTb , npmimÓHTb , npmiiH-óaTb, H3BHTb ; Eccl. OYfbiNKTH ; (cf. Graec. qoueiv cor-rumpere, frangere ; Aeth. ramaja , vulneravit)\ pr. et fig. Robacy ci mają moc spryszczać ciało, i wrzedzić gdy ich wiele w lekarstwo weźmie, i raniają bardzo. Spicz. 45. Upadłeś na ziemię, któryś więc raniwał narody. 1 Leop. Jes. 14, 12. Serce mi to i duszę zraniło. Past. Fid. 242. Oddal się od niej, nie rań więcej jej serca przytomnością swoją. Teat. 53, 47. Przestań, nie rań ucha. Teat. 45. d, 95. Wyb. Raniający, który rani, raniciel, ber SSermnnbcr; Vind. ranik, oranovez ; Rag. rannitegl, f. rannitegliza ; Croat. ranitel, f. ranitelicza;

Weź ramudel krzywy, i włóż w zapał,    aby    poszedł    na

dół ku nizkości duszy armaty, kierując i ciągnąc go wzgórę, aż się zatrzyma na śpiży, a uczynisz znak nożem w mianowany ramudel, równo ze śpiżą działa; zdejmiesz go, i pójdziesz do gęby, mierząc, i jak wiele będzie dłuższa miara ramudla od gęby, tak wiele grubsza będzie śpiża.

Aqua. Mscr. 4, 5, 1. ber ÜÄaßftob, bte SDîetaUbttfe beö fôa< mmenlaufS $u meffen; cf. ‘raszmudło.

RAMULT, herb ; w polu czerwonym pięć róż białych, w śrzodku piąta ; na hełmie pawi ogon. Kurop. 5, 44. eilt SBappen.

RANA, y, i. ; Boh. rana; Sorab. 1. et 2. rana; Vind. rana, bolezhina ; Croat. rana; Bosn., Slav. et Rag. ranna;

Ross. pana cf. Graec. tnavpa, nopbsb (ob. Porznąć), npmiiHÓb, a3Ba; Eccl. mktj, la^Ka, btc üffimtbc. Rana jest trafunkowe rozłączenie tego, co z przyrodzenia całym być powinno. Perz. Cyr. 1, 66. Perz. Lek. 292. Rana w

R ANIUCHNO - RANO.

RANOCZUJNY-RANY.

27

Ross. a3BHTejŁHHH, ( fl3BHTejbHOCTŁ jadowitość); Eccl. ya3BHTej[B, f. ys3BHTeabHHna. Raniony, ob. Ranny. RANÎÜCHNO, RANIUSIEŃKO, RANIUCHNY, ob. Rano, Rany,

RANKA, i, z., dem. nom. rana; Rag. rannizza; Bosn. ran-nięa, eine fletne Burtbe. Z ranki często będzie rana. tiaur. Sk. 348. z szkódki szkoda.

*RANK0R, u, m., z Łac., przekor, chrap, gniew; ©roli,

2lerger, §aß, Streit. Polska z dawnych lat wrodzone miała z pogaństwem rankory. Tward. WŁ 56. Rodziców przeciwko synom jakie teraz są rankory; już i w aktach tego pełno. Star. Ref. 49. W przyjacielskich rankorach on gładko i mile Do zgody i przyjaźni dyrygował rzeczy.

Tward. Mise. 155. Tam ty Amorze wnosisz zaloty, tam rankor prowadzisz, I twardą pijatyką godowników wadzisz. Zimor. Siei. 220. Niech nas bóg w swym nie karze rankorze. Min. Ryt. 3, 45.

RANNIK * ranne ziele, ob. Zankiciel. RANNY, a, e, £. 1) do ran należący, vulnerarius. Cn. Th., 2Bunb », JU ŚBuit* ben. Ranny plastr, ranne ziele. Syr. 251. Po zranieniu w kilka dni wpadł w wielką ranną febrę. Perz. Cyr. 3,

168. 2Bunbfteber. — § 2) Ranny «zraniony, »ewmnbet. Cn.

Th. ; Boh. ranny; Rag. rannav (uleeratus), v agnen ; Bosn. rannavi; Boss. paneHUbiM, H3paneHHUH. Żadnej się rany *RAN0TW0RNY, a i nieszczęśliwośei Nie boi, strzałą kto ranny miłości. Past.

Fid. 195. Poorane biciem boskie ciało Nie ranne, lecz się jedną raną stało. Odym. Św. 2, F f 4 b. Subst. Ranny, Rag. ragnenik, rannavaz ; Carn. ranik, eitt Slefftrter,

SSernmnbeter, Rannych było 500. Tr. NB. ranny powin-noby znaczyć tego , co może być ranionym, vulnerabilis, üemntnbkr ; nieranny, invulnerabilis , nnocntutnbbar.

RANO adverb., Raniej compar., Raniuchno, Raniuczko, Ra-niutko, Raniusieńko, Raniuteńko, Raniusieneczko intensiv. ;

Boh. ranę, ranicko, (rano poranek; gitro, gjtro manę, tempus matutinum ; observes quantopere jutro et rano con-fusa apparent in dialectis-, cf. Germ, borgen ⁵ cras et manę)-, Slov. râno manę; Sorab. 1. rano; Sorab. 2. jutscho, fajutscho, rano; Croat. rano, za vremena («za wczasu, wcześnie); jutro, juternicza « rano, poranek; Carn. obsol. rano; jutru, saitro, sgodai, sgudei, objutru; Vind. ju-tri, sjutro, objutro , siutra, sjutra, zgoda, sguda, sgu-dai (cf. przygoda, zgoda), pergodi, sagoda ; Bosn. ran-no , na vrieme ( » wcześnie , w czas) ; jutro , izutra ; Slav. jutro, u jutro, ramio; (dobro jutro « dzień dobry) ; Rag. jùtro, ranno ; Ross. paHO, pancHLKO, panexoHLKO, yTpo,

3ayTpa ; Eccl.-nopmy, noyrpy, sayipa, cyipa, 3apaHO,

3apaHte , yipeHHUKi», 0VTf>hiiHi|s, oyipo, yipeimoe Bpe-Ma, yipeHHaa (cf. jutrznia), oyipiue, yipl>; rano, (oppos. poźno) ; na początku dnia, wcześnie, rychło; beê SDłor* gcttê, frü(j, jeitig, fr iii/ jeitig. Kto rano wstaje, temu bóg daje. Cn. Ad. 593. Rys. Ad. 24. (nie dospać trzeba, kto chce dostać chleba). Nie ranoś wstał, nie będziesz miał.

Rys. Ad. 48. Nazajutrz raniuczko wstali. Gwagn. 609.

Raniuczko były u grobu jego. Rej. Post. Tui. Bardzo Carn. sjutrej sgudej. Trzeba rano wstać, żeby go oszukać. Pot. Jow. 117. Teat. 10. b, 38, (cf kos). Ra-nićj było się urodzić. Cn. Ad. 519. (nie wylataj, jeszcze-ć

rano

skrzydła nie urosły; jeszcze-ć broda nie urosła). Raniu-chno wstawał do modlitwy. Birk. Zyg. 46. Zasiadłszy ra-niusienieczko na dywanie, aż do południa sprawy rozmaite odprawują. Star. Dw. 22. Rozkazał się dziś raniu-teńko obudzić. Teat. 48, 10. (Eccl. oyTfu.KiauTM, cf. poranić się). Rano czas przepędzić gdzie Eccl. oóyTpmn. Dzisiaj rano, tego poranka; Carn. davi, (cf. dzień) ; Vind. dave ; Croat. jutrosz* Slav. julros ; Rag. jùtros, sega jù-tra, ovoga jutra; Bosn. jutros, sega jutra. Jeździł raniu-tko na kawę. Teat. 15, 45. Dnia trzeciego szli raniusieńko. Zab. 5, 79. Śniadanie dają raniusieńko. Star. Dw. 23. Po ranu

rana; Sorab. 2. zajtscha; Vind. sjutra, be3 Borgens, am borgen, in ber ftrülje. Gdy w wieczór słońce gaśnie, gdy wschodzi poranu , Wszyscy się niechaj kłaniają panu. J. Kchan. Ps. 45. Ofiarujcie po ranu ofiary wasze przez trzy dni. 1 Leop. Amos. 4, 4. — Za rano , za rychło, za prędko , przed czasem , zawcześnie ; JU gefdpmnbe, SU frÜÇ. Byłoby za rano, w dzień pierwszego poznania zrobić wesele. Teat. 43. b, 59. “RANO-e, n. p. Ranoczujne nauki. Bielaw. C b. quibus aurora amica. RAN0ŚC, ści , i., ranne rodzenie, praecox maturitas. Cn. Th. bie ftriiljjeitigfeit ; cf. weze-sność , zawczesność.

CZUJNY, a

e, — ie adverb., raniący, ranę zadający ; nninbeitbringcnb, oemuinbenb. Już też miał ranotwor-nym pierś jej szyć żelazem. Zebr. Oiv. 45.

RAŃTUCH, a, m., RAŃTUSZEK, szka , m., dem., chusta długa , której kobiety ni płaszczyka używają ; Boh. loktu-śka, loktuśe, loketka, (ob. Łokieć, łoktusza); Carn. ran-toha ; Bosn. konopglięa ; ein großem 31d;feltnd; ber SSeiber, ein ©(wal. Poważne matrony w rańtuchach do ziemi ozdobnych. Tward. Mise. 156. Odejmie pan córkom Syoń-skim płaszczyki, rańtuszki i iglice. 3 Leop. Jcs. 3, 21. Wziąwszy rańtuch , przykryła sie. Radź. Genes. 24, 65. Rańtuszkiem ją przyodział. Rej. Post. F f f 2. Kupisz jéj dziś koszulkę, jutro chce rańtuszka. Rej. Wiz. 57, (cf. dano kurowi grzędę, cf. pozwolisz na palec, chce na łokieć). Zęby krwi w nim utrzymać, rańtuch zerwie z głowy. Tivard. Pasq. 86. (chustkę z głowy).

RANY, a, e , Raniuczki, Raniuchny, Raniutki, Raniusieńki intensiv. ; Boh. ranj et rany, gitrnj, (cf. jutrzejszy) ; Carn. jutern , jutrén , (jutrèshnè crastinus), sajtrćn, sgudn ; Sorab. 1. ranischi, pżezrale , pżezrawe , zażne ; Croat. ju-terni; (Hung. haynali, ob. Hajnałj ; Rag. raani praecox ; Bosn. jutargni, iutrrigni ; Ross. pamun, 3ayTpenniH, yipe-iuhm, yTpeHHUH; porankowy, od rana, do poranku należący, SDłorgen « . Czas rany jest do wszystkiego sposobniejszy, niż poobiedni. Boh. Kom. 2, 309. bie borgen« fłunben. Którego rany dzień widział pysznego, Tego dzień mrokiem ujrzy leżącego, ßardz. Trag. 521.—- Jurid. Podarunek rany, bte iDiorgeitgabe, który zwyczajnie maż swojej nowej małżonce pierwszego rana po ślubie dawał. Gal. Cyw. 5, 154. — §. Rany, wczesny, rychły, prędki, (oppos późny); fritÿ, gettig. Ranego wstania, wcześncgo zasiania a młodego ożenienia nikt nie żałował. Rys. Ad. 59. My nie mamy zwyczaju być tak ranemi. Teat. 14, 19. Od tego dnia, jak pomnę, najpićrwszy do lasu, Zawsze

rańszy ode mnie przybiegał zawczasu. Zab. i 2, 39. Gawdz.

roraj, roreis, bregula , ciopa » jerzyk) Kukułkę biją , obawiając się, aby się za czasem rarogiem nie stała. Klok. Turk. 99. Rarog ptak myśliwy. Stat. Lit. 394. Rarog kwili. Banial. J 3 b. Ptak rarog, po Włosku laniero, po Niem. ©djepmer, po Franc, lanier, lanneret, należy do największych osobliwości w innych krajach. BufFon wyznaje o tym ptaku niewiadomość. U nas rarogi z błękitnym dziobem i nogami, używane bywały do polowania od czasu żniwa aż do późnej jesieni. Opaliński, nauczyciel Zygmunta Augusta, usprawiedliwia niedanie pozwolenia wychowańcowi swemu polowania rarogami, że te ptaki są najokrutniejsze w swoim rodzaju, porwane ptaki rozdzierają; a tak samego tylko okrucieństwa w tym polowaniu uczyć się można. Czack. Pr. 2, 245. Stoją jak rarodzy, dziwując się. Haur. Sk. 93. Poglądali na mię , jakena raroga jakiego. Teat. 19, 30. (jak na cudaka, dziwoląga). RAROZY, a, e, od rarogów, ÜBlaufuß *. Raroże skrzydła. Pot. Arg. 7. Zab. 14, 258.

*RARYTECA, y, i., rzadkość, eine Parität, ©eltenßeit. Jest to rzecz, którą za wielką rarytecę mają. Teat. 36. e, 32. el 29, 84.

z Franc, rapière »szpada do fechtowania; RASA, RASZA, y, z., ‘ARAS, 'HARAS, ‘HARASZ, u, m.,

gatunek letkiej materyjki wełnianej; od miasta Franc. Arras; (Boh. raus; Carn. aras, rash ; Vind. rafovina ; Bosn. raz, svjelta od svjele; Rag. svîla, sviona tkaniza; Ross. capjKa; Angl. rash; Gall. ras ; Ital. rascia, raso, cf. Graec. Qaxog pnnnus) ; Germ. ber üîafd), 21rct3, taifdj, $arrafd). Wziął na siebie rasę podszytą, t. j. palendrę. Steb. 2, 374, [z rusk. riasa »habit mniszy, i wyraz ten tu nie należy 2], Towary cudzoziemskie, muchairy, saje, arasy. Vol. Leg. 4, 81. Aras na pasy, sztuka po złł. 4. Gost. Gor. 111. Sztuka arasu szerokiego różnćj farby. ib. 4, 558. RASOWY, a, e, Arasowy, Araszowy, »on 9îafd); Ross. capjKeBŁih. Rasowe woreczki. Jak. Art. 1, 560. Ś. Jadwiga w szarej sukience zawżdy, rzadko w święta w harasowćj i to prostej chodziła. Sk. Żytu. 2, 261. Był Pruski Mistrz w ubierze białym harasowym. Biel. 257. RASINIEC, ńca, herb, ob. Rosiniec.

Nikt nie byl z mężów, z niewiast, tak rany, tak czuły.

Dmoch. II. 2, 348. Spuszczę na ziemię waszę deszcz czasu swego, rany i późny. Radź. Deut. 11, 14. $rü$ « nnb ©patregen. 8utlj. Syn księcia Głogowskiego, dosyć ranego wieku młodzieniec, zabity duszy pozbywa. Krom.

300. W raniuchnym wieku krew' z siebie wylewasz.

Groch. W. 363. Rany owoc, rano doźrzały, skoroźrzy.

Cn. Th. Aliter: Rany owoc niedoźrzały, zawczesny. (Boh. ranauśek dziecię przed weselem, lub krótko po nim urodzone).

RAPA, y, z., §. 1) ryba, Cyprynus rapax ; Ross. panyxa, panyiiiKa, ber 9?appe, ein 9îaubftfdj, tak żarłoczna, jak szczupak. Kluk. Zw. 3, 180. należy do ryb białych. Magier. Mskr. — §. 2) Rapa, oh. Okólnik, ziele.

‘RAPCIE plur., łyka, pęta; 33artbc, ftejfeln. Imańców naszych, którzy się poddali, Tym ręce opak rapciami związali. Petr. Hor. 2, E 4. — §. Rapcie, paski, z taśmy albo sznurków do szabli i karabeli Polskiej ; n. p. Nawiązać rapcie. Magier. Mskr., ©ćtbelbanbcr, ©ctbelfcßnüre.

Ładownica od rzemienia, szabla na rapciach. Teat. 3,27.

RAPIR , a , m.,

Vind. gumpamezh , tumpazh , vuzhodarda, bojoskufhanik ; brtó Sîappir, ein SRaufbegen. Wpadają z strzelbą, ostremi rapirami, szablami. Czachr. Tr. E 4. Gdzie jest mój ra~ pir piorunujący? Teat. 11. b, 12.

RAPONTYK, rum Moskiewski. Urzed. 263, a flumine Rha,

Wołga, dictum, îR^apontte, 9îufftfd)e Sîlmbarïier.

RAPOWAĆ tabakę cz. niedok., trzeć tabakę do zażywania, ben ©djnupftafiacf rappiren. Tabaki w rurkach, w kijach, rapowane. Mon. 65, 285.

RAPT, u, m., z Łac., porwanie kogo, uwiezienie; ber 9i(tub, bie (Entführung. U nas z śrzód rynku rapty czynią, z kościoła dziewki na swowolą biorą. Petr. Ek. 133. RAPTEM , RAPTOWNIE adverb., nagle , porwannie , porywając, zrywając się, jak z bicza, z trzaskiem; raptittt, plößlid). Boję się, żeby nas tu kto nie zszedł raptem.

Teat. 29, 39. Raptem ztąd zniknął, ib. 30. b, 93. Biegnie ku niéj, a poznawszy swój błąd, wstrzymuje się RASTRUM, pióro z blachy mosiężnej, do ciągnienia ryg do raptem. Teat. 52. d, 22. Przezwyciężył się na koniec, nót muzycznych, po pięć linij razem. Magier. Mskr., bfli i rzekł raptownie.... Teat. 9. c, 10. RAPTOWNY, a, SRoftral.

Ger. bie iRaÖpel ; Ital. raspa ; Angl, rasp ; GalLxnpc ; Slov. rasple, teradło, tfeice, (cf. trzeć) ; Rung, reszelö; Sorab. 2. rażpa; Vind. strushile, strugalu, strugazha, strugazhni-za, (ob. Strugać); Bosn. strugaccja, durpia; Croat. zu-bàche , zubczi, (cf. zçbacz) ; Bag. zubaccja ; Ross. Tep-nyrs, Tepnyweicb. Raszple różne do rozczłonkowania trupa. Czerw. 39. — §. 2) Raszpla, ryba, pistuga , dla szorstkiej skóry raszplą nazwana, bardzo podobna do czeczugi, ber 9îa$pelfïfd), eine 31rt ©terlet, z morza do Dniepru wychodzi. Kluk. Zw. 3, 62 ; Ross. painnin squa-lus squatina\ Eccl. pmnnia, moa. RASZPLOWAĆ cz. niedok., zraszplować dok., raszplą piłować; Vind. stru-

e, nagły, porwanny, plöfslid). Począł raptowną serca swego RASZKA, i, z., ptak czerwonogardł. Tr. berô 9ïotI)feI;ld)ett. rozważać odmianę. Nieme. Król. 2, 107. ‘RAPTURA , y, RASZMUDŁO stolarskie, pewny instrument stolarski, eta

i., RAPTULARZ, a, m., księga prędkich konotatek, getutjfeö SBerfjeitg ber $tfcfylcr. Tr., ci ramudel. od napisania z pierwszego pustu; b«3 ŚUecfbud), CśoncepU RASZPLA, i, z.-, §. 1) gatunek pilników do raszplowania; bltcb. Raptularz ten służyć ci będzie, do ułożenia lepszego porządku dzieła. -Jak. Mat. 1, 275. Rejestra są, ale to w raptularzu, na karteczkach. Teat. 19. b, 49. Samych raptur Stryjkowskiego nie zabrałbyś na wielki fur-mański wóz. Stryjk. praef. RAPTUS, u, m., szus wa-ryacki, ein 9înptué(, ein plößlicber 3lnfctlX oon $errucfung. Ma czasem raptusy, i waryacya mu momentami przychodzi do głowy. Teat. 55. b, 19.

RAROG, a, m. ; Boh. raroh ; ptak falco buteo, ber 33Iau* fuß, wielkości jastrzębia, koło błot się tułający. Kluk. Zw.

2, 305. (ci Boh. roreye, roreyk jerzyk, jaskółka; ra-rach, raróśek dyabeł; Garn. rarashk* » zły duch; Bosn.

mu

shiti, strugati, strizhi, (cf. strugać, strzydz), raspeln.    jami. Zab. 12, 84. Może przebrząkać *komor nad

Raszpla do zraszplowania kości. Czerw. 18. Rozmaryno-    chami, Klecha najmędrszy między ratajami. Mon. 71, 549.

co mu

wego korzenia na tarle raszplowanego i utartego. Syr.    między gburami; (cf. gïupi znajdzie głupszego,

164.    się dziwuje). RATAJSKI, a, e, od rataja, ŚłcrtMlterS »,

*RAT, u, m., l.'RATA, y, %., ratunek, pomoc wybawiająca; ©aujliufnerS » . Szlachcic, który swym pługiem orze albo (Germ. SRat^), Sftettung, $ülfe; (cf. Carn. ratam provenio, ratajskim.... Vol. Leg. 3, 50.

succedo); (distng. Croot. ràt * śpica, ostrze, 2. bój woj- RATNY, a, e, ratujący, ratunek, pomoc dający; Germ. ret* na; Ross. et Eccl. paTb wojna, bój, wojsko). Nie mając    tenb, Ijelfenb. Byłbyś wziął Smoleńsk, by ratna ręka była

nizkąd sobie ratu, każe i w kotły i bębny uderzyć. Jabl.    przyskoczyła na czas naznaczony, którego przybyć miała.

Ez. 204. Rady, raty, wszem dodawał. Pieśń. Kat. 149.    Birk. Kaz. Ob. G b. RATOWAĆ cz. cont., uratować dok.,

Dzieło to Pedemontana na pospolitą radę i ratę potrzeb    ratunek dawać, wybawiać; Slov. retugi; Sorab. 2. retto-

i zdrowia ludzkiego, na Polski język przełożyłem. Śteszk.    wasch; Vind. riefhiti, obraniti ; (cf. Carn. ratam provenio ,

Ped. ded. Niech doznam, sprzyjająca iż jest w tym twa    succedo) ; Germ. retten; (Suec. reddo ; Angl. red; Isl. rya ;

rata. Chodk. Kost. 64. RATA! BETY! Interjectio auxilium    cf. Gra ec. gvoopcu; Germ. SRatI)), Reifen; (distng. Ross. pa-

implorantis, Germ. rettet! }U £mlfe! Boh. reta! (Syr. Km    TOBaTb bojować, walczyć). Ratować kogo w złym razie.

admonuit; Arab. clamorem excitavit). Rata wołać, Cn. Ih. Nie miał nikogo tonący, ktoby go miał ratować, gwałtu. Dudz. 55. Co tam u kata Tak strasznie woła:    Chełm. Pr. 142. Prędzej bracia ku tej stronie, Dajcie li-

gwałtu, gwałtu, rata! Jabl Ez. 27. Mat. z Pod. A 3.    ny abo haka, Ach ratujmy nieboraka, Inaczej pewno

Znalazłszy go umarłego, zawołał głosem wielkim: prze-    utonie. Teat. 55. b, 4. Choć może bez niebezpieczeństwa

bóg rata! W. Post. W. 3, 156. Upiór straszny! gwałtu!    ratować, nie ratuje. Czach. Tr. Ci. Siedzą pod pozo-

rety ! Teat. 53. b, 71. et Teat. 11, 111.    rem ratowania zdrowia za granicą. Gaz. Nar. 1, 344.

Pochodź, ratować, poratować, zratować, wyratować, ra-    (dla kuracyi). Lekarz nie zawsze ratuje. Cn. Ad. 431.

tunek, uratować, zaratować; ratownik, ralny.    (nie zawsze ozdrawia, wyleczy). Ratujcie, ratujcie. Sk.

2. RATA, y, i., z Łac. rata pars ; termin płacenia, bic Siatę,    Żyw. 1, 48, ob. Rata! Rety! ju §ü(fe ! Ciesz się, już są

ber 3fl!?Iung3termtn ; Ross. cpotcb (ob. ‘Zrok), HapoKt; Eccl.    uratowani. Teat. 55. d, 45, Ross. otctohhhmh. — §. Ra-

Hapoisi, onpeAtjieimoe, ypenemioe, Ha3HaueHHOe Bpeaia.    tować, wspomagać kogo, pomagać komu; retten, jjelfen,

Ratę opuścić Ross. npocpomiTb, npocpomiBaTB. Opuszczę-    bes)fiel)en. Terazby to ich prosić, by was ratowali/Niech-

nie raty Ross. npocpouua. Ratami płacić, abo na raty.    by wam dziś w potrzebie jaką pomoc dali. Groch. W. 17.

Cn. Th., termtnnmfe, ratenrceife. Pobór uchwalony na dwie    Ratuj drugiego w potrzebie, Tym samym wspomagasz

racie (dual., > raty). Biel. 528. Kto wdzięcznie dobrodziej-    siebie. Jak. Baj. 219. Widzisz potrzebę "bliźniego, a onćj

stwo przyjął, ten już pierwszą jego zapłacił ratę. Gorn.    nie ratujesz. Sk. Kaz. 500. Przepamiętałeś bliźniego swego

Sen. 10o. Item rata, pecunia condicto aie danda, ut:    ratę    pomocą i jałmużną ratować,    co toż waży, jakobyś jego

mam dziś płacić. Cn. Th. bie 3al)tungêpoft, ©elbpofh    ‘    własne wziął. Żarn. Post. 2,    555.    Jałmużną nędzę czło-

RATAFIA, ii, i., z Franc, lub Wlosk., gatunek likworu,    wieczą ratuje. Hrbst. Odp. R r 6. Pieniędzmi ich daro-

Statafta. Z Gdańska przywieziono mi persykę i ratafią w    wał, i strawnemi rzeczami na drogę ratował. Baz. Sk.

flaszach i puzdrach. Torz. Skl 146.    o8. (opatrywał ich w nie). Fryderyk miał syny Kazimie—

RATAJ, aja , m. ; Voce rataj agricolam ac militem opinor ea    rzowe w dostąpieniu Węgierskiego i Czeskiego królestw,

ratione signari, qua nobilium homines liberi, pro sua fa-    ratować i dopomagać, adjuvare. Krom. 697. Odważnych

cultate, pacis tempore negotia domus domini sui curabant,    bóg ratuje. Boh. Ossol. 317. Wieśniak Ruski nigdy swych

in bello eandem armis protegebant. Dur. 1, 299. cm    Jltnt    wozów nie smaruje. Żadną mazią    koł swoich V drodze

$rieg3btenft oerpjltcbteter Śattbmann; Boh. ratag rolnik,    ra-    nie ratuje. Gaw. Siei. 330.    (nie"    ulźywa im). Co stra-

tage, ratege majętność, rateyna cubiculum vil lici vel fa-    cimy na zbytkach, chcemy tego gorzałką lub browarem

mulare, ratagnjk, rategnjk, śaffar szafarz, włodarz; So-    ratować. Falib. P. ódwetować, rotebcr dtt&rittgen. Czemu

rab. 1. bur (ob. Gbur,    Sauer),    ratar (ob. Radło, Oracz);    nie mówisz? darmo się    frasujesz I    gryziesz milcząc, nic

ratarstwo rolnictwo ; Sorab. 2.    rataj rolnik; (Sorab. 1.    tym nie ratujesz. Past.    Fid. 102.    poprawisz, bu mad)ft

nuknicżar włodarz); Carn. ratar, oratar * oracz ; Rag. ra-    banttt nidjtS beffer. — Ratować się recipr., fid) Reifen, ftd)

taj, ratagl agricola ; Bosn. rataj, oraę; Croat. rataj, orach,    ju Reifen futyen, ftd? ju retten fud/ett, ftd) Reifen, ftd) retten,

(ratajenye, oranye » oranie) ; Dal. rataj operarius; Ross.    Potrzeba ich gwałtowna ciśnie, muszą brać, aby się wżdy

opaq&, opaTe,ib, opaTait, paian; Eccl. pimH, paThtiHKi,    jako ratowali. Warg. Radź. 541. Kraina ta ratuje się,

acz

RAT - RATAJ.

RATAJSKI - RATOWNIK.

29

paTOBaTejib, paroôopeui», BOHtrb wojak; (Ross. et Eccl.    osobliwie z owoców rozmaitych, z win wybornych,

p»Th wojna, boj, wojsko; Croat. ràt * śpica, ostrze, 2.    ich tam niewiele się rodzi. Boler. 52. Tanie płatny żoł-

boj, wojna ; cf. rota).    Rataj,    włodarz. Ceru. Farr., ein    nierz ratuje się jak może przeciw    niedostatkowi. Koli

©utSoerroalter. Aliis:    Kmieć,    rolnik. Cn. Th., eilt ©anj«    List. 1, 87. (łata się).    Z nieszczęścia cudzego onbv się

bauer, ©auj^tifucr. Rataje, każdy z nich, którzy kopczy-    rad ratował. Klon. Wor. 56. Mężowi ładną żonę majrące-

zne orzą, z każdego pługa po złotemu. Vol. Leg. 2, 1302.    mu, chociażby najbardziej podupadł, jest jeden sposób

trzykroć po ziemi nielubćj wyskoczy Rataj ochoczy. Hor.    ratowania się niezawodny. Teat. 16. b, 106. RATOWNIK,

2, 128. Czasem i klecha Salomonem bywa między rata-    a, m., ratunek dający; Vind. riefhnik, obranik, odtetnik’;

ber îîetter. Pokój tobie, pokój tez ratownikom twym, bo ratunek twój bóg twój. Budn. 1 Chroń. 12, 18. Niemasz ratownika, ib. Ps. 7, 2.

chje, vjechniza; Slav. varoshkà kucha ; Ross. paiyma, pairayat; Ecc/coBiTOBaTCJHme ; dom obrad magistratowych, radziecki dom, b«3 9łfltljait8. Dom sądowy, z Niemieckiego zowią ratuszem... Klecz. Zdań. 57. Dom pospolity abo ratusz miejski. Boler. 83. Z ratusza, już nie zwyczaj na radę. Pot. Zac. 38. ( już klamka zapadła ). Nie wołaj, boć wezmą gębę na ratusz. Rys. Ad. 50. Do kościoła kiedy chcesz, a na ratusz musisz, ib. 12. ‘RATUSZNIK, a, ot., komendat, ber Sefel/l^aDer. Ern. 95. RATUSZNY, RATUSZOWY, a, e, od ratusza, 3łattyl)au3 » ; Ross. paTymiitiM. Zaprowadzili go do sieni ratusznéj. W. Marc. 15, 16. Szóstą na dzień godzinę zegar bił ratuszny. Pot. Zac. 122. Pachołek ratuszny przynosi księgę z aktami. Teat. 13, 112, (cf. woźny, sługa miejski). Ratuszowy świadku, hultaju niepoczciwy! Teat. 3, 108. — *§. Juliusz Cesar był ratusznym Rzymskim. Biel. Św. 36 b, [t. j. senatorem 2], dyktator.?

Pochodź, ob. pod rata!

RATSYMOR , u, ot., gatunek materyi, Dîatjtmor, etn 3eug,

• n. p. Kontusz z ratsymoru. Mon. 74, 566. ratsymorowy.

RATULD, herb ; półpierścienia złotego do góry rogami, w śrzodk krzyż, w' hełmie trzy pióra strusie. Kurop. 3,

44. ein Söappen.

‘RÀTUNK, RATUNEK, 'RETUNEK, nku, ot.; Boh. ratunk ;

Sorab. 2. rettowane ; Vind. riefhenje , obranva , otetje ;

Ross. paacraHOBKa, Cer. bte Stettung, wybawienie. Gdy cię pozna być w ostateczności, przypadnie na ‘ratunk tobie. Rej. Ap. 22. Juz jej tak miłość głowę zawróciła, ze i ratunku niemasz. Tent. 1, 10. sposobu niemasz.

Dusze ratunku wołające. Teat. 29. c, 67. (w czyscu).

Choremu ‘retunek wszelaki okazować, nawidzać go, cieszyć, opatrować, karmić, leczyć, każdy powinien we- RATYFIKACYA, RATYHABIGYA, yi, i., za dobre mienie dług przemozenia. Dambr. 459. Nie ząda-ć owca od    uznanie; bie 3îatiftcation, Seftatńjimg; akt prawny, przez

wilka ratunku. Bratk. LA. — §. Ratunek * śrzodek czy-    który potwierdzać się zwkły inne akta poprzedzające,

li sposób ratowania, $ulfêmittel, SîettlUigSmittel. Naród    Kras. Zb. 2, 442. RATYFIKOWAĆ, za dobre uznawać,

chce się brać dziś szczerze do tych ratunków, które mu    potwierdzać.

jeszcze zostawiła opatrzność. Koli List. 1, 8. — $.    Ra-    RATYSBÛNA , y,    z., jRcgcnŚburg; Boh.    liezno ;    wolne    mia-

tunek, pomoc, ratunek wojenny, posiłek wojenny,    po-    sto Niemieckie    cyrkułu Bawarskiego.    Wyrw.    Geogr.    303.

siłek , ipulfe. Jestem po wszystkie dni opiekun prawy,    RATYSBONSKI, a, ie, od Ratysbony, SfiegenéS&urgct * ,

Aż do skończenia świata, ratunkami Memi wspierając    Boh. Rezenskÿ; n. p. Ratysbońskie biskupstwo. Dykc.

wszystkie wasze sprawy. Odym. Sw. 2, N n 4. Przywiódł    Geogr. 2, 533.

im na pamięć ratunki boskie, które oddawał ojcom ich. RAWELIN, u, ot., z Franc., zewnętrzny okop; Slav. ichi-1 Leop. 2 Mach. 8, 19. Którychby pierwej najechali,    sàr, bcrô $R(U>eltn.

do tych na ‘ratunk bieżeć kazał. Warg. Cez. 36.    Jeśli    RAWICZ, a, ot.,    herb-, ein Sffiappeit, Ursyn, panna na    nie-

przemagają moję stronę nieprzyjaciele, przybędziesz mi    dźwiedziu siedząca, rozczesana, w koronie na głowie,

na ‘ratunk; a jeśliby też przemagali ciebie, pomogę też    ręce do góry; w hełmie między dwiema jeleniemi roją tobie. 1 Leop. 2 Reg. 10,11. Budn. 1 Chroń. 19,12,    garni półniedźwiedzia, w praw'éj łapie róże trzymającego.

Resztę żołnierzy prawie sobie Skanderbeg jako na ratu-    Kurop. 3, 44.

nek zachował. Baz. Sk. 76, (cf. odwód). Na odparcie Kon- RAWIO-ŁA , y, z., Ital. ravinôlo * gatunek klósek Włoskich, rada chcąc Bolesław sobie ratunku, auxilium, przyczy-    eine 2lrt 3hdt<*ntf$er SlöfSe. Pirogi Włoskie albo rawioły,

nić, do Beli posłów wysyła. Krom. 259. Książęta Ru-    w cięście śpinakiem nadziewają; potrawa dobra i lekka,

Haur. Ek. 47.

RAZ, u, ot. ; (Boh. raz    wyciśnienie, nota,    fez    cios,

rznięcie; Vind. res, ries,    rös,    ros, oîstru * os rze    (ob.

Roz - ), ries, vres » rzniecie, wrzynanie; Sorab.* 1. raz, deréno ictus, uderzenie; Croat. réz, rëdecz , vudàrecz « uderzenie; Hung. rész, reesz, reszechke sectio , pars, particula-, Bosn. raz, poraz, riz, urizak, udoraç ; Bag. rjez incisura ; Slav. ris portio ; Ross. pa3Ti, pa3a, pa30K$, pa3HKii * raz, cios, uderzenie, obs. pi3eHb zraz; Eccl. H3pa3ertï przykład, (cf. wyraz, wyrażenie, cf. obraz); cf. Germ. 9ït$, cf rys, reißen; Graec. dgacanv, cf. drasnąć; Chald. resas; Arab.    raetz, ratza, ress;    Pers.    ris =

rana; Hebr. î"f| ciął); —    §. I.    Substant. raz,    cios,    cię—

cięcie, uderzenie, sztych; beratet», 6tcß, (Schmiß, ©djlrtg; Sorab. 1. puk (ob. Puk), puki, raze; Carn. gumpa; Vind. vdar, vfiek, vdarik ; Croat. vudàrecz ; Dal. udarcz; Slav. udarac ; Ross, y^aps, kojotoks , TyMaKS vulg. bh-xa{Eccl. c-KYh. Szabli jego raz nigdy daremny nie bywał. P. Kchan. Orl. 1, 249. (machnienie , zamachnienie, zamach , ciecie). Pierwszy grot rzuca Fegi ; ale raz był

1.

scy mieli to za ciężkie jarzmo, iż Bolesław częste ratunki i pomocy przeciw nieprzyjaciołom od nich wyciągnął. Slryjk. 186. Wojewoda, widząc, że go Bolesław z ratunkiem odbiegł, ope destitutus, zamek poddaje.

Krom. 247. §ülf$tnippen. Sąsiadom swoim wojenne ratunki dawał. Otw. Ow. 236. Obwarował obóz częścią posiłków abo ratunków obcych. Warg. Cez. 53. — Ratunek pieniężny, wsparcie; ©elbflülfe, 33et)plfe, Unter*

. ppuitg, $ü!f$(!jelber. Duchowni Polscy, prócz pospolitych podatków jeszcze łaskawy ratunek, czyli subsidium cha-ritativum płacą. Skrzet. Pr. Pol. 2, 28. Wojsku zapłacić inaczej nie możemy, jedno daniem poborów łanowych, ‘szosowych i innych ratunków. Vol. Leg. 5, 252.

Ratunki albo podatki te.... Vol. Leg. 3, 536.

RATUSZ, a, ot.; ifoh radnice; Slov. ratńż, radnica, radnj dum; Sorab. i. radne dom; Soi ab. 2. rattusch, rada;

Cum. rotovsh, sodnishe (cf. sądy), svjetuvalishe, (cf. wiec) ;

Vind. lotauslh , rathna hifha, fvitna hifha, fvituvalifhe, fvietuvalfhe; Croat. vechnicza, palacha za tolnachenye, tolnâchnicza, (cf. tłómacz; Hung. tanatshâz; Rag. vje-

RAZ.

RAZ.

31

'"3 O

le. 7.

À to dyabelna rzecz,

mylny, Bo nad ramię bez szwanku przeleciał grot silny. Dmoch. II. 111. Kazał wańtuchy plewami natkane z mu-ru zwieszać, aby rogi baranie tłukących nie mogły dochodzić do kamienia murowego; albowiem miękkie rzeczy ustępują twardym, i raz im psują. Jer. Zb. 70. (siłę w uderzeniu odejmują). Milczenie najmniejszym poszeptem przerwane, twardemi razami przypłacić potrze

ba. Pilch. Sen. list. 547. (plagami, kijami, batami, batogami). Mocny raz zadawać Ross. HamienaTt. Raz na głowę; Ross. uaMOÓyuKa, (cf. kłobuk). Ślózem uderzyć zerznąć, dmuchnąć, świni raz dać, tractim tangere ali-quem. Cn. Th., einen (Settenfiteb nerfe^en. Plaga albo raz od bicia czyni siność ; ale raz od języka łamie kości. 1 Leop. Syr. 28, 21. Mów zaraz hultajw! daje mu raz. §>. 0 joj joj ! Teat. 51, 29. Od dyrektora zjadłego częstokroć niewinne a ciężkie razy odbierał. Boh. Ossol. 18. (jak na psie raz , ob. Pies). Śmiertelnemu umknął się razowi. Past. Fid. 208. Nasi także ku nieprzyjacielowi nie liniwiej skoczą, i raz razem odrażą. Tiuard. Wl 79. Ten owego dogania, ten tego dościga, Wisi stangret na razy, rusza, fuka, śmiga. Nar. Dz. 1, 121. (wspięty, by lepiej koniom docinać). Suche razy, (ob. Suchy).

I cięte mu i kłóte razy zadawają. P. Kchan. Orl. 1, 351, (i sieką i kolą). Każdy raz był lub sztychowy, lub cięty. ib. 249. Dziecię kiedy na stół wlezie a spadnie, dwoję szkodę odniesie , bo go i raz stłuczony potka, i ociec go jeszcze rózgą ubije. Żarn. Post. 3, 515 b. (guz). Razy swoje od nieprzyjaciół octem przemywał. Pot. Arg.

8. Co to są za razy albo za blizny w rękach twoich? Ç?. Temi jestem poraniony w' ich domie. Gil. Kat. 225." Chore leżą, razy pokazują, i żeś je pobił, jawnie powiadają. Zabk. Ml 104. — §. Dobył noża, pchnął go w brzuch, a w tym chciał się schronić, ale go na go-. rącym razie uchwycono. Paszk. Dz. 24. na gorącym uczynku, auf fnfcfjet Tfiat. — Aliter: Po roztrząśnieniu wszystkich dowodów, o radę prosiłem senatu, co czynić w tak gorącym razie. Nag. Cyc. 67, w tak naglącym niebezpieczeństwie, {ob. zły raz); bet) fo brhtgettber ©C' fapr. — Fig. Śmiertelny raz, co mi zadały Zabójcze wargi, gdy mię całowały. Past. Fid. 74. śmiertelną ra-ranę, etrtc tobtltdje SBttltbe. Ten, który srogiej fortuny razy cierpi, bardziej przyjaciela potrzebuje. Warg. Wal.

157. ciosy, bte @tretd)e beS Unglück. Zbytki i utraty, w każdej Rzpltej raz bardzo szkodliwy i niebezpieczny. Fa-lib. A 1. — Zły raz s niebezpieczeństwo, ®cfa|v. Będą mówić poganie, że ty nic nie możesz, Kiedy swym chwalcom w tak złym razie nie pomożesz. P. Kchan. Orl. 410. W złym razie bogu czynią śluby. P. Kchan. Orl. 1, 425. Trafił na zły raz. Cn. d. 1170. (trafił na prask, na sęk). Na raz trafiać, ob. atrącać się, narażać się. Cn. Th. 447. Sromota, kto odbieży w zły raz przyjaciela. Ryb. Geß. C 3 b. Prosił go, aby go nie opuścił, i z tak ciężkiego razu wyprowadził. Nar. Hst. 5^, 165. Złego razu uszedł; jego szczęście. Cn. Ad. 1335. Gorn. Dw. 272. W najgorszych *raziech, tak to powiadają, Najmilsze rady najlepsze bywają. P. Kchan. Jer. 133. Star. Ryc. 37. W bitwie tej z Ślęzakami, nie

było nic tak szkodliwego do końca, tylko iz spoiny raz byl. Biel. 109. (spoina strata). On opatruje jako gdzie łódź bieży, strzeże aby na razie kiedy nie stanęła. Prot. Kont. C 5 b. (na haku).— §. Raz, przypadek, okazya, położenie sprawy; ber Vorfall, bte ©elegettfiett, bte Sage. Jakbyś ty w podobnym razie postąpił sobie? Pir. Pow.

120. Ofiarował mu pokój, jeżeliby z nim po przyjacielsku chciał się zachować, a groził wojną w przeciwnym razie. Nar. Hst. 2, 192. — II. Raz substant. ma-sculini et nonnunquam femini generis; praesertim in in-strumentali ; tą rażą, pierwszą rażą. Cn. Th. 692. biejhltal, baê erfle mal; inszą rażą, ein aitbermal; et adverb. i kroć ; mai. — §• Raz, dwa, trży* jeden, dwa, trzy; einmal, etttö, îtüet), Oroe^mal), bret); Boh. gednau; Slov. geden raz, dwarazi, trirazi ; Sorab. 2. krot, mol, rahs, jaden rahs, dwa rahfa; Sorab. 1. krocz, mol, juz, junu, yomu, dwoizy, zi krocz; Carn. krat, fart, bart; Vind. krat, barta, enkrat, enobart; Croat. krat, put, enkrat, je-dnóch , jedenkrat, jenput; Slav. put, (ob. ‘Putny, ‘pątnik); Ross. e4HH0*AH, 04Haac4bi, 04H0Ba, ( cf. jeden). Kto na cię patrzy, całować musi raz, dwa, trzy. Groch. W. 346. Z tysiąca razów, raz się tak trafi. Gorn. Dw.

280. unter taufenb mal, einmal. Dzięcioł tylko raz w twardy dąb uderzy, i rozumie , iż dziurę w nim uczynił, trze-baby nieboże drugi raz i setny i tysiączny. Birk. Kaz. Ob. K 3 b, (cf. gutta cavat lapidem). Raz, dwa, trzy nie pomoże , dziesięć pomoże. Cn. Ad. 993. (bij jeno, poczuje-ć). Nie dość raz wilka spłoszyć od obory. Jabl Buk. J 4 b. Raz, jako nic. Gn. Ad. 993. Nic to, kiedy raz Cn. Ad. 859. pierwsze potknienie , miewa odpuszczenie; einmal ijł feinmal. Raz dość omylić się ; raz dość na wojnie szwankować. Cn. Ad 992. Drugi raz na jednym-że się potknąć, nie rozum. Cn. Ad. 211. W kogo dya-beł raz wstąpi, kog raz usidli, 1 na śmierć i na żywot oczy mu zamydli.

że jak człowiek raz umrze, już więcej nie wstanie. Teat. 15, 36. (skoro tylko umrze, aby jedno umarł). Acz sparzył się i nieraz, na zimno nie chuchał. Zab. 14, 55. (po szkodzie niemądry). Nauczę cię ostrożności na drugi raz. Teat. 29. c, 81. Daremne wymówki, już więcej i razu nie przepuszczę. Teat. 5. c, 33. Już też więcej i razu noga moja w tym domu nie postanie. Teat. 29, 4. (nigdy a nigdy). — Wełna, którą raz farba pomaluje, Farby swej dawnej już nie okazuje. Lib. Hor. 68. Pierwszy a ostatni raz ci to mówię. Pol. Arg. 122. junt er* fielt ttltb lejjten 9Me. Zabraniam ci tego raz na zawsze. Teat. 14. c, 45. einmal fut’ allemal. Leniwy dwa razy robi. Cn. Ad. 455. Skąpy dwa razy płaci ; podwrójnie, sowicie; jrceęmal, jmetfad), hoppelt. Ja nie kaznodzieja, po dwa razy jedno bajać. Teat. 22. b, 109 Kto się mści, dwa razy bywa bitym. Jabl Ez. 145. Jeżeli łokieć sukna kosztował 20 zł., 30 łokci tego sukna kosztować będzie 50 razy więcej. Łejk. 2, 16. Wiele razów widziałem go. Wys. Kat. 580. ( częstokroć ). Wspaniałe miasto, od nagłego pochłonione ognia, jedną rażą wali się z kretesem. Nag. Cyc. 93. (razem , od razu). — Raz ten , drugi raz ów ; raz to, drugi raz owo * na przemia

w raz, w raz «

raz

na

dorazić, narazić, narażać, obrazić, obrażać, obraz, obrazek, obraza, odrazić; oraz; porazić, porażka, przerazić, przeraźliwy, urazić, uraza, wyrazić, wyobrażać, wyobrażenie, wyrazić, wyraźny, wyraz, zrazić, zarazić, zaraza, zaraźliwy, pozarazać, za-: raźnyr, zaraźny, naraźmy; rys, rysować, rysunek etc. — §• 2) *rzazać, rzezać, rzeź, rzeźba, rzeźnik, rzezak, rzezaniec; dorzezać, narzezać, obrzezać, obrzezanie, obrzezka, obrzezaniec, odrzezać; rzezimieszek. — §.5) rznąć, rzynać; dorznąć, dorzynać, narzynać, obrzynać, oberznąć, oderznąć, porznąć, poderżnąć, przerżnąć, przyrżnąć, rozerznąć, urżnąć, werznąć, wrzynać, wyrżnąć, wy-rzynać, zarznąć, zerznąć, zrzynać ; rżysko. — g. 4) rzeźwy, rzeźwość, dorzeźwić, orzeźwić. — §.5) cf. roz - , Ross! pa3'b. — $. 6) cf. źrzeć, źrzenica, poźrzeć, pozierać.

. na stręcie, obviam, sub idu. 2. RAZ, u, m., z Niem.' ber Jłafen; darń, ein ©ttitf fJîafen! Cn. in. 44/; jest tuz, nie z drogi, w gębie. Wlod. na Sztuka ziemi mchem lub trawa obrosłej, która kurzacz orędziu bet) ber $anb, bequem gelegen, gleid) auf ben mielerz po wierzchu obkłada/aby ogień nie" palił sie erjfen Anlauf. Na raz będzie wina, farby, w-apna » na płomieniem. Os. Żel. 82, ob. Razować

lir mZ ^eSZT Cn\ TL 441 T%, ńnml no$' ÛUf eilts KAZ!Ć . "i*. -j- cz.niedok., raz zadawać, ranić, »ermnnben; ,,,, „nicJ, aai,ag0ier"ej Jcst', Iak₁','ele lylko na raz- {Sorab. 1. razu, rażarn, razem;' Hehr («n ratza , perfo-iżt l ’ u ,,raV°dfJ È"‘"y ™ Przy*>'e- ravit; Tal BOT eontudil. eontrivit ; Hang. râzom dejio; Jach ks,ąząl naszych Nar. Iht. 2, 86, {ob. Naraz). _ Ross. paanra, p»y porażać; sLb. I szo rafycż ka-

Bmä finm!lrraZŃvhhĆ Je"n ,r‘IZ,’    Z)’ cinm,al' n,E,li8’    się). Uchodzi z pola bisurmańska dziczą Na wstęp

ftens etumal. Niech z raz tych pociech przed śmiercią rażący męstwa Chodkiewicza. Kras. Woj. Ch. 57. On

Zdanie to z razu zda-

razie *

C03aK.JIO-

ny, to to, to owo; einmal baê, ein anbermal jenes. Na świecie powinno być raz tak, drugi raz inaczej. Teat.

36. b, 95. Tak ci na świecie, raz radość, drugi raz smutek. J. Kchan. Dz. 66. Nie trzeba samym tylko czytaniem abo pisaniem się bawić; ale raz tym, drugi raz owym przeplatując. Pilch. Sen. list. 2, 373. ‘Drąga raz, (drugi raz , lub drugą rażą), znowu , denuo. Mącz., jum jmet)tenmal, mieberum, nocf) einmal. Recudo, znowu kuję, 'drugą raz kuję. Mącz. — Sed. drugi raz ; duplicem sensum habet, ut: drugi raz dam, vel: iterum, aut secundo dabo, ut modo dedi, pm $mct)teumal, aut alia occasione, tempore, adventu, inszą rażą ; Vind. enodrugobart, endrugikrat, dru-gomau, ein anbermal, biefeSmal ntdjt. Tą rażą, teraz, ten raz, (Boh. tenkrät ; Carn. sasdej ; Vind. sedai, sdai, tebarti, tobart, tekrat, te dobę, v’ teh dub). Pleonast. Jowisz pięć kroć razów świat obszedł. Biel. Hst. 25. (pięć razy, pięćkroć), Raz po raz, po razu * ciągle po sobie, mai auf mal. Srogie a częste raz po raz wnętrzne rosterki. Stryjk. 175. Skanderbeg po razu wszystkie swoje miasta objeżdżał. Baz. Sk. 278. (każde raz jedno po dru-giem). Czterzy patriarchowie po razu w ojczyźnie naszej byli. Smotr. El. 33. (następnie). Raz wciąż, in einem fort; Slov. raz za razom sensim, pede-tenlim. Heraklit płacze ustawicznie; Demokryt się w raz śmieje, hras. List. 107. — Co raz * zawsze , każdy raz, jebcSntal. Laurze, na co raz nowe wdzięki się zdobywasz, Zab. 14, 154. Kras. — Od razu, do razu, w razie, w raz, natychmiast, zaraz; foglei^t, flleid) nilfê erfte rnal. Papiery tak wszystkie ułożyć, iżby się każdy od razu znalazł. Kras. Pod. 2, 208. Rzeczy zawikłane nie mogą być do razu ułacnione. Mon. 74, 133. Gdy się gniewem zapali, chociaż się na ten czas wstrzyma , w razie nie zaszkodzi, Znajdzie potym sposobność i zemście dogodzi. Dmoch. II. 6. W raz być nie możemy, ale za godzinkę zejdziemy się tam. Teat. 19. c, 30. (teraz zaraz). Od pierwszego razu, poznanie się, pokochanie, oświadczenie, przyrzeczenie, i skutek. Teat.

22. b, 63. — Do razu uciąć, zgadnąć, przeskoczyć, wypić jednym zamachem. Cn. Ad. 125. Do razu go zabił. Boh. Kom. 1, 185. Do trzeciego, czwartego razu przeskoczył * za trzecim, czwartym razem ; tertio impetu. Cn. Th. 912. — Z razu, na razie « z początku, na początku; anfänglich, nom Slnfaitg , anfangê.

wało mi się niesprawiedliwe, a później wcale inaczej. Gaz. Nar. 1, 185. Ozdobne pióra pawia z razu podobają się; lecz rychło niknie to upodobanie. Zab. 1,195. Alb. Młode kurczęta bywają na razie białe. Haur. Sk.

131. — Aliter: Na

zażyje. Past. Fid. 104. — Razem, oraz, jednym razem jednego czasu; auf einmal, ^ugiętej), (auf einen #ieb); Slov. nagednuc, społu, (ob. Spół); Sorab. 2. frahfom; Sorab. 1. fobu (z sobą), zpowu (pospołu), romadże (ob. Gromada), jeno dobo, (ob. Doba); Carn. skup, sku-pej (ob. w Kupie), shtriz, v shtriz; Vind. vkup, skup, vkupe, eden fdrugem, f edendrugem , vred (ob. Rzed), f red , k?malu, Iraven, (ob. Równo) ; Croat. vjèdno, na jen put, ukùp, zkùp, zkupa, kupno, udershbi, szkóp ; Rag. zajedno, skuppa, skuppo; Slav. skupa ; Bosn. je-dino, zajedno, objednom, enokupno, skupno; Ross. paaonrB, 3apa3ï, ct> pa3y, Kyimo , coBOKyrmo, Binicrfe , (cf. miejscu); Eccl. isoynhHO, 3ae4«H0, coóopHO. Nie wszystko razem, schowaj na drugi raz. Cn. Ad. 720. (nie na dziś tylko trzeba). Onby chciał, żeby nie razem dom przybierać; ale po kawałku, żeby jednego roku pudło do karety, drugiego wasąg. Teat. 19. b, 48. Wszystko razem zbudować chcieli. Pilch. Sali. 73. — Aliter: Razem, pospołu, z sobą; mit einander, beę einanber. Strzeżmy się, żeby nas razem nie postrzeżono. Teat. 34, 3. Razem ze mną przez lat sześć do szkół chodził. Mon. 68, 1029. Uciążliwych panów, niekiedy pojedynkiem, niekiedy razem panujących okrutne jarzmo. Pilch. Sen. list. 292. Razem być; Vind. fravenbiti, ravensnaitile; Eccl. cóbiTH, cseCMb, (cf. spółjestestwo ). Razem stać; Eccl. cOBOcraTH, cOBOCTaro, (cf. się, z sobą). Razem wstawać, Eccl. c0B03CTaTii, coB03Ciaio; razem wchodzę, cOBOcxo?K4y, Bxomy cb KtMb Ky4a ; razem wychodzę, C0K3X05K4y. Razem chwalić Eccl. coBOCXBaJMTii, bmIj-crfe Cb Ktnib XBajHTL. Razem zamykam Eccl. naio. Wszyscy razem; Ross. cronoMb, (cf. zegnać, cf. zgon).

Pochodź, razić ,

raz

RAZIK-RDEST.

RDESTOWY-RDZAWY.

35

stal za tarczą wojsku walecznemu, Gdzie stąpi razi zewsząd, krew' się leje. Kras. Oss. C 3. Razić mię mo-

Ross. yepe4HHKŁ, noyeyyifHaa TpaBa, noaeayiiHHKŁ, cep-jeaHOH Kopem», ropaecpB, npn4opo>KHHK,£, cnopuuix; 1) zie-gą , zwyciężyć nie mogą. Zab. 1, 174. Alb. — Rażony    le, wodny pieprz, korzenie smaku pieprznego, Polygo-

piorunem. Pilch. Sen. gn. 339. uderzony, wm Sity p    num persicaria, glityfraut, ©ürrttutrj, SBûjfcrpfeffcr. Syr.

troffen, gerührt. — Transi. Oko, uszy, zmysł etc., razić,    1248. Kluk. Dyke, 2, 211. — 2) Rdest wodny, ćwikla-

przenikać, przerażać ; burc&bringen, röhren, retten. Niech    ny list, rdestnica, potamogeton. Urzed. 254. Kluk. Dykc.

pobłysk świetności oko ludu razi, To najskuteczniej du-    2, 223; Ross. HanaaBŁ , ©amenfraut; grofcblatttd). — §.

cha poddaństwa mu wrazi. Teat. 15. d, 19. Wyb. Na-    Rdest * chwast, Unfraut. Jak nieorana rola w próżno-

poje rozum rażące. Pociej. 220. (każące, tłumiące). Ra-    waniu porosłem rdestem mnogim. Kulig. Her. 150. Rde-

ził ich gorącemi słowy. Groch. W. 248. Przystojny    męż-    sty niecnot, i różnych postępków pokrzywy, ib. 210.

czyzna, ma coś w sobie rażącego i pociągającego.    Teat.    RDESTOWY, a, e, »on SBafferpfeffer. Liścia 'rdestowego

9, 25. Wc Pani masz fizyognomią tak szlachetną, coś    i nasienia przedtym, niźli pieprz był w pospolitym uży-

tak rażącego, że nie może tylko uszanowanie wzniecać.    waniu, do zaprawiania potraw używali; ztąd go Polskim

. Teat. 3. d, 65. Rażący, bijący, frapujący Ross.    pa3H-    pieprzem mianują. Syr. 1245.

TejŁHŁiii, ypa3HTe.iŁHHM. RAZIK , u, m., dem,, nom. raz]; RDZA, y, Z. ; [Boh. rez , reze, G. rze, (rdjti, rdjm czerniały cios, mała ranka; ein Deiner #ieb , eine Deine 2Bum wienieć, ob. Rudy, rusy); Slov. rez, G. rdza; Sorab. 1. be. , Nie wiesz co razik, jak dolega kula. Bratk, C 3. zra, zerz, zerzawofcż ( cf. źrzeć), rfa, (erfaw; Sorab. RAZLIWY, a, e, rażący, przenikliwy, biirdjbringettb. Na    2. fars, rfa;    Carn. arja, erjâ; (erjav aeruginosus, ruje] blask raźliwy tępe oko mruży. Zab. 5, 322. RA-    fus, erdęzh,    erdezhe, ardezhe « czerwony, ob. Rudy;

ZNY, a, e, RAŹNO, RAŹNIE adverb., na razie będący,    Erdęlje [z wetgier. 2] Siedmiogrodu); Vind. erja , erja-

na stręcie, na doręczu, opportunus. Cn. Th., jur £anb,    vina, arja, erjavinost, ria ; (erjavost, erjava * brunatność,

bet) ber ipanb, bequem, gelegen. Rzeczy^ nieraźnie spiknio-    ardezh, razh * czerwony) ; Croat. argya , ergya , hergya,

nych nasienia; non bene jundarum.    Zebr. Ow.    1. (nie-    Dal.    argya, arja, arghia    ; Hung. rogya, rosda,    ragya;

składnie). (Ross. pand« krępy). —    §. Raźny,    żwawy,    rez;    Rag. arghja ; Bosn.    rrighja, arghja, righja ;    Ross.

rzeźwy, rześki, rączy; (Carn. rozhne ; Ger. rifd),    rajd),    paca, p4lm, czerwienieć, na, (cf. tleć); Eccl. 3apjKaBHna,

fünf, munter; Arab. raaschan; Svec. et Sax. Inf.    rask;    paca; cf. Lat. aerugo, ferrugo, cf. rodo; Hung. ragom;

Anglsax. rash ; cf. Gall. risque; Ital. ratto) ; (Vind. ries- cf. Lat. ardeo; Ital. rugine, ruggine ; Ger. 9îoft; Fini. hezh, resezh, resajozh * ostry, rznący). Jelec,    ryba tak    ste ;    Angl, Dan, et Sax.    rust;' lsl. rid ; Wallis,    rhwd ,

raźna, że w naczynie wody włożona, gotowa z    niej wy-    rhydni ; Graec. egvoißg,    cf. êçv&çôç ; Ger. roty);    1) ber

skoczyć. Ład. H. N. 56. Młodzian raźny, wysmukły, pe- SRofi; rdza żelazna, ber Dîoft am ©fen. Miecz zażyty do łen korwetów. Boh. Kom. 1, 50. Raźne i wysmukłe    boju blaskiem    przeraża oczy; ale gdy próżno leży, rdzy

chłopy lektykę noszące. Pilch. Sen, list. 4, 51. Do Cy-    nabywa. Teat.    46. c. 12. I szefeliny rdza rudawa Stra-

pru przyszli zdrowo raźni. Jabł. Tel. 48. Nie raźnie z    wi, i ziemna    butwiałość plugawa. Paszk, Bell. B 4. Nie-

dołu do góry rzucać broń.    Warg. Cez.    63. Konie w ty-    trwałe to dobra, co ich rdza i mól gryzie. Falib. R 3.

le zostawili, aby raźniej na    szańce one    nizkie wskakiwa-    — Rdza miedziana, gryszpan. Sienn. 265. Urzed. 401.

li. Birk. Chodk. 24. Poczynaj rzeczy odważnie, Lecz je    ©rünfpan. — Co dziś' borasem zowią, starzy złota rdza

wykonywaj raźnie. Jak. Baj. 188. Demofant, człek we    zwali. Sienn. 592. et 593. Sorap, Sergflriht. — 2)" Rdza

wszystko raźny. Jabł. Tel. 271. RAŹNOSĆ, ści, z., rzeź-    w zbożu, Vind. roshda; Hung. ragya; Bosn. rrighja od

wość, bte SDDniterfett, §urttgfciL 3îafd)^ctt. Synu mój    sgitta, glavgniça ; Croat. pikecz, 'zapek, pripek; Ross.

wdzięczny, latorośli młoda,    Gdzież twoja raźność, gdzie    rojOBHa, ber Śranb tm ©etretbe. Czasu gorąca, gdy słoń-

tw⁷oja uroda? Kras. Oss. F    3 b.    ce świeci, spada z góry deszcz drobny gorący bardzo a ja-

RAZOWAĆ, -ał, -uje, cz. dok.,    obrazować    n. p. mielerz dok.,    dowity, który Włosi mejumen , a u nas rdza albo rudą zo-

einert ftoÇïeumetïer beflüfdjen , berafeu, mit Jîafen uub 3meb    wią. Cresc. 327. ber 3?îc^an, ber ftoftim ©etreibe, cf. śnieć.

t. Razowanie, mielerza darnią obkładanie. Os.    — 3) Rdza miodowa, w plastrach; ba3 ^tmtgropß, baê

Nie biegli są ci węglarze, którzy mielerza nie    Slooß, bflö ©emtrf, bte SBaben ; gatunek miodu, podobny

przysypują naprzód liściami albo trawą, ale go zaraz ra-    do chleba startego z miodem , znajduje się w ulach mię-

zują. Os. Rud. 73.    dzy komórkami na skład miodu służącemu Zool, 121.—

RAZOWY, a, e,    Szrotowe mąki u nas zowią    razowemi.    'RDZAWKA , i, z., n. p. Często    ostrzy, jeśli kto stare

Kluk. Rośl. 3,    259. gefcf;roten SJlcÿl. Razowy    chléb    Dal.    kosi rdzawki. Pot. Jow. 1, 12 ;    Ross. pacaBem * bagni-

rasen; Croat. hersen, (cf. rżany, cf. reź).    sko, cf. trzęsawisko, SJîoÇrgruub. *RDZAŁY, a, e, rudawy,

RAZURA, y, z.,    z Franc., u cyrulika, trzymać razurę,    t. j.    pożółkły, a zatym doźrzały; roftgelb,    gelbreif. Opadł kwiat potrzymać sklep    czyli izbę do golenia. Magier.    Mskr.,    go-    warzony, i frukt z nich nierdzały.    Tward. Mise. 53. Ztąd

lamia. X. Biel. Sarbicrftube.    w cieniu długim bez słońca i rosy Kwiat zarażony, i nierdza-

łe kłosy , Na wszystkie koronne kraje Głód przyniosły, i nieurodzaje, ib. 100. RDZAWOŚNIADY, a, e, n. p. Rdza-wośniade Hyacynty. Otw. Wirg. 461 ; rudawe , śmiade * roftfarbig. RDZAWY, RDZYSTY, a, e, rudawy, rdzy pe-

ruo-

OO TO

B D.

RDEST, u, m. ; Boh. rdesno; Croat. ermèn ; Dal. armanj

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

34

RDZAWIEC - REBELIZOWAC.

RĘBNY - RĘCZNIK.

fen, rdzą zaszfy; rofłtg, öi)tt 9łojt; Boh. rzywÿ, rezowÿ,    swejwoli rebelizowafo. Birk. Chodk. A 3    b. Krom.    175.

rezowatÿ, zerzawÿ, (»2. rufus) ; Slov. zarzawely; Hung.    Gwagn. 597. Sk.    Żyw. 1, 420.

rez-rosdàs; Sorab. 1. ferfawy, zerzawé, zerzoyitć; Carn.    RĘBNY n. p. las,    las do rąbania. Wlod.\    Croat. posze-

ber genauen wirb. RĘBY, -ów plur., Rąb, Ręb, sing.% a) obrębowanie, ber ©auttt, bte Sefâlttîtltttg ; (Boh. rub kuże, rubjk wewnętrzna strona skóry; Carn. rób, róbz ßmbria, robàt ßmbriatus, (2. rôbz * chustka do nosa, oh. Rąbek; robiti, robèm • obrębować); Vind. rob, pram, okrajek, okrajik, fhkriz, priem, ebfhiu, podfhiu, stra-nik, sare, sarob ; (sarobiti, obdjati * obrębować; distng. zarobić, cf. zarąbać) ; Rag. rub litnbus, lista intorno alla veste, ruub , obtok ßmbria ;‘ (rûbiti, zariibiti, porûbiti; Croat. rubiti extremitatem terminare) ; Bosn. porub limbus, (porubiti limbum consuere\ Ross. pyôeij'E laskowanie, żłobkowanie,,, blizna, szrama; ślaz, czwarty żołądek ; bramowanie, obrębowanie; oópyób, oópyóerfL ocembrowanie, ob. Obręby; pyóeJKHŁiK ukrainny, pyóeJKHincb ukra-ińczyk). Ręby koło czego szyć. Tr. Rąb u kafla, w tyle tafli kaflowej przyprawiony. Magier. Mskr. — b) Ręby * nice, druga strona sukna, bte Itttfe ćtlncf)ie (Sette bc8 $U* d)e§. Na ręby, na wywrót, na nice szatę oblec. Cn. Th. 447. Dudz. 46. — Fig. Wywracać na ręby, okazywać fałsz, odpór czynić, confulare. Mącz., untfe^ren. Brave, źle, opak, na ręby, ib., yerbre^t; Boh. na ruby, na opak obratiti ; Slov. na rubi prewrâtif. Zawrzeć świętych ‘przy-

arjave, erjav, ferjav, erjavz rufus, erdezli : Graec. eęy&yóg    chlyiv, szeöhlyiv,    (ob. Posiéc, siec); ettt ©eljłflUC, dît    SBalb

czerwony); Vind. erjaa , riast, erjavinast, erjavo ; (arjau, arjava farba fuscus, erjavkast, arjavkast, erjavasten * bru-natnawy; Croat. hêrgyav, hergyav; Dal. arjau, arghjau, erjau ; Hung. rosdàs , ragyds ; Bosn. rrighjav, zarrighja-vgljen; Rag. arghjav ; Ross. pjKaBUß, pjkrbhcthh. Rdzawe rzeczy, Vind. erjavina ; Carn. arjovina, erjoviaa. Woda rdzawa, rudawa, z rudą śpiże niejakiej zmieszana.

Cresc. 11. eifenfjalttgea SBaffer, worin dśifetttljetlcfyen ftitb.—

Rdzawe zboże; Carn. sentjav, braitbtgeśf ©etretbc. Rdzawy kolor, rudawy, śmiady, roftfarbtg; cf. rusy, rydzy.

RDZAWIEC, RDZEWIEĆ neutr. niedok., zardzewieć, zrdzewieć , dok. ; Boh. rzywćti, zerzawéti, zrzawéti, (rdj-ti, rdjm czerwienieć); Sorab. 1. zerzawu; Carn. erjo-vęti, orjovim, arjovim; Vind. erjati, erjavinati, riati, er-javiti; Croat. hergyaveti ; Dal. arjavirn ; Bosn. rrighjaviti, uzrrighjaviti ; Ross. pjKaBbTL, H30pjKaBbTb, (pA'bTb, pAHfb-cn czerwienieć) ; rdzą zachodzić, rofîett, rofltg nacrbcît.

Jak miedź rdzewieje. W. Syr. 12, 10. Rdzewieję* rdzą obchodzę, rubiginor. Mącz. Szabla w pokoju zrdzewia-fa. Bardz. Trag. 519. Czuje waleczny miecz nasz przytępiony, Który niedawno słynął na wsze strony, Oto zaś z naszą sromotą rdzewieje Nad ich nadzieje. Groch. W.

559. Żeby zależało pokojem rycerstwo zwykłą    po wsiach    czynie chciał gęby, I zasługi ich wywrócić na ręby. Mlask.

gnuśnością nie rdzawiało, uczyni! król wyprawę na Pru-    Ryl. 104. Haec sententia bona est, si dextere intelligatur ;

saków. Nar. Hst. 5, 198. Stara miłość nie    rdzewieje.    dobra jest, kto ją dobrze rozumie, kto jej nie wywraca

Teat. 19. c, 76. alte Stek roftet ttid)t.    na ręby. Mącz. przekręca, przewraca.

RDZEB1NA, y, i., ogrodzenie ostremi kofy. Dudz. 55, ostro- ^ECE >    .

zenie, ostrog. Cn. Th., bte $erpalltfabtruitg, ein »erpallif«* RECEPTA, y. z., przepisanie lekarza na lekarstwo, opis bivter Ort    lekarstwa, formuła. Krup. 5, 224; Eccl. peuenrb, po-

RDZEŃ, RDZEN1STY, RDZENNY, ob. Drżeń.    cimcb, 9îecept. I term czasy doznają ludzie skutku tej

R E.

REAKCYA, yi, i., oddziaływanie, przeciwne na wziîjem

skutkowanie, bte ©egeimnrfuitg; Ross. npoTHBo/ttîicTBie,    ' Odstęp.

Verb. npoTHBOAtHCTBOBarb.    DECHO 1, u, m.,

REAL, REHAŁ, a, m,, z Łacińskoliiszp. reale; moneta srebrna * gr. 70 r. 1650. Ostr. Pr. Cycu. 2, 305, ber 9łeal.

recepty, i chorzy jej zażywając wolni od febry zostają. Sk. Żyw. 1, 91. Niemasz tęższej recepty na miłość, jak miłować. W. Post. Mn. 554. (do wzniecenia w drugim miłości).

n. p. Nasyciłeś okopy, fosy, rechoty, krwią nieprzyjacielską. Swad. 1, 133. [franc, réchaud de rempart, Srtflatltpe 2j.

RECHiVHSTRZ, ob. Rachmistrz. RECHWA, ob. Refa. REALISTA, y, in., rzetelny człowiek. REALNY, ob. Rzeleiny. RECYDYWA, y₍ , odpadnienie w chorobę; ba3 Uîeetbtt), RĘBACZ, RĄBACZ, a, w., RĘBCA, y, m., Ern. 65 ; Boh.    ber ffimffall in eine ^ranf^efł. Krup. 5, 570. et 416, Ross.

drwośtep ; Slov. drewoslep ; Vind. druvar, (cf. drwal); Croat.    oipuatna. Pospolicie bywa Gorsza niżli choroba pierwsza,

ny, żyd chrzczony, przyjaciel jednany.

dervoezép; (Ross. obs. pyó.ieHHKi cieśla); Ross. pyóa»it ; recydywa. Pot. Arg. 51. Teat. 10, 105, cf. wilk chowano drwa rabie, ber ^>oljpacfer. — Transi. Co się rąbie z drugimi, junak; ein tafćr, ©djlager; Ross- ApauyHS, RECYTOWAĆ cz. dok., mówić z pamięci, czego się nau-ApairB ; Eccl. r»HHi|a; Sorab. 1. rubawcz. Sejmikowy rę- czył, na pamięć mówić. Cn. Th. berfagett, recittren. bacz. Ust. Konst. 1, 141. Szlachcic w domu swoim wo- RĘCZ, w ręcz, ob. Wręcz. RĘCZĘ, ob. Ręczyć. — RE-lny Bezpiecznie przemieszkiwa, Rąbacz ucichł już swo- CZKA, ob. Hreczka, Gryka.

wolny, Więcej czaty nie miewa. Kchow. 137.    RĘCZNIK, a, m., RĘCZNICZEK, czka, m. dem.] Boh. ru-

REBELÎZATOR. Krom. 282; REBEL1ZANT, ob. Bunto-    cnjk, rućnićek; (Slov. rućnjćek, śatka chustka do nosa) ;

wnik. REBELIZOWAĆ komu * powstawać, buntować się,    Slav. ruesnik, peshkir; Croat. ruchnik, peskir, obri-

odpadać, wybijać się z pod kogo, nuber jemattben rebeHt«    szach, (cf. obrus); Bosn. rucinik, ubrus, (rucięa, drri-

reit. Chłopstwo królowi panu swemu dziedzicznemu dla    sgjak * dzierżak, manubrium trzonek, ob. Rączka; ruci-

RĘCZNOŚĆ-RĘCZYĆ.

RĘCZYCIEL - REFEKTARZ.

35

nik, ruciacicch za otritti nos, ubrusccich * chustka do    4-2. Slov. Prov. Kdo sa rući, ten sa mućń Kto za ko-

nosa) ; Vind. brifauka, obrifalu, obrifjak, antvela, han-    go ręczy, tego dyabeł męczy. Rys. Ad. 23; tego kłopot

teh; Carn. robâzh (ob. Rąbek), antèla ; Sorab. 2. hand-    męczy. Cn. Ad. 394. Kto ręczy, ten jęczy. Ern. 145. (siewał; Sorab. 4. twelka ; Eccl. pynHmcB, pyqHHH mars,    bie zawodzi, kto drugiego swobodzi). Ręczę za jego przy-

OYEßOYCfc , umpiiHKa, aeirrie; Ross. yTHpa^LHHKï, noio-    wiązanie. Teat. 4, 96. — §*. Transit. Ręczyć kogo » rę-

TeHito, nmi, inanimé, (ob. Płat, płótno, płócienko,    cząc zastępować kogo, einen öerbürßen. Gdy kilka rękoj—

cf. ucierać); sztuka płótna do ucierania rąk, baS $anb*    mich społecznie kogo ręczą. Chełm. Pr. 146. Obiecałem

tuty. Czterzy mu ręcznik dzierżą, a trzej wody leją. Rej.    ręczyć kogo, lecz w pewnej sumie. Gorn. Sen. 322. RĘ-

z.,

Wiz. 14 b. Ręcznik biały z czerwonemi strefami. Kłok.    CZYCIEL, ob. Rękojmia. RĘCZYNA, RĘCZYNKA, i, ’

Turk. 180. 'RĘCZNOŚĆ. Tr., ob. Zręczność. RĘCZNY, a,    Rączyna, Rączka dem. Nom. ręka, brt§ §anb$en. Niech

e, RĘCZNIE adverb. ; Boh. rućnj; Sorab. 4. rucznć; Croat.    na twą ręczynę Słodkie serca uczucie przez usta ochynę.

ruchni; Vind, rozhen, roken ; (distng. Carn.    rozlin,    ro-    Zab. 11, 574.    Zahl. Dzieciny małe kleszczą swemi ręczy-

zhnu * rączy; Ross. pynHUił, (2. rochmanny)    ; Eccl.    nami. Banial.    C 3 b. Ręczynkami 'zdżymało. Groch. W”.

YtktiT,, He4HKin; od ręki, do reki należący;    ipßnb *,    öott    558. et 565.    RĘCZYSKO, a, n., ręka wielka szpetna,

ber £anb, gur £anb gehörig, für bie    $anb.    Obcięli mu    niezgrabna, eine uitgcfd;lo(^te $anb; Boh. rućisko.

wielkie palce ręczne i nożne. Budn.    1 Jud.    1, 6. Pod-    REDUKOWAĆ cz. niedok., zredukować dok., ob. Sprowadzić,

niosłszy ręczny wielki palec... . Paszk. Dz. 79. Dna no- N. Pam. 6, 318.

zna i ręczna. Sienn. 107. (podagra i chiragra ; Slav. ru- REDUTA, y, z., z Łac. franc., 1) fortyfikacya mała kwa-kobolja). — Ręczna broń. Teat. 11. b, 17. $anbgcit)el)r,    dratowa obwiedziona fosą, mająca wał i parapet, a lu-

(oppos. armaty). Ręczne granaty, albo z ręki albo z rę-    dźmi 50 osadzana. Papr. W. 4, 479. Tward. WY. 160:

cznych raoździerzów rzucają się. Jak. Art. 2, 67. Gdy    ob. Straszyniec, eine Siebente, eine Heine $8erfd)an$ltng. 2)

widzą cięciwy wszystkie u kusz porzezane, porwą się do    Reduta; Ital. ridotto, bal maskowany; Vind. reduta, sa-

broni ręcznej, rohatyn, mieczów. Biel. 177. — Ręczna    graj a, ograisttu ; eine Siebente, ein Stoêfen&flU. Jednego

xiazka ; Vind. rozhne buquize, (cf. puilares). Pierścionki,    wieczora poszedłem przez ciekawość na reduty. Zab. 12,

sponki albo ręczne ‘ochędostwa. Szczerb. Sax. 154, (ob.    512. Poseł kontent był z reduty, którą dla niego w: Gra-

Manele). Ręczna robota. Sk. Dz. 175; Ross. pyKOAbaie,    cu odprawiono. Pam. 85, 2, 52. Boh. Dyab. 159. RE-

'^anbflrbeit. Potrzeby dziatek ręczną pracą obmyślają. Paszk.    DUTNY, REDUTOWY, a,    e, Siebenten * . Nocna redutna

Dz. 96. Jednemu podobają się nauki, drugiemu ręczne    tułaczka. Teat. 50. b, 112. Sale redutowe. Ld.

prace. Zabł. Roz. 62. Róg zakazuje nie tylko ręcznego RĘDZINA, i, z., ziemia tłusta iłowata, fetter SBoben, fetteS złodziejstwa, ale i wszelkiej zdrady i fortelów. Kat. Gd.    (Erbretd) ; Ross. pymeBiina.    (Ross. obs. pmaBCUT. bagno, ka-

45. (ręką się dziejącego). Tak w kościele ręcznym, jak    łuża). Takowe sianie na    tęgiej służy ziemi, jak na rę-

w kościele serc naszych. . .. Biał. Post. 2. rękami wy-    dżinach. Ilaur. Sk. 9. Co    nawykło psinie, Nie pomoże w

stawionym, mit $dnbeu gebaut. Mieszka pan w domu al-    najlepszej uprawa rędzinie. PoL Pocz. 51. Już na Edeń-

bo w kościele ręcznie zbudowanym, ib. 172. Oppos. Eccl.    skich rędzin najduję się brzegu. Przyb. Milt. 106. (pól

HepyKonaeTeHHLiM; Ross. nepyKOTBopenHŁiii ręką nie zro-    Edeńskich). RĘDZ1NNY, a, e, tłusty, tęgi, iłowaty, (o

biony.— Odbierz od niego srebro, oddawszy kartę jego    ziemiach), fett (»om (Erbreid)). Niech uważają, ziemia jeśli

ręczną. Teat. 42. d, B. (cyrograf, łpanbfdmft, ©djein).—    redzinna czyli nieurodzajna.? sali też w niej lasy, abo nie-

§. Ręcznie być zapewnionym. Ostr. Pr. Cyw.Z, 50. po-    masz? 1 Leop. Num. 13, 21. (tłusta. 5 Leop.j. Role rę-

ręką, rękojmią; burd; (Eaution, Sürgfdjaft gcbccft. — (RE-    dzinne. Haur. Ek. 19. Czerwonawe proso na rędzinnych

CZUSZKI, ob. Hreczuszki).— RĘCZYĆ, -yl, -y intr. nie-    rolach dobrze się sprawuje. Baur. Sk. 17. Kałuża pełna

dok., ręczyć za kogo abo za kim, przyrzekać za kogo;    rędzinnego błota. Ossol. Str. 2, (gęstego, tłustego).

Boh. rućiti, gistiti, (ob. Iścić, ob. Iścieć) ; Sorab. 1. ru- REEMPCYÖNALNY, ob. Odkupczy, wyderkafowy. kuyu; Carn. porokûjem ; Vind. porokuvati, saobezhuvati REFA, RYFA, ’RECHWA, y, £., REFKA, i, i. 'dem., obręcz. (ob. Obiecać), sa koga stati (ob. Stać), fe saloshiti, (ob.    Strój. B 3. Dudz. 29; Germ, ber SRetf, ber    9ling um etmaś

Założyć); Croat. porukujèmsze, jamebimsze, zarucham    ftcrum; (cf. Arab. raeflbn « łuk ; Slav. rif «    łokieć; Graec.

(ob. Zaręczyć), rukuvatisze, rukujemsze, (2. salulare se    ('xußog krzywizna); Boh. zdêr, (ob. Dzierżeć, zdzierżeć);

porreclione manus); Bosn. poruciti (ob. Poruczyć), poro-    Sorab. 4. tżowmiski zadk. Pal zaciosanÿ,    opatrzony ryfą

citi, isporuciti, oporuciti, uporucitise, bitti poruk, bitti    żelazną. Solsk. Arch. 147. Archel. 2, 105.    Refy, które są

jamaę, izjamciti, jamciti, ujamcitise, okladilise; (Rag. ru-    tak dla ozdoby, jak i mocy działa, zowią pospohcie krań-

citi, rukovatti mutrimąnio conjungere, ob. Rękowiny; ru-    cami. Archel. 5, 60, (cf. pas, klejnot). Refa u kopii, u

citise impalmare, zarûciti, xenitise spondere conjugium) ;    kosturka, strzały, dla utwierdzenia grotu. Cn. Th. Refą

Eccl. H3nopyqaK); Ross. pynaTbca, nopynaitca, für einen    obić, ob. Refować.

ober für etrnaö bürßen, gut faßen, ßut    flehen,    Sürge fcęn.    REFEKTARZ, a, m., stołowa izba u zakonników, i u    in-

Bezrozumny jest, kto daje rękę ręcząc za drugiego. Budn.    szych w pospolitości żyjących. Cn. Th.; Slov. gcdârna,    (ob.

Prov. 17, 18. Ręczysz-li za przyjaciela twego, uwiązi-    .Jadalnia) ; Ross. CTOiOBaa, (ob. Stół), ber ©petfefaal in ben

ich,

łeś innemu rękę twoje, usidliłeś się sam słowy ust two-    ŚHoftem unb flnbern Gemeinheiten. Potajemnego jedzenia

a jętyś swemi własnemi słowy. 1 Leop. Prov. 6, zakonnicy się wielce wystrzegają; dlatego bowiem jest

5*

pospolity dla wszystkich refektarz, aby żaden nigdzie nic    in bctt Orgeln, eine Heute Orgel, eilt ^ofitiö. Odejm ode

nie jadł, jedno tam gdzie miejsce tego jest. Pim. Kam.    mnie zgiełk pieśni twoich, ani piosnek regałów twoich

337. Po skończeniu liturgii ś. idziemy do ‘trapezy, t. j.    będę słuchał. 1 Leop. Amos. 5, 23. Regały będą nam

do refektarza, ib. 341. Chmiel. 1, 233. Janczarowie wszys-    skocznie grały. Dwór. K 3. Zaniechaj regała, jeżeli i na

cy jadają po refektarzach, jak u nas zakonnicy w kia-    dudach zabeczeć nie umiesz. Opal. Sal. 6. — 2) Regał

sztorach, albo studenci po kolegiach. Kłok. Turk. 227.    »REGAŁOWY arkusz, papier regałowy. Cn. Th. Dasyp.

REFERENDARZ, a, m.; Vind. priedpernefhnik ; Ross. 40-    H h 3; Sorab. 1. regalpapera; Vind. kralouski popir,

KiaAHHKi; ber 9îeferenb(triu£S. Referendarz w Polszczę trzy-    veliki, regalski popir; Ross. AieKcauApificKaa óyiiara; ar-

mał drugie z pierwszych miejsc między koronnemi urzę-    kusz największego formatu, SRegalpapter, Jlcgalbogett. Ma

dnikarni; jego obowiązek, donosić wszelkie sprawy kró-    na regałowym papierze okazale drukowane z koperszty-

lowi, supliki i memoryały odbierać. Kras. Zb. 2, 444.    chami historye wszystkich sarajów. Mon. 69, 40. Tafla

Na dworze królewskim mają być dwaj referendarze, du-    tak wielka, jak półarkusza rygałowego papieru. Torz. 172.

chowny z świeckim, którzy skargi przesłuchane kance-    REGALIA plur., prawa i prerogatywy samym królom wła-

laryi odnosić mają. Herb. Stat. 31. REFERENDARSKI,    ściwe, Stegalia. Sk. Dz. 1156. REGENGYA, yi, z., jury-

a, ie, ben 9îefcreitbrtriirô betrcffeitb. REFERENDARSTWO,    zdykeya najwyższa, sprawująca interesa państwa w nie-

a, n., godność referendarska, ba8 9Imt eftteê ffiefereitba»    bytności lub małoletności udzielnego pana. Kras. Zb. 2,

riuS. Cn. Th.

-    445. bte 9îegeutfd)aft, 9ieid)3t)erivefung. Regencya mieć bę-

REFKA, dem. Nom. refa.    dzie miejsce w małoletności króla. Gaz. Nar. 1, 182,

REFLEXYA, yi, z., uwaga, zastanowienie, rozważanie; bte    (Konst. 3 maja). REGENT, REGIENT, REJENT, a, m.,

33ctrad;tuitg, tërmâgilltg. Rellexya jest działaniem duszy,    1) urzędnik najwyższy, zastępujący miejsce monarchy w

rozciągającym się na rozmaite objekta. Kras.t Zb. 2, 445.    państwie. Kras. Zb. 2, 445; Ross. npaBHTCJb, (ob. Spra-

Duchownemi reflexyami go skruszył. Sk. Żyw. 2, 45. wca) ; ber btC 9îcgentfdjaft füljrt, ber 3teicl)$t>ermefer. W rodź. REFLEKTOWAĆ się rec. niedok., zreflektować się dok.,    teńsk. Regentka, i, bte 9îeidj3ôern)Cfcrtttit ; Ross. npaBH-

zastanawiać się, beträufelt, crmägcit. Przebóg, co mówisz,    TejtbHHua. Nieboszczka królowa, umierając naznaczyła re-

zrcflektuj się przecie, Teat. 44, 20. Reflektując się na    gentkami swoich państw dwie wróżki. Teat. 37, 8. —

długie swoje lata .... Sk. Zyw. 2, 45.    2) Regent kancelaryi, pewien urząd, n. p. Regent kan-

dekreta i przywileje ingrosować, formularze i treści układać. Kras. Zb. 2, 446. A. Zamoj. 39. ber Regent einer

W rodź. zeńsk. Regentowa, y, żona regenta, bie grau beS Slctuarii. — 3 ) Muzyk rejent , chori magister. Cn. Th. 438. przełożony nad kapelą muzyczną, kapelmajster; ber (Sapeümciftcr, SDîuftcbirector. — (REGIEL, ob. Rygiel). — REGIESTR, u, m., REJESTR,

REFORMA, y, i., REFORMAGYA, yi, i., odnowienie z po-    celaryi ma obowiązek, strzedz aktów kancelaryi, w nie

prawą, poprawa; Vind. refurmanje, isfurmanje, snoulen-je, bte Reform, bte 9$erbefferuttg. Niech was w sposobie

uczenia nastąpiona reforma nie przestraszy. Zab. 16, 169. SanjeUei), ber 51ctuarill3.

— $. Reformacya posagu, (ob. Oprawa). Czack. Pr. 2,

7. REFORMAT, a, m., 1 ) Reformaci, zakonniki ś. Franciszka ściślejszej obserwancyi; razem z Bernardynami kapitułę generalną składają. Kras. Zb. 2, 445. cttt 9îefor»

mat/ etit CrbenSbruber tum ber ftrcitgeit Obfcroaitj ber 9îegcl Kpcz. Gr. 1, p. 37, REG1ESTRZYK, a, w., dem. ; Boh. regi-be$ i). grartjtócitS. — 2; Reformat, reformowany, eilt 9îe«    stra, rcgistrjk; Slov. registr, registrjk, ukazatel ; Sorab.

sekty Kalwińskiej. Kras. Zb. 2, 445. REFORMACKI, a,

36

REFERENDARZ - REGAŁ.

REGAŁOWY -REGIESTR.

formtrter, Cttt Sîttlittltcr. Reformaty, tytuł uzurpowany od    1. register, zapiszmo ; Sorab. 2. registar; Hutig. laistrom ;

Carn. listróm ; Vind. register, registar, listrom , sarifs , ie, od Reformatów zakonników, fReforntateit *. Po refor-    sasnamin, kasavez; Croat. regester, leg'ister, broynicza ;

maćku «jak u Reformatów, mię bei) beit SReformateit, auf    Rag. upis, razlogh, (ob. Rozkład, rozłożyć); Slav. vêr-

Steformaten 5lrt. Wasz pokój po reformacku coś umeblo-    stopis; Eccl. peecTp'B, or.UKxc.nnic , npimen», couHcaeHie,

wany. Teat. 33. d, 14. (po kapucyńsku). REFORMATOR,    npaBHiHHna ; Ross. cuhcoicb , pocnaci, htoi”& , oriaB^e-

a, m., poprawiciel, odnowiciel, ber ^erbcffercr. Boże, rc-    nie, nepeKJHMKa; Lat. med. registrum; Gall. registre;

fotmatorem sam bądź domu tego. Groch. W. 179. W    Hal. registro ; Germ. baS Sîegifter; 1) spisek rozmaitych

rodz. ieńsk. Reformatorka. Mon, 70, 254. REFORMO-    rzeczy, dla snadniejszego pamiętania, nalezienia, przypo-

WAC, cz. dok., zreformować, odnawiać z poprawą ; Vind.    minania ; n. p. Rejestr rachunkowy, rachunek, bte jiedj*

refurmati, isfurmati, snoviti, ücrbcfient. Reformować kia-    mtltg. Na rejestr u kupców towary biorą. Teat. 34. 6,

sztor, kościoł, cleri disciplinam corrrigere. Cn. Th.    G 2. Opal. Sat. 115. na borg, na kredę; auf SRed/mtltg,

REFOWAĆ, RYCHFOWAĆ, -ał, -uje cz. niedok., refą    auf (Srebtt. Panowie na regiestra robić każą; a gdy się

obić, bereifen, mit Jîeifeu einfaffeit. Koła powinny być obo-    o zapłatę upomina, to rzemieślnika wypychają. Teat. 29.

dziaste, dobrym żelazem należycie buksowane i rychfo-    c, 81. Jestże to sprawiedliwość, na regestr nabrać przez

wane. Torz. 28.    lat kilka w sklepach kupieckich, w piwnicach, w jatkach,

REFUTOWAĆ cz. niedok., odpierać, zbijać dowodami, mi«    i żadnym sposobem nie chcieć płacić! Mon. 70, 272.

berlegeit. Anzelm na koncylium Greków' mocno zbił i re- U kupców towary tego roku podrożeją, zwłaszcza dla futował. Sk. Zyw. 1, 237.    tych, którzy je na rejestr biorą. Mon. 68, 111. Auscugi

REGAŁ, a, m., 1 ) pewny rzęd piszczałek w organach lub    kupieckie niektórych towarów z rejestrów ich wyjęte, tu

też gatunek mniejszych organków, pozytywka; ba$ 9îegal,    położę. Gost. Gor. 107. z rachunkowych ksiąg ich, au$

R E G I E S T R.

RĘGIESTROWAĆ - REGIMENTARST. 37

co w

ma

bett 5Red)nungêbüd)ern. Kazał mi regestr podać. Teat. 19,

75. Na regiestrzyk kreski przypisowa!. Birk. Sk. 23. Teat. 22, 11. Ten dar, który karbują, albo na regestr piszą, traci wszystkę wdzięczność. Gorn. Sen. 82. Alexander Cesarz zwykł spisany regestrzyk mieć, komuby co dał. Kosz. Lor. 112. Lichwiarz dobrodziejstwa swoje pisze w regiestra. Gorn. Sen. 12. — Rejestr dóbr, dochodów, majętności, inwentarz. Cn. Th., baö Bnöentanitm. Co było, a nie jest, nie pisać tego w regestr. Mon. 71, 707. ib. 73, 151, (cf. przepadło). Rejestr sądowy, ge» ridjtlldjeâ Sîegifferbud), sprojeßreglfter. Regiestra sądowe trybunalskie , 1) apelacyjny, 2) sprawiedliwości, 3) ofßcii

t. j. spraw z oficyalistami, 4) incarceratorum, 5) taktowy. \ol. Leg. 7, 398. Regiestr w naszym ziemstwie i grodzie tak zagęszczony, iż nim sprawa dojdzie, można tym czasem i umrzeć. Mon. 64, 190. — Regiestr osób, lista , rzęd, eine 8tfie OOtt ^lerfonett. Na regiestrze spisanych, kazał zamordować. Bardz. Trag. 557. Chcąc wiedzieć wiele tych studentów było, kazał ich sobie na regiestrze podać. Star. Dw. 17. Włóż brata do tego regiestru. Bardz. Trag. 432. Kiedy towarzysz zaciągał się pod znak czyj, nazywało się to przyjęciem regestru. Czart. Myśl. 157. Na stryju moim wykłócił, że mi rejestr ustąpił pod tym znakiem, pod którym teraz zostaję. Teat. 24, 89. Czart. (miejsce czyli rangę wojskową). Długi regiestr czego « długi szereg, długa lista, długi rzęd, litania; eine lange üîeljje, lange Slftc. Długim i szerokim wyliczyć co regie-strem. Krom. 5. Długie regiestra odniesionych pod pawilonami tryumfów wyliczają. Teat. 21, 81. — Z regiestru, według regiestrowanego porządku, porządkiem: nad) bent 5Serjeld)ntß, nad? ber fRei^e. Pozwy sądzić mają porządnie z rejestru: który się pierwej wpisał, ten naprzód sądzon być ma. Stat. Lit. 168. — Grzechy drugiego, jakoby z rejestru liczą. Sckl. 34. (jak na palcach, auf ben Ringern Ijerjafflen). — Aliter: Jak z regiestru, ściśle, akuratnie, ani chybi; ntlc auf bett ©djnürdjen, gan$ genau. Wszystko jako z regiestru, każda rzecz w swym trybie, Ze najcelniejszy Zoil co zganić nie zdybie. Zegl. Ad. 98. Tak wszystko jak z regiestru, co tylko powiedział, Gdyby nie był mym bratem, nigdyby nie wiedział. Zabi Amf. 28. fo genau, fo auf$ $aar, fo fjaarflein. Jako z rejestru chwila tuż za chwilą płynie, Godzina hasło daje następnej godzinie. Zimor. Siei. 213. (w takt, w raz). —• In malam partem : Z rejestru * przesadzając zbytnią akuratnością , delikatnością, wybornością » jak z par-tesów, gar ju accnrat, Übertritten. Tam dobra myśl nigdy nie postoi, Gdzie z regiestru patrzą, co przystoi. J. Kchan. Dz. 223. Dajcie panu pokój, wszystko tu z rejestru. Gorn. Dw. 131. I ów rozumem nie bardzo przesadził, co mi owo do panny przyszedłszy, z regiestru słówka stawia. Gorn. Dw. 505. Młodzieńcy, którzy z regiestru się zalecają, niech płacą złotych dwa, którzy na pamięć złoty jeden. Lek. D. Delikat, wszystko z rejestru spać, jeść, ubierać się. Falib. R. Z rejestru stąpa* huczno. Cn. Th. 1552. jak z partytury, nad) ber tabulatur elnperfc^rciten, graottdtlfd). Z rejestru robi; nad powinność nic nie zrobi; czeka aż rozkażą. Cn. Ad. 1575. er t^ut aud) ntc^t baJ ©eringfte meÿr, aI8 waâ er notynmtblg muß. Temi czasy żaden inaczej nie służy, chyba z rejestru. Opal. Sat. 51. Nie z rejestru trzeba panu służyć. Rys. Ad. 50. — §. Transi. Jak mię już z prostego wziął regiestru ... . Teat. 43, 122. Wyb. ostatniemi słowami mię łajał, z błotem pomieszały er (tat mir bte ttle&rlgften Xitel beçgelegt, $at ntit^ au[ś fd)tntpflidjjk (terabgerlffeu. — \. Rejestr w księgach wszelakich, ukazujący, gdzie nich leży, ukaziciel. Cn. Th. skorowidz, ber 3nbef, ba8 3iegt[ter etlteë 23ltd)3. — Aliter: Rejestr jedwabny, niciany do ksiąg, offendices; nodi, quibus libri signantur. Cn. Th., 2UtffdjlagMnb$en In bett Supern, Beiden, SDîerfMnber. — 2) Regiestr u organ, rzęd pewny piszczałek organowych , regał, baê SReglfier tu einer Orgel. Cn. Th. Regestr w organach lub pozytywie, służy do odmiany głosów. Magier. Mskr. — 3) Regiestr u konia, rzędy zębów; bie Bältne, baä ©ebiß eineg fferbęS. Końskie lata z regiestru poznać. Tr. REGIESTROWAĆ cz. niedok., zregiestrować, uregiestrować dok., spisywać co; Vind. registirati, nare-dnu sapifuvati, regiftrlren, in ein SSerjeic&niß bringen. Rozwód u Turków zapisuje się i regiestruje w księgi. Kiok. Turk. 188. Zregiestrowane tych wszystkich imiona tam możesz czytać. Żab. 5, 284. Klok. Turk. 34. — §. Układać, uregulować, uszykować, in Orbmtng bringen. Przeczże powoli tu nie uregiestrujesz tvch omylnych spraw twoich? Rej. Post. Ff 4. REGIESTROWY, a\ e; Ross. ne-peimcHbiH; od rejestru, według rejestru, rejestrowany; regifłrirt, §?egi[ter*. Rejestrowi Kozacy. Tward. W. D. 55. spisani. REG1ESTRATÜRA, REGISTRATURA, y, i., spisywanie w regestra, układanie i skład regiestrów, Me 9ie* giftratur; Boh. spisowna, spisowmce: Vind. registriringa, narednu sapifuvanje, registratura. REG1ESTRATOR, REGISTRATOR, a, m., pisarz od układania regiestrów, ber Sftegijfrfltor; Vind. registratar, naredni sapifavez, fvituva-lni sapifar, fodenski sapifuvauz. REGIMENT, REIMENT, u, m., *1 ) panowanie, rząd ; bie fterrfdjaft, bic Regierung. Po śmierci Zygmunta, Zygmunt August na regiment królestwa Polskiego wstąpił. Gorn. Dz. 4. Nie wiesz, co to jest królową być, aż dopiero w ten czas dowiedziałabyś się, gdybyś pod cudzy regiment przyszła. Gorn. Dz. 122. Siła to narodów, które były pod regimentem Rzymu. W. Post. Mn. 498. (pod władzą). Przełożony umieć rozkazywać ; pod regimentem będący, spełnić rozkazy. Petr. Pol. 49. — §. Regiment/komenda, dowództwo , b«3 ftommembo. Król mu wielki regiment dawał morskiej armaty. Tward. W. D. 5. — 2) Regiment, baS Regiment, korpus wojska, złożony z jednego lub więcej batalionów abo szwadronów. Papr. W. 1, 479, Slav.Lregiment; Vind. shounirska vkupfhina, regarnent; Eccl. noi-uiimę. — ‘§. Idź do regiment dyabłów! Teat. 16. c, 46. ob. Ćma, beczka, fura, tysiąc dyabłów. REGIMENTAR-KA, i, z’., komendantka, bte ftommanbterenbe, kommen« bfltttum. Te wszystkie panny wojska tak ślicznego regi-mentarki były przyozdobne. Auszp. 105. REGIMENTAR-SKI, a, ie, od regimentarza, bett Sefeÿtëÿaber betreffend REGIMENTARSTWO, a, n., regimentarska władza, baS Sîommanbo, bte Sefe^abernntrbe. Teraz majętności doby-

38 REGIMENTARZ - REGULOWAĆ.

REHABITOWAĆ-RĘKA.

dok., uregulować dok., urządzić, regtllirett; Vind. reguli-rati, raunati (ob. Równać), vifhati, po naredbi, po po-dubi delati.

wamy, kiedy się na jakie wojenne regimentarstwo zdobędziemy. Star. lief. 18. REGIMENTARZ, a, m,, a) komenderujący wojskiem, osobliwie zastępując wakujące hetmaństwo; ber ©eneralregimentariuSber tväfyrenb einer REHABITOWAĆ, ob. Odzyskać. Gem. Dw. 45. REHAŁ ob. ftelbfjerrenuacana fommanbtrt. Tr. — b) Komenderujący, do- Real.

Sorab. 1. reja, reya taniec, reyuyu tańcuję, reiwacż tańcować; Sorab. 2. reja; Carn. raja, (2 raja, rida» rzęd, cf. Germ, 9Iäbel« ; Ital. ridda ; Angl. ridye ; Est. ridda; Hebr. "pi? erech, dispositio ; Graec. QéÇw, Lat. rego ; Carn. rajam * tańcuję; rèj, raj, ob. Raj); Vind. raj, raj i, r^ja, plefs * taniec; rajati, plefali • tańcować; raini moister » tanemistrz, rajifhe «taneczna sala, raini, odvmerti, povmerti « zmarły, (ob. Raj) ; (Ross. paeKE pa-radys na teatrze, prysma, latarnia magiczna); przodko-wanie abo marszałkowanie w tańcu , pierwsza para; Ross. xopOBOÆB, K0p0B04£ , (cf. korowody); bie gujjrmig beâ Sicilien, ba3 SBorlattjen, ber SSortanj. Władysław saméj Cesarzowej naprzód dał rej wodzić, w tańcu. Tward. WY. 149. Rej wiedzie, choragum agit. Rys. Ad. 60. Wiedzenie reju Sorab. 1. reyerna.— Transi. Rej« przodek, przednie miejsce, czoło; 93orra»g, SJpfJttg. Na reju » na czele, nu ber 0pi$e. Srogi Rhamnus na reju Herników na Samniczyki uderzył. Staś. Num. 1, 86, à la tête. — Transi. Rej wodzić, przewodzić ; beit SInfüljrer machen, anfuljren. Judasz jeden z uczniów pana rej wodzi na czele swawolnej kupy. Zach. Kaz. 1, 309. Hersztom nie zawsze trzeba wierzyć, gdyż rozumieją, że mają nad insze rej wodzić. Gost. Gor. 118. Zaczyna przed swojemi sąsiadkami wszystkie reje wywodzić. Mon. 71, 111. Dusza powinna rej wodzić nad ciałem. Pilch. Sen. list. 1 , 99. panować nad nim, Mer tplt $errfd)ett. Rej między in-szemi dzierżeć. Glicz. Wych. K 6, (ob. Prym). — 2. REJ, ja, m., rej wodzący, prop. et impr., przewódzca ; ber 9Sortćnijer, 3(nfuf>rer; {Sorab. 1. reyow wednik, (reyuwar tanecznik; Vind. rajavuz, rajavez, rajar) ; Croat. kolo— vod, pleszovod; Dosn. kollovoghja). Za dawnych przodków tego rejem zwano, Kogo do jakiej zacnej sprawy pierwszym znano; To jawnie pokazuje, iże ci rejowie Byli wielu poczciwych spraw dawni wodzowie. Papr. Gn. 703, Croat. redovod , ob. Niem. Uläbelßfü^rer.

wódzca, ein Sïemntanbirenber. Regimentarz generalny, albo 1. REJ, ju, m., rej w tańcu, Niem. ber Siethen, Üiei^enianj; jednej partyi wojska. Chmiel. 1, 81. REGIMENTOWAĆ cz. cont., komenderować, fonnnanbtren. Nad posiłkiem Wołochom przydanym Karnkowski regimentowa! ; prae-fuit. Krom. 743. Sześciu set Słowakom przeciwko Wandalom regimentowa!. Nies. 1, 52. Dirk. Chmiel. C 4 b.

REGIMENTSKELCZER * cyrulik regimentowy. Perz. Cyr.

3. A 2. REGIMENTSKWATERMISTRZ, ob. Oboźny. REGINA, y, z., REGINKA, i, z., dem., imię bia!og!ow'skie,

Siefliltrt, ein Sßdbername; n. p. Zkądżeś się tak rano wzięła Reginko? Teat. 1 b.

z. dem., wyraz łaciński,

REGUŁA, y, i., REGUŁKA, i

w Polszczyznie juz utarty i używany, lubo mamy ojczysty na to wyraz prawidło ; znaczy ustaw'ç, według któ— rćj postępować należy. Kpcz. Gr. p. 1,6. bie iRegel, 9Iid)t« faillir; (Vind. rcdba , naredba (cf. narządzić), viflia, na-mera, narauna ; Dag. vprava , uprava , pût, izgléd , nâ-cin, nórednos; Eccl. ufnuuno; Ross. HaciaBjenie). Każdy kunszt reguły własne, któremiby się rządził, mieć musi.

Mon. 65, 204. Excepcye od reguły. Kras. Pod. 2 , 245.

(wyjątki). Piękna regułka. Boh. Kom. 1, 57. Reguła od kościoła do wierzenia podana. Kucz. Kat. 120. (prawidło. edit. 3). Plebani żeby według tej reguły boskiej sądzili o ludziach, ib. 5, 5. (według tego prawidła. edit. 3). Ś. Bazyli z? ś. Grzegorzem spoinie ustawy abo reguły napisali. Sk. Żyw. 1, 291. Star. Den. B. Postanowienie życia albo reguła. Sk. Zyw. 1,21; Boh. rehola,

(reholnik ; Slov. reholnik zakonnik, mnich); Garn. naredba. — Math. Reguła trzech, reguła złota ; Ross. 30-aoToe npaBHJO, Tpofmoc npanMo, bie Siegel be tri ; sposób wyrachowania ze trzech liczb wiadomych czwartą niewiadomą. Solsk. Geom. 3, 79. Reguła towarzystwa abo spólności, bie ©efeflfc&affêregel, dzieli liczbę wiadomą na ezęści niewiadome proporeyalne wiadomym. Solsk. Geom.

3, 137. Reguła z pięciu, reguła de quinque. Lesk. 2, 82.

— §. Reguła, regułka, ob. Linia, linijka, eilt Siniał.

©egelftange; (Carn. rej sagenae partes exlernae, dislng. reja » karmia) ; drzewo w przek masztu wiszące , które żagiel nosi. Olw. Ow. 585. et 452, (Slov. żeżło; Sorab. 1. tżowniska preeżna żerdź k pżiwazwanu teye pwachte; Carn. lantina; Vind. jadreniza, lantina, jadreni dróg, ja-drou tram; Croat. lantina, prikarsztak od arbora, jadre-nicza). Reja zowie się długi drąg, do którego jest żagiel rabandami przywiązany. Magier. Mskr. Maszt sterczy k niebu z zawiesistą reją, Gdzie wiatry wieją. Klon. Fl. E 1.

Tr. Węgielnica miernicza składa się z dwóch reguł dre- REJA, ei, z.; Ross. pen, paîina, bie Sial;, (31 big.), bie wnianych spojonych z sobą na krzyż. Zabór. Geom. 47.

REGULAMENT, u , m., zbiór reguł czyli przepisów jakiego ustanowienia, rozrządzenie, bfl§ Reglement; Eccl. iipaKiiiiMiiiKit. REGULARNOŚĆ, ści, z., foremność według reguł; Vind. ponarednost, naredlivost, perlizhnost, napraunost, ponaraunost, naraunost, porednost, pona-vifhnost, smernost; Ross. npaBiunnocTb, 'prawidlność ; bie HegelmfifHgfeit. REGULARNY, a, e; REGULARNIE ad-verb., foremny, regelmäßig ; Vind. ponareden, naredliu, poreden, narauni, ponameren, ponavifhen, redoun, sme- REJE, ob. Rej. REJENT, REJESTR, ob. Regient, Regiestr. ren; Rag. sredan, rednoxivuuchi ; Ross. npaBMBHŁiH, REJTSZUL, u, m., REJTSZULA, i, z., szkoła jeździecka, ‘prawidlny. Regularna figura, która ma wszystkie ściany    żywcem z Niem, bie 9îettfd)ule; Vind. pojesdifhe , jesdna

i kąty równe. Solsk. Geom. 6. Jak. Mat. 1, 55. Regular-    ograja; Ross. ManeacB., maneż , *jezdnica. X. Kam.

ne i nieregularne choroby. Perz. Lek. 35. (Slov. pra- RĘKA, i, z., in Plurali, aut potius Duali: ręce, Gen. rąk, widelné słowo foremne słowo). REGULOWAĆ cz. nie- Instr. rękoma, rękami; Loc. w rękach, w ręku; —(Rą-

czka, Ręczyna, Ręczynka dem.) ; Boh., Slov., Sorab. 4. et    prace nie będą, kołacze). Ręką tu trzeba; ręki tu trze-

Sorab. 2. ruka; Garn. róka; Vind. roka, (narozh, naro-    ba przykładać, nie wiele próżno gadać. Cn. Ad. 994.

zhje » ramię) ; Croat. ruka ; Slav. rüka ; Bom. ruka ; Ross.    Umrzeć głodem równa się najstraszliwszej męce, Ale ra-

pyna; (Na wieki poniesie pamięć mojej *ruki. J. Kchan.    chujno dobrze, mamy cztery ręce. Tręb. S. M. 67. (mo-

Dz. 149) ; §. 4) ręka po staw, abo po przegub pierwszy,    żerny pracować). Dwie ręce mniej niż cztery zrobią,

bte §Mtb; ręka po łokieć, ber 3Sorberam; ręka cała po    Haur. Ek. 29. (więcej ludzi, prędsza robota). Taniość

ramię, ber Unit, bte gatlje $anb. Ręka człowiecza, ber    ręki, obfitość produktów, napełniają kraj rękodziełami,

ganje Slrnt; Boh. paźe, (inde pażdj pacha); złożona jest    Fam. 83,374. (taniość roboty, robotników, cf. Ross. py-

z łopatek, barków, łokciów, zakończona łapą pięć pal-    KOMecio rzemiosło). Względem wykonania człowiek to '

czystą albo właściwą ręką, $anb. Zool. 283. Długie rę-    dobry na obie ręce. Nag. Cyc. 70. (do wszystkiego). Da-

ce mający, długoręki, Slov. rukać; Eccl. pyK040.iriS,    wni Rzymianie jedną ręką orali, a drugą walczyli. Zab.

40iropyKiH, pynacTbiH. Wewnętrzna cześć ręki, ob.    4, 44. Alb. Co ręka zbudowała, ręka zepsowała. Birk.

Dłoń; zewnętrzna, grzbiet ręki. Krup. 4, 442. Odwro-    Kant. G 4 b. ręka ludzka * człowiek, (cf. Eccl. Hepyico-

tna ręka Vind. sadnifhka roka. (Prov. Slov. Kam noha,    n.iCTeHHUH ; Ross. HepyKOTBopaHHHil nie ręką zrobiony,

kam ruka, kam ocaś, kam hlawa; scopae dissolutae, cf.    ob. ‘Ręczny; Eccl. HepyKOctmia nie ręką sieczony),

konie za wozem). Ręka zgarbiona, pełna czego, garść,    Lekkie cudze ręce, ale nieużyteczne. Ealib. P. (cudze

cf. przygarść; Ross. py«ma Bierze Julią pod rękę; od-    oko niebystre). Z założonemi rękoma chodzić. Mon. 65,

chodzą oboje. Teatr 50. b, 416. unter ben Sinn. Bierze    98. (próżnować, bte £mube    tu ben ©cfooß    legen; Sorab. 2.

ją w tym za rękę, przytula ją do siebie.    Zab. 14, 316.    bóle ruze noszisch « białe    ręce nneć).    Na ręce komu

bet) ber §anb. Całowanie reki; Ross. pynontJOBame, ber    patrzeć. P. Kchan. Orl. 4, 83.    (na    palce, żeby nie wziął,

tpaitbfuß. Chcąc uderzyć, za uchyleniem głowy, po nad    czego nie położył, żeby mu    co    nie przylgnęło; einem

głową ręką machnie. Teat. 22. b, 40. er    fudjtelt mit ber    flltf bte ginger fefoen; złodziej smołę ma w    reku ; lgnie mu

#mtb ober rnit bem firme über feinem $opfe.    Za rękę pro-    wszystko do ręku). Pan    jeżeli będzie    miał sługę, co

wadzić, ręką prowadzić Eccl. pynecTBOBam, KynoBO-    w kuflu, języka nie moczy,, tedy na to miast będzie miał

4HTH. Rękę kładzie na szpadzie, wyzywając go. Teat.    ręce magnesem natarte. Mon.    76,    770. (będzie zmykał).

42. b, 66, er legt bte $anb ait ben ®egen. Gdzie kogo    —§. Quoad vim: Ręka » siła,    moc, władza; <pattb, 2lrm,

co boli, tam rękę kładzie. Petr. Hor. pr. Gdzie boli, SWrt^t, ftraft, ©ewalt. U f każdego grotem opatrzony tam ręka; czego człek żałuje, o tym rad mówi. Eraz.    oszczep w potężnym ręku. Zebr. Ow. 499. Upewnił, że

Jęz. Ddb. Croat. Radsze vszaki pipa, gde ga rana tiszka;    rękę jego zbrojną miasto poczuje. Warg. Cez. 92, Całą

Slov. Kde holest, tu ruka, kdé miłost, tu oći. Kręci    niesprawiedliwą rękę prześladowcy uczuli wierni. Sk. Dz.

w oba *ręcz oszczep. Mlask. Ryt. 2, 406. w obu ręku,    269. Nad samym wierzchem głowy twojej dzierży obron-

ob. Oburącz. Pęta na ręce, cf. panna, Sorab. 4. ren- na, pocieszliwą a nieomylną rękę swoje. Rej. Post. O o ka, prenkelska rónka; Carn. prerozhniza ; Eccl. pyKO-    o 2. I nogami i rękoma, jak" mówią,'ze wszystkich sił

nyibi. Prawa ręka, ob. Prawica; lewa ręka, ob. Lewi-    o to się starał, żeby brata zgubić. Stryjk. 5*33; Slov.

ca, Mańka. Lewej ręki za prawą używający, ob. Mań-    jukami i nohami, nechtami i zubami. Rękami obiema

kut, ob. Wardawy. Święcąc kogo, ręce nań kładą. Sk.    i zębami, radby się    dodrapać do tego, cze"go żąda. Mon.

Dz. 446. t. j. na głowę jego, einem bte #finbe mtflegett,    74, 316. Moskwę    częstą ręką płoszał. Zbił.    Dr. C 4.

ifjtt etttttmfjen; Ross. pjutono.ioJKHTb, pyKonojamb ; Eccl.    Kto na kleryka ręką się rzuci, tego wyklinają. Sk. Dz.

npopyqecïByio, pyKonoaaraio, nocBamaio. Rąk wkłada-    4 433. porywa się, t(m mit ber £>aitb    angretfen. * Ręka ronię duchowne. YVeryf.    32. chirotonia ; Ross. pynono.io-    zumu nie ma. Rys. Ad. 59. (co ręka    grzeszy, za to głowę

menie. Fletnie swe w    drżącym niesie ręku (observ. ad-    karzą). Heretyki do świeckiej ręki    na karanie podawał".

ject. in Sing). Zab. 4, 104. Nar. Koń-wodzon na ręce,    Sk. Dz. 315. brachio saeculari,    er übergab fie bem melb

wedle drugiego konia. Cresc. 521. na powodzie, po wo-    liefen firme, (@ertd)te).    Sk. Dz.    1162. Wojska daleko

dny koń; baë Scttpferb, baê matt neben fer am èettrtemen silniejsze małą zaprawdę ręką pogromił. Birk Dom. 93. fnfrt. Każdy z Tartarów oprócz tego konia, co na nim    (parva manu, małą    garstką). Rzym do reki    przyszedł

siedzi, drugiego po ręce prowadzi, i tak się przesiadu-    Wandalów. Sk. Dz.    419. tu bte $änbe, in "bte    ©emalt jV

jąc z jednego na drugiego, ujeżdżają bardzo wiele za    tttanbeg fommett. Jakom nieprzyjaciela zoczył, dał mi go

krótki czas. Boter. 163. Dziecię na ręku nosić, piasto-    bóg w ręce zaraz. Birk.    Chmiel.    B b. er gab tftt in meine

wać. Ern. 66. Na ręku kogo nosić » bardzo szacować    $anbe, tu meine ©emalt.    Sk. Dz.    4161. Ja dam to wszys-

sobie, piastować, jak    źrzenicę w oku pilnować, einen    tko mnóstwo ludzi tak wielkie dziś    w rękę twoje, abyś

blizko tego, iż zamek w ręce przyjdzie nieprzyjacielowi. Birk. Zyg. 47. Czasem szczęście samo w ręce lezie. Boh. Kom. 4 , 291. fitmntt »"on felbft tlt bie §ńnbe. Samo szczęście zewsząd do rąk mu ciśnie się. Teat. 22. b. 3 Widzę, że ptaszek do ręki sam leci. Wad. Dan. 228, Bardzo też przebieracie; wszak się

anf ben $ćtnbctt tragen.    Od senatu wszystkiego Skarga    wiedział, żem ja jest pan. 4 Leop.    3 Reg. 20, 13. Gdy

był niemal na ręku    noszony. Birk. Sk. D 4 b, Ross.    mur obalono,

HOCHTb Koro Ha rbMHHKl», (cf. ciemię). — Varia locutio-nes, demonstrantes praecipuos usus et respectus manuutn;

Ręka, quoad taborem, negotia etc., $anb, $(tnbe, 3Xr* me , tn IRurtftcfjt ber 2Irbeit, ber SefcfnSftignng. Boga wzywaj , a ręki przykładaj. Cn. Ad. 30; (ora et labora, bez

wam kłaniano, A ledwie, iż tak rzekę, do ręku nie tkano. Simon. Siei. 18. Jak się która owieczka obłąka-la, a na ręce jej przyszła, chodziła tak długo około zbawienia jej , aż ją pozyskała bogu. Birk. Zyg. 60. w jéj moc, jéj oddana była, trenn fie tn tljre £mnbe fant. Kredytorowi swemu dług w drugiego rękę zlecił gwoli zapłacie. Chełm. Pr. 159. odkażał, er nenuetö ifw an einen anbern. — W ręku naszych, w mocy naszej ; in §dttben, tn unfern §dnben, tu nuferer ©entait. Bisurmani rozumieli , że już obóz nasz w rękach swoich mieli. Birk. Chodk.

1. Wszystkich tych miał w ręce swojej, t. j. pod władzą swoją. Smotr. Ex. 54. Mam cię w ręku, poczekaj jeno. Teat. 54 c, D 11. (nie wymkniesz się). Abym ja to próżno abo pożytecznie odprawił, w waszych jest rę

ku. Pilch. Sali. 171. (od was zależy). W ręku mamy zwycięztw'0. Pilch. Sali. 41. Biel. 101. Niegdy i królowie jakiekolwiek rzemiosło w ręku miewali dla uchodzenia próżnowania. Sk. Żyw. 1, 174. (umieli robić rzemiosło jakie). Boże wszechmogący, u ciebie w ręku potęga, z tw’ojéj ręki idą zwycięztwa. Birk. Chodk. 12. Dwa królestwa w jednym ręku (ohser. adject. singulare) dzierża-ne. Nar. Hst. 7, 2. Unikaj pieniactwa , i raczej oddaj wszystko, dla uwolnienia się z rąk sprawiedliwości. Teat. 36. b, 66. Mistrzów zbył, z których ręki bodaj był nigdy nie wychodził. Sk. Dz. 873. (z pod których dozoru). Póki masz w ręku, zażywaj tej trochy życia marnego, bo jutro niepewne. Hor. 1, 58. Nar. Boga mieć w ręku, a zbawienia nie uprosić. Rys. Ad. 3. (okazya opuszczona ; non dimittam te , nisi benedixeris mihi. Genes. 32, 26). — Z rąk upuścić active, z rąk wypaść neutr. ; de occasione omissa; auö ben $<Snben laffcn, auS beu £«tt* ben fallen, non einer oerfäumteu ©elegenÿeit. Wielkiego szczęścia z rąk nie puszczaj. Warg. Cez. 149. Zachęcali ich, aby korzyści spodziewanej z. rąk nie upuszczali. Warg. Cez. 132. Wszystko mu szczęście z ręki wypadło. Sk. Dz. 431. Prostacy nasi posłowie, jak sejm im z rąk wypadł, abo czemu co innego nam z sejmu przynoszą, tego powiedzieć nie umieją. Orzech. Qu. 21. — Na rękę kogo wyzywać » na pojedynek, jntn ffltnpf mtSforbent. Goliat wyzywał lud boży na rękę. Psalmod. 62. Sk. Dz. 512. Potępił wyzywania na rękę. Sk. Dz. 806. Starzy Polacy samo imię kłamstwa mieli sobie za godne na rękę wyzywania, godne szranków i i znacznej pomsty. Weresz. Reg. 119. Królik jeden Niemiecki wywabił Lecha na rękę, chcąc czynić z nim sam a sam, a Lech zabił go w pojedynku. Biel. 20. Jeśliby kto dekret naganił, a wziąłby na swą prawą rękę, albo w szranki, z większą częścią tych, którzy na to zezwalają, tedy się ma bić samosiódm przeciwko także wiciom; a którzy bitwę wygrają, ci dekret odniosą. Szczerb. Sax. 71. Prosił króla, aby mu dopuścił ręką czynić, chcąc się potykać o wyznanie wiary. Baz. Hst. 18. (bić się, pojedynkować się; cf. Ross. pyæte ruśnica, cf. oręż ; KB py*bK) do broni!). — Ręce od czego umywać, jak Piłat. Teat. 19. b, 91. deklarować się niewinnym, feilte £>dnbe ttt Unfd)ulb roafdjcn. Czyńcie co chcecie; ja od tego ręce umywam. Teat. 26, 94. — §. Quoad> auxilium ,

adjumenlum, adjutorium, subsidium: Ręka dająca, wspierająca, pomagająca » pomoc, wsparcie, hojność; fmlfreitfje $anb, £mlfe, Sepftanb. (Rag. dobrarûka strena, dobrorû-citi strenam dare). Widząc, że bóg więcej mu dóbr przysporzył, Tym hojniej rękę swą otworzył. Prot. Jał.

18. Ustawała ręka jego szczodra. Prot. Jał. 24. Podać rękę nędznym. Lach. Kaz. 1, 451, Slov. podâf ruku në-komu. Proszą go, aby upadłej ojczyźnie rękę podał. Sk. Dz. 1014. Pilch. Sen. 10. {Slov. Podagme si ruki, ob. Ratować). Wolę na wsi wesoło przy robocie nikomu z rąk nie patrzyć. Teat. 52, 41 , Pilch. Sal. 112. cudzego wsparcia czekać, «uf frcntbe $ulfc marten. Za ręce się brać. Gaz, Nar. 1, 186. łączyć się do spólnćj pomocy; Vind. rokodati, rokopomoliti; jtd) bet) ben Ipćitt* ben nehmen, mit etitaitber gemeine ©ad)e meinen, ftd; »er* 'binbett. Póki w tej złości zostawać będzie, póty użało-wania się bożego, i ręki pomocy jego nad sobą nie doznacie. Smotr. Ex. 46. Danie ręki, pomocy ; Vind. ro-rokomolenje, rokodanje , Ipülféletftung. W ucisku dawali żydzi ręce buntownikom a śpiegom nieprzyjaciół. Czack. Pr. 101. (dopomagali). Nie będziesz przyjmował powieści omylnej, i ręki swej na to nie dasz. 1 Leop. Exod. 23. (nie przyłożysz się, nie przyczynisz). Ręka rękę myje. Jag. Gr. A 4. Sk. Dz. 284. jeden potrzebuje drugiego, eine Jpanb rnafdjt bie anbere; Croat. Ruka jedna dnjgu omi-va , Obe obraz, pomoch biva ; Slov. ruka ruku umiwa. Dawne przysłowie: ręka rękę myje, Nie dla samego siebie człowiek żyje, Jak ja dla drugich, tak i dla mnie drudzy, Wszyscy jesteśmy wzajem sobie słudzy. Teat. 54. c, C 2. Ręka rękę umywa, noga wspiera nogi, Przy wiernym przyjacielu żaden nie ubogi. Simon. Siei. 82. — Hojnie majętność na ubogich, obiema rękoma, jak mówią, szafował. Sk. Żyw. 1, 431. mit bereit Ipmtben, mit tmHeit £)dnben. Dostatki nasze mamy wedle możności naszej nieskurczoną ręką, obracać na chwałę bożą. Żarn. Post. 2, 354. Udzielę ci nie skąpą, ale pełną ręką. Pilch. Sen. list. 270, Eccl. cmani pyny, óhtb cnyny, Heno4aTMBy ; OTBep3am pyny, 6bm> mep4y, óaaroTBO-pHTe.ibCTBOBaTB. — Na swoję rękę, na swoje konto, na swoje stronę, na siebie, für ftd), auf fein eigen 9îiftH>. Młody ten doktor, niedawno zaczął na swoję rękę ku-rować. Perz. Lek. 328. — Z próżną ręką, z gołą ręką * bez podarunku; mit leeren $dnben, leer, unbefdjenft. Daj pieniędzy; bo to do tych Ichmościów przyjść z gołą ręką, to kwaśno patrzy i półgębkiem gada. Teat. 15, 83. Witołd, porzucając Prusy, aby do Jagiełłą z próżnemi rękami nie przyszedł, dobył Pruskich zamków trzech na granicy Litewskiej. Biel. 220. Żebraka z próżnemi rękami nie wypchnie. Psalmod. 54. Zawzdy do kościoła dary przynosił, i z gołą się ręką bogu nie ukazał. Sk. Dz. 875. — Płacą mi dobrze towary, wracam z miasta z tłustą ręką. Zab. 16, 343. pieniężny, mit oicl ©elb. — De homine, personif. Ręka to jego, sprawca , pomocnik. Cn. Ad. 994. er ift feine rechte |mnb, feine ©tüfce, fein Ipauptgeljttlfe. Hetman polny był ręką wielkiego hetmana po wszystkie dni chorowania jego. Birk. Podz. 4. (zastępcą, wykonawcą woli, rozkazów jego). Bez tego kano-

uczciwość twoje

na

manu

CKO—

na

rozi,

nika biskupowi, jak bez ręki trudno było. Sk. Żyw. 2,

116. Przyjaciel prawy, jako trzecia ręka. Rej. Zw. 90. — §. Manus, dextra, pignus fidei: Ręka ręczy, £anb, $e$te, #anbfci?lag, Reichen be$ Vertrags,'©ęmbol auf Streue unb ©lauben. (cf. Vind. porozhiti s zaślubić sobie; ob. Zrę-kowiny, ob. Ręczyć, zaręczyć). Kiedy kto obiecuje ustnie, ma to potwierdzieć podaniem ręki, i zowią taką obietnicę ręką i usty uczynioną. Sax. Tyt. 59. Wszyscy rękę na to dajem, ze tego czynić nie będziem, Sk. Dz. 729. Dane słowo, Uciśniona ręka, wiele u niego waży. N. Pam. 16, 37. Na-ć rękę na to, bądź serca ufnego. Past. Fid. 277. Bijąc ręką w rękę, rzekli: sfowo ! Teat. 36. c, 99, Vind. navdarik, rokni vdarik, rozhni povda-rik ; Sorab. I. rucezawdani, rukowzawdani ; Ross. py-KOÓmie danie ręki na co, bicie ręką, ber £>anbfd)lag, (cf. przysięga; a verbo sięgnąć, ob. Ręczyć). Na zgodę dawszy ręce wzajem, rozeszli się. Żab. 14, 71. Dał mu na to rękę, dali ręce drugim rozjąć. Budn. Apopht. T

2. Dajże mi rękę, że będziesz moją żoną. Teat. 55. c,

47. Naści rękę, a ręka jest serca zakładem. Jag. Wyb. B 3 b. Córko ! teraz Jegomości oddaj rękę swoje. Teat. 34. c, 107. Przez rękę tę ciebie projszę, którą Dejotarowi , gość gościowi podałeś! Siem. Cyc. 350. Dali narn ręce prawe, na znak towarzystwa. 1. Leop. Galat. 2, 9.    Żądał    od Simona ,    aby im    dał prawą

rękę, t. j. pokój    z nimi    uczynił. 1    Leop. 1    Mach. 13,

45. A tak teraz    dajmy    sobie ręce    z temi    ludźmi, i

uczyńmy sobie z nimi pokój. 1 Leop. 1 Mach. 6, 58. — Similiter : 'Ręce dać * poddawać się, ftd) ergeben. Nędza nieprzyjaciół zwyciężyła, że ręce dać musieli. Tward. Wl 45. Ręce wznosząc, poddawanie oznaczali. Warg. Cez. 178. — §. Do rąk oddać, wręczyć komu, etttljan* bigen ; Vind. \ roke dati, vrozhiti, sarozhiti (ob. Zaręczyć), isrozhiti, (cf. wyręczyć); Croat. zruchiti, zrucham.— Aliter : Do wiernych rąk co dać, w dobre ręce * pokładać co u kogo. On. Th. 126. bet) einem bepontren. Skarb ten będziesz miał jako    w skrzyni    ku wiernej ręce

schowanej. Rej. Zw. 15 b. (tobie powierzonej ). Edwiga aparaty królewskie na kolegium, poleciła Piotrowi biskupowi, k’ wiernej ręce szafować. Biel. Sw. 230 b. (powierzyła mu zarządzenie funduszami akademickiemi). -— Na rękę dać » zadatek dać, ^flttbgelb geben, auf btc §anb geben. — §. Varie: Z ręki do ręki, po rękach, po ręku * od jednego do drugiego , tum einem auf ben anbern. Porządne położenie dobrodziejstw, z ręki do ręki idąc, wraca się tam zaś, zkąd wyszło. Gorn. Sen. 15. Przywary pospolicie jeden zaprowadza; wraz naśladują inni i jedni drugim, jakby z rąk do rąk podają. Pilch. Sen. list. 4, 82. Nikt w szperanie prawdy nie wszedł, ale jeden drugiemu niby z rąk do rąk baśń podał. ib. 4, 42. Handel, podając rzeczy po ręku, dogadza mieniającym ; bo nikt swojego za cudze bez zysku nie da. Pam. 83, 390. Trzymali o Mesyaszu żydowie , będąc w tym .prawie po rękach od^ swoich przodków z pisma prorockiego utwierdzeni. Żarn. Post. 3, 768, ( cf. tradycya ). Przodkowie jego to dziedzictwo, jako z ręki w rękę, jeden drugie-Stownih Lindego wyd. 2. Tom V.

mu zostawowali. Sk. Żyw. 2, 332. Niegodziwy zbiór do trzeciej się ręki nie posunie. Mon. 69, 1044. Z wolne ręki, n. p. kupić, nie publicznie, nie na licytacyi, au$ frezer $anb. — Jurid. Sprawa po umarłej ręce, mortua kiedy kto dziedziców pociąga o dług zmarłego, po którym spadek biorą. Sax. Tyt. 15. ein ©djulbenpro* cep nad) ©rblafferź Stobe. Gdy kto po umarłej ręce długu dochodzi.... Sax. Art. 21. Dowód po zmarłćj ręce, przed-tym bywał 72 świadkami, ale dziś stanął na siedmiu. Szczerb. Sax. 108. Od przewiedzionych długów po zmarłćj ręce, potomkowie powinni przesąd płacić. Siat. Litt.

121. Oppos. Ciepła ręka* za życia, bet) Sebjeiten, n. p. Nic ciepłą ręką udzielić nie chcą, na śmierć swoje każąc czekać. Mon. 71, 382. Dar stu tysięcy, ciepłą ręką przed ślubem będzie wyliczony. Teat. 42. c, 64. (posag gotowy, ob. Ciepły). — Od ręki co robić * lekko, byle odbyć, leda jako, niedbale. Cn. Th. 496. byle zbyć; Boh. halabala, beżne; Vind. po fverhnem, po verhi, kakerbodir, po tern vezhem, nemarnu, safpanu, telku da je jime, obenan, baR man nur fertig roirb, fdjlaubernb, nacfyläfftg arbeiten. Perfunctorie, prędko a nierządnie co czynić, od ręki puszczać. Mącz. Slov. près płeca nèco robit; Vind. po verhi delati, prehitati, delu odersniti, na pou omesti, omekniti, hituvati, pohitati , ponemara-ti ; Ross. 40KponaTŁ, nonponaib. Od ręki robiący, Vind. hituvauz, prehilavez, po'hitavez, ponemarnik; Ross. poxßaTL. Od ręki zrobiony , Vind. prehiten , ponemarn ; Ross. aaanOBaTLiH. — Aliter: Od ręki s przygodnie, trafem, nieumyślnie, jufäftigermeife. Kto'psa umyślnie, a nie od ręki zabił, powinien go zapłacić; wszakże, jeśliby zabił od ręki kijem siebie broniąc, nie pociskiem,, ani strzelbą, za psa nic nie zapłaci. Stat. Lit. 396. — Przez ręce dać, per interpositam personom. Cn. Th. 864. pośrzedniczo, burd) bte britte £anb. — Transi. Przez ręce, ociągając się, nierychło, zwłaczając, mitrężnie. Cn. Th. 586. janbernb. — §. Pod ręką, nieznacznie, z niechcenia, unter ber #anb. Te ustawy poznoszono, albo też pod ręką w zapomnienie puszczono. Pam. 85, 1 , 725. Pod rękę koń zaprzężony. Pot. Jow. 2 , 23. prawej stronie, -auf ber reiten '§eite.. Pod rękę pisać, litery pod lewą rękę stawiać. Dudz. 52. curftö fdjreiben. — Po ręce , na rękę » dogodnie , dogadzając , cf. na do-rędziu ; jur £anb, bequem, gelegen, befmlflidj; Vind. per per naredi, per rokah, predrokami, gotovu, per-praunu, (rozhnu statim) ; Eccl. Ha pyKy mh1> cie, yro-4H0 hm bi> noJL3y, (npe4pyuHBiK na dorędziu będący). Wiele na tym należy mieć po ręce przyjaciela, gdy kto co chce sprawować Matcz. Ta znajomość z nią bardzo nam jest po ręce. Teat. 14, 156. Zdarzyło im się to, co zamysłom ich na rękę było. Paszk. Dz. 23. Krzak ten, jeżeli nam przeszkadza widzieć, z drugiej strony jest bardzo na rękę, bo nas nikt widzieć nie może. Teat. 10. b, 70. Śmierć brata bardzo na rękę była Dowmontowi. Biel. 128. Cesarz zaniechał wojny Polskiej , co było nie na rękę drugim sąsiadom. Biel. 95. Kęs nie na rękę mu to było. Pot, Syl. 171. Na strzelczą rękę przyjść ob. Strzelczy. — Similiter: Wszyscy ekonomowie na rę~

REKA-

42

REKAPITULACYA - RĘKAW.

RĘKAWICA-RĘKODAJNY.

kę nrn padli, Wiernie służą. Zab. 1, 106. Nar. zdarzyli mu się dobrze, fte ftnb ttynt geglficft, er ift in ityrer 2Batyl glütfltcty getoefen. Simili ter: Idzie co ręką , dobrą ręką * szczęści się, powodzi się, idzie smarownie; Vind. gre od rok, is rok od rok jiti, frezhnu jiti, vfrezhatife, e$ getyt etw«$ gut oon ber £anb, gut oon ëtatten. Patron, szczekacz obrzydły z wyprawną paszczęką, Go mu krzywoprzysięstwo każde idzie ręką. Weg. List. 3. Rodzice skarżą się, że dzieci nie tak im ręką poszły, jak się spodziewano po kosztach łożonych. Żab. 11, 406. Niech ci kupno idzie dobrą ręką. Min. Ryt. 1, 310. •— §. 2) Ręka, charakter pisania, pismo czyje; bie ©ctyriftjuge, btc £>anb, bte jemanb fctyreibt; Ross. nouepKE. Najwięcćj się pisaniem, mając na ta prędką i piękną rękę, żywił. Sk. Żyw. 1, 32. Pismo jest podobne do jego ręki. Mon. 76,

512. Porównywając ręce. ib. Podpis ten był twej ręki. Tward. Wl 109. Ani styl, ani ręka mojego syna. Teat. 33, 21. Własnej ręki, własnoręczny, własnoręcznie, ctgeutyćbtbtg ; Vind. f lastno roko, lastnorozhen ; Ross. ca-MopjuHBiM, caMopyuno, CBOepyiiubiM, CBoepyuHO, nopy-uiibiii, n. p. nopyquuH saintes, coócTBeHHopynHMH. — §. 3). Ręka, strona, bok, po którym co ; bte £mttb, bte Sette, auf ber ettuaö tft. Czausz zawsze po prawej ręce Emirowi stał, gdyż ta strona u Turków podlejsza. Warg. Radź. 172, Vind. defna roka, defniza.— We grze: ręka-- kolei przypadająca, ber33orfftytm Spiele, bie SSortyanb, bie SRettyeorbnwtg, bie Sîeitye, bie einen trifft. Pierwszą rękę ma. Tr., Vind. predroka, predrozhje, priedfhina, predpraviza, pofobna praviza, popriedfhina, predversta.

—    ( REKAPITCLACYA , powtórzenie głównych działów; Eccl. B03rjaBjeHie, B03ita«iHHanie. REKAPITULUJĘ ; Eccl. B03HaqHitaio). — RĘKAW, a , tn., RĘKAWEK , wka, m., dem.; BqIi. rukaw, rukawek, rukawnjk; Sorab. 1. et 2. rukaw; Garn. rokâva, (rokavnek * suknia z rękawami; rokavz * mankietka) ; Vind. rokau; Croat. rukav; Rag. ru-kâv; Rosn. et Slav. rukav; Ross. pynaBT>, pynaBOiCB, (pyitaBS pytel młyński, odnoga rzeki); §. 1 ) część sukni rękę okrywająca , ber Slermel au einem 9Î0(fe. Zawsze lepiej stracić rękaw, niżli suknie. Rej. Wiz. 192 b. Dla zdrowia pieniędzy nie ważyć, lepiej rękawem zasłonić, niżli suknią. Ezop. 56. (lepsza szkodka, niż szkoda). Co mogli rękawem zaprawić, teraz i suknią nie wystarczą. Nar. Chodk. 2, 54. et 66. ( Vind. je fom febi rokau sa-fhivan * bicz na siebie dał). — Nie da sobie rękawa urwać. Rys. Ad. 49. nie da się wiele prosić, przymuszać; er läßt ftcty ntctyt beu Slerntel auSretßett, ntctyt lange nöttytgeu, jmtngen. Nie dadzą sobie rękawa urwać, przed pełną uchodząc. Gwagn. 214. — Aliter: Nie da sobie rękawa urwać, nie da się ukrzywdzić, er läßt ftcty feine Mrje ttyim.

X. Kam. Nie tam idzie, gdzie rum chce ; ale tam, gdzie go swowolne przyrodzenie nie inaczej jedno jako za rękaw ciągnie. Rej. Zw. 18 b. Dzierżał go za rękaw. Rej. Post. R r 4. (mocno go trzymał, nie chciał go puścić).

—    Jak z rękawa « jak z bicza, hurmem ; rotę au$ bem tlermel gefctyüttelt, tyaufenwetfe, fctyaarenroeife. Jak z rękawa z kątów ciemnych na nas wypadają nieprzyjaciele. Tward. Wl. 135. et 185. Nie z rękawa co wytrząsnąć; z pracą co zrobić. X. Biel., e$ ntctyt auä bem Slermel fctyütteln. — Transi. Komu rękawy Marsowe nie ciężały, Wszyscy się pod chorągwie wojenne garnęli. Tward. Wl. 75. zbroje, ffîüftung. — $. 2) Rękaw, rękawek, do chronie-nienia rąk od zimna, ber SDînff, (Óbb. ber Śtutyett); Vind. fhtuz, rokovtekniza, fbtuza ; Ross. Mywa. Rękaw niedźwiedzi. Tr. RĘKAWICA, y, i, RĘKAWICZKA, i, £., dem.; Boh. rukawice, rukawićka; Sorab. 2. rukajza; Sorab. 1. rukaycza, rukawcz; Carn. rokoviza ; Vind. roka-viza, rokoviza ; Croat. rukavicza ; Slav. rukavica ; Bosn. rukaviça; Rag. rukovniza; Ross. pynaBima, pyKaBHUKa, nepcTaTHita (cf. naparstek, *perst » palec), nepuaTKa, nep-qaTOBKa, ber $anbf(tyuty. Przynieś mi rękawiczki psie, bo mi się ręce padają. Teat. 22. c, 42. Rękawiczki wełniane; Ross. Bfl3aHKH, BH3eHHHH, Bapem, ( cf. wiązanka). Rękawiczka dziecinna Ross. botom. Rękawiczka bez palców Ross. rojHua. RĘKAWICZNIK, a, m.; Boh. rukawićnjk, (rukawnjcek piesek mały rękawkowy) ; Carn. rokovizhar; Vind. rokovizar; Croat. rukovichar; Rag. ru-kavicjar, rukavizza ; Ross. nepuaTomniKS, pyKaBHUHHKS ; rzemieślnik od rękawiczek, ber £>anbfctyutymactyer. REKA-WICZNICA, y, 4 RĘKAWICZNICZKA, i, l, dem. i Boh. rukawićnice ; Ross. nepuaTounima ; btc fmnbfctyutymactyerinn. RĘKAWICZNICZEK , .czka, m., czeladnik rekawiczniczy, ber $anbfctyutymactyergefeU. REKAWICZNICZY, a, e, do rę-kawicznika należący, $aubfctyubntactyer » ; n. p. Rekawiczni-cze rzemiesło* RĘKAWICZNIĆTWO, a, ».; Vind. rokavi-zaria; baS ^anbfctyutyntactyertyanbroerf. RĘKAWICZNY, RĘKAWICZKOWY, a, e; Ross. pytcaBHUHLiii, nepqaTomiil ; od rękawiczek, $anbf(tyuty», #anbfctyutye betreffend Komisarze ci żadnej nadgrody mieć nie będą, jak titulo rę-kawicznego, jeden od sta. Vol. Leg. 8, 139. fmttbfctyuty« gelb. Przy kontrakcie wypłaca panu chłop rękawiczne, które sie równa z czynszem. Fam. 83, 2, 72.

WOWY, RĘKAWKOWY, a, e, od rękawa, Hennel*, SDîltff * ; Ross. My<t>ToqHbiii. Ma ta dama upodobanie w pieskach rękawkowych. Mon. 71, 187, (Boh. rukownicek). Rękawowy, z rękawami, mit Slermcllt; Sorab. 1. rukaw-czwatć manicatus. RĘKOCZYN, u, m., Chirurgie, operacja. Perz. Cyr. 1, 134, Carn. rukodjellanje, djelloya-nje, bte Operation. -— Milit. Rękoczyny , manewry, ewo-lucye , różne obroty i ćwiczenia żołnierskie. Jak. Art. 5, 313. et 301. et 291, Stouoreś. RĘKOCZYNN1K, a, m„ Chirurg, operator, operacyą czyniący. Perz. Cyr. praef., ber eine Operation rnactyt. Cyrulik czyli rękoczynnik oczny. Perz. Cyr. 2, 174. okulista. RĘKODAJNY, a, e, RĘKO-DAJNIE adverb.f dawaniem ręki obowiązany, qui ßdem dédit ; auf £reue ttnb ©lauben oerpfftetytet, mit bem £au&* fttylage augelobt. Poddanych i niewolnikków inaczej trzymać trzeba, niżli rękodajnych sług i wolnych. Petr. Ek.

10. Pańska łaska ma zabiegać niedostatkowi, z dobrej woli służącemu więcej, niżliby miał nagradzać posługi ujednanemu i rękodajnemu, ib. 115, (ob. Rękomaniec ). Królowa uczyniła rzecz do królewica, oddając mię partykularnie z rąk swoich; i tak przystałem za rękodajne-go sługę i pokojowego. Boh. Ossol. 41. Do pomagania najazdów się ofiarują, i najmują, rękodajnie nikomu słu-

RĘKODAJSTWO - RĘKOJEMSTWO.

RĘKOJMIA - R EKOLEKCY A.

43

żyć nie chcąc. Vol. Leg. 3, 43. Prosty i rekodajny dług. Dyar. Gród/382. RĘKODAJSTWO data. Cn. Th. bte ^>anbfc^Iagêt>erRmbItc^îett, bte Słerpfltdjtung, bte &efut$i)erł>tnbltd)fett, feudatoryuszostwo. Włod. Pilch. Sen. list. 290, ob. Maństwo , lenność. RĘKODZIELNIA, i, z., manufaktura, fabryka, miejsce, gdzie w kupie robią towary rekodzielne ; bte gflbrtf, ÜJîauufactur; Vind. rokode-lauzhnia ; Ross. saBOA’B, (cf. zawód). Z Algieru brano bardzo wiele wełny, w rękodzielniach Langwedoku używanej. N. Pam. 43, 30. Mają pozakładać w wielu miejscach rękodzielnie, końcem wyrabiania materyałów surowych. Ń. Pam. 3, 369. RĘKODZIELNIK, a, m., fabrykant, ber fabricant, SDîauafactitrift ; (Croat. rukotvörecz; Ross. naBO^HKt; Carn. rokodęlz; Vind. rokodelauz, ro-kar; Sorab. 4. rucżne dżelnik, hantwarski; Ross, pyao-4iAbHHKi>, fern. pyKO^jibimua * rzemieślnik). Cześć pieniędzy Europejskich dostaje się biednym rolnikom i rękodzielnikom Chińskim. N. Pam. 22, 4 4. RĘKODZIEL-NY, RĘKODZIELNIANY, a e, od rękodzielni lub ręko— dzieł ; gabrif » , SJłamtfactur * ; Rag. rukodjeglni, ruko-tvörni ; Ross. 3aB04CKiM, no43aB04CKiii. (Vind. rokodel-ni * rzemieślniczy ; Ross. pyK04tjibHbiH ręką robiący, pracowity, pyK04'tJibHH'iaTb ręką robić ; Eccl. pyK04tabCTB0-BaTb, pyK04'fe^bHbiH manus opera indigens, manuali, (cf. HepyKOiMGTeHHUH ; Ross. HepyKOTBopeHHbiH nie ręką biony, ob. Ręczny). Naród rolnictwem i rękodzielnym przemysłem bogaty. iV. Pam. 44, 243. Rękodzielniane towary. Gaz. Warsz. RĘKODZIEŁO, a, n., rzecz ręką zrobiona, manufaktura; fDłanufacturitmare, gaOrtftttaare; Bosn. rukodilje, djello, rukotvorje ; Croat. rukotvôr; Rag. rukotvor, rukotvorstvo, rukotvorje; Ross. pyno4i;iie, H34tjie. (Sorab. 4. rucżne dźewo , hantwark; Slav. rukotvorje, Vind. rokqdelstvu , rekarfhina, antvarh ; Carn. rokodęlnost, rokodelstvu * rzemiesło). Rękodzieła, roboty ręczne, manufaktury. Mon. 75, 594. — §. Taniość ręki, obfitość produktów, ułatwiają drogę do napełnienia kraju temi rękodziełami. Pam. 83, 377. rekodziel-niami, fabrykami.

4. rukuwano, ruki; Vind. poroknia, porokuvanje, poro-a, n., Ades manu fhtvu , saobezhanstvu; Croat. poruchânsztvo ; Dal. jam-sztvo ; Bosn. poructvo, jamstvo, okłada, zakłada, oza-kladghjenje, okłada; Rag. jamstvo, poructvo; Ross. no-pyimeibCTBO, pyqaHie, pyuaTeibCTBO ; Eccl. eMCTBO ; obowiązek , obietnica stawienia się za kogo u sądu, vadimo-nium, Sürgfdjaft für bie Stellung nor ®erid)t. Nazywają rękojemstwo satisdatio, upewnienie dosyć uczynienia temu , który po kim rękojemstwa żąda ; zowią też cautio-nem, fideijussionem. Groick. Obr. 56. Złoczyńcę sędzia na rękojemstwa nie ma dawać, bo gdyby go na rękojmię dawał, srogość prawa nad nim ustaje, gdy rękojmia głowę płaci, jeśli złoczyńca zbieży. Sax. Porz. 44. Rękojmią czyli fideijusyą za drugiego czyniący, to wszystko dotrzymać ma, co ten, za którego ręczył, sam z swój osoby, uczynić powinien. A. Zamoj. 464. Vol. Leg. 2, 950. et 697. Trzeba więzienie podjąć, abo się jakim rękojemstwem abo istnościami wyprawić. Rej. Post. T t

4. — 2. RĘKOJMIA, iego.w. ; Boh. rukogrnè gistec, (cf. iściec) ; Slov. porućnjk, (cf. porucznik) ; Sorab. 4. ru-kuwar, rukownik ; Sorab. 2. rukij ; Carn. porók ; Vind. porokj porozhnik , saobiezbavez ; Croat. porûk ; Dal. ja-macz, (ob. Imać); Rag. jamaz, porùk ; Bosn. poruk, po-rok , jamaę ; Ross. pyqaTeab , obs. nopyiqiiK'b, raib ; Eccl. zro- HcnopyqHHKS, gmcivb, nopyKa, nocatMpfL; zaręcznik, rę-czyciel, poręcznik, zabezpieczający daną obietnicę , z obowiązkiem dopełnienia jej przez się, w przypadku nie uiszczającego się dłużnika. Ostr. Pr. Cyw. 4, 287. Sax. Porz. 72. Miał na to rękojmiego, żeby abo on sam, abo rękojmia on dług miał zapłacić. Chelrh. Pr. 455. Vol. Leg. 2, 946. Rękojmiego stawić Eccl. onocaymirrif, no-pymy^B* qe»rB 4an> Koro, onopyuHTt. RĘKOJEŚĆ, ści, z.; Boh. rukowét, rukowjtka ; Slov. rukowet; Sorab. 4. rucznicza, dżerżel, pżiwadwo; Carn. rozh, rozhiza ; Vind. rozhiza, topar, toparifhe^, dershalu, primik, segai, ro-zhnik, balanga; Croat. ruchicza, próruch, balangya; Rag. rucizza, ruciciza, rukobràn; Dal. rucsicza; Bosn. rucięa, rucicięa ; Ross. pyKoaraa, pyKOBaraa,, yxBaTt, yxBaTHKï, Contin. derivator. rękojmia, rękojemtswo, rękojeść, rę- ' yxBHTept, (cf. uchwyńić); Eccl. pyKOBHTKa, pyKoarie, py-kopismo; raczka, reczyna , rączęta , ręcznik-, czwororeki,    KOBHTOUKa, pynoame ; (psKOiATh, pÄKOHTHie snopek ; Etym.

dtugoreki ; na doreczu\ streczyć, nastręczyć-, naręcze, po-    jąć); część u narzędzia, za którą ręką chwycą, ber ©rtff,

recze\ ręczyć, zaręczyć, zaręcznik, zrękowiny, wyręczyć;    £aitbgriff, (cf. jelca, ansa, antaba", mion,    trzonekL dzier-

— §. rzemiesto , Ross. pyKOMec.io ; — g. poruczyć, po-    żak). Molyką nad rzeką robiąc, upuścił    ją w wodę, źe

tucznik-, rochmanny, Ross. et Eccl. pyuHbiH ; rucznica,    mu się z rękojeści zemknęła! Star. Ben. B 4 b. Mon.

rusznica; fortassis adhuc rzucić cum derivatis.    75, 594. Rękojeść u krzyża od pałasza, za którą się uj-

REKOGNICYA, yi, z., §. 4) cyrograf iśców od dłużnika muje pałasz! Magier. Mskr. Ująwszy za rękojeść pompy* podpisany i jemuż oddany. Cn. Th. 93. eine Bont ©d)ulb*    naciśniesz ją na dół, tym samym podniesie się pręt w

uer untergct^nete, »out ©laubiger auf ftd; gcftcHte Serfcbrcb    pompie do góry, a z nim wiaderko z wodą. Świtk. Bud.

bttng.—_ §. 2) Rekognicya » wdzięczność. REKOGNOSKO-    349. Arripere ansam, dochwycić się rękojeści albo uszka,

WAG cz. niedok., dochodzić, śledzić, n. p. położenie jakie;    t. j. przyczyny; czasu nie opuszczać, *pochop brać. Macz.

recognofctren, auf JŁmbfdjiaft «uSgeljien. Połowy inżenier powi-    — Prov. Uchodzi w rękojeści. Rys. Ad. 70. wykręca się

nien poznać czyli rekognoskować położenie. Łęsk. 2,238.    sianem, ftd) fyerauS tutcfelu, loê tutcfelu. Nie ujdziesz" z rę-

RĘKOJEMSKI, a, ie, fideijussorius. Cn. Th.; Boh. ruko-    kojeści, wszędy ci się stawię; nunquam hodie effugies. Nag.

gemsky ; Sorab. 4. rukwarski ; do rękojemstwa należący.    Wirg. 493. RĘKOMANIEG, "ńca, m., n. p.    Słudzy dwojacy

Włod., bte 33ürgfd)aft beireffeuD, Sürgfd»aftâ * . RĘKOJEM-    są, jedni rękomańcy i niewolnicy, drudzy    wolni. Szczerb.

STWO, a, n., 1. RĘKOJMIA, RĘK01MIA, i, z.; Boh.    Sax. 412, ob. Imaniec; cf. rekodajny, cf.    *ręk opuszczony,

rukogemstwj; Carn. porokuvanje, porozhanstvu ; Sorab. REKOLEKGYA, yi, z., pomiarkowanie się, zastanowienie

44 REKOLIGOWAĆ - RĘKOWÓDZTWO.

REKORDACYA - RELACYA.

i

się nad sobą, upamiętywanie; tn ber SRpftif, bie tttttcr-    4HTeiBCTBO, Verb, pjK0B04CTB0Bai>;    ob. Przewodnik, przede (Sinfe^rc, ba8 geifłtge SBejtmten, Bnftcfygeben. Nim do    wodnictwo, przewodniczyć.

kapłaństwa przystąpił, udał się na rekolekcye, gdzie ca- REKORDACYA, yi, i., żebranie uczciwe sług kościelnych ły miesiąc, przy ustawicznych umartwieniach na błaga-    z śpiewaniem od domu do domu.    Cn. Th., bte ©urrente,

niu majestatu boskiego strawił. Sk. Zyw. 4, 306. Zapro-    boś (Surrentftngen ber 5îtrd[)ettbtener. — Transi. Rekordacya

sili go pa rekolekcye do kozy. Teat. 22, 453. REKOLI-    «zebrane na rekordacyi pieniądze,    bflê Cfinfommen »on ber

GOWAC się recipr. niedok., ob. Upamiętywać się.    (Surrente. Dobrąśmy rekordacyą mieli. Cn. Th.

REKOMENDACYA, yi, z., zalecanie, zaleta; bte ©îîtpfeplmtg, REKREACYA, yi, z., posiedzenie ucieszne, rozmowa ucie-

Anempfehlung. Rekomendacye uważane być mają jak akty warunkowe. Zab. 5, 425. REKOMENDOWAĆ, ob. Zalecać, polecać. REKOMENDACYJNY, a, e, polecający, n. p. list, dśntpfeltlungS * ; Vind. perporozhnu pifmu ; Ross. npenopynHTejbHbiS, 04o6pHTejbHbiii ; Eccl. npot3*aa rpaM-Maia.

'REKONCYLIOWAĆ kościoł « poświęcać znowu kościoł sprofanowany, roteber etnmetben. Dla pewnego wielkiego grzechu kościoł musiał być rekoncyliowany abo znowu przeżegnany. Sk. Zyw. 370. cf. odklinać.

REKONWALESCENT, Krup. 5, 374. ozdrowiejący.

REKONWENCYA * obwinienie od pozwanego, zadanie wady powodnćj stronie. Cn. Th. 844. bie ©egenflage.

RĘKOPISM, u, m., RĘKOP1SMO, a, n. ; Vind. roknu pi-

regrut; Eccl. HOBOÓpaHHbifi, (cf. wybraniec). Ktoby był bezpieczen od zaciągu , kiedy nawet kobiety ida na rekrut? Teat. 24. c, 98. REKRUTNIK, a, w./werbo-

szna, przyjacielska, towarzyska; przechadzka; przerywanie zabaw poważnych ; pogadanie poobiedne, powieczer-ne ; odpocznienie, uciecha, krotofila, wakacya szkolna. Cn. Th., eine Récréation, (Er^lung , Unterhaltung, Beider« treib, SBelnftignug. U naszych dawnych Polaków słowo rekreacja znaczyło rozerwanie umysłu przez wymiarkowany od zabaw i pilnego uczenia odpoczynek. Mon. 74, 548. Na rekreacjach kaidodniowych zawsze były rozmowy o rzeczach duchownych. Wys. Aloj. 300. Dworskich błazeństw, psów, ptaków mieć nigdy nie chciał; ani się uciechą abo rekreacyą taką, lub jaką inną, nie podług stanu swego bawił. Sk. Żyw. 2, 424. REKREOWAĆ się recipr. niedok., urekreować się dok., rozrywać się, fid) jerftreuen, erhöhten. Życia przybywa, gdy się człowiek ma fmu , rozhnu pilmu ; Bosn. et Rag. rukopis; Ross. py- czym w domu zabawić i urekreować. Haur. Sk. 465. KOimcfc; manuskrypt, bie £>anbfd)rift. (Ross. et Eccl. p*- REKRUT, a, m., nowo zaciągany żołnierz; Vind. novak, KomiCANiiie cyrograf). REKOPISNY, 'REKOPISANY, RE-KOP1SMOWY, RĘKOPISOWY, a, e, ręką pisany, od rę-kopism; getrieben, #anbfd;rtft *, Rîanufcripten * ; Vind.

srokopifan ; Ross. pyKOimcHHH. Są takowe modlitwy w    wnik ,    zaciągacz rekrutów, ber SBerber. Byli to    rekrutnicy,

trebnikach starych rękopisnych. Pim. Kam. 372. Czytamy    którzy    mię do sędziego zaprowadzili. Zab. 3,    484. RE-

to w nomokanonach dawnych, tak rękopisanych, jako    KRUTOWAĆ cz. niedok., zarekrutować, zrekrutować dok.,

i teraźniejszych drukowanych, ib. 40. Żbiór rękopismowy.    na żołnierkę zaciągać, anmerfeett. Mówią, że teraz nawet

Ld. 'RĘKOPOŁOŹENIEC, ńca, m., duchowny mający    rekrutują dziewczęta. Teat. 24. c, 97. Rekrutowanie, zaprawo święcenia drugich, kładąc na nich rękę, ein ©Ctft»    ciąganie rekrutów ; Ross. C044aTtfflHB, itaóopb, (cf. nabrać).

Itcfjer, ber baë Recf;t tyat, anbere ju met^en. W jego dye- REKTANGUŁ, ob. Prostokąt. REKTOR, a, m., rządca szko-cezyi rękopołożeńcy są zupełnej władzy biskupowie. We- lny, akademicki; Sorab. 2. rechtar; Eccl. npaBHTCJb, ct(>o-ryf. 32. 'RĘKOPUSZCZONY, a , e, podług Łac. manu-    mem», ber Rector. Studenci w Krakowie mają mieć swe-

numissus, frei) gelaffett ; (cf. rękomaniec). Rękopuszczeni    go rektora , któryby ich sądził i juryzdykcyą miał nad

albo wolnością darowani. Szczerb. Sax. 267. Stosunki pa-    niemi.    Herb. Stat. 387. REKTORSKI, a, ie,    od rektora,

na do sługi rękopuszczonego. ib. 445. 'RĘKORUCH , u,    Rector». Rektorski urząd * REKTORSTWO a,    n., ba$ Amt

w.; Eccl. pyK04BH3anie ; gestykulacya, bte ©efticulation ;    ctneê Rcctorê, baê Rectorat; Slov. rechtorstwo. REKTYFI-

Verb. Eccl. pyK04BH5Ky, pyKOMtpaio gestykuluję. 'RĘKO-    KOWAĆ, ob. Sprostować, sprawdzić, poprawić, napra-

TWOR, ob. Rękoczyn, rękodzieło. ‘RĘKOTWORNY, ęb.    wić; w chemii czyścić, przeczyścić; Ross. nepe4B0HTb,

Rękodzielny. "RĘKÓWIDZ, a, m. ; Boh. rukowjd, ruko-    nepe4BaiiBaTb. Rektyfikacja chemiczna Ross. nepe4B0ÄKa.

hled; chiromanta ; Eccl. pyKOBpamöirreab, pyKOCMOTpiiTeab, REKUPEROWAĆ. Biel. 4 4 4. Kulig. Her. 440, ob. Odzy-pyKOBOJiuieÓHHKij ; Boh. rukohlcdstwj, rukowidénj chiro- skiwać.

maneya. RĘKOW1NY plur., zrękowiny, zaręczyny, (ob. REKW1ALNY, a, e, z Łac. requies ; dla odpoczynku dusz Zrękować) ; Rag. rûciti, rukovatti, zarûciti spondere eon- się dziejący, n. p. Msza rekwialna. X. Kam., zaduszna, jugium, (ob. Ręczyć, ob. Ręka); baê Rerlöbtttjü, RerfprcĄien; 0eelettmeffe.

Slov. oddśwki, oddâwani, prstènkowanf, zaslubeni, pre- REKW1ROWAC » urzędownie żądać, wymagać. REKWIZY-pigâni. Rękowiny albo ślubiny są obietnicą przyszłego    CYA « urzedowne nazad żądanie, wymaganie, wyciąganie ;

małżeństwa. Hrbst. Nauk. Y 8. Przyjechał, aby to mał-    Eccl. BOSSHScraaaHie.

żeństwo kończył, jakoż się już były rękowiny stały. Biel. RELACYA, yi, z., §. a) doniesienie, odpowiedź; Ross. 40-486. Koroną go ukoronowała matka w dzień rękowin    ^84^, 40Kia4Ka, ber Seridjt, bte 23erid)t3erftattung. Rela-

jego. Budn. Cant. 3, 4 4. 'RĘKOWODZCA, y, m., ma-    eya o pozwie, zaświadczenie woźnego, jako pozew tam,

nuductor. Klecz. Zdań. 74; Ross. pyK0B04HTejb, f. py-    gdzie należał, położył. Ostr. Pr. Cyw. 2, 45. — §. b)

K0B04HTejbHima. 'RĘKOWÓDZTWO, manuductio; Boh.    Relacya do czego, z czym » stosunek, Rerbältmß; Ross.

auwod ; Carn. rokovodnost ; Ross. pyK0BO4CTBO, pyKOBO*    OTHOCHTejtbHOCTb, KacaieibiiocTb. Szczycimy się relacją

RELACYJNY - REMISZ.

REMISZOWY - REPETYCYA. 45

do samych świętych; mieli i oni pokrewieństwo z fami-    WY, a, e;    Ross. peMe30BHH, peMe3HHHÜ; Seutefoteifen *.

lią Chrystusową. Lach. Kaz. 1, 218. RELACYJNY, a, e,    Remiszowe    gniazdo lekarstwem dla bydła. Haur. Sk. 58.

iRdattonê * ; Ross. 40Ma4HHH, (cf. dokładny). Sejmik re- REMONSTRACYA, yi, z., przekładanie, zastanawianie kogo lacyjny, ber jRelationêlanbtag, roo nad) geenbigtem $etd)êtage    nad czym;    bte skemonfiration, ©egennorfłeflung, ©rnnberung.

tum ben jUtnd gefegten Sanbboten betît fianbabel Seridjt er*    Nic już nie    pomagały żadne remonstracye, ani upomnie-

fłattet tvurbe ; na którym posłowie czynili relacyą o całym nia. Sk. Żyw. 1, 306.

dziele sejmu. Sejm.    Grodz. 2, 18,    (cf. sejmik).    Sądy re- 4. REN,    u, m., §. 1) rzeka Niemce od Francyi dzieląca. Gwagn.

lacyjne, fRelattOttêgeridjte,    nazwisko ztąd    biorą,    że przed    441,    Boh. Reyn ; Vind. Rainski potok, Rain; Germ, ber

tym królowie poruczyli sprawy niektóre senatorom do    fR^etn, 9tyetnfłrom, (cf. Graec. qssïv płynąć,    cf. rzeka),

poznawania, którzy wiadomość o nich dawać byli powinni    Cyrkuł Renu górnego, ber £)&errf>etnifd)e SÜretê;    cyrkuł Re-

królowi, a dopiero    ten    wydawał    wyrok    ostatni. Skrzet.    nu dolnego, ber 9?teberrfieitt. Sîretë. Wyrw. Geogr. 207.—

Pr. Pol. 2, 337.    §. 2)    Meten. Ren * Reńskie wino, 9tyeitttt>ein, n. p. Szam-

RELIGIA, ‘RELIA (Cu. Th.), ii, z.\ Vind. bogazhastvu, bo-    pan, Ren, Węgrzyn, dodaje wesołej miny. Zab. 8, 310.

guflushnost, religionstvu ; Sorab. 1. bohuszwużownofcż ; 2. REN, ‘RENN, a, m., RENIFER, RANG1FER,    ‘RONIFER;

(Boh. renta?; Svec. ren; Norv. reensdyr, hreindyr; Lapp. raingo; Angl. raindeer; Gall. rangier; Germ, baé fRentt* tflier; (Carn. sedlôn; Vind. fedlon; Ross. eieHt ctßep-hoh, (ob. Jeleń); Eccl. ejteHt 3aMopcKifi ; Sybir. npBacn>). Renifer młody bezrogi Ross. nuscmcB. Rangifer albo ron-gifer, po Polsku ronifer. Chmiel. 1, 583. W Laponii jest zwierz jak koń podługowaty, zowią go ‘ranifer abo ‘renn, ma skórę jak na ośle kosmatą, nogi jak u jelenia, rogi długie gałęziówate ; kiedy go w sanie zaprzęgą , przez 24 godzin ubieżą na nim 50 mil Niemieckich. Gwagn. 433, Cervus tarandus. Kluk. Zw. 1, 296. Zool. 371. Co dawni Polacy nazywali łosiem zamorskim, to zupełnie inszy od łosia gatunek jest; najlepiej zachować cudzoziemskie nazwisko ‘renn. Staś. Buff. 214. Renifer rączy. Banial. A 3. Lasy Lapońskie pełne reniferów. Wyrw. Geogr. 546. Na górach jest dosyć zająców, renów i wszelkiego ptastwa. RELIKWIA, i, i., bte fMguie. Relikwie, kości świętych    N.Pam. 13, 52.    Samica renifera Syber. BaaceHŁKa.    Skóra

ludzi ku czci ich wystawione kościelnym zdaniem. Cn.    młodego renifera    Ross. ntDK'B. RENOWY, RENIFEROWY,

Th. Jabl. Tel. 55, .Rag. sueete mocchi; Croat. rnochi    a* e> fRennt^ier *    . Reniferowe skóry garbowane,    Ross.

szvete ; Ross. moiuh ; Eccl. ocTamm. ‘Moszczy albo reli-    poB4yra ; Sybir,    po^yra. Reniferowe skóry nożne    Sybir.

kwie. Sak. Dusz. 144. Relikwie, słowo Łacińskie, rozu-    kuch, KaMacu.

mie się    ostatki, co nam    święci zostawili. Żarn.    Post. 3,    RENDEZ - VOUS, ob. Zrok. RENEGAT * poturczony. Mik.

534 b.    — §. Macają go    przez stołek dziurawy,    czy ma    ^bs. 510; Ross. B’fepooTCTyiiHHK'B; (Turc, mamluk).

relikwie domowe. Biel. Św. 81. (części rodzajne). RELI- RENETKA, i, z., z Franc, reinette, reine; Angl, rennet-KWIALNY, a, e, od relikwij, do relikwij należący,    Mt SUctJCtte, gatunek jabłek.

guten*.    RELIKWIARZ,    a, m., kości świętych    schowa-    RENOWACYA. Sk. Żyw. 1, 599. ob. Odnowa, odnowienie,

nie, skrzyneczka etc.; Rag. mocchi, shranna od    mocchij,    REŃSKI, a, ie, od Renu rzeki, S^ettt * ; Boh. Reynskÿ,

Reynj ; Carn. Rajnsh. Między winami Niemieckiemi pierwsze otrzymuje miejsce wdno Reńskie. Krup. 5, 106. et Vind. Rainsku vinu ; Ross. PeHCKoe, peiutBentrE; Eccl. PeitCKoe bîho , (ob. Ren). Reński, ryński * 4 złote „ T . Polskie; Vind. rainifh, goldinar; Croat. ranyichki, eitt sza sesyą, na inszy sejm, bte Verlegung einer ©ad)e auf gioren. eine anbere ©ikung, auf einen anbern fRetd)$tag.

Rag. boggosetövnos, boggosctovje, boggoljubnos, boggo-millos, bogoejastenje ; Bosn. bogomillost; Ross. saKOHt, (ob. Zakon) ; wiara, sposób chwalenia boga, ut której ‘relii jesteś? Cn. Th. (bie Religion, cf. wyznanie). Religia jest poznanie prawe boga, i czci jemu należytej. Kras. Zb. 2, 446. Masz powinności, któremi nas bóg obowią-zać raczył; a od tego obowiązania wszystek postępek nabożeństwa chrześciańskiego jest nazwany religią, t. j. obowiązaniem. Żarn. Post. 3, 585. W tobie religia straciła obronę. Zab. 8, 191. Religia, umiejętność służenia bogom, u pogan. Zab. 3, 8. Religia subjective, którą kto ma, n. p. Pełen religii, cf. sumnienie, bogobojność; Sorab. 1. bohuszwużowne; Rag. boggosetovni, bogoxiv, bogoxivaz; Bosn. bogomilii religiosus. Człowiek bez religii , ob. Ateusz, bezbożnik. RELIGIJNY, a, e , od religii, tyczący się religii, fMgtOtt§ « .

svetomocchiza, fMqutettüertttafrung, fReltqutenfâfîcfjen. Relikwiarz ozdobiony bajorkami. Teat. 24. b, 35.

REMA, ob. Ryma. REMANENTY, ob. Reszta.

REMIS, u, m., REMISYA, ji, z., odłożenie sprawy na in-

107

REPARACYA, yi, i., naprawa ; Ross. mimta, bte Reparatur, SIuêbefferung. Potrzebował zamek, od nieprzyjaciół nad-psuty, reparacyi. Nar. Hst. 5, 248. REPAROWAĆ cz. niedok., zreparować, wyreparować dok., naprawiać , au3* beffent. Drogi reparowane. Kras. Pod. 2, 125.

wa, pospolicie nad wTodami ; gniazdo podobne do worka ; REPETOWAĆ , ob. Powtarzać. REPETYCYA, ob. Powtó-materyał jego bawełnisty z puchu ostowrego i kotek wierzbowych ; sikorki te tylko Włochom , Węgrom i Polszczę właściwe. Kluk. Zw. 2, 275. Zool. 229. Rzącz. H. N.,

Titii diss. parus minimus. Lips. 1755. 4. REMISZO-

REMISZ, REMIZ, a, m.; (Ross. peines^; Germ. bte 9Î0^r* ntetfe ; 9? t e b e r f. SReittoteSfcn, Oîtet^metfe, in einigen ©egen* ben SRemij) ; sikorka Wołyńska, parus pendelinus, bte Seu* teltneife, zawiesza gniazdo na końcu cienkiej gałązki drze-

rzenie, powtarzanie. Zegar z repetyeyami, eilte Sîepetir* ul?r ; Slov. opakugice hodini. W muzyce repetycya, znak położony na końcu części, która się ma powtarzać, znak powtórzenia. Magier. Mskr., ®ieberbobIwtg3$etd)eu.

46 R E P L IIK A - R E S P E K T O W A Ć.

RESPIRAGYA - RESZTA.

REPLIKA * odpór słowny, zbijanie abo zbicie mowy czyjej. Cn. Th. 603, Ross. oroBapHBame.

§. Respektować kogo, czcić, poważać, szanować, w uszanowaniu mieć.

REPREZENTACYA, y i, i., 'przedstawienie, przekładanie RESPIRAGYA, ob. Dech, oddech, oddychanie, tchnienie, przed oczy, okaz; Rag. prîkazanje, skàza ; Croat. peldo- RESSORY, ob. Sprężyny.

kaza, bte fficprcifeiltatton, 3SotftcUung. W sakramencie tu, RESTAUROWAĆ, n. p. Po onym upadku restaurowany jest onego co się tam działo, jakaś reprezentacya albo wy-    rodzaj ludzki. Salin. 4,1. na nowo naprawić, poprawić,

rażenie, albo okazanie bywa. W. Post. W 227, Reprc-    odnowić. RESTAURACYA, ob. Odnowa, Poprawa, Naprawa,

zentacya sztuki jakiej na teatrze, dawanie jej, granie jej. 'RESTY plur., n. p. Jagiełło po wszystkim królestwie man-— §. Upominanie, przełożenie; bte Cśrinncntng, IBorfteh    daty sznurami pozawleczone, które Polacy od tych sznu-

Utitg. Stało się to przeciwko wszelkim reprezentacyom.    rów restami z Łacińska zowią, rozesłał. Krom. 445, cf.

Sk. Zyw. 2, 147. — §. Reprezentacya, reprezentowanie    wici; bte rtltcit föntgltcfjeu îtabflte, bte mit ©djtmreit {Lat.

drugiego, baS Jftcprafenttren. Niepodobieństwo znajdowa-    restis) jufammett gcburtbctt maren.

stantia ; Germ. ber 9îeft; Boh. ostatek, zbytek, {ob. Zbytek, zbywa co); Sorab. 2. rest; Sorab. 1. zbótk, powo-stahnki; Vind. ostajezha, ostanik, ostalu, shresostava, zhresostanik , ostanstvu, pobrank (cf pobierki), sadosta-nik; Croat. rèst, zasztavek, osztanck, osztala , osztali ; Dal. oztalo ; Dosu. ostało, ostatak, ostak, ostaçi, ostav-ęi, mrrive, {ob. Mierzwa); Rag. ostàtak, ostànak; Ross. AOCTajb , oarajiB, ocTaîOKx, ociaioueicB , nocKpcóoKi, noacKpeóotcB, nocKpeÓBiim>, nocKpeôumeK'B, OAOHBe, 040-HBHite, HeAOÔopt, HeAOHMKa, ncAOHMOuita, npouiii, (cf. dojąć, dojmować, cf. prócz); Eccl. ocTurLifB, ociaioiCB, OdaHULi, (ocTaiiKti, MOipii relikwie); ostatnia, ostateczny ostatek; baS 3leußere, baö fiente, roaê utan noch übrig (lat. Widzą, że źle, io reszt im idzie. Leszcz. Class. 57. na ostatnią przyszli, przywiedzeni na hak, auf3 Sleupcrfte ge* bradjt. Paszk. Dz. 121. Ci, co nazbyt huczno i hojnie żyją, prędko do resztu przychodzą. Dudu. Apopht. 33. Resztem czynić, resztem gonić « ostatnim gonić, ostatne ważyć ; ba$ Cejjte barait fejjett, ba^ 2Ieu£erfte tbagen. Rys. Ad. 61. Jeszcze nie zginie, choć kto resztem goni. Wad. Dan. 266. Wioski skaczą galardy, aż my prędko resztem go-niemy. Falib. P 2. Nie trzeba się dziwować onym wiekom , wszystko resztem goniącym, otworzyła się droga przez morze nawet. Warg. Kurc. 12. (na wszystko odważnym). Ojczyzno utrapiona, nie mogłaś się bronić, Kie-6 przyszło tvm resztem ostatecznym gonić. Tward. W. D. 184. RESZTA, y, i, RESZTKA, i, z., dem., ostatek, co się zostało, co z czego zbywa, nadmiar; ber 9fcfł, ber lteberfdjup. Przynieś mi tę resztkę wina. Teat. 55. e, 20. Proszę do siebie, tam mi Wc Pan resztę z łaski swojej dopowiesz. Teat. 26, 62. (koniec historyi). Na borg nie ma rozdawać urzędnik, bo reszty szkodliwe są. Haur. Ek. 14. (resżtujące długi, remanenta, niedobory). — Arith. Reszta, liczba pozostała po wyjęciu mniej-szćj liczby z większej. Solsk. Geom. 3, 79.

Jak. Mat. 1, 19. — §. Adverb: Do reszty, ze szczętem, doszczętnie, zgoła, zupełnie; öüHenbö, gältjltcp. Pożycza od imaginacyi tego, czymby do reszty zepsuł tych trochę przymiotów, któremi go przyrodzenie obdarzyło, Mon. 70, 730. — Na resztę » na koniec, ettbltcl). Niechże się na resztę dopytam, o co chodzi. Teat. 52, 19. Na reszcie, w reszcie, z resztą * co do reszty; Sorab. 2. wo fbutnem ; Vind. ostanezhnu, ostaunu, sa ostalu, poostau-

nia się wszystkim na obradach krajowych, zastąpiła re- 'RESTYTUCYA, wrócenie cudzych rzeczy. Sak. Persp. 9. prezentacya narodowa. Raz. Nar. 1, 101. Cała reprezen- RESZT, u, m. ; Gall. reste; Ital. resto; Lat. residuum, re-tacya narodu Polskiego była w sejmie. Ust. Konst. 2,

268. — §. Reprezentacya czyja powierzchna, postawa, figura; baS 2lcttßere, bte gtgur. Powagę przyzwoitą urzędowi zachować ma ; ale tak, iżby zbytecznością repre-zentacyi podległych sobie nie zrażał. Kras. Pod. 2, 203, cf. prozopopeja. REPREZENTOWAĆ cz. cont , ‘przedstawiać; Rag. slikkovati; Croat. pelduvati, »orfteUen. Nigdy tak śmieszna rzecz być nie może, opowiedziana jak reprezentowana. Zab. 12, 264. Dudz.

REPURL1KANIN, a, m., członek wolnej Rzpltćj, ber 9ÎC* publtcaner ; Vind. republikanar, vkupslofhtvenik ; Rag. sku-pnovlàdalaz ; Ross. pecnyójHKaneu^. F. Republikantka.

REPUBLIKANTSKI , a, ie , od wolnej Rzpltćj, republtca* lltfdj ; Vind. republikanarski, vkopslolhtveni ; Ross. pec-nyójHKaHCKiil.

‘REPUGNANCYA, n. p. Miałem od tego wielką repugnan-cyą * wzdryganie, hydzenie, brzydkość, odwrócenie, niechęć. Cn. Th., wstręt, SBtbcrmt.Hett, Slbfdjeu, Abneigung.

REPUTACYA, i, i., dobra sława, imię, słynienie; Vind. pofhtenje, 9ïnltm, guter 9îiif. Kłamca jest magazynem wiatru i nieprzyjacielem swojej reputacyi. Zab. 5, 32, cf. słuch. REPUTOWANY, a, e, sławny, słynący; Vind. po-fhten, pofhtuvatliu , berühmt.

REŚC1K, RESZCIK, a, m., dem. nom. reszt, ein SftefWjCn, flettter fRefî. Haur. Sk. 161.

RESPEKT, u, m., poważanie, uszanowanie; bte Sichtung,

$odjadjtung. Przebacz płci piękna zbyt śmiałym wyrazom,

Łesk. 2, 6.

Macie nas swoim podległych rozkazom, Lecz respekt prawdzie nie może przeszkadzać. Kras. Mysz. 40. Cicho Waści ! miej na respekt baczność. Teat. 3. d, 20. Gdy gaszek umie szafirkować, już w respektach, i jest upragniony za męża. Mon. 73. 592. już w znaczeniu, już ma łaskawe względy. — §. Respekt na co « wzgląd, oglądanie się na co , bte 3łficfftdjt auf etmaS. Przełożeni respekt na słabe jego zdrowie mieli. Sk. Zyw. 1, 337. Respektami się uwodzić; na ludzie się oglądać. Cn. Ad. 535. auf ba$ Slnfc^en ber ^erfott achten. Respektów u boga nie-masz. Cn. Ad. 27. bóg ludźmi nie brakuje, bCl) ©Ott gilt fein Slnfepen ber Çerfoit. RESPEKTOWAĆ na co med. niedok., względać, oglądać się na co, 9îütfftcf)t nehmen.

Bez ręku i bez oczu sędziego malują, Rzkomo tym respektować i brać zakazują. Jag. Gr. A 3. Bynajmniej na urodzenie swoje nie respektując. Sk. Zyw. 1, 393. —

nem, zhestu; Croat. odosztalöga; Bosn. odostaloga, übtu    żołnierzem, i położył na ramiona jego, miasto reweren-

geitS. To wyjąwszy, z resztą człowiek bez porównania.    dy, karacenę. Birk. Chodk. 37. Czemu sie wstydamy

Teat. 17, 40. Ten, który się najbardziej zaklina, najwię-    kaptura mistrzowskiego, abo bakałarskićj rewerendy? Fa-

kszy jest oszust, zwodzieiel, odrwisz, i nie wiem co na    lib. 0 3.    — §. Dziś    wolno żydowi ubraó się w rewe-

reszcie. Teat. 15, 63. A na reszcie, za kogo mnie Wc    rendę, za    doktora się    udawać i leczyć. Petr. Pol. 414.

Pan bierzesz? Teat. 15, 64. 0 nieboszczyku zapomnieć,    w doktorską suknią, SDoctorrocf. — Meton. Tak dziś zły

to z resztą niema się czego turbować. Teat. 15. c, 4.    wiek wszędy, Zwykł potwarz na niewinne rzucać rewe-

Gdy nie zmiękczysz serca w niewieście, Ten jej ode mnie    rendy. Teat. 42. c^-T, qa duchownych,

powiedz wiersz w reszcie. Zab. 14, 229. W reszcie co REWERS, u, m., §. 1 a) zaświadczenie na piśmie, że co mi się tam w cudze wdawać rachunki? Teat. 33, 24.    uiszczono,    kwit, ber fd)rtftltd)e fRett>er§.— b‘) Powtórnym

W reszcie choćby i przyszedł, już mniej dbam o niego.    rewersem    oddaje Wc    Panu uniżoność czołobitną. Boh.

Teat. 36. c, 105. (nawet, dajmy, mniejsza o to). Nie    Kom. 4, 328. drugi raz, juin jnmten 5DÎale. — §. 2) Re-

śmiejcież się proszę, Śmiejcież w reszcie, mimo wasze    wers, gatunek materyi; grieśl, ein rotier 3^9 JUttt Unter*

śmiechy, Przecież ja powiem, co robiły mnichy. Kras.    futter. Tr. Czerwone materye, rewersy, kuczbaje. Haur.

Mon. 11. RESŻTOWAĆ co komu med. niedok., resztę    Sk. 520.

ob. Przezieranie, przeglądanie, przetrząsanie; Boss. ne-peniicB , nepeóops , nepecMOTps. Rewizya, druga korekta Ross. cB04Ka. Rewizya procesu Eccl. nocy>K4e-Hie, nepecy4ï. REWIDOWAĆ, ob. Przezierać, przeglądać , przetrząsać.

RETA ziele. Brzost. Duch. 29. Pam. 83, 568. ib. 85, 1, REWOKACYA, Rewokowanie. Mon. 71, 214, ob. Odwoły-2012. N. Pam. 12, 289, ob. Marzana.    wanie, ob. Odwołać.

RETENTA, ów, plur. , długów ostatki, niedopłacone sumy; REWOLUCYA , yi, z., przerzut, eilte SReoolution. — Polit. Sftücfftcuibe, rucfftćmbtge ©elber. Sposób dochodzenia retent Rzpitćj należących. Vol. Leg. 3, 5. RETENTOWY, a, e, resztujący, niedopłacony, rutfftćinbtg. Retentowe pieniądze. Tr. remanent.

winnym zostawać komu, refftren, einen üîeft fćf;ulbtg PleiOen. REWIA wojska. Pam. 83, 2, 59. ob. Popis. REWIZYA, Dziesięć talarów resztuje. Tr. Rusztujący, pozostały jeszcze , refttrenb; Sorab. 1. zbótni, (cf. zbytni); Vind. zhrie-sen , ostanezhen , ostań, saostan , zbrieso-stan , ostajezh, sadośtanezhen ; Bosn. ostali, ostajni; Ross. 40CTa4bHMH,

ÆOHMOqHMH, He^OHMOnHHÎl.

Znaczna odmiana rządu, albo wzruszenie narodu. Kras. Zb. 2 , 449. Ust. Konst. 2, 229. Wszelka znaczna odmiana bądź względem stanu rządu, bądź względem stanu narodu, jest rewolucyą. Ust. Konst. 2, 129.

rejsch, G. rscbi, dem. rejschka ; Garn. ersh, G. shy, sor-shèza ; Vind. erlh, herfh, gerfh; Croat. bers, ers, (pira * zboże, cf. pirog); Dal. arx, raax; Hung. roz, ros, rozs; Bosn. rasg, suit; Rag. raax; Slav. râs, ràx, hràx ; Ross. po5KL ; (obs. mipa, ob. Pirog) ; (Ross. pyjKiiBiîî obro-czny) ; Eccl. [piîKb. 2J, pyra (Obrok qu. v.); Svec. rog; Esthon. ruchit, roet; Wallis, rhyg; Lat. med. rogga; Angl. rye ; Germ. ber 9ïocfen; ( cf. Germ. ©erfie, $irfe; [5aascr. ragi Cynosurus corocanus, rodzaj zboża 2] ; Pers. erzen milium, cf. wrzóś, cf. ryż; Germ. 9îeijS ; Lat. oryza; Arab. araz) ; — żyto, boś- Sîocfenfortt. Reż, jest to 'żyto ( * zboże) każdemu znajome, od którego rżany chlćb zowią. Cresc. 160. Czasem z pszenicy bywa reż, rży kostrzewa, Cresc. 78. Vol. Leg. 2, 1291. Pszenica na wilgotnym miejscu wyradza się , tak że za trzecim sianiem obraca się w reż abo w żyto. Syr. 928. — Prov. Nie będzie z tej rży mąka. Cn. Ad. 554. (nie będ ie z tego nic). Pot. Pocz. 432. Rys. Ad. 49. Slov. s teg reżi muka. — Krowia rzeź , ob. Krowi.

Pochodź. *narezyć, rżany.

RETOR, a, w., ob. Mówca, wymowca , krasomówca; Eccl. 'REŻ, G. rży, z. ; Boh. reź, reyż: Sorab. 1. roż; Sorab. 2. peneToneu’L, cf. rzecznik. Retorykiem jestem Eccl. pn-TopcTByto. RETORYCZNY, a, e, RETORYCKI, a, ie,

Sk. Dz. 274, ob. Krasomówczy. RETORYKA, i, ź., sztuka porządku i ozdoby mowy ludzkiej. Pir. Wym. 105; bie gtcbefnnft ; Slov. wimluwnost; Sorab. 1. retżniwofcże hut-żwa ; Vind. govorna viednost ; Croat. leposzlovka ; Ross. npacophnie ; Eccl. pmopcTBO , pmophiecTBO , BiriMCTBO.

Augustyn posłany był do Medyolanu, aby tam czytał retorykę, t. j. naukę ozdobnej rzeczy. Biel. Hst. 160. —

§. Pewna klasa szkolna, bie ßldjfe ttt ber ©djiule, lt'0 bie Si^etoric bocirt tturb. Jest w retoryce. Tr.

a ze

RETORTA, y, z., naczynie chemiczne do przepędzania spirytusów. Kluk. Kop. 2, 316, Vind. gufhba ; Boss. rop-aaiiKa, bie 9ietarte; bania zakrzywiona. Kruml. Chym. 51.

RĘTSZY, ob. Rączy.

RETY! Teat, 53. b, 71. et 11. a, 3; ob. Rata!

cr n

RETYRADA, oh. Odwrót, Odwód. Jak. Art. 3, 305. — §.

ne

Przechód, prewet, dwór, ganek; Ross. 3axo4$* Abtritt.

‘Rejtyraty. Haur. Ek. 7.

REUBARBÀRUM, ob. Rum Turecki.

REZERWA * zachowywanie sobie, warunek, baë ^orDepalten. — Milit. Odwód ; Slav. ostavak. REZERWOWAĆ sobie * zachowywać sobie , warować sobie.

REWANŻ, ob. Odwet. REWANŻOWAĆ. Gorn. Dw. 45, po- REZA, ob. Ryza. wetować, odwetować.

REWELACYA , ob. Objawienie , Zjawienie.

REWERENDA, y, i., źupan księży, suknia księża, cf. su-

tana ; ber ^riejferrocf, bie Stoerenbe. Księża Rzymscy w REZOLUCYA, yi, i., postanowienie u siebie, umyślenie; palendrach i rewerendach chodzą. Sak. Okuł. Gil, Post. Vind. sklenitje, doflozhik , doflozhenje, ber (EntfcfyUljS. Re-41 b. Nie sątu boga płatniejsze fałszury, a niżli uczciwe zolucya jest obrana z rozsądku droga do dokończenia rewerendy. Żarn. Post. 2, 366 b. Bóg go chciał mieć swych zamysłów. Lub. Roz. 462. Czasem bywa pierwej

48

REZOLUTA - ROBA.

ROBA-ROBACZNY.

w gabinecie rezolucya, niż w senacie deliberacya. ib. 453. W przytomności rodziców dam ostatnią rezolucyą, za kogo pójdę. Teał. 6. b, 66. — Rezolucya, ‘REZOLUTA, y, 2.; Ross. ptniHTejbHOCTŁ ; odważność, ber 2Dîutf>. Żołnierzowi męztwa trzeba i rezolucyi wielkiej. Star. Ryc. 10. Ze ślepą rezolutą ruszywszy się w głowę Moskwa w górę uderzy na piechotę owę. Tward. Mise. 22. Re-zoluty jego się lękał. Birk. Zbar. D 2. REZOLUT, a, m., niedługo się namyślający, odważny, gotowiec; Ross. xBarb, (ob. Chwycić); ein refoluter SDîenfd), ber nicfjt tuel mit fié fdjerjen läßt. Na razy niebezpieczne i fortuny obie jednakowo rezolut. Tward. Wl. 97. REZOLUTNY, a, e, — ie adverb., determinowany, prędko umyślający; rcfolut, entfdjloffen ; Ross. xsaTCKm, ptiiMTeJiLHbiH. Dyskurs ten miał w umysły nasze wpoić zdania rezolutne i filozoficzne. Mon. 76, 451. REZOLWOWAĆ się re-cipr. niedok., namyślić się, postanowić u siebie, odważać sobie, fid) ju etwas entfließen. — §. Rezolwować jaką kwestyą, jakie problema. Ustrz. Alg. 50. rozwiązać, eine $rage cmflofen. Ustrz. Alg. 5, Vind. skleniti, resolvirati.

REZONOWAC cz. niedok., rozumować, raifonniren. Każdy

bić ; Rag. rab famulus, râba ancilła, rabûgljak verna , róbinga serva, robstro captivitas, rabètina vilissima fa-mularum ; Slav. raba ancilla ; (roba * towar ; \ind. roba, riezle « rzecz; Sorab. 1. parob wyrzut, brak); Ross. pa6s, /. paóa, paöuHa; peóeHOKŁ, poóeHOKi, peóeno-ueat dziecko nizkiego urodzenia, paóoatiiHOCTb, paóo-atnie

paóoikncTBO niewolstwo, poótTb, oópoótib tchórzeć, poóocTb tchórzliwość ; obs. poÓHTb niewolnikiem uczynić, podbić sobie, ob. Rabować, ob. Rubieć; Eccl. panu yiii|it> syn niewolnika, paEOT« servitudo, paóo-Taio robotuję servio).— Niewolnica. Budn. Genes. 16, 1, not. «właściwie: roba; ale nie wiem, czemu tego słowa już Polacy nienajrzą, ano jest cudne, od roboty rzeczone». Rab boży, t. j. sługa boży. Pim. Kam. 7. Roby i niecnej niewiasty nie pojmie sobie za żonę. 1 Leop. Levit. 21, 7. (szkortu. 3 Leop.).

Pochodź, robić, robota, roboczy, robotny, robotnik, robotnica., parobek ; dorobić, dorobek, narobić, obrobić, odrobić, porobić, przerobić, urobić, rozrobić, zarobić, zarobek, zrobić, wyrobić, ivyrobek, wyrobnik, cf. rabować ; rubież.

rezonuje nad rzeczą podług swego pojęcia. Gaz. Nar. 1, 2. ROBA, y, i., z Franc., suknia osobliwie damska, eine 324. Teat. 39, 251. REZON, n. p. Tak dobry rezon każe. Mon. 75, 679, Gall. raison ; cf. rozum , cf. racya.

SRobe, ei« $leib, 2)amenfieib. Sama sobie garniruje nową złotą robę. Teat. 48. b, 13.

REZYDENCYA, yi, i., pomieszkanie pańskie, cf, dwór; ROBACZEK, ‘CHROBACZEK, czka, m., dem. nomin. robak,

baśS 2ßnrmd;en ; Sorab. 2. wazka. Słyszcie mnie małe robaczki , Co oblatujecie krzaczki. Groch. W. 345. Ś. Jana chrobaczki. Syr. 1344. Młodziuchny robaczek, a drzewo toczy. Birk. Chodk. 37. Dla nas nędznych chro-baczków. W. Post. W. 44. Ludzie, nędzne robaczki. Teat. 6, 31. — Blande: Nie, robaczku, ja tylko chciałem tak żartować, To się ciebie nie tyczy, bądź uspokojona. Nieme. P. P. 69. (Boh. robótko, detótko dzieciątko, ob. Rob). ROBACTWO, ‘CHROBACTWO, RO-BASTWO, a, n., collect., robaki, ©ewürm * ; Boh. żiżala, żjżalka; Ross. ra^b, ra4U, (ob. Gadzina); robactwo prze-więziste, nacinane, łażące, latające , insecta. Gn. Th. Puszczę na domy twoje chrobactwo. Budn. Exod. 8, 21. Chrobactwo i szarańczę. Papr. Ryc. Stryjk. 321. Biel. 164. Rybitw kładł

(netę, ponęt). Nigdy się nie przewłoczyła, robactwu się nie bardzo sprzeciwiając. Sk. Żyw. 1, 112; wszom się nie bardzo sprzeciwiając. Zygr. Pap. 152. Hngejtefer. RÔBACZKOWATY, a, e, — o adverb., robaczkom podobny, vermiculatus. Cn. Th. tnie flctne 2Burmer, wurmartig. R0BACZL1WY, ‘CHROBACZL1WY, a, e, od robaków toczony, czerwiwy, wurmftidjlig. Nasienie do siania stare lepsze bywa, by tylko nie chrobaczliwe. Syr. 450. Kto-by się nie oszukał pięknym kolorem owocu , wewnątrz robaczliwego. Teat. 19. c, 56. Robaczywe jabłka. Zaw. Gosp. ROBACZYWIEĆ neutr. niedok., robaczywym być, od robaków być toczonym, wurmftidjig werben. Jeżeli na zawiązki strąków grochowych miodowa padnie rosa, roba-czywieją. Kluk. Rośl. 3, 212. ROBACZNY, a, e, pełen robaków , twU 2öürnter. Przyjechał do wody bardzo śmierdzącej i robacznéj. Biel. 572. Kwas robaczny, acide bombique, fRaupenfäure, otrzymuje się z brzuszka jedwa-

Rag. stanovanje, stón , (cf. stanowisko, staneya) ; bte iRefibenj, ber 2BoImort, bte Söofmftabt eines großen $errn. Rezydencya królewska « stolica, bte föniglidje üîeftebcnj, 9îefibenjftabt. Miasta wielką liczbą ludzi i rezydeneyami pańskiemi sławne. Sk. Źyw. 1, 393. REZYDENT, a, m., poseł pewnej rangi przy dworze zagranicznym, ein Jîefb bent. Rezydent Cesarski zawsze zwyczajnie u Porty mieszka. Kłok. Turk. 105. — §. Senator krajowy przy boku królewskim urzędownie bawiący, eilt ©enator, ber fid) bepm Könige gegenwärtig anfßalten muß. Rezydenci przy boku naszym na dwa lata. Vol. Leg. 5, 674. REZYDOWAĆ med. niedok., mieszkać gdzie, pomieszkanie swoje mieć; Rag. stanovatti, pribîvati, reftbireu. Przejeżdał przez dobra, w których rezydujesz przez lato. Teat. 38, 295.

REZYGNACYA, ob. Zrzeczenie się, ustąpienie; Boh. wzda-wek , (cf. wzdawać).

R 0.

ROB, u, m., sok zgęstwiony, aptekarskie powidło. Kluk. Rośl. 2, 225. Cresc. 447, in ber 5Ipot^efe: eine Salfe, szałsza.

*ROB, ‘RAB, a, m., niewolnik, ber Sclaoc. 1. ‘ROBA, y, i., niewolnica, bie Sclaoitttt ; Slov. rab capitivus, rabstwj capitivitas; Morav. roba dziewka służąca , robisko dzie-wczysko ; Boh. robe, djtë dziecię, otroczę; poroba , poddanost niewolstwo; Croat. rób mancipium, f. robi-nya; Croat. robsztvo » niewola ; Bal. rob » niewolnik, ra-biti ancillari; Hang. rab captivus, rabsagh captivitas ; Bosn. rób, susgjagn « poddany, niewolnik, f. robinga captiva, raba ancilla, zarobiti* zabrać w niewolą, cf. zaro-

na

wędę robaczki. Papr. Kol J 2.

ROBACZY - ROBIĆ.

ROBIĆ.

49

Jeden robi, a drugi zażywa. Cn. Ad. 284. Co nie robią, tym mięso; co robią, tym gnaty. Burl. A 3. Kto robi,

Bzów. Roz.

Boet. 49.

§. Robić komu, robić na kogo; fur ettte» arbeite», auf ihn arbeite». Pan, na którego poddani robią. Falib. M 3. Każdy na się pilniej robi, niż na drugiego. Sk. Kaz. 373, (cf. cudze ręce lekkie). Ręka nie jedno sama sobie robi. Rej. Post.

Człowiek musi sobie robić, bo gęba chce jeść. Buda. Prov. 16, 26. Jeden grzech na drugi robi. Sk. Żyw. 2, 157. ( drogę toruje drugiemu). — §. Robić rzemiesło, ei» ^aitbmerf treiben. Któryby rzemieślnik zabił psa, ten rzemieślnik musi przestać robić. Modrz. Baz. 23. Bękartowie rzemiesła nie mogą robić. Glicz. Wych. B 4 b. Jeśliby rzemiesło mąż robił, i tym się żywił, tedy naczynie dziedzictwem będzie. Szczerb. Sax. 141. Justynus robił ciesielstwo, wszedł na cesarstwo. Stryjk. Gon. J 5. Tkaczki, sukienniczki, jeśliby same z dziewkami tkactwo robiły, któregoby mąż nie robił, tedy ono naczynie do gierady należy. Szczerb. Sax. 141. Robić fortunę. Teat. 7. c, 6; substancyą. ib. 17. c, 51. zbierać, zbijać, zgromadzać bogactwa, dorabiać się; ftd) et» Vermögen machen, 3îeid)t!)unter jufammeit bringen." Rób majątek uczciwie. N. Fam. 14, 263. Człowiek poczciwy nie robi wielkiej fortuny. Mon.f 76, 181. — Kom-plimenta robić. Teat. 51. c, 23. Żart sobie z ludzi ro-

bników, przez wyciśnienie, lub przez alkohol. Mier. Mskr. ROBACZY, a, e, od robaków, ŚSiirmer*. Achilejskie córy, gdy z Muzami pocierać się śmiały, Ujrzą po sobie pluski robacze i wężowe skóry. Tward. Daf. 80. R0BA-CZYNA, y, z., biedny nędzny robak, ein elenbeS SBitrm* (^en. ROBACZYSKO, a, n., szpetny, ohydny robak, ein DäfSlidjer SfBurin. , Robaczysko sprosne. Papr. Kol. J 2. ROBACZYWOŚC, ści, z., toczenie od robaków, vermi-culatio. Cn. Th., bie SBnrmftidjigfeit. ROBAK, ‘CHROBAK, a, m. ; Boh. chrobak ; Slov. chrobak, masni ćerw termes ; Sorab. 2. waka, hużanz (cf. gąsienica), schtabl; Croat. kukëcz, glizta, ( cf. glista); Bosn. robak, cmogl, çerv; Slav. cêrv, cêrvak ; Ross, nepitb, »epBHicB ; czerw, ber SBlirm. Robaki są zwierzęta mało bardzo ruchawe , miękkie , żadnych kości, chrząstek, ani ości nie mające; część im jaka odcięta, odrasta nazad albo osobnym staje się robakiem. Zool. 85. Kluk. Zw. 4, 405. Z orzechów robaczywych wyłuszczywszy jądra schować na olej, boby ich chrobacy dojedli, gdyby w skorupach były. Cresc. 403. Paszk. Dz. 8. Chrobak pogryzie jé. Radź. Jes. 51, 8. Sax. Porz. 138. Robacy w brzuchu, w żołądku, kiszkach, ob. Glista. Robacy w mięsie, ob. Pan-dry. Robacy w sukniach, książkach, ob. Mól. Robacy w brzuchu końskim, (ob. Rupie). Uszny robak (Vind. vufhetnjak, fhtrigla, fhtrigalza, fhtrigaviza). Liszki albo gąsienice owadu, niewłaściwie nazywamy robakami. Kluk. Zw. 4, 406. Robak w wielogrochu (Bosn. sgisgjach). Robak w drzewie, ob. Czerw.— Fig. Każde drzewo ma swego robaka. Kras. List. 55. (każdy ma swego móla). Zły robak, co ściany psuje, ale nie lepszy, który winnice. Kosz. Lor. 95 b. Myśl ci mą odkryję, Robak su-mnienia w sercu mojem wierci, ryje. Mon. 76, 809. ( niespokojność sumnienia). Człowiek próchno i syn człowieczy chrobak. 1 Leop. Job. 25, 6. — Transi, fig. Wolało się okupić miasto , żeby nie poszło wszystko w drobniuchne robaki. Zimor. Siei. 250. (żeby nie było rozprószone, rozwalone, rostoczone).

'ROBDYSZAN, u, z Franc., suknia nocna, szlafrok, ber ©djlafroef. Kamizole, robdyszany. Comp. Med. 705.

ROBIĆ, -ił, -i, cz. niedoh., Rabiać frequ. ; Boh. robili, delati, (ob. Działać); Sorab. 1. robotżu, żelasch, żewasch ; Carn. dęłam, sturim, (cf. stworzyć); Vind. delati, sdeląti, dja-ti, diem, opraulati (cf. oprawić), storili: Croat. delati, poszluvati, poszlujem. tćsarn , tesim , (robim, poroblyu-jem populo, vasto\ Hung. rablok » rabować; Dal. rabiti ti ancillari); Rag. rabiti, rabotatti, opravgljati, poslo-vatti, (robitti incursare, robovatti captivum detineri ; Bosn. robiti, pljeniti praedari, robovati esse in captivitatë) ; Bosn. rabiti, poslovatti, djellovati, truditi opus facere; Slav. râditi * pracować, (robiti « plundrowaé) ; Ross. paôoraTb, epaôoTaTt., Ab-ian», C4'b.iaTb, 34b,iaTb, At-iato , {obs. po-ÓHTb niewolnikiem uczynić), (Etyrn. paót, ob. ‘Rob, ef. etymologice Germ, arbeite». 21 big.); — §. absolute; Robić, pracować, działać; Ecd.frkkitii , 4bio. Ątsaani, tko-P«ITH, C04tflTH , C04BBaHI , CŁftUMTH , MAJORATU »

beite». Robić jest trudnić się pracą. Pam. Warsz. 3, 313. Nieme. Kto nie robi, darmo się cudzym potem tuczy.

Siownik Lindego wyd. i. Tom V.

Pot. Jow. 1 , 18. Kto nie robi, niech nie je. Cn. Ad. 389.

; do stołu, a kto próżnuje, za piec.

Jak kto robi, tak mu płacą. Bardz. praca, taka płaca). Kto robi, ten sie dorobi. Cn. Ad. 920. Siedzieć mi musi, robić, modlić sie. Teal. 30. b, 16. (dukwić, dulczeć). Żadnego inszego dnia nie zna być świętego, jedno niedzielę, której nic nie rabiał. Baz. Hst. 94. (świątkowa!). Slov. Kdo ne ród robi, temu wżdicki swótek (hodi su) gest; kto nie rad robi, temu zawsze niedziela. — Robiąc uziębnie, jedząc się spoci. Cn. Ad. 993. przy robocie, bet) ber 2Ir= beit. Robić, wstydzić się nie trzeba, ktokolwiek zażywa chleba. Cn. Ad. 993. — §. Ja przędę i robię koło bielizny. Teat. 38, 28. Robię koło ziemi, sprawuję ziemię. Cn. Th., galbarbett tb»R. Rzemieślnik ten dobrze, mocno i pięknie robi. Teat. 29. c, 55. Do wielkich dworów ten szewc rabia. Teat. 29. c, 51. Jak poznać, czy nieprzyjaciel w podkopach robi. Jak. Art. 2, 425. kopie, Arbeite», graben. Robię dla zdrowia « przerabiam się, fid) mit Arbeit SJîotio» machen. Huta robi. Torz. 10. (nie próżnuje , cf. piec idzieJ. — g. Robić co, etwaS mache». Pończochy robić. Teat. 27, 25, ob. Dziać, [triefe». Robię chlćb, toczę bochny, formuję z ciasta bochny, placki, kukle. Cn. Th. S3rot forme», be» £etg mirfen, i» Broten înete». Człowiek dobrze zrobiony, składny, motfl gebaut; Ross. MOjiOAitOBaTHM. Sami Juki rabiają , i z łukami na koń wsiadają. Star. Dw. 35: Sama się robota w palcach robi , kiedy się z ochotą pracuje. Teat. 52, 6. Robiony, nie samorodny, nie taki , jaki był z natury, przetworzony ręką ludzką , sztuczny; umgearbeitet, bearbeitet. Gdybym darować miał, radniejbym dał robione srebro, jako kubek abo nalewkę i miednicę, niżli chociaż tak wiele, w blachach. Gorn. Sen. 37.

B b b 1.

bić. Zab. 12, 121, cb. Stroić, fi# einen Spaß mit jeman* ben ntadjeu, ©efterj mit tfmt treiben. — §. Robić bilę, zrobić bilę, w grze bilaru, t. j. wpędzić ją do dziury. Magier. Mskr., einen 23«fl ntfldjen. — §. Robić czym, mit etnxrô arbeiten. (Robilże z zyskiem mcmi pieniędzmi? Teat. 7. c, 41. (obróciłże je zyskownie?). Jak się tylko dziesiątka czerwonych dorwie, co tchu dzień i noc niemi robi. Teat. 7. c, 42. Talentem robić trzeba , gdyż mało różności Zakopany depozyt od skrytej mądrości. Kcliow. Fr. 155. 1 Leop. Math. 25, IG. Biletami ban-kowemi wszystko jest ukryto , i nikt nie może dojść, czym bank robi, i jak wiele na czym zarabia. Fam. 84, 870. Głową robić. Cn. Th. njit betn Slnpfe arbeiten. Kiedy myślą robię , wpadł mi ten koncept nie najgorszy w głowę. Fast. Fid. 105. Pomiędzy samych namiętności tłumem Robim na szczęście cnota a rozumem. Zub. IG, 181.

jke. Teat. 7. c, 4, Jak się robi, ci. Zab. 15, 197. — Coż tu ro-

* ro-

50

ROBIĆ.

ROBOGIZNA-ROBOTA.

W znakomitćj sztuce jakiej biegłością, na sławę robi. Pilch. Sali. 5. (sławy się dorabia). Szczerze gębą robiemy bo nikomu nie trzeba wstydzić się u stołu.' Teat. 52. D a. jemy, mir arbeiten mit bem Skanie* ejfen. Darmo z tobą słowy robiemy, ttrzeba cię dać na męki. Birk. GL Kon. 45. (dysputujemy się z tobą). Pożytku nicmasz, acz charty robiemy. Bielaw. Myśl. D. Szablą albo kopią robić. Karp. 4, IG. fektować, szermować, beit ©Übel führen. Uczą rekrutów, jak robić bronią. Fam. 85, 1 , 122. (jak używać broni). Od dzieciństwa się uczą robić strzelbą.* N. Fam. 14, 185. Niezmordowana robi oszczepem prawica. Dmoch. U. 2, 8G. Robili wiosłami, by się przybić do lądu. 1 Leop. Joan. 1,15. fie rubertert. Rozbójce się zagęścili, bo szlachty wiele się naj-dowało , co tym robili. Biel 554. co się parali, bie fi# bantit Abgaben. Namawiał go, aby opuścił grzech cielesny, którym robił. Ezop. 125. (który pełnił). Ludzie ci są animuszów odmiennych, podejrzeniem robią, chytrzy, niewierni. Boler. 255. (podejrzeniem nadrabiają). Ludźmi robią jak bydłem, li i eh 118. (używają ich jak bydła do roboty, ob. Ilaru!). Nie dba, aby mu w czym folgował, jedno jakim karwem albo grubym osłem, tak *im ustawicznie robi. Rej. Zyw. 157. Egipt i Assur, jak chce nami robi, Za to , że chleba kawałek udrobi Na pożywienie mizerne nasze. Chrośc. Job. 202. — Aliter: Ro

bić piersiami, bokami * pracować niemi, dychać, dyszyć, mit ber SBntft n. f. tu. arbeiten. Gdy koń często dyszy, a wnątrzem bardzo często robi, znak dychawicy. Cresc. 555. Więcej nic może, pot z krwią z niego ciecze, Bokami robi i tchnie w onej chwili. P. Kchan. Jer. 249. Piersi jego robią gęstym oddechem. Pilch. Sen. gn. 265. Oddech zły, z wielkim gwałtem i piersi robieniem. Krup. 5, 487. — §. Ogólnie: Dobrze lub źle robić, Çattbelrt, t)erfahren. Kto dobrze robi, śmierci się nie boi. Rys. Ad.

27. Wszystko źle , wszystko niegodziwie robi, że taką przy sobie trzyma 1 tak się i za zwyczaj

bić? Staś. Num. 1, 164. co tu poczynać, jak tu postępować? Croat. kaj chu? tuaS tfl fiter jn tfiun, $u maeften? Ej coż tu robić , kto mi doda rady? Zab. 16, 351. Z radości nie wiedziałem co robić. Nieme. P. P. 4G. A coż

będziem robili w tej spraw ie ? Jabl. Tel. 57. I coż ja teraz będę robił bez pieniędzy? Teat. 22, 107. Co to z takim człowiekiem robić? Boh. Kom. 1 , 18. Róbże, co ci się podoba. Teat. 24. c, 41. Róbcie sobie co chcecie. Nieme. P. P. 98. Nie dbał na to odęcie i ko-lery liche, Swoje robił. Jabl. Tel. 185.— Coż choremu na tę chorobę robicie, i od kogo co zażywa? Perz. Lek. 515. co mu dajecie, jak z nim postępujecie? — §. Mcd. Robi wino, piwo * burzy się, ein ©eträiif arbeitet, gäftrt. Wino mutuje, musuje, robi, przewraca się, jest w robocie. X. Kam. Zadać piwu, żeby robiło, młodzie, po-młodę, drożdże zadawać, ib., Ross. M0a04HTb, no4MOJio-4iiTb. Piwo zaczyna robić Ross. gaflio^aatHBacTcn. Dlaczego trunki robią, burzą się, dlaczego się z nich płyn sprzężny wydobywa. N. Fam. 1,15, Najlepsze wina Szampańskie nie robią i nie pienią się. Wyrw. Geogr. 519. ROBOCIZNA, y, z., §. 1 ) robota ciężka i podła, eine fernere nnb ntebrfge 2lrbetf. Nie wczdrgnął się od tak podłej robocizny. Pot. Zac. 22. Mnogą w pracach zaciągnął siwiznę I bezwzględną swą widział krwawą robociznę. Zab. 9, 256. Ejssym. Chłop najlepiej się zna na takiej robociznie. Fot. Jow. 115. — §. 2) Robocizna, pańszczyzna ręczna, ob. Robota; ^anbfrofnMetlft, grojjtt» arfeeit nut ber $anb. Ubogie poddane zdzieramy, i robociznami wielkiemi uciemiężamy. Star. Ryc. 45. Nie będę wyciągał robocizny, prócz małego podatku z gruntu. Teat. 54. c, C 2. Gdy zobaczył pracujących około równania drogi, ach rzekł: otoż i robocizna. Weg. Marm. 5, 282. R0B0CZ0ŚĆ, ści, i., robotność, pracowitość, Slr&ettfamfett. Młodzież wiejska zaraz od lat pierwszych w' wieloraką roboczość i w ogólną pracowitość zaprawianą bywała. Mon. 67, 156. ROBOCZY, a, e; Boh. delnj, (ob. Dzielny); Sorab. 1. dżelnć ; Ross. paóoTHŁlił, paóo-uiii; od roboty, robotny, SïrReftô * . Roboczy ludzie botnicy. Tr, ŚlrbcttMeute. Własność przełamała ów przyrodzony wstręt do pracy ; własność uczyniła człowieka roboczym. Przestr. 144. Rozkosznik pieśćliwy, człeka roboczego i obrotnego, godnym być politowania sądzi. Pilch. Sen. list. 2, 175. —- (RÛBORÂCYA, yi, z., urzę-downe potwierdzenie, gcri#tltd)e 23eftcittijung. Od robo-racyi przedażnego kontraktu, obiedwie strony płacą po 5 złł. Sejm. Grodz. 2, 176. R0B0R0WAĆ cz. niedok., urzędownie potwierdzać, gencfńlt# befnffttgen. Wolno wszelkie pismo roborować, czym się oznacza urzędowne przyznanie , które kancelarya z podpisem susceptanta na podanym piśmie zapisuje. Ostr. Pr. Cyw. 1, 254).— RO-BOf A, y, i, ROBOTKA, ROBOTECZKA, i, z., dem.; (Boh. robota pańszczyzna); Boh. prace, dilo, (ob. Praca, dzieło): Sorab. 1. robota, robotka, żelo ; Garn. dęła, narçdba, (rabot* pańszczyzna); Vind. delu, dela-nje, opravilu, muja (cf. żmuda), (rabot, rabota, tlaka * pańszczyzna, tłoka); Croat. delo, (robota labor colona-rius , robsztvo captivitas) ; Rag. rabotta, tćgh (cf. ciąg, *cia-chły, ciężki) ; (rôbstvo captivitas , róbgna , robią incursio) ; Bosn. robota, tćgh, tóg, djcllowanjc; Ross. paóOTa ; Eccl. TAîtMHHie, (paium servitudo) ; robota, robienie, pracowanie, praca; ba8 2lrktteit, Me 2lrbett. Bez roboty

ROBOTA.

ROBOT N IA- ROBOTNY.

51

przełupanego. Os. Żel. 82. öerfd)tebette SIrtcit fceä Jło^Ieit* brennend. ROBOTNIA, i, z., pracowalnia, miejsce do roboty, warsztat; ber SIrbettêort, bte Slrbettêftubc; Boh. djlna, djlnice ; Slov. djlna, warśtat; Sorab. i. dźewan-cza, hantwarska dżewancza ; Carn. delovnishe; Vind. dellarna ; Croat. delovnicza ; Eccl. aumtczuiijic , jaBKa. Robotnia, laboratorium, miejsce wyznaczone do jakiej

chcemy przyjść do zapłaty. Sk. Zyw. 1,19. Robota nikomu nie sromota. Cn. Ad. 995. Do roboty bóg ręce człekowi sposobi, Niech nie je, kto próżnuje, kto niemi nie robi. Pot. Pocz. 395. Roboty dość, a pożytku mało. Cn. Ad. 997. Roboty nigdy się nie przebierze; zawsze jest co robić. ib. Niema się do niczego, śmierdzi mu robota. Klon. Wor. 33. Jednych robota nie waży wiecćj nad próżnowanie. Lub. Roz. 502. Chusteczki roboty. Jak. Art. 3, 313 ; n. p. Robotnia bombardyerska.

mu jakoby swej roboty posyłały; przymówił im, cudzą się robotą chełpicie. Sk. Dz. 62, Ręczną robotą się bawić. Sk. Dz. 38. Nietylko robotę dobrego hetmana, ale i mężnego żołnierza odprawował. Birk. Kaz. Ob. G b. funkcyą, obowiązki; ba3 ®efd)aft, bte Slrbett. Drewnia-nemi pałaszami do roboty mieczowej przyuczano się. Nar. Tac. 1, 241. do robienia pałaszem, ba§ $ltcf;feln ttttt bettt 93al(afd), ba3 gurren be§ ^attafci;e§. Kij dyabelnie będzie w robocie. Teat. 55, 78. będzie-ć on co miał do czynienia , ber @tocf nurb tua^ ju tÿim frtegen. — §.. Robota, co się robi, dzieło; baś, man titad)t, bte Slrbett, bag SBerf. Dwie ‘robocie (dual). razem robić trudno. Cn. Ad. 219. Siedzieć nad robotą. Teat. 45. b, 5. (dukwić, dul-czćć, ślepić, fałdów przysiedzieć). W kramach złotnicy srebrną robotę swoje przedają. Star. Dw. 12. Zła robota źle się płaci. Rys. Ad. 79. Bratk. O 2. Jeśli dobra robota, dobra i zapłata. Hrbst. Nauk. H 8. (jaka praca, taka płaca). — Robota, kształt rzeczom przez pracą dany ; bte , bte Slrbett, bte Slrt itttb ©cftcilt ber Sir* bett. Mancie złote dali sobie robić jednakiej roboty. Chełm. Pr. 128. Robota wyborna leda matcryą zaleci, zdroży. Cn. Ad. 995. Robota wytworna najdroższą ma-teryą przejdzie, ib. Zapłata od roboty, H)?acl)er!olht, Sir* bettMoljn; Slov. mzda, (cf. myto); Sorab. 1. dżelna zda. — §. Ogólnie: Robota , robotka , sprawa, sprawka, n. p. Jej robotka nas zgubiła. Mon. 65, 98. tljre SIrbett Ijat unê ijeftnrjt. Wiesz, że to zdradziecka robotka. Teat. 1. ' b, 66. (sztuczka, psikus). Pycha ich dmie; szczęścia to robotka. Zab. 9, 107. Zabi. Czyja to robotka? kto tego chudzinę tak przystroił, kto go ogłuszył? Dambr. 460. Jak mają dobrze czynić, złych nauczywszy się robot. Birk. Żyg. 17. Już po całej robocie. Teat. 32. b, 70. (już po wszystkim, już koniec). Jeszcze ta rzecz w robocie. Teat. 24, 99. (robi się jeszcze, fie tft ttod) tu ber 5D?ad)e ). Wielki projekt otworzenia komunikacyi' morza północnego jest w obrocie. Pam. 83 , 2 , 65. i)t tu ber SIrbett. Dajno pokój, mej to zleć robocie. JabŁ Tel. 145. mej sprawności. Operula, robotki, roboteczki. Macz. Ross. noahiie, ntu&iKa. — *§. Pracą osadników dla pa-Słowiańskie narody zwały rabota czyli robota, od słowa rab (*rob) sługa, niewolnik. Nar. Fht. 6, 353. robocizna, pańszczyzna, $roImbteitft (üfîobotl)). — §* Wino mutuje, musuje , przewraca się, jest w robocie. X. Kam. robi, ber Söettt tft ttt ber SlrbetMit ber ©ä^rung. — Miodzie, robota, drożdże zwierzchne, n. p. Zadać młodzią, roboty, t. j. drożdży, piwu. X. Kam. £)berl)efett, ©a^rftefeu. — §'• Robotki, kurzenie węgli proste, którego kowale po wsiach używają; robotki zowią także kurzenie węgli z drzewa albo okrągłego , albo na połowę

ib. 2, 315. ROBOTNICA, y, z., R0B0TN1CZKA,* i, z., dem. ; Boh. robotnice, delnice ; Sorab. 1. dżelniczża; Vind. delaviza, delaùka ; Rag. rabotniza ; Ross. paóOTHH-ua; Eccl. ^aieiLHima ; pracownica, bie SU'Deiterimt. Pilna robotnica. Bies. B 1. Wyrażony tam był cały bój Minerwy sztuką I jej robotnic cudowną nauką. Suszyć. Pieśń. 3 /, 2 b. Robotniczki. 1 Leop. 4 Reg. 25, 12. ROBOTNICZY, a, e; (Ross. paóoTHiniiii ; Sorab. 1. ro-^-bucżanszki servilis, labori adstrictus); od robotników, SIrRetter *. Chłopska albo robotnicza uporność nic się więcej nie boi jak pańskiej obliczności. Cresc. 655. — Substant. Robotniczy, mistrz, najmacz robotników. Cn. Th. 920. ber Slrbeiter mietet, plt. ROBOTNIK, a, w.; Boh. robotnjk, robotjf, roboténee, dèlnik ; Sorab. i. dżielacżer, dżelnik ; (robocżan operarius, servus) ; Sorab. 2. żelascher ; Carn. deilavéz , delovz; Vind. delauz, delavez, tabahar; (rabotnik j pańszczyznę odbywający); Rag. râbotnik, râbilaz, opravitegl; Croat. teshak ; (ro-bitel, porobitel; Hung. rabl6 praedator, ob. Rabuś, ra-bownik) ; Bosn. poslovaç, tesgjak; Ross. paóonuiiCB, 4'b-TG.iL, 4'baie.ib, 4'bHCTBOBaTe.ib ; Eccl.    , Tarna-

Teah , 'JHJKaTGjibHiiKi) ; który co robi, czyniciel, sprawca, działający, ber etiuaö macfyt, tljtlt. Dzieł tych bóg sam sprawcą jest i robotnikiem. Birk. Dom. 105. Zdrajca robotnik nieprawości. Birk. Chodk. 14. — §. Robotnik, od roboty jakiej , ber 3Irbetter. Robotnik, który rękoma abo bydlęciem robi, jako orze, kopie, młóci, sieje. Petr. Ek. 10. Nie w każdym czasie robotnika za pieniądze mieć można. Mon. 64, 24 ; ( Vind. delauni ludi, Slrbcttüleilte). Godzien jest robotnik zapłaty swej. Modrz.

Baz. 551.

na

Jaki robotnik, taka i robota. 1 Leop. 4 Ezdr. 9, 17. Pierwszy robotnik, naczelny /łoss..nepe^OBiuiiKŁ. ROBOTNOŚć , ści , z., roboczość , pracowitość , bte 3lr* Rettfamfett. NierobotnośĆ, inertia laboris. Cn. Th. 521. ROBOTNY, a, è; Boh. robotny, dëlny, ( ob. Dzielny); Slov. robotni; Ross. paóoTHbm, paóouhl, paóoT-tiiBuil ; pracowity, lubiący pracować, «rbcttfam. (Eccl. puKOThtiï., KOTOpbiH c.iyjKKTï, noKOpent służebny). Człowiek pracowity, spokojny, robotny. W. Post. W. 3, 351. Nie-robotny, pies na robotę. Cn. Th. 521. Włoży za nadra gnuśny ręce nierobotne. Klon. Wor. 54. Miał chłop zonę , okrutnie nierobotną. Pot. Jow. 134. Tułacze leniwe i nierobotne. Sk. Dz. 29. — §. Robiący, pracujący, arbcitenb. Psst niewygodny pospólstwu i ludziom robotnym. Kîok. Turk. 194. Więcej powinno dostawać robotnemu, niżli próżnującemu. Petr. Pol. 152. Robotny, zabawny człowiek nie choruje, nie ma czasu chorować. Cn. Ad. 996. — §. Robotny, od roboty, jdo roboty; Sir* &ett3 *, jur Slrbeit. Robotny wół, bydlę do roboty, od

52 ROBOTOWAĆ - ROCHMANNOŚĆ.

ROCH MANNY - ROCZNIK.

roboty. Cn. Th. Chłopstwa, oraczów i robotnych ludzi wiele z Polski w niewolą nabrał. Stryjk. 159. Nierobo-tne woły, nieużywane do pługów. Lib. Hor. 118. Robotny dzień » w którym robią, ber 5lrbeitétag, Sßerfeltag ; Carn. delovnek; Vind. delaunik, delaun den, dclouni dan, delounek ; Croat. delatni dan. — §. Dzieła robotne. Birk. Chodk. 57. pracowite, pracę kosztujące, 9Irbcti fo* flcttb. ‘ROBOTOWAĆ cz. niedoli. ; Boh. robotowati ; So-rab. 1. robocźu, roboeżim ; Vind. rabotuvati , rabot sto-riti ; (Rag. rabotatti, rabottatti * robić, robovatti capti-vum detineri ; Bosn. robovati esse in captivilate ; Eccl. pa-6oiaio servio) ; ciężko pracować , robociznę lub pańszczyznę odbywać; fdjrcev arbeiten, (roboten), gro^nbtenfte t^un , jur $rofw arbeiten. Ći, którzy robotują, bez przyczyny robią ; bo pożytki a zarobki ich cudzoziemcy, pozna. 1 Leop. 4 Ezdr. 16, 46. Pódźcie do mnie wszyscy, którzy robotujecie, i którzyście obciążeni, a ja was posilę. 1 Leop. Math. 11, 28. (którzy pracujecie. 5 Leop.). Ustaną dzieci, a będą robotować, i młodzieńcy w niemocy swej padną. 1 Leop. Jez. 40, 50. ( spracują się. 5 Leop., zmęczą się). Opowiadano mu walki i ich prace, któremi robotowali. 1 Leop. 1 Mach. 10, 15. W robo-towaniu, w czujnościach, w cierpliwości. W. Post. W. 111, ( Sorab. 1. roboeżanstwo ; Rag. rbbstvo servitus). Majętność jego, i wszystko robotowanie jego, i wszystkie skarby jego dam w ręce nieprzyjaciół. 1 Leop. Jer. 20, 5. (wszystkę pracą jego. 5 Leop.). ib. Jez. 55 , 2.

polulność, bic 3<d)mfyctt. Jelenie, w domach naszych uchowane, gdy do łasa zasię przyjdą, nieco przecię roch-manności przy nich zostaje. Corn. Sen. 545. ROCHMAN-NY, a, e, słowo używane najbardziej na pograniczu Tureckim; oryginalnie Arabskie, (Arab. rahman) * niedziki, łaskawy, ugłaskany. Czart. Mskr., (sed cf. Boss. et Eccl. pynHLiii, HC4HKÜI ugłaskany, 2. ręczny; Elym. ręka), jalnn, gejafnut; (Croat. pitom; Slav. pilöm ; Vind. perva-den, krotliu). Bez dozoru drzewo ogrodne w leśne się obraca, a zwierzę rochmanne w dzikie. Gorn. Diu. 18. Muzyka i zwierzęta dzikie czyni rochmanne. Gorn. Dtv.

69. Słonia tak rochmannym czyni pokarm , iż służy wodzowi swemu. Gorn. Sen. 13. Rozumowi żadne zwierz® nie jest powolne, ani dzikie, ani swojskie i rochmanne; przyrodzenie bowiem ich głuche jest na wszelki głos rady. Pilch. Sen. list. 2, 387.— §. Rochmanny człowiek, potulny, łatwo do konfidencyi przechodzący, ludzki; lent* felig, glinian. Rochmanny, ludzki, grzeczny. Pot. Arg. 624. -Łakomstwo opatrzności ozdobią kobiercem, Wsze-teczeństwo rochmannym i przystępnym sercem, ib. 401. Dawid, subtelny robaczek, a taka się w nim moc zjawiła ; taka się w tych rochmannych i ubogich i wzgardzonych na świecie, w przyszłym żywocie zjawi. Sk. Kaz.

84. Już wojskowych pieśni mógł słuchać, już czynił się rochmanny, Tęsknicy swojej pozbywając panny. Pot. Syf. 585. Pokupniejsze, niż pisma nasze, rochmańsze bajki owe, co na świat wychodzą z Paryża. Pot. Zac. praef.

ROBRAN, ROBRON, ROBRONT, u, m., z Franc., gatu- ROCZEK, czka, m., dem. nom. rok, \. 1) eilt 3dl)rd)cn ; «Słonek sukni kobiecej, eine 2U’t Pim ftrauettrocfctt. Za ojców rab. 2. letko, (cf. lato). (Eccl. CLf>OKT>, nfn^iun, interval-naszych, nie zamiatały długiemi ogony Z kupnych krwią    lum). Roczek piętnasty wieku. Teat. 16. b, 8. Ledwie

kmiotków lam sute robrony. Nar. Dz. 1, 44. Teat. 50.    dwunasty roczek zaczyna. Teat. 29, 46. Pobądź tylko

b, 25. Tak były godne śmiechu żużmanty i szamerluki,    roczek w Warszawie, inaczej    będziesz gadała. Teat. 19,

jak teraźniejsze robronty i szusty. Mon. 72, 511. Żonki    49. Umarł nie roczek. Brud.    Ost. B. (dawno). — §. 2)

krotofilne na swe adryany, Na wolanty, ażusty, saki i ro-    Jurid. Roczki grodzkie. Stat. Lit. 8, (cf. roki ziemskie),

brany, Wyciągnęły z szpichlerzów korce, z stodoł snopy.    termin sądu grodzkiego; Eccl. npimpo’iiibiiî achł, cpon-

Mon. 70, 79.    iitiii, ber Termin etncS Surggeric&të. Roczki ku odprawo-

1.    ROCH, a, m., raja, rodzaj drugi gadu pływającego,    waniu sądów grodzkich, mają być każdego miesiąca. Stat.

a, rn. ; Boh.

pod szyją mają pięć otworów do oddychania. Kluk. Zw. Lit. 154. ROCZEN, cznia, m., ROCZNIAK 3, 41. ber 3îod;e, eine Slrt ©eeftfcfie; (Angl. roach, ray;    roćek, roćne, roćnótko; Slov.    gednoroćak ; Vind. lietnjak ;

Dan. rokke); tu należy: dretwik, kolec, strzałogon.    Ross. rOAOBHicb, Hpeuii, (ob.    Jarki); zwierzątko roczne,

2.    ROCH , u , m., w szachach, słoń, ber 9iod)e ober (Sie-    ein 3ćibrling. Barana doskonałego , rocznia, na całopa-

pÿaitt im ©^ac^fpiele. W szachach rochowie z brzegów    lenie. Budn. Levit. 23, 12. Laponczykowie raniferów'rocz-

stoją. Roch ma tę własność i nadane prawo, Przodkiem    niaków wałaszą. Wyrw. Geogr. 546. ROCZNICA, y, z,,

i zadkiem, w lewą bić iw    prawą. ,/. Kchan. Dz. 86.    ‘ROCZYZNA, y, z., (Zimor. Siei. 152); §. 1 ) obchód roczny,

3.    ROCH, §. a) herb ; eilt SBappcn, roch taki, jakich w sza-    ba3 Jafym’feft ; (Sorab. 1. rocżnć dżen babo    tżas; Croat.

cliach używają. — §. b) Na    tarczy trzy gradusy, ku górze    letnicza; Carn. oblejtne'za ; Vind. oblietniza,    lietni den),

coraz większe, na nich lilia;    takaż na hełmie. Europ. 3, 45.    Rocznica pogrzebu Ross. et Eccl. roAiwbi,    rOAOBUunibi,

4.    ROCH, a, m., imię świętego, n. p. Spital s Rocha, ein    rOAOBiuHna. Rocznica poświęcenia kościoła, ob. Kier-

ipetligennanie.    masz. — §*. Astrologia, rocznica, przepowiada całego

R0CHMAN1C cz. dok., urochmanić, obrochmanić dok., z    roku przypadki. Zebr. Zw. 145. — §. 2*) Rocznica ko-

Arabskiego Czart. Mskr., ołaskawić, ugłaskać, rochman-    kosz, rok mająca; eilte Sä^rliltgitm, eine tpenne, bic ein

nym czynić; Vind. opohleuniti ; Rag. pitomitti, pitomî-    3a^r ûltjft. Ku nasiedzeniu, kokosze najlepsze, rocznice

vati ; Croat. pitomim, Junten, jaftm mauert. Snadniej by-    abo dwuletnie. Cresc. 581. ROCZNIE adverb., co rok

wa lew obrochmaniony, niż zła Laba. Pot. Syl. 50. Ob-    przypadający, j[d^rlt^> ; Sorab. 2. k’ létu ; Ross. iiorOAno.

i rochmaniwszy stada. Faliss. FI. 172. Spodziewasz się,    ROCZNIK, a , m., xięga rocznych dziejów', roczne dzie-

żeć się zaraz urochmani Hipolit! Morszt., Boh. zpito-    je, ba§ 3al;rbucfy. Roczników zamiar ten jest, żeby ludz-

rnćti. ROCHMANNOŚĆ, ści, z., niedzikość, łaskawość,    kie sprawy, warte pamięci, uszły zapomnienia. Czart.

Myśl. 20. Roczniki Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie. Ld. ROCZNOKRAG, egu, m., obieg roczny, ber jäljtltcbe Umlauf. Słońce cały rocznokrąg (ecli-ptica) przechodzi w ciągu jednego roku. Hub. Wst. 293. Hub. Mech. 5i0. ib. 517. ROCZNY, a, e; Boh. rocnj, roenij, weyroćnj ; Slov. rocnj, do roka trwagicÿ, każdo-roćnj ; Sorab. 2. letni ; Sorab. l.lietni, (ob. Letni) ; Carn. lejtenske , lejtnćske , lejtn, perlejtn , oblejtne , oblejtnè-ske ; Vind. lietni, léta star; Croat. letni; Dal. godischni, (cf. gody); Slav. godishnji, (cf. godzinny); Rag. godi-setni, ljetni, (rocni dan » umówiony dzień, cf. rok, roczek, *zrok); Bosn. godisetni, litgni ; Boss. r04HMHBift, r040BbiH, ro40BajiHH, noitTUbin; od roku, rok trwający, mający, doroczny, co rok przypadający, jdfjrlîd). Rośliny corocznego siania potrzebujące, rocznemi nazywamy. Kluk. Rośl. 1, 6. Dziatki roczne będą mówić głosy swojemi. 3 Leop. 4 Ezdr. 6, 21. ("jednoroczne. 1 Leop.). Kiedy wino ma więcej, niż trzy lub cztery miesiące, nazywają go winem roczném. N. Parn. 4, 17. Małżeństwo jest interesem nie dziennym, nie rocznym, ale dożywotnim. Bals. Niedz. 1, 48. Dzień ten w biegu rocznym ze wszystkich najuroczystszy. Zab. 14, 173. Roczne dzieje (annales) n. p. Baroniusza, przełożone przez Skargę, (Vind. lietne bukve ; Bosn. godisegna pisma). Roczne wylewy Nilu. Weg. Marm. 1, 109. Roczny dochód (Carn. lej— tnêze). Subst. nijak. Roczne, n. p. Musi być jeszcze u pana moje miesięczne, strawne, moje roczne, moje zasługi i t. d. Teat. 52. b, 11, cf. jurgielt, (cf. obrok), 3afyrgel)alt. ROGZYĆ cz. niedok., wyrok czynić, (cf. rzec, wyrzec), einen Sluêfprud) t$Urt. (Boh. sroćjrn zapozywam ; Croat. rochimsze ; Bosn. rocitise, srocitise paclsci, ro-cenje, srocenje conventio; Boss. epomtaa pozew; Eccl. (tOTHTii ca, pouyca przysięgać się, pocenie przysięganie, cf. rota). Aby po myśli jego senat roczyt, Zbrojnemi ludźmi sąd w izbie otoczył. Chrośc. Luk. 16. Czy rozum nic dobrego, lecz złe samo roczy? Przyb. Ab. 54. RO-CZYNY plur., rocznica, ba3 5»aljrc3fcft. Łączmy razem w tak pomyślne pory Roczvny także jéj najstarszej córy. Zab. 9, 149.

ROD, u, m. ; Boh. rod; Slov. rod, rodina; Sorab. 2. rod, schlachta, (ob. Szlachta; Germ. ©efefyleebt) ; Sorab. 1. zpla-hwano, zplahw, (cf. spław, cf. plemię); Carn. rod, ro-dovina, shlahta; Vind. rod, rued , pleme, fhlahta, otro-zi (ob. Otrok), roistvo, rojenje, porodslvu, perrojenstvu, podrodstvu, podrodfhina ; Croat. ród, naród, (cf. naród); Dal. rood ; Slav. nórod; Bag. rood , poród, rod-stvo, plemme; Bosn. ród, roçbina, rodbina, (porod, po-rogbjaj posteritas) ; Boss. po4"B, po>K4eme, (p04CTB0 pokrewieństwo, po4HHKï, po4HiuieK,B zdrój); Eccl. pom^e-MKie, iiopoa^etiine, iipaKL (ob. Narów), nozn» (cf. pół, cf. płeć); (Hebr. “in dor, generatio)\ ród, plemię, z którego się kto rodzi, zkąd pochodzi; ber ©tamm, ba3 ©efd/Iedjt, bte 9lbfunft, Slbftamnutng, $erfimft. Z Adamowego idziem wszyscy rodu. Aar. Dz. 2, 192. Kruk z rodu złodziej. Jabl. Ez. 138. (Croat. Kakov rod, takov plod ; cf. niedaleko jabłoni jabłko pada). Bądźmy i z zbójców rodu, bylebyśmy byli lakierni, byśmy nasz ród cnotą uszla-

chcili. Kras. W. 51. Dobrego rodu, Boss. nop04HŁiif, no-po4HCTbiil; Eccl. aOEpopoĄbiii, EitaropoAEHi ; Subst. dobry ród, Eccl. ftOEpopopie, EMropo^me, Graec. tvyhua ; oppos. 3aopo4ie, 3Jiopo4HbiH. Lepsze szlachectwo z cnotliwych spraw, niż z rodu samego. Cn. Ad. 436. Wysoki ród mało nada , gdy nie jest w cnoty właściwe bogaty. Zab. 12, 57. — Ród, familia, dom, pokrewieństwo; bte familie, ba3 ©efcblecfjt. Pytał nas porządnie o rodzie naszym, jeśli ociec żyw, jeśli mamy brata? W. Genes. 43, 7. Pojął Bolesław córkę Swatopełka, która że mu była w rodzie, otrzymał sobie u papieża rozgrzeszenie. Biel.

70. zpokrewaiona , rermanbt. — Transi. W rodzie pierwszemu rzeczeniu jest i to drugie. Gorn. Dw. 190. (podobne). •— De brutis: Dobrego rodu, stada, n. p. koń. Cn. Th. tum einer guten 9îace. Nie macie -jeść kalandra według rodu jego, i jastrzęba wedle pokolenia swego. 1 Leop. Levit. 11, 18. (wedle rodzaju ich. o Leop.).— Ród, pokolenie; ©tanim, ©efdjled)t, nad? etuauber lebenbe Sften* fd)en. Ten bój strawi kilku wieków rody. Bardz. Luk. 119. Dni na dni mu bóg przyczyni, a lata jego jako ród a ród. Buda. Ps. 61, 6. not. «na dwa wieki.» — Poet. Fale wzruszają wielorybie rody. Bardz. Trag. 169. — Adverb. Po rodzie , rodem * od przodków przyrodzono , angeftammt. Błądzić, a błędu swego końca nie znaleźć żadnego, po rodzie z przodków to mamy. Dar. Lot. 8. Nie wiem zwyczajem, czy to idzie rodem. Pot. Jow. 135. Dzielni z dzielnych się rodzą, dobroć idzie rodem, Znać w ciołkach, znać ojcowską cnotę w źrzebcu miodem. Mon. 75, 519. Hor. 2, 226. Kniaź. — Rodem zkąd,

n. p. z Krakowa, z Warszawy * Krakowianin, Warszawianin , mober gebürtig. W tej mierze nie powinno się uważać, zkąd kto rodem, lub jakiej religii. Pam. 84, 68. — Prov. Nie będziesz wiedział, zkądeś rodem, tak cię uczęstuję. Cn. Ad. 554. bu foKft uergeffcit, m bu fjerge« ftmtmen btft, fo mili td) bid). ... Tak baba go osiodła, że nie wie, zkąd rodem. Pot. Pocz. 182. Tak ją w pole wywiedziemy, że nie będzie wiedziała, zkąd rodem. Teat. 1. c, 36. RODACKI, a, ie ; (Vind. rodjaken, rodbin-slven < krewny) ; krajowy, nie obcy, obywatelski ; eittgc* bohren , dnljeimifd). Zapałem obywatelstwa, duchem roda ckim prowadzony. Ust. Konst. 1, 6. W rodackićj chodząc sukience, niby obywatelską okazuja postać. Mon. 65, 188. RODACZKA, i, z.; Slav. rodjaesa; (Vind. rodjaniza, rodjanka * krewna; Croat. rodyakinya); obywatelka, w kraju urodzona; Rag. mjesetanka, (cf. mieszczanka, cf. miejsce), eine Sugclmntc. Śmiem pochlebiać sobie, że moje rodaczki i rodacy z łagodnością sądzić mię będą. Glaiz. Pierw, pr., ziomki moje, meine Sanbêleute. Rodaczki Rzymskie. Kar. Tac. 2, 255. RODAK, a, m.; Vind. rojak, deshelni vlefhenik; (rodjak, rodjanik, polhlatnik, vfhlahtnik, fhlahta» krewny; Croat. rodgyak , rogyak co-gnatus ; Dal. rodyaczi * krewni; Rag. rodjók cognatus ; Slav. rodjàk » krewny; Bosn. rodjak, svoj ; Ross. obs. PO4HUT1 krewny); z tego kraju, krajowiec, obywatel w tym kraju urodzony; Rag. miesctànin, (cf. mieszczanin) ; Ross. ypomeneifB ; Eccl. naccAEHiiKi ; ein 3mgdmrner, ©in« betmtfcfycr. Ledwie jaką ziemię znajdziesz, którąby do dziś

dnia rodacy uprawiali, indigenae. Ossol. Sen. 10. Indige-    dne gnoje. Kmit. Spył. A 3 b. Drzewo nierodne każdy

tes, rodacy, którzy z ludzi tu urodzonych na ziemi, dla    do pieca miece. Kanc. Gd. 262. Drzewa nie ma las ta-

cnot swoich od pogan bywali policzeni miedzy bogi. Otw.    kiego W owoc i kwiat rodniejszego. Groch. W. 70. —

Ow. 657. Śmieszna rzecz, gdy się rodak z urzędów kraju    *g. Topor w odległym lesie Wali buk smagły i rodne

swego naśmiewa. Teat. 23. d, 11. — g. Rodak, rodo-    dęby. Miask. Ryt. 81. urodziwe, wzrosłe, fdjölt geioadjfen.

wic, rodzic czyj, tegoż rodu; gentilis, eodem genere na-    g. 2*) Rodny; Ross. poAHUH, rodzony, leibltd). Jan Tar-

tus. Cn. Th., eilt ©efd)led)t3oenoanbter, @tammbrttber ; Eccl.    nowski miał dwa braty rodne. Orzech. Tar. 20. Brat nie-

CBoeiMCMeiiHŁiM, KOTopŁiii eAHHaro cł kŁms naeMemi hjh    rodny. Falib. M. przyrodny, ipalbbnibcr. — g. 5) Części ro-

poAa.    dne, partes genitales. Krup. 2, 455. bie ©ebnrtiglieber,

Pochodź, rodny, rodopis, rodowity, rodowic, rodzaj,    3cugnng?glteber.— g. 4) Pass. Prosię w lesie rodne. Bie~

rodzajny, rodzic, rodzicielka, rodzeństwo, rodzina, rodzić,    law. D 3. zrodzone. etjCUgt. (Bosn. rodivi, koji se mo-

rodzony ; bogarodzica, bozenarodzenie ; dziworód, kaziród;    sge roditi). RODOBÓJCA, y, m„ Rodzicobójca, ojcobój-

dorodny, narodzić się, narodzenie, naród, narodowy, na-    ca, ber üßafermörber. Srogi rodobójca, ojcu wmieszał

rodziny, obrodzić, odrodzić się, odrodny, odrodek, poro-    truciznę w’ potrawę. Przyb. Ab. 214. Prawo Rzymskie

dzić; jednorodny, pierworodny, pićrworództwo ; przyrodny,    długo parricidas rodzicobójców imię dawało zabójcom

* przyrodzony, przyrodzenie, nadprzyrodzony, rozrodzić się; każdego wolnego człowieka. Czach. Pr. 2, 123. *RO-samorodny ; urodzić, urodziny, urodzaj, urodzajny, uroda,    D0NACZELN1K, a, m. ; Ross. poAOHanaibHHicL ; patryar-

urodziwy, wrodzić, wrodzony, wyrodzić, wyrodek, zrodzić; cha, plemiennik , ©tnmmoater; adj. Eccl. poAOnayajbuuii. — g. zrzódło, zdrój. — 2) Neutr. rość, rosnąć, rastać;    RODOPIS, a , w., rodu czyjego pisarz. Cn. Th. 921,

dorastać, dorosnąć, dorostek, narastać, narośl, nadraslać, Croat. rodorèd; Ross, poAOCJOBü, ber ©encalogift, ©e* obrosnąć, obrosły, odrost; latorośl; porosnąć, porosły, po- Itljlccfjt3beffl)rctber. RODOP1SARSKI, a, ie; Ross. et Eccl. roślina, przerosnąć, przerastały, przyrosnąć, rozrosnąć,    poAOCJOBHMii ; genealogiczny, gcnealogifdj- RODOPISAR-

urosnąć, wrosnąć, wyrosnąć, wyrostek, wzrastać, wzrost, STWO, RODOP1SMO, a, n.; Ross. poAOCJOBie, poAOCjiOBiiaa ; zarastać, zarosły, zaroślina; rościć.— §. roić, roić się, genealogia, rodu czyjego opisanie; bie ©enealogte, ©e* uroić, rój.    fd;Ied;tö£»efd;ret6nmj, ba? ®e|'d)led)t?regtfłer. Tr. Rodopisar-

RODAŁ, u, m., n. p. Ustawiamy, aby żaden żyd nie przy- stwem się trudnię Eccl. p040c.10B.iK). "RODOTRWOGI sięgał na rodał îch , jedno o wielkie\sprawy ; o mniej- cyprys. Zab. 9, 218.? *RODOWIC, a, m., plemię rodu sze ma przysięgać przed szkołą u drzwi. Herb. Siat. 569.    jakiego, syn; ber ©oljtt, 2lbftämmltng. Rodowic niewol-

Ja ciebie żydzie napominam, iż te księgi albo ten rodał nicy, verna. Cn. Th., einer ©claütnn ©oI;tt. *R0D0W1E-jest prawdziwy sprawiedliwy, na który ty przysięgać    SZCZKOWIE; Eccl. poæaimiiLi; wieszczący przy czyim ro-

masz. ib. 577. Żyd przysięgający, na świnićj skórze abo dzeniu się, 3?atiyttat?fteKer. RODOWITOŚĆ, ści, z.; (Carn. na rodale stoi. Sax. Tyt. 152 ?    rodovitnost * urodzajność) ; g. 1) szlachetność rodu, zna-

‘RODATNY, a, e, rodacki, eingeboren, einBeimtfd), iitldn*    czne pochodzenie; oornebme 2lbfmtft, 33ontel)inI;ctt. Nada-

bifd;. Tarnowski domem rodatnym w Polszczę, a nie przy- wano dostojeństwa za Jagiełłą osobom klejnotem nauki, chodnim jest. Orzech. Tar. 15.    , lubo nie rodowitości szlachetnym. Zab. 6, 94. Nie od-

*R0DELA, i, i., RONDELA, Cn. Th. 925; Gall. rondel;    stąpi słuszności i prawa dla żadnych względów i rodowa/. rondazza, (cf. ba? iJÏOitbel. 21 big.); puklerz, cf. pa-    witości. P. Kchan. Jer. 120.— §.2) Rodowitość, rodo-

iża, pawęża, eilt rnnbcr ©djtlb. Puklerze albo rodele    wa własność, przyrodzony przymiot, eine angefkmmte (Et*

drewniane skórą powleczone. Szczerb. Sax. 438. Porwij    gentbnnilidjfeit. Tak tych pisarzów przełożył, że, co naj-

tarcz i rodele, a powstań na rabunek mój. Radź. Ps. 35,    trudniejsza, wszystkie rodowitości w obcą mowę przenio-

2. (puklerz. Bibl. Gd). Skoczywszy hetman z konia, a    sły się, omnes virtutes. Ossol. Sen. 43. — §. 3) Collect.

rodelę wziąwszy, poszedł sam do szturmu. Biel. 704. Nie    Rodowitość, rodacy, (Etugebonte. Mieczysław Wielkopo-

myślący wiele Skoczą z siodeł, cisnąwszy od siebie ro-    łanów na urzędy w Małej Polszczę, rodowitość tameczną

dele. Pot. Arg. 669. Szlachcic powinien mieć rysztunek    (indigenas) upośledzając, wysadzał. Krom. 208. RODO-

wszystek, kopią, zbroję, rodelę, szablę,    koncerz abo    WITY, a, e; (Carn. rodovitn * urodzajny, rodovitnèk »

pałasz, i wszelkie do konia potrzeby. Petr.    Pol. 454.—    poprzednik, przodek; Vind. rodoviten * płodny); §. 1)

,    §. ob. Rondel.    wiele rodowiców w swym rodzie mający, z wielkiej za-

RODGISER, ob. Rutgiser.    cnej familii, familiant, wysoko urodzony; t)01t bober 2lb*

RODNY, a, e; (Vind. rodjan, rodjanski * krewny; Carn.    fnnft, großer §amtlte. Syn człowieka zacnego, dobrze ro-

rodne * zręczny, rodnost * zręczność; Croat. roden fertilis,    dowitego. Petr. Hor. 2, F 4. Falib. J 3. Jaxa i Święto-

rodnoszt, rodlyivoszt fertilitas; Bosn. rodan, plodan fer-    sław, oba możni i rodowici, wichrzyć nie przestali. Biel.

tilis; Rag. rodjen , rodni nativus, rodni foetidus, rodan,    98. Za zacniejszego, rodowitszego , bogatszego człowie-

rodgliv foecundus, rödnos, rodglivost foecunditas ; Ross.    ka, córki swej nigdy dać nie mogła. Gorn. Dz. 137, (cf.

pOAHMbul ojczysty, pOAHUW urodziwy); §. 1) rodzajny, ro-    familiant).— g. 2) Rodowity, krajowy; Rag. rodjen, rodzący; erjeitgenb, beroorbrtitgeitb. Góra pańska jest góra    dni, eingeboren. Swój tylko rodowity język umie. Karp.

rodna i obfita. J. Kchan. Ps. 95. Tak leda co człowieka    4, 36. ojczysty, macierzyński, 9Jîntterfprad)c. Rodowity

trapi, i bez zbroi, Już mól skryty, już lotnych liszek ro-    Włoch, rodowity Francuz * rodem z Włoch, rodem z

Francyi, ein geBßrner Staltatter, pranjofe. “RODOWODNY, a, e, n. p. Rodowodne poniki. Aar. Tac. 2, 541. wo-dorodne, tttaffeverjettgenb. RODOWY, a, e; Sorab. 1. hrodżenski; Ross. po40BŁiM ; z rodu poszły, rodowi, domowi należyty, gentilitius. Cn. Th. @cfd)lcd)łś * , jnm @e* fd)Ied)t gehörig. Wyrazy rodowe n. p. Sobieski. Kpcz. Gr. 5, 2. — §. Natalis. Rodowy ; Rag. radjeu, rodni ; n. p. Miejsce rodowe, ©ebnrtêort ‘RODOZASZCZYTN1K ; Eccl. p0403aimiTHiiK,&, p040npe4cTa1e.iL , Graec. ysruo^og, ge-neris propagator ; 21^itl;err. —- RODY, in compositionibus; = rodny, n. p. palmorody, wodorody. RODZAJ, ju , m. ; Slcv. rod; Yind. rod, spoi, pleme, sarod , rodovina; Rag. porodjaj ; Ross. nopo4a ; Eccl.    1') ród,

pokolenie, dom, familia; Slav. pokolćnje; Bosn. plemen , vrrista, varsta, (ob. Warsta) ; baß @efd)led)t, ber (Etanun, bte gamtlte. Z rodzaju w rodzaj będziemy chwałę twoje objawiać, generalio. Wróbl. 195. (wieki wieków). Wszystkich rodzajów od Abrahama aż do Dawida, rodzajów czternas'cie. 1 Leop. Math. 1,17. Rozszykowani Izraelici na bufy, według domów i rodzajów ich. 5 Leop. Num. 2, 52. (według familij swoich. 1 Leop.). Z Palemonem były cztery rodzaje albo familie Rzymskie. Stryjk. 57. Bolesław pobrawszy skarby i wszystek rodzaj Piotrów, jechał z Danii nazad do Polski. Biel. 85. Prawa czes'é, nie zależy w zacności rodzaju , ale w cnotach. Modrz. Baz. 51. I tak stanął. Adam, żadnego z ojca i matki rodzaju nie mając. Sk. Żyto. 1, 155. Coż jest rodzaj i szlachectwo bez cnoty ? larwa bez twarzy, piana bez piwa , czapka bez głowy. Sk. Kaz. 28. Świat rodzaj sobie za nic ma, gdy dostatków nie widzi. Sk. Żyw. 2, 172. Rodzaju abo rodu czyjego pisarz , ob. Rodopis. — Pierwsze księgi Mojżeszowe, Genesis, abo księgi rodzaju. 1 Leop.’ Eccl. óbiTifl, (cf. byt, bycie), adject. ótneficKiM. — 2) Rodzaj, różnica rodzajowa, ut jednego abo różnego rodzaju rzeczy abo jednej natury różnice, genvs. Cv. Th. baß    , bte ©attnng, bte 2lrt; Gam. spoi (ob. Spół,

spółka, społeczność, ob. Pół), shara, fola; Croat. zpol , szpol; Bosn. spoi, razlika museka i sgenska, (cf. rozli-ezność) ; Rag. spool ; Ross. noiib, 0Tp04ie. Rodzaj jest objecie cząstkowe tego co jest w gatunkach. Cyank. Log. 92. Układ roślin dzieli się na gromady classes, rzędy or-dines, rodzaje genera, gatunki species. Bot. Nar. 144. Niechaj zrodzi ziemia dusze 'żywiące w rodzaju swoim, bydło, robactwo, gadzinę i wszelkie zwierzęta ziemskie w rodzajach ich. 5 Leop. Genes. 1. (niechaj ziemia wywiedzie dusze 'żywiące w naro dzie swoim, i zwierzęta wszelkie w osobach ich. 1 L,eop.). Gotowca narazić się na szturmy całego rodzaju męzkiego. Mon. G4, 18. (całej płci mezkiej). Jest pewny rodzaj ludzi, co zaw’sze sami się chwalą. Mon, 64, 185. et 498. Powiedz mi, jaki był rodzaj życia twego dotąd. Teat. 57, 104. sposób życia , £ebeitßart. W gramatyce uczą o trzech rodzajach, które są męzki, żeński, i nijaki, ob. Rodzajować. — 5') Rodzaj /rodzenie, bte ©eburt, baß ©ebdreit. Dziatek przed ósmym dniem rodzaju ich nie chrzczą. Sk. Dz. 1026. Olejek ten paniom długo rodzajem się pracującym, pomocny. Syr. 402. et 407. Białegłowy po rodzaju z dzia-teczkami idą do kościoła, aby bogu za rodzaj dziękowały. Sk. Kaz. 524. Pierwsza krewność przyrodzona, która pochodzi z rodzaju, i według której dziedzictwa i opieki idą. Szczerb. Sax. 184. Jak dusza ludzka w ciało przychodzi, jeśli rodzajem z Adama idzie, czyli znowu każda od boga bywa stw orzona. Sak. Dusz. 54. (spadkiem, zlew-kiem). Jedna Adamowa wina przez podawanie rodzaju na nas ścieka. Salin. 4, 587. — 4') Rodzaj, rodzaj-ność, bte grudjtkrfett. Pan bóg deszcz hojny na odnowienie i rodzaj ziemi spuścił. Sk. Dz. 848. — §*. Wody stojące, są rodzajem wszystkich gadzin. Kulig. Her. 148. żywiołem rodzącym, gniazdem, baß (Element. RODZAJNIE adverb., rodzajem, według rodzaju, generatim. Cn. Th. bent ©cfdjlcdjte nad), ber Slrt nad). RODZAJNOŚĆ, ści, z.; Carn. rodovitnost; Yind. rodnust, rodovitnost, fadovitnost, fadlivost; Rag. rödnos, rodglivôst; Croat. rodnoszt, rodlyivoszt; Ross. n.i04OH0cie, iLi040p04ie; płodność, urodzajność, żyzność, bte $rnd)ibarfdt. RODZAJ-NY, a, e, żyzny, urodzajny, obficie rodzący, płodny, fntdjtbar; Carn. rodovitn; Yind. rodouilen, roden, fado-viten , ladliu , faden, (cf. sad); Crcat. roden; Sorab. 1. zplahwnnitć , (hrodżenski rodowy) ; Rag. rodni, rodan , rodgliv, porodni ; Bosn. rodan, plodan ; Ross. IU04OHO-CHLiH, nji040p04HLiH , IW040BIITLJH. Zawsze rodzajniejsze stado u sąsiada. Rot. Arg. 568, (cf. cudze rzeczy lepsze nad swoje sądzimy). Lata nierodzajniejsze corok nam się stawią i coraz cięższe do żywności następują. Falib. R. 5. Niepłodny, nierodzajny. Bals. Niedz. 1, 155. — §. Narodzeniu służący, rodny, Croat. porodni; (Bosn. rodivi, koji se mosge roditi generabilis), B^wgiîtiQê * . Pręciki i słupki, ponieważ służą do upłodnienia ziarna w zarodku zawartego, zowią się częściami rośliny rodzajnemi, partes generationis. Bot. Nar. 95. RODZAJOWAĆ cz. niedok., w gramatyce, odmieniać zakończenia słów, stosownie do rodzajów, nad) ten granmtattfd;nt @cfd)Ied)tern abtnanbeltt. Kpcz. Gr. RODZAJOWY, a, e, do rodzaju należący, @cfd)Ied)tß * , generique, obejmujący ogólne własności ciał w jednym wydziale objętych. Mi er., gettertfd). Wyraz rodzajowy znaczy kilka gatunków pod jednym rodzajem zamkniętych, n. p. zwierz. Kpcz. Gr. 5, 4, (ćf. gatunkowy). — §. Regestr rodzajowy ród ich ukazuje. Birk. Dcm. 151. rodowy, genealogiczny, ©efd)led)tßregifterr" R0DZEN1ĘTA plur., młode rodzeństwo, jnngeß ©efdnnb fter. W okrecie tym rodzenieta wczasu zażywały. Auszp. 81. — (RODZEŃKA, ob. Rozynka). — RODZENSKI, a, ie , od rodzeństwa, ©cfdmufłer *. Rodzeńskie obmowy. Przyb. Ab. 108. ^RODZEŃSTWO, a, n., bracia i siostry rodzone, rodzina; (Slcv. rod, rodina progenies; Carn. rodovina, rod; Vind. rodjanstvu, rodjanost, perrod , ro-■dovina, sarod, porodstvu, perrojenslvu, podrodfhina, brater inu sestra; Croat. rodbina, rûdbinsztvo; Dal. ro-dyaczi ; Rag. rodbîna , rodstvo, svôjta, porogbjaj, urod-jâcenje ; Bosn. rodbina, rodbina, rodçbina, svoita, po-red, porogbjaj ; Ross. po4CTBO, cp04CTB0, p04na ; Eccl. potKACiMiie, nopotKftciiiiic, nosi, (ob. Pół, spół). Familia, krewni, pokrewieństwo; 231utßt)enranbten, tnfonber^ett fdntnffcr. Już w przysłowie poszło: rzadka miłość rodzeń-

N. N., (obs. praesens loco

56

RODZIĆ.

RODZIC - RODZICA.

stwa. Ossol. Raj. 2. RODZIĆ, -ił, - i transit, niedok., 'Rodziwać /requ., (zrodzić, urodzić dok.) ; Boh. roditi, rodjm, zrodjm; Slov. rodit; Sorab. l.rodżicż; Garn. ro-dim, porodim; Vind. roditi, povrizh, na (viet perpravit; Croat. roditi, rodim ; Dosu. roditi, raghjati, kako sgena ragja; roditi, uciniti djeto kakoti cjovjek (ob. Płodzić), ploditi ; Rag. roditti, rAdjati, rAghjati; Ross. pa>K4aTŁ, po4HTt; (cf. Hang. arad crescit); płód z siebie wydawać, gebären, sengen, jur SBSelt bringen. Rodzić, nic innego nie jest, jeno z istności swojej płód wywodzić. Kat. Gd.

71. Kiedy się płód od matki odłącza i na świat wychodzi, nazywa się to rozwiązaniem matki albo rodzeniem. Zool. 76, Vind. rojenje, roditje, roistvu ; (cf. zlegnąć). Zwyczajnie dziewiątego miesiąca po poczęciu rodzi matka. Kluk. Zm. 1, 56. Był ściśniony wielkim żalem jak białogłowa, która rodzi, a urodzić nie może. Zat. H. T.

244. We Włoszech klacze ‘rodzywają do lat dwudziestu. Hipp. 10. (żrzcbią się, cf. cielić się, kocić się, szczenić się; Garn. pouręzhi, povcrshem ; Rosn. zavercchi, zavrrichi). Niechaj zrodzi ziemia dusze ‘żywiące w rodzaju swoim, i zwierzęta ziemskie. 3 Leop. Genes. 1. (niechaj wywiedzie ziemia dusze ‘żywiące. 1 Leop.)', Vind. fado-vititi, fad pernesti, pridpernesti, fadovati, cf. sadowić, (cf. sad). — *§. Rodzić, zamiast płodzić, o ojcach; jeu» gen. erjeugett. Rodzić służy ojcowi, być rodzonym synowi. Pociej. 56i. Abraham zrodził Izaaka. 1 Leop. Math. 1, 2. Ten jest syn mój jednorodzony, któregom ja dziś urodził. Bzom. Roz. 68. — $. Ta a la lego i tego rodzi * pochodzi od niej, urodził się od niej, rodzi się od niej, jest jego matką; praesens loco praeteriti, (ob. Rodzić się). — Fig. transi. Wojna ludzi nie rodzi, ale gubi. Birk. Rodź. 10. Pol. Arg. 275. Szturm ludzi nie rodzi. Rgs. Ad. 65. Z czystego źrzódła mętny strumyk nie pochodzi, Ni orzeł niebosiężny podłych ptaków rodzi. Zab. 9, 7. Rzeki, które do morza swym biegiem uchodzą, Smakowite na pokarm ludziom ryby rodzą. Kulig. Her. 118. Próżnowanie rodzi wszystkie występki. Gaz. Nar. 1, 216. płodzi, wylęga; erzeugen, fyenjorbrimjeit. — W gramatyce, drugi przypadek, Genitious ; Slov. rodi— tliwi, priwlastnugićni, roditliwec, priwlastninec ; Ross. po-4HTC.ibHUH na4e>Kt. — §. Absolute: Rodziły pola, lasy * obfity plon wydawały, urodzaj był wielki ; bie glureit, SMber k. waren ergiebig, Çabcit »tel ftntcÇt gegeben. Rodzi nam nad insze kraje plenniejsza ziemia. Karp. 1, 168. Gdy przez te trzy lata nie rodziły lasy, Szlachcica minie prowent za świnie opasy. Pot. Jow. 109. —. Passiv. Gospodarz z niego dobry, rodzi mu się szumnie. Pot. Rocz. 214. rośnie, e3 tuaćbft, gerate tym trefltdj. RODZIĆ się rec. niedok., być wydanym na świat ; Vind. roditfe, (je« borett merben. Rodzić się zowie się czym inszym poczynać być, niż czym ‘drzewiej rosło; mrzeć zaś, tym przestawać być. Zebr. Olu. 583. Ludzie w ten czas rzeczeni bywają najwłaśnićj przychodzić na świat, kiedy się z żywota matek swoich na świat rodzą. Salin. 26. Kto sie nie rodzi, ten nie umiera; każdy co się rodzi, umrzeć musi. Rys. Ad. 33. Nikt się mądrym nie rodzi, ale staje. Pilch. Sen. gn. 200. Głupich nie orzą, nie sieją, sami się rodzą. Mon. 70, 200. Pytaj Pryama, pytaj Antenora, Co niedopiero rodzili się wczora. Clirośc. Oiu. 62. bywali , doświadczeni, niewczorajsi, niedzisiejsi. Z wielkiego zadumienia do siebie przychodzę, Właśnie na ten świat nowy dopiero się rodzę. Teat. 44. c, 78. odrodziłem się, e3 tft mir, «13 wenn id) erfł «uf bic 3BcIt fdme, «13 murbe id) neu geboren. • Wiersze spore, lecz podłe, rodzą s.ę jak grzyby. Ilor. Sat. 141. (leją się, sypią się na papier). •— Fig. Z przezorności bojaźń, z śmiałości zuchwałość pospolicie się rodzi. Pilch. Sali. 129. wynika, pochodzi.

—    Rodzić się od kogo, pochodzić od kogo, osobliwie ze strony macierzyńskiej; «bftammen, bcfoitber^ mütterlicher 0eit3; (Vind. od koga roditife, isroditife, ishajatifc, isple-menitife, poroduvatife). On się rodzi od kasztelanowej

— Rodzić się w kogo, pochodzić na kogo, wdać się w kogo , cf. wrodzić się; Vind. gratati, eiitem uacbfe^l«d;tcn.— §. Absolute: Rodziło się » plenny rok był, obfite żniwo, urodzaj, eilt fruchtbarem 3ityr. RODZIC, R0DZ1CIEL, a, m., 1) ociec; Boh. et Slov. roditel, rodić; Sorab. 1. hrodziczel ; Bosn. roditegl, otaę ; Croat. roditel; Rag. roditegl ; Ross. po-AHTG.lb , (Cp04H*rB, CpOAHHKl, CpOACTBCHIIHKl, obs. pO-Aim krewny), ber 5S«ter (im hohem Style). Najpierwszy nasz rodzic Adam. Siar. Ref. 9. Nieuk młody więcej nie potrafi, chyba iść ślepo za torem równie tępego rodzica. Mon. 63, 47. Rodzicielovvi i wychowywacielo-wi swemu tak wielką łaskę uczynił. Wys. Kat. 286. A godny rodzic Wc Pana w jakim zdrowiu? Teat. 27, 35.

—    2‘) Rodzic zkąd, rodowic , rodak, indigena; ein Idttber, ein (Sittgcborner, ein woher ©eburtiger. Wykorzeniony będzie, tak gość , jak rodzic onej ziemi. Radź. Evod. 12, 19. Tak rodzic ziemski, jako i gość, mieszkający z wami. Radź. Levit. 18, 26. Przypłynęli do Japonii ; zlamtąd rodzic był jeden z nich , i w dom ich swoich powinnych wprowadził. Sk. Źgw. 2, 585. (rodem ztamtąd , OOlt b« gebürtig). Kardynał llozytisz, rodzic z Krakowa. Biel. 536, (cf. urodzeniec). Maurus, biskup Krakowski, rodzic z Rzymu, patria Romanus. Krom. 145. Sk. Oz. 239. Om. Om. 391. 'RODZICA, y, z., ‘RODZI-GZKA, RODZICIELKA , i, i., 1) matka; Doli. rodićka, roditelkyne; Sorab. 1. hrodżicżelka ; Slov. rodićka; Rag. roditegliza, porodiza , (rodiglj i, cedorodna mulier guae peperil); Carn. porodniza yenitrix; Vind. rodniza, poro-dniza ; Croat. rodicza , roditelicza , maykp , mali; Rosn. roditeglięa; Rbss, poAnre.ibinma , (poAiUbiuma, pomcini-Ha położnica, cpoAHiuta, cpOACTBCHHHna krewna; Eccl. nopBopoAum, nepBopoAUTe.ibHHua , Graee. tzqozotoxoç prim para, bić ©eb.trenu u, bie 3Jîutter. Mówi z świętą dziewosłąb dziewicą , By pozwoliła bożą być rodzicą. Groch. W 101, (ob Bogarodzica). Mówił z dziewicą, żc będzie boską rodzicą. Ricin. Kat. 9. Boga rodzicielka. Kat. Gd. 86. Tyś m ę w żywocie tworzył mojej rodzicy. J. Kchan. Ps. 201. Otom rodzica wasza , was dwojkiem stojąca. Zebr. Om. 113. Wiodę go do domu rodziczki mój. 1 Leop. Cant. 3, 4. (rodzicielki mojej 3 Leop.). ib. 6, 8. Smołr. Lim 2. et 17. Syn głupi smętkiem rodzicielce swojej. Dudu. Prov. 17, 25. Szkoła stoicka,

rodzicielka dziwów. Gorn. Sen. 122. — 2*) Która zkąd rodem, rodowita; eine ©dmrttge, (SfngeDorne. Civis Atti-ca, rodziczka Atenieńska. Mąci. RODZICE, ów plur., ociec z matką ; Boh. rodicowe ; Slov. rodici, rodicowé , rodićć ; Rag. roditegli ; ■Croat. rogyeniki ; Slav. rodbina ;

sztowaliśmy. Mon. 69, 119. Orlę, gdy gniazdo rzuca rodzinne.... Zab. 10, i 10. Zabł. (w którym się wylęgło). Ktoby pień, jeszcze w korzeniu nietknięty, Możnym rydlem z rodzinnej osady wygładzał.... Żab. 12, 232. Jam tez Apulczyk, blizki Tyreńskiego morza, Gdzie dni moje rodzinna zapaliła zorza. Bor. Sat. 137. Dzień rodzinny. Nar. Di. 2, 137. *R0DZ1STYJ, a, e, n. p. Tyś rada gościom, twój żywot jest czysty, Ręce niewinne, i brzuch twój rodzisty. Petr. Hor. 2, Q A b, not,, • który często rodzi, partumejus venter».

WY, poczesny, świebodny, liberalis. Mąci., »oU Slnftanb; cf. urodziwy. 'RODZODZIEŃ, G. rodzodnia, m., n. p. Aspekty twe szczęścia płodne , Są z moim rodzodniem

dzień,

RODZONY, a, e, 1)

DZIC1ELSTWO, a, genealogia, pochód; bie SIDflam- partie. Verbi rodzić, geboren; Vind. rojeń; Slav. rodje-tnitttg, ber ©tammbaum. Krótkość mniemanego rodzicielstwa. Nar. Tac. 2, 312. RODZ1EN1EC, ńca, m. ; Eccl. pojKjCHeu^; 1) ziele, czyniród, płodisz, dziecinnik, dzieciniec, że do płodu pomaga, phyllum. Syr. 758, üBalb» birf#îrant, SBälfd) Singeîfrant. — 2) Rodzieniec, ob.

Barszcz Włoski. R0DZ1C0BÓJCA, ob. Rodobójca, zabójca rodziców, ber ?Icltermörbcr. RODZICOBÓJNY, a,

Bosn. roghjenięi, roditegli ; Carn. starshi, (ob. Starsi);

Vind. stareifhi, starifhi; bte vieltem, SSûter Xlîtb SDîuttcr.

RODZI-

Wiele się ze złych ? rodziców dobrych dzieci, a z dobrych złych rodzi. Sk. Zyw. 1 , 205. W. Post. W. 57. Poczciwi 'rodzicowie (poczciwe rodzice) mają to sobie iście pilnie uważać, w jakie sprawy dziatki swe wprawować mają. Rej. Zw. 1 i b. Hozyusz z Krakowa był miejskich rodziców. Petr. Et. 307. »on bürgerlichen Leitern. RODZICIELSKI, a, ie, od rodziców, ojczysty i macierzyński; zgodne. Petr. Hor. 2 c, 3 ó, not., «rodzodzień Merli#, Slcltern* ; Ross. poAHTejeBŁ, po4HTeiLCKiö. RO- który kogo rodzi, dies natalis».

« ro-

* rodzona siostra, leibli#e edituefter; Boh. żiwotnj, (cf. żywotny); Slov. brat wlastni , wléstny, z gednoho żiwota; Vind. pristni brati; Eccl. caiioópaTHŁift, caMOÓpan; (Rost. vulg. npHpoweHHUH rodak ; ABOwpOAiiUH brat stryjeczny). Radziwiłłowie, bracia królowej Barbary, Mikołaj Kanclerz stryjeczny, a Wojewoda Trocki rodzony, ten ostatni starał się przez rodzoną swoje u króla, żeby Podlodowskie-mu biskupstwo Krakowskie dano. Gorn. Dz. 55. Bracia i siostry rodzeni, biorą spadek dziedziczny po braci abo siostrach swych rodzonych, przed bracią albo siostrami nierodzonemi. Szczerb. Sax. 416. Rodzonych braci dzieci od dziedzictwa równi są nierodzonym, t. j. 'półbracićj. ib. 416. Brat przyrodzony bliższy jest do sukcesyi, niż dzieci od brata rodzonego zmarłego. Che/m. Pr. 76. Ro-

ni; (Eccl. pow^ecTBeiiHwîi, KOTopuü powAaeTca, poatAe-CTBeHHO, 0Ópa30MX pOJKACCTBa, KOHI» pOAHTŁCH HHAJCTKITT» cf. przyrodzony, przyrodzenie). W tym kraju rodzony, tu mlćkiem karmiony, tu hodowany. Mon. 65,195. Świeżo rodzony. Tward. Wł. 113.— Rodzony Polak dowity, ein geborner Çole. — 2 ) Rodzony, oppos. przy-rodny ; Ieibli#. Rodzony ociec, brat, dziad. Cn. Th. — e, RODOBOJNY, rodzice, rodzeństwa zabijający; $lcltem Rodzony * rodzony brat, leibliche $3ntber. Rodzona worbenb, ©e[d)t»iftern morbenb. Rzymianie nakoniec sami między sobą rodzicobójną wojnę wiedli, tak iż obywatele z obywatelami harce zwodzili. Faliss. FI. 173. RODZINA, y, i., powinowaci, powinowactwo, krewni; Boh. rodina lib er i, familia, genus ; Slov. rod, rodina progenies\ Carn. rodovina, ród, ( * ród, urodzenie); Vind. rodojanstvu, rodjanost, perrod, porodstvu, perrojenstvu, podrodsfhi-na, podrodstvu, roistvenifhe, sarod, rodovina; Croat. rodbina, rodbinsztvo; Dal. rood, rodyaczi; Bosn. rodbina, roçbina, rodçbina, svoita (cf. swój), (porod, poro-ghjay * potomstwo) ; Rag. rödstvo, rodbîna , svôita, uro-djAcenje ; Ross, poactbo , cpoACTBO, poAna, fpOAHHa ojczyzna) ; Eccl. nopoffiflCHsne, nom», bte Senvcmbten, Sie 5?cn»anbtf#flft. Aby szła przykładem sióstr i rodziny swojej. Otw. Ow. 159. — §. Rodzina, ród, familia, bie $a* dzony rodzonego nie lubi, kiedy się ubogo ma na świe-ntilie. Znalazłszy pokolenie, w nim    przez rodziny win-    cie. Siar.    Ref.    84. Rodzeni    bracia. Mon.    65, 361. —

nego szukali. Leszcz. //. S. 177. Z    synów Asy według    Intensive:    Rodzoniuteńki brat    wielu naszych fraczkowych

rodzajów i familij i domów rodzin ich,    naliczeni są 40000.    paniczów.    Teat.    29, 21. (podobniuteńki do    nich). *RO-

W. Num. 1, 40. Narodziło się narodów, i pokolenia,    DZYWAĆ    frequVerbi rodzić.

Judzi i rodzin tak wiele, że im liczby niemasz. 1 Leop. RÓG, u, m., ROŻEK, żka, m., dem. ; (Boh. et Slov. roh; 4 Ezdr. 3, 7. — "§. Rodzina, ród, płód; ©eblirt,    Sorab. 2. rog; Sorab. i. roh, rożk ; Vind. rog, rug,

geiigter, Słtttb. Rącza rodzino Astrei macierze, snu (sy- rueh; Carn. rog, rógl ; Bosn. rog; Croat. róg; Slav. nu) sprawiedliwości. Bardz. Trag. 56. — §. Rodzina,    róg; Rag. roogh; Ross. porB ; cf. Lat. rigidus; Germ.

miejsce, gdzie się kto urodził, ojczyzna; Vind. rodna    Tagen, re|e, tag. 31 b 10.) ; a) #orn. Rogi są części ga-

hisha, roistvenifhe, roistvenu ishodiflie, ber ©cbitrtśorl.    laretowate zwierząt, ztąd stwardniałe, że dla małości wil-

Z żalem opuszczał rodzinę. Staś. Num. 1, 45.— §'. Ro-    goci ziemne cząstki ściśle z sobą są spojone. Takowe

dżiny, urodziny; Vind. ‘ rostveni den, ber ©ebltrtêtag.    są rogi u niektórych na głowach, jak u wołów, bic

Dzień to jest wesela, królewskie rodziny. Pieśń. KaF%9.    ferner, u jeleni, sarn; (Carn. rogovile), baS ©emeibe,

Skoro przy rodzinach swych ten świat witamy, Natych-    łuski niektórych okrycia, kopyta, §uf, (Hipp. 12), raci-

miast dziedzicami różnych bied bywamy. Kulig. Her. 229.    ce etc. Kluk. Zw. 1, 31. Byczek młodziuchny, któremu

RODZINNY, a, e, od rodzenia, od rodziny, ©eburtô « .    się dopiero i rogi i kopyta puszczają. 1 Leop. Ps. 68,

Miasto rodzinne. Nar. Tac. 2, 316. Dlaczego rodzinna    32. Rogami się bić; Bosn. rogoborittise, bittise rozima,

ziemia miła? iż w niej pierwszych owoców życia sko-    ob. Bóść, ob. Tryksać. Bijący rogami, bodący Eccl. por-

Słownik Lindego wy i. S. Tom V.

58

RÓG.

R O G.

nasza

CTByjomiti, 6o4jmiä poraiwn. Słoneczne rogi na czole Mojżesza. Pot. Zac. 65, (ob. rogaty Mojżesz). — Jocose: Przez rogi Belzebuba, coż sie to znaczy! Teat. 29. b, 1 4. — Meton. Z bydła mi rogu nie zostało. Zimor. Siei. 253. (ani jedna sztuka, ani kopyto; and) nicf;t eine ftlane, ntdjt b(l3 ©eriligfte). Wól się na pięć łokci w pługu rozciągnął, a po chwili alić mu w róg siekierką szpetnie kołacą. Rej. Zw. 105. między rogi, w łeb mu biją, zabiją go. — $. Byk rogami bodzie ; inde plurima adagia et dicteria, nomine hoc arrogantiam, audaciam , superbiam, vim, exprimentia: Róg * poroże, zuchwałość; tteberittutl), Stoli, Stedlfett, 33ernteffen{>ett. Mężny Tezeusz mieszańca srogiego (Minotaura) Obalił, rogi na wiatr próżno mie-cącego. Papr. Hyc. 24. Wól gdy się zapali, będzie chrapał, sapał < rogami trzęsał, piasek rogami rozmie-tował. Weresz. Reg. 125. Nie podnoście wysoko rogów waszych. Wróbl. 176. Lib. Hor. 116. Budn. Ps. 75. 4. Za Juliana pogaństwo znowu rogi podniosło. Sk. Żyw.

192. Ci co dopiero rzec nie śmieli słowa, Śmiałość i ostre pokazują rogi. P. Iichan. Jer. 184, (cf. zęby wyszczerzają). Ty nie obraziłeś ludzi ani bogów, Nigdyś nie pokazała ty nikomu rogów. Zab. 10, 192. ToŁ Saut.

5. Piętę podnieść i rogi nastawić. Smotr. Apol. 10. (wierzgać). Źle kiedy pospólstwo rogi poczyna brać, i wiele o sobie rozumieć. Pelr. Pol. 138. Przez pospoli— towanie się panów, słudzy stają się pysznemi, rogi na się przeciwko panom bioęą. Petr. Ek. 104. Tak hardoć na łbie rostą rogi, Co w niebie szukasz miejsca między bogi. Past. Fid. 10. Hardy mu róg do nieba wyrasta, zgwałciwszy prawo. Pot. Syl. 87. Połoczanom w wolności rogi rosły, tak że poczęli sąsiadów na wojnę wyzywać. Stryjk. 232. Wino ubogiemu przyprawuje rogi, Ze mu ani król, ani hetman srogi. Hor. 2, 158. /. Kchan. Już była swawola wystawiła rogi , Już pczcd się pokryjomu umysł bierze srogi. Pot. Arg. 11. — Chleb ma rogi * rozbodzic, swawolnych czyni, pysznych. Petr. El. 268. Lub. Roz. 42. nicłacno człowiek szczęście znosi , dostatek rozpycha , szczęście podnosi ; ©ut mad)t Uebcnmttl), ber §aber fttd)t. Chleb ma rogi; nędza nogi. Źcgl. Ad. 27. Rys. Ad. 39. (Slov. Ma welke robi, ni~ miiim elatus. Slov. Dobre że swina rohow ne ma ; dobrze że Świnia rogów nie ma; vana sine viribus ira; Sorab. i. Starschi kofol, twerdszi roh ; Sorab. 2. star-schi kofol, twarżeischi rog ; cf. im kot sztarszy, tym ogon twardszy, cf. młodą gałązkę przeginać ). — Spuścić rogi* spuścić z kwinty, bcit £on tycrabfttmmcn, Heiner werben, yott feinem Stolce nadjlaffen. Katylina, gdy o śmierci buntowników wielu usłyszał, spuścił rogi. Kosz. Cyc. B 5. Kłania nam się poganin tak srogi, Spuściwszy na dół swe wyniosłe rogi. Paszk. Chor. 15. Za czasu umykać rogów trzeba. /. Kchan. Dz. 75. Zwiesił rogi, z któremi bardzie się wynosił. Paszk. Dz. 57.— Utrzeć komu rogów, t. j. pod posłuszeństwo go wyprawić; in ordinem redigere. Mocz., Rag. svitti tkomu roghe, skarscitti tkomu noghe ; Slov. musim mu zbił robi. Utarto mu rogów. Cn. Ad. 1219. (obcięto mu skrzydła , poniżono go , inan $at tbn gebcmütÿtgt). "Gdyby Giedy

min , człowiekiem prostym będąc , miał państwo Litewskie osieść, utarliby mu rogi insi panowie. Stryjk. 540. Biel. Hst. 297. Król odpiera Moskwę, przypierając tych rogów, któremi zdawała się nieba samego dosięgać. Kur. Pet. 17. Cesarzowi swemu sługa boży Rogów ucierał, wielebny Ambroży. Groch. W. 261. Wszystkie rogi niezbożników połamię ; wywyższą się rogi sprawiedliwego. Budn. Ps. 75, 10, not., «pospolicie rogiem pismo moc zowie; bo u zwierząt rogatych wszystka moc i obrona w rogach». Budn. Ps. 148, 14. Natura szumne i nieutarte rogi krnąbrnego nieposłuszeństwa przeciw tobie wznosiła. Bzów. Roi. 42. ( niezbite, wyniosłe , harde , śmiałe). — §. Prov. Aboć rogi na mnie widzą. Cn. Ad. 5. wszyscy na mię jadą, na mię kraczą, jak wróble na sówkę biją, alles ma$t fi# über miel) lier.

—    §. Rogi, jelenie rogi, symbol rogalów, mężów, którym się żony przeniewierzają ; $örncr, $U'fd)geioetf)C, btc bte untreue $rau bem Spanne auffefct. Inaczej mi sic być nie zdaje, Ze z łaski kochanej żony już Już rogów dostaję. Teat. 55. b, 60. Bożek miłości żeniącym się w starości rogiem na czole pogroził. Teat. 54. b, 79. Mężom przy niepewnej żonie z czół rogi wyrastają. Pot. Pocz. 559. Nie' wielki dziw, jelenie u nas rogi. ib. 229. Rogi komu przypinać. Teat. 13. c, B. dnem §örtter auf* fefceit. — §. Róg, symbol żyzności, obfitości; baó $nU< ijortt, ftrucftjjorn, yyorit bci> Ueberflnffeä. Amalte z żyznym ukaże się rogiem. Tward. Mise. 105. Tuż przy niej Amaltea zaraz z drogim Onym wszystkich żyzności i rozkoszy rogiem. ib. 144; (cornu copiae). Dom jego, jako sad wiecie rozmaitemi kwiatkami, drzewy, trawą i zielem rozlicznym napłodzony okaże się, i nie inaczej by z onego rogu kozy Amaltei, która Jowisza karmiła, łacno będzie dosiądź, czegoby zamyślił jedno. Glicz. Wych. N i. Ameltei róg Flora przewraca, A ziemię różnym kwieciem piekszy i zbogaca. Przyb. Luz. 56. Pełnym rogiem leje swe dary dostatek. P. Kchan. Orl. 1 , 163.

—    b) Similitudinis: Róg na którym trąbią, bądź przysposobiony naturalny róg, bądź też z kruszcu i t. d. ; Rag. roxniza, du Sfafeÿont. Róg do wdziewania trzewików używa się, gdy te są ciasne. Magier. Mskr., dit ©djufot^er, Ctlt ftadjeś $orn. Rogi łuku , kuszy, gdzie są wręby do cięciwy; ber Sogen einer Slrmbruft, mfonberljett beffeit ©nbfptjjcit. Wyciągnij zuchwały łuk dobrze, żeby się oba zbiegły rogi. Bardz. Trag. 463. Belt Kupidyna z pieszczonych wypuszczony rogów Przejmie ciebie i twoich przechwalonych bogów. Zimor. Siei. 275. — g. Róg, anguł, kąt, węgieł. Solsk. Geom. 6, Croat. vugel; Vind. vogeu, btc ©de. Róg, narożnica, ut na rogu mieszka. Cn. Th., alt ber ©df. Stojąc na rogach ulicznych. Kuczb. Kat. 3, 271. Barki tamtędy nie idą, żeby się nie rozbijały o ten róg abo klin pałacu. Siar. Dw. 37. Róg stołu, ołtarza; bte $ifd)cdc, Slltarcdc. Zmówiłbym pacierz u rogu ołtarza. Jabl Ez. 122. Uciekł do namiotu Jehowy, i uchwycił się za rogi ołtarza. Budn. 1 Reg. 2, 28. Róg tronu na ołtarzu wspiera się. Karp. 2, 71. Krzyż ośmiokątny albo o rogach ośmiu. Chmiel. 1,1054. (o ośmiu końcach). Czapka z czterma rogami. Mon. 68 ,

222. Chciała sie zabić, nie poduszki rogiem, ale żelazem. Jabi. Ez. 194. ntd)t mit bem $ppfftfett$tpfel. Rogi księżycowe. Otw. Oiv. 58, biß SDîünbêfjonier. ib. 71. — §. Strat. Róg, skrzydło; biß ftlanfß. Masz skrzydło ś\vo-je lewe albo róg odłożyć opodal. Biel. Spraw. 506.— 2]. Uderzyli się mocno z obu stron na lewym rogu. Biel. 104, z Łac. na lewym skrzydle, auf bcnt Hufen $lugel. Pierwszy róg w wojsku trzymał starosta -Dybowski. Biel. Hst. 244. — Rzeka tak się rozdarła rogami, Ze las na koło wielki otoczyła. P. Kchan. Jer. 452. ( odnogami, Sinn cineê gluffeê; Ross. OTpora odnoga góry). — §.' Na śmierć, by nie być jak w rogu Chcę w mym myślenia sposobie, Mieć ostatnia myśl o bogu, A przedostatnią o tobie. Zab. 8, 123. jak w lesie, zabłąkany, lub jak w cieśninie, ( ob. Rożek, kozi rożek, ciasny kąt). — c) Róg wielorybi, gtfdj&ßfn. Z rogu wierzchniej szczęki wieloryba mamy fiszbejn, który do sznorówek , paraso-lów etc., bywa używany. Zool. 593. Sznorówki z rogów. Comp. Med. 705. ROGACIEĆ neutr. niedok., (cf. rogo-wacieć), zrogacieć dok. ; Ross. poraiiTŁ ; rogów dostawać, Monter befommett. Cornesco, rógi mi rostą, twar-dzieję, rogacieję, bywa też mówiono. Mącz. Kojskie niewiasty zrogacieć musiały, Kiedy Herkulesowe wojska odchadzały. Oliv. Oiv. 269. not. «Juno te niewiasty w kroWy rogate obróciła», ib. 270. *R0GACINA, ob. Rohatyna. ROGACIZNA, y, i., bydło rogate, woły, krowy, baS ipOttUHd) ; Vind. govedje, govedu, govedna shivina ; Bosn. govedo bos et vacca ; Ross. roBtuo , poraTOil ckots. ROGACZ, ROGAL, a, m., 1) wielkie rogi mający, wieU koróg; Vind. rogazh, rozgazhnik, rogat, rogenofezh; Croat. rogach , ein ©roftyom, grofSgefjörnter Stier jc. Pędzi przed sobą jeden brytan ze stu rogaczów, hucząc po Hercyńskićj dziczy. Mon. 71, 468. Wenus okrutników tych w woły przemieniła , które od wielkości rogów rogaczami nazwano. Otw. Ow. 401. — §. Rogacz u myśliwców » jeleń samiec, ber mdnnltcfte £irfc&. X. Kam. — §. Co maja nad głową po dwu rogu, rogaczami ich zowią, ceraslae. Zebr. Ow. 250, gatunek wężów, $ornfd)l«nge ; Slov. rohać; Carn. et Vind. rogazh, klefhar: Ross. porami scarabaeus cornutus, jelonek, ber ipirfdjföfer. — 2) Rogacz, rogal, ptak, buceros, ma na dziobie wyrostek rogowy. Kluk. Zw. 2, 27. ber Rentabler. — 5) Rogacz, siódmy rodzaj gadu pływającego, balistes ; kształt ciała jest ściśniony, twardą rogową skórą pokryty. Kluk. Zw. 3, 48, lyra. Plin., Cii. Th. ber ^ontftfd;. — 4) Miejscami nazywają rogaczami rękojeści, za które trzymając rolnik, pługiem rządzi. Kluk. Rosi. 3, 117. bte ^fiugfterjen, bie Stcrjcn. (Carn. rogazh » hebel z dwiema rękojeściami). Rogacz u sochy bywa olszowy. Kluk. Rośl.~, 164. Wielki rogacz u sochy nazywa się dyszel, do którego się wołv przyprzegają. Kluk. Rośl. 3, 118.    5) Rogal, ro

gala, i, z., w fortyfikacyi : twierdza zewnętrzna , złożona z dwóch półnarożników , z jednej zasłony i z dwóch pobocznych skrzydeł, od postaci niby dwóch^rogów wyskakujących, tak nazwana. Jak. Art. 3, 515. ba^ trerf tit ber Słefcfiipnśfuttft. — 6) Rogala, herb; tarcza, na dwie części podzielona, po prawej róg jeleni, po le

wej róg bawoli; na hełmie też same rogi. Kurop. 3 45, ein SBappen. — 7) Rogal, rożek, bochenek czyli bułka na kształt rogu pieczona; eine 2Irt 53rot, in ber ©eftalt eines §ornS; Oefterr. ein Sfipfel. Rogal, panis comiculatus. Cn. Tli. 1109; cf. szczodrak.— 8) Rogacz, rogal, rogala, i, m., któremu żona rogi przypięła, (han-rej. Mon. 75, 741.); Bosn. jaraę, (ob. Jaracz), bet $a^n* , §örnerträger. Mężowie na rogaczów wystrychnieni. Teat. 23. b, 94. Obawiam się, abym przez to małżeństwo nie został rogaczem. Teat. 54. c, 52. Będziesz wpisany pomiędzy rogale. Teat. 52. d, 76; w metrykę rogaczów. Mon. 76, 419. Pyszna bogatym z posagu zbiorem gnuśnym rogalem włada. Hor. 2, 159. Nar. Przyjęto mię szczęśliwie do bractwa rogalów. Tręb. S. M. 118, Vind. rogatnia , rogazhnost, $flfntm)fcl)aft. ROGA-LICA, y, i., trawa rogata, gramen aculeatum , etftg ©raS. Syr. 1311. ROGATEK, tku , m., botan. ceratophyllum , §engraS, Hornblatt, rodzaju tego są dwa gatunki: podwodny, rosnący w stawach pod wodą, i ponurzony, podobnież w wodach. Kluk. Dyke. 1, 416. 1. 'ROGATKA,

1,    m.; n. p. Bolesława księcia Lignickiego łysym i rogatką przezywano. Krom. 286 ; dla złości i gwałtownych obyczajów. Nar. Hst. 4, 566; dla złych a krzywych obyczajów', ib. 5, 159, ein 93îenj$ öon »crfcfyrten Sitten,

2. 'ROGATKA, i, i., in plur. ROGATKI , tek; Vind. sa-vara , sadjanski hlod ; Slav. terklje ; Ross. porama, pa-raTOUKa ; kobylenie u mostów , u bram etc. ; ber Scfylatp bantu, SpanifdtC Leiter. Rogatki, tyczki drewniane ostro okute, któremi piechota wstrzymuje natarczywość kawa-leryi, zastawując się niemi. Jak. Art. 3, 314. Władza marszałkowska zawiera się w okręgu miii jednej od rogatek rezydencyi. Sejm. Grodz. 2, 85. Przy każdych rogatkach trzeba cokolwiek płacić na utrzymywanie dróg. Pam. 85, 1, 7, ( cf. myto, mytnica ). ROGATY, a, e; Boh. et Slov. rohaty ; Sorab. 1. rohatć ; Carn. rogat, -a, -u, (Carn. roglât, rogovilast, rogovilzast tuberosus); Vind. rogat; Croat. rogaszt; Rag. rogat; Bosn. rogat; Ross. poraTBiH, poracTLifi ; rogi na głowie mający, cf. porożysty; gefwntt, mit Römern auf bem fiopfe. Nad dya-bła rogatego gorsza zła kobieta. Teat. 43. e, 84. Wyb. Po ślubie dopiero mają się kochać, a przed ślubem i dotykać się Jejmości nie można, ale też często za to złapie nic jeden rogatego dyabła. Teat. 22, 113. (prawdziwą dyablicę). Rogaty Jowisz Ammon. Bardz. Luk.

163. (rogonoszy). Prov. Vind. Lete bodę bogat, kaker pefs rogat * będzie on bogatym , jak pies rogatym * t. j. nigdy).— Rogaty Mojżesz. Chrośc. Job. 5; «cf. Hebr. np jaśnieć rogato abo z promieniami ; przetoż Wulgata właśnie chcąc wyrazić, przekładała twarz rogata; to się znaczy: światłość z twarzy jego w promieniach jak rogi wychodziła ; ztąd obyczaj, że Mojżesza z rogami malują. W. Exod. 53, 29. — (Prov. Carn. Schćm je meszecz rogatei, Tem je menye vsze szvetlei « im (miesiąc) xie-życ rogatszy, tym mniej światła daje; im kto hardszy, tym mniej użyteczny). Rogate tarany mur biły. P. Kchan. Jer. 285. arietes, barany, bte gezürnten SJîauerbretler. — §. Rogaty, wegłasty, węgły, rogi', kąty mający; etftg ,

ROHATNIK, a,

(Ecfcrt tja&cnb. Czapka rogata. Tr. Męczennik kijmi ro-gatemi był bity. Sk. Dz. 107. (ostre kąty mającemi, fdjarfecftg). — §. Transi. Pijany, i bogaty i rogaty. Dwór. D. zuchwały; (cf. róg, poroże, zuchwałość), feef, oer< mefifert. — *§. Podszczwali niektórego szczekarza, aby Husa swemi kwestyami rogatemi zabawił. Baz. Hst. 7 ; w logice cornutae quaestiones. — Aliter: Rogata w nim dusza. Cn. Ad. 998; ( de eo qui difficulter moritur: er bat ein jal)e8 Cebeit). ROGAWIEG, wca, m., n. p. Roga-wiec Nurnik, corniger. Zebr. Ow. 366. Rogawiec wskok Wenery wolą wykonywa, Cokolwiek śmiertelnego z Ae-neasza zmywa. ib. 366, ob. Rogacz, rogonosz. R0G0-BODZIEG, dźca, m., wół, byk rogami bodzący ; Eccl. poroôiîiua, poroóo4euB, poroóoAmeib, ber mit frornern flößt. W. Exod. 21, 29. ‘ROGODZIEJ, ja, m., który rogi robi, wyrabia; Rag. rogodjellaz, ob. Rogownik, ber froritermadjer, frornarbetter. ROGOKRUSZ, u, m., front* erf}, kruszec do rogu podobny. Kluk. Kop. 2, 165. RO-GONOGI, a, ie; Croat. rogonog; cornipes. Urs.Gr. 161; o rogowych nogach. Mącz., (mntlmftg, kopyta mający ; Sorab. 1. rohanć nohawcz. ROGONOS, ob. Nosorożec. ROGONOSZY, a, e; Vind. rogenofezh; Croat. rogonosz, Ross. poronoccpTi ; rogi noszący, pörrtertragcnb, geljornt. Ammon rogonoszy Oho. Ow. 180. Rzeki rogonosze, że się czasem na kilka przechodzisk dzielą, albo że różne strumienie do nich z boków płyną, podobne rogom. Olw. Ow. 587. ROGOWACIEĆ, (cf. rogacieć ) ; neutr. niedok., w róg się obracać. Cn. Th., rogowatym się stać, borntg ntcrbett, jn .front tucrbcit. ROGOWATY, a, e, — o adverb. ; Ross. poacanhiw ; na kształt rogu , pornarltij , tote ein front; Sorab. 1. rożkoyitć graniasty, wegiełny. ROGOWIEC, wca, ber front fletu; corneus, kamień podobny do pospolitego krzemienia; wydaje się, jakby był rogowy. Kluk. Kop. 2, 99. ROGÓWKA, i, ż., suknia bia-łogłowska rogiem wielorybim podstawiona; Ross. <j>hjkmii, ber Sitgefrocf, ffîctfrocf. Zab. 12, 535. Ejssym. ROGOWNIK, a, m,, co z rogu robi. Wlod., ber frornarbcitcr ; cf. Togodzicj. ROGOWY, a, c; Boh. et Slov. rohowy, Ross. poroBMw; Eccl. pożKaHbiii; z rogu, oon front, front*, bornent. Grzebień rogowy Ross. poroBHKŁ. — §. Błon-ka rogowua w oku, całą źrzenicę otaczająca, tunica cor-nea. Zool. 48. Kluk. Zw. 1, 43. Kirch. 82. et 83. Krup. 2, 288; błonka jest jasna i przeźrzoczysta, na kształt rogu wyciągnioncgo. Sak. Probl. 26, bte fronçant tut 3lit» ge. — Botan. Rogowe ziele, cerastium, frorufraut, rodzaju tego u nas jest kilka gatunków. Kluk. Dyke. 1, 114. — §. Rogowe, rogowy podatek * myto od rogacizny, bte Stbgabc ootlt frontoteb. Podatek rogowy, pługowy. Vol. Leg. 4, 786. Uwolnienie od hiberny, od pogłównego, podymnego, czopowego, rogowego, i t. d. Vol. 6, 62. Tward. W. D. 57.

1. ROGOŻ, y, ż., ROGOŻA, y, ż., ROGOZINA, y, ż. ; Boh. rakos , rakosÿ ; Morav. palech ; Sorab. 2. rogosch ; Croat. rogóz; Bosn. rogosg, papir ; Rag. et Slav. rogoż; Eccl. porobi., (cf. rokita, rokicina); pałki ziele, juncus, Sttt« en. Włożyła dzieciątko między rogoż , w brzegu rzeki. 3 Leop. Exod. 2, 4. (między rogozinę. 1 Leop.). Zaż się może zielenić sitowie bez wilgotności, albo rość rogozina bez wody? 1 Leop. Job. 8, H. (rogoż. 3 Leop.). — §. Rogozina, miejsce rogozią zarosłe, Rag. rogozi-sete; Groat. rogozische, eilt mit 23tnfen »ernmcbfener Ort Wstawiła skrzyneczkę z dzieckiem w rogozinę w przekopu. Budn. Exod. 2, 3. Ujrzała koszvk w rogozinie. 1 Leop. Exod. 2, 5.-2. ROGOŻ, ROGOŻA, ROGOZINA, RO-GOZKA dem., Boh. rohoż, rohożka, rakoska; (cf. Raku-zy) ; Rag. rogöxa ; Bosn. rogosgja, sturra, asurra ; Carn. storija ; Croat. sztura , rogoznicza ; Turc, et Slav. aszurra Ross. poroaca, porosmta, porowna; mata, deka rokito-wa. Mącz., bte 2)etfe, Sinfenmatte, bte SOîattc. Zakon przy-jąwszy, w tejże komórce, i na tejże rogoży, na której córka jego legała), żywota dokonał. Sk. Żyw. 1, 12. Ciało plecioną z palm rogożą pokrywał, ib. 36. Owoce na czystej rogoży wysypane. Hor. Sat. 101. Rybołów siedzi na swej rogozinie. Chrośc. Luk. 156. Modlą się w zagrodzie, rogożkami otoczonej. N. Pum. H, 131. Rogoża podwójna Ross. uwitOBKa, UbiHOBOUKa. — Z nieba na ten padół wygnani, Izaliż nie zstąpili na rogoż z ko« biorca? Zab. 14, 65. (poprawili się z pieca na łeb; z deszczu pod rynnę, au3 bent Regelt in bte £raufe). R0-GOZ1, ia, ie , z rogoży, tum Stufen , Stufen ». Wstał rybołów z złoża rogoziego. Bardz. Luk. 84. ROGOŹNIK, a, w., co robi rogoże. Cn. Th., Croat. rogoznichar; Ross. poro/KHHKE, ber STOattcnntaäjer, Sinfenbetfenmadjer ; ( Boh. rakosnjk gatunek wróblów ; Croat. rogosâr * kobiałka ). [ROHATYN, a, m., miasto w ob. brzeż. eilte ©tabt tit ©dl. Kurop. Geogr. 91 — 2]. ROHATYNA, ‘ROGACINA, y, z.\ (Boh. rohatina perlica aucupatoria) ; Ross. poranma ; Eccl. poramita, pammc, (p«Th * wojna); włócznia, do ciskania nią na nieprzyjaciela.. Wiod., szefelin, ber ÜÜBltrffjneß. Na niedźwiedzie i dziki trzeba mieć włócznie mocnego a szerokiego żelaza, które rogacinami albo rohatynami zowią. Cresc. 637. Star. Ryc. 40. Bielski utrzymuje , że Polacy używali pierwej rohatyn, które na prawym boku konia wspierali ; jeden koniec dosięgał ziemi, drugi był wsparty na łęku u siodła, a od włóczenia po ziemi, nazwano je włóczniami. Czack. Pr. 216. w., (Mącz.). ctit mit betu Sßurffpteß Setuaffiteter; Ross. po-raieHHHłCB. [ROHATYNIEC , ńca , m., z Rohatyna pochodzący, etu 9îo$ûtmer 2]. Wybiegliście od Rohatyń-ców onych. Birk. Exorb. C 4 b.

Contin. deriv. Nom. rog : rożek, rożkowy, rożen ; bez-rogi, dwurogi, jednorogi, jednorożec, nosorożec, nosoróg; poroże, porożysty, narożny, narożnica ; koziorożec, kretoróg.

ROIĆ się rec. niedok., odroić się dok. ; Boh. rogiti se; So-rab. 2. sze rojsch ; Sorab. 1. szo royacż; Vind. rojiti, (rojenje, roistvu » rodzenie, Etym. ród); Bosn. rojittise pcelle ; Croat. roimsze , rojesze pchele ; Ross. poHTŁca, OTpoHTbC«, OTpoiiBiiTbca ; rojami wylatywać, (o pszczołach), fcfynmrmert, (tum ben Stencil). Roją się pszczoły, bte Stetten f^märmeit; (cf. rój). Czas rojenia pszczół, u nas w czerwcu i lipcu. Zool. 123. Pod odrojeniem pszczół co robić zostaje. Kack. Pas. 27. — §. Transi. Roją się cie— klizny, mokre rzeczy, burzą się, robią; ©etrćtnfc, ftlitjftg* fetten gdbrett, arbeiten. Wody śrzcdniosolne od octu nic

ROIĆ - ROJOWNIK.

ROJOWY-ROK.

61

się nie roją. Kluk. Kop. 1, 156. Angielska kreda, gdy szczący, ob. Rozchodnik. ROJOWY, a, e, od roju, Sie* nalejesz wody, tak się roi i rozgrzewa, iź w tym cieple    nenfcjjtnartn *, beit Sienenfdjunarm Retreffenb. Tr.; Ross. po0-

jaja ugotować się mogą. Kluk. Kop.    1, 248. Deszczowe    huh. Rojowy kosz, którym roje przykrywają Ross. poeBKa.

wody wyśmienite do wszystkich rzeczy, które kisnąć i roić Pochodź, uroić, wyroić.

się mają. Kluk. Kop. 1, 118. r— §. Fig. Roi mu się co ROK, u, tn. ; Boh. rok; Slov. rok, leto, (ob. Lato); So-w głowie, snuje się, uwija się przez głowę; eg i^tlt    rab. 1. lèto, lieto; Sorab. 2. lëto, letko; Vind. letu, go-

ctroaS tnt Stopfe Ijerunt, eg fdjnrôrnten feine ©ebanfett, cgftei*    difhe, plur. liete; Croat. lèto, leito, (1. aestas, 2. an-

gen ifjm mancherlei; ©ebanfen burd) etnanber auf; (cf. Slov.    nus),    godische, godina, (cf. godzina);    Dal. godischye;

Gako wceli sa motagu, non conveniunt). Dziwne się kon-    Bosn.    godina, godiscte 1. annus, 2. łempus, temp estas,

cepty w głowie jego roją. Falib. D 3. Tysiąc myśli w    (litto, gljetto aestas, annus); Slav. godine; Rag. godina,

głowie mi się roi. leat. 54, 12. Co się we łbie jej roi?    godiscte, Ijetto ; Carn. lejtèna, lejtu annus, aestas-, Ross.

Teat. 43. c, 29. Wyb. — ROIĆ, activ, roić co, prząść,    r04®,    (ob. Gody); Eccl. ro,v&, ro^HN»;    (obsol. ‘Lato qu.

uprząść, ubrdać sobie, (Carn. Rojnèze Parcae, Prządki);    v.j; czas dwunastu miesięcy. Zebr. Zw.    13. Solsk. Geom.

fdjtnfirmen, mancherlei; ©ebanfen burd;    etnanber tn fid; erjeu«    3, 135. bag 3a&r. Rok jest czas ten, przez który słońce

gen; Rag. roitti ; Vind. rojit; Carn.    rojiti, rojil, rojim,    12 znaków zodyaku niebieskiego obchodzi. Kai. 39, m 1.

(2. rojiti, rojem * hałasować) ; Slav. upèrti ù namet, uzéti    Rok pospolity, to jest, ani przybyszowy, ani przestępny,

ù glàvu? Ross. MemaTŁ tii Memaibcn. Czemu w tak kró-    (qu. v ). — Rok gwiazdowy, powrót ziemi do jakiej gwia-

tkim życiu wiele roim Ze    się w swej nawet ziemi    nie    zdy. Śniad. Jeog. 127. Dok zwrotnikowy, odnawiający pory

ostoim! Hor. 1, 285. Żaden    chory tak    dzikiej rzeczy    nie    swoje. ib. 129. Rok gdzie przebyć; Ross. ro40Ban>, (cf.

roi sobie w głowie, którejby nam filozof jaki w rzeczy    godować). Roku nie módz przebyć Ross. ne3ro40Bai&.

samej nie rozpowiadał. Pilch. Sen. list. 5, 29. Chciwy    Inni poczynali rok od miesiąca marca, jak stara syna-

zawsze odmiany człowiek póki żywię Gani co ma, rojąc    goga; inni od septembre; chrześcianie od oktawy na-

coś w dalszej perspektywie. Nar. Dz. 1, 104. Im więcej    rodzenia Chrystusa. Sk. Kaz. 507. Nowy rok, — obsol.

roju, tym bywa nie miodno, Gdy głowa roi, gębie by-    nowe lato; Vind. novu letu; Slav. mlado litto; Croat.

wa głodno. Bratk. F 4. R01K, a, tn., dem, Notn.    rój,    novo leto; Eccl. hobhh r04B, nOBO^tiie, 3îcu * 3a^r. Bie-

cin fletner SieitCttfdpnarm. Na    małe roiki    trzeba małych    uli-    gają dziatki po nowym lecie, i przyjaciele dają sobie noków. Kąck. Pas. 16. ‘ROISTY, a, e, — o adv erb. , pe-    we lato, a zwłaszcza panowie sługom, bogaci ubogim,

łen rojów, noQ ©cfnnćrme; Ross. poiiCTbiii. RÓJ, G. roju,    winszując sobie na nowy rok wszego dobra. Hrbst. Nauk.

w., Roik dem.’, Boh. et Slov. rog; Sorab. 1. roy, roi;    N 5. Dziś w wigilią bożego narodzenia winszujemy sobie

Sorab. 2. roj ; Carn. rój; Vind. roi, roj, (rojenje, rodi-    ‘siego roku. Ld. — Rok święty, ob. miłościwe lato, bag

tje * rodzenie, ob. Ród); Croat. roj, roy, pchelecz; Hang.    Subeljaljr, 3ubilâunt. — O roku łaski, ©nabenjaÿr, n. p.

roj; Dal. roy; Rag. rooj, grooz; Slov. rój; Bosn. roj    Beneficyum mający, jeśli umrze w pierwsze trzy miesiące

od pcćla ; Ross. poił, ber Sienenfd/inarilt. Gdy młode    roku, niech ma czwartą cześć dochodów, jeśli w trzech

pszczoły nie mają dostatecznego miejsca w ulu, wylatują    wtorych, połowicę; jeśli w trzecich trzech, trzecią część;

rojem, obrawszy jedne z kilku młodych matek. Zool.    jeśli w ostatnich wszystko. Herb. Stal. 149. — §. Phra-

122. Kluk. Zw. 4, 255. Pszczoły dwa kroć przez lato,    ses: Zjedliśmy za kwartał, co na .cały rok dostarczać

drugie trzykroć roje wypuszczają. Cresc. 608. Im więcej    miało. Teat. 19. b, 45. Drugiemu na rok stałoby namy-

roju, tym bywa nie miodno. Bratk. F 4. — Transi, fig.    słu i roboty, co u mnie w momencie. Teat. 19. b, 7.

Sług nieprzeliczone roje. Teat. 46. c, 21. orszaki, rze-    Roku cztery części, pory, ćwierci, czasy: wiosna, lato,

sze ; großer ©djtoarm , großes ©efolge. Roje młodzian do    jesień, zima, bte tuer Sal/regjctfeit. Roku pańskiego » od

wojny obfite. Star. Vot. C. — §. Aliter: Wino, panny    narodzenia pana Chrystusa, tut 3a()r be$ $erw. Godzina

i muzyki na melankoliki, wybijają ze łba roje. Dwór. K    ta jej się rokiem widzi. Gorn. Dw. 503. bie ©tltnbe tturb

5. urojenia, ©rillen, Iptwgeftnnftc. ROJNIK, a, w., ziele, il)r junt 3aftre. Tak rok, rok teraz, rok temu, ift jeijt sempervivum, rodzaj.    Kluk.    Dykc. 3, 71.    baS Ipauëlant),    eilt    3a^r. Rok temu, jak umarł. Cn.    Th. eë ift    ein    3af>r,

3mmergnht. ROJNY,    a, e, — ie adverb.,    rojąoy, rojem    baß    er ftarb. Na    bez rok » na'przez rok* za rok,    na    przy-

wylatujący, fdpoćrmenb tüte bie Stetten; (Rag. rojni saepe    szły rok, über» 3al)r, ftmftigeê 3aljr. Zwiódł był na to

in examen erumpens). Zbił nieprzyjacioły, Jak rojńe pszczo-    wielkie wojsko ; o większym myślił na przez rok. Birk.

ly. Stryjk. Gon. J 2. ROJOWISKO, a, n., contemn. rój,    Kaz. Ob. E b. Co rok, alle 3^^re. Co drugi rok, co trzeci

tr. rzesza, tłum, hałastra, tłok; eilt ©d;marm, ein §an*    rok, co czwarty rok etc., alle 3IÜC9, bres;, nier K. 3abre.

fett. Haniebni niewolnicy wszechmocnej fortuny, Drzecie    Chowają to w naczyniach od roku do roku. Star. Dw.

się wśrzód natrętnych tłumów 'rojowiska. Zab. 16, 197.    50. non 3^* 5n 3afir. Rok od roku; Boh. zrok do roka

ROJOWNIK, a ,* m. ; Boh. rogowink; Sorab. 1. royownik,    .co rok, aUjalplici;, aHe 3al)re. Chodził on rok od roku

rozkolnik ; Ross. MaTb, Mautixa, MaTonnaa TpaBa, Maiou-    ofiarować Jehowie do Szylohu. Budn. 1 Sam. 1, 3. —

hhhb; 1) pszczelnik, ziele od pszczół rzeczone, jak ro-    In Plurali: Lata (qu. v.) usitatius, quanquam et roki, ra- '

jownik od rojenia pszczół, bo gdy ule sokiem jego po-    rius quidem hoc signißcatu, usurpantur, bie 3^e. Światła

trze, rojom uciekać    broni.    Syr. 691. Chmiel. 1, 645.    niebieskie będą    na znaki, na czasy,    na dni i    na    roki,

Kluk. Dykc. 2, 115.    Słeliffe.    2) Rcjownik    pieprzny pry-    aby    świeciły na    utwierdzeniu nieba.    1 Lcop.    Genes. 1.

(na lata. 5 Leop.). Latopiszcowie Litewscy lat abo roków, którego się czasu co działo, nie kładą. Stryjk. 234. Na-

dab dwa tylko roki panował. Zaf. H. T. 206. Starość li- ROKICINA, y, i., salix pumilla, bte Broergttieibe : Ross. Taib-czy się liczbą roków. Birk. Zbar. D 3 b. — §.2. Jurid.

Rok w prawie, termin, kadencya, (cf. zrok) ; eilt geriet;* tlidjer Termin, SSorlabungStennin, ©rfdjetmingStermfa, ©eridjtê»

termin. (Boh. sroćjm * zapozywain ; Vind. rok , narok , na-rezhen rok, napoveden den « termin ; Croat. rók i.spa-tium, terminus, 2. dies determinata, 3. fatum, fatalis dies, (ob. Wróg); roehunsze paciscor, zrokuvati « przyczyną być; Bosn. rók, väda dies constiłuta, rocenje, sro-cenje conventio, rocitise, srocitise pacisci ; Rag. rook tempus statuium, rocni dan dies dicta, roccitise, urocitti dón diem statuerc, rocenje conventio de re aliqua-, Ross. poKTi * wróg, los; cpoKfc termin, rata, cponnaa pozew’, poKOBun wrogowy, losowy, npiicponHTt, npiicpomiBaTb termin naznaczyć, npocponHTb, iipocpoiniBarb termin opuścić , npoepoana opuszczenie terminu, nepccpoBHTb, ne-pecpoMHBaTb prolongować termin, iicpeeponna prolon-gacya terminu; OTcponKa, OTcponciiie odroczenie, odwłoka ; Eccl. ci.()OK’b,    intervallum, uapoifb, onpe-

xt.ieimoe , ypenciiHoe, łia3imeimoe Bpeiia rata ; npii3po-'iHbiS 4eHb, cpomiUH termin). Jurydyka, poroczki, roki, Xagfarff;. Ern. 1140. Po oddaniu pozwu, trzeba, że- ROKITA, y, z.; (Boh. rokytj carex\ Rag. rakitta siler, ob.

Rokicina); salix arenaria; Cara. weka, bte ©anbroeibe, gatunek wierzby, nie wyrasta wysoko, aM gęsto, na błotach i piaskach. Kluk. Dykc. 3, 42. Na gibkiej się zwie-

genftto&lflltd;, allium scordoprasum, rodzaj delikatniejszy czosnku. Kluk. Rośl. 1, 212.

salicetum,

HHKb ; rodzaj wierzby małej, kępami po łąkach i lasach rosnącej ; zda się ubogim na wiązki do palenia. Kluk. Rośl. 2, 61. (Slov. rakyta carex, rokyti juncus, siler ; Iiung. rekettye-fa siler ; Slav. rakita; Bosn. rakitta salix hélix, ob. Rokita); Garn. rakita salix, rokitje cannetum\ Yind. rokitje * trzcinisko; Rag. rakitta siler). Skrył się w rokicinę. P. Kchan. Jer. 212, (cf. a nasi w chróst). Żołnierze ukryci wypadli hurmem z rokiciny. Pot. Syl. 307. ROKICINO WY, a, e, od rokiciny, mm ber Bwergmetbc. Cn. Th.

ROKIETA, y, z., (Lat. med. rochetum; liai, rocchetto; Bosn. roket; Croat. rokćt, roketa, kamicza ; Rag. nadkoseju-gliza, cf. Germ. 3{ocf); gatunek komży kanoniczej lub biskupiej , etne 3lrt ©fjorÿembert ber 23ifd;ufe mtb 2)otn^erren. Biskup zdjąwszy dalmatykę i podawszy ją dyakonom, stanął w płóciennej komży abo rokiecie. Bk. Żyw. 2, 188. Płacząc i rycząc, rokietę biskupią z siebie zdzierał. Sk. Zyw. 2 , 226. Chciał mię ozdobić krzyżykiem , używaniem rokiety i mantoletu. Xiadz. 157.

z rokity, non ©aitbioeiben.

by go wpisano w księgi, dwie niedziele przed rokiem, tak iż pozwany nie tylko z pozwu rok wiedzieć będzie, ale i w księgach urzędnika najdzie, od kogo i na który dzień rok mu dano. Gorn. WL Q 4 b. Gdyby oskarżony siwszy rokicie PIacze sweJ krzywdy słowiczek obficie. Zab. rzekł, że mu o to nie jest rok albo termin przedtyrn    319. Udatne sosny drobne rokity przeniosły. Pot.

oznaczon, ma mu być do bliższego sądu odłożono. Szczerb.    Pocz. 2. ROKITOWY, a, e

Sax. 10. Na rok naznaczony przed sędziego stanął, ib.    frzciniana lub rokitowa deka, mata. Mącz. Tam po wy-

320. Sprawa nie przenocowana zaraz ma być sądzona,    spach ludzie Wiek w rokitowćj prowadzą budzie. Miask.

a w przenocowanej, ma być rok złożon do dwu niedziel.    Ryt-

ib. 5. Sędzia musi kilka kroć roki‘sedzić do roku. Rej. ROKOSZ, u, m., z Węgiersk. rokosz * zjazd powszechny. Zw. 94 b. Trzy razy w roku mają się roki ziemskie, Lubień. 68, (Slov. rókoś comitia). Słowo rokosz hasłem 8anbgerid;ttftenwite, sądzić, a czwarta część roku na są-    było w Polszczę, na którego wydanie każdy szlachcic

dzenie wieców niech będzie obrócona. Herb. Stal. 420.    obowiązany był stawać zbrojno dla zabezpieczenia po~

Pol. 1, 318. ein STufftanb beś 2ïbctë nuber ben Sßnig nnb ©enat. (Eccl. ponoiub bunt, zdrada). Dawniej używano rokoszu dla publicznej potrzeby, w czasie trwogi wojennej, na zawołanie szlachty do króla. Ostatni tego był przykład za Zygm. I, 1557 pode Lwowem; tam szlachta opuściwszy króla i senat, zrobiła sobie osobne koło, i poczęła się dopominać o zdanie sobie rachunku z rządu Rzpltej. O rokoszu Gliniańskim 1580 przeciw Ludwikowi , napisał uczoną dysertacyą Xżę Jabłonowski. Nar. Chodk. i, 204. Piaseck. 234. Lata 1537 rycerstwo korony Polskiej, będąc we Lwowie, zjeżdżając się na osobne miejsca w polach, potym w klasztorze we Lwowie, w radę wstępowali; co zowiemy *rakosze; tam wolno mówili z osobna, kto chciał widzenie swoje powiadał, domagając się tego na królu, aby ich artykułom exeku-cyą uczynił. Biel. Sw. 291 b. — *§. Król miał rokosz z onemi, którzy byli w Betsurze. 1 Leop. 2 Mach. 13, 22. (rokował z niemi. 3 Leop., traktował, czynił z niemi , Unter^anblung pflegen ; cf. Etym. rzec). — 2*) W zna-

02

ROKAMBUŁ.

ROKICINA - ROKOSZ.

Na rocech (rokach) sędzia ziemski będzie sądził o wszel-    wszechnego przeciw przemocy króla i senatu. Skrlet. Pr.

ką sumę. Herb. Siat. 28. Roki, sądy ziemskie, poroczki.

Cn. Th., (cl. roczki). Wojewodowie roki wielkie sądzić mają ; a to gdy wyjdą dwoje poroczki, tedy po nich trzecie roki mają być sądzone. Tarn. Ust. 70. Apelacya ma być na wielkie roki abo na sejm walny. ib. 71. Roki, sądy grodzkie, ob. Roczki, bie SurggeridjtStermiiie. Roki skargowe « kwerele, podslarości i pisarz grodzki sądzą.

Vol, Leg. 3, 73. baS Suatember * ©ert$t ju flehten «Streit* fadjen. Rok zawity, ob. Zawity. Rok nadworny, pozwanie do dworu królewskiego. Włod. SSorlflbittig t)or b«8 #ofgcrid)t.

Rozpisuję rok, pomykam roku, zwłoczę sprawę. Cn. Th.

930. ben Sennin inciter Ijtnanêjejjen. Rok daję »pozywam, id; labę Dor ©erid)t nor. Rok przepadły * translaps, oerfanm*

1er Sennin. — §. Pozwanie słowne, ustne * rok, -münbli« d)c Sabnng. Gdy kogo sąd rokować każe, woźny pozwem słownym, rokiem zwanvm, zapozywa go. Ostr. Pr. Cyw.

2, 20.

Pochodź, sub verbo: rzec.

ROKAMBUŁ, u, w., z Franc., bie SiocamMe, ber 6djlan*

czeniu zjazdu, 3nfantmenfunft, SBerfantmlnng. Rymunt wszystkich panów Litewskich obesławszy, uczynił sejm albo rokosz, i tam się wszystkiego prawa dziedzicznego wyrzekł. Stryjk. 316. — 3) Rokosz, bunt; Slufrufyr, 2ïnf»

ftanb, Ross. Me>K40ycoóie, MCH<40yco6cTBO ; Eccl. CMyTa. i na języku). Mogły być one słowa od Zamojskiego Lentulus z innymi, którzy rokoszy onej (obs. femininum), czołem byli. Pilch. Sali. 73. et 72. Zofia od wszystkich Piotra nieprzyjaciół była ulubiona, przeto naturalnie od-daneby jej były rządy, gdyby rokosz udała się była pomyślnie. Pam. 85, i, 802. Na rokosz zawołać, ad liber-latem proclamare. Cn. Th. — 4) Rokosz, abo Hibryda,

herb; półkonia z ogonem rybim. Kurop. 3, 45. eilt SBap«    cenje, srocenje conventio ; Rag. roccittise diem statuere,

pen. ROKOSZANIN, a , m., do rokoszu należący, eilt SDîit»    convenir e de re aliqua ; Slav. pogâdjatise cf. pogodzić),

»erbünbeter, ht beu Slbeléaufflanb mit SłerflfocOtner. ROKO-SZAŃSK1, a, ie, od rokoszan, buntowniczy; Ross, aie-*'4oyco6HfciM, btc 9Ibel8ôerbûnbeten belangenb. Odwagi roko-szańskie. Bardz. Luk. 94. ROKOSZOWAĆ med. niedok.,

ROKOSZYĆ się zairnh., bunt podnosić, powstawać; mi» ber jentanb Auftreten, ftdj miber H;n aufleljnen, nerbmtben;

Ross. Me'/K4oycoócTBOBaib. Lucyper i czarci rokoszowali z bogiem i z kościołem niebieskim. Dirk, o Exorb. 7.

(przeciw bogu). Ambicyą nadęty wazy się przeciwko swemu rokoszyć monarsze. Mon. 71, 793. — §. Active: Nic to, choć na cię świat monstra rokoszy, Więcej się jednej obawiaj rozkoszy. Mon. 71, 896. buntuje, burzy, poduszcza, flufmiegeln. Porokoszyć. Mon. 225. ROKO-SZÓWKA, i, z., gatunek gruszek. Groch. W. 581. eine SIrt 23trncu. ROKOSZOWY, a, e, od rokoszu, bcn 5lbel3» ûufftaub betreffenb.

rokiem zwanym, go zapozywa. Ostr. Pr. Cyw. 2, 20. — 4) Rokować, ‘rzekać, mówić, rozprawiać; rebett Don et» maS, ftd) baoon unterhalten, baniber fpred?en. Co kto miłuje, o tym rad rokuje. Cn. Ad. 94. (co na sercu, to

rzeczone, Któremi kiedyś Ajax sam z sobą rokował, Gdy się nad morzem chodząc, do śmierci gotował. Groch. W. 549. — Rokować z kim o co » traktować, negocyo-wać, czynić z kim o co ; mit jemanben nnterbanbeln, Un» terljnilblung pflegen; (Croat. rochimsze, zroclńmsze paci-scor; Bosn. rocitise, srocitise, dogovoritise pacisci, ro-

Król rokował z onymi, którzy byli w Betsurze. 3 Leop. 2 Mach. 13, 22. (miał ‘rokosz. 1 Leop.). Przyjechał do Troi Ulisses rokować o wydanie Heleny. J. Kchan. Dz. 51. Cesarz tajemnie począł z Witołdem rokować, i osobliwe schadzki miewać, obiecując mu koronę Litewską. Stryjk. 528. Ilaliczanie, gdy im żywności już nie stawało, jęli rokować z wojewodą, i zamek poddać chcieli. Biel. 105. Książęta Ruscy z starostą zamku oblężonego rokują, aby się poddał ; agunt cum eo. Krom. 270. Wyszli obadwaj hetmani na rokowanie wspólne; ale nic nie sprawili. Warg. Cez. 1, (Boh. rokowanj ; Vind. pogodenje, sprau-lenje, spraulifhtvu ; Dal. dugovanye; Rag. uvjet, ugovor). Na rokowaniu obiecali, że bramy otworzą. Warg. Wal. 179. ROKOWY, a, e, roczny, jnfjrltd;. Pamiątki za umarłe abo pominki trzeciodniowe, czterdziestodniowe i rokowe. Smotr. Apol. 147. (coroczne). — §. Rokowy, terminowy ROKOWAĆ, -ał, -uje med. niedoli., *1) odrokówać dok., Ross. cpouHbili.

(Etym. rzec, rzekę); Boh. rokowati deliberare; radzić, ra- 1. ROLA, i, z., z Franc., bte fjiolle in filtern ïfKrttcrftficfc ; dę składać; ratlfen, beratl)fd)lagen. Ty panie mój, mając (Sorab. 2. rulla; Ross. Atme, cf. lice); 1) część sztuki, władzę rozdawania poważnej radzie głosów pod czas ro-    którą każdy aktor udawa z osobna. Teal. 24 , 26. Tru-

kowania. Star. \ot. A 2 b. Pierwej szlachta, na sejm    dnej podjąłem się roli. Teat. 52. b, 15. Granie roli Eccl.

poplużj ; Slov. rola, rolićka; Sorab. 1. robią, rola; Sorab. 2. robią; (Carn. rai, orolje jugerum, ob. Radło, ob. Orać); Slav. ordnje; Croat. ztern (ob. Ścierń), (rai » łan) ; Ross. po.w, mmma, namenKa ; Eccl. 6pas4iia (cf. brózda), ceAO, (ob. Sieło) ; Carn. kmetje, kmetya, (cf. kmieć); §. 1) pole zasiewne, Slcferfclb, ^erlaub, gelb. Jaka rola, takie też są i nasiona. Budn. 4 Ezdr. 9, 17. Rolą korcem mierz, nie sznurem abo stajem. Cn. Ad. 458. (lepiej mączno, niż łączno). To ich wszystka była rola, na galerach wojować. Paszk. Dz. 59. (całe ich gospodarstwo). Pola abo role są trojakie, jedne na oziminę, drugie na jarzynę, trzecie na ugór, według kadencyi, jako na który rok przypadną. Haur. Ek. 18. Rolą uprawiać Ross. 3CMie4t,iLCTBOBaTB. Uprawna rola; Sorab. 1. podwor, podworano, (ob. Podorać).—    2) Rola, herb;

róża, a koło niej trzy kroje; w hełmie pięć piór strusich. Kurop. 5, 45. ein SBappen. ROLNICA, y, z., botan. rodzaj rośliny, sherardia. Kluk. Dykc. 3, 76. ROLNICTWO, a, n., ziemiańskie gospodarstwo; Boh. polnost; Slov. orânj ; Sorab. i. ratarslwo, (ob. Ratajstwo); Carn. kme-tuvanye, kmetztvu , (ob. Kmiectwo) ; Vind. orastvu ,

przyjechawszy, jednego dnia wszystko, stanąwszy w polu, jnmen04X0*4eHie. — 2) Rola, lista, Regiestr. qu. v. odrokowali. Star. Ref. 161. przedeliberowali, (cf. rokosz), 2. ROLA, i, i., ROLKA, i, z., dem.; Boh. rolj, role, fie tonten aUeë h: einem Tage ab. Niewiasty do grobu idąc, o tym na drodze z sobą rokowały, kto nam odwali kamień tak niemały? Odym. Sw. 2, LI 5. — 2) Rokować, wnosić, konkludować. Ern. 65. fcbÜfßen, 6d)lnffc macfyen, ratiocinari. Cn. Tli. (rozumować). Powiedz mi, co w tobie sprawuje tę bojaźń, i to złe względem nas rokowanie? Teat. 23. b, 4. Jeśli na chęć spojrzysz, z jakąć się sposobię, Ze i mile to przyjmiesz, tak rokuję sobie. Zab.

9, 4. (prorokuję, wróżę). Najłatwiej o tym rokować, co już pominęło. Fredr. Ad. 14. prorokować, meiffagctt. Prostym wnioskiem rozumu godzi się przewidywać, i miłem niepróżnćj nadziei rokować uczuciem. N. Pam. 14, 242.

Z odwagi żołnierzy rokuje o wygranej lub przegranej.

Boh. Dyab. 3, 116. Co ty rokować sobie możesz ztąd rozumnie? Dmoch. II. 2, 2*18. Głos imperatora wskazuje i słodką rokuje nadzieję. iV. Pam. 14, 241. Gdy sobie Nestora czasy trzystoletnie Rokujesz, Kloto dzisiaj może ci nić przetnie, fol Saut. 62. (Croat. zrokuvati » przyczyną być). — 5) Rokować kogo, ustnie go pozywać, rok mu dawać; einen münbltd) tmrlaben, cittren; Boh. sroćjm.

ora-

63

ROKOSZANIN - ROKOWAĆ.

ROKOWY - ROLNICTWO.

Gdy kogo sąd rokować każe, woźny pozwem słownym,

nje, kmetnia, polsku obdelanje ; Rag. téxarje, trûd (ob.

i Podsiolich. Gol. Wym. 92. O fatalne romanse, romanse niestety, Wyście nam pokaziły młodzież i kobiety Zabi. Firc. 78. ROMANSISTA, y, m., autor romansowy, eilt iïlotttatietlfcfyretber. Wielu utrzymuje, że dawne rycerstwo bajecznych romansistów było wymysłem. Nieme. Król. 1, 135. Według pospolitego romansistów zdania, już tam miłość znajdować się nie zwykła, gdzie żadnego odmówienia obawiać sie nie trzeba. N. Pam. 41, 194. ROMANSOWY, a, e Teat. 48. b, 50.

Trud), tégh, mukka ; Croat. ratajenye , oranye ; Ross.

3emenamccTBO (cf. pachać), xxfcôoname-ctbo; Eccl. 3eMje4t-îaHie, ber SlcferBau, bergelbBau, ßanb« bail. Rolnictwo jest znajomość przyzwoitéj roli uprawy.

Kluk. Rośl. 3, 2. Naród bez rolnictwa jest głuchą pustynią. Gaz. Nar. 1, 244. Lubiący rolnictwo Eccl. iio6o3e-M-nc^aeirS. ROLNICZY, a, e, od rolnictwa, $IcferBau « ,

îîomatten •. Miłości romansowo.

SanbBau *, $elbBatt « ; Boh. poplużnj ; Ross. naxaTHLifi,

3CMie4tjmecKiH , naxapcBü, x.rfc6onamHbiH , cciłhum , ccibCKiH ; Eccl. miBhirb, (ob. Niwa). ROLNICZYĆ med. RONDEL, dla, m., RONDLIK, a, m., dem., okrągłe na-niedok., rolnictwem sie bawić, gospodarować; bcit Slcfcr*    czynie do smażenia, eilte $3ratpfanne; Boh. rendljk, ren-

Bail treiben, ber ßaitbimrtllfcfjaft obliegen. Trzeba połączyć    dlićek. Rondel, naczynie miedziane, z rączką, w kuchni

z teoryą praktykę, żeby dobrze rolniczyć. Kluk. Rośl. 3,    używane, które powinno być dobrze ubielone, ponieważ

66. ROLNIK, a, m., ROLN1CZEK, czka, m., zdrobn. ;    potrawa, gdy długo    w rondlu stoi,    zaraz miedzią prze-

s Boh. rolnjk, niwar, sedlak, (oh. Siedlak) ; Sorab. 4. ra-    chodzi. Wiel. Kuch.    425. Nie zjecie    czego? czyja będzie

tar, rataj, (rataj); (Carn. rojSk adscriplitius) ; \ind. kmet    wola Przystąp' ku temu rondlowi. Kniai., Poez. 2, 204.

(ob. Kmieć), polski zhlovek, pauer, arazh, (ob. Gbur,    — RONDELA, ob. Rodela. RONDOWAC, wyrondować;

oracz); Croat. rataj, orach, polyak (cf. Polak), delopo-    u blacharza, blachę    okrągło zgiętą    wyrównać, aby zu-

lecz, tesak ; Dal. ratay; Rag. texâk, truudnik, rataj,    pełnie była okrągłą/Magier. Mskr.,    ronbiren, ritttbett.

dok.; Ross. pOHHTL, pOUBTb, CpOHflTŁ, CpOHHTb, CpOHHIO, CpOHK), CpailHBaiO , OÓpOlIllTŁ , ypOHHTB ; upuszczać co z siebie, utracać; faßen laßen, »erlteren, »erfüllen, pr. et fig. (Sorab. 1. ronu piso ; Croat. rivam, rinuti trudere, cf. runąć ; Bosn. roniti dejicere). Roni ptak « pierze mu pada, ber 33ogel laßt bie gebern faßen, tnaufert ftd), (pierzy się). I ptak tam lecąc pióro uroni. Rys. Ad. 76. — Fig. Runtownik będzie musiał z tej pychy i pierza uronić, skoro króla zobaczy. Tward. W. D. 82. Roni koń « zęby mu padają, baS *ßferb oerltert bie 3^ne. Jeleń roni * rogi mu padają, ber £>trfd) nnrft baS ©ctnetfi aB. Wąż się roni * lini się, bie échange nnrft bie £mut aB.— Róża prędko roni kwiat swój. Hor. 1, 203. Nar. Już w piersi czyste uderzają dłonią, Już włosy na wiatr wytargnione ronią. Zimor. Siei. 194. W zawody konie wypuszczają Ze wszystkiej siły je zacinają, Chyląc się nazbyt woźniki swe ronią, Potym zronione własnym lotem gonią. Ustrz. Troi. 54. (zlatują z nich, spadają). Łzy ronić. Tr. ; Sorab. 1. fćlze ronu; Croat. ronim szuze; Bosn. roniti su-ze profundere lacrimas; Eccl. cjg3Hth, cie3K), CJie30T0-mhth. Próżno słowa twoje ronisz. Teat. 42. d, B. Wielką część dnia gnuśnym spaniem marnotrawnie uraniasz. Krom. 531. Czczym wielomówstwem uroniać drogie mo-menta czasu. Dyar. Gród. 14. Jednego z całego dyskursu nie uroniła słowa. Weg. Marm. 3, 7. (nie straciła). Zaniedbanie wiele pięknych rzeczy roni. Simon. Siei. 70. Uchodzi zima, ziemia śniegi roni. Hor. 4, 29. Nar. Łakomy człowiek i chwyta i roni, Lejąc w ten przetak, wnet woda wycieknie. Hor. 2, 120. Wielkie miał Pompej majętności, lecz więcej uronił, niżli schował. Bardz. Luk. 155. (strwonił). O unią zdrowie swoje i krew' ronili. Smotr. El. 45. (na szańc puścili, odważyli). Pieści córkę, pielęgnuje, nad nią serce roni. Zab. 15, 16. Knial. serce wylewa, fein ^crj ergfefklt. Do twojéj łaski ustawnie wzdycham, Uroń tę znanćj ducha pokorze. Kniat. Poez. 1, 4. (wylewaj, świadcz ją choć mniéj godnemu).

zemgljâk, (ob. Ziemianin); Bosn. pogljar, tesghjak (cf. RONIĆ, URONIAĆ, URANIAĆ cz. niedok., zronić, uronić ciężki, cf. ciągnąć, ‘ciachły) , rataj, kopać; Rag. pogljar, rataj, ratagl; Slav. texak ; Ross. poibHHKi, seMXCA'bieit’B, sducnauicivE, xrböonaiueu'L, opani, opaTeab , opaîafi , para»; Eccl. naxOTHHKï, f. naxcmiHua, ópasAoacpeiGb, naxaps, coAbJOBaiiHHicb, iiiißafih; §. 1) chodzący koło uprawy roli, ber SltfcrSmaim, ber $elbB«tter, ber ßatibniattn.

Rolnicy nasi, jedni mają znaczne gospodarstw-o, jak to sołtysi, okupnicy, kmiecie; drudzy mają połową mniejsze, jak to półrolnicy, zagrodnicy; inni ledwie mają jakie, jak chałupnicy i komornicy. Świtk. Dud. 441. Dziwuje się rolniczek (aralor), gdy się w jarzmie woły Chodząc walą, i kładą na ziemi w brózd poły. Zebr. Oxu.

177. ib. 579. — §. 2) Rolnik skowronek, ob. Skowronek rolnik. — §. 5) Rolnik, kwaki, rzepa podługowata słodka, karpiele, ©łctfrfiBcit. Krup. 5, 59. ROLNY, a, e, od roli, ^elb«, 5ł(Jcr » ; Roli. rolnj; Sorab. i. rohliny.

Rolno gospodarstwo. Warg. Wal. 131. betSelbbau. (Croat. polyobilen agrosus). “ROLOPOHCA, y, m., wół pługiem orząc rolą porzący. Otw. Ow. 610. ber Selbpfïüger, 2)ltrcl)' flćfcrcr. “ROLOSPRAWNY, a, e, n. p. Wyząbijała z kmiotkami rolosprawne cielce; ruricolas boues. Zebr. Ow. 120. felbbaucnb.

ROMAN , u , m., botan., gatunek Euforbii, Euphorbia Cy-parissias, rośnie na gruntach kamienistych. Kluk. Dykc.

w drukarni, galunek pisma

l, 213. eilte 2Irt (Eup^orRieit. (Croat. raman, komonika mo-nacella). ROMANA , y, z.

mniejszego od kanonu. Magier. Mskr. ROMANEK, nku,

m. , botan., gatunek Euforbii, Euphorbia Helioscopia. Kluk.

Dykc. 1, 212. Romanek mały obrotny, kołowrot, ©oit* nemticttbe, SBolfémtldj. Syr. 1489. (Boh. rmen; Ross. po-ManiKa chamomilla * rumianek). ROMANOWY, a, e, n. p.

Romanowe ziele wielkie, dendroides, ©teillflee. Syr. 1490.

ROMANS, '‘ROMAN, u, m., z Franc. ; Vind. resvefeleozhi fmifliki ; ber Sîotltatt. Zmyślone historye , co się roma-nami nazywają. Lub. Roz. 81. Dobre są i romanse, które bawiąc nauczają; ale nie wiele mamy Doświadczyńskich

Zebrane tam było, co ziemia schronić może w łonie swym najskrytszego, i słońce uronić z prześwietnych swych promieni. Tward. Wi. 149. (utworzyć). Żaden z twych poddanych przeciw tobie wiary nie uroni. Pot. Arg. 455. (nie przyniewierzy się). Obym się był nie rodził, abo swym rodzeniem, Aby mię matka była zroniła kamieniem. Kulig. Her. 24. poroniła, mißgebären. »ermerfett. RONIENIE, ia, n., "ROŃ, u, m., * baS gafleitlfljfcn, fŚer* fdjutten, Sergtejkn. (Ross. ypomL strata, utrata). Czci Portugalczyk ronem płaczu swego strasznego Albukierka. Przyb. Luz. 5. (wylewem).

Pochodź, poronić, poranić, wyronić, oronić, uronić, zaronić ; śron , śrentsly, śrenieć, ośrenieć.

RONT,    u, m. , militar. ,• obchód, objażdżka. Jak, Art. 5, 314; Rag. obhoda; Ross. 4030px, (cf. dozór); bie ffimt* ■ be, îfütibe. Trzeba nam było młynkować kątem, Chcąc się wybiegać przed czujnym rontem. Zab. 9, 346. Zabi. Nooowłóckich przestrzegam, że teraz po nocy chodzą ronty. Mon. 70, 156.

ROPA,    y, z.; Ross. pona, cyKpoBHua ; otok, (Etter, (Etter* materie. (Sorab. 2. roppa , zmarszczek). Ropa. białożółta-wa materya, która się staje z występującej krwi, i pomieszania się z nitkami mięsistemi w ranach lub wrzodach. Kluk. Z o). 1, 56; Bob. hnug, hnoge (ob. Gnój), hniiina, hnis, talów; Slov, hnûg wredè ; Uung. genyetseg ; Vind. gnnui, botter; Croat. gnóy, gnyoj, gnyilad; Dal. gnój; Bosn. ghnoj ; Slav. gnój; Sorab. 2. talug ; Sorab. 1. yèdrno. Obmywa z ropy ubroczone ciało. Bardz. Luk. 106. — §. Ropa, bitumen. Syxt. Szki 140. 23ergma$$, 3nben« ped). Cieplice te mają w sobie siarkę abo hałun ; drugie klej abo ropę, jako ją nazywają ci, którzy za Drohobycza kopią tę ropę. Syxl. Szki. 82. Słone wody gorzkiego smaku nabywają z kleju albo ropy jeziora, ib. 105. ROPCZYCE, miasto w Sandomierskim. Dyko. Geogr. 2, 555. eine Stabt in ber SBoim. 6anbomtr.

ROPfĆ mcd. niedok.\ (Sorab. 2. ropisz marszczyć); czy-

watÿ; Slov. zahnogenÿ; Hung. genyetsóges; Sorab. 1. yedmoyitć, yćdmoyiczne; Vitid. höttrau, gnojan, tvuren , tvuroviten, gnjilast, gnoinoranast ; Croat. gnoien, gnoj-ni ; Ross. rHoeuaTbiä, mohhum, rnoiiCTbnl (cf. gnojny), HapuBHbiw, BepeAaHBMS ; Koci. pormcruH, rnoeTontiBEiK, citernb, tmß (Eiter. Do Łazarza psi przychadzali, A wrzody jego ropiste lizali, Odym. Sw. 2, D b. — §. Ropisty, ropie podobny. Ca. Th., eiteratig. ROPSKO, a, n., paskudna ropa, ImfMufyer (Eiter. Ropsko i otok smrodliwy. Roh. Dyab. 2, 54.

ROPUCHA, y, i. ; (Boh. ropauch sopel, cf. Sorab. 1. żkropawć chropawy; Ross. panyxa, partyuiKa salmo ma-raenula; cf. Gall. crapaud; liai, rospo); parchata żaba, bie dritte; Slov. zemska żaba, gedowató żaba; Boh. żaba zahradnj, zemskó , gedownld , chrastawd ; Sorab. 2i schkrodawa ; Sorab. 1. krókawa, fymcżiża ; Vind. kra-stova shaba , krota , fhatorniza ; Croat. krasztava sabn , krasztacha; Carn. puf; Bosn. sgjabha znpuhacja, rugna-va; Rag. xahba zapuchaccja, gubbaviza; Slav. krastava xabba ; Ross. KOpocTOBaH jiaryniKa , ata6a ; §. 1) rana bufo , daleko większa od pospolitej żaby, ciemnoszorawa, ma na sobie brodawki obrzydliwe. Zool. 205. Żabę kro-stawą Ruśniacy jednóm słowem zowia czerpachą, t. j. żabą leśną. Urs. Gr. 144.    $. Ropucha, voc&mus homi-

minem vel animal aliquod parvum, guando ultra modum suae corporalurae itiflalur ira vel superlia, eine büfe Sîrote, eine ftolje, aufgeblafenc SMic. Aliqui tarnen dic.unt esse ranae mojoris nomen , et sane modus loquendi : Odv-ma się jak ropucha, er Plajt fie!) auf mie eine Ütmc, mie ein projet). Cn. Ad. 4, (cf. nadął się jak półtora nieszczęścia ; gdy konia kują , żaba nogi nadstawia) ; indicat trans-lalum esse ab aliquo proprio. Cn. Th. 925. — §. 2) Mi-lit. Ropucha, łoże żelazne moździerzowe. Jak. Art. 3 ,

514. eine eiferne üWörferlaoetfe. R0PCSZY, a, e, od ropuchy; Carn. krótne, dritten* Czart ukryty w barwie czai się ropuszćj. Przyb. Mili. 129. nić, aby się zebrało, zropiło; eitern machen, eitern laffen; RORATY piw., nabożeństwo adwentowe, bie îlbüentyanba^t Boh. zgitrit.i* zgitrowati, (cf. jątrzyć) ; Sorab. 2. jetschisch ; in ber Siontifrften Atirc^e bet; fieben brennenben Stdjtern. U nas Ross. ritoiin». Emarginare, ropić , rozgnoić abo rozsze-    w Polszczę oznacza stę adwent roratami, to jest mszą

rzyć wrzód abo ranę. Mącz. Ropiąey, suppuralorius. Cn.    przed wschodem słońca odprawianą , w której iniroit od

7/i. ROPIĆ się recipr. ; Boh. g.itriti se , gitrjrn se; So-    słowa: Rorate zaczyna się; pod czas tej mszy stawiają

rab. 2. szę talużisz; Sorab. 1. podyetżu szo , noyu szo,    siedm świec gorejących na ołtarzu. Cerem. 1, 189.

yedniu szo, zaciekam, biniez , (ob. Gnić); Vind.r olezbi,    A ras. Zb. 2, 56. Żarn. Post. Ab. — Na roraty " wstają

o szulerach , pinie śpią do świtu, ÜMjtfcbmdr* RORATNY, a, e, od

ötvuriti, otikuvat, otiekuvati, se gnójit,, heitrati ; Bosn.    pobożni. Dwór. J A. mówi się czasem

gnojitise; Rag. ghnoittise , oghnoittjse ; Croat. ognajam-    janicach, którzy całą noc

sze; Ross. rnOHTfeCH, napBaTb, HapbiBaTb ; ropę wypu-    mer. — §■ Roraty « Adwent qu. v.

szczać, ropą ciec, eitern. Cn. Th. ROPIEĆ nijak, niedok.,    rorat; n. p. Zwiastowanie anielskie do panny Maryi wspo-

zropieć dok.', ropą zajść, w ropę przejść, Jit (Eiter merbctt.    minając, roratną mszą śpiewamy. Hrbst. Nauk. Ń.

Wnet jego sadło, ciało, jego miazga cała Od gnusno- ROS — »Roz qu. v.

ści z pijaństwem złączonej zropiała. Zab. 8, 93. Treb. ROSA, y, z.; (Boh. rosa, rosyćka ; Slov. rosa; Sorab. 1. Z dołków, gdzie były oczy, żaby wyglądały, Po twarzy roszą, roffa, rosa; Sorab. 2. roszą; Carn. rósa ; Vind. rota, zaś zropiałćj jaszczurki biegały. Łącz. Zw. 12. ROPI-    rofsa; Croat. roszą; Slav. rossa; Rog. rossa, rossizza-,

STOŚĆ, ści, i., ropienie, purulentia. Mącz., Sorab. 1.    Rosn. rosa; Ross. pocą; Lat. ros ; Gall. rosée, Graec.

yetżno, yedrnoyitofcź, Vind. tvurnost ; Croat. gnoina,    eoarj, dgócrog, cf. Hebr. CD") rasas, aspersit, apud Chal-

owa mewi-

R 0 N. I E N I E - ROPISTY.

ROPSRO - ROSA.

65

gnoinoszt; Hung. genetség, baâ Gitern, mcnn etm«^ roll    daeos stillavit ; cf. Germ, riefeln); ber £fmn,

ijt BOlt (EitcrmatericĆ ROPISTY, a, e, ROPISTO adverb.,    doma wilgoć, która po zachodzie słońca w ciepłe cza-

ropiący się, pełen ropy, purulentus. Mącz., Boh. hniso-    sy, rośliny znacznemi kroplami okłada. Kluk. Rośl. 3, 90.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

66

ROSADA- ROSIĆ.

ROSICZKA - ROŚLINOPISARZ.

sil. Przędz. 13. Niektórzy roszą len przez 3 lub 4 niedziele podług czasu. ib. 13. et 107. ROSICZKA; i, i., ROSNIK, a, m„ ros solis ; Ross. coJHeuHaa pocą, ©ott« ncnt^flu; listeczki tego ziela, im bardziéj słońce przypala , tym więcej wilgoci abo rosy w sobie mają. Syr. 330. Kluk. Rośl. 2, 249. Chmiel. 1, 643, drosera Linn. wilgoć na liście występujca, ma gubić brodawki. Kluk. Dykc. 1, 196. ROSINIEC, herb; idem yuod Slepowron. Kurop. 3, 45. R0S1STY, a, e, ROSISTO adverb.; Roh. rosna-tÿ, piny rosy; Sorab. 1. roszoyité ; Garn. rosliv, rosnat ; Vind. rofliu, rofen , rofoviten ; Dosn. rośni ; Croat. ro-szlyiv ; Ross. pociiCTbiii ; pełen rosy, rośny ; »oll £l;ail , tpaitfo ^ ï»Ctpaut. Rosista noc. Groch. W. 138. Zmrok rosistemi kropi cię perłami. Suszyć. Pieśń. 2, B 2 b. Obłok rosiły. W. Jcs. 18, 4. Wiatr rosisty. W. Dan. 5, 50. Dmą rosista Zefir wiejąc zgoła, Z ziemi na wiosnę wyprowadza zioła. Bardz. Trag. 121. Rosistym być Eccl. pOCOTOlIIITW.

ROSKARACZYĆ, ROSKAZAĆ , R0SK1DAĆ , ROSKLEPAĆ, ROSKOOZOWAĆ, ROSKOSZ, ROSKOSZOWAĆ , ROS-KUCLOWAĆ, ROSKURCZYĆ, ROSKW1LIĆ, ROŚŁAPAĆ, ROSłiAWIAC , vid. sub. Roz — , suis in locis.

rośnienie, *rost, płód, płodność; Carn. rast; (Ross. pacrL źrzałość, doźrzałość),    Ro

la bujna w swej rośli uszczęśliwiła dobytki. Chodk. Kost. 12. — *§. Roślina, eilt Csrbgem«d)§, eine ^flanje. Natura wywodzi z wód łona rośle. Przyb. Luz. 524. Kazała dobrotliwie łonu płodnej ziemi Roślami dla mieszkańców kwitnąć lecząceini. Przyb. Ab. 111. Tym porostom, tym gumom, kapiącym kroplisto, Niewidzialne gładkie rośle chropowacą. Przyb. Milt. 125. ROSŁEK, sika, w., wyrostek, młodzieniaszek. Tr. (cf. rostek); ein junger SDîenfd), ein SUtfffböjMttfl. ROŚLINA, y, i., bic ÿjlanjc, ba$ (Yrbge-mâdjô; Roh. rostlina, zrostlina, zroslîinka, wyrostlina, ze-lina (cf. ziele), bylina, bylinka, (cf. bylina, byle); Vind. rast, rastje, scmelska rast, semloraslje, vfadiza, safad, blanza, mladiza; Carn. sasajaniza; Rag. striik (cf. strąk), tàrs , tarstak , ( biglje herba medica ) ; Ross, ófcuie , 6bi-amia, 6bi.unn;a, pacieuie, npon3pacieiiic, nposaóeme, 3eaie, Tpana; Eccl. cafli (cf. sad), lęaawL , (óbMHHtio, óbiJiieMb nopacTaio herbesco). Rośliny są ciała organiczne bezduszne, wyrastające z ziemi: drzewa, krzewiny, zioła są rośliny. Bot. Kar. 5. Tournefort rozłożywszy rośliny na drzewa, krzewiny, podkrzewiny, i zioła, podzielił je

ROŚLNY, a, e, od roślin, ^flattjen » ; Boh. bylinnÿ; Eccl. 6biJbHbii1 , óbmiiiibiii. Oleje i żywice roślinne. Krumł. 96. Klej roślinny, gumi. ib. 96. N. Pum. 6, 516. Gdzie gniją materye roślne, zwykła się pokazować saletra. Jak. Art. 1, 47. R0ŚLINIARN1A , i, ź., krzewodom. Pam. 83, 434; Ross. Teimma, baê £retf>|l(Urô, @eti)â(^ô=> tyauS’. ROŚLINISTY, a, e, — o adverb., pełen roślin, zielisty: pffaujenreid), frautreid; ; Eccl. óbiMCTbiil. ROŚLl-NONOŚNY, a, e, noszący rośliny, pflonjeutragcitb; Eccl. 3JiaKOHOceub ; {Verb. 3iaKOHOiuy, Grace, ykoycfoęiar, 3ia-KOciaiejiemL, Graec. xloavy\-ç virenter splcndens ). RO-ŚLINOPISARZ, a, m., botaniczny autor, $flanieitbefd)reil>er.

Hub. Wst. 162. Na zaraniu rosa z wiatru spuszczona bywa. Birk. Zbar. C b. Rosa kroplista. Bardz. Luk. 99. Skropcie już pola perłową rosą O górne zdroje. Miask. Ryt. 1. Rosa pada. Cn. Th., Vind. rofsa pada, rofsi; Sorab. 1. roszą pada. Plodnoczynna rosa. Zab. 8, 253. Nar. et 10, 53. Koss. Rosa miodowa; Ross. MCAHnaa pocą, ob. Miodowy.

Pochodź, rosić, obrosić; obraszać, porosić; rosisty, rosaly.

ROSADA, oh. Rozsada.

ROSAJOA, y, i„ w bucie śklanćj, tafla śkła ordynaryjnego zielonego, których 120 sztuk idzie na skrzynią. Magier. Mskr., eine orbmflre grüne ©laétafel.

ROSATY, a, e, na kształt rosy, une $1jem,    Do wina

używają cukru rosatego, w aptece przyprawnego, dla uczynienia go łagodnym. Çresc. 353.

ROŚĆ, ob. Rosnąć. ROSC1AĆ, oh. Rozciąć. ROSCIAGŁOŚĆ, ROSCIĄG-ŁY, ROSCIAGNAĆ, ob. Rozciągnąć.

1.    ROSC1C, rościł, rości, roszczę cz.nicdok., urościć dok., robić, żeby co rosło; Bosn. vrjesgiti ( cf. wrzos), cinit rasti ; Ross. pocTMTb , pomy, Boapaciiiib , B03pamarb , (poma, poiUMiia gaj) ; Eccl. pamy, (pącTHTCJibHbHi vim au-gendi habens), tvadflett machen. Mysze łajno na głowie oblazłćj włosy rości. Sienn. 175. Ziele smolnik dobre jest w gnojeniu ran, roszcząc w nich ciało. Spicz. 9. — Transi. Rościć, fig. wzkrzeszać, wzbudzać; rege madjett, entfielen nfrtdjctt. Państwo miał w ręku, gdyby chciał rościć W półrynku wojnę. Chrośc. Luk. 183. Twój gniew mi panie codzie ń zgubę rości. Morsit. 95. Oprzeć nie mogłem się skłonności, alem nadziei nie rościł nigdy. Teat. i, 69. id) ndljrte feine Hoffnung. Widząc jej portret u niego, nie miałżem rościć podejźrzenia? Teat. 9, 21. Slrguwljn köpfen, 3Irgnw(m udbren. Pretensye rościć, zmyślać sobie pretensye, ^rdtcnftimcn machen.

2.    ROŚCIĆ, ob. Roszcić. ROSCIEC, R0SC1EK, ob. Roz-

‘ ciek. ROSCIĘTY, ROSCINAĆ, ROSCINEK, ob. Rozciąc.

ROSFORNY, ob. Rozworny.

ROSIATA, y, z., mleko gęste warzone z jajkami, bref gc* fottnte ?D(tld) mit (üfyern. Wiel. Kuch. 425.

ROSIĆ, -ił, -i, roszę cz. niedok., urosić dok. ; Boh. rosili, rausam; Viftd. rofiti, narofuvati; Carn. rosim ; Croat. ro-szirn; Slav. rositi ; Rag. rossitti ; Ross. pociiTb, pomy; $. 1) na kształt rosy pokrapiać, nue mit 3$au Retteten, Bcfprengett, Betrauen. Twarz łzami rosi. Jabl Te!. 79. Mirtyl wzrok w ojcu utopiony czasem w niebo wznosił, 1 radosnemi łzami piękne lica rosił. Chód. Gesn. 18. Rumieniec jej policzków łzami uroszony. ł}rzyb. Luz. 47. Oczy łzami urosz.one. Min. Ryt. 1, 148. Krwią swoją własną ranne członki rosi. Past. Fid. 41. Wonią uro-szone Miała po barkacli włosy rozpuszconc. Hor. 2, 133. Min. Kapłan trzymając w ręce kropidło, Naprzód rosi święconą wodą ono bydło. Pot. Arg. 125. — §. 2) Rosić len» pod niebem na rosie go blechować, bcit $lad)§ im £(j«ne liegen laffen uitb fo Bleidjeu. Roszenie lnu ; po wyciągnieniu go z wody rozściela się na łące skoszonej rzędami, jak najcieniej, aby sie wyblichował, czyli uro-

‘ROŚL, i,

gromad 22. Bot. Nar. 155.

ROŚLINNY ,

na

ROŚLINOPISMO - ROSNĄĆ.

ROŚ NIK - ROSOŁOWY.

67

Najsławniejsi roślinopisarze w Polskim języku Marcin    rosło , jedno z prawdziwych dekretów pana twego. Rej.

z Urzędowa i Syreniusz. Bot. Nar. 4. ROŚLINOPISMO,    Post. U u 3. ROŚN1K, ob. Rosiczka.

a, n., botanika, mówi o roślinach. Bot. Nar. 2 , bic    Pochodź, sub nomine ród.

Materielle, ^jhuijenfunbe. ROSŁOSĆ, ści, i., sp»rość, ROŚNY, a, e, rosisty, pełen rosy, roscidus] Boh

rośny, rosnaty, piny rosy; Sorab. {. roszoyitć ; Garn. rosliv, rosnat; Yind. rofliu , rofen , rofoviten ; Croat.ro-szen , roszlyiv; Boso. rośni; Pag. rösni; Boss. pocHMÜ; n. p. Rośna noc. Mącz., tljautg, soli ïfyau. Wiatr rośny przewiewa. 1 Leop. Dan. 3, 50.

. rosnj,

großer 23ncl)3. Hippiasz w siłach i rosłości olbrzymom równy. Ter. Tel. 5H. — (R0SL1T0WAĆ sie, ob. Rozli-tować się). — ROSŁY, a, e, spory, groß geroad)fen, groß.

dem.] Boh. rosol ; Sorab. 2. roszol (słona woda); Sorab. 1. roszow, ro-szel ; Vind. founa vlaga, flana vîaga, founi fok ; Croat. raszol salsilago; Bosn. rasó, salamura; (liai, salamoja) ; Bag. râsoo , rûsogljc salsilago ; Boss. paacojï, poccub, 3aco,ii>, (cf. Germ. ©lilie, ©ulje) ; rosół warzonych rzeczy, n. p. z sztuki mięsa wywarzony, bie $Ieifcbbriif>Q, (cf. bulion). Rosoł z mięsa warzonego, z pietruszką, seler-kiem, porami, marchwią, który na pierwszą potrawę wszędzie dają. Wiel. Kuch. 426. Rosoł Włoski , mene-stra. ib. 416. Żył skąpo, to też nie wołu Dał gotować do rosołu, Płaska przyszła z supą rzadką miska. Jak. Baj. 35. Jarząbek w rosole. Banial. B 3. Podobno bez łyżki rosołu jeść nie można. Teat. 8, 39. — $. Rosoł, abo rosołowa przyprawa do potraw omaczania. sai-sza. Cn. Tli. bie ütunfe, bic ©ßUCC. — §. Rosoł do surowych rzeczy, ryb, mięsa etc,, lak, dla chowania długiego, Carn. slanamurja : Boss. jydiyKT,, bie ©aljlacre, bie Satfc. Kablion solą przełożony lepiej dochowuje się, niż rosołem zalany. Wyrw. Geogr. 425. Dla takowego bydła trzeba sieczkę zaparzać, rosołkiem zasolonym krasić. Baur. Sk 52. — Fig. Topią go bezbożnie w morskich wód rosole. Toi. Saut. 50. (w wełnach morskich). Przygorzkim krwawych łez rosole. Ustrz. Klaud. 67. Ustrz. Troi. 12. et 45. przy strumieniu łez, płaczu, bittere ïftrünenfint^. — Transi. W rosole być, leżeć, w smutku, frasunku, w dolegliwościach, w ambarasie, w biedzie, w obertasach ; in ber ©nppe fep, liegen, itr Scbrdngniffen, im ©ebrünge, tn Słotl), Stummer. Słuchaj siostro, gdybym ja w tym rosole była, Zapewnebym swe serce ojcu otworzyła. Min. Byt. 1, 22. Już drugi dzień mija, Jak w tym rosole m;:ło jada, sypia, pija. Pot. Arg. 229. Coż mi to powiadacie, jakobym w tej szkole Nie był i ja , i w tymże nie leżał rosole! Zimor. Siei. 229. Kiedy tak chcą, niechajże zostaną w swym rosole. Gorn. Dw. 65. O której białejgłowie raz sława rozpusty wyjdzie, już ta nieboga zawzdy w tym rosole zostać musi. Gorn. Dw. 219. Zadzierżyli Polacy posłów Czeskich dla cesarza, aby go w rosole dla Prus trzymali. Biel. 275. et 457. Birk. Zbar. D. — (ROSOLIS, u, m., Włoska wódka , SRoffdi. Za kwartę gorzałeczki ociec po dwa grosza płacił; a pan młody rosom solis po dwa czerwone złote. Fałib. E 3). — ROSOŁOWY, a, e, od rosołu , bie $ritl)e, gleifd;bntl)e, ©aljlaife betreffenb; Boss. pa3CO.ibHL»1. Rosołowa strawa; sucha, mokra, mięso, ryby do rosołu , salsamenlum. CnK Th. ; ( Bosn. salum,

(Boh. rostliwÿ rosnący; Bag. raastgliv vegetabilis). Rosły na kształt wieży. Przyb. Milt. 178, Rosłe cedry Libańskie, Ryb. Ps. 50. Na rosłe góry srogi piorun bije. ROSOCHÀ etc., ob. Rozsocha. ßardz. Trag. 244. Katechizm dla roślejszych. Ryb. Ps. ROSODAJNY, a, e; Eccl. poco4axejbiibiii; tjjaugebcnb. praef. für bie ©noadjfettertt. Wszyscyśmy teraz pośli Za ROSOŁ, u, m. .ROSOŁEK, łku, tn., światem mali i rośli. J. Kchan. Dz. 299. W młodych i rosłych leciech. Glicz. Wych. E 5. — (ROŚMIAĆ się, ob. Rozśmiać się. ROŚMIESZYĆ, ob. Rozśmieszyć). —

ROSNĄĆ, ‘ROŚĆ, rósł, rośnie, 'roście, rosnę, ‘rostę verb. med. niedok., urosnąć, zrosnąć, dok. ; Boh. rüsti, zrusti, zrostl ; Slov. rostu , rostnu ; Sorab. 2. rofcż, roszl, rostu ; Sorab. 1. rostu, zrostu; Carn. tasti, rAstem ; Yind. rasti, rafèl, rastern, rastim, odstaulat; Croat. raszti, ra-zti, raztem , raszelszem; Dal. reezti ; Bag. raasti, rûstje-ti, rattjeti ; Bosn. rasti , uzmosgitise; Ross. pocm, po-dy, pady ; ( cf. Hung. arad ; Ger. fRciß ul Pfropfreis, cf. Lat. cresco; Aeol. xęm<rxw) ; większym się stać, toitdp fett. Jeżeli zwierz przez pokarm odbiera więcej nowych części, niż utrącą, wtedy rośnie. Lecz wielkie podobieństwo, iż rośnienie nie czyni nowych części, tylko rozszerza te, które już są. Kluk. Zw. 1, 121. Ziółka te tylko, które u nas 'rostą, będę wypisywał. Urzed. 16.

O kwiatki ! co na inszej nie zrośniecie ziemi. Przyb. Milt.

355. Rosnące płoty i ogrodzenia z witwiny. Mon. 74,

760. żywe, lebenbige B^une. Piotr rośnie, Jan urósł, a ja nie urosnę? Kras. W. 22. Ciasto zaczynione poczyna ruszać i ‘rość. Syr. podnosić się, ttmcbfeit, (Utffłet* gen, aufqinflctt. Ta miłość, jak ciasto na drożdżach rośnie. Teat. 10, 76. Odległością opinia ‘roście. Fredr. Ad.

298. ‘Rosta pieniądze, frasunku przybywa. Lib. Bor. 76. pomnażają się, ftd; oermeltren. Książęta Litewscy przez zgodę w sławę, w możność i w potężne panowanie rośli. Stryjk. 228. Światłość słoneczna, gdy słońce, wschodzi, pomału ‘roście. Sk. Kaz. 45. Róże daj, abyśmy od posłuszeństwa twego nie odstępowali, ‘rostąc w mądrości i w pobożności. Sk. Kaz. 45. Gdy choroba rosła, był znacznej cierpliwości. Birk. Dom. 58. Serce rośnie z radości, bnS $erj rofldjft, fdmnllt oor $rennbe. Aż serce rośnie, kiedy się to pokazują na dal skutki stokrotne. Teat. 26. c, 77. One dziewice, one bujne moło-dyce , aż serce patrzącym na nie‘roście. Gwagn. 512.—

Math. Rzędy, których wyrazy tym bardziej rosną, im bardziej oddalają się od początku, nazywają się rzędy rosnące; sériés divergentes. Jak. Math. 2, 168. fteigenbe ftolgeretOett.— §. Rosnąć z czego * wyrastać z czego, podchodzić z czego; auS etioaS ernmdjjen, entfprtngen, (tor* fommett. Z małych rzeczy wielkie 'rostą. Opal. Sat. 148.

Z głupstwa wszystkie nieprawośći ‘rostą. G om. Dw. ded.

Nie mniemaj, gdzie cię ogień popali, woda potopi, na polu zginie, w oborze pozdycha, aby to tobie zkąd inąd

le, ob. Jaskółcze ziele. ROSTOPIĆ , ROSTROIĆ, RO-STROPNY, ROSTRUCHAN, ob. sub Rozt —.

stvari osogljene ; Croat. poszólje). Rosołowy, nasalany, słony, sucho, mokro. Cn. Th. ©htijepöfelteö, j. 53. gletfify, gifdje lt. f. tt). Rosołowych rzeczy, zwłaszcza ryb przeku- ROSTRUCHARZ, “'ROZTRUCHARZ, a. m., z AHem. berSiofb pień, nasalacz, salsamentarius. Cn. Th. ber tëtnpôfler, ber täufcfyer. §. 1 ) ‘Rostucharz, który końmi trybuje , hip-etngepofelte 0nd;ett ocrfmtft. Rosołowe mięso, ob. Pekiel-    pocomos. Mącz.,    (Boh. konjr, konir; Carn.    kojnar;    \ind.

Ilcjsz. Rosołowy statek, solanka. Cn. Th. 1038, ettt ©C«    koinski kupez,    klusatni barantavez). Rostrucharz,    któ-

fiïp juin ©tnfaljen. \Shv. rosołowaljm, kysljm muceo, mu- ry na przedaj konie stawia, chowa je bardzo rozkosznie, cesco).    . iżby je jak najlepiej przedał. Cłom. Sen. 420. Rostru-

ROSOMAK, a, in. ; Boss. poccoaiaxa ; Lat. tned. rosoma-    charze, co końmi kupczą, płacą od osoby po złt. dwa.

eus; źwierzę wielkości psa dużego, ze wszystkich zwie-    Vol. Leg. 2,984. Frasował się na roztrucharza, że zby-

rząt najobżartsze. Zool. 524, mustella gulo , ber 5§telfrajL    tnie drogo zacenił konia. 6om. Bw. 167. — §. Ro-

Gwagn. 429. Rosomak, zwierz żarłoczny; objadłszy się    strucharz, co ludźmi kupczy, martauz; eilt ©eeleitoerFdtt*

idzie między podwójne gałęzie, tam się gwałtem póty    fer, ©daueit^ćtnbler. Niecny rostrucharz z uczciwemi cia-

ciśnie, póki żołądka obepchanego, nie wypróżni, i zno-    Jy Kupczy dzień cały. Klon. Fl. C 2. (not. «mango, ku-

wu na nowo swojej obżartości czyni zadosyó. Chmiel. 1,    piec co ludźmi    kupczy»). Za ucznia cię    Judaszu    pan

583. Tuczybrzuchowie, którzy zawsze jak rosomaki obe*    przyjął, nie za    rostrucharza. Pot. Zac. 11..    —    2)    Ro-

tkawszy się, i jak bacy opiwszy się, idą spać. Firn. Kam.    strucharz, jcdnacz kupca, kupi, stręćzyciel. Cn. Th. 242.

538, Vind. shertovez, oshertnik, preshertnik, veliku je—    raj fura , ber 3utt)ei|'er, 3ufd)ait}CV. — §. Transi. Słuchaj-

dez, posheruh ; Hoss. nenak^a. — Transi. Łacniej się    cięż jakie życie było rostrucharza onego, (bogacza przed

było lobie zgadzać z nami , Niżliby rosomacy mieli wła-    którego drzwiami biedny Łazarz leżał). W. Post. W. 2,

dać nami. Biel. S. M. A 3 b. żarłoki, żałroczni, łakomi    59. Rozkosze rostrucharza tego. ib. G2. ROSTRU-

sąsiedzi. ROSOMASZY, a, e, od rosomaka, 53ielffftß ⁵ ;    CHARSTWO, a, n., rostrucharskie rzemiosło, trudnienie

Boss. poccoMuuiin, poccOMawemft.    się przedawaniem koni; SRpjtyaitbfl, SHpßtaiifd) ; Boh. ko-

ROSONOŚNY, n. p. księżyc. Olw. Wirg. 434, roscida luna, rńrstwj. ROSTRUCHARSKI, a, ie ; Boh. konjrsky. łjjaitbringenb ; Carn. rosanosne; Vind. rofonofni; EccL ‘ROSTRŸHA, y, m., [ROZSTRYHA, qu. v. z rusk. ; Etym. pocoHOCHŁlił. ROSORODNY id. Tr.    strzydz 2], rozstfycha, rozstrychnienie, ob. Rozstrychnąć.

ROSOSZKA, ob. Rozsoszka.    '    — *§. Rostryha, (odsczepieniec, cf. rozkolnik), [/łoss.

‘ROSPA, y, a., ROZSPA, rozsypka, rozsypanie, batf 3^’’    pa3CTpwra, wyświęcony, z kapłaństwa złożony, eilt ©lit*

flreueit, 3wftobcil. Nie chciał Febus żałosny swego po-    mcillter 2], ein Slbtviinniger. Przez apostołów i rostryhów

kolenia, na rospę w popioł puścić; in einer es labi. Zebr.    to się dzieje. Firn. Kam. 62. Niezbożny rostryho, nie-

Ow. 46.    dosyć na tym masz, iż ceremonie sakramentalne ganisz,

ROSPACZ, ob. Rozpacz RflSPADAĆ, ob. Rozpaść. ROS-    ale i na samego sakramentów podawcę bluźnisz. ib. 62.

PADLINA , oh. Rozpadlina. ROSPĄK, ob. Rozpąk. ROS-    Niewstydliwy rostryho. ib. 58. Stulże rostryho pysk ,

PALIĆ, ob. Rozpalić. ROSPAMIETAĆ, ob. Rozpamietnć.    a niepotrzebnie nie gdakaj, ib. 225.

trysk, Roztrząsnąć, Rozstrzelić, Roztrzęsywać, Roztrze-źwić, Rozstrzygnąć.

‘ROSTUCHARZ , ob. Rostrucharz , R0STUCZN1EĆ , RO-STCCZYĆ, ROST WARTY; ROSTWARZAĆ, ROSTWO-RZYĆ, ROSTYKAG, ROSTYRAĆ, ROSTYRK, vid. sub. Rozt — .

ROSPAR, ob. Rozpar. ROSPARAĆ , ob. Rozpróć. ROZ- ROSTRYSK, ROSTRZĄSNĄG, ROSTRZELIĆ. ROSTRZE-PASAĆ, ROSPECZN1EĆ, ROSPEDZIĆ, ROSPETAĆ, ROS- SYWAĆ , ROSTRZEŹWIĆ, ROSTRZYGNAĆ, ob. Roz-PIAC, ROSPIĆf vide sub. Rozp —. ROSPIERAĆ, ob. Ro-zeprzeć. ROSPIERZCHNAĆ, ROSP1EŚC1Ć, sub. Rozp — .

ROSPIJAĆ, ob. Rozpić. ‘

ROSPIKAM1EŃ, ia, m., ziele, biedi żeniec, saxifragia, (Stein pimpM. Śleszk. Fed. 420.

desbela, Rufiansku zharslvu, Mofhkovitsku zelarslvu ; Boss. Poetin ; Moskwa, wielkie cesarstwo częścią w Azy i, częścią w Europie. Dykc. Geogr. 2, 558. iRiißlanb. Tytuł Imperatorowej całej Rosvi, aller SîenRcit, Rzplta uznała. Vol. Leg. 1, 23. R OS Y ANIN, ,::ROS, a, m., ‘Moskal. Dykc. Geogr. 2, 358, ber $u[fe ; Bosn. Rus ; Vind. Ru-fianz, Rufiak, Mofhkovit, Mofhkovitar ; Croat. Moskov; Ross. PoceiHHHiiï, vulg. PycaKï, [ob. Rusy) : Eccl. Pocc’b. Apostoł Andrzej postawił krzyż na górach Kijowskich, i ochrzcił niektórych ‘Rosów. Fund. i. *Rosy nie byli z Rzymianami w jedności wiary. ib. pr. ż„ ‘Moskiewka, bte Dîiifîtmt; Boss. PocciaHKa. ROSYJSKI, a, ie, ‘Moskiewski,    ; Boh. Ruskÿ, (ob. Ru-

ROSP1SAĆ, ROSP1STY, ROSPŁASZAĆ. ROSPŁATAĆ, POSPLATAĆ , ROSPLEŚĆ, ROSPŁOSZYĆ, ROSPŁYNAĆ, ROSUNAĆ, ob. Rozsunąć, ROŚWIEG1Ć, ob. Rozświecić. ROSPŁYWAĆ, ROSPUSTA, ROSSADZIĆ", ROSS1ESĆ, ROSYA, yi, z., (cf. Ruś); Vind. Ruska semla, Rutenska etc., etc.; ob. sub. Rozp —, Rozs — , suis in loch.

‘ROST, u. m. ; Boss. poers; wzrost, ber 28udi$. Zab. 8,

330. Iźyck., cf. *rośl.

ROSTAG sie, ROSTAJNIA etc., ob. Rozst —. ROSTĘ<Rosnę , ob. Rosnąć. ‘ROSTEK , sika , m. ; Boss. pocTOKT»,

(distng. roztok) ; latorośl, ber 3twetg, ber 6proffe. Tr., (cf. rosłek). Wypalenie lasów niszczy aż do korzeni puszczające się młode rostki. Fam. 83 , 353. Korzonki przykrywa ziemia , a rostki puszczają się z korzonków.

Brzost. Duch. 26. ib. 20.

ROSY ANKA, i,

68

ROSOMA K - ROSTOP A ŚĆ.

ROSTOPIĆ - ROSYJSKI.

ROSTERK etc., ob. Roztcrk. ROSTFARKI, ob. Rosztfarki,

ROSTNICA, ob. Spólnica ryba. ROSTOCZYĆ, ROSTOK, ob: Roztoczyć. ROSTOP, ob. Roztop. ROSTOPASC zie-

drzewem. Os. Żel. baö ©rj rofłett, aftóreitnett, afrfdjmelietr. Przeplatanie rudy, po naszemu rosztowanie. Os. Rud.

52. Regulus najwięcej w rudach przeszkadza, gdy go pierwej nie wypędzą przez wolne rusztowanie. Torz. Śki. 252. ROSZTOWAĆ, RUSZTOWAĆ, -al, - uje, cz. niedole., urosztować dok., piętrować, rosztowanie sławić; eut ©e* riift hatten, ruften. Cn. Th.', Vind. rufhtati, perpraviti, perpraulati, napraulati, rufhtuvati; Ross. npHMOCTHTb, npit-»lamtiBaTt, iiOAMOcnrrb, noAMamiman,, b3mocthti>. Rusztować, podrusztować, u cieśli i mularzy, z belek i tarcic robić pielrowanie przy budowli gmachów, lub do re-paracyi ich. Magier. Mskr. — Transi, fig. Doszli, jak stawić sidła na’ zwierza, i jaki Na głupiołaczne zeru lep rosztować ptaki. Pilch. Sen. list. o, 53. Pająk siateczki swoje na one ścianę zapuścił, i dziurę one urosztował. Sk. Żyw. 1, 42. zabudował, oerPaitcn. Dowcip autora przez subtelne spoję i wiązania tak dzieło całe urosztował, iż nic wyniknąć bez ruiny całego gmachu nie można. Pilch: Sen. list. i, 270. obudował, urobił, aufbanen. ROSZTOWANIE, ia, n., mularskie rosztowanie , z Niem., baê ©e* rüfte ber 9J?aurer; Boh. leśenj; Sorab. 4. el 2. rusta; Vind. rufht, perprava, rufhlvu, mafhina, mafhinstvu (cf. machina), goder, podrufht, podrufhtvu ; Garn, vodri ; Croat. rust; (Sorab. 1. rizt, riżtunka machina, cf. rynsztunek); Ross. no4BH3ii, iioamoctkii, rbea, (cf. leźć, leziwo). Ro-sztowania wielkie. P. Kchan. Orl. 1, 427. — §. Wygubił ich wielu na śmiertelnem rusztowaniu. N. Pam. 18, 523. (na szafocie). Rusztowania śmierci, stosy zapalone, podziemne więzienia i katusze, przestały oburzać ludzkości. N. Pam. 9, 505.

ski) ; Vind. Ruski, Rufianski, Rutenski ; Ross. Pocciił-CKifi, PjccKÜf. Posłowie Rosyjscy. Vol. Leg. 7, 674. ROSYPAĆ, ROSYPKA , ob. Rozsypać.

ROSZClC, ROZC1Ć, - ił, -i

roszei, roszczę

rozczę, cz.

niedok., na roszeie suszyć; Carn. róshtam, borrett, rofłett. 2. Zboże wmdą nalane, gdy napęcznieje, pocznie się pukać , toż go roszczą, a potym na słońcu suszą. Syr. 944. O roszczeniu słodu. Kluk. Rośl. 3, 268. tient 3)(alp börreit. Jęczmień na słód rozozony, za przystąpieniem ciepła innego smaku nabiera. Bot. Nar. 156. Kupa roz-ezącego się słodu. ib.

ROSZCZĘ, rościsz, oh. Rościć. ROSZCZEP1G, ob. Rozszczepić. R0SZCZEP1ERZYĆ, ob. Rozszczepierzyć. RÓSZCZKA, i, z., RÓŻDŻKA, RÓŻECZKA , demin. Nom., rózga ; [ob. Rożdże 2] ; prącie, gałązka , Boh. ruztka ; Vind. fhibiza, rueteza; [cf. Boss. poma gaj 2J; eilt fRüt^* djen, eine flehte SRut^c, eilt B^eig.“ Miłuje rószczka swoje gałązki, i gałązka swój pniak, bo wie, że bez niego ginie. Sk. haz. 563. Dobrego korzenia dobra rószczka.

Sk. Żyw. 1, 165. et 2, 135. (jaka matka, takie córki; nie daleko jabłoni jabłko pada). Nazaret wykłada się rószczka abo latorośl. Dambr. 619. Wszędzie po ró-żeczkacli wisi drobny owoc. Toi. Saut. 78. Szczęśliwa latorośl, z której rószczki tak wielki rodzaj na świat wypłynął. Birk. Dom. 41. Różdżki oliwne. W. Post. W. 211, (Vind. oliska vejiza , olikna mladiza). Rószczki do szczepienia. Sk. Dz. 327. — §. Rodzice mają zwyczaj, dziatki swe karać, albo rószczka wzbierać. Chez. Wych.

E G. mit einer fleitten üîtttpc fcfylageu.

ROSZCZYTYWAĆ, ob. Rozczytywać. ROSZĘ, ob. Rosić. ROSZPONA, ob. Rozspona.

Tr. ROSZTOWNY. RUSZTOWNY, a, e, od rosztowania rudy, 0d)ntel$', junt SUtórennen, Stbfdnnelseit gehörig. Arsze-nik letko ulatuje przed rusztownym ogniem. Torz. Śkł. 255. ROSZTOWY, a, e, od rosztu, "SRofł. Pręty ro-szfowe. Krami. 27. Rosztowa pieczenia , na roszeie upieczona , ein 3î»ftbraten ; Carn. bersbôle, vershole ; Croat. bersolirze; Vind. roshna pezhenka, bershole.

1. ROTA, y, z. ; (Boh. rota, bluza, spolek; Slov. rota; Sarab. \. rotla, roy, (cf. roj, roić); Boss. poxa; Svec. role; Angl, rout et rot; Fini, routu ; Arab. rotuot, tumultum exc.itavit\ cf. Croat. ràt * bój, wojna; B oss. pan> wojną, paraii, pamiiKt wojak (cf. rataj), paiOBaifc walczyć; Eccl. fi£Ti> kłótnia, spór). — Milit. Rotą nazywa się rząd ludzi jeden za drugim stojących. Łejk. 2, 210. Germ, bte Słotte, eine îHet^e ©nlbaten; Carn. zhvelertnik; Vind. zvetertnik ; Vind. zveternik, versta, fhop ; Croat. clietta, sereg, (cf. cetno, szereg) ; Rag. celta : Ross. cno#B, (cf. spód); Eccl. yeia, naun., poia, TO^na ^io-4CH. Rota tedy, i rotmistrz i służebnicy żydowscy pojmali Jezusa. 1 Leop. han. 18, 13. Niemałą rotę ludzi na pomoc mu posłał. Baz. Sk. 53. Rotami, turmatim. Cn. Th.', Boss. nopoTno, rottenineife, tu fRottcn. — §\ Rota, sekta, haeresis. Mg.cz. eine jiifammen gorottete üOïengc, eine 9ïotte, iîefierrotte; Boss. manna. — §. Transi. Im kto do-statniejszy, tym większą rotę sług wiedzie. Petr. Ek. 109.

ROSZTOW1SKO, a, n., miejsce od rosztowania rudy, ber ROSZT, RUSZT, u, m., ROSZCiK , a, m , demin. ; Boh. et 'Koftlmgel, roo baê ©rj abgebrannt nnb aRgefć^ntoIscti wirb. Slov. rośt; Sorab. 2. roscht, (roscht* rdza) ; Carn. rosh;

Vind. rofh, rofhterz, (rosh, rashin * rożen) ; Croat. ro-stér, prasilnicza, (oè. Prażyć) ; Siar. rostilj, roshtir; Hung. rostélyotska , (rostély » kraty); Rag. roox , pecchme, pi-karstje; Dal. peebme; Bosn. rosc, rosctigl, krata, gra-ticula za pecchi ribbu ; Ross. peinema, pemoTKa, pc-liiOTonKa (2 sztakiety, cf. rzeszoto), oÓHuira^bnaa lient; derm. ber SRoft ; §. 1 ) kratka kuchenna żelazna, ber $3ratro[t. Ruszt robią z prętów żelaznych graniasto słu-piastych, których obadwa końce osadzają ^ię w bokach pieca. Krutnł. s22. Urobił do ołtarza rószt miedziany, jako kratę. Radź. Exod. 58, 4. Chleb na roszeie przypiekłszy. Syr. 925. Na roście pieczony tort. Gil. Post.

na

519. Gron winnych nakładłszy na roszt, wstawić do pieca. Cresc. 550. Raur. Eh. 106. Święty Wawrzyniec roście upieczony koronę wueczną otrzymał. Gil. Post.

282 b. — Roszt konopny Ross. Konano — W butach roszt. wiązanie, podobne do kraty, które pod piec dają.

Os. Żel. 82. ein gledjtmerf mi 9htH;en unter .bei» Sdimelp üf'en in ben ©ifentylitten. — %■ Winniczne roszty, szragi, drążki, po których się pnie wino. Wiod. SScinlatteu, ait beiten ber SSein orbentlił; herauf ruad;ft. — _    2) Roszt,

miara pewna rudv, dziesięciu garców, eilt ©1‘Jlltaß. Tr. miara 24 niecek. Czack. Pr. 2, 199. — 1 RUSZTOWAĆ rude, Rusztować, cz. niedok., przepalać rude z

70

R O T A - R O T U Ł Y.

RÓW-ROWISTY.

orszak, zgraję, ©efdge. — *§. Gdy go z roty dobrych RÓW, u, m., ROWEK, wka, m., dem. ; (Boh. row, hrob

Grób, qu. v. ; Vind. rou * ryna) ; Croat. barb. róv fovea ingens ; Ross. poB*, poBiua, nonami, npoKons, Kona-Heil'B; Eccl. [f>OKL 2], KOIIE, pOBeHHIIKE, pOBHKTi ; (po-B6HHHKÜ studnia, staw, rybnik, cf. ryć); Sorab. 4. row 2. grob), hrebicza, pżihrow, hrebicżka; Sorab. 2. row, grobla, (ob. Grobla) ; Slov. prćkopa, prikopa ; Carn. grahn. jarék; Vind. grabin , jamina, jamovina, (cf. jama) ; Slav graba, berek, (cf. gruba, cf. brać) ; cf. Lat. rivus, cf. ryć, cf. grzebać, (cf. grób); rów, równo wykopany przekop, przekopa, eût ©t'flkn. Rów do sprowadzenia wody z roli, z ogroda. z drogi, abo na przywiedzenie wody na ogród, łąkę, rolą. Cn. Th. Kopanie rowów dla osuszenia pola. Budn. Cyc. 27. Rów bić, ob. Bić. — Fig. Trzeba przeskoczyć rów. Teat. 3. d, 86. (przebyć, przewalczyć trudność). Rowek wykarbowany w czym, rynienka; eine tfcrbe, ein (gfnfdinftt. Tr.

RÓW1ENNICA, RÓWIEŚNICA, y, i, RÓWIENNICZKA, i, 2., dem. ; Carn. verstniza ; Rag. varsnizza; Ross. CBep-CTHHua, poBecHima ; która drugiej równa, co do wieku, co do stanu; bic mit ber attbern gleiten 2llter3, gleichen ©tcwibeê tft. Jest iias dwieście rówieśnic, wszystkie zażywamy Jednakich zabaw, wszystkie za krasne się mamy. Simon. Siei. 118. ©efpteltttnen. Io wszystkie rówiennice swoje krasą przechodziła. Otw. Ow. 33. Znalazłszy swoje rówiennice Myśliwa znowu gromiony źwierz bije. Tiuard. Daf. 50. (towarzyszki). RÓWIENNICTWO, a, ». ; Ross. poBecTHimecTBO, CBepcTHiniecTBO , paBHOjrbTie ; Eccl. pa-BecnocTB, e4HH0JrfeTie; równość wieku, stanu; ©letdj&ett beś SllterS, be3 ©tanbeS. Tr. RÓWIENNICZY, a, e, jednego wieku i t. d., gletć^Ctf 2llter3 u. f. nt. Wy przed wieki obie Rówiennicze uciechy sprawiłyście sobie. Przyb. Milt. 211. RÓWIENNIK, RÓWIEŚNIK, a, w.; Boh. wr-stcwnjk; Carn. verstnik; Croat. verssnyak, versnyak, Łek-mecz; Bosn. vrrisnik; Rag. varsnîk, jednovarstan, (cf. warsta); Ross. poBim, poBecirma, paBH0;ikTHHM, 04HO-T04KH, CBepcTHHKi; Eccl. paBecimiCB ; równego wieku, stanu etc., z drugim będący, ber gleichen 2llter$, @tanbe§ U. f. tP. ift. Wieku, urody, fortun rówienniki. Wad. Dan. 7. Źle kiedy_ rówiennikom nierówne roboty, abo r.ieró-wiennikom równe nakazują. Birk. Dom. 148, Przyjaciel i rówieśnik nieboszczykowski. Zab. 6, 217. towarzysz, ©effiÿrte, ©efptel. Przyjaciel, który wytrwa statecznie z tobą, będzie tobie jako rówiennik. \V. Syr. 6, 11. W nocy dobrze, a miesiąc świecił już z gwiazdami, Gdym hołdował Bachowi z spół rówieśnikami. Gaw. Siei. 384. Wszyscy chcecie być rówiennikami, A wszyscy rządzić jednakowo chcecie, A wzajem sobie nie ustępujecie. P. Kchan. Jer. 10. równemi sobie, etttanber gleid). Wystę-pność obowięzuje człowieka czołgać się u nóg rówicn-nika swego, i znosić jego pogardę. Weg. Marm. 5, 153. — §. Rówiennik, tegoż wieku żyjący, choć lat nierównych. Cn. Th. bor Settgeitoffc. — §. Rówiennik, równik, aequator. Rog. Doś. 2, 328. ber ©leic^mejfer, ber Sleguałor.

ROWISKO, a, »., rów brzydki,

©ralteit. Krom. 717. ROWISTY,

wyrugowano , udał się do góry Libanu. Clicz. Wych. E

2.    ze społeczeństwa, au3 ber ©emeinfdjaft.

2. ROTA, y, 2’.; (cf. Sorab. i. szo rocżicż, szo rohcżicż, szo pżiszahacż przysięgać; Boh. rotjm se buntuję się, sprzysięgam się, (Germ, ftd) juffttmtten rpttcn) ; Boh. rotnjk, Germ. 3^0ttircr buntownik; Vind. rotenje, rotitje, perfe-ga « przysięga ; fe sarotit jurare ; Carn. rótim adjurare , rotivz imprecator, rotnik incantator ; Rag. rotta, kleetva ; prîsega » przysięga ; rótitise » przysięgać; rotnik jurator\ Dal. rotta; Croat. rota adjuratio, roten adjuratus, rotim adjuro, rotnik adjurator-, Bosn. rotta, rotenje, zakletva juramentum; rótitise, kletise * przysięgać ; urotta , okletva conspiratio, urottitise, okletise conspirare, urotnici, okle-tnici conspiratores ; rotno, teseko, zlo male, graviter ; Eccl. fxm przysięga, poriiTLcn, pouyca przysięgać, pocenie przysięganie, poTiueAh, KJflTBonpecTynnHKŁ, cf. ro-czyć, cf. rokować, ob. Rzec; sed cf. etiam Graecolat. ro-tula ; cf. Durich. 1, 309); rota, formula juramenti ; Vind. vifha sa perfege, perfegna viflia, (Stbeêfcrmel, (EibeSrołel. Wszelką rotą zakląć się gotów jestem. Teat. 42. c, 8. — g. Rota wiary, ©laiibenèforntel. Zeno biskupom roty do wiary wydawał. Sk. Dz. 542.

ROTG1SER, oh. Rutgiser.

ROTMAN , a , m., watman , przewodnik statku wodnego. Wiod. Chmiel. 1, 80. Ross. aouMam, cnymnia, ber CotySmattn, ber Sot^fe. Rotman bywa tylko idąc na-dół, który przed statkiem czółnem płynie, i wiosłem pokazuje sternikowi złą lub dobrą wodę. Magier. Mskr. Flis na Wiśle pływa za swoim rotmanem, Jak za hetmanem. Klon. Fl. C 4, «percontator vadi in Vislula». Vol. Leg.

3,    60. Sam niewiadom dróg wodnych biegłem bez rot-mana. Kulig. Her. 138. Żeglarze i wszyscy rotmanowie morscy na ziemi staną. W. Ezech. 27, 29. ROTMAN-CZUK, a, m.x dobijaez; bywa na pomocy rotmanowd, kiedy ten kilka statków prowadzi. Magier. Mskr., ber IÎU* terlotljfe. ROTMANSKI, a, ie, odrotmana; Ross. aouMan-CKu!, bett Sot^fen betreffeitb. ROTMAŃSTWÓ, a, »., funk-cya rotmańska, ba§ ©enterbe etneö Soffen.

ROTMISTRZ, a, m., nad rotą żołnierzy pieszych, nad szwadronem kawaleryi przełożony, ber Sfütmeiffer; Ross. poT-MHdp'L ; Eccl. »ieT0B04me4b. Rotmistrz pułku przedniej straży zatrudnia się całym gospodarstwem chorągwi. Kaw. Nar. 114. Nie może być dobrym rotmistrzem, który nie był nigdy żołnierzem. 1'etr. Ek. 96. — §*. Rotmistrz, rotnik, wódz której sekty, haeresiarcha. Marz., em @CC-ienftifter, cf. herszt. RÓTMISTRSTWO. Cn. Th., ROT-MISTRZOWSTWO, a, »., ranga rotmistrza, bte 3îûtntei‘ fłerftelle. ROTMISTRSK1, ROTMISTRZOWSKI, a, ie, od rotmistrza, ^tttmetfłer » ; Ross. poTMUdpcKÜi, poumcTpoBTi. ROTOWY, a, e, od roty, Sîottcit * ; Ross. poTHUH.

ROTUŁY Mikołaja Kochanowskiego ; w dziełach. J. Kchan. p. 297; z Łac. rotulae; mniejsze elegie, flehte (Elegien; (cf. Lat. rotulus mortuorum). — *§. Jeśliby kto wniósł npe-lacyą z onego miejsca, dokąd był apelował, tedy ona apelacya albo rotuł, nie indziej ma być otworzon, jedno w ławicy u sądu. Szczerb. Sax. 77. pismo apelujące.

O C5

.5

e, —

fydßltdjer

adverb. ;

ROWKOWATY - RÓWNAĆ.

RÓWNIA.

71

Ross. pOBKCTtiił ; rowów pełny, »ctt ©rabett. U nas pola bywają rowiste. Hipp. 40. ROWKOWATY, a, e, — o adverb., pełen rowków, tmll (Einfchniite, Werben. Liście rowkowate, f. canaliculatum, ułożone w podłuż w rynienki. Bot. Nar. 61.

RÓWNAĆ, -ał, - a, cz. niedok. ; Boh. rownati, planiti, (srownawati pogodzić sie); Slov. równam, srownówati ; (srownâwâin, smerugi pogadzam; Sorab. 1. runofcżiwć podobny); Carn. rovnâm ; Vinci, raunati, raunu storiti, vraunati, sraunati, obraunati ; Rag. râvniti, raavniti, iz-rûvniti, sravniti, poravniti ; Bosn. ravniti, izravniti, sra-vniti, ravno uciniti, ujednaciti, siednaciti, spodobiti; Croat. zravnati, zravnâvam , tekmira (cf. tak), ràvnam; (ravnati • panować, rządzić); Dal. ravnati, yednacsiti, syednacsiti, (cf. jednoczyć); Boss. pamiflit, poBiiaio, cpaBHSTL, cpa-BHHBaTb, ypoBHHTb, ypaBBUBaib, BepcTaib, ysepcTaib, yBepcTbiBaTb, CBepcxaTb, cnepcibiBaib, yiîaiaTb, yKaTbi-BaTb ; Eccl. CBbmimaiH, cpaBHHBam; równać co, wyrównywać ziemie, ścianę; ebnen, eben unb gleich machen. Cn. Th. Równać po sznurze abo pod sznur. ib., gleich llttb ge» Ïrtbe rieten. Na słowo komenderującego: równaj się! batalion na przód występuje trzy kroki, i z sztandarami, co przed nim maszerowały, równa. Katu. Nar. 290. Nie więcej tamci, niż ci przemagali, Jako na wadze strony się równają, Tak zabijają, jako umierają. P. Kclian. Jer.

256. balansują, cf. równoważyć, mit einanber balaucirett.

—    Równać różnych » równemi ich sobie czynić, gleich machen. Dwa znaki, waga i skop, równają noc dniowi. Zebr. Zw. 56. O jakoż wszystkich równa niezbędna śmierć w grobie. Pot.^Jow. 51. Śmierć możnych bohaterów równa z żebrakami, Miłość potężnych królów równa z prostakami. Tot. Saut. 40. — g. Równać jedno z drugim « przyrównywać, ‘przypodobywać,, komparować ; nergletdjCU, gegen einanber palten. Równać jedne rzeczy z drugiemi, jest, uważać, które rzeczy są to samo, co i drugie; abo jakim sposobem jedne stać się mogą to samo, co i drugie znaczącemi. Sniad. Alg. 1, 28. Algebraiczne równanie pierwszego stopnia, drugiego stopnia. Alg. Nar. Równanie, Vind. raunanje, enakuvanje; Ross. CBepcTbiBałiie, ynep-CTim, yBepcTbiBaiiie, cnopoBita. O jakoż prorok dobrze trawie równa człeka, Sławę jego kwiatkowi, który kosy czeka. Pot. Pocz. 401. Równać różne persony, obraza jednej strony; omnis comparatio cdiosa. Cn. Ad. 1002. Równanie rzeczy wszelkie, czyni małe albo wielkie, ib., szale pokażą, co rzeczy ważą, bie SScrgleichung.— §. Równać się komu, równać komu neutr,, równym być komu, wyrównywać komu; gleich fommett, glcććp fevyn. Równa się to złotu, certal auro. Cn. Th. Śmierci się ta równa. Łącz. Zw. 5. Każdy, .który stanem Przedtym się z tobą równał, a teraz czcić musi, Nim powie: najjaśniejszy, pierwej się zakrztusi. Kras. Sat. 5. Przyjaźni związek spo -leniu krewnemu z każdej miary równa. Warg. Wal. 137.

—    Acliv. Równać się komu « równym się czynić komu, chcieć mu być równym; Croat. tekmimsze, ftĄ) Ctttcnt gleich [teilen. Na swoim stanie nie przestając, a wyższym zajrząc, równać się z niemi chcą. Mieszczanin równać się chce szlachcicowi, szlachcic wojewodzie, wojewoda

królowi. Równych intrat nie mając równym mu być chce. Sk. Kaz. 20. — Aliter; Mądrze to Jezus wyrzekł, równając się światu. Biat. Post. 202. zniżając się do świata, fu$ jur SBelt pctablaffenb. RÓWNIA, i, z., §. 1) równe miejsce , równina ; eine gleiche gleiche, eine (Ebene. Równia jest powierzchnia, na którą linia prosta doskonale przystaje. Jak. Mat. 1, 157. Grzejp. Geom. C%b. Zwierzchność nierówna, która od linii do linii nie wszędzie jednako idzie pa prost ; tę jednym słowem zowiemy nie-równią. Grzej. Geom. 0 2 b. Nierównia, nierównina. Wiod. Równia pochyła, nakłoniona, planum inclinatum. Os. Ftz. 126. Rog. Dos. 2, 66. — g. Transi, fig. Kto na równi padnie, nie bardzo poczuje,- i wstanie snadnie. Cn. Ad. 197. nizkie rzeczy bezpieczniejsze, dołem lepiej, wysokie rzeczy niebezpieczne; podleź, gdzie nie przeskoczysz; auf ber (Erbe ftcht matt am jtdjerfłcn. Każdy, co go wyżej fortuna wysadza, gardzi równią. Pot. Pocz. 655. wylatuje, podnosi się, górnie lala, wyżej nosa gęba ; er mili bort) Ijitutud, fd)mtngł [ich empor. — Równia » równoważność, balance, równowaga, ba§ ©leichgemicht, pr. et Ir. Trzeba nam w równi trzymać szale. Pilch. Sen. list. 1, 105. Wielka fortuna wielkiego umysłu potrzebuje; co jeśli on nie może w równi z nią stanąć, owszem przewyższyć, tedy one wespół z sobą do ostatniej podłości zniży. Pilch. Sen.- łask. 20. Uderzyli na siebie, długo trzymając na równi zwycięstwo, póki Rusinowie góry nie wzięli. Nar. Rst. 2, 427. Nie próżno się trwożą, Twe i swe siły, gdy w równi położą. Suszyć. Pieśń. 2, F A. na szalę, na wagę kładąc porównywają ; auf bte Stage legen, gegen einanber abmageu.— Równia, równość, równy stan, równa moc; ®letd)heit, gleicher 0tanb, glei« cljc (Btävfe. Równia najlepsza w Rzeczypospolitej. Petr. Pol. 513. Równia i nierównia najprzedniejszą są przyczyną niezgod w Rzpllćj. Petr. Pol. 11 b. Ani ród mój z Tanfala rodem w równią idzie, Ni się mogę porównać z Achillesa domem. F/ul. Ow. 136. Nierównia to » nie równe rzeczy. Cn. Ad. 640. Ungleichheit/ menn eiité bem an» bern nicht gemachten ift. Nie równia mnie z tobą, abo tobie ze mną. Cn. Ad. 658. [nie zrównamy sobie, insza mnie, insza lobie; nie mieć się kotku na* niedźwiedzia). Patrzcież co czynicie, wojnę zaczynacie, z nierównią wasza przypłacicie tego sowito. Birk. o Exorb. 23. z szkodą, stratą, przegraną waszą, mit eiterm 9Mjtheil. Nierównia nasza » góra drugiej strony, przemoc nieprzyjacielska ; ungleiche Sraft, Ohnmacht auf unferer ©eite, ttcbermacht auf ber anbern. Potykali się mężnie, jednak bacząc nierównią sobie, ustąpić musieli. Gorn. Dz. 162. Umiał, gdzie bitwę zwodzić, Gdzie w nierówni lud uwmdzić. Groch. W. 508. Nierównią walczyć mający, z strony miejsca poznali. Warg. Cez. 165. — Aliter; Obawia się każdy karać tak z przestępków pana, jakoby swoje równią karał. Gorn. Dw. 523. rówienników swoich, sobie równych, feineó ©leichcn. — g. 2‘) Niemasz mu równia» równego, nikt mu nierówna; feiner ift ihm gleich, f* nicht fciueS ©leidjen. (Sorab. 1. runa consimilis, instar ; indeclinabile). Nie wiecie, że mi niemasz równia w nauce wiedźbiarskićj ? 1 Leop. Genes. 44, 15. Radź: 1 Sam.

40, 24. On był tak swemi kunsztami wsławiony, Żc ró-    sznurze, ńt gleicher Sinic. Birk. Kant. 2 b. Wszędzie

roz-

wnia nic miał swemu dowcipowi. P. Kchan. Jer. 459.    liczne kwiecie rozsadzono, Wszystkie równiuczko 'rostąc,

Gdy bywa opisane, równia żadnego nie ma. Żarn. Post.    pięknie przystrojono. Iiej. Wiz. 23 b. Lazurowany pół-

2, 268 b. Równia mu w tej mierze nie najdowano. Birk.    setek mocno przypiąć, aby jak najrówniej wysechł; bo

Zamoj. 24. Biat. Post. 4 51. Trudno przybrać równia tej    gdyby się na nim pozostały garby, w maglowaniu za-

dziewicy w rozumie i w urodzie. Pot. Arg. 4 5. Króle-    kładki porobićby się musiały. Przędz. 91. (jak najgładzićj).

stwo Chrystusowe tak się rozmnożyło, że nigdy równia    — Równo, ile jednemu tyle drugiemu; gleicf), gletdjntd«

nie miało na kwiecie. W. Post. W. 100. — Aliter: Ję-    ßig, itt gleichem Sftaße. Równo za równo oddać, wetować.

Petr. Et. 389. ©leidieë mit @letd)em oergelten. Równo, jednako wszystkich ważyć. Cn. Ad. 1003. Równo częstować. ib. — Za równo, jednaką miarą, gleichmäßig. Dwie liczby równe, powiększywszy lub zmniejszywszy zarówno, zawsze równe zostaną. Łejk. 2, 45. — Równo, nie dłużej, nie krócćj ; gleid), oott gleicher Sänge. — $. De tem-

Jiśmy się zbytków', rozpusty, łakomstwa, i temu równia.

J. Kchan. Dz. 180. i tym podobnych rzeczy, i tam dalej, ttnb begleichen. [Jeslto Adject. abstr. Rówicn, -a, -e, i tu nie należy 2], RÓWNIANKA, i, z., RÓWNIANE-CZKA dem., słoma prosta, równa, uppos. mierzwa, mierz-wianka. X Kam., gerabcS ©troi). — $. Wiązanka czyli snopeczek kwiatów’, bukiet. Włod\ pęk kwieci. Dudz. 55:' pore: Równo ze dniem wstanę. Teat. 58, 49. z samym garść kwiecia do woniania, fasciculus. Mącz., eilt SlnmetP świtem, w jednym czasie z początkiem dnia; mit £age35 ftranß; Boh. kytka, (cf. kitka); Slov. kitka, kitecka, ki-    mibrnch, 311 gleicher 30* mit bem ?lnl>ntd/e be§ iagcćS. Przy-

pogotowiu do podróży. Kras. Pod. 2, 4 3. — g*. Równo mi * równia, równa siła; gleiche 97?acf;t, ©!cid)!)eit, toentt man cinanber getoachfen ifł. Nieprzyjaciele obaczywszy, że im już nie równo, jęli uciekać. W. Jud. 20, 56. (widząc, że byli porażeni. Bibl. Gd.). Mieczysław widząc, że mu nie równo, rzucił się sam do Wielkićj Polski po lud. Biel. 105. Zebrał się przeciwko Swidrygałowi Zygmunt; ale że mu było nierówno , przeto posłał do Władysława, prosząc o pomoc. Biel. 309.— *$. Równo, jednakowo, przecież, gletdjmohl. Brzydka była jak dyabeł; równom się musiał do niej umizgać. Teat. 50. b, 56. RÓWNOBARWY, a, c, jednej farby, gleichfarbig ; Vind. enakefhne farbę. RÓWNOBOCZNY, a, e, — ie adverb., gleichfeitig ; Vind. enakostranen ; Boss. paBnoóouHbiM, pa-Biioóoiiiii. Trójkąt, którego trzy boki są sobie równe, nazywa się równoboczny, aeguilotenim. Jak. Mat. i, 45. Śniad. Alg. 2, 70. Łęsk. 17. RÓWNOBOK, u, m. ; Eccl. paBnoóonie; równoboczna figura, eine gleielifeitige §igur. RÓWNOBRZMIACY, a, e, jednakowego brzmienia, gleich5 tönenb, gleichlantenb ; Vind. enakaglafezh. RÓWNOCIA-GŁY, a. e, jednostajny, stateczny, wciąż równo idący, gleichmäßig. Już nas pięknym otucha karmiła początkiem, Wszystko iść poczynało równociągłym wątkiem. Nar. Dz. 2, 51. ‘RÓWNOCZCZONY, a, e, czci równej, gleich nerehrt; Eccl. cnonjOHaeMuß. ‘RÓWNOCZŁONKOWATY, a, e,—o adverb. równych członków, glcichgliebrig; Boss. paBHon.ictiHbiłf. RÓWNÓDUSZNY, a, e, — ie adverb., równej duszy, jednoduszny, gleilhgemnthet; Eccl. panno-4JUIHUM; Graec. i<rórpv%oę, unanimis. RÓWNODZ1EŃ, dnia, w.; Boss. paBH04encTBie; Carn. enakouzlinost; Boh. rownodennost ; nocorównia, dziennorównia, b:e îage^glct5 ebe, bie 9îad)tgleichc. Punkcik śrzedniego równodnia. Zebr. Ziv. 98. RÓWNONOCNY, RÓWNODZIENNY, a, e, równy, acquinoclialis. Równonocne punkta, w któryph ekliptyka przecina równik. Sniad. Jeog. 102. N. Pam. 17, 191. ib. 19, 73, Slegninoctiaf⁵ ; Carn. enakouzhne. Już trzykroć równonocną linią okrążył. Przyb. Mili. 261. RÓ-WŃ01M1ENNY, a, e, imienia równego, gleichnamig; Boss. paBHOiiMHHiibiH ; Subst. Równoimienność; Eccl. paBHOHMe-

ticka; Morav. wonićka , (cf. wonią); Cßrn. gcrniizhk ;    kazał służącym, aby równo ze dniem wszystko było na

Tind. povojak , venshizhek, puflieiz, veneza ; Bosn. kitta ;

Bossi iiytoiiił, nyneitfc. Kwiaty bywają w równianeczkę u w¹ i te. Birk. Chodk. A 3. Równianka miry wonnej. Birk.

Syn. Kor. A 2. Birk. Krz. Kato. 7. Zwijaj równianki, usypuj ich szaty Wonnemi kwiaty. Nar. Dz. 1, 4 45. Nag.

Wirg. 489. Równianke rozmarynu tobie niosę. Tward.

Daf. 41. RÓWNIE aduenb.; Boh. et Slov. równe; Sorab.

1. runę, runi, pomno; Vind. raunu, li (ob. -Li), ver-stnu, poredi ; Boss. paimb, oópa3iio, C40BH0 ; Eccl. oópa-amfc ; zarówno, gleich, auf gleite 5lrt, eben fo febr. Wiem o tym, że cię kocha równie z życiem swoim. Teat. 54,

96. Równie jak, aegue ac\ fo fel)r, a!3. Nic nas równie nic zadziwia, jak człowiek, który mężnie swoje nieszczęście znosi. Ossol. Sen. 20. RÓWNIK, a, m.\ (Boh. równać pogodzicie!; Slov. srownawatel ; Bag. ravnitegl, izravnitegl, f. ravnilegliza ; Croal. ravnàvecz, /. ravnav-ka , ravnnchicza). — Równik , aeqvalor. Geom. 2, 208.

Równik zierni. Hub. Wst. 29; Garn. dvojnik, ber ©leid)» meffer, ®nrd)meffer, Sleąnntor. Wszystko było blaskiem, jak kiedy z równika Słońce w samo południe promień-mi dotyka Miejsc ległych pod linią. Przyb. Mili. 94. RÓWNINĄ, y, z. ; Boh. et Slov. rowina ; Sorab. 2 plon, (cf. płoń); Carn. ravnck, ravnizza, ravnishe; Vind. raunina, raunu pole, rauniza, raunifhe; Croat. ravnina, ravnicza, barb. meghdân, (cf majdan); Bag. ravnîna, ravnizza, ravnicizza; Bosn. ravnina, ravniça ; Boss. paminna, po-BHHna; Eccl. paBiimia, mLcto paBHoe; (cf. Ilebr. Araba, imię równiny w Chanaan. Bubae. 12, 1., cf. Fiebr. ara-wot * pola) ; wielka ziemi równej rozległość. Wyrw. Geogr.

13, (cf. płaszczyzna); bie ©bette. Jak serc ludzkich prostotę, tak i pól Sarmackich równiny z dawna ukochałem.

noco-

Psatmod. 22. RÓWNIUCZKI, RÓWNIUCI1NY, RÓWN1U-TEŃKI, ob. Równy. RÓWNO adverb., RÓWNIUCZKO,

RÓWNIUTKO , RÓWNIUSIEŃKO, RÓWNIUTEŃKO intensiv. ; Boh. zrówna ; Slov. równa, zrówna ; (Sorab. 2. ro-wno prosto; Vind. rauno, fraven , raven, fraunu, poleg, spoleg juxta) ; Boss. poBHO, paBiio ; niepochodzisto, prosto leżąc, pod jedną wysokością ; eben, gleich. Deska nierówno heblowana. Tr. — Równo, w jednakiéj linii, po

RÓWNOLEŻNIK, a , m.,

moc.

e, n.

a, e,

uszu równych ; Eccl. i, z , narzędzie * rozmaitego gatunku do prowadzenia linij poziomych , libella. Zabór. Geom. 327, Reg. utèzallo, bte $örijöntalmage. Równowaga wodna. Jak. Mat. 1,500 Zabór. Geom.Zól. Równowaga powietrzna. Zabór. Geom. 337. — §. Równowaga , położenie poziome; porijontołe Sage, ©Ictcbgenndtt, 23«Iatt|. Dwa miejsca są do równowagi ad libellam, gdy równą mają od śrzodka ziemi odległość. Geom. 1 , 544. Równowaga jest taki stan ciała , kiedy to ciało nagaba-ne jest od wdelu sił, które się psuja wzajemnie jedna drugą Jak. Mat. 3, 228. Armatę ustawić pod równowagę, t. j. tak, żeby oś armaty i oś czopów znajdowały się pozierrmie położone. Jak. Art. 1, 144. et 194. RÓWNOWAŻENIE, ia, n., libellatio. Geom. 1,345, Ross. pasB'fec'B, pa3BbmnBaHio; odkrywanie pochyłości i zgórzysto-ści na powierzchni ziemi znajdujących się. Zubor. 556. Jak. Mat. 1, 295. Lesk. 2,165. Przez równoważenie wyznacza się różnica , która zachodzi miedzy odległością od śrzodka ziemi dwóch punktów. Geom, \ , 546. baS ^orijontalttńe* gen, Salanctren. RÓWNOWAŻNOŚĆ, ści, z. ; Sorab. 1. runaważnofcż ; Carn. enakopęsnost; Yind. enakovelajoz-hnost, enakefhna vaga, enaka tesha, rauna mera, ka vifha ; Groat. pravomernoszt ; Bosn. mjerra, mirra, (cf. miara); Rag. pravomjernos , pravomjerje, umjerra ;

nie, isonomia, ©letton amlgfett. RÓWNOKAT, a, m., ró-wnokątna figura, która ma anguły równe. Solsk. Geom..

6. dite redjtttnnfelige §tgur; Yind. enakovoglen; Hoss. pa-BHoyroÆbHUH, równowęgiełny. RÓWNOKRĘTNY, a, e, równo kręcony, gkhygeflocbtefi. Wieniec u niej na głowie lawieszono złoty, A ten wiąże ozdobnie równokretne ploty. Zab. 6, 4 66. Min. RÓWNOKSZTAŁTNY, a/e, — ie adverb., kształtu równego, gleicfygeftaltct ; Y ind. a nak, po-doben , enofurmen, enakefhne podube ; Hoss. paBHOOÓpa-8hwS; Subst. ‘Równokształlność, 'równokszlałt ; Yind. po-dobnost, enofurmnost, enakovifhnost ; Hoss. paBHOOÓpa-aie, paBHOo6pa3HOCTi>. RÓWNOLEGŁOBOCZNY, a, e,

n. p, Równolegloboczne ściany, parallelogrammicae. Geom. 2, 123. RÓWNOLEGŁOBOK , u, m., parallélogramme, czworokąt, w którym przeciwne boki są sobie równolegle. Jak. Mat. 1, 98. ein gletcbfetttgeö SSterccî. Lesk. 29. Geom. 1, 43. RÓ.WNOLEGŁOŚCIAN, u, m., parallelo-pipedim, 'bryła zakończona G ścianami parzysto równoległymi. Geom. 2 , 83. el 107 ; wielościan czworokątny, w którym podstawy, a zatym i wszystkie ściany są równo-ległobokami. Jak. Mat. 1, 132. Lejk. 2, 176. RÓWNOLEGŁY, RÓWNOODLEGŁY, a, e, parallel, gleid)lau[enb. Dwie linie na płaszczyźnie poprowadzone, gdy się z ładnej strony zejść z sobą nie mogą , zowią się równoodległe, parullelae. Geom. 1, 59. Solsk. Geom. 9. Lesk. 8. Równoległe. Rog. Doi. 2, 116. Jak. Mat. \, 23. Hub. Mech, 107 ; równosworne. Tr.

Koła równoodległe od równika, nazywają się równoleżnikami, paralleli circuli. Lesk. 2, 187. Hub. YYst. 50. ^5a* rallelcirfel. RÓWN0L1CZNY, a, e, — ie adverb., codo liczby równy, gletcl;$aljlig ; Hoss. paBHomiejeiiHbin. RÓ-WNÓMOCNY, a, e, — o adverb., równej mocy, gletd)« macfrtbj; Hoss. paBHOMOmiibiu; Subst. paBHOMomie, 'równo-RÓWNOMYŚLNY, a, e, RÓWNOMYŚLNIE adverb., cf. równoduszny; (Floss. paBH04ymHbiH ; Sorab. 1. zprah-wnomosznć ; Yind. raunovolen, enakoumen, enakovolen, enakomienezhcn) ; równćj z drugim myśli, glctcfygeftmit ; z sobą zawsze równej myśli, cierpliwy, obojętny, gletdjttlU* t(;tg. Na wszelką równomyślnie idę straszną burzę. Ryb. Gejl. C 2 b. — Subst. Równomyślność ; Sorab. 1. zprah-wnomosznofcż; Yind. raunoumnost, raunovolnost, ena-kovolnost, enakomienezlinost. RÓWNONOCNY, cb. Ró-wnodzienny. 'RÓWNONOGI, a, ie; Groat. ravnonog ; pla-nipes, flacfm'tßtg. RÓWNOOBWODNY, a, e, n. d. Równo-obwodne figury, których równy jest obwód, choćby pole nie było równe, stojące w takim obwodzie! Solsk. Geom.

18. Don gletdjcm Umfange. RÓWNORAMIENNY n. p. trójkąt, dwa boki równe mający; isosceles, aeguicrurum. Geom.

18. Jak. Mat. 1, 43. 'Lesk. 17. gleldtfdjenîeUg ; Ross. paBnoóe4peHHui1. RÓWNORODNY, a, e, — ie adverb., rodu równego ; Eccl. BKynopo4Hbiö, Graec. ônoysvgg, glctcbbürltg, ebenbürtig. RÓWNORZUTNIA, i, z., parabola. Alg. Nar. A 3. Ciało ciężkie w próżni rzucone równo-rzutnią kreśli. Hub. Mech. 32. bte Çarabel. RÓWNOŚĆ, ści, z.; Boh. et Slov. rownost, stegnost, stegnodjlnost ; . Sorab. 1. runoscż, porunoscż; Yind. raunost, enake-fhnost; Carn. sravnost (»okoliczność), ravnost, glihóba;

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

Dal. vednastvo; Bosn. sravnôst, sravgljenje; Rag. tak-menos; Ross. paBHOCTb, paBencTBO, cxxmctbo, cxoä-CTBemiocTb, cumie; jednakowość, bie ©letdjbcit. Równość ulicy. Tr., prostość, bte ©erabl/etf. Równość jednego drugiemu, gletdje ©ropę jc. , ©letcppeit. Ta w oczy wpada nierówność, która z pod miary i strychu znacznie w górę wysadza. Pilch. Sen. list. 267. Nierówność jest trucizną wolności. Orzech. Tarn. 36. Równość w pospolitości bardzo potrzebna. Cu. Ad. 1003. Świetną trzeba nierówność, (Ungleicltbeit), i dumę wygładzić, Co się wyżej nad równych sama chce wysadzić. Zab. 13, 306. Równość u nas była z dawna najcelniejszym szlachty zaszczytem, a zależała na tym, iż wszyscy mieli jedneż przywileje i pod jednym-że zostawali prawem. Skrzet. Pr. Pol. 4, 50, (cf. bracia). Urzędy rozdane podług różności talentów ; a ztąd sie ukazuje nierówność. Zabi. Roz. 59. — Math. Równość dwóch figur ściąga się tylko do ich wielkości, nie zaś do ułożenia boków. Geom. 1, 176.— §. Równość umysłu we wszystkich okolicznościach, stateczność nieprze-łamana, etc. Zab. 15, 75. równomyślność; Ross. paBHO-Ayuiie, bie ©leidjmutljlgfeit. RÓWNOŚCIENNY, a, p. Równościenna figura , która ma ściany równe. Solsk. Geom. 6. gleidjfeitig. RÓWNOŚCIENNOKĄTNY n. p. kwadrat, doskonały kwadrat,-mający wszystkie ściany równe i anguły krzyżowe. Solsk. Geom. 17. RÓWNOS1LNY, a, e , —• ie adverb., siły równćj, gletćb ftarf ; Ross. paBHO-CHibiibul ; Eccl. T05K4ecn4bHbiłi. RÓWNOSTRONNY,

— ie adverb., stron równych, glcicbjeitig ; Yind. enako-stranen; Ross. panHOCTopoHiibiil. RÓWNOTRWAŁY, a, e, n. p. Kołysania w małych Jukach kołowych są widocznie równotrwałe isochronica , odbywające się każde w równym przeciągu czasu. Jak. Mat. 4, 119; równoczesne. Hub. Mech. i 18. . RÓWNOUSZY, a, e, paBJioyxiö, gletcböfyrig. RÓWNOWAGA,

ena-

10

74

RÓWNOWAŻ N Y- RÓW N Y.

RÓWNY.

Eccl. paBHOM-fepie, paBirOBaKCCTBO, MtpHJO pamioe; Ross. paBHOßfecie, aequilibritas. Hub. Wst. 425. bo8 ©leidjgc» wicht. Dwie siły sobie równe, a zupełnie sobie w kie— równości przeciwne, zostawują pędzoną bryłę wr równoważności. Hub. Mech. 68. et 83. Oby Zygmunt August był ustanowił równoważność senatu z izba peselską! Czack. Pr. 253. RÓWNOWAŻNY, a, e, — ie adverb.; Sorab. 4. runawrażnć ; Garn. enakopçsne; Vind. raunomeren, raunovifhen, enc mcrc, enakovelajozh, cnakefhen ; Eccl. paBHOBaaciibiîi ; Ross. paBiioMbpHKiii , paBiiOBtcHUfi ; jedna-kowćj wagi, gleid)n)ćtgeitb, gleid,wid)tig. Ty z każdą z nich obcując codzień poufale, Kładziesz na równoważną ich szacunek szalę. Weg. List. 1. RÓWNOWAŻYĆ cz. nie-dok., wynajdować, ile jedna bryła jest więcej oddalona od środka ziemi, niż druga. Jak. Mat. 1, 296. bic $0» rijontalrichtuiig abtudgeit. ‘RÓWNOWCZESNY, ob. Równo -trwały. RÓWN0WIEK1, a, ic, wieku równego, gleichen SlltcrS, gleichen 3?italhwi ; Boh. et Slov. rownowekÿ, ge-dnowekÿ, rowneho weku, spoluwekÿ; Sorab. i. yenak starć, yenakeye starohc; Ross. CBepcTjiufi. 'ROWNOWŁAJ-CA , ROWNOWŁADZCA , y, m.; Ross. panHOAtTcabHMłi ; jednakowej władzy będący, ©lcichherrfdjer, glciih gewaltiger Withcrrfchcr. Ociec wszystkim władający, syn z nim ‘równo-włajca. Groch. W. 21. ‘Równowłajca ojcu. ib. 4 45. RÓ-WNOWYSOKI, a, ie, jednej wysokości, gleid) boty. Ró-wnowysokie gałęzie, fastigiati, z różnych miejsc wyrastają ; dolne jednak od górnych są dłuższe , tak iż wszystkie jednej dosięgają wysokości. Jundz. 2, 14. RÓ-WNOWZGLĘDNY, a, c, n. p. Równowzględna proporeya. Ustrz. Alg. 6. jednakowego stosunku, gleichen 3>crbaftmćb fe$. RÓWNOZIARNISTY, a, o, — o adverb., ziarn równo wnych, gleic4)förnig. Piasek drobny równoziarnisty. Torz. Śkł. 4. RÓWNOZNACZNY, a, e, jednakowego znacze-

ma-

one-

mu

każdy dzieliła, i nazywała nierównefni, ze godziny le w krótsze dni wszystkie musiały być krótsze etc. Śolsk. Gtom. 3, 42. Równych części Eccl. pamioyacrie. Ró-wnemi częściami /łoss. paBnoqacTiit. Ci, którzy ją różne natury, muszą też nie równymi, ale różnymi być w jednakich spraw i niejednakim sposobem wykonywaniu. Salin. 2, 583. Sakramcnta starozakonne z sakramentami nowego zakonu nie są równe, i nie zgadzają się z sobą. ib. 6, 103. Wyznawanie to jest mu wyznawaniu pospolitego ludu równe i podobne, ib. 2, 8. Nierówne są marności a występki twoje ku występkom onego ubogiego Piotra. Hej. Post. G g 5. Równe figury, którch powierzchnie są jednakowe, chociaż kąty i boki rozmaite. Łęsk. 18. Mając wyrazić, iż dwie ilości są sobie równe , oddziela się jedna od drugiej tym znakiem > ; n. p„ a « b, wymawia się a równe b. Jak. Mat. 2, 140. Którzy sięgają równym stopniem zmarłego, równym prawem też biorą części sukccsyi. Chełm. Pr.

77. Następca Eduarda rówien ojcu z cnoty, nie był rôwi'en z szczęścia. Przyb. Luz. 127. Równy apostołom (Hoss. pamioanocTO.rb, święty dla nawrócenia pogan apostołom porównany). Sławny Apelles, w jego rzemieśle. równego świat nie miał. Falib. A 1, (ob. Równia 2). Równiśmy sobie; nie ma nic jeden nad drugiego. Cn. Ad. 1003. (i ja taki pan, jak ty). Równyś pan, posłużysz sobie sam. Cn. Ad. 100 4. Człowiek pyszny równe-mi gardzi. Teat. G. b, 41. Równego pana gniew golowe nieszczęście. Rys. Ad. 39. Stan szlachecki w Polszczę równy wszelkim stopniom szlachectwa gdziekolwiek używanym. Gar. Rar. 1, 134. Równe prawo Eccl. paBU03aK0nenie, paniioe ycTaiiOB,icnic Równy z równym się towarzyszy, Cascus Cascam ducit. Mącz. (trafiła Marta na Gotarta). Równy z równego się weseli. Rys. Ad. nia; Vind. enakokashezh , enakopomenezh, glcichbebeutenb.    59. ©leid) unb ©leid) gefeilt fid) gern; Roh. doba k’ dobè,

Równoznaczne słowa. Ust. Konst. 1, 119, (ob. ‘ßlizko-    rownj k’ sobe; Slov. rownl rowndho hledd ; Sorab. 2.

znaczny). Subst. Równoznaczność, ©leichbebeiitenheit ; Vind.    rowno k’ równemu sze namaka rado. Starą mamy przy-

enakokashezhnost, enakopomenzhnost. RÓWNY, RÓ-    powieść, iż równy równego Zawżdy bardzo rad widzi do

WIEN, f. równa, «., równe \Genit. masc. et neutr. ró-    społku swojego. Rej. Wiz. 156 b. et 64 b. Gaw. Siei.

wnia 2|', RÓWN1UCI1NY, RÓWNIUGZKf, RÓWNIUTEŃ-    575. Nierówni niezgodni. Rys. AJ. 46. Pomoc nicró-

Kl, a, ie, intens.; Boh. równy, stegnÿ; Slov. równy;    wna niepewna. Rys. Ad. 56, Przyszło na Jozafata woj-

Sorab. 1. run, runa, poruna, rund, porunć; (Sorab. 2.    sko pogańskie jemu nierówne. Rej. Post. // 8. mocniej-

rowna małżonek); Garn. ravn, ravnc, rovne, glih ; Vind.    sze nad niego, silniejsze. — Grammat. Stopień równy, Porten, ravèn, raùno, rauninastr, vraven ; Croat. ràven ;    sitivus, Slov. polożitliwi; Ross. no.iojKHTe.ibHOH CTenenb.

Dal. ravan, yedaak, prikladan ; Rag. raavni, raavan ;    • — Równym sposobem, podobnym sposobem Eccl. npiw-

Bosti. ravni, jednak, prirok , takman, (cl. taki, takuteń-    CKpeHirb. ( Slev. Rowné za podobne stogi; cf. nie kijem,

ki); Slav. rdvan, jednak; Ross. paBHbiö, poBHbiu , cxo-    lecz pałką, unum idemque). Nierówna * nierówna rzecz,

AHbift, cxoaûfi, CX05KT), n.iamibiil, n.taBOHTi ; Er.cl. CMt-    sprawa, ob. Nierównia, czemu nie zdołamy, (cf. nie jest

perrE; (cf. Lat. riualis, cf. rivus, cf. rów); niedołkowa-    mi z to, cf. nie staje mię); etwaS über unfre érafle, un»

ty, niegórzysty, niepochyły, nieztoczysty ; eben, gletd) ,    gleiche ^artfiie, Vind. on njerau ni kufs ; Ross. ohe ho

grabe. RóWniuczka łąka. Rej. Wiz. 479 b. Droga ró-    Tcót ueia. O nierówną się nic kuś. Rys. Ad. 55. Petr.

wna, gładka Ross. vulg. r.ia,4b. — Sobie równy, jedna-    Hor. 2, M b. To zgubiło Władysława, że się o nieró-

kowy co do siebie, n. p. Las nierówny, t. j. na niektó-    wną rzecz pokusił, prosto się rzucił z motyką na słonych miejscach gęsty, a na drugich rzadki. Mon. 74,    c e/Gorn. Wt. 6. Star. Ryc.' 42. Kuś się g nierówną,

751. — Równy drugiemu czym, abo w czym, wagą,    równa cię zawsze potkać może. Rys. Ad. 23. — Równa

miarą, abo równej wagi, miary, siły etc.; bctlt attberu    rzecz, nienadzwyczajna, której zdołamy, ctwa3 ltid)t über»

gleich, Mit gleicher 3Äaß, ©enndjt ic. Zegary słoneczne    großes. Piekło zdało sie za rzecz równą Orfeuszowi,

starożytne, od godzin 42, na które starożytność dzień    Zbił. Lam. A 3. — Równa miara, równowaga, @leidj‘

gftpid)t. Trwała nieco w równej mierze bitwa. Warg.    innych dyalektach Słowiańskich ta różnica mniój jest' do-

Cez. 223. — Aliter: Równy « prawy, nie zbytni, nie-    chowana.— §. Cum reciprocis Rozbiegać się, rozigrać się,

dłuższy, niekrótszy, jaki powinien być; grabe ba§ rechte    rozpić się » tak się wdawać w bieganie, igranie, picie,

3Raß fyrtltenb, grabę rcd)t. Równa miara, oppos. spora    że się już nie wstrzymasz; in3 Saufen gerätsen, inä ©pte«

miara. — Cztery mile Włoskie, jakoby równa mila na-    len geraden, itrô ©aufen gerätsen, fo baR man ntc^t nrieber

sza Polska. Star. Dw. 22. Będąc od miasta w równej fyerané fontntcn faun. — Observ, Częstokroć roz -, dla mili. Żyw. Jez. 24. Dziękował Antyooh Rzymianom, ze    następujących kilku zgłosek, przybiera po sobie e, n p.

go z wielkich zbytnie rządów wyjęli, a w równych gra-    rozegnać, rozebrać, hpcz. Gr. 2. p. 261. Zwyczajnie

nicach panować rozkazali. Warg. Wal. 117. Król sam    roz-, przed literą c, k, p, t, piszą ros-, rospalić, ros-

wolał na równej rzeczy przestać, a w dostatku wszystko    pychać , rosciągnąć, roskupić, roskosz, rostropny. Dudz.

rycerstwo swe mieć. Biel. 43. (na ordynaryjnéj , gereól}U»    14. Nawet przed sm, sw, sy, śt, często z opuszczają n.

lidj, orbtnar). Ocieski, człowiek familii równej, ale wy-    p. rośmieszyć, roświecić, rosypnć, rostać się. ib. Je-

mowy i godności wielkiej. Biel. 557. niewysokiej fami-    dnostajność wywodu źrzódłosłow owego tu wymagała pi-

lii, nidjt ooritebm. Kto chce co rychlej rozprzedać, na    sać wszystko podług liter pierwiastkowych; boby się nie

równy zysk godzi. Alb. na Woj. 11. mierny, müßig. Pil-    bardzo zgadzało pisać: rozepchnąć a rospychać, roze-

niejsze rzeczy dla równiejszych opuszczają, niepotrzebne    przeć a rospierać, rozejść a roschodzić, rozetkać a ro-

fundacye zakładają, a śpitalu dla mizernych ludzi nic-    stykać, rościerać a rozetrzeć.

masz. Sekl. 55. (dla obojętniejszych, mniej ważnych). RÓŻA, y, z, RÓŻYCZKA, i, z, dem.; (Boh. ruże, rużićka; Oba się zarazem zdumieli, mówiąc, żeśmy tćj równćj    Slov. róża ; Sorab. 1. róża; Sorab. 2. róża, rohża ; Carn.

rzeczy nie wiedzieli. Popr. hoi. U. (błahej, pospolitej,    rosiła, gartrosha (2. rosha, roshèza » kwiat, kwiatek);

geringfügig). Grać grę równą, nieazardowną. Teat. 19. c,    Vind. rosha, gartosha (2. rosba, zvicl= kwiat, roshiza,

78. (obojętną). — §. Moral. Nie mógł on znieść ró-    zvetizhiza » kw iatek) ; Bung.roèh, rusa; Croat. rósa ; Dal.

wnym    umysłem zbytków    wieku swego. A'ag. Fil. 81.    rusa; Bag. rùxa, rusa; Slav. ruxica ; Bosn. rusa, rusgi-

obojętnie , równomyślnie,    gleichgültig. — ROWOWY, a,    ça, rosgja ; Boss. po3a ; Eccl. powa , uiwiokb, (potna,

e, od rowu, ©rabett « , Boss. poBmibiH.    mue liée, twarz); Lat. rosa ; Graec. (>ódov; (cf. Germ.xoWj,

Dalsze pochodź, dorównywać, dorównać , narównać , cf. rudawy, rtisy) ; i) Germ. bie fRofc. Róża prócz znajomej obrównać, porównać, porównanie, przyrównaćwyrównać, pospolitej wieloraka jest : Holenderska, cynamonowa, Tu-zrównać, zarównać.    recka, żółta, miesięczna etc. Kluk. Bośl. 1, 269. Róża

ROXOLAN, R0X0LANIN, a, m., [Alani mieszkający nad    nierozwita, ob. Pączek, ob. Kłobuk, kłobuczek. Róża

rzeką Rą czyli Wołgą, bie fjtyorolanen 2]. Alani, złączy-    polna, dzika, ftelbrofe. Kluk. Bośl. 2, 62, ( cf. głóg);

wszy się z Rusią, nazwani są Roxolani, jakoby Ruś i    Sorab. 1. polna róża, schiplenka, (ob. Szypułka); Vind.

Alany.    Biel. 13. Gxvagn.    658. | §. Roxolani, Ruś, bie    voglovje, fhipek, fhipezlije; Boss. cepóapiiEHHKi, iuh-

fRuffen    2). My Roxolanie    mamy śś. oo. doktorów cer-    nOBBiiKl, ryjami; Ecc.. miinoia, iiiHnoBHHKŁ. Róża

kiewnych. Fund. 82, ob. Ruś. R0X0LANKA, i, z., [eine    pszczelna, ob. Psia róża. Urzed. 98. bie #imb$rofe. Ró-

Sł^Ojrolattin, Ir. Rusinka, eine JRcuffm 2J. n. p Roxolanki to jest,    ia bobkowa, ob. Płochowiec. Róża czarna, ozimia , śla-

Ruskie panny, tytuł elegii jednej Zimorowieza ; Siei. 268.    zowa, słoneczna, malva rosea . ślaz Włoski. Cresc. 286.

ROZ—; Boh. roz-; Slov. roz-, roze-; Sorab. 1. rof -,    Urzed. 21. ^appdri’fe. Lisia róża, ob. Omieg— W po-

• rofno«, n. p. rofpuschcżu, rofnopuschczu* Sorab. 2. rostil-,    tocznym mówieniu, róża * czerwona róża zwyczajna, kró-

(cf. rozdzielić) ; Carn. res-, n. p. resdejl, resdejlim; Vind.    Iowa kwiatów, piękny kwiat ; bie gcmi)bnlid;c SRofe, bie

ras-, raf-, res-, ars-, rc¥-; cf. ries, rös, oistru»    flöniginn ber Slumett. Wiesz, że przy róży ostre ciernie

ostrze, fcf. raz, rznięcie, *rzaz); Boss. pa3i-, (cf. raz),    tuż się rodzi, Dla róży zaś rozkosznej i ranić się godzi,

cf. pa3Bi oprócz, cf pac-, (n. p. pacnonfc expop, zło- Zimor. Siei. 149. Piękna róża, ale tarń. Pot. Arg. 504., żony,    wyświęcony pop);    roz - ; praposit. inseparabilis,    Ciernie, a przecie piękną róże rodzi. Auszp. 28. Się—

iignificaiione respotidens latinae dis-; n. p. Rozprószyć,    gam róży, a chwytam za ciernie. Teat. 42. c, 41. Musisz

dispergere, jerftmtcn. Roz-, zawsze podział jakiś zna-    się głogiem zakłóć, abyś róży urwał. Kolak. Wiek.CK.

czy. Kpcz. Gr. 2, p. 261. Similiter: Rozprzedać, rożku-    Różą rade rwiecie, a tarnia tykać się nie chcecie. Pelr.

pić; tak przedać. kupić, że się już nic towarów nie    Ek. 86. Prawdziwe dobro, co się z cnoty rodzi, I

zostaje. allc$ rcrfdjfebnitlid) »erfaufen , fo baß nid)t§ iltclir    wprzód po cierniach , niż po róży chodzi. Past. Fid. 334.

Übrig llltb    benfanimcit blei&t. — §. Godne jest zastanowię-    — Prov.    Slov. Neni teg ruże, kterâbi ne zwedla ; nie-

o**-

nia, że władze duszy, któremi człowiek przewyższa zwie-    masz tćj    róży, któraby nie zwiędła wszystko prze-

roz -

ROWOWY-ROZ.

R Ó A.

:s*

75

rzeta, znamionują sie słowami, składanemi z przyimkiem nuja. Slov. Wtedi ruże trhagu, kc kwitnu: w ten n.    p. rozum, (cf. urn), rozsądek, roztropność,    czas róże    rwać, kiedy kwitną; cf. łyka drzeć, kiedy się

rozwaga:    (cf. Lat. disccrnere : Gall. * discernement ; cf.    dają; cf.    żelazo kuć, kiedy rozpalone. — Aluzye do

rozbiór, cf. rozgarmenie, roztrząsanie). * Nizsze władze    koloru , do czerwoności, do piękności, 9îofe, tînt 9utcf*

duszy, spólne nam ze zwierzętami, m3ją imiona skła-    fid)t ai»f §arbc, 9iót()C, ©d-Otibfit. Dziewczęta, jak roze i

dane z przyimkiem po-, n. p. pojęcie, pojętność,    lilie. Teat. 50    68. Taka ładna, mleko i róża. Teat.

poranienie, (ztąd pamięć, wspomnieć, przepomnieć). W    30, 27, (cf. rew'). Tak mi się ładna zdajesz, gdyby

76 RÓŻAŃCOWY - RÓŻANIEC.

RÓŻAN ORĘKI - ROZBACZNY.

róża rozkwitająca. Teat. 10. b, 5$. Róże przedziwne,    9î6tf;p. Nim błyśnie swoim jutrzenka różańcem. Chrośc.

jako gdy się żarzy W mleku krew' purpurowa, pałały z    Luk. 98. Wiecznym różańcem jagody jej kwitną. Tward.

jej twarzy. Tward. WY. 6. Przyjemna róża zakrwawiła    Mise.    145. Zapalą się różańcem mu jagody. Tward. Pasq.

natychmiast jej czoło. Zab. 11, 95. Fias, (rumieniec,    94-.    Pierwszej zakwitając różańcem młodości, potrzebo-

wstyd ; cf. raki piec). Gdzież ów alabaster czoła? gdzie    wał przewodnika. Tward. WY. 4 i. "RÓŻANOREKI, a,

jagód róże? Mon. 70, 383. (rumieńce?). — Blande:    ie, n. p. Różanoręka zorza. J. Kchan. Ps. 82. różopalca,

Adieu , róża w pełni, kwiecie mój najdroższy. Teat. 52.    bie rofenftngcrtge 5fnrora. "RÓŻANOUSTY, a, e, n. p. Ró-

b, 60. Dobry dzień, różyczko wszystkich dziewczyn.    żanousta Gryzelda. Groch. W. 454. vpfemtittnbig. RÓŻA-

Teat. 52, 33. — 2) Rzeczy na podobieństwo czyli wzór    NY, a, e, od róży, z róży, ob. Różowy, fflofeit - ; Boh. ru-

róży zrobiono; Słofetteu, @ad)en in ©cftalt einer $oje.    żeny; Slov. rużowi ; Sorab. 1. różane, rożacze'; Vind.

Chustka w róże szyta. Pol. Jow. 181. Różyczki na trze-    roshni, (roshni, roshnasty, roshast, zvetni * kwiatowy,

wikach pięknie przyszyte. Teat. 36. c, 54. Różana po-    kwiecisty); Croat. rósichni, rośni; Hung. rosóbó!vafó;

dniebieniu sklepów, tliolus. Cn. Th. Gdy się do cy- Hag. rusni; Eccl. uiHnKOBHÎt Wieńce różane na głowy ny Angielskiej dodają trzy pięćdziesiąte części ołowiu ,    kładą. Birk. Zyg. 27. Wiele rzeczy przyprawują z kwia-

powstaje cyna, którą różą naznaczają, i ztąd jej nazwi-    tów różanych; miodek różany, cukier różany, syrop ró-

sko dają. Kruml. 192. SfîofeitJtttU. — 3) Róża, cho-    żany,    olejek różany, wódkę różaną. Sienn. 143. Cresc. 496.

roba erysipelas, piekielny ogień, Vind. shena, shen ;    Kluk.    Roił. 2, 249. Różana wódka (Cum. roshna wo-

Croat. verbanecz; Bosn. rosgjaę, poganaę ; Rag. roxà-    da).    Mój ty kwiateczku różany! Teat. 10. b, 41. (ró-

xiza ; Slav. zaîcsina, poganesina , cêrni prisheh ; Ross.    życzko!) Wdowa jest jako kierz różany; póki róża kwi-

po>Ka, Me Sfofe, ber fflotldauf, ba§ (teilte Weiter, etitc ®nt»    tnie, poty go szanują, a jak prędko zginie, to już nikt

phtbung ber JDRerpaut, zapalenie skóry, zaognienie różowy    oń nie dba. Dambr. 437. Różane jagody, ob. Głóg. Ró-

niby kolor wydające. Perz. Lek. 271. Perz. Cyr. 1, 122.    żany wianek. Zab. 9, 348, (ob. Różaniec). Zupełny ró-

czvn

szkaplerznej. Xiądz. 213. Kłótnia    urosła o precedęncyą    senkreuc, sławny chimik, ustanowił sektę adeptów, t.

bractwa szkaplerznego i różańcowego, ib. 213. ROZA- j. towarzystwo braci różanego krzyża. Mon. 69, 65.__

N1EG, rica, m., różany wianek, rozmyślania abo modli-    Różany * różanej maści, rumienny ; Vmd. roshnofarbast,

twy z żywota i spraw Bogarodzicy zebrane ; Boh. ruże-    rumen, refenrot^. Koryno dziewczę kochane, Twe lice

odkupił krwią

nas

nec, patere, paterkÿ; (ob. Pacierze, paciorki); Slov. ru-    z mlekiem różane. Zab. 16, 177. Tyś

żenec ; Stórab. i. fpéwanske pacźefe ; Vind. rosben-    swoją różaną. Groch. W. 66.

krienz, paternafiiter ; (Carn. roshânz » ogrodnik kwiato- Pochodź, róieniec, róznik , różowy, różopalcy, różować, wy); Croat. chiszlo ; Bosn. cislo (ob. ‘Czcić, rachować), urózować. porózować, naróiować. brojeniça, kralisc, kruniça ; Slav. roxàrje ; Rag. rusaar, ROZBACZYĆ, ROZBACZYC sobie, ROZBAOZYĆ się dok. ; sotjecr; Lat. rosarium, § 1) Germ. ber    SRüfenîrattJ. Ró-    Rozbaczać niedok.,    Rozbaczywać frequ. et eont. rozważać,

taniec, święty rachunek paciorków abo    100 pozdrowię-    bacznie rozbierać,    roztrząsać; prüfen, bltrdjfcfjrtuen, unter»

nia anielskich, przy każdym dziesiątku modlitwę pańską    fudjClt, bic etnjchten Stelle nad) Ctnattber prüfen. Dowcipy

przyłączywszy. Birk. Dom. 18. Różaniec święty, nic in-    nigdy nie próżnowały, ale okazyą wszelką pilnie rozba-

szego nie jest. jedno pewny sposób modlitwy. Bzów.    czywały. Warg. Cez. A 3. Nie gniewam ci się, ale

Roz. 1. — Różaniec abo koronka panny Maryi. Cn. Th.    rozbaczam , mam-li się gniewać. Budn. Apopht. 42! Ska-

Różaniec zowie się korona abo wianek. Bzoiu. Roi. 7.    rał go, aczkolwiek mógł rozbaczyć , że to się przypad-

Slepe bywa ich przywiązanie do prywatnych nabożeństw,    kiem stało. Warg. Wal. 188. W kilka dni sobie rozba-

szkaplerza , różańca, paska, sznurka i    t. d. Mon. 76,    czył, iż te słowa    nazbyt śmiele mówił. Gwagn. 520.

577, (ob. Bractwo). — Nic nie umie ,    do niczego go    Rozbaczże się człowiecze, któryś marnie rozszafował do-

użyć nie można, ani do tańca, ani do różańca. Mon. 74,    bra pana swego.    W. Post. Mn. 516. ( upamiętajże się,

,    109, cf. ni boga świeczki, ni dyabłu ożoga ; cf. ani do    ge^e tn bid)).    Ty    się na to tam dobrze rozbaczaj. Biel.

rady, ani do zwrady. — 2‘) Różaniec * ogród różany , fin S. N. 56. Trzeba abyś się na wszystko dobrze rozba-îRofeitgorfen ; Carn. roshnishe; Vind. roshni vert, roshnu    czył. Baz. Sk.    162. .(bacznie oglądał). Niech się rozba-

lekoufhe, roshnjak, roshifhe ; Rag. ruxisete. (Croat. ro-    czą, że krzyż    ten    będzie ich zaszczytem. Bial. Post. 27.

soczret, veliki traven « maj miesiąc). Okna te się otwie-    Na to się pilnie rozbacz, jakbyś się nieprzyjacielom bez

rają na rozkoszne ogrody i różańce Włoskie. Tward.    nas obronił. Biel. 289. Chrzyszt. Nin. A 4 b. Uważne

Pasą. 5. Bujał sobie po wonnych różańcach Palady,    rozbaczywanie. Krom. 508. ROZBACZNY, à, e, ROZBA-

, Róże po jasnym zbierając Helikonie. Tward. Mise. 45. CZNIE adverb., rozważny, roztropny, überlegt. Nierozba-— 3) Różaniec, różany kolor, rumieniec; fRofenfarOe,    cznie, inconsulte. Mącz.

ROZBADAĆ - ROZBIĆ.

n O Z B I E D Z.

77

4. ROZBADAĆ, ob. Rozbóść. 2. ROZBADAĆ cz. dok., badając rozbierać, rozważać, rozbaczać; überlegen, erforfć^ett. Nieba mi nie pozwoliły, abym uważał braci byt nieszczęśliwy, Abym rozbadał myślą, jak mizernie żyją. Kulig. Her. 49. To sam tylko sobie był rozbadał, nie mając za sobą żadnego przykładu. Budn. Cyc. 22.

ROZBECHTAG , rozbeehce cz. niedok., poduszczać p rozjątrzać; reifen, nngeftüm machen. Twoja cie Nimfo własna chęć rozbeehce. Chrośc. Oiv. 381.

ROZBECZEĆ się recipr. niedok., głośno rozpłakać się, iu lautes SBeinen geraden, rcd)t inS Seinen hinein fomnten. Porzucona, w żałosne rozbeczysz się szlochy. Przyb. Ab. i05. Rozbeczała się, niewiedzieć dla czego. Teat. 54-, 26.

ROZBESTWIĆ kogo, cz. dok., mocno podburzyć, do furyi go przyprowadzić, einen ganj nuto machen; Boss. pacrpa-bhtl , pacTpaBjniBan. : Eccl. pa33BbpaK), pa3CBnpbnajo, pas/ipamaio, BOssBbpimi, ynmniTB cypoBfciMt, óeanejo-nbmibiMB. Niektóre wody rozbestwiają do cielesności. Olw. Ow. 619. Lew posoką rozbezstwiony. Zab. 45, 285. Ty królu tak dalece Litwę rozbestwiłeś, że już na twoje władzę upornie biją; audnciam provexisti. Krom. 624. ROZBESTWIĆ się, ob. Bestwić się, rozwydrzeć ; Boss. pascBHpbnbTB.

ROZBIĆ , f. rozbije cz. dok., Rozbijać niedok. ; Boh. rozbiti, rozbigeti; Sorab. 1. rozbiyu, rozeeżeru, rofcżepu, rolcże-pem ; Vind. resbiti, resklati, ubiti, rescossiti, reskresati ; Croat. razbiati, razbiam ; Hag. rażbitti, razbiti ; Siar. raz-biti; Bosn. rażbitti, razbiati; Boss. pasómb, pa36iiBarb, pac-KonaTb, nepcKOKaib, pacx.iomrrb, pacxjonuBOTb, pa3imi-ÓHTb, pa3uinóaTb ; rozbijać co, roztrącać ; 3erfd)lageit, 3er-fd)mettcrn. Rozbić dzban o pal. Tr. Rozbić jajka (IW. gor-strupiti jaize). Rozbić grudę (Bosn. razgruniti, rażbitti grumenja, zavlaciti). Rozbijać okręt, nawę, ein 6chif {^eitern toffen. Rozbił się okręt, baö 6d)iff ift gefdjettcrt; Vind. ladja fe je njemu resbila. Rozbić się z okrętem, ( Boh. tapali ; Vind. lad je lom terpeti, 1' barko navdari-ti ; Rag. razbittise). Tak wielki szturm powstał , że się one galery wszystkie rozbiły , i ludzie wszyscy potonęli. Biel. 579. Zobaczył rozbitego kawalce okrętu, Deszczki, dyle i wiosła złamane do szczętu. Jdbl. Tel. 5. rozbitej deszee Wał tonącego popchnął ku brzegowi. llorszt. 28. Rozbicie się okrętu, ber ®d)iprud); Sorab. 4. tżowma rozstorcżżeno ; Carn. ladje lom; [ind. ladje lom , ladiouni potup, barkouski lom ; Boss. pas-ÓHBKa ; Eccl. KopaóJieKpymeme, wcioineHie, nie. Rozbity na wodzie, (ob. Rozbit, Rozbitek). Rozbiły się fundamenta. 5 Leop. 2 Reg. 22, 8. (rozrażaly sie. 1 Leop.). — Fig. Rozbijać co, przecinać, niszczyć, przeszkadzać; rernid)ten, jerfdjlagen, 3erftoren, nerlitnbern. Baliśmy się ich, by przedsięwzięć naszych nie rozbili. Przyb. Luz. 157. Gwałt uczyniony w sejm, to jest rozbicie sejmów, sejmików, trybunałów. Vol. Leg. 3, 68. Swie-ee ciemność rozbijają. Sk. Żyw. 1, 87. (rozganiają). Konsylium dobrze rozpoczęte, sromotnie się rozbiło. Sk. Dz. 242. rozprószyło się, e$ jerfdjlng ftd) ; Boss. pa3J^HTb-ch, pa3jamHBaTbca. — §. Rozbijać na drodze, zbijać, odzierać na polu, na morzu; (Straßenraub treiben, See*

noTOiuie-

räuberet) treiben , ein Strafenräuber, Seeräuber feçn ; Slov. łaupjm na cestach, (ob. Łupić); Bag. robitti, porobivati, (ob. *Rob , cf. robić); Bosn. harati; Croat. tolvaim ; Ross. pa36oHiimiaTb. Abo to tu Mospanie pod Bieszczadem, Takli się to rozbijać godzi bez sromoty? Pot. Jow. HO. Czyniliście im wielkie krzywdy, łupiąc ich ledwie nie ze skóry, rozbijając ich z majętnostek ich. Birk. Kant. C '2

b. (jak rozbójey wyplondrować, ftrajknrüuberifd) berauben). Parobek w karczmie mię rozbił. Teat. 52. b, 51. jak rozbójnik mię opadł, er fiel mtd) ftrafenräuberifd) an. — Aliter: Dwa cesarze o państwo się rozbijają. Sk. Dz. 709. na umor z sobą walczą, fie fotogen ftd) mit einattber aufi âujüerfte berltm. — Aliter: Cały dom pomieszany, niema i jednego z służących, ktoby się od żalu nie rozbijał. Teat. 58, 246. nie zabijał, gwałtu jakiego sobie nie czynił, ber ftd; nicht due ©errait entmin mi)d)te.— §. Rozbijać, rozciągając przybijać, auêbrciten itnb anfd)lagcn. Na krzyżu Jezusa rozbili. W. Post. W. 4. Dla mnie Jezus się dał na drzewie rozbić. Bzów. Roz. 85, (ob. Rozpiąć, rozpięcie). Rozbijać namiot, rozwijając postawić, przymocować , przytwierdzić, ein 3elt aitffd)togen. Od miasta w mili Swe obozy i gęste namioty rozbili. Tward. WY. 194. Baldakin w jej pokoju rozbiją, aby pod nim siadała. Star. Uiu. 48. Namiotek łóżkowy rozbili. Birk. Chmiel. A 5. ben Mtmrfmng anfntadjen, aufftecfen. auf* fd)lagen. Rozbijać szpalery, kobierce. Cn. Th. atiffangen, auffd)lagen, aufd)lagen. Rozbił swój kram między Wene-ckiemi. Budn. Apopht. U i. rozlasować, er fällig feilten Kram auf. Sieć rozbijać, rozwieszać, baS 3îefi auffteCteit. Obaczy^z, jak chytrze na świat tę sieć rozbija. Bej. Wiz. — Aliter: Wyrok ten we wszystkich miastach niech będzie obwołany i rozbity. 1 Leop. Esther.-{G, 49. przy bramach różnie przybity, t)erfd)tebentltd) aitgejdjtogeu, an ner» fdjtebcneu £rten. Kazał to rozbijać i głosić u wszech narodów. 1 Leop. Esther. 4 , 22. Rozbijać obrazy » tu i tam przybijaćnerfcbiebentlid) attflmngen, liter unb bort. — §. Oeconom. Rozbić n. p. wieprze, rozeprzeć, rozepchać, roztuczyć, fefft Utad)en. Roztuczył się, utył i stał się rozbitym. 1 Leop. Deut. 52, 45.

Na ROZBIERZ się, rozbiegł się, /’. rozbiegnie się recipr. dok., Bozbieżeć się, /. rozbieży się conlin., Rozbiegać się, Rozbiegiwać sję fregu.] Bok. rozbëhnauti se, rozbjhati se ; Slov. rozbèbugi se, rozbjham se ; Sorab. 4. rozbie-żacż, rofbjżu, rolbjżim, rofbjham, rozbeźu szo ; Rag. rozbieghnujise ; Croat. razbegujemsze ; Ross. pasóbataTbca, pa36braTbCa; w rozsypkę iść, rozstrzelać się, rozpraszać się, rozpierzchać, pouciekać w różne strony; aito eiltatt* ber laufen, nerfdjtebentlid) ftd) »erlaufen. Zgromadzenie ro-zbieżałych stad. Hipp. 4. Widać tani stada niezliczone i trzody rozbiegłe i tu i owdzie po łąkach. Boler.

515. Ciężko mi ściągać myśli rozbiegnione I w jarzmo wiersza je wprawić. Karp. 1, 4 76. Po tej klęsce rox-biegli się po lasach. Tr. Rozbieżenie gromady jakiej, rozpierzchnienie. Cn. Th. Zakonnicy rozbiegli się byli, tu i owdzie po królestwie. Boter. 4, 230. Jad rozbie-żany po członkach, Bardz. Luk. 405. rozszerzony, ner» breitet, ûuêgehrettet. Gdy się to między ludźmi rozbieźa-

78

ROZBIERAĆ - R O Z B IO R.

ROZBIOROWY - ROZBÓJ.’

ło, że jeden drugiego na pojedynek wyzywał.... Vol.    rozbieranie pisma, po wydrukowanym arkuszu, i rozło-

Leg. 2, 1214. gdy się rozchodziło, roznosiło między Judem,    zenie każdej litery do swej krupki. Magier. Mskr. Pismo

gdy gruchnęło, ba CÔ ntd)bar tourbe. w cyrkule, co się do    takie czcze i bez żadnego objęcia, że nawet rozbioru je-

śrzodka przywiąże, rozlegać się i rozbiegiwać przestaje.    go uczynić nie można. Vst. Konst. 2, 239. (analysis). —

Bardz. Boet. 137.— Idźcie na‘rozbieienie dróg. Bej. Post.    Rozbior matematyczny, analysis. Lesk. 2, 112. Alg. Nar.

Tlrb. na rozstajnie, ©d)etbctl)eg. j- 2) Bozbieżeć się, za-    A 2. ROZBIOROWY, a, e, analyticus. Alg. Nar., attflo*

wodzić się , ben Slnfafc junt Saufen neunten; niewstrzyrnanie    fcttb, jcrlegettb, aualt)tifd). Sposób rozbiorowy methodus

bieżeć, ittS Saufen fottttr.en, tit bflt 6d)uß geraten, ittiauf*    analytica, od szczególnych do powszechnych rzeczy po-

l/altfam ^ilircitltcn, l)itiftürjeii. Szkapa na staniu próżnując,    stępuje. Kpcz. Gr. 2, p. 2. Tor rozbiorowy. Pir. Wym.

rozbieży się, kopa, basa. Pelr. Ek. 112. Mając dół prze-    119. Trygonomefrya rozbiorowo. Alg. Nar. 0. Rachunki

skakiwać, sztucznie skakać będą; cofając się nieco w tył,    rozbiorowe. Juk. Mat. 3, 30.

i nakoniec rozbiegając się. Mon. 70, 108. Dzielnym wo- ROZB1T, a, m., ROZBITEK, tka, m., 1) który się na źnikom nie dasz rady; mnie samemu ledwie się nada- wodzie z okrętem rozbił; Rag. et Slav. razbicn, ciii ©djiffS* dzą, A jak się rozbiegają i na léc nic dadzą. Zebr. Ow.    brf.djtgcr, ber 6d)tprud) gelitten b«t. Corok    będziecie mieli

29. Jeśli koła wczas nie zahamujesz, z góry rozbieżą się    w tym miejscu rozbita. Przyb. Luz. 150.    Pot. Arg. 229.

wszystkie. Czach. Tr. C 2. — Fig. Rozbiegały się koła ; Krzyżacy zabierali na brzegach morskich majątki nieszczę-już tu nierząd. Cn. Ad. 1004. e$ gebt brimtcr ltnb brîtbcr.    śliwych rozbitków, które burza wodna na    ląd wyrzucała.

Ani słów znajdzie wypowiedzieć usty, Jako się w zbytku    Nar. Ust. 5, 302. — 2) Bozbit » rozbicie    nawy. Tr., ber

rozbiegały koła. Pot. Syl. 239. W ten czas jeszcze się były koła tak bardzo nie rozbiegały, jeszcze żołnierze nie chadzali w bławatach. Star. Ryc. 44. Co czynić, gdy się koła rozbieżą, a wolność wyuzdana w swawolą i szaleństwo pójdzie ? Birk. Syn. C. Falib. F. Rozbiegałych młodzieńców na munsztuk wziąć. Teat. 19, 95. (rozpuszczonych , rozpustnych, auëgelnjftte junge Ceute). Pewne wdowy, czystość bogu poślubiwszy, zasi.e rozbiegawszy się, za mąż chodzić chciały. W. I*vst. Mn. 012. Rozbiegło

6d?iff&rud). — §• Rozbitki, Croat. razbitki; Bosn. razbitki ; obłupki od sędu rozbitego, fragmenta vasis, ułomki, 33rud;ftucfe. ROZBITKA, i, i., bte ©d)iff$briid)tge. Usta nieszczęśliwej rozbitki, mimo srogości pogrążającej ją na dąo fali, wzywać się nas jeszcze konając zdawały. Mon. 71, 870. Pot. Syl. 457. ‘ROZB1TNY, a, c, do rozbicia, mogący być rozbitym, jerfdjlagbflr; Croat: rozbitlyiv frangibi-lis; Bag. razbitni ; Bffsn. razbitivi, koji se mosge raz-bitti; Boss. pa3ÓHB]iLiH, pa3CnBMiiBŁin ; Subst. pa3ÓHBUM-serce wściąga, a zkurczonc wspiera. Ryb. Gęśl. C 4. boctl ‘rozbitność. ROZBITY, ob. Rozbić.

Teraz tak się łakomstwo rozbieżało, że urzędnicy daleko ROZBŁAKAĆ sie rec. niedok., ze wszystkim sie zabłakać, niclutościwsi są, niz sami panowie. Kosz. Lor. 101 b.

ROZBIEG, u, m., rozbieganie się, rozbieżenie, rozpierz-'. chnienie, rozsypka ; baîs SSonetnanbeiTaufcjt „ 3crfRcnen, bte 3crftreitmig. Zwykło się używać jazdy na rozbiegi po kraju nieprzyjacielskim. Jak. Art. 2, 456. (©tretfjuge).

W rozbiegu , ciemnotach , a powszechnym rzeczy zamieszaniu ; in discursu, łenebris. Nar. Tac. 3, 95. Rozbieg żył kruszcowych Mc 3crtniimmtng, 3crf<’fcnng ber (Srjgcin ge. Mier. — §. Rozbieg, Boh. rozbjżka ; Ross. paaótrt ; zapęd, zawód biegania; ber StufajHitm Caufcit, ber Slnlauf.

ROZBIERAĆ, ob. Rozebrać. ROZBIEBACZ, a, w., który co rozbiera na części, rozkłada; ber 3crlcgcr, 3frglfcbcrcr;

Rag. razbiralaz, razbentegl, f. razbcritegliza ; Boss. pa3-ÓHpaTGJib, paaóopmHut. Rozbieracz zwierząt sztuczny * anatomik. Cn. Th. ROZBIERALNY, a, e, do rozbierania, ouöeingubcr neljinbar; Bag. razbiriv; Ross. pa36opnuH.

R0ZRIEZEĆ się, ob. Rozbiedz sie. ROZBIJAĆ, ob. Rozbić.

ROZBIOR, u , tn., ROZBIÓRKAi, i., kładanie, rozejmowanie ; ba$ 3erICöClt, SluêeinaitbenicMucn,

Seriellen ; {Croat. razlóg; Rag. razlogh ; Ross. pa36op^;

Carn. rasbor, resbór * skromność, rozumujący wniosek; resbern discretus, prudens, ob. Roztropny; resbornost discretio ; Croat. rśzbor discretio, prudentia ; Rag. razbor, ROZRÓJ, ju, m., ROZBÓJSTWO, a, n. ; Boh. zbognjctwj, razbornos, râzboritos sogacitas, prudentia, rozgarnienie;

Bosn. razbor, razborstvo raiionis usus, rozborit discretus).

Oddał służalcom sprzęty domowe do rozbiórki. Nar. Tac.

2, 396. (żeby każdy sobie wziął, żeby się niemi dzielili, fte feilten ftd) bretlt feilen). W drukarni rozbiórka,

zawikłać; ftd) gćmjltd) ucrirreit, remurren, uermicfelrt. Onych gałęziami uplatanych i rozbłąkanych otaczają. Pilch. Sali. 209. — Rozbłąkali się » różnie się zabłąkali, jeden tu, drugi tam, od siebie się odbłąkali; fte l)abcn ftd) »on eilt» oitber nteg »erirrt, jcrffreitt. — §. Transi. Sprosność z włosami rozbłąkanemi. Kniaź. Poez. 3, 157. rozprószonemi, rozczochranemi, mit jerftrcuten, jerjauften $aar.

ROZBŁYSKIWAĆ się, rozbłyskuje się" rec. cont., i tui w-dzie zabłyskać, »erfd)tcbcittlp fditinuterit, ^ter nttb bort per* »orblt^en. Mistrz Pruski wzruszony paleniem miasteczek swoich, zewsząd się pożogą rozbłyskujących, dać bitwę pragnął. Krom. 359.

‘ROZBOD, u, m., rozbodzenie, bodzenie w różne strony; baä S)tn * ltnb #erftojJen, ^tcîeit, ©tetf’cn. Wódz rogatćj trzody, Sobą się jednym za wszystek gmin składa, Ćzyni po piasku porożem rozbody. Mon. 71, 550.

rozbieranie, roz

_ ROZROGAC1C się rec. dok., Rozbogacać się niedok. ; Ross. paaôoroîtTL ; niezmiernie zbogacieć, ftd) ltitcrmcßlid) be* rcidjern, fepr reiep tverben. Tak się on mąż wzmógł, i tym się w ięcej ustawicznie rozbogacał, tak iż się stał w ielkim człowiekiem. Radź. Genes. 20, 13.

zbugnjctwj, (cf. zbój); Slov. laupeżstwj, (cf. łupiestwo); (Carn. resvoj « mord, zamordowanie, zabójstwo; Vind. rasJboi, mord; Croat. razboy, pomor eaedes, strages); Bosn. razboj ; Rag. razbojstvo ; Ross. pa30oîi, pa3ÓOHHH-uecTBO , rozbijanie na lądzie ; Croat. tolvâysztvo ; Vind.

resboi, resboja,    rop, rub, plenj (ob. Rabunek,    plon),    fdjijfe, (Secrau&erfc^tffc ; Boh. beraun,    (cf.    brać,    bierny);

opip, opipenga;    ber ©traßcnrflliß; na wodzie, na    morzu,    Bosn. gusarięa.

bie ©ecräußcrct). {Bosn. gusarstuo piratica). Rozbój od za- ROZBOLEĆ sie ree. dok. ; Boh. rozboleli ; Boss. pa3ÓojitTfc-bójslwa różni się;    tamten końcem zyskania majątku za-    ca, pa3Ó0JiHBaTbea; wielkie    bole cierpieć, feßr große *

bitego, najczęściej    w lasach lub po drogach dzieje się;    ©dpncrjett bcfommen.    (Slav, razboliti se * rozchorować    się;

zabój zaś powszechniej z przypadku, z zemsty, zwady po- Bag. razbogljcn * chory). Góra się raz rozbolała, Wielkie pełnia się. Osłr. Br. Cyw. 1, 354. Gwałty, najazdy, roz-    jęki wydawała.    Jak. Baj. 265. On rozboleje sie bardzo,

bójstwą. Bctr. Pol. 2, 160. Rozruchy, rozbójstwa, bez-    Budn. Zach. 0,    5. (wielce żałosny będzie. Bibl.Gd.). Źa-

prawia, Sk. Dz. 804. Rozbójstwo lotrowskie. Sk. L)z. 813.    lem rozbolała.    Brzyb. Luz. 40.    (przejęta,    przenikniona

Wasza cwanielia    uczy kościoły burzyć, łupić, i    rozbój-    boleśnie).

stwa czynić. Twór. Ukuł. G 1, Boss. paaóoiniHnaTb; Eccl. ROZBOŚĆ, rozbodł, f. ro&bodzie cz. dok., Rozbadać nie-pajóofimriecTByio. — Algier, Tunis i Trypol bawią się    dok.] rogami i    t. d. bodąc rozbić, jerftoßen mit ben §>5r*

rozbojem morskim. Wyrw. Geogr. 271, Bag. et Bosn.    nern, jerpiifeu ;    {Boh. roztrkati cf. rozterk). Wół, gdy się

gusarili piraticam cxercere, fie treibe» ©cerdußerep. Tego    urwie,    ostremi    rozbada rogami, kto mu    się nawinie,

czasu rozbój najbardziej panował na morzu. Warg. Radź.    Tward.    Uł. 70.    — Itnpr. Szablę przypasuje i powietrze

14. ROZBÓJCA, y, m.t ROZBÓJNIK, a, m.\ Boh. zbog-    rozbada.    Zebr.    Ou>. 99. rozcina, burcßßanen.    — §. Roz-

njk , nakarnjk, (cf. zbój, kierz) ; Slov. łaupeżnjk, pocę-    bodłszy    konia,    potkał się z nieprzyjacielem ;    incitato equo.

stnÿ złodeg, (ob. Łupieżca); Carn. tolovaj; (toi phare-    Mącz. Baz. Sk. 88. ostrogami rozpędziwszy konia, ba$

tra), hostnèk, (hosta virgullum, ob. Gąszcz; Carn. re-    ^ferb anfponten. —    j?. Transi.    Rozbadać, rozpychać,    roz-

svojnek * zabójca);    Vind. rósbonik, resboinik, hostnik,    rzucać, rozrywać;    jerftoßen,    jerreiße», jerfprcngcn.    Dziś

zestni ropavez, potni rabar, ropar, rubar (ob. Rabuś),    strumyk,    jutro tamy łomie    i groble rozbada. Pot. Arg.

tolovai [z tur. tulwaj, latro. Men. I, 921-2], otimavez,    599. —    Simil. Poganin w    kraje dalekie wypada, I one

filnojemauz, (rasboinik, kostnik, merdrar * zabójca ; Croat.    rozbada.    Leszcz. Class. 53.    niszczy, jerftoren. — Aliter:

lolvày, tolvaychich , razbojnik , razböynik ; Dal. guszar, cf.    Rozbadać, rozpychać,« rozdymać, nadymać; atlfßläßen,

huzar, (Croat. guszar anserańus, ‘gesiarz); Bosn. razboj-    aufßlafen. Chleb bez pracy prędko rozbodzie sługę. Pelr.

nik, lupesg, haramia, kesegia; Hung. lator; (cf. Lat.    Ek. 15. (chléb ma rogi, @ut ntaeßt Ucßcrmntß, ber $aßcr

latro; Pol. łotr); Bag. rozbójnik; S/ai>. rózbojnik, pusta-    fließt iß»). — Rozbadać intransit.: dokazywać, feine»

ja, pustaija; Boss. pa36oiiiiHK7, ; który rozbija, zbójca;    fORitß auölaffen, fitß mit feiner Sraoonr ßeroortßun, große

ber ©traßenrdnßer, ber fRaußcr. Rozbójnik na życie i ma-    $ingc »nterneßme». Każdy na wojnę woła, choć wici nie

jątek razem, napastnik na sarnę własność człowieka dy-    będzie, każdy rozbada, choć bez ostróg. Glicz. Wych.

bie. Oslr. Br. Cyw. 1, 354. Województwo Podolskie wiel-    FI 7. Sława o nim rętszym leci rumorem, niż koniem

kie krzywdy od rozbójców Wołoskich poniosło. Vol. Leg.    skrzydlatym Bellerofon rozbada po polu Eryteyskim. Tward.

5, 468. Widzimy, jako nam wiele sprzeciwników, a jako    VV7. 146. Potym Eneasz udał cię przeciw Nifeowi I prze-

wiele rozbójec zastąpiło na tej drodze. Bej. I⁾ost. G g 6.    ciwko, na którym rozbadał, wozowi. A. Kchan. 289.

— Rozbójnik morski. P. Kchan. Orl. 1, 405. ei» ©ce*    Koniecpolski wielkiego nieodrodny dziada, Widzieć., jak

räußer; (Carn. et Vind. lopćsh ; Bag. pomorski zlocinaz,    po karkach Tureckich rozbada. leszcz. Class. 79. W pło-

gùsa, gusâr; Bosn. gusar, (cf.    liai, corsaro) r lupesg:    chym sercu złość rozbada. Hor. Sat. 199. — Aliter:

Boss. nancp'L, Hai>34imK:b). — §.    Fig. Czemu tak ostrym    Głód zatym wielki po szykach rozbada. Chrośc. Fars. 556.

językiem Stajesz się cudzej sławy jawnym rozbójnikiem?    daje się we znaki, dokucza; bie tpnngcrönotß feßt ißnen

Hor. Sat. 52. zabójcą, mordercą    cudzej sławy; ber ÜRör*    JU, mirt) empftnblicß. Obłudnik pełny wilgoci i rosy, Ni-

ber frentben 5R»ßm§, ber ben guten    kanten be§ ntiDern tobtet,    żeli Febus wznijdzie złotowłosy, A skoro Fe.bus światłem

ROZBÓJCZYNA, y, ź. ; Ross. pa36oiiHima, która rozbija,    po niebie rozbada, Obłudnik z swym zaraz nasieniem

bie fRduberinn. Coż czynić tej powszechnej świata roz-    upada. Chrośc. Job. 34. skoro dogrzeje, doparzy, dopie-

bójczynie? Pot. Jou\ 2, 77.' ROZBÓJNIA, i, i, gdzie    cze; mann fnaeßen, ßeiß ßremten. §. ob. 2. Rozbadać.

rozbijają, odzierają. Cn. Th., bie fRäußcrßoßlc, fOîorbergnn ROZBRAC1Ć się z kim rec. dok., Rozbratać się niedok., be, Äberßößlc, ‘ba$ fRaußneft, fRäußerneft, fRanßfcßloß;    rozbrat z kim uczynić, pożegnać się z kim, wypowie-

Croat. razboische; Boss. npHrmn.. Z świątyń czynią roz-    dzieć przyjaźń, towarzystwo, rozróżnić się z kim. Cn.

bójnie. N. Pam. 21, 564. ROZBÓJNICZY, a, e, ROZ-    Th.] einem bie greuubfcßaft auffthtbigeu, mit ißnt ßretßen, ft^

BÓJSK1, a, ie; Boh. berny; Bag. razbojnicki, gusaar-    »Olt ißnt trennen; Boh. rozkmotriti ; Vind. resbratim, reski; Vind. resboinski, rasbôjni, ropifh, tatliù, derezh,    sdrushiti, vunsdrushiti, reslozhiti; Carn. resbratem, lo-

omekliu; Croat. razboyni, razboynichki ; Ross. pa3ÓOiiHH-    zheti, lozhern , (cf. łączyć); Bosn. razdrusgiti ; Boss. pa3-

necKifi, pa3ÓOHHiiqełi, Hats^nniii ; od rozbójników, od    3HaK0MiiTbca , pa34pymnTb, pa34pyæaTb ; (pa3BpaTHHnaTb

rozboju; fRauß * , fRdußer« . Na rozbójniczym gardle ja    » rozpustować); Eccl. pjiçKOTOpOKJTii cä, pa3ÓpaHHTbCH ,

usiędę, Abo dziś waszej śmierci towarzyszem będę. Otw.    pa3CopiiTbca, (pa3BpaTHTb, pa3BpamaTb zwieść). ROZ-

Ow. 104. Rozbójski, nabrawszy do siebie niemało mężo-    BRAT, u, m., odstąpienie od przyjacielstwa , lowarzy-

bójców, żywot wiódł. Sk. Dz. 1108. Rozbójska gospoda.    stwa. Cn. Th.] 3l»ffünbignng ber grcunbfeßaft, 23rucß mit

Sk. Kaz. 267. Statki rozbójnicze. Min. Fars. 31. SRauß*    einem; (Bosn. razmirje, razdigljenje od priateglslva, (cf.

trzone, rozbujawszy się, rady precz uciekają. Cresc. 604N. (zjątrzywszy się). Rozbujany rozbujały, rozhukany; au3*~

'mir), (razmirięa, boj * wojna); (Ross. pa3BpaiB niezgoda, kacerstwo, rozpusta; paaBpaibe niezgoda, nieprzyjaźń ; pa3BpaiHOCTŁ, pa3BpamenHOCTb rozpustność, pa3BpaTiiUH gelrtjfen, ńbermntfiig, to&enb. Puścił się w morze, I bał-rozpustny, pa3BpaTMiKB zwodzicicl, przerywacz). Rozbrat, rozwód uczynić. Cn. Ad. 1005. Przyszłoby było do rozbratu między niemi, gdyby w sam czas nie trafiła się była śmierć męża. Pum. 85, 1, 682. Rozbrat wieczysty światu wypowiada , I sam się w dzikiej pustyni zamyka.

Kras. Woj. Cli. 90. Rozbrat z wami! Birk, o Exorb. 4.

Rozbrat ciała z duszą. Paszk. Dz. 59. Teat. 46. c, 107. rozłączenie, bte £rettmtpg.

•ROZBRECHNĄC [cz. jedntl., Rozbrecbać czestl.,

kać, bellen ; rusk. breebaty (2. kłamać); tr. rozgłosić, laut werben 2]. n. p. Lecz któż wie, oni co będą myślę- ROZBURZYŁ cz. dok.-, Boh. rozboriti, rozbaurati, wyboriti ; li, Jak ich nadzieja odsieczy rozbrechnie? Jabi. Buk. Q Z b. '

ROZBROCZYĆ cz. dok., rozlać, »ergießen, »erfjmtyen. Królu, marnie tak wiele krwi rozbroczyłeś. Staś. Nam. 2, 16.

ROZBRODZ1Ć cz, dok., rozbłoconą ziemię wozami rozjechać i rozbić, itaffeS (Erbreid) gerfhfiren, jerreißen. (Boss. pa3-ópo^B rozsypka, paaópo/urrbca, pa36pa*HBaTLca rozchodzić się). Grobla była rozbrodzona umyślnie i grzazka.

Tward. W. D.

ROZBROIĆ się rec. dok. ; (Boh. rozbrog bunt; Croat. raz-broiti, mb raja m dinumerare) ; rozswawolić się , rozszalić się, rozhukać się, rozbestwić się, tn3 Toben gerätsen.

W stołowej izbie rozbroił sie pluton z pokurczem. Teat.

19. b, 54.

rozszcze-

wany rozbujałe porze. Kras. Oss. D 3. Rozbujana rozpusta. flor. 2, 294. Min. Rozbujana wolność nasza zgubi nas. Tward. W. D. 2. Sejm dla narowu wolności szła- ** checkiej nadto rozbujany. Tward. W. D. 2, 122. Gmin gęsi rozbujany po polu, których przetrzymała w zamknięciu gospodyni. Tward. WY. 142. Czasby cudzołożniku ścierw twój rozbujany wystudzić. Pot. Jow. 69. Pędzi ry-mopis w zapałach rozbujalćj weny. Kniaź. Poez. 1, 114. Rozbujały umysł mniemanych mędrców. Mon. 72, 416. Rozbujała i bezkarna swowola. Mon. 74, 47.

roz-

rozwalacz, ber 3^in'immerer, 3erftö«

m.

Bosn. razoriti; Vind. resmotiti, smotiti, resdreti, reskon-zhati, resdirati ; Boss. pa3BopoTHTf>, pa3BopamiBaTb, pa3B-opiiTb, pa3Bopan, ; rozwalić, jerfturmen, jertnimmern, ser* floren. Budowanie folwarkowe rozburzone, i rozmiotane. Szczerb. Sax. 160. Rozburzywszy Brzeście dawne, w miejscu obronniejszym założyli go. Krom. 559. Rozburzenie, rozwalenie Vind. resmota, resdretje, reskonzhanje. — Transi. Ku bitwie wzbudzają, konie rozburzone Rozpuszcza , one jak wichry bystre lecą. A. Kc.han. 549. hukane, rozjuszone; erbittert, er&ijjt, mtfgcbradjt. ROZ-BURZYCIEL, a,

rer; Vind. smotovez, resmotovez, resdertnik, resdiravez ; Boss. pa30pnreaL ; f. Vind. resmotniza ; Boss. pa3Bopn-TCJbHHUa.

ROZBROIĆ, R0ZZBR0IĆ    cz. dok., Rozbrajać    niedok.,    broń,    'ROZ BYWAĆ med. niedok., n. p. Nie rozbywał o łasce kró-

zbroję. odbierać; Slov.    zbrog odgati; Sorab. 1.    bronę    lewnćj, Nietylko miał    nadzieje, ale jej był pewny. P.

woberu; Carn. resroshiti ; Vind. odoroshjati, oroshje od- Kchan. Orl. i, 407. nie powątpiewał, er jwcifeltc llid)t. ▼seti; Croat. odorusüjem, razoklopim, razpśnczerim; Bag. R0ZCHADZAĆ, ROZCHODZIĆ, ob. Rozejść, razoruxatti; Boss. oóeaBopyncnrL, oóeaBopyjiuiBaTb; Eccl. R0ZGHĘC1Ć cz. dok., bardzo zachęcić, pobudkami rozpakowywało , opywie ouaraio ; kopywenie, opywia OTio- lać, febr anfpornen, aweißen. RozchęCońy. Erom. 127. ncenie, einen entwaffnen.    Anglia, zyskawszy    pokój,    przy-    ROZCHEĆHOTAĆ się rec.    dok.; Boss. paaxoxoTaibcn ; mo-

gotowaną flotę rozbraja.    Gaz. Nar. 1, 2 b. ROZBRONIĆ    cno się rozśmiać, ittśS 8ad)en gerätsen. Bezmierne rozche-

cz. dok., obronić bijących się, jednych od drugich napa- chotanie, risus solutus. Mącz.

ści , n. p. Rozbronić psy gryzące się. X. Kam., (Streiten* ROZCHEŁZNAĆ, R0ZKIEŁZNĄĆ, f. rozchełznie cz. jedntl., be «n3 einanber bringen. Bież co tchu, rozbroń ich, niech    Rozchełznać, Rozchełzać niedok., (Etym. kieł); uzdę czyli

nie pojedynkują. Teat. 21, 20. Spolkawszy dwóch po-    munsztuk zdjąć, rozuzdać, cuglów popuścić, pr. et fig.;

jedynkujących z sobą , chciał ich rozbronić. Nieme. Król.    entjänmen, ben 3ugel fd)tcßen lafeit. Samego Sokratesa mo-

2, 141. Nie będzież to nikogo przy tym pojedynku,    głąby rozwiązła zgraja z czasem rozchełzać. Pilch. Sen.

ktoby rozbraniał ichmościów? Teat. 29, 125.    .    list. 1, 41. Bez praw wszystkoby się na wolą rozcheł-

ROZBRAKAC się rec. dok., w swywolą sio zapędzić, roz-    znaną sędziego puścić miało. Gorn. Sen. 148. Rozkieł-

hukać się; m tlcbermntb gerat^en, fibermnfbtg werben. Prze-    znana swawola. Ossol. Mow. 25. ROZCHEŁZNAĆ się rec.,

ciw bogu bluźnierny, kiedy się w nas owiesek rozbryka.    rozpuścić się, rozwiązłym się stać; nuśgelajfcn fej)n, auô»

Falib. H 2. wenn uns ber 5)aber ftteftt. Gdy się miecz roz-    gelaffen werben. Skoro im w Âzyi, potym w Afryce nieco

bryka w publicznym gwałcie, ci biją, a inni Nie wie-    cuglów puszczono, zaraz się cna swoboda wojsko roz-

dzieć z czyich rąk giną niewinni. Chrośc. Fars. 1.    chełzało. Pilch. Sali. 18. — ROZGHEŁZŃANO adverb.,

ROZBUJAĆ cz. dok., rozhukać kogo, uczynić go swywol-    rozpustnie, ttltêgclaffen. Ani płocho, ani rozehełznano,

nym, rozbestwić go, einen ubertnntbtg ntadten. Rozbujać    choć w największej miłości, nie począł nic sobie. Gorn.

konie. Przyb. Luz. 141. Bardzo nas rozbujało W grze-    Dw. 298.

chach naszych marne ciało. Pieśń. Kat. 71. ROZBUJAĆ POZCHLIPAĆ się rec. dok., rozbeczeć się, rozpłakać się, się « rozswywolić się, in lleberimttl) gerätsen, ńberinnt(ng    tnö ffietnen unb ©cblndisen gerätsen. Na te jego słowa Boz-

weibeit. (Eccl. paaóyaBaTH, oma.rkTb oszaleć). Kto się bar-    chlipał się, że mu się aż zamknęła mowa. Jabi. Tel. 556.

dzo rozbuja w pogodę, Ten zasię skrzydła powiesi w    (Ross. pacxieôaTB zjeść co rzadkiego),

przygodę. ,/. A chan. Dz. 101. Pszczoły młode źle opa- ROZCHŁODZIĆ cs. dok., chłodząc wystudzić, gattj fttrôfôfp

w wielką i długą chorobę wpadać, mocno zachorować,

le»; Vind. reshladiti; Croat. razhlagyńjem; Bosn. rashla-

diti ; Rag. rashlâditi ; Ross. pacxo.iOAHTb, pacxo.ia)KH3aTb ; rozniemodz się, fdjttter frnttf werben; (Boh. rozstonati se, Eccl. paexaatKAaio. ROZCHŁODZICIEL, a, m. ; Eccl. pa3- rozstunj se; Slav. razbolitise; Rag. razbolittise; Bosn. XJaAHTCJib : ber (Erfrtlter.    razbolitise; Croat. razbolyujèmsze). Kiedy się cesarz Tu-

ROZCHŁOSTAĆ cz. dok., chłostą rozbić, jcrljflucn fttlit 9ht* recki rozchoruje, wszyscy jego medycy idą razem nawie-tljen) Zła#, razhgljustati ; Ross. pacxjteciaTb, pacxahicTaïb. dzić go. Star. Dw. 51.

Tarb; robić że się chwieje, rozkołysać, tr., tMitfeiib lita* , d)ett. Wszystkie jego rozmysły rozchwiał. Nies. 1, 125. Mie spodziewał się rozchwiać go w postanowieniu jego. Zab. 10, 179. Spodziewała się, że pewnie rozchwiać to wesele miała. Rast. Eid. 100. ROZCHWIAĆ się recipr., zacząć się chwiać, stracić z swojej mocy, propr. et fig., tttanfenb werben, jn tonnfen nitfangen, feine ftcftigfett unb 0tärfe oerlieren. Obawiam się, aby się ta święlobliwość przy przewrotnym nie rozchwiała towarzystwie. Pociej. 525. Pokój się rozchwiał. Sk. Dz. 757. (rozbił się)*' Czuję jeszcze nadzieje, Ze on się upamięta, łże się ta miłość rozchwieje, Która go wzięła wr swe pęta. Teat. 54,

54.    Węg. Marm. 5, 57. Sejm się rozchwiał, tak iż król musiał go po drugi raz złożyć. Biel. 496. (rozszedł się). Sejm ten, nie tak się dokończył, jako rozchwiał, nie-sworą szlachty, ib. 470. Rozchwiane nasze systema rządowe , przyprowadził do nowego porządku. Pam. 84, 747. ROZĆHWlAŁOŚĆ, ści, z., n. p. Przedsięwziąłem parobczą rozchwiałość zamienić na skromne i przystojne ukazywanie się w każdym posiedzeniu. Pam. Warsz. 4,

55.    Czart, rozlazłość, opuszczenie się powierzchowne, Unatifknb.

ROZCHÓD, u, m. ; Boh. rozchod ; Ross. pa3XOAT>; rozcho- ROZCHUKAĆ, ob. Rozhukać?, dzeriie, rozejście; ba3 $onemanbcrgeljen, 3luöetiianberge^en. ROZCHWIAĆ cz. dok., Rozchwiewać niedoli.-, Ross. paama-Rozstanie, rozstajna droga; 0d)etbuitg, ©cfyeibcwcg. Wy-nidź na ulice i na rozchody miejskie. W. Post. W. 2 ,

75. Rej. Rost. D d 5. — £. Członki nie mając właści-wćj sobie bujności i rozchodu, nabędą ztąd niekształtu i niezgrabnośei. Mon. DO, 814. ruchu, agitacyi, komo-cyi, Bewegung. — §. Wino, piwo, zboże na rozchód;

oj.pos. na chowanie. Cn. Th. ; 5lbfa£, 2?crDraiid;, ©cbrand).

Dla Sułtana powinni szafarze na każdy dzień dawać na ich rozchody, sto baranów, 800 kur. Star. Dw. 52. Gdzieby taki rozchód był, żeby drobiu z folwarku i od kmieci nie stawało, tedy kupować w lecie, kiedy najtaniej.

Haur. Ek. 74. gdzieby tyle wypotrzebowano, gdzieby taki odbyt był. — §. Rozchód , expens, wydatek ; Vind. gorhod, gorijtje; Rag. izhödak, tratgna; Bosn. potra-sejak , tratgna; Croat. potrössek ; Dal. tratna, fcf. stracić, strata); Ross. dpa'ra, bte 3lu$gflbe. Niema być większy rozchód, niż dochód. Rys. Ad. 45. Gdzie wielki dochód , wielki rozchód. Cn. Ad. 240. Rozchody publiczne. Kiok. Turk. 82. Przy biesiadach mędruje, rozchody, percepty rachuje. Gil. Post. 28 b. ROZĆHODNIK, a,

m. ; Boh. rozchodnjk , nctresk ; Sorab. 1. rozkolnik, ro-skodmk; Sorab. 2. roskwndnik, roschlodnik, roschor-nik; Carn natèrsk, hèrzhèg ; Vind. natrefs, homulize, ROZCHWYCIC, /. rozchwyci cz. dok., Rozchwytać, *Roz-homulje; Croat. netrèszk ; Slav. netresk ; Bosn nelresàk,    chwataé niedok. , 'Rozchwatywać czejtl. ; Boh. rozchwatati ;

vazdasgiv, uzludobar; Eccl. pocxOAHWCB ; Ross, motoah.îb,    Sorab. 1. rozpopadam; Vind. resmukniti; Croat. razhitd-

mojoaioo, CKpbinyHb, saaMba nanycia ; sedum, §>an3*    vam ; Ross. pa3XBmnTb, pacxauaTb, ('pacxirnm, pacxii-

tmtrj, ziele. Mały rozćhodnik rośnie po piaszczystych    iuaib rabować, pacxHTHieAb rabuś); rozszarpać, chciwie

miejscach, z którego wieśniaczki na boże ciało wianki    porwać, pobrać; wegraffett, gtertg wcggretfeit, jcrflncfen,

wiją; wielki po dachach, o którym zabobonnie mniema-    flucftuctfe nil fiel) reiften. Mięso sztukami by deszcz padało

ją, że gdzie rośnie, tam piorun nie bije. Mak. Roił. 2,    z obłoków, którego większą część ptastwo rozchwytało.

249. Rozćhodnik pryszczący, ob. Pryszczenica. Syr. 1514. Warg. Wal. 16. Jedni granice przenosili, rozchwytywali Rozćhodnik trzeci, ob. Rojownik. ROZCHODOWY, a, e,    trzody i pasali je. 1 Leop. Job. 24, 2. (rozchwyciii. 5

od r.ozchodu, ©cIurtltcH » , junt ÜSerbrandj ; n. p. Rozcho-    Leop ). Obóz Wołoski nasi rozchwyciii. Giuagn. 647. wy-

dowe rzeczy. Cn. Th. (Boh. rozchodny« rozłączny).— §.    plóndrowali, (Ulśpllinbettt. Zostawił \xie 1 kie skarby; ale je

Rozchodowy, wydatkowy, SluêgnltC « ; n. p. Ustawy roz-    brat z innemi powinnemi nie wiedzieć jako, między so-

chodowe. Cn. Tli.; Boh. rozhodnÿ ; Ross. paexonmi,    bą rozchwyciii. Biel. 2G9, (cf. rozkraść). Będą wielbłądo-

pa3XOAHbiił. (Ross. pasxOAnHKb trudniący się rozchodami    wie ich na 'rozchwatanie i mnóstwo dobytków na wydar-

sądowemi). ROZCHODZIĆ, oh. Rozejść. ROZCHGDZISTY,    tki. 1    Leop. Jer. 49, 52. Przyszli na drapiestwo, a nie

R0ZGHÖDL1WY, a, e, ROZCHOOZISTO, ROZCHODU-    jest ten, ktoby wyrwał w ‘rozchwatanie, a ktoby rzekł:

WIE adverb., rozchodzący się, rozłożysty; flltó etttattber    wróć! 1 Leop. Jes. 42, 22. fplon). (Ross. paexmueme

ge^ettb, fid) tterlirctteitb, ftd) an»fpret|ettb. Grunt rozpładza    plondrowanie, rabunek; pacxBUTb odbyt towarów, roz-

deszcz rozchodliwy. Zab. 15, 551. Laur tam stał roz-    kup). ROZCHWYTAGZ, a, m.; Ross. pa3XHTHTe;ib ; plon-

chodzisty, zrosły. A. Kchan. 185. Księżyca rogi rozcho-    drownik , rabuś. ber ffiduber. Złupią te, którym byli łu-

dziste. Brud. Ost. 78. (rozsochate). Rozchodziste po-    pem, i rozchwycą rozchwytacze swe, W\ Ezech. 59, 10.

wietrze diffusilis ani facillime diffunditnr. Cn. Th. 952.    Dał ich bóg do rak rozch«vtaczów% i rozchwyciii ich.

Rozchodzisto adverb. Cn. Th. ROZCHODZISTOŚĆ, ści, z,    Budn.    1 Judic. 2, 14. ROZCHWYTNY, a, e, — ie ad-

przymiot rozchodzenia się, rozszerzenia. 7>., bte aitêbret*    verb.,    do rozchwycenia, mogący być rozchwyconym ; Eccl.

tenbe £raft.    ■*    pa3xnmHbiH, jerftucfbar, jerretftbar.

ROZCHORZEĆ się recipr. dok., Rozchorować się niedok., ROZCIĄG, f. rozetnie cz. jedntl., Rozcinać niedoli.; Boh.

11

ROZCHŁODZICIEL - ROZCHORZEĆ.

R O Z C HBKAĆ - ROZCIĄĆ.

81

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

roztjti, rozetnu; Ross. pacTanaTB, H3CTeraTB; Eccl. pac-    sidła. Teat. 45. d, 45. Wyb. rozbijać, rozstawić* ottÓ*

thhth, pacTHtßaio, pacKOiOTB, pa3menaTfc; cięciem roz-    bereit, att$fpret|ctt. Garbarz skóry rozciąga. Cn. Th 566

bić, przeciąć ; entpep $auen, t>on etnanber Çauett. Z sie-    baè Seber auêretfen. Maść ta piegi na obliczu zgładza, i

kierąr idę do lasu na dzień cały, tam podcinam, ścinam,    zmarski    rozciąga. Spicz. 158. (wygładza). Bacznie na-

rozcinam. Teat. 51. b, 8. Cielca rozcięli na dwie części,    de mną    matko rozciągałaś skrzydła/Toi. Saut. 63. (wzię-

i przyszli między one rozdziały jego. 1 Leop. Jer. 34,    łaś pod    opiekę twoję). Proporce, chorągwie rozciągać,

18. Sroższy to psiniec, co rozciął, niż co ma rozciętą    rozwijać, bte gûÿite fliegen lafîen. — Transi. Proporce rozcia-

gębę. Bies. Roz. B 4. — Transi. Rozdzielić, jertyetlen,    gać, rozpościerać. Cn. Ad. 930. potęgę swoje rozsze-

aUtyiUll. Ocean przerywa i rozcina ziemię królestwa Siam.    rzać, rozmnażać; feine ©etüfltt mefir aitêbretten, metter nuS*

Boter. 3, 103. Papież ziemię Pruską na trzy dyecezye    bitten.    Gdzie cnoty na sądzie niemasz, tam rozciągają

rozciął. Krom. 251. Ta część Sławaków, co od bosforu    szeroko    źli prokuratorowie swoje proporce. Gorn. Dw

Gymeryjskiego wyszli, na dwa narody, Czechy i Polaki    373. W pociechach swoich tak się sprawować, jak ten

rozcięła się. Krom. 28. Stał się rozruch Faryzeuszów    święty, nic się nie chlubiąc przed światem tym nędznym

i Saduceuszów, i rozcięło się mnóstwo. Budn. Ad. 23,    a nie rozciągając marnych skrzydeł swoich w"możnościach

7. (rozerwało się. Bibl. Gd. lud się rozdzielił na dwie    swoich. Bej. Post. D dd 5. (nie panoszyć sie, wzbijać

partye). ROZCIĘCIE subst. verbi, g. aj baS Bebauen, 3«*    się, wynosić (się). — Snem zmorzony Na zielonej murawie

feilen. •— §• bj Rozcięcie « rana rozcięta, cios, beratet),    leżał rozciągniony. Zab. 1, 98. Nar. (utflgefiretft ba liegen,

bie £tcbttwttbe, bie SBunbe. Wejrzyj na te srogie rany    Rozciągać się w łóżku. Tr. Przyjmuje ich rozciagnio-*

grzechów moich; polej winem i olejem te srogie rozcię-    nemi rękami. Sk. Dz. 284. rozpostartemi, mit "attSge*

cia moje. Sk. Kaz. 366. ROZCIĘTY part., je^aiten.    ftreeften Sinnen. Gdy rozciągniecie ku mnie'ręce wasze,

ROZCIĄG, ROSCIĄG, u, w., bte tabebuung. Rozciąg ciała,    a będziecie ku mnie rozmnażać    prośby wasze" nie wy-

volumen corporis, miejsce od ciała zajęte. Hub. Wst. 379.    słucham was.    Rej. Post. M m m    2. gdy podniesiecie, wy-

tiub. Mech. 13. Rozciąg kuli, volumen. Hub. Wst. 5.—    ciągniecie ręce; auêftretfen bie $<mbe'/bfe Slrme. — Roz-

Rozciąg, spatium. W. Genes. 1, 6. ber tam, przestrzeń,    ciągaliście nań paszczęki swoje. Rej. Post. H h h 6. (roz-

rozległość. ROZCIĄGADŁO, a, n., narzędzie od rozcią-    wieraliście; cf. Croat. razchelyiisztujem fauces resero, ob

gania; Rag. raztexallo, raztexje, ein SMjettg, mit etwa«    Czeluść). — Rozciągać prawo, moc swojç, na kogo

bannt auéjuretfeit, att^nbe^nen. {Vind. restegnilu » tortury,    auêbel;nen, erftrecîen über jemanbeit. Na cały świat rozcia-

pytki). Obłąk garbarski na rozciąganie skór, tentipellium,    ga śmierć swój wyrok bystry, Walać króle hetmanv

rozciągadło. Cn. Th. 566. ROZCIĄGŁE, ROZCIĄGtĄ)    książęta, ministry. Nar. Dz. 2, 67. " Prawo jednakie na

adverb., rozwlekle, aitÖgebe^Jtt, gebefmt. ROZCIĄGŁOŚĆ,    wszystkie miasta rozciągnione. Ust. Konst. 1, 168. Gaz

ści, i., extensio, rozległość, bte 2(llêbe|ltuttg, jest nieod-    Nar. 1, 122.    Rozciąga się to    daleko. * Cn. Th. eS er*

dzielną każdego ciała własnością. Os. Fiz. 12. Trzy roz-    ftretft ftet) roett.    — §. "Rozcią"gać    się nad czyni, mówiąc*

ciągłości, długość, szerokość i grubość lub wysokość.    szerzyć się, rozwodzić się/ roettlćtiiftfg fetjn, ft’$ utttfłćttt*

Łejk.3. Pojąć nie możemy istności rozciągłości, tak nie-    bltdj über etmaéi auSbretten. Nadto pono sie'rozciągnęłam

ustającej, ziarnka makowego, plewy i t. d., jako też na-    nad tym przypadków moich początkiem. Nieme. Król. 4,

stępnej, jako to godziny, kwadransu, z jakich to wszys-    72. Nie rozciągam się dalej z ramotą moją. Mon. 76 [

tko cząstek z osobna się składa? Mon. 76, 320. Rozcią-    471. Nie chciał się" rozciągać szerokiemi" słowy. P.

głość jednego półkręgu nie wystarcza chciwym jego    Kchan. Orl. 1 , 245." Rozciągły, rozciągniony partie.;

pragnieniom. Zab. 15,291. bte SBette, ber tarnt, bie ta* (Vind. restegnien ; Bosn. rasteghgnut); rozwlekły, rozle-beOnttng. — Rozciągłość w mówieniu, rozwlekłość. Cn.    gły; nmtlćhtfttg, gebebnt. W obozie rozeiarfvm ’ woisko

Th., bte Sßeitldufttgfett. ROZCIĄGNĄĆ, ROZŚCIĄGNĄĆ,    stawia się w pojedynczej linii. Jak. Art. 2," 447. Roz-

A rozciągnie cz. jedntl., Rozciągać niedok.; Boh. rozta-    ciąganie, t>a§ taDeljnen; Croat. raztegnenye’; Vind. reste-

hnauti, roztahowati; Slov. roztâhnauti ; Sorab. i. rozeża-    gnjene. (Croat. raztezavicza, raztezanye * przêciaga-

liuyu, rozeżaham, rofcżaham, rofcżanu, rofnocżanu,    nie się),

rofnocżaham ; Vind. restegniti, arstegnit, istegnit, ar- ROZCIĆ słód, ob. Roszcić.

spret, trosit, resteguvati, restesati ; Croat. raztesem, ROZGIĘĆ sie, f. rozciccze się, rozcieknie się recipr. dok., raztegnenye; Carn. dalsham ; Rag. rastezati , razteghnu-    Rozciekać się niedok., ; Boh. roztecy se, roztekati se';

ti; Bosn. rasleghnuti, prostriti ; Ross. pasTanyTŁ , pa3-    Slov. roztekati se diffluere; Sorab. 1. rozeżekam diffugio\

TaniBaTŁ; wyciągając rozkładać, rozpościerać, rozkur-    Bag. raztecchi , raztecchise, raztjeccemse; Bosn. raste-'

czać ; attśfirccfctt, anSbelmen, attêrecfeit. Bóg *rozpostrza    cchi ; Ross. pacie^B (mocno napuchnąć, ob. Ociekłość) ;

niebiosa jako nić, a rozciąga je^ jako namiot. 1 Leop.    pa3Te»ica, pa3TeKaTBca; rozpłynąć się", rozlać się, jer*

Jez.    40, 22. Odym. Sio. 2, K k 5. Rozciągnął    i zmie-    fließen. Wszyscy umieramy, a jako woda rozciekamy się

rzył    się nad dziecięciem trzy kroć. 1 Leop. 5    Reg. 17,    w ziemię. W. 2 Reg. 14, 14. — (ROZCIĘCIE, ob. Roz-

roz-

82

ROZCIĘCIE - ROZCIĄGNĄĆ.

ROZCIĆ - ROZCIECZ.

21.    (położył się nad nim rozczepierzywszy).    Więzicie    ciąć). — ROZCIECZ, y, z., R0ZC1EK, u," m., §. 1.

Qna k°*a rozciągacie, z urzędów rugujecie. Smotr.    ciekanie, rozpłynie; baê Bergen, Bekrönten. (Boh. ro-

M 29. Rozciąga się p° s°szkach na blćchu płótno. Przędz.    steć spacyum na kole młyńskiem ; Sorab. 1. rozeżek

91. bte Setttmattb rtnrb att ^jîôtfett aufgefpamtt. Rozciągnąć    diffugium; Ross. paCTOKT» odnoga rzeki; cf. imię miasta

, rozpocząć, zacząć; anfangen, anfieben. Jakośmy te pracą rozcząć śmieli, tak jej trzeba dokończyć. P. Kchan. Jer.

9. Przeciw tobie szaleni buntować się śmieli, Rozczeli Bardz. Luk. 53. Wiosienne śniegów rozcieki, któremi    radę, ale miną się z nadzieją. J. Kchan. Ps. 27. Począł

Rostok, diffluentia aquarum. Frenzei in Westphal. monum. kielichy i krzyże, owszem kościelne grunty rozcyganił. 2, 2419). Szyje Tureckie szablą sieczone, z wielkiem Zygr. Pap. 329. (Ross. pacubiraHHTb przeszydzić). krwi rozciekaniem trzeszczały. Baz. Sk. 225. — §. Roz- ROZCZĄĆ, f. rozecznie cz. jednłl., Rozczynać niedok. ciecz, rozciek. roztajenie śniegów, lodu, odwilż, od-miecz; b«â 3Iuftl)auert, Sfcaunćiffe, Śfiauroetter ; Boh. gih, rozgiżenj. Most tam zbudowano na wiosienne rozcieczy.

rzeczne wody nabrzmiały, uczyniły przeprawę trudną. Nar.    przedsięwzięcie swe rozczynać. Leszcz. Class. 39. Bóg

roze-

Hst. 2, 391. Tonęli w śnieżnych rozciekach. Nar. Tac.    da szczęście do wszystkich spraw, które jedno

3, 90. Niezmierne wód wylanie z rozcieczy śniegów i    czniesz. Radź. Deut. 50, 9. Rej. Zw. 114. Penelope

lodów. Krom. 551. Dżdżyste rozciecze. Przyb. Mili. 327.    fryjerzom termin odpowiedzi dała dotąd, aż₅ skończy w

— Fig. Ulżył sobie ciężar, łez rozcieczą. Przyb. MiU.    krosnach rozczęte zawoje. Zab. 15, 223. Żołnierz dla

363. Dostatek tam był w potrawach i trunkach, Wszys-    głodu rozczętćj roboty Odbiedz i murów myśli obleżo-

tkiego było prawie do rozcieczy. Pot. Syl. 220. do roz- nych. P. Kchan. Jer. 150. lewu, do zbytku, I>i3 sum ttefrerflnjh — §. 2 ) Rozciek, ‘ROZCZĘ słód, ob. Roszcić.

ein flüchtiger Körper. Gdy części ledwo się siebie trzymają, ROZCZEPJERZYĆ, ROZSZCZEP1ERZYĆ, ROZCZEPIĆ cz. nazywamy takie ciało rozciekiem, jluidum, jak dym, po-    dok., Bozczepierzać, Rozczepiać niedok.) Boh. rozcepey-

wietrze etc. Rog. Doś. 1, 66, ( cf. rozpłyń). Tłuszcz    riti, rozćepyrowati ; Wind. resapeti, reskopzhati : Rag.

przez ciepło obraca się w rozciek. Kruml. 133. Powie-    razcepâchjati, rascepâtiti, raskrîlitise; Bosn. raskriliti kri-

trze jest rozciekiem twardym. Jak. Math. 3,592. Scheidt.    la; Croo.t. razkriliti, razkrilyujem, razkrililszem ; Ross.

12. ROZCIECZNY, ROZClEIvLY, a, e, płynny, pfftg.    pacTonhipmb, pacTonupbrnait, Tonbipirrb, Tontipio, Ha-

Rozcieczna materya. Jak. Art. 1, 89. Nie jest nam wia-    Tonbipirrb, (Harontipb, HeionŁipt nietoperz, Ross. et Eccl.

domo, jaki jest stopień subtelności w cząstkach roz-    B03nepaaTb wzbić się na powietrze), pacyiniiTb, pacijt-

ciecznych. Jak. Math. 3, 354. Ziemia, kiedy brała swój    njarb, pa3CTerHyn>, pa3deraTb, pa3CTeriiBaTb, (ob. Rozcią-

kształt, musiała się składać z materyi rozciekłej. Staś.    gnać); (Etym. pióro, cf. przepierzenie); skrzydła, ręce,

Buff. 34.    nogi rozpościerać, rozkrzyżować ręce; bte ftlugel, <panbe,

ROZCIEŃCZYĆ cz. dok., cieńszym uczynić, oerbüttnen. Gru-    $üpe attêbreiten, auêfpmjjen. Kiedy się ptak chciał por-

bą wilgotność melankoliczną rozcieńczyć, rozrzedzić i    wać, Skrzydła rozszczepierzył, On weń żartko buławą

czarne

rozprawić trzeba. Syr. 412.    z ręki chybkiej mierzył. Papr. Gn. 905. Aliści

ROZCIERAĆ, ob. Rozetrzeć. ROZCIERACZ , a, m., któ-    rozczepierza Śmierć skrzydła nad wpółżywym. Min. Rył.

ry co rozciera, ber Scrretbcr ; Eccl. pa3THpaieib. ROZ-    2, 293. Skoro słońce nad ziemskie podłogi Złotopro-

CIERALNY, a, e, do rozcierania, jerretODar; Boh. roz-    mienne skrzydło rozczepierzy. Pot. Syl. 446. Obie ku

tritedlnÿ.    ojcu ręce rozczepierzy. Pot    Syl. 189. Ręce rozczepie-

ROZCIĘTY, ^ROZCINAĆ , ob. Rozciąć.    rzywszy, mdleje. Bardz. Luk.    52, ( Carn. steshâj expan-

Na R0ŻC1EŻ , ob. na Oścież, na ścieźą.    sis manibus pedibusque, cf.    na ścieżą). Rozczepierzyć

R0ZC1NEK, nku, m., odcinek, ber Slbftpttt, baS 5Ibf^netbfcl. nogi, ob. Rozkraczyć.

Daną linią tak rozdzielić, żeby jej rozcinki były propor- ROZĆZŁONkOWAĆ cz. dok., na członki rozłożyć, rozbie-cyonalne danym figurom. Solsk. Geom. 2, 141.    rać ; anatotflttcn,    icrgltcbctlt ;    Boh.    rozżilowati, rozaudjm ;

ROZCIOSNĄĆ , R0ZC10SAĆ . ob. Rozczosnać.    Carn• resûdeti ;    Bosn. razglobiti    ; Croat. razlandavam ,

Rozciskawać (Mac.-.) fiequ., Soia .    .    /    ’    kowanie, porozrzynanie. Perz. Cyr. 2, 262, Ross. Tpy-

metam; Ross. pa3THCH}Tb; rozrzuca , rozmia a , i •    nopa3xaîie. Narzędzia do rozczłonkowania trupa. Czerw.

fen, au^ etnattber incrfen, jerftrcuen, gerf ;mc crtt. n a    Nauka rozczłonkowania « anatomia, bte Bcrglieberungâ*

jęanjm razem. r. nuiun.    Tpynopa3barejb, analomista, (ob. Irun).

Zebr. Ow. 222. (zburzył). Pięknieć się dyamenly zarza, r,OZCZOCHNAc _ ob ROZMOSnać

Drogie iskrzysto rozciskając blaski. Mon. U, U. tortu- |,0ZCZ0ChraC cł dok . m‘ rozßeehrati.    epomn«,,

na Portugaleów na łupież rozciska. r.y .    .    •    B3ïeponiHTb, pacipenaTb, ( ob. Roztrzepać) ; rozkudłać

bóg zdrowia nieprzyjaciół twoich rozuska precz; ako wîosy> w    gergaufen, oerwimn. (Croat. razcheszra-

z procy. Radź. 1 Sam. o, ->• Oa z P ^    ^ j    vam carmino, discrimino, razcheszràvecz carminntor , f.

Bibl. Gd.). Co ociec zgromadzi , o s)n rozcis .    . razcheszràvka).    Mieszkając    długo    w' górach, stargane i

Kchan. Dz. 228. Po groszu z    z ierzesz 5    P z    rozczochrane włosy, zarosłą    brodę    miał. Sk. Zyw. 4, 13,

lągu ciskając rozciskasz. Rys. ■    ió. 2,7. Sprośnie mu się    żałosne włosy rozczochrały.

ROZĆWIERTOWAĆ, ob. Ćwiertować.    Bardz. Trag. 376. et 10.    Niezgoda z piekła rozczo-

ROZCYGANIĆ cz. dok., po cygańsku przeszachrować, prze-    chrany łeb ku niebu podniosła. Bardz. Luk. 2, 8. Roz-

marnować, (auf Btegennenfi) »ergeuben. Proboszcz ten    czochrany kometa. Tward. W. D. 3. Rozczochrany,

niać mąkę, mięsie. Cn. Th. 408, Bosn. umisciti kruh ; Vind. resdjati; Ross. TBOpmL x4feÓH , (ob. Tworzyć). Mąka w naczyniu rozprawi się, abo, jak mówią, rozczy-ni letnią wodą i kwasem lub drożdżami. Kluk. Rośl. 3, 262. Sposób rozczÿnienia mąki jest rozmaity; są ciasta, które bardzo rzadko rozezyniają się , inne twardo do wałkowania, niektóre drożdżami się podpuszczają. Wiel. Kuch. 426. Wziąwszy trzy miarki mąki, rozczyń ją, a napiecz podpłomyków. Radź. Genes. 18, 6. Rozezyniają ten chlćb mlekiem kozim. Star. Dw. 31. Rozczynić wapno Ross. TBOpiiTb H3BecTŁ. Największa częs'ć rzeczy twardych w wodzie rozczynić i rozpuścić się nie może. Staś. Buff.

10. nuflofęn im SBajfer.

rozczochraniec, Garn. kushtrast, smershćn ,    ( cf. mier

zwić); Vind. zhodroglavazh, kofhmider; Croat. razkosz-man; Bosn. razkossan, s raspletenimi kosami; Ross.xo-xjaTUH, xoxaa'iL, paerpena.

ROZCZOSAĆ, ROZCZESAĆ, f. rozczesze cz. dok., rozczesuje , rozczosuje niedoli. ; Boh. rozćesati, rozćesawati ;

(Sorab. l.roztżaszu discutio, ob. Roztrząsać); Garn. res-zhęshćm ; Ross. razcescgljati ; Croat. razchessńjcm, razcheszalszem ; Rag. razcescgljatti, ( 2. discutere rem aliquam); Ross. pacnecan», pacneBMBan»; Eccl. pa3necu-naio ; na różne strony, czyli różnemi razami poczesać; ausfammen, atrê einanber fdmmcn, bic $aarc abt^eileit.

Włosy, jak śnieg białe różno czesane. Prot. Kont. A 3.

Rozczytywać częstotl., rozważać, pilnie rozbierać; mehrmals erwägen , überlegen, relegere. (Ross. pa3qecTb, pa3omy, pascmnaTb, pa3C4HTbiBaTb obrachować, pa3cqerb 1. obrachunek, 2. rozwaga, rozmysł). W piśmie swym miłość swoje do akademii Krakowskiej potomnym czasom podał ku rozczytaniu. Birk. Sk. B 4. Pilnie sobie rozczytaj pamiątkę ojców twoich. 1. Leop. Job. 8, 8. Rozczytajcie pilnie sprawy wasze w sercach swoich. W. Post. W. 2, 122. Będę ja tobie roczytywał wszystkie lata moje; rozczytywać wszystkie lata, jest osobliwie grzechy uważać , abyśmy ich z serca żałować mogli. Kucz. Kat. 2, 522. Rej. Zw. 205 b. Rej. Post. P 3. Weresz. Reg. 113. "Nie przemyślajcie, cobyście przed sędzią mówić mieli, ani sobie rozczytajcie , ale coby wam było dane onćj godziny od ducha ś., to mówcie. Sekl. Math. 13. W. Post.*\V. 256. et 208. Wiele rzeczy wedle sposobu nieprzyjaciela, z którym się wojna toczy, rozczytać trzeba. Modrz. Baz. 446. Iż potrzeba nam jest strzedz się grzechów, musimy o tej powinności nieco szerzej jeszcze sobie wziąć rozczylanie. Gil. Post. A 4. (dokładniej rozważyć ją trzeba).

ROZDAĆ, f- rozda cz. dok., Rozdawać niedok., rozdaje pr. ; Boh. rozdati, rozdawati ; Sorab. l.rofdacż, rozdahawam; Vind. resdali ; Croat. razdâjem ; Ross. pa34aTB, pa34a-BaTb ; różnie wydawać, różnym udzielać, rozdzielać; öcr» fd)ibentltcl) fluêtljetlctt, ocrt^eilen, »ergeben. Zaczynam karty rozdawać, każdemu pięć rozdawszy, wyrzucę jedne.... Boh. Kom. 2, 279. Zebrali pieniądze, aby je tam rozdano rzemieśnikom za robotę kościelną. 3 Leop. 4 Reg. 22, 9. ( aby je tam szafowali rzemieśnikom. 1 Leop.). Drugim rozdając, na się pomnij. Cn. Ad. 216. Nie mam ja pieniędzy na rozdanie. Teat. 8, 13. I głupi mądry, gdy wielom rozdaje, I mądry głupi, gdy w mieszku nie staje. Bratk. B 2 b. (rozdarować). Na zysk bogu daje, Który ubogim ludziom dobra swe rozdaje. Prot. Jat. 11. Więcej bóg ma, niż rozdał. Rys. Ad. 71. Gol, Wy w. 173. Nie był przy rozdawaniu. Rys. Ad. 48. (kto nie wczas przychodzi, sam sobie szkodzi; tarde venientibus ossa). — Urzędy rozdawać. Kłok. Turk. 32. Slemter »cr> geben. Rozdanie, rozdawanie , Ross. pa34aBanie, pa34anie; Eccl. pa34a«Hie, pa34ana. — *§. W małżeństwo Władysław z Edwigą wstąpił, które im ‘rozdawał arcybiskup Gnieźnieński. Biel. Św. 228. (ślub im dawał).

84

ROZCZOSAĆ - ROZGZYNIĆ.

ROZCZYTAĆ - ROZDAĆ.

Tobie włos z pokornych ramion płynie rozczosany. Tward. ROZCZYTAC, f. rozczyta cz. dok., Rozczytawać niedok., Daf. 23. Tobie w kosztowną szatę świetną się ubrała ,

Tobie włosy ozdobne swoje rozczosała. J. Kchan. Dz.

158. P. Kchan. Jer. 402. Słów jego jadowitych nie powtarzam , abym smrodliwego tego strupu nie zdał się rozczosować i jątrzyć. Smotr. Apol. 62. Rozczesanie Ross. pacMecita. pacaecB. ROZCZOSNĄC, ROZCIOSNĄĆ,

ROZCZOCHNĄĆ cz. jcdntl., rozczosuje pr., rozszczepić, anffpalteu ; Croat. razchesznujem discerpo , dilacero] Garn. reszhęsnili ; Eccl. pacTecaTH, paciecbmaTH. Parchowaty kozieł, rozczosnąwszy kopyto, niechaj nam dalej straszny nie będzie. Psalmod. 71. Rozczosnąć się, rozłamać się , spadać się. Włod. Rozwiera się drzewo, kopyto , rozczosuje. Cn. Th. 956. Podczas gładkich lodów źle jest do wozów zażywać wołów, mogą się rozczochnąć.

Kluk. Rośl. 5, 113. Kluk. Zw. 1, 215T— Fig. Piekło się otworzyło, i rozczosnęło wrota. Kosz. Lor. 120 b.

(rozsadziło). Gdy bóg tych, co lubuje, uciskami przebada , czyni to, aby tak rozczośnieni świecić mogli znaczniej. Chodk. Kost. 21. Jest z krzywym rozczosnie-nicm wądół między góry Na rękę ku chytremu zasadzeniu. A. Kchan. 321 ; (curvo anfractu vallis). W ostatnim rozczośnieniu lasem loch przyćmiony, in extremo. Zebr.

Ow. 59..

ROZCZULIĆ .cz. dok., Rozczulać niedok., przejąć czułością, wzruszyć, cillCtt tnnigft rillen. Z dobroci wypływa litość, która nas rozczula nad cudzą dolegliwością. N.

Pam. 24, 326.

ROZCZYN, u, m., ’ROZCZYNA, y,, z., ciasto, z którego chlćb czynią, tnassa. Macz. Roczyna, ciasto, zagnieco-nie na placki. Macz. eingeriifyrter $eig, Sauerteig. (Eccl. pac^nneiiie rozrządzenie, rozłożenie). Z ciasta kwaszonego , to jest 'rozczyny, zrób placek cienki. Perz. Lek.

367. Do ciast przy *rozczynach przydawszy nieco pota-ziu, bardzo dobrze jest. Kluk. Rośl. 3, 262. Haur. Sk.

381. — §. Każdy gatunek roślin ma sobie właściwy swój rozczyn, fermentum. Rot. Nar. 23. et 137. Saucrftoff, kwa-soród. ROZCZYNIĆ, f. rozczyni cz. dok., Rozczyniać niedok. ; Sorab. 1. roleżinież ; ciasto, wapno, gips rozrobić, rozgnieść, przegnieść, zaczynić; burcbritfyren, burd)» arbeiten, einrübren, eńifneten, burd)fneten. (Croat. razchini-ti, razbinyam exenterare, eviscerare; Bosn. razciniti abo-lere, vastare, dislurbare’, Rag. razcinitti, razcignati irri-tum jacere (ob. Odczynić), difßngere, fugare). Rozczy-

ROZDĄĆ, rozda?, f. rozedmie, rozedmę cz. jedntl, Roz-dymać niedok.; Boh. rozdymati, rozdymugi, rozdymóm;

?a wstrzymana, nimby przezorne dawcy oko upatrzyło, komu dać należy. Kras. List. 2, 45. ROZDAWACZ, a, m., ROZBAW CA , y, m. ; Boh. rozdawać; Slov. rozdawatel ; Boss. pasAamHivb ; Ecc7.pa34aBaie.ib; który rozdaje dzielą , ber Slliêtljetlcif. Rozdawxa jałmużny żebrakom. Sk. Dz. 739. Rozdawca, ber 3krgau0tl;ctler, wypłaca górnikom. Kluk. Kop. 2, 286. ROZDAWNICTWO, a, n., rozdawanie, szafunek; bfly Slirôtbeileit, SSert^eileu; Boh. rozdawka. Rozdawnictwo wakansów. Vol. Leg. 1, 615. Vergebung ber »acanten ©teilen. Masz w twych ręku dawnictwo najwyższych urzędów. N. Fam. 15, 337. Król domawiał się o rozdawnictwo kaduków. Przestr. 259. Starostwa, które nie weszły do rozdawnictwa, kazano puszczać więcej dającym. Czack. Pr. 251. R0ZDAWN1-CZY, a. e, od rozdawnictwa, rozdawania; SSertlietlungś*, ^ergebnugS *. Komisyi rozdawniczéj r. 1775 poruczone było rozrządzenie dobrami pojezuickiemi. Vol. Leg. 8, 647. Skrzet. Pr. Pol. 2, 257.

, roz-

Sorab. 1. rozduhnu, roszduju, roszdujem , rosznoduju, rosznodujem ; Boss. pa34yib, pa34yBaib ; mocno nadymać, wzdymać; ftarf aufblafen, fcl;r «nfdjrcenen machen.

roz-

Piersi rozgniewanego robią gęstym oddechem, a chropawy wrzask szyję rozdyma. Pich. Sen. gn. 265. Pie-karki ciasto drożdżami tak rozedmą i puchlnym uczynią, że jak parehawiea będzie. Syr. 957. — §. Rozdymać ogień , wzdymać , wzniecać , pr. et fig., fteuer anblflfett.

Umie on z iskierki płomienie rozdymać. Pilch. Sen. gn.

275. Pycha nasza , jak silny wiatr rozdęła ogień gniewu twojego. Psalmod. 45. Gdy Notus południowe rozedmie upały.... Hul. Oiu. 148. Tłum żniwiarzów lekce waży rozdęte kanikuły pożary. Zab. 8, 57. Alb. — Pospólstwo na senat rozdęte, na górę z Rzymu ustąpiło.

Zab. 9, .115. Zabi, rozdąsane, rozsapane, aufgebracht, er» grimmt; Boss. pacneueHUTbca. ‘R0ZDAJB1EDA, y, m.,

mało mający, lub resztą goniący, a rozdający. Mon. 75, ROZDĘCIE, ROZDĘTY, ob. Rozdąć.

591. ein freigebiger 9îotbIetber.    * '    ROZDEPTAĆ, f. rozdepee cz. dok., depcąc rozgnieść, jer»

ROZDANIE, ROZDANY, ob. Rozdać.    tretten ; Sorab. 1. rozteptam, rostepcu, rostepcem ; Vind.

ROZDARCIE, ROZDARTY, ob. Rozedrzeć.    *ROZDARKl,    restaptati; Croat. rażtepszli, raztćplyem; Boss. pacTOirraTb,

roz-

ROZDARTKI, ów, plur., ROZDARCINY phir., szarpani- paciambiBan,. Rozdeptać obuwie, boty, trzewiki, na, rozdarte kawałki, jerriffene, flbgeriffene ©tütfe. Roz- chodzić, ««»tretten ; Boss. pasHOCHTB, (ob. Roznieść), darł płaszcz swój na dwanaście sztuk. Budn. 1 Beg. 11, ‘ROZDEJMCA, ob. Rozjemca. .

30, not. «właściwiej: na 12 rozdarcia albo rozdarków*. ROZDEUBAĆ cz. dok., dłubiąc wydrożyć, jerflauben, aufb Będzie on na rozdartki narodom. 1 Leop. Ezech. 26, 5.    îlmtüett, att^ćtylen; Bosn. razdubsti; Croat. razdubńjem;

(Bosn. razdertinne, razdrritinne » gałgany, łaty). *ROZ-    Boss. ipa340.i6iiTb.

DARLINA, y, z., rozdarcie, rozszarpanie, rozerwanie; ROZDEUZYĆ cz. dok., bardzo podłożyć, fekr »erlöiKeru. 9iiß, ©palte, Trennung. Na tę w narodzie Ruskim opła- Production rozciągniecie, rozdłużenie. Mącz. kaną rozdarlinę poglądając, braci radziłem, aby się tej ROZDMUCHNĄĆ, /. rozdmuchnie cz. jedntl., Rozdmuchać nieszczęsnej rozerwaninie przedlym zabiegło. Smotr. Nap.    niedok.; Boh. rozdmeychali; Slov. rozfukugi ; rozdymać.

45. Oby pracę swoje obrócił do zposzycja rozdarliny tej    rozwiewać, wiejąc, dąc rozprószyć; jerblflfeu, germepeu,

między wschodnią i zachodnią cerkwią! Smotr. Apol. A 21.    öenueljeu. ROZDMUCHACZ, a, m., który rozdmuchuje,

ROZDAROWAĆ cz. dok., w podarunku rozdawać, flitët(jetlen,    ber 3wblafer, 3fDvel>cr. Rozdmuchacz ognia Boss. pa3-

»erfcljtcbentltch ôerfôcnfen; Sorab. 1. rozdabruyu; Vind.    ^yBajbiiunti.

roz-

resdariti, resdeliti, sadaruvati, sadariti ; Croat. razprika- ROZDNIEWAC się, cb. Rozednieć się. sujem; Boss. pa34apiiTb, pa34apbiBan, nepe^apmb, ne- ROZDOBRUCHAC się, ROZDOBRZYĆ się recipr. dok., pe^apUBaib. Wiele cegły rozdarował,    po    kilkunastu    ty-    łaskawie się, rozpływać się serca dobrocią; »or ©lite Uttb

sięc.y na gospodarza jednego rozdając.    Star. Div. 75.    Siebe jerfltcßen, in lauter ©nabe überftrönien, überaus gut

ROZDĄSAĆ kogo cz. dok., rozgniewać mocno, podburzyć;    Uttb gndbig fe»n; accipere animum mentemque benignam

szczo-

aufgebradjt inadjen, aufbringeu, in ^arnifdj jagen. Wtedy    in aliquem. Cn. Th. (Boss. pa34oópiiTLca stać się

Jowisz, by dumną Junonę rozdąsać , Chytre czyniąc sto-    drobliwym). — §. Znowu udobruchać się, opłonąć po

* sunki, zaczął ją przekąsać. Dmoch. 11. 87. Rozdąsać się    gniewie, lieber gut werben. Co mi za otucha, Chyba

recipr., rozsrożyć się, rozsapać się; aufgebracht fepn,    że mi gniewliwy los się rozdobrucha. Min. Byt. 1, 147.

fdjnauben, braufen »or Slerger. Niemasz żadnego zwierza    — *§• Nocuj tu, a niech się rozdobrzy serce twoje,

tak strasznego, w którymbyś, skoro się rozdąsa, nie    Budn. Judic. 19,9. (bądź dobrej myśli. Bibl. Gd.), niech

postrzegł na nowo pomnożoną dzikość i zajadłość. Pilch.    się rozweseli serce twoje, fet) guten, frobcit SWuthS.

Sen. gn. 111. Rozdąsał się na niego. ib. 174. Rozda- ROZDOE, m, głęboka dziura, wydrożenie, eine tiefe sany. Nar. Tac. 2, 457. Rozdąsanie, gniew; Sraufen, ' luiig; Eccl. pa^oame, ^oieiuia, MOCKoe m-Łcto. Góra ta ©djttanben, Boru, SSut^. Jej cierpliwość i łagodność do-    w czele ma morze, po bokach rozdoły. Morszt. 30.

konają twego rozdąsania. Teat. 18, 69.    ROZDRABIAĆ, ob. Rozdrobić.

, roz-res-

ROZDÀTNY, a, e, §. 1) rozdawający, hojny, freigebig. Me- ROZDRAPAĆ, f. rozdrapie cz. dok.\ Boh. rozdrapati żowie nie są rozdatni, chyba przed ślubem. Teat. 11.    drbati ; Slov. rozdräpati; Sorab. 1. rofdrapacż; Vind.

c, 25. — §. 2) Pass. Rozdatny, ROZDAJNY, co rozda-    praskati, spraskati; Rag. razdàrpiti ; Bosn. razderpiti,

wają, au$3ut(jetlen, lt>a$ «u^get^eilt nurb. Gdyby sami go-    razdrripiti, razdrippiti; Croat. razdrapati, razdraplyńjem ;

pac-

dni brać mięli, nie razby rzecz rozdajna dość długo by-    Boss. pacpapanHyTŁ, pacpapanaib, pacitapanMBaib,

ją. Pim. Kam. 74. Rzplta w rozdrobnieniu swoim. Nar. Hst. 5, 239.

KonupaTL, pacKOBupuBan., paciepeoHTB, paciepeÓMBaTb ; rozszarpać, drapiąc rozedrzeć; äcrfeßen, jerrcißett. Na małe sztuczki dali rozdrapać ciało swoje. Rej. Host. Y y Z. ROZDROGA, i, z., ROZDROŻE, a, n., droga rozstajna, Radby cię zębami rozdrapał. Rej. Ap. 80, Od Iwa był rozstajnia , ber ©d)ctbetl>e() ; Boh. et Slov. rozcestj ; Sorab. rozdrapany. Sk. Dz. 63. Grozili nam ostatnim nieszczę-    1. rozpucż, rozpucźe; Carn. respotje ; Vind. dvoipotje,

śliwym matki rozdrapaniem. Ram. 83,464. ROZDRA-    dvoipotifhe, respotje, krishoi pot, raskrish ; Dal. razkri-

PIEZ, y, *., rozdrapanie, rozszarpanie, ‘rozdarlina ; ba$    sye, razkrisje, razkarszticza ; Croat. razkrisje, krisoputje,

Bcrreißett, Scrpif^en. Matce wnątrzę synowskie na roz-    kriseputje; Rag. razkrixje, râzkarstia, tripûtniza ; Slav.

drapiez podać ; laceranda viscera. Zebr. Ow. 92. ROZ-    kêrstopûtje; Ross. pacnyiie, nepeKpecTOKX; Eccl. Kpe-

DRAPIEZYC cz. dok., rozchwycić, rozszarpać, mtéplünbern.    CTCit*, Tpenyrie , 4opora na Tpn cTopoiiu pa34fejflioma-

Gdzie niemasz^płotu, będzie rozdrapieżono imienie jego.    nca. Stojąc na rozdzożu, nie wiedział, w którą się udać

1 Leopk Syr. 56, 27.    stronę. Jak. Baj. i63. Na rozdrogi me ciało sromotnie

ROZDRAŻNIĆ cz. dok., Rozdrażniać niedok.; Boh. rozdraż-    rzucają. Toi. Saut. 100. — Fig. Rozdroże myśli * wątpli-

djm, rozdrażdugi, rozśkódljm ; Carn. resdrashiti, res-    wość, 3tuetfel. W tym myśli rozdrożu zostająca Jadwiga,

drâshem ; Vind. resdrashiti; Croat. rasdrasujem ; Bosn.    przyjmowała Jagiełłę za męża słowami, myślą była z Wil-

razdrasgili; Rag. razdrâxiti, drâxiti ; Ross. pa34pa3HHTb,    hełmem. Nar. Hst. 7, 283. Względy polityczne puszczały

pa34pa3iibiBaib, pacTpaBun,, pacTpaBJHBan, ; Eccl. pa3CBH-    na rozdroże myśl jego. Nar. Hst. 5, 370. — §. Rozporo, pa34pa>Kaio; rozjątrzyć, poduszczać ; cntfbrtngen,    droga, błędna droga, (cf. zdrożność), eilt Srrtreß. Nie

entrüften, retten. Ja go oto nie pytałem, bojąc się roz-    wprawiać cnoty w błędne rozdrogi. Zab. 1, 136. Aże-

draźnić moim sprzeciwieniem. Teat. 41, 112. Co to za    byś nie padł na rozdroże, Od nieprawości sam się strzeż

rozum, rozdrażnić tego, komuśmy siła uczynili dobrego.    nieboże. Chrośc. Job. 140. Pokazuje nam utorowaną dro-

Gorn. Sen. 571. Dałeś przyczynę grzechu ludowi me-    gę, którą idąc, wszelkiego nam się należy chronić roz-

mu, abyś mię zruszył, a rozdrażnił w grzechach ich. 1    drożą. Mon. ‘ 69, 257. Na niebezpiecznym bóg widząc

Leop. 3 Reg. 16, 2. ,Wszak się smutnym ta prawda    rozdrożu Człeka, chorobą kieruje na łożu. Chrośc. Job.

często skutkiem iści, Ze rozdrażniona miłość równa nie-    125. 'ROZDROŹNY, a, e, od rozdroża, uboczny, błę-

nawiści. Szym. S. W. 66. Takim lekarstwem niemoc    dny; @#eibctDeß SrrtBCß », ^rr*. Nikt nie zbłądzi, który

rozdrażniwszy, mało dobrego sprawi, owszem zatrudni.    po twym torze Z uwagą chodzi, wielki Monitorze, Nie

Oczk. Przym. 4. Z wielkiego przymuszenia i rozdrażnić-    zboczy, wpadłszy na rozdrożne widła, Trzymający się

nia mówiłem dotąd. Budn. 1 Sam. 1,16. (myślenia i fra-    twojego prawidła. Mon. 74, 58,

sunku, Bibl. Cd), Croat. rozdrasnenye. ROZDRAŹN1CIEL, R0ZDRZYMAĆ się recipr. dok., rozespać się, tll8 ©djlnnt'

а,    m., rozjątrzycie!, ber Sßetßer, SlufOrtngeri Croat. razdra-    ntern    Rozdrzymała sie dusza moja przed teskno-

sitel ; Eccl. pa34pa;KHTC.ib. W rodź. zeńsk. Rozdraźniciel-    ścią . dormitavit. Wróbl. 280/

ka; Croat. razdrasitelicza. ‘R0ZDRAŹN0ŚĆ, ści, z., ROZDWOIĆ, f. rozdwoi cz. dok., Rozdwajać niedok.-, Boh. wielka drażliwość, große 3îet3brtrFeît ; Ross. pa34a)Knrcjb-    rozdwogiti, rozdwogowati ; Slov. rozdwogugi ; Vind. re-

HOCTb , pa34pa>KiiMOCTb. ROZ.DRAŹNY, a, e, łacny do    sdvojiti, nadvojiti, na dvoje resdeliti; Croat. razdvâjam,

rozdrażnienia, leidjt flltfptlmttgen, ftd) foteli entriiftcnb. Roz-    prepolovlyujcm ; Bag. razdvoitti ; Bosn. pripoloviti, razdi-

drażne sojki. B ani al. J 3 b.    liii na poli; Ross. pa34BOHrb, pa34BanBaTt>, npeno,iOBHTb,

ROZDROBIC , ROZDROBNIĆ cz. dok., Rozdrobniaé, Roz-    npeno.iOB.3HTb ; Eccl. pa34B0HK) ; na dwoje rozdzielić, roz-

drabiać niedok.; Boh. rozdrobiti ; Sorab. 1. rozdrebu;    szczepić, rozróżnić, pr. et fig.-, jcrt^ilett, jcrjpalteit, ent*

kopyto rozdwojone. Badz. Deut. 14 ,

86

ROZDRAPIEŻ- ROZDROBIĆ.

ROZDROGA - ROZDWOINY.

Carn. resdrobim; Rag. razdrobitti ; Bosn. razdrobiti ;    jrcepeit. Świnia ma

Croat. razdrobiti, rozdroblyujem ; Ross. pa34po6itTb, pa3-    5. U koni przytrafia się, że zęby rozdwojone bywają,

4po6;iHTb, Me.niTb, pa3MeJHTb, (ob. Mielą, miałki); w    to jest, dwa z jednego wyrosłe. Cresc. 514. Rozdwoje-

drobne części rozłożyć, rozdzielić, rózkruszyć; tlt flctttc    nie, rozdzielenie wody za kim płynącym, brożdzie po-

îfyetle serftücteln. jertirücfcht, auflofctt. Boska ręka wstrzy-    dobne. Cn. Th., suleus, ber ©trcif, bte §nrd)e im SBajfcr

moje obłoki, i nie dopuszcza tylko w krople rozdro-    hinter bem ©djiffe. Krzyk mężów, trzask z dział, echo w

bnionym padać, jakoby je kto przepuszczał nalewką. Zab.    ‘lesiech i po górach rozdwajał. Slryjk. 743. Familia Abra-

б,    112. Min. Im bardziej woda w cieple spokojnie stoi,    hamowa rozdwoiła się na dwie 'odnodze, t. j. Izmaela

X tym bardziej ciepło rozdrobnią jej cząstki, obraca w wa-    i Izaaka. Żarn. Post. 3, 673 b. Krew' ich wspólna złą—

pory, i na powietrze unosi. Kluk. Kop. 1, 82. Te le-    czyła, zysk własny rozdwoił. Jak. Baj. 147. (poróżnił),

pianki z gliny (ciała nasze) W proch nieznaczny roz-    Jeśliby szatan powstał sam przeciwko sobie, toć się już

drobi śmiertelna łotrzyni. Zimor. Siei. 281. Kwas w gro-    rozdwoił, i nie będzie mógł stać. 1 Leop. Marc. 3, 26.

madę mąki wlany, rozciera się, rozdrabia się, rozprasza    Nigdy się od ojcowskićj twa cześć nie rozdwoi. Przyb.

się, i wszystek się rozpuszcza, aby rozróżnione ono mą-    Milt. 87.‘ nie rozłączy, altfonbent, trennen. Daj mi się

ki mnóstwo jedną mocą ogarnął. Smotr. Lam. 151. Gdy    rozdwoić z ciałem moim, abym był rychło z tobą. Bej.

kapłan w cerkwi hostyą rozdziela, tak mówi: rozdrabia    Post. H h h 5. (rozstać, się, rozbratać się). ROŻDWO-

się i rozdziela baranek boży, który zawsze się rozdrabia,    IGIEŁ, a, m., który rozdwaja, ber îreimer/©djetber; Vind.

a nie rozdziela, którego zawsze jedzą, i nigdy nie zjada-    resdvoinik. W rodź. zeńsk. Rozdwoicielka. ROZDWOINY

śli się tam rozdymi, aby i nas tymże swym smrodliwym dymem jeszcze bardziej nie zaraziła. Smotr. Apol. 121.

plur., ROZDWÓJ, ju, m., rozdwojenie, rozróżnienie,    Sorab. 1. staw, (ob. Staw); Sorab. 2. stawę; \ind. sta-

rozchód; bte Trennung, 3Ibfünberuug ; Hoss. pa34B0iî, pa3-    va, kapitel, glavitek, glavitje, poglauje, (cf. głowa);

ABOiina. Zdroje dwóch rzek przez rozdwój koryt półwy-    Slav. poglavje; Bosn. poglavje od koję kgnighe; Rag.

sep działają. Przyb. Luz. 206. Tłum przez rozdwoiny.    poglavje, poglavak ; Ross. naBH3na, (cf. głowizna); Eccl.

W krąg pałacowe otacza filady. Clirośc. Luk. 347. ‘ROZ-    ^äyääo, (cf. zacząć). Ewanielia u Mateusza w ósmym *roz-

DWOJENIEC; Boh. rozdwogenec; dysydent. ROZDWÓJ-    dzieleniu. W. Post. W. 72. Kosz. Lor. 27 b. * rozdzielę.

NY, a, e, — ie adverb., do rozdwojenia , trennbar, fcfyeib«    Podzielony na rozdziały Eccl. riaBH3HUM. Rejestr roz-

bar; Bag. razdvoiv, razdvoinj.    działów Eccl. orMKacmiK:, KpaTKoe rjaBX khhjkiujxl no-

ROZDYMAC, ob. Rozdąć. ‘ROZDYMIĆ sie zaimk. dok., dy- Hasanie, poenne^, rxaBH^HS.

raem się rozejs'é, in Sianej jcrgc^cn. Twoja teologia, je- 'ROZDZIAŁYWAĆ, ‘rozdziałuje cz. contin., rozcieńczać, rozrzedzać; (tupfen, nerbnnnen. (Boh. rozdëlati « rozczyniać; Sorab. 1. rozdżjlam, rozdźjwam, roznodźjlam * rozrabiam). Mieczyk ziele rozgrzewa, rozdziałuje abo rozprawuje. Syr.

ROZDYSPONOWAĆ. Xiadz. 128, rozrządzić, przyrządzić.

RÓZDZE, a, n. ; Boh. rożdj; collect, rózgi, gałęzie, SReifer, 1287. Mikołajek ziele wysusza, otwiera, rozdziałuje, roz-fRutycn. Koza rada się pasie różdżem i gałązkami z drze- wodnia i wywodzi, ib. 681.

wa.

Sienn. 273. Z różdża wierzbowego czynią jakoby ROZDZIAWIĆ, ob. Rozdziew-ić.

wierszą na

ptaki. Cresc. 636. ROŻDŻANY, a, e, feru- ROZDZICZEĆ nijak, dok., dzikim się stać, ömvilbem. Roz-laceus. Dasyp. U 2 b. ©ertljen», ’Jïutfjen « .    dziczeliście, w dół niedbalstwa w padliście. Smotr. Lam. 11.

ROZDZIAĆ, f. rozdzieje cz.dok., Rozdziewać niedok.; Ross. ROZDZIELCA, y, ot., R0ZDZIELIC1EL, a, w., rozdzielca,

pa34tTŁ , pa34tBaib; rozbierać z odzienia, auêfleiben, ent« bläßen. Mars Kupidynowi pierś rozdzieje, Strzelec łuk zawodzi , I grotem go ugodzi. Anakr. 47.

dzielnik , partiłor. Mafii. Podzielca , rozdzielca , dislribu-tor. ib. ; Sorab. 1. rozdżelieżer ; Carn. resdejlivz, resdejl-nik ; Vind. resdeliuz, deliuz, resdielnik, resdelnik, res-R0ZDZ1AŁ, u, ot.; Boh. rozdjl; Slov. rozdjł distinctio, dif- dajauz, reslozhnik, resjemauz ; Croat. razdelitel; Rag.

ferentia, discrimen; Sorab. 1. rozdżel comma, rozdźelba divisura ; Carn. resdejl ; Vind. rasdell pars ; Croat. rózdel secta\ Ross. pa34,Li&; £. 1) rozdzielanie, rozróżnianie; b«3 Stellen, feilen, 2ïb[onbcrn, bte Teilung, Slbfonbernng. Rozdział z kim » rozbrat, rozstanie się, ber 23wd) nttt je* manbCtt, fôrcunbfdjaftêbrucb. żywot bogomyślny rozdziału z światem i z jego zabawkami potrzebuje. Sk. Źyw. 1,12. — Rozdział, niezgoda, fakeya; bte Spaltung, Rnetmgfett. Rozdziałów kościoł ś. nie miłuje. Sk. Dz. 1023. — Aliter : Rzecz krótko namieniona wyłuszczenia i rozdziału dokładniejszego wyciąga. Zab. 6, 221. rozszczególnienia , rozczłonkowania, rozkładu; SluSeinanberfeßtutg, 3cr0ltcbe« ruttg. — §. Rozdział, dystynkeya, różnica, rozgraniczenie, rozróżnienie, rozkład; ber Huterfctyteb, btc ttnterfdjet* bung, baS nnter[d)etbcn. Jan chrzciciel zawsze rozdział czynił chrztu swego od Chrystusowego. Biał. Post. 57. Pod czas wojny rozdział żaden w rzeczach nie zostaje, ale boskie i ludzkie prawa podeptane bywają. Gorn. Sen. 29. Sprawiedliwi i niesprawiedliwi tu na świecie i po śmierci rozdział mają; bo tu tym tak, a owym inak; ale po śmierci zasię będzie każdemu opak. Gil. Post. 256 b. Niemasz rozdziału żydowina albo greczyna ; bo tenże bóg jest wszystkich, bogaty nad wszemi, którzy jego wzywają. Gil. Post. 78 b. Abyśmy rozdział zawsze chowali w' rozmowach, inaczej się w potocznych , a inaczej i uczciwiej w boskich usługach sprawowali. Gil. Post. 78. Nie ma rozdziału w statucie, która akcya kryminalna, a która cywilna. Gorn. Wf. M 2 b. — §• 2) Pass. Rozdział, to, co rozdzielono, rozdzielone części; btc Slbtljeilung, ba3 Slbgetljeilte. Cielca rozcięli na dwie części, i przeszli między one rozdziały jego, i szli między rozdziałami onego cielca. 1 Leop. Jer. 54, 18. — §. Leopolita zowie ca-pita bibliorum kapotami ; a Brzescy tłumacze kapitułami ; ja je zwałem rozdziałami. Budn. Bibl. praef., baé ßapttfl ;

razdjelitegl ; Ross. pa34t.iHTe.îb, pasBOAtmcb , ber 211pet* 1er, 3cvt(ietler. Mojżesz rozdzieliciel wody. Pim. Kam. 231. W rodź. ieńsk. Rozdzielicielka , bte 3ctpCtlerintt ; Rag. raz-djelitegliza. ROZDZIELIĆ, f. rozdzieli cz. dok., Rozdzielać niedok. ; Boh. rozdèliti, rozdiliti, rozdèlowati, rozbi-towati, rozwrcy, rozwrhnauti, rozwrhowati; Slov. rozdé-lif, rozdelugi ; Sorab. i. rozdżćlam, rozdżelu ; Carn. res-dejlim ; Vind. resdeliti, resdiliti, resdielati, sdeliti, sde-luvati, arsdellit, arsdölit, arstallat, arsdievat, resdvojiti ; Croat. razdćliti, razdyelyujem, razdelenye, razjedinànye ; Rag. razdjêliti, razdjegiîvati ; Bosn. razdjeliti, rasdiliti, po-diliti, diliti; Ross. pa34i.iHTb, pa34tjhtl ; Eccl. pacna-CTBOBaTii, pa3no4on>HTŁ, pa34t.iHTŁ na nacm ; między różnych podzielić, eńpetleu, unter »ergebene aitêtpeilen. Rozdzielić co między syny » obsol. rozdzielić syny czym, (obdzielić ich czym). —'Giedymin miał 7 synów, a tych wszystkich za żywota swego porządnie księstwy i pań-stwy rozdzielił. Stryjk. 564. Wacław pobrawszy skarby opackie, rozdzielił swe służebne niemi. Biel. 216. Rzecz bratu mojemu, aby ze mną dziedzictwem 'rozdzielił. Sekl. Luc. 12. (aby się ze mną dzielił dziedzictwem). Pożycz- ’ cie mi sta grzywien, bo mam iść za góry, Może się tam pozyskać potym tysiąc który, A ja z tobą na poły rozdzielę się zyskiem. Papr. Kol Ù. (podzielę się). — §. Rozdzielić, rozłączyć, oddzielić, otpnbem. Tego dnia jeszcze rozdzielony z ciałem do wiecznego żywota poszedł. Sk. Źyw. 2, 176. umarł, nom JRhpcr getrennt. Po mnisku na ziemi położony, z ciałem się rozdzielił. Sk. Dz. 1111, — Chem. Powinnowactwo rozdzielające, affi-nitas divellens, które dawne zwdązki rozerwać, i nowe utworzyć usiłuje. Śniad. Chem. 25. ROZDZIELINY plur., rozdział, rozdzielenie , btc Slfpetlltng ; Slov. rozdèlenj, (rozdeliłka diaeresis; Sorab. 2. rostil — , «roz-, rozdzielnie); Croat. razdelenye; (Ross. pa34'fe.iKa zapłata, kara).

Nad Rubikonem, gdzie i Francyą Włoskie rozdzicliny. Chrośc. Fars. 118. granica. ROZDZIELNIK, a, m., dzielea, który rozdziela; ber 2lbtl;cilcr, feiler. Kto mię nad wami sędzia i rozdzielnikiem postanowił? Sk. Dz. 10, ob. Rozjemca. ROZDZIELNOŚĆ, ści, s.; Boh. roz-djlnost; Vind. delitlivost, reslozhlivost, resdielnost, res-jemlivost; Ross. paaA'kibiiooTb, pa34t^HM0CTb ; możność dzielenia, możność być podzielonym, btC ï^eilbarîeU. W ś. trójcy rozdzielność jest osób taka, że żadna nie jest drugą. hat. Gd. 57. Chrystus ciało nasze wziął w nie-rozdzielność bóstwa swego. Biał. Post. 94. ltntljeilfmrfeit. Nie chcą, aby bóg był wieczny przez swoje wieczność, mądry przez swoję mądrość etc., ale wszystko sam przez sie, a to żeby nie przypuścić w bogu rozdzielności. Klik. Turk. 155. ROZDZIELNY, a, e, ROZDZIELNIE adoerb.-, Boh. rozdjiny; Slov. rozdjłny, rozdilne, rozdelilliwi, roz-dêlitedlnÿ, co se oddeliti da; Sorab. l.rozdżelnć; Carn. resdejln; Vind. delitliu , resdelitliu, reslozhliu, resjcmliu, oddrusbliu , resdielcn ; Croat. razdelni, razdelyiv ; Bug. razdjegliv ; Bosa. razdjeglivi, koji se mosge razdjeliti; Ross. paiukibiiUM , pa34b.niMbii1, pa34'bMTCJbiiMu ; §. 1) rozdzielony, al>(jetl)ei!t, altgefonbert. W rzekach z białogłowami spoinie i nierozdzielnie się kąpią. Warg. Cez. 459. (nie każde osobno). Języki apostołom się pokazały

88

ROZDZIELNIK - ROZDZIEW..

ROZDZIEWIĆ - ROZEBRAĆ.

Lew trwoży ich rozdziewem fatalnej paszczy. Przyb. Mili. roz- 115. Kto w przestronnej czczości stawi kroki, Bozdziew bezistnćj nocy schłoni go szeroki. Przyb. Milt. 50. pa-szczęka, ber (Utf^efperrte SRa^cn. U rodzaju jaskółczego rozziew pyska w miarę głowy wielki. Zool. 251. R0ZDZ1E-WIĆ, ROZZIEWIE, f. rozdziewi, 'rozdziawi cz. dok., Rozdziewiać niedok.; Vind. arsdenit, ozhitno storit ; Ross. pa33HnyTb, pa33'bnarb; Er.cl. pa33flBjiHto ; (Elym. ziew, cf. jaw); rozdzierać paszczękę, rozwierać gębę; Boh. roz-żawjm ; Eccl. pa33'bßaio, pa33iHto, bon Dłnri)eit, ba3 SDîauI aitffpcrreit, aufreißen. Lwica prosto do mnie bieży, Gębę rozdziewia, a grzbiet ostry jeży. P. Kchan. Jer. 507. P. Fclian. Orl. 1, 71. Z śmiejącemi się śmieje, a z pozie-wającemi gębę rozdziewa. Pilch. Sen. łask. 101. Wracałem się z balów rozziewany, rozespany, rozepchany. Pam. Warsz. 5, 526. Czart, (w ustawicznym poziewaniu). Z daleka idąc gębę jako sak rozziewi, aż do śmiechu przywodzi. Sak. Persp. 22. Już o sobie nie wie, tylko czeka, jak młody gawron, gębę rozziewiwszy, rychłoli mu co w nię wetkają. Rej. Zw. 159 b. Rycerz na stronę odszedł zawstydzony, Ani rozdziewi! zasromanćj gęby. P. heban. Jer. 558. Stryjk. 147. Na to słowo i gęby roz-dziewić nie umiał. Falib. Dis. R. Coż ty tu robisz? gę-bęś rozdziawił, i stoisz jak wryty? Teat. 5,51. Nie śmieli rozdzielne. Odym. Sw. 2, 0 o 2. (rozdzielone). Rozdziel-    gęby rozdziewić. Smotr. Ex. 9. (ani pisnąć). Panowie,

nie Symeon mówi o sprawie ewanielii, osobno o po-    chociaż    wiele    brzydkich złości płodzą, jednakby każdy

ganach, osobno o żydach. Biał. Post. 267. Modlitwę    zginął,    ktoby    śmiał co przerzec, a najmniej gębę rozmówił rozdzielnie, i jakoby po członku, z słowy się nie    dziewić.    Kosz.    Lor. 111 b. Jak zacznie swoje opowiadać

kwapiąc. Fraz. Ob.Eij. Rozdzielny, rozłożny, rozkładny,    przypadki, to my gębę rozdziewiwszy słuchamy. Boh.

rozszezególniony; ailé Ctnaitbcr (jcfcijt, umftânbltcb, jcrfllie*    Kom. 1,    249.    Usta rozdziewia na te sława moje. Olw.

bert. Teraz rozdzielnićj o tym będziemy mówić. Petr. Et.    Ow. 68.    (zdumiewa się). Rozdziawiłaś gębę, i siedzisz.

250. Nauczał ich biskup, aby wymowę rozdzielną i roz-    Teat. 50, 4. Usta rozdziewiwszy nędznie ducha wypuścił,

myślną mieli. Sk. Źyw. 1, 5. Wszÿstkie sprawy swoje    Sk. Dz. 242. — Fig poet. Ziemia żarłocznie rozdziawiła

masz porządnie i rozdzielnie, nie mieszając, nie gma-    szczękę, i krew' Abla żłopała. Przyb. Ab. 258. Rozdziew

twając wszystkich zaraz, odprawmwać. Petr. Et. 12. Około    ziemio brzuch obżarty, Pożryj serce kamienne. Brud. Ost.

tych rzeczy rozdzielnie racz Wc Pan mówić. Gorn. Dw.    C 1. Łakoineom na pochłonienie dostatków rozziewione

28. —; g. 2) Rozdzielny, snadny do rozdzielenia, mo-    paszczeki zawrzeć. Gród. F 5 b. — Transi. Trupy zrą-

gący być rozdzielonym, tbetllmr. Cn. Th. ‘Nierozdzialny    bane na ćwierci Leżały, w rozdziawionych ranach łupem

(nierozdzielny). Morszt. 40.    śmierci. Przyb. Ab. 94. R0ZDZIEWNY, a, e, rozdzie-

ROZDZIEBAĆ, oh. Rozedrzeć. ROZDZIERACZ, a, m, ROZ-    wiony, roziwarty, aufflcfpewt. Pale wskroś przez człowieka

DZ1EBCA , y, m., który co rozdziera, ber 3*WC{Peï;    bite, ' az P''Z(‘Z rozdziewne usta wylknione. Pilch. Sen.

pa34Hpaiejb, pa34pareab; (pa34opitHK,L, (^komuhiki od- list. 101. Grób rozdziewny. Przyb. Milt. 526. szczepieniec). [Bo jeśli oni ‘lubonaczalnicy, toż i cerkwie ROZDZiWIĆ się recipr. dok., mocno zadziwić się, zdumie-Cbrystusowej rozdzierce. Rut. Gol. 100 — 2].    wać się, ftd) ln'diltd)ft ücmuinbeni ; Ross. pa34HBHTbcn.

R0ZDZ1EBGNĄG, R0ZDZ1ERZGNĄĆ cz.jedntl., Rozdzierz- ROZDZWONIĆ się recipr. dok., w dzwonienie się zapędzić, gać niedok. ; Vind. arsdrishit; Bosn. razdrjesciti, razve- iné Cnuteil (jineirt fomilteit ; Boss. pa33BOHHTbca, pa33Bann-zati ; Ross. pa34Cpnyrb , pa34epnmaib ; zadzierzgnionego Baiocb.

co rozwiązać, rozpleść; auffmipfett, aufbtnben, auflöfen. ROZEBRAĆ, /. rozbierze, rozbiorę cz. dok. , Rozbierać nie-Dissoho, rozwięzuję, rozdziergam. Mącz. Dudz.1T>. ROZ-    dok.-, Boh. rozebrati, rozbjrati ; Sorab. 1. rosberu; Croat.

DZIERZGLY, a, e, do rozdziergnienia ; mogący być roz-    razbiram; Dal. razabiram, razbrali ; Rag. razabratti, raz-

wiązanym; auflösbar,    auffnupfbar. Spina mi poboczem    bîrati ; Bosn. razabratti, razbirati    ; Ross. pa3(iópaTb, pa-

nierozdzierzgłym nogi.    Chrośc. Job. 50. W sidła nieroz-    3ÓHpaTb ; rozkładać na części,    na członki, ailé ciiianbcr

dzierzgłych [dęci Nogi swe wprawiał i umotał w sieci.    neunten, gcrlctjcit. Rozbierać pismo w drukarni, ableflClt.

Chrośc. Job. 64. Wpadł do jego nierozdzierzgłćj matni.    Zecer rozbiera pismo do kaszty, kładąc każdą literę w

ib. 60.    swą krupkę. Magier. Mskr. Wiernych pańskich męczono,

ROZDZIEW, ROZZIEW, u, m., rozdziewianie, rozdzieranie    na sztuki rozbierano. Kanc. Gd.    128. matt bat fte jerftütft.

gęby; baé 3Iitffpcrrett,    2lufreijkn beé MjenS, beé 33îattlé.    Rozbierać pieczenia. Eraz. Duj.    G. rozbrajać porządnie,

resdrit, resdrjat, resdreti ; Carn. resdrćm, resdręti; Croat. razdreti, razdiram; Rag. razdrjêti, razadrjeti, razdirem ; Bosn. razdrjeti, raskinnuti ; Ross. pa304paTL, pa34epy, pa34npaio; rozszarpać, roztargać; jermjkn, oon etnanber reißen. Z rozpaczy szaty na sobie rozdziera, rwie włos....

jerlegeit, traudliren. inaczej trzeba rozebrać kokosz, inaczej zająca, ib. G. Potrafię ja kapîuna na powietrzu rozebrać. Teat. 32. b, 47. Nieszczęsny, który na to jedynie żyje, aby kształtnie ptastwo rozbierał. Pilch. Sen. list. 349. — Exdorsuare piscem, sprawić, rozebrać rybę,

qui facile laedi potest. Cn. Ad. 293. ‘Rozedraniem *roz-dran jestem, (rozdzieraniem, rozdarciem, rozdzierany, rozdarty). Budn. Genes. 44, 28. (od zwierza rozdarty jest. Bibl. Gd. ib). Opętanego zły duch ciężko rozdzierał. Sekl. Marc. 9, not. «wzdarł abo wzłamał» , er riß il)n fel)r \)l* mm. Gdy go popada zły duch, tłucze go, i rozdziera, i zaledwie odstępuje natargawszy się go. 1 Leop. Luc. 9, 38. Na jego widok serce się me rozdziera. Teat. 49, 67. Bogusi, (serce mi się kraje, bfl$ $>erj bridjt mir).— Gardło, paszczękę rozdzierać « rozdziewiać, bitê 3D?aul auffper« ren, ailfreißen. Darmo silę głos, darmo gardło swe rozdzieram, Ściany głuche, z nich wieści żadnej nie odbieram. Min. Ryt. 1, 162. Rozdarłszy gęby swe kapłani Różne potwarze na pana wkładali. Ödym. Św. 2, E e 4 b. Tak lew srogi gardło sw-e chciwe rozdziera, Jak ci rozdarli na mnie straszliwe paszczęki swoje. Ryb. Ps. 37. Psalmod. 66. Ziemia się otworzyła, tak strasznie, iż zdało się, jakby piekło paszczękę rozdarło. Boler. 97. —

na sztukę zrzezać. Mącz. anSmetben, aitśttefymen eilten $ifc|. ' Bardz. Trag. 549. Jak śledzia rozedrzeć ; de imbecillt, Rozbierać trupa uczenie * rozczłonkować; rozbieranie na członki * anatomia. — Rozebrano kraj na różne wydziały. Przyb. Luz. 211. rozdzielono, podzielono; eintljeilen, abtjjeilen, jerlegen. Rozbierzcie między się te osierociałe dziateczki. Birk. Kant. A 4. podzielcie, «nier ftd) oert^et* len. — Rozbierać ubiór, szaty z kogo, zwłoczyć, rozbierać kogo, (oppos. ubierać); Vind. flezhi, odflezhi, vun-flazhiti ; Croat. szlachiti, razpravlyati, (cf. rozprawić) ; Slav. raspraviti, svùchi ; Boss. paa^oó.iamiTb , pasTmó-ianan., pa3xoóojo»ib, pa3ï.o6ojOKaTL, einen anêfleiben. Wychodzi w pół rozebrany. Teat. 13, 86. Niech się nie chwali, kto się we zbroję ubiera, jako kto się rozbiera. Budn. i Reg.

20, 11. (kto ją z siebie złoży). Rozbieranie się z sukien Eccl. imOAliaiiie. — Rozbierać ciężary, burdy z muła, z osła, składać. On. Th. 1003. rozpakować, odpakować; abpacfeit, atmefymen. — Metaph. Rozbierać co u siebie « rozważać , rozbaczać , roztrząsać ; hep ftdj in (Swrôgung Sieben, jergltebern, unterfudjen, prüfen; Rag. razbirati, ra-zabratti ; Ross. yaiCTBOBaTL. (Eccl. nepasöopno bez roz- Rozdzierać oczy, od snu obudziwszy się; bie 5lugett (Utf* garnienia, nierozsądnie). Rozbierajcie tę rzecz, a dajcie    reißen, ftd) au3 bem @d)l«fc    ermuntern; Ross. Tapamim,,

tu poradę. Budn. Judic. 20, 7. Co noc to rozbierajcie    TapamuTbca. A rozedrzyjże    te ślepie, sowo przeklęta,

dnia przeszłego    sprawy, Tom przystojnie uczynił, tum    patrzaj,    że już dzień jak wół, a ty śpisz jeszcze. *Teat.

bogu nieprawy.    J. Kchan. Ps. 4. Dziwnie mowę tę u sic-    52. d,    9. — Transi. Rozdzierać oczy na co, na kogo*

bie rozbierali. Biel. 433. Słowa te słusznie pamiętać,    obracać oczy, ostro patrzyć    na kogo; fdjarf anfcfKUten, bte

pókiśmy żywi, rozbierać i uważać mamy. Darnbr. 220.    Slugen redit aufreißen. Głupia    to, patrzać na swoje wystep-

Pomnij to, co rzekę, rozbierać więc z sobą. Groch. W.    ki zamrożoną źrzenicą, a    na cudze bystro rozdzierać

552. Dwa kroć na każdy dzień rozbieranie sumnienia    oczy.    Zab. 13, 63.

swojego czynił. Birk. Sk. 22. Groch. W. 568, cf. rachu- ROZEGNAĆ, [/. rozżenie cz. dolę. 2], ROZGONIĆ, [/. rozgo-nek sumnienia.    ni jedntl. 2], ROZŹONĄC cz. dok., Rozganiać niedok, • Boh.

ROŻECZKA, Rószczka, ob. Rózga.    rozehnat, rozeżenu , rozhańeti; Slov. rozhanim ; Carn.

*ROZECZNĘ, ob. Rozcząć.    resgajnam ; Croat. razganyam,'razegnati; Bosn. raza-

ROZEDNIĆ cz. doli., rozświecić,    £ag ma^en, bcH mat® en.    ghnati; /ła^f. razaghnntti, razgonitti ; R oss. pa3ömaTb, pas-

Nocy ogniami rozednione. Nar.    Tac. 2, 248. ROZEDNIĆ    roHBTb, pa3CjHyib, (cf. rozsunąć) ; Eccl. pa3WCHyiH; roz-

^ się, Rozednieć    dok., Rozedniewać się, Rozdniewać się    pędzić,    autteinanber treiben, auêeinaitbcr jagen. Rozpłoszył

niedok.\ Boh. rozednjti se, rozednjwati se, rozbreskuge    ich pan    z onego miejsca, i ztamtąd rozegnał ich po wszys-

se (ob. Brzask), świtali poejna; Slov. rozednugi se ; roz-    Ikicli    krainach. 1 Leop. Genes. H, 8.    Wino rozgania    fra-

zajrzało. P. Kchan. Od. 5, 76.    Gdy się pocznie roze-    Chrośc. Ow. 379. Obłok ten gruby ciała, śmierć rozże-

dniewać, zabijemy go. Ribl. Gd.    Jud. 16, 2. Skoro się*    nie. Min. Ryt. 5, 116. — Mógłby się ten ich dym ro-

rozedniło . . . . Warg. Cez. 42.    Zabito go z wieczerzy    zegnać, choć tylko samemi temi słowy. Zygr. Gon. A 4 b.

powracającego; jeszcze nie rozedniało, już się o tym w    (mógłby być rozpędzonymi. — Rozegnać się, rozpędzić

Ametyi dowiedziano. Siem. Cyc.    110. W sobole wieczór,    się, bardzo zapędzić się; inf^agen, kennen gerätsen, m--

który się rozdniewa w pierwszy    dzień sobotni, przyszły    auffjaltfam (Hliftürjen. Każdy gnał się w zawodzie swoim,

oglądać "grób. 1 Leop. Math. 28, 4. — g. Oto niekiedy jak koń rozegnany ku bitwie. Budn. Jer. 8, 6. dla mnie" ten czas rozednieje, W który będzie mi wolno ROZEGRAĆ się rec. dok., w grę się zapędzić, in» ©pideit twe rozgłosić dzieje. Nag. Wirg. 515. (zawita, przyjdzie geraten. Możesz go wyzwać w karty i rozegrać się o

ten czas, bie 3cit mirb fommett).

ROZEDRZEĆ, rozdarł, f. rozedrę cz. dok., Rozdzierać nie- Kozera). #

dok. ; Boh. rozedfiti, rozdjrâm ; Sorab. 1. rozdru ; Vind. ROZEGRZAC, ob. Rozgrzać.

pretensyą. Teat. 19. b, 86. Ross. pa3K03upaTtca, (ob.

12

89

ROŻECZKA -ROZEDRZEĆ.

ROZEGNAĆ-ROZEGRZAĆ.

Stou/nik Lindego wyd. 3. Tom V.

ROZEGZIĆ się rec. dok., rozpalić się, rozruszyć się, roz- pa3H0CHTt, pa3iiaiiiinmTi,, cf. roznies'é). Rozchodzić no-swywolić się; ind ^Clicr    gerätsen, »bennüt^ig, luftig n?er>    gę zmilklą, zdrętwiałą. Cn. Th. 940. stuporem ambula-

ben. Ta, mówi, miedza    końcem gonitw była, Gdy się    tlone discutere, (ergeben), mit ©efyeit jtt ftd) briltflClt.— §*.

ruchawa Chloe rozegziła. Karp. 1, 51.    Rozchodzi mię co * przechodzi przeze mnie, skutkuje we

ROZEJM, ob. Rozjem. ROZEJMOWAĆ, ob. Rozjąć. RO-    mnie; e$ buf^bringt mid;, mirft in mir. Gdy Tatarzyna

ZEJMOWY, a, c, od rozejmu, zawieszenia broni, SBdif*    miód rozszedł, oczy wytrzeszczywszy bez przestanku na

« fcnfttflfłatiM « ; Ross. nepCMHpiibiM. Przeciwko ustawom    ten blask patrzał. Gorn. Dw. 153. Zapiłego człowieka,

rozejmowym Krzyżacy mieszczany nasze do odpadnienia    gdy go wino rozejdzie a rozmarzy, trudno trzeźwić. Glicz.

nagabywali. Krom. G2G; contra id quod in induciis eon-    Wych. J 5 b. Stajem się, jakoby maź pijany, którego

venerat.

90

ROZEGZIĆ - ROZEJŚĆ.

RÓŻEK-ROŻEN.

wino rozeszło. 1 Leop. Jer. 23, 9. — JJistentus, roztyły, ROZEJŚĆ się, rozszedł się, fern, rozeszła się, /'.rozejdzie    rozeszły. Mącz. »oll flcftopft, fłrojjCltb.

się rec. dok., Rozchodzić się niedok., ‘Rozchadzać się ROŻEK, źka, w., dem. Nom. róg; Uoh. rużek ; Slov. rożek ; frequ., (Simon. Siei. 106); Boh. rozgjt sc, rozchoditi se, Sorab. i. et 2. roźk ; Vind. roshiz, roshei ; Croal. rosich ; rozchazet se; Slov. rozist; Sorab. 2. rozhisch , rofchisch,    Bosn. rosscicch ; Ross. pometCL, pomoicb,    nOAÔoftita; baś)

rofejsch; Sorab. 1. rofcnhdu, rolcnhdźem ; Garn. ręgneti,    A)iu'ltd)cit. Zwierzątko nie ma jedno kęs    skórki, a kęs

ręgnem; Croat. razhnjAmsze; Bosn. razitise,    rashoditise;    niektóre ‘roszków (rożków), a kopytka słabo zasadzone.

Rag. razAchise, razitise,    razhoditlisc ; Slav.    razicchise ;    Rej. Zw. 156. Wsadzono go w kozi rożek. Rys. Ad. 75;

Ross. pacxo4HTŁCfl, pa3omejicfl, pa3XO»cycL', pacxa*H- (ob. moja jak rożkowa), przyparto go w ciasny kąt, tttS naibCfl; odchodzić na różne strony, non eiltaitber (jel)Clt, 33ocf$l)Orit jogett. — Przyprawić mężowi różki. Treb. S. AUS ctltanber gepen. Rozchodzą się z gromady. Cn. Th.    M. 128; ob. rogi przypiąć, einem ipôrneï    «ttffcfceit. — §.

940. Srogie rozterki między sobą mieli, W krótkim cza-    Rożek, rzecz kształtu róźka, ctltc ©ad)C    ilt ftcrilt cine$

sie z gromady rozejść się musieli; Rozchodząc się ten £>övitd)Clt$. Słaby słuch mający, miewają rożek lub lijkę, przykład ludziom pewny dali, Ry się nigdy cnotliwi z    podobną pocztarskiej trąbce, którą przy rozmowie w ucho

złymi nie mieszali. Papr. Koł. C b, (ob. Rozbratać się).    kładą. Perz. Cyr. 2, 182. eilt )i)örtricf)tcr. Rożek, trąbka

Tu się rozchodzą trakty do Saksonii, Austryi i do in-    muzyczna, (‘gędziebna) ; eilt 331afe^rrit, eine fleiitC $rtmt‘

nycli prowinoyj. Teat. 11. b, 6. (rozdzielają się, ftd) jer*    pete, eilt üEßfllbborit IC. Krzyk i huk różków i trąb. Budn.

tÿeflen). — Rozchodzić się z kim, odchodzić od kogo,    1 Chroń. 15, 28. Rożek, rogal, bochenek czyli bułka,

rozstawać się z kim, üpit einem flCflCU. Popicrom się ro-    kształt małego rogu mająca, Oeftcrr. eilt ßltpfcl. Nazy-

zeszła z tą osobą. Teat. 58, 125. — Rozchodzi się co    wają rożki Tureckie, których używają do niektórych po-

na stronę, różnie    na    bok odchodzi; c$ mtrb jerftreilt,    traw; także    inne    ogórki maleńkie kwaszone    rożkami zo-

nerfdnebentlid) auf bic ©eitc getban. Pełność mnożyła oho-    wią. Wiel.    Kuch.    426. (Ross. pomnii bańki    balwierskie),

ry, śpiżarnic, Niesie na stronę nie rozeszło marnie. Nar. ‘ROZEKIER, n. p. Lać w gardło one soki ‘witpachery, one Dz. 1, 44. — Rozchodzi się co * rozbija, rozłącza, w 'rożekery, one rywuły, małmazyc, muszkatele a jakoż tu niwecz się obraca, nie przychodzi do skutku; e£ gebt    chłop zgorzeć nie ma? Rej. Zw. 59.

(tit$ cinaubci*, funtmt ntdjt ju ©tnnbe, serfcÿlagt ftef;; Ross. ROZEKRZYĆ się recipr. dok., w kierz rozrosnąć, jn einem pa3;ta4UTŁCH, pa34a*HBaTŁCfl. Gdyby to wesele miało się' 33ufd)C v»crn?ad)fcit, bttfdjig merben, bief mtSeiitanbcr maefyfett. rozejść, nigdybym    nie    była uspokojona. rIeat. 58, 298.    Zsczykując    bób,    więcej jeszcze rozekrzy, i owoc da wiek-

Polowanie rozeszło    się,    gwałtowna nawałnica przerwała    szy. Cresc.    170.    W tłustej roli po tęgiej    zimie, gdy

nam tę uciechę. Teat. 11. c, 27. — $. Rozchodzić się,    wiosna przyjdzie, zboże rozekrzy się, i uczyni pożytek

w chodzenie zapędzić się; Ross. paaópoAHTbCH , pa3Ópa-    wielki swą plennością. Cresc. 96.

mummen, red)t iit$ ©efyett hinein femme». — Medic. Si- ROZEMKNAĆ cz.jedntl., Rozmykać niedok., rozsunuć, otwo-niec, gdy się rozejść nie chce.... Perz. Cyr. 87. roz-    rzyć; (Boh. rozsmeknauti rozerwać); Vind. resmekniti ;

dzielić się i niknąć, ftd) hcrtbctleit ttltb öerfdjmtltbctt, mte    Rag. rasmaknutti; Bosn. razmięęati, razmaknuti; Croat.

eilte ©efdjmnljt, ein ©efdjnwr.— g. Aliter: Rozchodzić się    razmeknujem; Ross. pą3MHKaTb, paac.tOHiiTL, pa3C.ionbi-

* rozszerzać się, rozpościerać sie; ftd) verbreiten, aućbreb    naîb, voit ciitattber fd)iebctt, voit eittanber tfmtt, auft^utt.

ten. Strach mówić, mróz po ciele zimny się rozchodzi.    Mgła mu śmiertelna oczy zamroczyła ; czasem się na

Bardz. Trag. 190. Róże się rozeszły po gładkich jej ja-    światło rozmykały, ale go zeierpieć nie mogły. Tr. Tel. 83.

'godach. P. Kchan. Orl. 1, 71. Zmysłu naczyniem są źy- ROŻEN, żna , m., RÓŻENEK, nka , m., dem.; Boh. rożen, ły, po wszystkiem ciele rozeszłe. Sak. Probl. 90. (roz- rożnjk, rożnieek; Sorab. 2. rożon ; Sorab. i. rożen, pobiegło, rozciągnione, rozgałęzione). Niech się po równi- cżnć żpisz ; Carn. râshn, rashen, «a verbo razić, quia nach Polskich tubalne echo rozchodzi, a odgłos weso-    ad transfrgendum olim    in usu    erant bellantibus » ; ( całego wiwat niechaj niebiosa przebija. Psalmod. 26. Roz-    shnik * zegar kuchenny); Vind.    rashin , rosh, protspies ;

chodzi się w całej gromadzie pogłos o śmierci jego. Zab.    Croat. rasen, rashin,    rasèny,    rasnyècz, (rósam mado,

9, 214. Od dwóch dni rozchodzi się wiadomość o wzię-    rzezać); Rag. raxagn ,    raxgTaîz,    ra.xgnich; Bosn. rasgjagn,

ciu Ismajłowa. Gaz. Nar. 1, 74. gruchnie. — §. Activ.    rasggnicch; Slav. raxanji; Boss. pomcirb, (* pal zaostrzo-

Rozehodzić obuwie, trzewiki, boty, chodząc rozprzestrze-    ny, oścień, żądło; pomneirb hak żelazny) ; a) narzędzie

nić je, rozdeptać; nnMretCit, bitrdjê ©cf’Ctt crivctteru ; (Ross.    kuchenne do obracania pieczeni służące: Ross. BepTC.ib;

Eccl. postem, ber SBratfpieß. Rożen , naczynie kuchenne,    510. Muszą koniecznie rzeczy rozliczne i niezgodne

żelazne; jest wielki imały, których do pieczystego uży-    sprawić wzburzenie; a przełknione rozpierać, i źle się

wają ; ażeby zaś w pieczeniu indyk lub inne mięso nie    trawić. Pilch. Sen. list. 5,192. Rozpiera mię cos', rozdyma,

obracały się i lepiej utrzymywały na rożnie, przydają    wiatry czyni ; turget mihi in ventre aliquid. Cn. Th. 950.

duszę żelazną w śrzodek. Wiel. Kuch. 426. Zastał w    e3 Olöljct ilttcfy eine ©petfe. — Transi. Rozpierać boki,

kuchni chłopca obracającego rożen. Zab. 13, 83. Pieką    rozpierać się » nadymać się, jtefy aiifDläpett, [id; nufblafen.

na \vąglu płuca na rożenkach drzewnianych.    Star. Dw.    Niech się dmie i rozpiera boki, żeby potym z góry wy-

73. Przyjaźń    miejska jest rożen na cudzą    pieczenia.    sokiej ciężej upadł. Tiuard. Wi. 51. Co sie na stołkach

Zabi. Bal. 82.    Tcat. 56. b, 82. Ptacy w polu, a on    senatorskich rozpierali, już przezwiska ich niemasz. Star.

rożenki na nie    struże. Cn. Ad. 599. Bys. Ad.    55. (nie-    Ref. 24. Ten , co ledwie kontusz dobry miał na grzbie-

dźwiedź żyje, a oni na skórę jego piją). Niech ona ro-    cie, Dziś się w zielonozłotej rozpiera karecie.    Weg. Org.

żen trzyma, ja pieczenią. Pot. Syl. 102. — §. Tr. bur-    7.— §. Rozpierać się z kim o co, czynić o    co, spie—

lesq. Ten rożenek u boku tak się przemknie przez człe-    rać się'', sprzeczać się z kim, spór wieść ; mit    einem ftrei*

ka, jak nic. Teal. 10. b, 55. szpada, ber $egen. Wyży-    ten, fämpfen, redjten. Jak dwaj koguci, tak    się roze-

wają się na    parę ostrych rożenków. Teał. 30. b, 5. —    przeć chcą. Pot. Syl. 407. Gwałtem na siebie naciera-

*§. Moskale    każde stanowisko, do czasu Stefana króla,    ją. Mąż o męża, konie się z końmi rozpierają. Tward.

otaczali palisadą, czyli jak dawniej nazywano rożnami.    WŁ 139. Z nieprzyjacielem rzeczą, a nie słowy, roz-

Czack. Pr. 235. ©ptjjpfćiljle, ob. Czosnki. — b ) Rożen,    pierają się. JabŁ Buk. M 5 b. Brutus i Kasyusz z Okta-

wtóry palec    u ręki, skazujący. Mącz. Cn. Th. 662. ber    wiuszem nieszczęśliwym bojem o wolność Rzymską na

Betgfhtgcr.—    c) Rożen na niebie, gwiazda, Oryon. Budn.    polach Filipińskich rozpierali się. Karp. 2, 48. Prawem

Amos. 5, 8.    ber Orion. — d ) Obelus, rożen, znamię abo    się z kim rozpierać. Falib. J 2. mit jcmanbcn ^roccß fili/*

punkt w księgach, którym znamionują fałsz, abo co nie-    ren. Spór puszczamy do prawa, do sądów, gdzie się

pewnego, aby za podejźrzane było miane. Mącz., bflê 3^'    strony między sobą rozpierają. Kosz. Cyc. 85. Postęp-

tfyOlt einer oerbä^tigen ©cfyriftftellc. — §. Rożnem patrzą-    kiem prawnym u sądu rozpierają się. Warg. Wal. 48.

cy, świdrem , szydłem patrzący. Cn. Th. Brlok, rożnem    Gdyby się rzeczy jakich dziedzicznych dwaj domagali ;

patrzący, który jedno oko ma mniejsze niż drugie. Volck.    tedy żadnemu z nich nie ma być dana, aże się rozeprą,

657. fdjielóngtg ; Boh. biikawy.    i jeden na drugim prawo wygra. Szczerb. Sax. 106.

ROŻEN, cb. Różny.    W Atenach można było przeciwko niewdzięcznemu pra-

RÓŻEN1EC , ńca, m., ziele, różany korzeń, tłuczony wy-    wnie czynić, i rozpierać się z nim. Warg. Wal. 163. ,

daje z siebie róży zapach, radix rosea, fRofenmurj. Syr.    Biskup wynalazkiem ludzi na to wysadzonych, o krzywdy

1357. Urzed. 266.    *    z Borzywojcm rozeprzeć się chciał, transigere. Krom.

ROZENKA, RODZENKA , ob. Rozynka.    257. Tu się wnet każdy możesz snadnie rozeprzeć a

ROZEPCHNĄĆ, f. rozepchnie cz. jedntl., Rozepchać, Roz-    rozsądzić z sumnieniem swoim. Bej. Post. Eee 5. Se-

pychać niedok. ; Boh. rozpjehati, Bess. pa3imxłiyn>, pa3-    dzia wielorakie rzeczy miewa u siebie do rozparcia. Szczerb.

mixaTL, pa3nnxnBaTb, oon einmtber ftammen, oon dnanber    Sax. 123.

rozsmeknauti; Boss. pa3opBaTŁ, pa3pHBaTi>, H3opEaTb; Eccl. iipoca»;4aTii, npoca>K4aio, iipoTßv^Tii, pacTopraib ; rozedrzeć, przerwać, roztargnąć, rozszarpnąć; jerreißett, tum eiitaubcr retßeit, entjmet) reißen. Musi rozerwać, kto rozwiązać wstęgi nie może. Pot. Syl. 41. (Boss. paopu-Biiaa Oonua petarda, paspbiBE złamanie). Gdy ogień resztę wilgoci chcą wypędzić, ta nic mając wyjść którędy, tę skorupę rozrywa, i to się zowie, że pęka. Torz. 65. Tygiel trwać musi w najtęższym ogniu , gdzieby garnek najlepszy garncarski, albo się rozerwał, albo sie ze wszys-tkiem stopił. Torz. 66. pękałby sie, cnnücbtc berficit, jer* plamcu, jerfnliren. Nie lukiem on walczył, ani dzidą długą, Ale żelazną szyki rozrywał maczugą. Dmoch. II. 178. (rozbijał, rozpędzał). — Po Salomonie skoro, aliści się królestwo żydowskie rozerwało. Podw. W'róz. 42. (rozdwoiło się , rozbratało, rozłączyło). Solon uczynił dekret, iż gdzieby kto w rozerwanej rzeczypospospolitej, przyszyć się nie chciał do której strony, taki miał dać gardło. Janusz. Lig. 93. (w rozdwojonej, na fakeye podzielonej). — Sejm rozerwać, ben $dd)£tag jerreißen, 5er»

mo-

fpretfcen. Rozpycha zboże stodoły; rumpunt horrea mes- 2. ROZEPRZEĆ, ob. Przeć, przał, pre. ses. Cn. Th. 950. — Rozpychać wieprze, roztykać, kar- ROZERWAĆ, f. rozerwie cz. dok., Rozrywać niedoli.-, Boh. mić, żeby się roztyły, fett mäftcrt. Świnie kannne, gdy się już, jak mówią, rozepchają, każda osobno zasadza się. Kluk. Rosi. 5, 277. gdy się już roztyły, menu ftc fcfyott fett geworben ftttb. Otręby po spytlowanej mące zna dawać zasadzonym wieprzom, aby się w.początkach rozpychały. Kluk. Bosi. 3, 276. — §. Fig. Dostatek rozpycha. Cn. Ad. 460. nadyma, aufblłifjeu, aufblrtfen; (cf. chleb ma rogi). Miej na wodzy, niech cię nie rozpycha Doczesna rozkosz licha. J. Kchan. Dz. 125. Bogactwo pospolicie rozpycha człowieka i-uczyni go hardym, upornym. Gorn. Dw. 576; (Eccl. pa3ntixaiocfi extumesco, superbio).

1. ROZEPRZEĆ, rozparł, /. rozeprze, rozeprę cz. .dok.,

. ras-

RÓŻEN-ROZEPRZEĆ.

ROZEPRZEC - ROZERWAĆ.

91

Rozpierać niedok.-, (Boh. rozepriti, rozpjrati ; (Boh. et Slov. rozepfe contenlio ; ob. *Prza , spór, sprzeczka); Bag pîrati); rozpychać, rozbijać, (urôciltflnbcï [preisen. Klin największą moc ma w rozparciu, w rozdzieleniu i rozłupaniu drzewa. Chmiel. 1, 225. Rozpiera, rozpycha zboże stodoły; rumpunt horrea messes. Cn. Th. 950. Krowy rozpartym ;dla pełnych wymion chodzą krokiem. Otw. Ow.

fotogen. Przez co dziś rozrywają sejmy, przez to wkrót-    rozszczepione). Do rozrzynania , mogący być rozerznię-

ce rozerwiem się i my. Tward. Mise. 113.— Od śmier-    tym, Eccl. pa3pł>iiiHLiH, paspiniHTeabHUH; (Ross. pa3pi3-

ci Leszka czarnego aż do odnowienia królestwa przez    huh rozporowy, pa3pt3ï rozpor). Rozerznięcie ( Groat.

Przemysława, Interregnum abo rozerwaniem zdało mi się    razrez). — Fig. Licyą bystrym nurtem Xant rozrzyna.

mianować, iż państwem Krakowskiem statecznie nikt je-    Dmoch. II. 128. rozdziela, przepływa,

den nie zawiadywał. Krom. 299. (bezkrólewie, bezrząd). R0ZEŚC1E, ROZEJŚCIE, oh. Rozejść.

— Rozerwać między się, rozszarpać, rozchwycić, roze- ROZESCHNĄĆ się, f. rozeschnie się cz. jedntl., Rozsychać brać, rozdzielić miedzy się; unter ft# midien, (jerftütfeu).    się niedok. ; Boh. rozeschnauti se : Croat. razszehnujem-

Miasteczko miało blizko 20000 ził. intraty ; ale starsi    sze; Ross pa3COXHyTBCH, pa3cuxanca ; rozpadać się z

rozrywali to między sobą. Gaz. Nar. 1, 20. —- Rozry-    suchości, »or £rod?en(jett au§ etnmtber falten, »erleben,

wać zgodnych* rozróżniać, yeruiteinigen, eittjroepeu. Słu-    Rozsechł się statek. Cn. Th. 952. ROZESCHŁY, a, e;

chać go nie chcieli, a lud i senat rozrywali. Sk. Dz.    Boch. rozeschly; rimosus, gelungen üOt Surre, letf.

842. W rozerwaniu, zdrowia i szczęścia nie bywa. ROZEŚKLIĆ się zaimk. dok., w śkło się przemienić, Warg. Cez. 111. (w niezgodzie, 3t»idracbtj. *Rozerwą    glafen. Tylko 'roześzkliła się przysada, ze się da robić,

się ociec przeciwko synowi, a syn przeciwko ojcu swe-    zaraz ją rozrabiają ; przez co części niektóre solne zo-

mu. 1 Leop. Luc. 12, 53. (powstanie ociec przeciwko    stają się w pół tylko zeszklone. Torz. 162.

synowi. Bibl. Gd.). — On na wszystkie części myśl 1. ROZESŁAĆ, /. rozścielę cz. dok., Rozścielać niedok., na biegłą swą rozrywa, 1 na rozliczne zdania w sobie jej    posłanie rozpostrzeć, auébretteit, fltnbettgn, auf ber fêrbe

dobywa. A. Kchan. 97. rozdziela, rozpościera na wszys-    |tn mrêbmteu; Sorab. 1. rolflaju, rofflajem, roffeelu ,

tkie strony, rozszerza; er verbreitet fein 9?ad)benfeu über    roffeelam; Hoss. pa30CTjaTt, pa3CTiLiaTB. Gdy mają jeść,

alle Steile ber ©ad)e.— §. Aliter: Rozerwać myśl, smu-    rozścielą rogoże    na ziemi. Paszk. Dz. 125. Czarny po

tek, żal * rozweselić, jerftmieu, bie ©ebanfen, ben Kummer.    jej śnieżnej szyi    włos się rozściela. Hul. Ow. 124. Ko-

Wielki żal nie łatwo rozerwać. Teat. 5. b, 27. Rozry-    rżeń rozesłany, repens , poziomo na ziemi leży, i tak na

wanie frasunku , odwodzenie od żalu. Cn. Th. 950. Roz-    wszystkie strony    się rozchodzi, nowe z siebie puszcza-

rywać kogo, przeszkadzać mu od czego. Cn. Th. 950. jąc rośliny. Jundz. 2, 19. Łodyga ścieląca się, einen ftöbren, tbn unterbrechen, ifm von etwas abfmlten. —

Rozrywać kogo * bawić kogo, rozweselać go , einen un* tertjalten. Rozrywać się * bawić się, fid) unterhalten, jerftreuen.

»er*

rozesłana, repens, na ziemi całkowicie leży, i ze spodku korzonki w ziemię puszcza, ib. 2, 13. Rozesłanie, ro-ścielanie Ross. pa3cmiKa, pasocoaiiie, pascmiame.

rozeslati, rozsylati ; Slov. rozeslaf; Ross. pa30CMTB, pa3-cbumtb ; Eccl, pasnoc^aiH, pasocjaTB, nocjiaTB paa-Hbw cTopoHBi; różnie wysyłać, »erfd^iebentli^ auêf^ttfen, anôfcnben. Rozesłanie apostołów Boh. rozesïanj apośto-luw. ROZESŁANIEC, ńca, m., apostoł, berStpoftcl; Vind. dvanaistla, dvanaister, dvanaistmk, apostel. (Ross. pa3-CBLibmmcL woźny). Rozgromił Prusaków Jagiełło w dzień śś. apostołów, które zowią roześłańcy. Biel. 260. ant

Spracowany idzie do przyjaciela, aby się z nim rozer- 2. ROZESŁAĆ, f. roześle cz. dok., Rozsyłać niedok. ; Boh. wał. Zab. 5, 257. Ja lubię się czasem rozerwać. Weg.

Marm. 1, 179. Raz się filozof z swemi sługami Począł rozrywać gęsto kieliszkami. Jabi. Ez. B 4. Szczęśliwi co się ucząc sami rozrywają, Co w polorze dowcipów szczęście zakładają. Jabł. Tel. 21. Ze mną byś się do woli rozerwał. Weg. Marm. 1, 179. Teat. 56. b, 129.

ROZERWAN1NA, y, i., rozrywanie; (Ross. paspbiBt złamanie), ba8 3erretëen, fêittjweôïetjJcn, 2lbretjkn. Powiaty Poznański i Kaliski od Polski odłączyły się; i tać to ro-    $tpofteltage. Stryjk. 495.

30CiiaTBCH; ze snu tęgiego nie módz przyjść do przytomności; nid)t auê bem @d^Iafe fomiueit fönnen, recht tief in beit ©d)laf gerätsen fepit, ganj »erfebtafen fep, noch »oll 6d;lafê fcpit. Rozespany wpada raptem na niego, i gasi mu świecę. Teat. 52. d, 5. Zastałem go tak rozespanego,

92

ROZERWANY - ROZERZNĄĆ.

ROZEŚCIE-ROZETKNAĆ.

zerwanina sprawiła, że zaraz Władysław koronowany nie ROZESPAĆ się recipr. dok.; Boh. rozespati se; Ross. pa-był. Krom. 313. Na tę w narodzie Ruskim opłakaną' rozdarlinę poglądając, braci radziłem aby się tej nieszczęsnej rozerwaninie przedtvm zabiegło. Smotr. Nap. 45.

ROZERWANY, a, e, 'R0ZERWANN1È, ROZERWANIE, adverb., mogący być rozerwanym , roztarganym , jerreißbaft Nierozerwanie, Uttjerreißltd). Węzłem konfederacyi ge-    że ciężko było słowa na nim dopytać się. Teat. 16. c, 13.

neralnej ‘nierozerwannie spojeni. Vol. Leg. 8, 832. Twa ROZESŻKLIĆ się, ob. Roześklić się. ROZESZŁY, ob. Ro-ojcowska dobroć ciebie z niemi nierozerwanie spaja.    zejść.

Módl. Gd. 89. Pana jednorodzonego we dwu naturach ROZETA, y, z., ROZETKA, i, i., dem., 1 ) imię białogło-niezmieszanie, nierozerwanie wyznawamy. Kat. Gd. 87.    wskie, ein SBetbcniamc. Capniesz sobie Rozetę z dobrym

ROZERZNAĆ , f. rozerznie cz. jedntl., Rozrzynać niedok. ;    posagiem. Teat. 43. c, 150. Wyb. — 2) Dyamenty szli—

Boh. rozfjznauti, rozfezati; Slov. rozrezugi; Sorab. 2.    fują się na rozetki u spodu płaskie, na wierzchu się

rosrefasch; Sorab. 1. rozrezuyu, rozreżu, rofriefacż,    ostro kończące, z kilką rzędami polek. Kluk. Kop. 2,

rozreznu, rofriżu, rofriżem, rofrizam; Vind. resreisati ;    28. eine 5lrt gefdjttfflter ^Diamanten.

Rag. razrèzati ; Croat. razresujem ; Ross. pa3pi3aTL, pa3- ROZETKNAĆ cz. jedntl, Rozetkać niedok., Roztykać cont. ; pt3HBan>, uśpian., HsptsBiBan. ; rozkrajać, entgroe^    Rag. razatkatti; Ross. pa30TKnyTŁ; Boh. rozstrkati; roz-

f^neiben, oon einanber fcfjneibett. Mają czapki na podo-    pierać, rozpychać, roztłaczać, roztuczać; »on einottber

bieństwo infuły, ale nierozrzynane. Star. Dw. 36. (nie-    [preisen, oon emattbcr prefftt. Dziecię ma być posilone ra-

gań); Eccl. pt)303HaTii, pa303iiaBaio , pa3MK0Bam, pa3-•OMiiTb ; a) poznawczy różnicę rzeczy rozsądzać, rozważać , rozróżniać, ltntcrfcbctben. Człowiek przyrodzonym rozumem może rozeznać dobre od złego, sromotne od uczciwego. Kam. Kat. 291. Budn. Apopht. i. Człowiek nie różni się od inszego stworzenia, tylko przez rozeznanie między złym a dobrym. Leszcz. Gt. 133. Rozeznawać między rzeczą, samej tylko rozumnej istoty jest własność. Boh. Dyab. 144. Nie mają tyle rozeznania , aby rozróżnili, kto ich żywi. Przestr; 45. RnterfcfyetbungS* fraft, Urtjjdlêfraft, (cf. rozsądek, rozgarnienie). Nie możemy rozeznać w rysiach organisty od senatora, ani w bławacie rzemieślnika od szlachcica. Star. Byc. 43. — Gdy się już imię dziecię jeść, trzeba mu i pokarmy rozeznawać według przyrodzenia jego. Rej. Zw. 6 b. rozróżniać , rozdysponować , tferfcfytebentlldi) anorbnen. Osądź nas boże, i rozeznaj sprawę nasze od narodu nieświe-tego. Smotr. Ex. 45. (odłącz, rozstrzygnij).— Rozeznany partie, rozróżniony, unterblieben. (Bosn. raznan divulgatus). Ociec, syn i duch ś. mają swoje własne i rozeznane osoby. Salin. 63. Tego nigdyby nam było nie rozkazano tak dokładnie i rozeznanie (* distincte, adverb.), kiedyby w jednej istności ociec nie miał być pierwszą osobą, od syna i od ducha ś. osoby rozeznaną. Salin. 53. — b ) Snadny do rozeznania, ntögltd) ju lmterfcfyetbett. Nieroze-znany, nieróżny. Cn. Th. 521. ntd)t ju unterjdietbett.— c) Rozeznany człowiek * rozgarniony, rozsądny, rozważny, roztropny; vernünftig, überlegt, bebüdjtig. Stryj Wc Panny wic co mówi, jest to rozeznany człowiek. Teat. 9, 24. et 54. b, 102. Rozeznany nauczyciel nie często znajdzie się w potrzebie karania. Pir. Pow. 38. Gdyby kto rozeznany to miejsce był zoczył, Pewnieby na sto kroków od niego odskoczył. Jak. Baj. 189. Nie jestem tak głupi i nierozeznany, jak sądzono o mnie. Teat. 41. b, 295. nierozgarniony. ROZEZNAWACZ, a, w., ROZEZNA WCA, y, m, rozsądca ; Slov. rozeznâwatel arbiter ; Vind. reslozhnik, resbornik, ber Unterfdjeiber, 23eurtl)eiler, Siebter. Gust dobry jest rozeznawaczem pewnym i szybko stanowiącym sędzią piękności/ Pir. Wym. 351. Będzie Jehowa rozeznawcą i rozsądzi między mna i tobą, Budn. 1 Sam. 24, 16. Postanowił sędzię i rc^eznawce po w szelkiej'Syryi. 1 Leop. 5 Ezdr. 8, 26.

93

ROZETNIE - ROZEZNAĆ.

ROZEZNAWACZ - ROZFORNY.

dniej często a po trosze, niż po wielu na raz, żeby się bez miary nie rozetkało. Erazm. Dw. F. Winem ciała roztykają. Modrz. Baz. 214. Piciem i jedzeniem brzuchy roztykają. Żarn. Post. 102 b. Wieprze naprzód roztykać chwastem. Haur. Ek. 81. Zaw. Gosp. Do młyna wieprze dawać, coby ich dokarmiwać, które już będą w dworze pierwej rozetkane w karmniku. Haur. Ek. 42. Staranie mają, aby sutym pokarmem tego roztykali Którego stadu wodzem i mężem obrali. Otw. Wirg. 425. Ów co go fawor fortuny roztyka, zapomni, jako był chudym derwiszem. Mon. 71, 551. — §. Roztykać niedok., po-roztykać dok., na różnych miejscach zatykać, verfcfyiebenP lid? einftcden; Ross. pacTŁmaTL, pacTWKHBan,. (Sorab. 1. roztkayu; Croat. razetkâvam ; Bosn. razatkatti, rasciniti płatno retexere.).

ROZETNIE, ob. Rozciąć.

ROZETRZEĆ, roztarł, f. rozetrze, rozetrę cz. dok., Rozcierać niedok. ; Boh. rozetrjti; Slov. roztjróm , rozelfjwam:

Hung. megtoröm; Sąrab. 1. rozteru , rozezlżeram-, Vind. gorstreti, gorsribati; Croat. ryztirüvam, raztrupôvam , iz-mörulyujem; Rag. rastjerati, ractjerati; ( Slnv. rastirati * porazić) ; Bosn. rastarti, rastrritti, rasterti, rastirrati ;

Ross. pacTcpeib, pacTiipan, ; trąc rozdzielić, jcnetben.

Nie rozcieraj, będzie bardziej śmierdziało. Cn. Ad. 640.

(daj złemu pokój).

4. ROZEWRZEĆ, rozewrzał, /. rozewre med. dok., Rozwierać niedok. ; rozgotować się, rozwarzyć się ; fid) jer* fodjen, fodjenb jerfflUen. Kurczę rr.łodę uwarzyć z ‘piotru-szką, aż dobrze rozewre. Spicz. 2,32. Mieszaninę tę tak długo warzyć trzeba , aż rozewre dobrze w wodzie. Haur.

Sk. 355. Warz żyto w wodzie, aż pocznie na kaszę rozwierać. Syr. 915.

% ROZEWRZEĆ, rozwarł, ROZTWORZYĆ, roztwarł, /. rozewrze , roztworzy, cz. dok., Rozwierać niedok. ; Boh. rozewrjti; Ross. pacTBOpHTb, pacTBopaTb, pa35Kaib, pa30-*,KMy, pa3JKHMaib; Eccl. pa3Bep3Hyni,    (oppos.

zawierać); otwierać, rozmykać, rozdziewiać, roztykać; flufma^ett, attffpcrrett, ćffncn. Z onego trzęsienia ziemi , rozwierały się domy, iż ci co tam wewnątrz byli, wierzchem domów swych niebo widzieć mogli. Podw. Wróż. 44.

Przyłbicę gęstemi razami rozwarli. Warg. Wal. 82. —

Math. Kąt roztwarty, obtusus, większy od kąta prostego. Jak. Mat 1, 15. Lesk. 10. Geom. 1, 12. (ob. roz- ROZEŻWAĆ cz. dok., rozgryzłszy żwać, jerffllten. Orzecha wartokątny trójkąt). — Rozwierać gębę, paszczękę « roz- tego ja(|ra rozeżwać w ustach, a przyłożyć na bolączkę, dziewiać. Cn. Th. baê SJłauI flufmjkît. Hozwiera się drze- Spicz. 121.

»0, kopyto, rozczesuje, U. ierbcrften, miff-erften; Sorab. R0ZFAŁDOWAĆ «. dok, Mdy rozsadzić, entfalten, ent.

1. rozczefa szo, kwèka szo. Rozwiera sie co budowa- vim,. «    ,    ,    . ’    , J g ,,    ’    'A'» »    •

SiS*.RozfaWuj

ka wody swej szarga wszystko zalał. Otw. Ow. 4o5. — R0ZtLÀZ\C, ROZFLÀRZYC cz* dok., Rozfiarzać niedok. t §.⁴ Rozwierać konia, * rozpuszczać konia; ein Çfwb Reffen roztrwonić, bltrcpringen , »ettÇttn. Wiem że nie rozfla-Ifljfen, d red?t anfpontett nnb t§m ben f^ieRen laffen.    niarme mej chudoby, Raczej ją na kościelne obró-

Rozwarł konie, i miedzy nie wbieżał. Warg. Cez. 79.    cisz ozdoby. Ztmor. Siei.    267.    Pieniądze, które ku

ROZEZNAĆ, f. rozezna ‘ cz. dok., Rozeznawać niedok.-, Boh.    ozdobie domu być miały,    na same niecnoty rozflarzał.

rozeznati/rozeznawati; Slov. rozeznat, rozeznawano; Vind.    Warg. Wal, 97. Bogactwa    albo    marnie rozflarzają, alber

ressesnati, resviditi, reslozhiti; Dal. odluesiti; Rag raza-    z skąpstwa użyć ich nie umieją.    Gil. Post. 281.

znatti; (Bosn. raznattise, znattise svuda publicari, divul- ROZFORNY, R0ZF0R0WAĆ, ob. Rozworny.

94

B Ó Z G A - ROZGADAĆ.

ROZGAŁĘZIĆ - RÔZGATUNKO WAĆ.

RÓZGA, i, z., Rószczka, Różdżka, Różeczka, dem. ; Ross. wiele mówi, i jak sie rozgada, słowa nie dopuści dru-p03ra; (Lat. rutis; Graec. (>aßäog ; cf. Germ. jReiê, 9îu* giemu wymówić. Boh. Kom. 1, 15. Jaka taka rozgada-fter, Jîutlje; cf. rosnąć); bte SRuttye, leda gałązka    drzewa,    wszy się mocno, trzepie, bluzga, co jej tylko wpadnie

ber Bmetg, bte Sîutbe an einem Saunte, ein bannet    2leftcf)eu,    na język. Mon. 74, 141. A nie mogłabyś się uciszyć i

eilt JîeifS; Rag. rjeź, rózga palmes; Bosn. rózga,    prut od    zawrzeć tę rozgadaną buzię? Teat. 6, 9. ^Uapermaul.

loże, scibika, scibicięa, prut, (ob. Gibki, ob.    Pręt);    W momencie ujrzałbyś ją wesołą, ponurą, rozgadaną i

Croat. rozgvà, rosgye sarmentum, sibje; Vind.    rueta,    niemą. Teat. 25, 9. fc^tna^enb, fcfywaj^aft.»

thiba , fhibiza, fhibje, protje ; Garn. shiba ; Sorab. 2. ROZGAŁĘZIĆ cz. dok., w gałęzie rozmnożyć, in Bmeige Der* rofdże sarmentum, (rosga wicha piwna); Ross. .I03a,    breiieit ; rozgałęzić się, w gałęzie rozrosnąć, ftd) tu Bmei*

J03Ka, a030UKa ( ob. Łoza); Eccl. wes^iei^, me3MKB ;    (je Derbretien. Bądź pokrewieństwo, bądź pobratymstwo,

(f»05KT*,vitc łoza, macica winna). Pniak puszczał z siebie    albo oboje, pokazują rozgałęzione pokolenia. Czack. Pr. 7.

gałązki, z których pochodziły rózgi, a z rózg latorośle pło- ROZGANIAĆ, ROZGONIĆ, ob. Rozegnać. dne. Cresc. 375. Gdy na drzewie rózgi suche, korzeń jego ROZGARDYAS indeel., biesiada rozpustna, hojne nazbyt niezdrów. Sk. Zyiv. 1, 122. Wezmę sobie dwie rózdze biesiady; rozlej, nalej, lej, nalej; vivamus, edamus, bi-(dual.) , i będę pasł owce. Radź. Zach. 11,6. laski, prę- bamus. Cn. Ad. 1006, (cf. gardłować, gardłowa sprawa, ty; śiccfcit, Ścrtcu. Owce, które patrzyły na one róz-    gardło), @d;u)elgerej;, bnmter nub bntber, Siliłem;. Rózgi, rodziły srokate jagnięta. 3 Leop. Genes. 30. (na one    gardyas ledwie wstawszy,'Duszkiem idą kurowe , Brzuch

pręty. 1 Leop.). Sędzia potwierdzając kupno imienia ja- natkawszy, mózg zagrzawszy, Drażnisz strony stalowe, kiegoś, zieloną rózgę kupującemu w ręce daje. Sax. Porz.    Bal. Sen. 98. Tu rozgardyas , rwetes, kto tylko w dom

45. Orzech. Qu. 150. Przedał wieś, wyrzekł się tedy,    wpadnie kradnie. Zab. 8, 94. Treb. — Rozgardyas stro-

i pod zieloną rózgą zdał, i to litkupem popili. Akta ws.    ję, używam, bonuję, commesor. Mącz. fdjmäl'Uten, fdjutaufeu ,

Siar. r. 1584, eadem bona resignavit sub ramo viridi,    zbytkuję; Vind. pianzhuvati ; Ross. 3a6yj4U/KHimaTŁ. Gdy

sub viridi nemore. ib. — Prov. Nie jedna rózga w le-    na uczcie rozgardyas stroić poczniemy, wtedy sługa pozrzu-

sie rośnie. Simon. Siei. 18. ( przyjdzieć znowu okazya ,    cane od pijanych odrobiny zbiera .... Pilch. Sen. list. 349.

powetuję-ć drugi raz). — Fig. Na nim dom cesarski z ROZGARNĄĆ, /. rozgarnie cz. jedntl., Rozgarnywać niedok., strony onej idącej rózgi ustał. Sk. Dz. 886. (linii, DOU    garścią czyli ręką rozjąć, rozebrać ; an3 etnauber fdjarmt,

jenem Rrnetge, ©tamutc). —§. Rózga do bicia, bte Dîutlje    anö etnanber bringen * ; (Boh. rozhrnauti; Rag. razgarnutti,

junt @cl;lageit; Boli. metla, metlieka, (ob. Miotła); Slov.    razgartati ; Croat. razgernuti, razgrinyam dispando, di-

ferule , prut detinsky; Sorab. 1. pritza ; Croat. ferla,    stendo ; Vind. resgerniti * rozpostrzedz ; Carn. resgerniti,

paczka, sibje, devesil *. Ross. vulg. ^yóeifB. Rózgą bić,    resgernćm dstegere). Rozgarnij węgle. Tr. Rąk potrze-

cf. merskać, chłostać, smagać; ( Vind.    tepsti , fhibati,    bowały do rozgarnywania Rószczek z nieużytego w wę-

ofhibati. ; Carn. sheshkam; Croat. paczkam , sibram, si-    zły powikłania. Przyb. Milt. 148. — §. Transi. Rorgar-

bjem, tepem). Bił ociec rózgą dziecię, ze się nie uczy-    nać, rozeznać, rozważyć, rozsądzić; uutcrfdjetben , eut*

ło, Gdy odszedł, dziecię rózgę ze złości spaliło, W krotce    fcbctbcu. Ty w tym wszystkim nas rozgarnąć możesz

znowu Jaś krnąbrny na plagi zarobił, Ociec rózgi nie    umiejętnie, powiedz proszę.... Pot. Arg. 109. (należy-

znalazł, i kijem go obił. Kras. Baj. 64. Nie kocha ten cie oświecić). Rozgarnąć się, przytomność mieć, przy-dzrecięcia , kto rózgi oszczędza, Rózga    bowiem przywa-    tomnym sobie być, ftd; gegcumćtrttćp fet)U. On nie zaraz

ry złe z dzieci wypędza. Min. Ryt. 4,    192. Kogo ro-    w onym strachu się rozgarnie. Pot. Pocz. 151. Nag. Cyc.

dzice rózgą nie karzą , tego kat mieczem-karze. Rys. Ad. praef. 16.—- Rozgarnienie, rozeznawanie, rozwaga, roz-

30. Będzie rózga w robocie. Cn. Ad.    13. (będzie kij    sadek; Überlegung, UuterfdjetbungMraft ; Boh. et Slov. roz-

w robocie, weźmiesz ty). Na się rózgę dał. Cn. Ad. śafnost ; Carn. resbor, resbornost, (cf. rozbior) ; (Croat. 540. (na swe złe to uczynił, cf. bicz    na siebie dał).    rozgarnènye distentiodispansio); Croat. razbor; Ross.

Wyrósł z rózgi. Cn. Ad. 593. wyrósł z    dzieciństwa, er    pa3ÓopiniBOCTb. Nie mają tyle rozgarnienia , aby rozró-

ift ber 9{utl;c CUtmad;fen.    Ciężko już słowy karcić dzieci    żnili osobistość od narodu. Przestr. 29.    Gdzież tyle na-

wyszłe z rózgi. Zab. 14,    27. — Milit. Przez rózgi bie-    ostatek jeden rozgarnienia, Tyle oczu    mieć może do

gać. Teat. 8, 57. 0pte$ritf()CU laufen, ©affen laufen. Jam    państwa rządzenia? Pot. Arg. 102. Rozgarniony czło-

już 99 razy przez rózgi biegał,    a najmniejszy    spacer był    wiek, rozeznany, rozsądny, rozważny, ent bebacl;tfamcr,    Über*

sześć razy. Teat 8, 9!. Będzie    musiał pójść    przez rózgi    Icgtcr fDïann ; Boh. et Slov. rozśafny ; Carn. resborn;    Rag.

10 razy przez trzeeh set ludzi.    Teat. 47,66.    Dobry żoł-    .râzboran, razborit, razborni ; Croat. razbóren , razborit;

nierz biegając przez rózgi, na    to tylko żali    się, iż mu    Bosn. raslosgit ; Slav. razloxit ; Ross. pa36op>niBbm.    Był

fajfer piszczy nad uchem. Boh. Dyab. 3, 93. Kazać go    to człowiek obrotny, rozgarniony, miły,    na ludziach się

przepędzić przez rózgi,    a to 12 razy dobrej monety    znający. Pot. Arg. 99. Nieraz tyle czyni    mądry, ile dru-

przed wachtparadą. Teat. 13, 33.    gi cale nierozgarniony, który się czasem i dosadniej i

ROZGADAĆ się recipr. dok., w gadanie się się zapędzić,    lepiej sprawi. Pilch. Sen. list. 5, 73. Nierozgarnienie

tnS ^lanbern fontmcu; Ross. pa30BpaTŁca, pa3Biipaibca,    adverb., nierozsądnie; Eccl. Hepa3ÓopHO.

pa3rpe3nn>ca, pa3roBopinLCfi, pa3Ka.WKaTbca, pa3>io.roTbca ; ROZGASZCZAĆ, ob. Rozgościć.

(paaraAaTb rozmyślić, rozważać, zgadywać). Strasznie ROZGATUNKOWAĆ, cz. dok., na gatunki rozdzielić, nad)

R O ZGŁOSICIE LKA-ROZGONICIEL. 95

ROZGDAKAĆ - ROZGŁOSICIEL.

©öttungc« abtfietlen, forttren ; Vind. reslozhiti, resfortati, KA, z. ; Rag. razglasitegliza ; Croat. razglaszitelicza. resmufati, fortirati ; Rag. rastrjêbiti.    *ROZ OŚNOŚĆ, ści, i., bte łRud)barfett ; Vind. resgla-

ROZGDAKAĆ, f. rozgdacze cz. dok., niepotrzebnie rozglo-    fnost, ozhitnost. ROZGŁOŚNY, a, e, do rozgłoszenia,

sić, rozplatać, roznosić; atlśplappertt, auSfdjWÇMI ; Graec.    mogący być rozgłoszonym, fuitbbar, auêjubretten, befdttnt«

mnr/.cgxvHv. Cn. Th. 956; Iioss. pacny^axTaTB.    machbar; rozgłoszony, wiadomy, Mannt, ntcpar; Vind.

ROZGĘŚCIĆ cz. dok., Rozgęszczać, Rozgąszczać {Geh. Hym.    resglafen , ozhiten ; Slav. razglâshen; Hag. razglaasni,

330), niedok., gęsto rozmnożyć, Diet machen, burd) ftatfe    occit * publiczny; (Eccl. pa3oacHŁiii dysharmoniczny, pa3-

Verntetyntttg jaĘlreid) Utadjeit. Na Kazimierzu i po dziś dzień    raacHTejLHŁiM dncordialis ; Hoss. pasHorjaciiTB dysharmo-

żydzi w rozgęszczonym motłochu mieszkają. Krom. 755.    niować). Lepsze ukrycie, niźli tak rozgłośne imię. N. Pam.

ROZGIĄĆ cz. jednll., Rozginać niedok., na różne strony    21, 353. (słynące, osławione, rozsławione).

cinartber biegbar; Hoss. pa3m6HUM.

wyginać, ait3 emanber Riegen ; Hoss. pa30rHyTB, pa3m- ROZGNIĆ się, f. rozgnije się rec. dok., Rozgniwać się nie-6aTL. *Rozgiętny₁ do rozgięcia, dający się rozgiąć, ait£>    dok.; Hoss. pasmiutca, pa3nmnaTfcca; zupełnie przegnić,

gnilizną rozpadać się; ganj jęrfflUlcn, blintyfaitlcit, (cf. roz-’:'ROZGŁOBlC cz. dok., Rozgłabiać niedok., rozgłabiam, od-    gnoić). Gnój do ogrodów ma być taki, coby dopiero

ginam, refigo. Mącz., (cf. klóby, kluby); rtttś Ctnanber îteÇ-    prawie poczynał rozgniwać się i bucznieć. Cr esc. 76. et

men, auflöfen ; (Slov. rozhłobugi dilamino ; Hag. razglo- 659. Wrzód się ropi albo rozgniwa, putrescit. Mącz. bitti slogare, d'un osso, che si muove, dal suo luogo). ROZGNIEŚĆ cz. dok., rozgniecie, rozgniotę f. Rozgnietać Dissolulio, rozgłobienie, rozbicie, ib. Organy nadobnie    niedok., gniotąc rozdzielić, jcrfttefen; Boh. rozmaeknauti,

piszczą, kiedy je dobrze umiarkują; ale jako się też roz-    rozmackati, (cf. rozmiękczyć); Vind. resgnjésti, resgniel,

trzęsą a rozgłobią z onego porządku swego, to też już    resgnjêtem ; Bosn. razghgnesgditi ; Hoss. pa3^aBHTB, pa3-

będzie więcej sapu, niżli cudnego piskania. Rej. Zw. 71.    ^aBMBaTB. , Rozgnieciony klej, wosk Ross. jkcmoke.

O nędzna Rzplta i na wszem rozgłobiona, która takie ROZGNIEWAĆ cz. dok., gniew czyj wzbudzić, rozjątrzyć potwory na swe złe chowa. Modrz. Baz. 256. Rozgłobiła    kogo, rozjuszyć; eilten erzürnen, erbittern; Boh. rozhné-

się bardzo karność zakonna. Birk. Dom. 45. Ciało od de-    wati ; Sorab. i. roznèwam; Vind. resgnievati, nagnjieva-

licyi rozgłobione. Birk. Chmiel. A 2 b. Rozgłobionych    ti, nagrenkati, refarditi, resjesiti, arsjesit, resjesati, sje-

obyczajów poprawa. Mon. 70, 115. (obyczajów z klubów    sati, sdrashiti, resdrashiti; Bosn. razghgniviti, rasrriditi,

wypadłych).    zagusciti ; Hag. razghgnîviti, razghgnjèviti ; Hoss pa3mt-

ROZGŁOS, u, m., ROZGŁOSEK, sku, m., dem. ; Carn.    biitb, pa3ndbBaTB, pa3nrI>B.iHTB, nporirbBiiTB, nponrtBMTB,

resglas fama ; (Vind. resglafje , pomlanje » oddźwięk, 0îacf)*    ocTepBemiTB. — Wszyscy rozgniewania twojego żałują,

Rang; Hag. razglas, razglasa edictum; Ross. pa3r.iacKa    i już chcą się z tobą zgodzić. Stryjk. 191. (żałują, że

pogłoska; {Hoss. pa3rjacie; Eccl. 3;TOr,iacie dysharmonia) ;    cię rozgniewali). Filistynczyki zjął żal, zjeło rozgniewa-

— rozgłoszenie na różne strony, rozszerzenie odgłosu,    nie. Groch. W. 11, {Vind. sdrashba). Gniew a rozgnie-

rozleganie się głosu; ba3 Verbreiten beê 6d;al(e§, SBiber»    wanie są od siebie różne, jakoby pijany a opilec. Hej.

fdjaltó. Gdy smutnym rozgłosem powietrze rozlega, Jest    Zw. 73 b. skłonność czyli    prędkość    do    gniewu, (cf. za-

to jęk Nimfy, która za Narcysem biega. Dmoch. Szl. H.    palczywość). Rozgniewać    się rec.,    ffd)    erzürnen; Croat.

58. Ów spisek był zniesiony, śmiercią kilku winowajców,    lyutitise ; Hoss. ocepnaTB, pemiOBaiB, peBiiyro, 03Io6htb-

bez najmniejszego rozgłosu, zatargu, i buntu powrotu.    ca. Rozgniewać się nieco Eccl. npnpa3rHl>BaTiica. Im kto

Mon. 73, 622. (bez zgiełku, hałasu, rozruchu). — \.    nie tak jest porywczy do gniewu, tym się srożej gnie-

Pogłoska rozszerzona, rozpowiadana, eût auêgeftreuted ®e»    wa, kiedy się rozgniewa. Zab., 12, 279. Dudz. Rozgnie-

rüd)t. Różność rozgłosków zawsze podejźrzana. Krom.    wawszy się, rzekł.... 3 Leop. Genes. 50, 2. (osuną-

569. ROZGŁOSIĆ, /. rozgłosi cz. dok., Rozgłaszać nie-    wszy się. 1 Leop.). Rozgniewa się,    by    mu na nos mu-

dok., Rozgłoszywać frequ. ; Boh. rozhlasyti, rozhlaśowati ;    cha padła. Cn. Ad. 269.    (jak osa    jadowity, sierdzisty,

Slov. rozhłaśugi; Carn. resglasim; Vind. resglafiti; Croat.    kokotliwy). Zbyt rozgniewany, od? jadu się pieni, Coraz

razglasziti, razglassüjem ; Dal. proglaszivafn ; Hag. raz-    się w inszą farbę twarzy mieni. Źegl. Ad. 81.

glàsiti ; Bosn. razglasiti, proglasiti, occitovati ; Sorab. \. ROZGNOIĆ cz. dok., Rozgnoiwać niedok., robić, że sie co bez lud wuwowam ; Ross. pa3r.iaciiTB , pa3r.iamaTB ; ró-    rozgnije; Hoss. pa3rnoiiTB, pa3riiaiiBaTB ; Eccl. pa3ntoaio,

żnie ogłaszać, puszczać między ludzi, rozwoływać, roz-    faitlîtt tttctdiett. Putrefacio, gnoję, rozgnoiwam. Mącz. Zgni-

powiadać; mtêbrettCH ein ©eriidjt, fltltb matten, ntcĘbar    ła jagoda zdrową rozgnoi jagodę, Chora owca zarazić

lltad)Clt. Wszystkie moje skrytości rozgłosić ci pozwalam.    całą może trzodę. Źegl. Ad. 593. — Pass. Rozgnoiły

Teat. 6. c, 14. Dobrodziejstwa swoje po wszystkich miej-    się i pokaziły blizny moje przez głupość moje. 1 Leop.

scach rozgłoszywają. Gorn. Sen. 554. (roztrębują, aitśpo*    Ps. 37, 6. (pogniły. 5 Leop), rozgniły.

faitncit). ROZGŁOSICIEL, a, m.\ Carn. resglasuvavz ; ROZGOŃ, U, m.; Hoss. pa3roirB; rozpędzenie, rozgonie-Croat. razglaszitel ; Dal. razglasznik ; Rag. razglasitegl ;    nie , rozprószenie , ba$ Vonctltanbcrjagcn. Jam miała część

Eccl. pa3rjaciiTe,iB, pasnamaiejB, B03nacHTe^B ; który    w powszechnej klęsce i rozgonię. Przyb. Milt. 61, Croat.

co rozgłasza, ber Śllllbrettcr, Vefamttmad)cr. O szczęśliwy    razgon » brozdav {Hoss. pasroiiB pogoń, pa3roHHHÎî po-

młodzieńcze, który dzielności swojej rozgłosiciela i wo-    gonny). ROZGONIĆ, ROZGANIAĆ f ob. Rozegnać, roz-

źnego znalazłeś Homera! Stryjk. praef. ROZGŁOSICIEL-    żonąć. ROZGONICIEL, ROZGANIACZ, a, m., rozpedzi-

96

RÓZGONOŚ - ROZGOSPODAR.

ROZGOTOWAĆ - ROZGRODZIĆ.

ciel, ber Kuśetnanberjager; Rag. razgonitegl. W rodź. zeńsk. Rozgonicielka ; Rag. razgonitegiiza.

RÓZGONOŚ, ia, m., profos. Teat. 8, 2. Croat. pandur. ROZGORLIĆ się, ob. Gorlić, Gorgolić się.

ROZGORSZYĆ cz. dok., rozjątrzyć, rozgniewać, erbittern.

się gdzie rec. dok., rozlokować    się, rozpostrzedz się, zupełnie jak u siebie rozgościć    się i    rządzić się ;    Ross.

pa3rocTHTbca, ftch mo fo etnquartteren, voit su £aufe,

-n?o bequem machen, llozgospodarować się i rozłożyć z drogi. Xiądz. 61. Ci lchmość w domu naszym tak się Co    się    to za    przyczyny    ńa    mię    rozgorszyły?    Falib.    D 2.    rozgospodarowali, jak u siebie.    Teat.    7. c, 55. U    siebie

ROZGORZEĆ się,    f.    rozgore    się    rec.    dok.,    Rozgarzać    się    zastał nas rozgospodarowanych.    Teat.    53. d, 71.

niedok., Rozgory\\'ać się, Rozgorewać się contin.-, Boh. ROZGOTOWAĆ cz. dok., Rozgotowywać czestl., gotując roz-rozhoreti se, rozhorowati se ; Ross. pasrop-feibca, pas- warzyć, gotować aż się rozlatuje, jerfocfien; Bosn. razku-ropaTbca; rozpalić się, fiel; etttjünben, entbrennen, erbten. hati^ Croat. razkuh;Wam.

Gdy się już ogień dobrze rozgore, lać ona wodę. Syxt. ROZGOWOR, ‘ROZHOWOR, *ROZGWAR, ‘ROZGWAR , SzkŁ 242. W jednę dobę ucichał ogień, by nie wygo-rzało wszystko, a o drugiej dobie ogień nad moc swą zewsząd się rozgorywał, aby wszystko wytracił. 1 Leop.

Sap. 16, 18. W zborze grzeszących rozgore się ogień, a w ludu niewiernym będzie pałał gniew. 1 Leop. Syr.

46, 7. Gniew Jehowy rozgorewa się na naród uporny.

Budn. Sap. 16, 7. Za poźno Faeton postrzega, że się wóz pod nim rozgorywa srodze. Otw. Ow. 63. Im dalej cięższym się ogniem rozgorywa. Otw. Ow. 408. W tym co dalej tym się większe okrucieństwo na chrześciany rozgorywa. Sk. Dz. 78. Skoro mój duch ich ociepli, Roz-goreją się, co byli okrzepli..Chrośc. Job. 150. W węgle ogniste włożone złoto, nie rychło się rozpali; a gdy w plewach rozpalonych , wnet się rozgore. Urzed. 396. Roz-gorzaj się miłością boga. Bals. Niedz. 1, 329. Ona mogła zwyciężyć przeważnemi słowy Młodzieńca , cielesnością swą rozgorzałego. Groch. W. 277. Nie czuje się rozgorzałym być miłością. Mon. 70, 823. Lubieżnie rozgorzała klacz. Hul. Ow. 50. Wiek młody, namiętnościami rozgorzały. Nar. Ust. 6, 105. Rozgorzenie Eccl. pu34e-weHie, pajKAemeHie.

ROZGOŚCIĆ kogo cz. dok., Rozgaszczać niedok., przyjmować kogo u siebie, dogadzając jego wygodom , jak gdy- les heraults.

by był w domu, nie w gościnie ; einen bety ftch gut rtttf* RÓZGOWY, a, e, od rózgi, Jłutljen « , tum ber 3îut£e. Ga-nehmen, it;m bety ftdj bte Sequemltchfeüen machen, alś menu    łęzie rózgowe, virgati,    są słabe a    długie. Jundz.    2,    H.

er SU £aufe märe. Rozgaszcza go matrona, zdejmuje płaszcz    Karał ich dyscyplinami    rózgowemi.    Birk. Dom. 154.

i czapkę. Pot. Arg. 748. ROZGOŚCIĆ się; rec. dok. ; ROZGOŹDZIC, Rozgwoździć cz. dok., gwoździami rozbić, (Ross. pa3rocTHTŁca rozgospodarować się, rozpostrzedz się; mit 9?ageltt aitêetnanber [preisen. Ciało Chrystusowe Boh. rózhostiti se discedere). Rozgościć się deponere ho~ krzyżu rozgoździone i dziurawione. Sk. Aaz. 205. spitem, sarcinas, res allatas disponere, requiescere ab ROZGRABIĆ cz. dok., grabiąc rozchwycić, megraffen; Ross. itinere, reßci cibo, potu, colloquio, lectu et apud veteres pa3rpaómb. Dla wiary swej na rozgrabienie i śmierć wyłojone, unctione, obïïvisci itineris. Cn. 7%. ; fiel; 3 tPO be*    dać się powinni. Smotr. Apol. 90.    na rabunek,    ^lunbe*

quem machen, a!3 ob man jtt £attfe märe; [id; nach feiner    rung, Jîaub.

Śtnfnnft an einem Orte entrichten, feine Sachen außpaefen, ftch ROZGRADZAĆ, ob. Rozgrodzić. R0ZGRAM1AĆ, ob. Roz-POtt ber 97eifc erhöhten, ftärfeit. Rozgościwszy się kazał    gromić.

jeść dawać, do stołu siadał. Falib. J 2. Apartament wy- ROZGRANICZYĆ, f. rozgraniczy cz. dok., Rozgraniczać nie-austeryi wygodny; tam rozgościłem się    dok. ; Sorab. 1. rozmezuyu ; Croat. razkotarńjem ; Ross.

natychmiast. Kras. Dos. 88. Rozgość się. Zab. 13, 358.    pa3rpaHnmiTb, pa3rpanHnni3aTb ; dzielić, rozdzielać; ab*

legen fie ab, tbltn fie mie Jlt £>atlfe.' — Transi, fig. Ubez-    granjett, abthctlen. Każde rzeczy muszą być od siebie wza-

pieczać się gdzie, zasadzać się; fich mo feft fejjen, feften    jem rozeznane i rozgraniczone. Salin. 4, 5. Marsem roz-

$uß faffett. Parki nie dopuściły tym książętom rozgościć    ^raniczając z Moskalem Litwiany. Jag. Gr. B 2 b. Roz-

się w państwie swoim. Koîak. Cat. B 1. Już się teraz    graniczenie Vind. obmejenje, obmenitje, okraienje. (Croat.

buntownik bezpiecznie rozgaszcza, Tytułu królewskiego    razkotaritel agrimensor). — §. Przy używaniu kąpieli, z

tylko nie przywłaszcza. Pot. Arg. 238. Polacy w nadaniu    żoną rozgraniczyć się łożem. Petr. Wod. 43. oddzielić,

szczęśliwym prędko się rozgaszczać i ubezpieczać zwykli ;    rozłączyć, flbfottbent.

securi esse scient. Krom. 670. ROZGOSPODAROWAĆ ROZGRODZIĆ, f. rozgrodzi cz. dok., Rozgradzać niedok. ;

u, m. ; (Bosn. razgovor sola łio, razgovoriti solari) ; [Eccl. pa^roitofnb 2]; Ross. pasroßopt, cf. gwar, gaworzyć); rozmowa, bß3 ©efpräd). ‘Rozhowor damy z ochmistrzynią. Kchow. 184. ‘Rozhowor poety z kochanką o przeszłych miłostkach. Mon. 69, 502. Śpiewać będę, jakowe De-mian z Panasem Kobeżnicy ‘rozgwary czynili pod lasem. Zimor. Siei. 128. Pocichu szeptała smutne ‘rozhowory. Przyb. Ab. 107. Godziż się czas na próżnym tracić roz-goworze? Dmoch. II. 2, 119. Nasze *rozhowory trwały krótko, i najgrzeczniej rozchodziliśmy się zawsze. Dam. Warsz. 3, 327. Czart. — §. Negocyacya, traktowanie z kim, bte Uitterbaubluitg. Zabezpieczeni obłudnym Rusinów rozgoworem. Nar. Hst. 5, 60. Nieprzyjaciel dziennych razów mdły i chory Wda się w traktaty, wda w Yozgwory. Tward. Mise. 25. Przybył pod obóz nasz Wezyr na ‘rozhowor. Boh. Ossol. 1, 475. Tak bywało u starych, że nim w się zawadzą Wojska, czas ‘rozhoworu wzajem sobie dadzą. Pol. Pocz. 569. Tward. Wl 18. Chrośc. Fars. 31. — §. Krzyk, hałas, gwar, SćmttCtt. Trąb ani słychać w srogim rozgoworze. Chrośc. Luk. 2, 68. ‘ROZHÖWORGA, y, w., herold, arald, ber £>erolb. Rozhoworce krzyczą o głos do Numy. Staś. Num. 2, 240.

z eo

na

znaczono mi w

ROZGROM - ROZGRZAĆ.

ROZGRZEŚĆ - ROZHUKAĆ.

97

niedok.-, Boh. rozhrabati ; Sorab. 1. rozhrewam, rof-rćbaż; Croat. razgrćblyem ; Ross. pa3rpecTb, pa3rpecnf, pa3rpeóaTb; grzebiąc rozrzucić, ^erfcfjarren, an^ einanber fdjarreu. W ogrodzie nam grzęd kilka kury rozgrzebały. Kniaź. Poez. 5, 185. Kokosz zboże rozgrzeba, a w śmieciach ziarna szuka. Rys. Ad. 29. Cn. Ad. 552. Wszystko tu znajdziesz, rozgrześć tylko i roztrząsnąć trzeba. Hrbst. Nauk. C 7 b.

ROZGRZESZYĆ, /. rozgrzeszy cz. dok., Rozgrzeszać niedok. ; Boh. .rozhriśiti, rozhfeśowati ; Ecc. pi\^(rtuitiTH, pa3piiuaTii ; grzechy odpuszczać , entjunbtgeit, bte Süubett erlaffett. Bóg dał klucze kościołowi, aby tych, którzyby byli sposobni do odpuszczenia grzechów', rozwiązował, rozgrzeszał. Gil. Kat. 269. Nie uczyniwszy ubogim nagrody krzywdy, nie może być od żadnego kapłana rozgrzeszony. Star. Ryc. 52. Sk. Dz. 891. Rozgrzeszający Ross. paspkuntTejŁHŁiM. Rozgrzeszenie (Carn. odvęsa). — Fig. transi, Kijem wziął rozgrzeszenie. Zygr. Pap. 521. (odprawę dębową, pożegnanie kijow'e). ROZGRZESZALNY, a, e, od rozgrzeszenia, rozgrzeszający, entfünbtgenb ; Eccl. npomaTextnuft. Modlitwę rozgrzeszalną przeczytał. Sak. Persp. 11. Pm. Kam. 36. *R(JZGRZESZNY, a, e, — ieadverb., do rozgrzeszenia , mogący być rozgrzeszonym; 51t eutfüubtgeu, crlüffltcb, öerjdbltd). Nierozgrzeszny Ross. Hepa3ptinnMbiît

Sorab. i. rozhrodżam; Rag. razgrâditi; Croat. razgragyń- ROZGRZESĆ, rozgrzeb!, /. rozgrzebie cz. dok,, Rozgrzebać jem; Ross. pa3ropo4im>, pa3ropa®HBaTŁ; Eccl. pa3rpa->K4aio; ogrodzenie rozrzucić, rozbrać; entmannen, ben 3«UU auSetnanbet: nehmen. Kto« rozgradza plot, ukąsi go waz.

Radź. Eccles. 10, 8. (rozrzuci. Bibl. Gd.). Pustoszycie a rozgradzacie tę świętą winnicę pańską. Rej. Post. H h 6.

Chce rozgrodzić, abo często rozgradza te winnicę swoję. ib. K 6. Prawo z czasem zły związek rozgradza. Teat.

43, 110. Rozgrodzenie Eccl. pa3rpa*4enie,    ,

nptrpa^a.

ROZGROM, », m.\ Ross. pa3rpo»rB; rozbicie nieprzyjaciela, rozprószenie, bte B^rftreuung be$ ftetnbeê. Wezyr byI przyczyną rozgromu wojska, kazawszy pułkom na od-wod. Klok. Turk. 243. Po onym rozgromię Moskiewskim, powrócił hetman do króla. Papr. Gn. 1185. ROZGROMIĆ, f. rozgromi cz. dok., Rozgramiać niedoli.-, Ross. pa3rpoMHTŁ, pa3rpoM.iaxŁ; rozprószyć nieprzyjaciela, pobiwszy go rozpędzić; bcn $dttb fdjlagen unb jerftreucn, tfm flllfê $aupt fdjlagen. Rozgrom swe nieprzyjaciele. Kanc.

Gd. 177. Przemysł nieprzyjaciół rozgromił. Krom. 59.

Kazał one chłopy przeciw zwierzchności pobudzone, rozgromić. Zygr. Pap. 509. ROZGROMIENIEC , ńca , m., rozprószony, rozgromiony, uciekający; ein Bćlftreuter, Ctn Flüchtling, ein 2lu3mjkr. Wziąwszy od swoich rozgro-mieńców wiadomość klęski, smętny odjechał ; a fugien-

tibus suis. Krom. 350. Potrwożeni Krzyżacy wielkością ROZGRZEWA, y, i., rozgrzewanie, baś Gewännen. Jawor rozgromieńców, cisnących się między szeregi ich. ib. 357. w zimie, za odpadnieniem liścia, rozgrzewę od słońca

ROZGRUB1EĆ nijak. dok., grubym się stać, roztyć się, btcf    przepuszcza snadnie. Otw. Ow. 594.

werben. Utywszy i rozgrubiawszy. Smotr. Lam. 6. (Rosn. ROZGRZMIEG się recipr. dok., na różne strony zagrzmieć, razdebeliti crassum facere).    auf »erfcfjtebette Seiten lun tnê Sönnern fontmen; Ross. pa3-

ROZGRYŹĆ, ‘ROZGRYZNĄĆ, /. rozgryzie cz. dok., Roz-    rpeaitTLC/i. ROZGRZMOTNĄĆ cz. jedntl., Rozgrzmocić

gryzą ć niedok.-, Wind. gorgrisniti ; Croat. razgrizuiem, raz-    dok., z grzmotem rozbić, jerbonnern, jerfdjeDen, jertröm*

hrusztâvam ; Rag. razhrustati ; Rosn. razgrjesti, razgrri-    mem; Ross. pa3MOJK/KHTb, pa3MOHOKaTŁ, pa3MonaMTb, pa3-

sti, zubima razbitti; Ross. pa3rpbi3Tb, pa3rpbi3aTb, pa3- MonaniiBaib.

4aBHTb, pa34aB4iiBaTb ; gryząc rozdzielić, rozłupać; jer* *ROZGWAR, ‘ROZGWOR, cb. Rozgowor.

beißen, nttfbetßen. Rozgryznąć orzech. Mącz., {cf. orzech). ROZGURTOWAĆ cz. dok., odgurtować, gurt rozpiąć, attp

Orzech rozgryznąć wprzód musisz, chceszli w nim smak gurten. Tr.

uczuć. Stryjk. Gon. B. — Transi, fig. Żaden roztropny ROZHARDZIEĆ neutr. dok., przehardym się stać, fcfw ftolj tajemnicy wiary naszej rozgryzać się nie waży. Sk. Kaz.    werben; Ross. pa3rop4HTbcn; Eccl. pasrop^THCH. Pod

530.

niosło się serce jego, a duch jego mocno rozhardział.

ROZGRZAĆ, ‘ROZEGRZAĆ, f. rozgrzeje cz. dok., Rozgrze- Dudn. Don. 5, 20.

nie rozmnożyć , btê jttm Uebcrflttß oermcRrctt. Obfitościami opatrzył a rozhojnił stół twój. Rei. Post. Mmm 1. Podług bujności ziemi swojej rozhojnił a rozmnożył się Izrael w bałwanach. 1 Leop. Ozea. 10, 1. (obfitował. 5 Leop.).

wać niedok.-, Boh. rozhriti, rozbriwati, rozhregi, roze- ‘ROZHOJN1Ć cz. dok.\ Slov. rozhognugi, rozmnożugi; hoj— hregi, uhriti, uhrjl, uhregi ; Vind. svrezheti, resvrezhiti, opariti, respariti ; Croat. razvruchiti, razvruchüjem ; Rosn. razgriati ; Rgss. pa3orptn>, paaorptBaTb , pa3ropautiTb ;

Eccl. pa3rpkBaK), pacTeimuo; mocno zagrzewać, errofir* men. Gdy się już ogień dobrze rozgore, i kocieł dobrze rozgrzeje, lać onę wodę. Syxt. Szki. 242. Przemarzłego ROZHUK, u, m., rozhukanie, wielki rozlegający się huk, w śnieg zagrzebać, aż się sam rozgrzeje i ruszać się trzask; ©etiife, ïobett. W najsroższym rozhuku. Staś., pocznie. Perz. Lek. 285. Zziębłe ciała bieganiem roz-    Nim. 1, 149, ROZHUKAĆ kogo cz. dok., rozbestwić go,

grzewają. Bardz. Luk. 56. Wosk rozgrzany taje. Auszp.    eilten łobettb machen. Oryon wiatry zbroił i rozhukał. Przyb.

75. Kuj żelazo, dopokąd rozgrzane. Teat. 43. c, 160.    Mdt. 16. Rozhukać się, wtlb werben, toben. Dosyć ko-

Wyb. (póki rozpalone). Własną chciwością rozegrzany.    mara na to, aby się wół rozhukał. Zab. 5, 154. Rozhu-

Krom. 705. Za lekkim krwi przez trunek rozegrzaniem,    kany, rozhukały, rozbestwiony; rnilb gemadjt, tobenb. Na-

bystrzćj pojmują. Pilch. Sen. list. 2, 568. — §. Nigdy    ród swawolą rozhukany. Nar. list. 2, 266. Głoszą, że

nie był dobry obiad rozgrzewany. Weg. Org. 4. (znowu    ta rozhukana dzicz sprzysięgła się przeciw samemu na-

przygrzany, odegrzany, wieber aufgewärmt.)    miestnikowi królewskiemu. Fam. 84, 982. Uskramiać roz-

13

Sloumih Lindego wyd, 2. Tom V.

Hul. Ow. 61.

hukaną i rozpuszczoną młodzież. Teat. 4-9. b, '55. Na-    ©tl'Cttenbe auSeinattbcr bringen. Spory i zwady około udzia-

miętności rozhukałe nieszczęśliwe skutki sprawują. Bals.    łów między niemi rozejmowali. Steb. 185. Nie śmiaf bi-

Nisdz. 1, 62. Ledwie zapęd rzeki wstrzymał rozhukanej.    twy stoczyć, ale zadał królów Czeskiego i Węgierskiego,

aby między niemi rozjęli na zgodę do czasu naznaczo-ROZHULAĆ kogo cz. dok., hulającym go uczynić, krzykli-    nego. Biel. Św. 215 b. Niechaj Nimfy rozejmą ten spór

wic wesołym, einen JUlMnbtg luftig madjeit. Rozhulać się    między nami. Olw. Ow. 195. Ja rozejmować sporu tego

rec., imMnbig luftig fcpn; Ros&> paary.i’B wesoliś, trefniś,    nie będę. Krom. 29. Nie trzeba nam wiele o wierze gapa ery .1 ku przechadzka, (cf. pacxy.iKa nagana, pacxyiHTb,    dać, snadnieby bowiem prawda spór rozstrzygnęła iroz-

pacxyvJHBaib naganie) ; pa3ry.iHBaTb, pa3ryjHBarbcat (cf. pac-    jęła. Żarn. Post. 2, 444 b. Ociec ś. sam tę kontrower-

KyjiHKaTbca rozpić się). Królewna wpośrzód zgiełku rozhulanego żołnierstwa, ledwie znalazła spoczynek. Nieme.

Król. 2, 129. Miasta się rozhulały. Tward. W. D. 151.

ROZHULTAIC kogo cz. dok., hultajem go uczynić, rozpuścić kogo; einen gant jugelloä machen, lieberitd) machen.

Rozhultaili na Jezusa Okrutne zydostwo. Pot. Zac. 169.

Rozhultaić się rec., lubcrlid) trcrbcit. Rodzice bezczynnym życiem są pobudką dzieciom do rozhultajenia się. Mon. ROZJACHAĆ , ob. Rozjechać.

75, 545. Ot się chłopiec rozpije, rozhultai. ib. 71, 111. ROZJAD, u, m., rozjuszenie, fjugriuint, großer ©riinm Ultb

3or;t ; Rag. ijèd, jedovitos furor. Z obu stron bitne pułki gwałtownym napadem Okazywały męstwo z niezga-śnyrn rozjadem. Przyb. Mili. 182. ROZJADAĆ, ob. Roz- '

syą rozjął. Tward. Wł. 167. Chełm. Pr. 44. Legat od papieża ku rozjeciu tej wojńy zesłany. Herb. Stat. 718. — §. Rotmistrz nie odszedł zlamtąd, aż się ona bitwa rozjęła i dokończyła. Baz. Sk. 679. rozstrzygła. — §*. Konrad widział, że oblężenie zamku tego długi czas roz-jąć miało. Krom. 248. zabrać, wegneljnten. — Rozjęty, nierozjęty, ob. Rozjętny.

ROZIEWIC, ob. Rozdzielić.

ROZIGRAĆ sic recipr. dok., Uozigrawać się. niedok. ; Hoss. pa3TiHrpaTbCfi, pauburpiiBaibca ; w igrę się zapędzić, tn3 Spielen unb ©cbafcrn fommett, uidjt auf (jor en ïimnen ju fpic*    jeść. ROZ JADŁY, a, e, — die adverb., rozjuszony, roz-

sus, bardzo gniewliwy, jadowily, rozjadły. Macz. ; Rag. jedovit, razjeodjen furibundus. ROZJADOWIĆ kogo cz. dok., rozzłościć, (giftig), bofc ntadfcn, erzürnen; Boh.ror-Ijtiti; Vind. resjesiti; Rag. rasjediti, razjddîvati, razjedij-vam; Bosn. razjiditi, razjidirati. Rozjadowieni kaci, wszystkie nań okrucieńskie narzędzia obrócili. Pilch. Sen. list.

leu, ju fcfyćiferu. (Eccl. Baurpamca z radości podskakiwać;    jątrzony, srodze rozgniewany; ergrimmt, erboft. Babio- ,

Boss. pa3LnrpaTb, pasxurpHnaTb grać jaką grę). Rozigrać się by cielę. Rys. Ad. 60. Skaczą sarny wesoło rozigra-ne. Tward. Wł. 149. Nic to u naszych, kiedy się roz-igrają, jeden drugiemu oczy zalać, kampustem gębę zamazać. Rej. Zw. 72 b. (kiedy sie rozswywolą). Kiedy się rozigra morze, to okrętowi słudzy wnet do wszystkiego prędcy. Gorn. Wł. Q b. (swywolować). — Rozigrawają    2, 285. — Rozjadowić się recipr. dok., srodze rozgnie-

się dwa * we grze się dobijają, ostatnie ważą; fie bereit    wać się, rozjuszyć sie; fiel) fcl;r erbpfeu, ergrimmen. Tak

nid)t auf $U fpielen, fetten bie lebten Grafte a Ufa Śpiel.    gdy się Neptun rozjadowi szumny, Tłukąc aż w niebo

Cn. Th.    mokremi tarany.... Nar. Bz. 1, 117. Furoribus inflam-

ROZISKRZYĆ cz. dok., rozpalić, tak że się aż iskrzy, fiut-    mari, rozjadowić się. Mącz. Srożej się jeszcze teraz roz-

fclit madfeu, entpmbeu, bap bie fyuitfen fpritljeu, au$unbeu,    jadowi!. Nar. 'Tac. 2, 451.

aubreuneit. Głównie z ognia porwała, a z ręką ją społem ROZJAŚNIĆ, f. rozjaśni cz. dok., Rozjaśniać niedok.) Sorab. Podniósłszy, roziskrzyła obracając kołem. A. Kchan. 156.    1. rozyasznu ; \ind. resjafniti, gorsjafniti, resbistriti, gor-

Wzrok jego groźliwie pałał roziskrzony. Przyb. Milt. 15.    sbistriti (ob. Bystry), reslrgati, reskladati; Croat. rażbi-

ROZIUCHNA, ROZ1ULA ! Teat. 45. c, 50. Wyb , demin.    sztrùjem, rnzvedrüjem, razvedrilszem, razvedriti ; Bosn.

nom. %proprii Róża, iRöMjen, licbftcé DÏ bśdjcn, Jungfer    razjaziti, ra^bistriti ; Rag. razbistriti ; (Ross. pa3MCiuiBa-

SöMiCJt.    ei”B wypogadza się); na różne strony objaśnić, bardzo

ROZJĄĆ, rozjął, /’. rozejmie, rozejmę cz. dok., Rozejmo-    wyjaśnić; ganj lcucl)tenb, lictjt madjeit. Niech rozjaśni twarz

waq niedok.-, Boh. rozemnauti, rozernnu ; (rozgjmati eon-    swoje pan bóg nad nami. Kanc. Gd. 548. (er laffc feilt

templari)-, Croat. razjagmujem, razjagmilszem; Ross. pa3-    îlngcfidlt leutflfcn Über ltitê. Sutl;.; cf. świeć duszy jego),

narb, pa3iinMaTb; rozebrać, rozłożyć; jerlegeit, mt§ ciltan*    Wino uwesela serce, rozjaśniając oblicze więcej, niż oli-

ber nehmen, jcrttycilcn. Nim dział między synami będzie,    va. Budn. Ps. 101, 15. Rozjaśnić się recipr., ROZJA-

mają długi ojcowskie między się na równe części rozjąć,    ŚNIEĆ neutr., jasnym się stać, ficll ober lidjit merbeit, leudbs

i tak każdy z części swej te długi odłożyć. Stat. Lit.    ten, glfiujClt; Vind. resjafnitife, vedretife; Ross. pa3BĆ-

242. Trzeba było dla leży żołnierza na wiele części roz-    ^punca. Rozjaśniła się skóra na twarzy Mojżeszowej z

wlec, a tak całe wojsko rozjąć. Warg. Cez. 146. (roz-    onych rozmów z bogiem. Radź. Exod. 30, 29, (cf. rogaty

członkowie). — Rym go był winnym znalazł, pewnie-    Mojżesz). Jak wiele się wraz z Rzymskich orłów rozja-

bym był z nim powinnowactwo rozjął. Warg. Wal. 261.    śniało, Tak wiele trąb zagrało. Bardz. Luk. 94.

byłbym się rozbratał, rozbrat uczynił, bie $reunbfcl)aft ab* ROZJĄTRZYĆ, f. rozjątrzy cz. dok., Rozjątrzać niedok. ; Boh. bredjeit, anfgebeu. — §. Rozejmować spór, niezgodnych,    rozgitfiti, rozhoreiti, rozkyseliti; Sorab. 1. rozzwobu ;

wadzących się, bijących się « rozsądzić, rozstrzygnąć,    Carn. reskazhili, reskâzhem ; Vind. reshaliti, oshaliti, re-

rozwadzić; Vind. obraunali, sraunati, poraunati, poprą-    ferditi ) Croat. razlyutujem ; Bosn. razijditi, razjidirati,

viti, opraviti ; Ross. ncpcMupiiTL, einen ©treit eutfdmbeu,    razgljutiti; Ross. pasniomb, pa3ruaHBaTb (ob. Rozgnoić),

pacTpaDHTŁ, pacTpaMHBaTt, pa3xapHTL, pa3MpaTL, B03X- 'ROZJĘDYCZYĆ , Rozindyczyć kogo cz: dok., rozjuszyć jak apHTt, B03xapeHie, pa3AocaAOBaib; EccL. pacnuxara (ob.    indyka, einen fo toll ttnb Röfe machen, tote einen îratyaÿti.

Rozpychać). — Rozjątrzyć fizycznie, rozgnoić, robić,    Rozjędyczyć sie, bofe, aufgebracht werben. Klorys, cho-

za ra-

ieby się co ropiło, jątrzyło; eitern machen, fdjwórett ma*    ciąż tak rozjędyczona , Już się dozwala ścisnąć

cf|en. Jad ranę bardziej rozjątrza niż goi. Kras. Ant. 15.    ramiona. Zab. 15, 195. rozjątrzona, aufgebracht."

—    §. Transi. Rozjątrzyć, rozjuszyć, rozżarzyć, jątrzyć, ROZJEDZONY, ob. Rozjeść sio.

drażnić; reifen, erbittern. Zamiast, abyś ją więcej rozją- ROZJEM, ROZEJM, u, m, ; Ross. pa3xeaix ; rozjecie spo-trzał, słodką postacią ułagodzać ją powinieneś. Teat. 50,    ru , jednanie, ugoda. Cn. Tl{. ba§ 0d)lid)ten, ÜBe^legen be$

76. Nie trzeba mu rozjątrzać jego biedy, dość on nie-    ©trettë, ber Vertrag. — §. Żeby pretensje te, bez do-

szcżęśliwy. Teat, 54. c, ß 2.    bycia oręża być mogły zgodnie zaspokojone, zawiesze-

'ROZJAWIAĆ * Rozdziawiać, Rozdziewiać, Rozdziewić qu.    nie broni czyli rozejm ofiarował. Nar. Ust. 2, HO, ob.

v.; Dudz. 29. R0ZJAW1G, ob. Wyjawić.    Stanie; Slov. odkład, prestśnj od bogowânj; Sorab. 1.

ROZJAZD, u, m., §. 1) rozjeżdżanie; Boh. rozgezd ; Ross.    wotkwad; Carn. potih ; Ross. nepeampie, ( cf. przymie-

pa3xt3Ax, baä Sluäemanberfahren, Sfageinanberretteit, ©anon*    rze), ber SBajfenftillftanb. ROZJEMCA, ROZEJMCÂ, y,

reiten. Wszystka szlachta do domu rozjachała się ; które-    m., który spór rozejmuje , jednacz , pogodziciel, ob.

go rozjazdu jej był początkiem Ostrowiecki. Krom. 620.    'Oberman; ber Seijlcgcr eine» Streit», ber <$d;ieb^rid;ter;

—    §. Milit. Rozjazd, podjazd, eine 8treifparthie. Rozja-    Sorab. i. rozszudnik; Carn. reslozhnik ; Vind. odfodnik,

zdy na hetmana stawia, chcąc go żywcem pojąć. Clirośc.    reslozhnik, sposnauski mosh, resdvojez; Rwss. pa3HH-

Fars. 505. Na rozjazdy lekczejszych ludzi przebrane wy-    waTe.iL, pa3xewmnKX, f. pauxeMiumta, pbmiiTe.iL. Pobory. Jabł. Buk. OZ. — §. 2) Rozjazd, sieć na kuro-    stanów sędzię i rozejmee, coby sądzili wszystek lud.

patwy, płachta, ein 9îe£ fur bie Rebhühner, (ob. rozjeżdżać    Radź. Ezdr. 7, 25. Ja rozejmeą tego sporu być nic chcę.

sieć) ; jeżeli ma być pieszo ciągniona , dosyć jest 50    Krom. 60. — §. Czyste dni wiecznej jasności Nocnych

łokci długa; dla konnych większa być może. Kluk. Zw.    rozjemcę ciemności. Groch. W. 71. rozpędziciele, üßet*

2, 546. Myśliwiec wieczorkiem i rano Biegałem wolnie    tret b er, SSerjager. 'ROZJEMCÓW, ROZJEMCOWY, a, e,

z rozjazdem lub siatką, Chwytając to rybki, to skowronki    od rozjemcy, <3d|tob3ricl)ter* ; oh.*‘Obermański. ROZJEM-

gładko. Nar. Uz. 3, 216. ROZJECHAĆ się, f. rozjedzie,    CZY, ROZJEMNY, a, e, §. 1 ) rozejmowi należący. Cn.

rozjadę się recipr., dok., Rozjeżdżać się niedok. ; Boh.    Th., bflt Vertag, bett SSafeuftttlftanb betreffend — §. 2)

rozget se , rozgezditi se, rozgjżdeti se ; Ross. pasx'kxaTb-    Rozjcmny, Rozjemność , ob. Rozjetny. ROZJEMSTWO,

ca, pa3X'JiH<aTL, pnaxliSAHTLcn ; odjeżdżając różnie zostawać    a, n., moc rozjemcowa, baê 0cl/teHrtchfcramf. — Transi.

rozezna-

się, au§ etnanber fahren, uon etnanber wefofahren, jeber et*    Rozjemstwo prawdy od fałszu. Zabi Roz. 461.

nett anbent SBeg nehmen, non etnanber fchetben, ftd) trennen.    wonie., ib. 117. baś tinter fchctbcn, Slbfonbent.

,Wszystka szlachta z rozerwanego sejmu do domów roz- ROZJEŚĆ, rozjadł, f. rozje, rozjem cz. dok., Rozjadać nie-jechała się. lirom. 620. Nazajutrz niektórzy się z gości    dok. ; Roh. rozgidati ; Bosn. rajisli ; Carn. rosjędam ; Ross.

rozjechali. Kras. Pod. 2, 240. Rozjachać się musieli, i    pa3xbcTL, pa3xi4arL ; rozgryzać, roztaczać, bardzo przetak już tego dr.ia widzieć się z sobą nie mogli. Lub.    gryząc; jerfreffett, gattj wegfreffeit. Wrzody złe, ciało roz-

/łoz. 259. — §. Rozjeżdżać co activ., jazdą robić, roz-    jadające. Syr. 261. Sienn. 86. et Syr. 152. — §. Transi.

przestrzenie; jerfahren, ait$ etnanber fahren. Rozjeżdżać    Rozjeść kogo, rozjadowić, rozjuszyć, mocnym gniewem

sieć u rybaka znaczy, sieć na czółnach rozstawiać, roz-    wrzusyć, heftig erbittern; Rag. razjêditi, razjedîvati ; Vind.

kładać. Magier. Mskr., (ob. Rozjazd), ba§ @treid)ne|j biJt    resjesiti; Croat. razjadujem; Boh. rozljtiti. Śmierć to-

mtb mieber aufftccfen. ROZJECHAŁY, a, e, rozstały, roz-    warzysza strasznie Ulisa rozjadą, Więc zemstą zapalony

dzielony, rozprószony: t)0tt einattber t»eg gtfchtcben, getrennt,    na przodek wypada, Krwawym połyska wzrokiem, gro-

abgefimbert. Lubieszowski z ostatkami rozjechałego żoł-    źnym ciosem godzi. Dmoch. Ii. 106. ROZJEŚĆ się re-

nierza poszedł na odsiecz; cum reUquiis dissipali exerci-    cipr., dok., rozłakomić się jedząc, in0 (Jffeit hinein géra*

tus. Krom. 616. Jarosław na lud Bolesława, chociaż bez    tljeit, redît fn8 6ffe» hinein fommen, nicht aufhören tönnen.

sprawy idący i rozjechały, jawnie nacierać nie śmie.    Cn. Th. W Sybarys tak się byli mieszczanie rozjedli a

Krom. 71.    *    rozpili, że na ostatek i rozumu i siły pozbyli. Kosz. Lor.

ROZJECIE, oh. Rozjąć.    5 i. — §. Rozjeść się, rozjątrzyć się, mocno rozgnie-

ROZJĘDRZNIĆ cz. dok., *Rozjędrzniawać niedok., jędrnym    wać się; Bosn. rozjaditise, rozjiditise, razghgnivitise,

uczynić, rozrzezwić, rozkrzepić; îernig machen, feft ma*    ergrimmen, fel;r erbittert werbe«, giftig feęn auf jemanben.

d|en, feift mache. Kadzenie rajskim    drzewem wszystkie    Wnet się okrutnik rozjadł,    i w gniewie swym zapalił,

duchy w człowieku rozjędrzniawa.    Sienn. 192. Ocet    Wiśn. 517.    Jako niedźwiedzica, gdy jej niedźwiedzięta

morskiej cebuli ludzie młode a upadłe rozjędrzniawia. ib. zabiorą, rozje się w lesie..... 1 Leop. 2 Reg. 17, 8.

628. Gnicie rany jak rozjędrznić, a zgniłość wytrawić, ib.    W Argancie oczy płomieniem pałają, Rozjadł się jak

590. ROZJĘDRZN1EĆ neutr. dok., rozkrzepić się, znowu    pies.... P. Kchan. Jer. 141. Rozjadłszy się jak siarka,

jędrnym stać; iDteber feritig werben, fetft werben. Chrzan    rzecze.... Pot. Jow. 146. Tak się rozjadł, że ledwie

me

" rad sie przyjmuje; ale trzeba go    pierwej w chłodnej    co nic kazał    nas z pałacu    wygnać. Warg. Radź. 548.

wodzie pomoczyć, żeby rozjędrznial.    Cresc. 256.    Tak się tym    rozjadł, jakby    go kto szydłem ukłół. Zab;

12, 269. Dudz. Był on na niego mocno rozjedzonym. Leszcz. H. T. 377. Pot. Zac. 43. rozjedzenie, szaleństwo. Macz.'

ROZJĘTNY, ROZJĘTY, ROZJEMNY, a, c, — ie adverb.,

między Jadwigą a Wilelmem, warowne zakładem 200000 Rabies, jadowitość,    złotych, ktoby się rozkajać    miał. Krom. 407;    ni pactis

statum esset. (Ross. Hepa3KaanHUH nie pokutujący, zatwardziały).

mogący być rozjętym, rozebranym, rozłożonym, rozdziel- ‘ROZKAPTURAĆ niewiastę. Mat. z Pod. B 5. rozczepić, ny; 3crlegbar, trennbar; Sorab. 4. wowoszobnitć, ( cf. jakoby rozżenić, w cudzołoztwo wprowadzić, eine 58er» odosobnić); Vind. resjemliu, reslozhlfu, resdelitlfu: Ross. (»eiratiletc Jimt ©Ocbrudjc »erlftten, (cf. dzieweczkę zawić). pa3üesiHufi. Nawa rozjętna, solutiłis. Cn. Th. 482. Nie- ROZKARBOWAĆ cz. dok., rozciąć, rozbić; jerferben, jer» rozjętnie,    insolubiliter, unatiflitëltd), nnjcrtrennlid). Groch.    dauert. Okrutnie go siekierami ‘ rozkarbowali,    rozkarbo-

W. 77.    O towarzyszki w biedzie nierozjętne. Rardz.    wawszy do studni wrzucili.    Gwagn. 530.

Trag. 186. Wznosi się kurzawa W górę, i nierozjęta R0ZKĄS1Ć cz. dok., Rozkąsać niedok. ; Boh. rozkausnauti , pod obłoki wslawa. Bardz. Luk. 161. Wąż ziemię be- rozkausati ; Sorab. 1. roskuszacż, roskufam, rozkuszam; dzieżarł,    trwając w nicrozjętćj Z niewiastą waśni. Odym.    Bosn. rashusnuti, razhustati    ; Ross. pa3KycnTb,    paBKycu-

Św. B 5.    nie do pogodzenia, itm>erfÖf>nli# ; Vind. obrau-    Baib; rozgryźć, attfbcißen,    JcrbetjJen. Orzech    rozkąsić,

natliu, obraunavitliu » do pogodzenia. ROZJĘTNOŚĆ , niżli w pim smak uczuć, wprzód trzeba. Zebr. Zw. 4 30. ROZJEMNOŚĆ, ści, i., sposobność być rozjętym, bic ROZKAZ, u, m., ROZKAZANIE, ia, n., rozkazanie komu

3erlcgb«rfett, ftreunbarfeit; (Vind. resjemlivost, reslozhli— vost). Filozofio! przedziwny jakiś, boskićj nierozje-mności wijesz kłebek. Bardz. Boet. 105.

ROZJEŻDŻAĆ, ob. Rozjechać.

‘ROZJUCH, u, m., rozjuszenie, bic (Erbitterung, ber ©rimut.

rozjuchem w ślepiach błysnęły przed nami. Przyb. Ab. 47.

ROZJUCZYĆ cz. dok., Rozjuczać niedok., juki rozpakować; Croat. raztovorûjem ; Fioss. pa3BbiouiiTb, pa3BbiO’niBaio, bdt ©aumfattcl nbgurteu, imn ©aumtfiicren abpaefen. Muły roz-juczywszy z podróżnych tłumoków , Dość w tak obszernym mieście mieliśmy obroków. Bor. Sat. 82.

ROZJURZYG cz. dok., Rozjurzać niedok., do jurności pobudzić, robestwić, rozpalić; gaitj geil nta^cn, jur ©eilbcit entflammen. Tam trzymaj stadnika opodal od klaczy, aż się rozjurzy. Flipp. 18. Zamtuzy pełne na przedaj pochopnych do rozjurzenia towarów; irritamenta luxus.

czego, abo rozkazanie dane od kogo, orędzie , to , co rozkazano. Cn. Th.', Boh. et Slov. rozkaz; Sorab. 2. pschi-kafn ; Carn. ukâsa, ukasilu ; Vind. vkasa, vkasanje, sa-povedenje, sapoved (cf. zapowiedź), sapûved, porozhe-nje, pefćlih ; Croat. zapöved ; Ross. et Eccl. npHKa3E, Ow lew z jeżystą grzywą i tygrys z prążkami Groźnym    o\,kMrph [oslensio 2], iiOBeaniime (cf. wola), Beaenie,

iiOBeaiue.ibCTBOBaTb, na-na3aTb KOMy, (HaKa3aTb, naua3tiBaTb karać, ukarać; pa3-na3aTb, pa3na3biBaTb opowiadać); Eccl. saBe.TbBaTii, iiOBkpTii, iiQR€i\T.Tii, ^aKT.i|icBaTii, (cKa3aTii, pa3CKa3a-Tii, iijiiifiOBupTii przypowiadać) ; kazać co komu czynić, einem etmaê befehlen, anbefeÇIen, gebieten. Co pan rozkazał, słudzy uczynili. Pieśń. Kat. 76. Rozkazywać Wc Pani wolno, co jej się podoba, a do mnie należy pełnić jej wolą. Teat. 54, 24. Sk. liaz. 462. Łacniej jest rozkazać,, niż zakazać. Lub. Floz. 234. Rozkazał hetman jednej rocie po więźnie. Papr. Ryc. 665, (ellipt. sc. iść » wykomenderował ich po więźnie ). Bez rozkazania to uczyni. Cn. Ad. 21. (nie trzeba go wiele namawiać). Posyła do niego z takim rozkazaniem, żeby do niego przyjechał, tirom. 577. z takim rozkazem, mit bem 33c» fe(ile. Dał im pan to rozkazanie do synów Izraelskich. 5 Leop. Exod. 6, 15. (to poruczeństwo. 1 Leop.-, cf. zlecenie). — Rozkazany Ross. yKa3iibii1. Rozkazujący, Vind. vkashezhen, vkasajozhen, sapovedezhen ; Ross. 3a-noBl^aieJibiiLnl. W gramatyce tryb rozkazujący, modus imperativus-, Slov. porueitelni, porućanliwi, porućanliwec. — Absol. Rozkazuje sobie, jak chan Tatarski. Teat. 9, 41. dokazuje rozkazując, imponuje; berrfdjertfd) befehlen, Sefcble au$tljetlen. Rozkazując abo pod rozkazaniem, gro-

100

ROZJĘTNY - ROZKAIĆ.

ROZKAPTURAĆ - ROZKAZAĆ.

noB-s^h, noceMTe.ibCTBo, ber 23efef>l, baś> SlnbefeÇlen, ©e» bieten, ba§ ©ebot, nakaz, (oppos. zakaz). Słuchajcie, wbijcie w pamięć, ten mój rozkaz drogi. Tof. Saut. 60. Nic ten nędzny, który z rozkazu co czyni ; ale ów, który poniewolnie czyni. Pilch. Sen. list. 2, 51. ROZKAZAĆ, f. rozkaże cz. dok., Rozkazować, rozkazuje niedok., Rozkazywać frequ.\ Boh. rozkazati,, razkazowati ; Slov. rozkazugi, porućić, (cf. porzucić); Sorab. 1. rozkazuyu; Vind. vkasati, sapovediti, sapoviedati (cf. zapowiedzieć), sarozhiti, vkashuvati, hishuvati ; Carn. ukasäfi; Croat. zapovedali, zopovedalszem, zapoyedam ; Slav. zapoviditi ; Nar. Tare. 2, 254. • Dzik psy ,:'rozpądza , i skolących . Ross. noBcalm., nOBC.TfcBaTb, kłem krzywym plasza rozjurzony. Zebr. Ow. 199. (rozjuszony, zjątrzony, rozgniewany). Owczarze powiedzą, że wilk owce porwał, a rozjurzywszy psem owce, szydłem zakłówszy zjadają. F/aur. Ek. 126.

ROZJUSZYĆ cz. dok., Rozjuszać niedok., w juchę obrócić, jaudftg machen. Trędownika rozjuszonego przyłożyć, wywodzi hemoroidy. Spicz. 56. (na miazgę stłuczonego). —

§. Rozjuszyć, rozbestwić, ergrimmt machen; Boh. rozky-seliti, rozhorćiti; Sorab. 1. rozzwobu, (ob. Rozzłościć");

Carn. reskazhiti, reskazhem ; Vind. resjesiti, refarditi, arsjesit, resjesati, sjesati, reshaliti, oshaliti; Croat. roz-lyutûjem; Bosn. rasgljutiti , razjiditi, razjidirati , zagu-seiti, rasrriditi ; Floss. paa-BapiiTŁ, pcmnpaTb, ociepBe-HiiTB, pa34oca40Baib. Rozjuszyć się recipr., ergrimmen.

Rozjuszony Orland. Teat. 55, 79. (rozjadły). Comkol-wick uczynił, szaleństwo to było; piekielnemi rozjuszony byłem furyami. Siru. Qu. 268.

ROZKAIĆ się recipr., dok., Rozkajać się niedok.; Ross. pa3-KaaTbCH, pa3KaiiBaTbCH; żałować obietnicy danego słowa, fid) etmöß gereuen laffen, fein fBerfpre^en bereuen. Przysiągł Jehowa, a nic rozkaje się. Budn. Ps. 110, 4. Aby się nie rozkaił lud, gdy ujrzą bitwę, i wrócił się do Micraimu. Budn. Eocod. 13, 17. Było postanowienie

źno , ostro, surowie. Cn. Th. befefjlSfiaberifd;, gebieterifcl;.    dnozt propagatio); Boss. paciaa^Ka, onaB.ieme ; Eccl.

—    Rozkazować komu, gdzie » panować, rządzić; Çevr*    pa3JiorB, pacnoaomeme , pacuitHeitie, B03oaBjeme. Deficit, gebieten. Nie podobna umieć rozkazywać, kto wprzód    kompozycya , rozkład. N. Pam. 6, 318. Skład i rozkład

nie umie posłusznym być. Klok. Turk. 34. Bolesław    sił. Hub. Mech. 67. Rozkład chymiczny, analyse chimi-

w ten czas Śmiały rozkazował. Groch. W. 251. Kto    que, odkrywanie pierwiastków, ciało jakie składających,

źle rozkazuje, niedługo panuje. Cn. Ad. 405. Frankom    Mier. Mskr. ROZKŁADAĆ, ob. Rozłożyć. ROZKŁADNY,

pod czas panowania Krakusa w Polszczę, Pipinus rożka-    a, e, do rozkładania, mogący być rozłożonym, jerlegbar.

zował. Krom. 35. Wszystkich jedno zdanie jest, że    Chaos, ogrom nierozkładny, gruby; rudis indigestaque mo-

Czech i Lech, rodzeni bracia, ten u Polaków, a ów zaś    les. Zebr. Ow. 1. Król vrszechmocny, okryty jasnością,

drugi tu krewnych swych, Czechów, rozkazowali. ib. 28.    Z przepaści ciemnej i nierozkładnego Ogromu, zdał sie,

Sk. Zyw. 77. Piętnastego roku rozkazowania Tyberyu-    z tą świata wielkością Początki składać stworzenia wszel-

sza. Sekl. 111. (not. «sprawowania abo rządzenia»). $err*    kiego. Odym. Św. 2, Q 3. ROZKŁADACZ, a, m., roz-

fdfaft, Regierung. Bial. Post. 111. (Sorab. 1. rozkazwar-    łożyciel, co rozkłada jakie rzeczy, rozporządza. Włsd.,

stwo dyktatura). Wojenne .prawo, aby zwycięzca zwy-    Eccl. pącno.ioauiTe.TB, ber 3crleger, 3llt3einanberitebmer.

eiężonym rozkazował. Warg. Cez. 23. Rozkazać sobie. ROZKLEIĆ, ROZKL1IĆ cz. dok. ; Croat. razkelyujem; Boss.

Sk. Dz. 58, (władać sobą). W Majdcburgu panny mie-    pa3MenTB ; rozlepić, rozwiązać, rozjąć , rozebrać, pr.

szkały, rozkazując i zamkowi onemu i wszystkiemu po-    et tr. ; mut ctnanbcr lehnen, rtltflöfcu, trennen. Te rzeczy

wiatowi tam przyległemu. Szczerb. Sax. 220. Rozkazu-    tym się posilniejszemi stają, im się lepiej połączą z wojacy; Eccl. Ma^biuecTBiue.ieM, (cb. Władnący, władzca).    dą, i w niej rozkleją. N. Pam. 3, 285. Wesele tej no-

—    g. Rozkazuję co do kogo = wskazuję. Cn. Th. 926,    cy rozklejmy, Srogą panią w łożnicy na łóżku zabijmy.

Slufträgc ait jentanben geben. Tak do niéj temi słowy roz-    Bardz. Luk. 185. Niech niezgodą wojna się domowa

kazała., Papr. Kol. P b. ROZKAZCA, y, m., rozkazujący,    rozklii. Bardz. Luk. 79. Wszystko się rozklii. Bardz

ber Sefeljlcube, ©ebtetcnbe, ber ©ebieter; Sorab. 1. rozkaz- Boet. 145. *Rozkleiciel Croat. razkelitel/

war,

poviedavez, sapovednik, /. vkasaniza , sapovedniza ; Croat. zapovednik, f. zapovedavka ; Bos. nOBenmeaB, /. noße-.inieJBHHua, ( pasKamitKii opowiadacz); Eccl. BeaiiTe.tB, BtmcTCiib,    , (cf. władzca). Oto świadkiem naro

dom dałem go, sprawcą i rozkazcą ludziom. Budn. Jez. 55, 4. Rozkazca najwyższy. Smotr. Lam. 177. 'Rozka-ziciel. Cn. Th. «durum est hoc nomen.» ib.

ROZKAZCA - ROZKŁAD.

ROZKŁADAĆ - ROZKOCHAĆ. 10t

f. rozkazwarka; Carn. ukasnik; Vind. vkasavez, sa- ROZKLEKTAĆ, ROZKLEKOTAĆ komu głowę cz. dok., zbytnim gawędziarstwem, klekotaniem bólu głowy nabawić, einen burd; 0d)tuai$en beu fôopf gan$ roarm machen. Tym lepiej że poszedł, nie rozklekce Wc Panu głowy. Teat.

24. c, 49. Ci woźni głowęby Wc Panu rozklekotali, ib.

3, 67. Rozklekotać się recipr., rozgadać się klekocąc; Ross. pacKajflnaTŁca, fag ©dfmajjcit red;t ptneiti fommen. ROZKLEPAĆ cz. dok, Rozldepywać niedok.\ Ślav. razklopi-ROZKIDAC cz. dok.; Boss. pacniuaTB, pa3KH4i>iBaTL ; roz-    ti ; Boss. pa3K,ienaTL, pa3B\sem>iEaTB, pacxionaTB, pac-

rzucać, Mrô etnanber tnerfen; ('Rag. razkinuti, razkidati,    AuronŁiBaTŁ; klepiąc rozbijać, rozszerzać, auê etnanber

razkidujem lacer are , disrumpere; Bosn. raskinuti dilace-    Rapfen. (Croat. rozkjaplyem, razkleplyem sejungo). Sre-

rare). Śmierci twej wkrótce pamiątka zaginie, Czas sam    bro, iż jest rzecz ciągła, łatwie się rozklepać da. Sienn.

nie długo grób ci ten rozkida. Chrośc. Luk. 277. ROZ-    258. Miedź Węgierska jest krucha, do rozklepania nie

K1NAĆ, f. rozkinie cz. jedntl., Rozkiwać niedok. ; Boss.    sposobna. Wyrw. Geogr. 496. Nogę tę koniowi oło-

pa3KHHyi& ; rozchwiewać, trctnfeitb nt.adteit. Rozkiwać się,    wiem rozklepanym przywinąć. Haur. Sk. 472. Bryłę-że-

rozchwiewać się recipr., wanfeitb merbett. Rozkiwnł się    lazną póty kują , póki całej nie rozklepią. Os. Bud. 300.

pochlebstwy temi leniwy umysł. Nar. Tac. 3, 64.    ROZKŁÓĆ, ROZKŁUĆ cz. dok., Rozkolnąć/echitL, Rozkalać, v

ROZK1EŁZNAĆ, ob. Rozchełznąć.    Rozkiwać contin., koląc rozbić, jerftedjen, jerpttfett; Sorab.

ROZKISNĄĆ cz. jedntl., Rozkisać niedok. ; Ross. pa3KHCHyTB,    1. rosklocż , roskalacż, rozkolù , rozkawam ; (Sorab. 2.

pa3KiicaTb; robić, żeby co przekisło , przekwasić, kwa-    rosklojsch rozszczepać) ; Vind. arsklat, gorskluvati ; Croat. /

sem rozczynić; gdbrett mad;eu, tu ©al;ruug bringen. —    razkalam, razkalilszem ; ( Boss. pa3Ko.iOTb, pa3Ka.iBiBaTb

Fig. Kiedy się pijanice zbytnim piciem rozkisają , tedy    rozszczepać); Boss. iisko.iotb, HCKaaHBaTB, pacn.ieBaTB,

co poczciwego czynić nie mogą. W. Post. W. 3, 256.    pacMioK), pacK.ieBBiBaTB. (cf. Boss. pacKO.TL schizma, od-

ROZK1S1EĆ nijak, dok., ROZKISJĆ się recipr., kwasem    szczepieństwo, pacKO.iBHHHB odszczepieniec).

wzburzonym być, pr. et fig; gä^rett non 0dure. Ziemia R0ZKŁÓC1Ć cz. dok., rozmieszać; Boss. pa3ÓonaTB, pa3-tłusta od deszczu prawie była rozkisiała. Biel. 702. óa.iTBiBaio, nu3 etnanber nttfd;en, jernifircn. We dwie czę-Wzdeły się i rozkisiały wsie, i zrodziły się myszy. 1    ści wody trzecią część miodu rozkłócić. Kąck. Pas: 50.

Leop. 1 Beg. 5, 6. — §. Rozkisły, tr. lejbowaty, rozla- ROZKŁOPOTAĆ, f. rozkłopoce cz. dok., kłopotem roztar-zły, lejba. Gem. 147. ein btefer, fcljtnerfafltger SOîenf^.    gnad, kłopotliwie rozerwać kogo, einen mit ©rillen g«n$

ROZKŁAD, u, m., rozkładanie, rozłożenie, rozjęcie, roz-    confit» ntadku. Dalibóg, tak mam głowę rozkłopoconą, że....

dzielenie; baś 3<n‘lcgcn> 3Iu3ehtanbentef>nten, Beeilen^    Teat. 10. b, 13. Gdyś mi dowodami rozkłopotał głowę,

(Carn. resklada expositio); Vind. reslog ; Croat. razlog;    Odtąd myśli i zdania przedsiębiorę nowe. ib. 45. b, 43.

(Bag. razlogh f rejestr ; Rag. râzklad propago, viviradix, ROZKOCHAĆ się recipr. dok., ‘Rozkochawać się contin. , szczep; Bosn. rasklad, łoza razkladna propago, raskla- mocno zakochać się, fief; febr verlieben; Vind. salubitife ,

roz-

sasiatife ; Ross. Bm6xaeiCH, B;iio6.ifliocb, BJioÓMHEatocb. dwoje raz nie wytrzymany Rozpuściwszy w nie tram Narcys tak się bardzo rozkochał sam w sobie, ze z zby-    kołysany, ib. 498.    * HOZKOŁYS, u, w., rozkołysanie,

tnićj miłości ku samemu sobie więdnąć począł. Otw. Ow.    baô ©^ûltîeltt, bte fdjaufelnbe 23eroegung. Ziemia sama się

117. Rozkochanie się*, Yind. saluba, salublenje; Ross.    ważąc w rozkołysie Osiędzie na swym miejscu, i usta-

bjioóihboctł. Rozkochany parł., fcpr in etivaö uerlieRt ;    no^'1 S,'Ç; Przy b. Mil!. 229.

Slav. zalubljen ; Vind. salublenik, sasiauz ; Ross. b.iio6- ROZKOMOS1C cz. dok., rozbestwić, rozjurzyć, rozpuścić, jteniiuK, BJtobuiiBŁiif, B03AuxaTe.ib, (cf. wzdychać). Pa- rozhukać; roili) ntacben, airôgclajfcit ma$tn. Twój pan i nienki .rozkochane są lękliwe, leat. 21. 6, 17. — §.    panią naszę rozkomosi, i to niewiniątko za mą się zbuka.

Transi. Płonki sadzono na zagrodzie rozkochały się.    'leat- 10, 19. Jakże ją rozkomosił do kochania, ib. 22.

Cresc. 115. dobrze się przyjęły, bte 93dumd)en fommctt    c> 40. ROZKOMOSIĆ się recipr., rozhukać się, roilD

paexo -roz-

gut fort, bcfleibett, ber 23obeit fd/ldgt t^tten mt. Rania wsa-    werben, auêgelafjeit werben ; Ross. pacie>ieiiiiTLc«, t„

dzona około sosny, rozkochawszy się od częstego de- poxopmbCfl. Kon zhukany w mych sankach tak się szczu, poczęła sie rozrastać. Ezop. 49. Kostki rozsadzić    komosił, że leciał ze mną gdzie chciał. Teał. 40. b, 20.

w przegrodzie, aby się tam rozkochały. Cresc. 140. —    Póki panowie na głowic takie rogi noszą, Żaden ich

Active: Ciepłe dni zboża pięknie rozkochały, iż już kło-    król nie strzyma , gdy się rozkomoszą. /'ot. Arg. 318.

sy kwitnęły. Stryjk. 598. Givagn. 385. bujnemi uczyniły,    Zbyteś się rozkomosił. Zab. 10, 101.

bte warmen (Tage ntadjten ba3 ©etretbe fipptg roacbfett.— *§. ROZKOPAĆ, f. rozkopie cz. dok., Rozkopywać niedok. et Rozkochać się w czym, wielkie upodobanie mieć, dele-    frequ\ Doli. rozkopati , rozkopawati; Sorab. 1. roskopacź,

ktować się, ftd) tuorait fe(ir erflüfjctî. Pójdę a rozkocham    rozkópam ; Mnd. reskopati, Ihtihati; Cuoat. razkópam ;

się obficie w rozkoszy, a używać będę lubych rzeczy.    Rad- raskopatti; Ross. pacKonan, pacKantioan, ; kopiąc

3 Leop. Eccl. 2, 1. (polubię sobie w rozkoszy. 1 Leop).    rozrzucić, burd) ©rafeett miś eiiiattber werfen, and ctttattber

Jako się pan nasz rozkochawa w tym narodzie ludu swo-    RraOcit, jergrabflt, fdjletfett (j. 33. einen Sßall). Grób z grun-

jego. Rej. Post. L 1. — *$. Rozkochać się z czego,    tu rozkopię. Rardz. Trag. 213. Rozkopywając lasy gwał-

mocno się ucieszyć, ftd) l)i)d)itd)ft erfreuen. Jakoż się z    towne , pola czynili. Papr. Ryc. 118. Kloby groble al-

tćj wdzięcznej nowiny rozkochać nie mamy? Rej. Post.    bo stawy rozkopywał, ma być spalon. Szczerb. Sax. 177.

Z z 0.    *    Rozkopywanie, rozkopanie Ross. pacKoriua. ROZKO-

ROZKOCZOWAĆ się recipr. dok., obóz rozbić, z obozem    PACZ, a, m., który co rozkopuje, ber ©d/leifer ettteS

rozgościć się; ftd) mit bem Cagcr ttteberlaffeu, ftd; lagern    SBBalleâ, ber ülnfgräber, ©räber. fr.

Widzi nieprzyjaciół rozkoczowanych na miejscu żuchwa- ROZKORZENIC cz. dok., Rozkorzeniać niedok., korzenie roz-łym. Chrośc.'Luk. 171. W Ematyi się potym rozkoczo- szerzyć, rozkrzewić, Sttnelu uerbretteu. Rozkorzenić się wał. ib. 184.    *    recipr., mocno się zakorzenić, rozszerzyć się, pr. et tr

ROZKOKÓSZYĆ się recipr. dok., rozpysznić się, rozdąć się,    feilte 3Bttrje(u fel;r »erbrctteit, ftd) fefir auSbretten. Rozko-

gar frolj Ultb attfgeblafeit werben. Tak się rozkokoszą, Żele-    rzeniony pień. Groch. W. 443. Aby tylko ten ból w cie-

pszych i zacniejszych oczyma przenoszą. Pot. Arg. 321.    le dalej się nie rozkorzenił. Falib. R. Marnotractwo

nau-

102 ROZKOCZOWAĆ - ROZKOŁYSAĆ.

ROZKOŁYS-ROZKOSZ.

ROZKOŁATAC, f- rozkołace cz. dok., kołacąc rozbijać;    dziś szeroko się rozkorzeniło. ib. A 1. Opuszczone

Ross. pacKO.iOTHTL, pacKO.ia'inuaTB, sjoit etnaitbcr flopfett,    ki, nie wsparte od rządu I panów, przez kogo się mia-

mt§ ettmttber flopfett, pr. et tr. Konic jęły z wozem ucie-    ły rozkorzeniać? Zabi. Zab. dcd. W zaślepionym czło-

kać, tak iż nie tylko się jabłka rozsuły, ale i wóz się    wieku już marny grzech rozkorzeni się, a rozwije gnia-

rozkołatał. Glicz. Wych. J f b. Szląsko wewnetrznemi    zdo swoje. Rej. ï}ost. U h h C.

wojnami rozkołatane i wyniszczone. Krom. 321. rozszar- ROZKOS1L cz. dok., kosząc rozdzielić, ait3 etttattber ntdbett, pane, jerrtffett. — Pan mój muzykę lubi, jak mu głowę int SJîdfieit abtjjeilen ; Ross. pacKOcmt, pacnamaBaTfe. rozkołacą w mieście, to tu sobie jeździ śpiewać. Teat. ROZKOSZ, ROSKOSZ , y, z.; Boh. rozkoś ; Rosn. rasko-1, 73. rozgrzeją, bert śfopf warnt machen.    scc deliciae, naslaghjenje, arajdanje; Rag. raskoseje, ra-

‘ROZKOL1SIK , a/m. ; Ross. pasKOJBumcB, pasKOJbiutiKt ;    dós , arajdanje, naslada (cf. słodzić), gooj, (cf. gody);

odszczepicniec, heretyk, {ob. Rozkłóć) ; w szczególności    (râskocja , rasekoseno cotmnodum) ; Dal. razkosse, nassla-

zaś, jedna pewna sekta w Rosyi rozkolnikami jest na-    dynye ; Croat. naszlada, naszladnoszt ; Sorab. 1. lożt (ob.

zwana. {Sorab. 1. rozkolnik rojownik ziele).    Lusztyk , Germ. Cnft), hradoleż, ( ob. Radość); Ross.

ROZKOŁYSAĆ, f. rozko/yszc cz. dok., rozchwiać, rozma-    pacKOiiib, pacnomeciBO; Eccl. pacKomecrno, pacnomnocTb,

cliać; Ross. pacKoaeóaib, paci;o.iLixaTŁ, pacnanarb, pac-    c.ttcTK, oifiw [consolatio 2j, 3aóaBa , pacKouih; (Etym.

KantiBaTb; Eccl. pacitamiBato , in eine roiegenbe tßcrocgititg    kosztować; niby to: rozkosztowame się); największy sto-

hingett, fd)iudnfett, fdjanfeln machen, ^itt ltnb ^er beroegen.    pień uciechy, ukontentowania; ber f)öd)fte ©rab beê «8cr=

Duże jesiony, od wiatru rozkołysane. Tward. Wl. 231.    gtuigenS, bie SoUuft. Rozumiemy przez rozkosz wszelkie

Dziwują się trzcinie, od wiatru* rozkołysanej. Rej. Post.    ukontentowanie wielkie zkądkolwiek pochodzące. Cgank.

B 2. Dzwon rozkołysany ustanowić trudno. Mon. 73,    Log. o9. W tym kraju mają za pokarm podpłomyki ,

651. Tryton zpienione rozkołyszo morze. Ilul. Ow. 150.    zaprawy mleko, rozkosze ich oliwa. Roter. 198. Zawidy

Upadłby był rnur, bo rozkołysany Tram wielki raz mu    lepszej rozkoszy używa, co sobie w ciepłej izbie siedzi,

zadawał śmiertelny. P. Kchan. Jer. 285. Dał on w po-    a grzanki sobie do piwa kraje, niz ten co po szelinie

roz-Rozko-

roz-

biega. Rej Zw. 67. Rozkosz bólu nabawia ; przychodząc smakuje, odchodząc katuje; rozkosz krótka rzecz; nęta do złego; rozkoszy się masz wiarować, jeśli cnoty chcesz dochowrać. Cn. Ad. 1000. Rozkoszy skromno zażyw-aj. ib. (słodkości nie dobieraj do gorzkości, nie dobieraj do dna, nie garścią cukier jedzą). Rozkoszą narodu ludzkiego Tytus. Teat. 46. d, 1. deliciae generis humàni. Rozkoszy mało na świecie , przykrości pełno. Cn. Ad. 1000. — Rozkosz, rozkoszność, skłonność do rozkoszowania, cf lubicżność, cielesność; bic SßoHüftig« feit, bie SMuft ; Rag. râskoscnos; Yind. nalladnost, lo-troshelnost; Bom. bludnost; Ross. c^aciojioóie; Eccl. moeocmctiiic, ciuflocipucniie, cji.actl , n.idiojtoóic. Rozkosz zwyciężvć, wielka jest rozkosz. Sk. Żyw. 2, 190. ROZKOSZKA*, i. z., Wiśn. 129; ROZKOSZKI plur. de-min., (frgöjdicfyfettcn. Z młodości swej rozkoszek nie zażywał. Falib. G 3. Wolniej trochę żył w młodym wieku ; bez cielesności wprawdzie, ale przecie nie bez rozkoszek. Warg. Wal. 217. Ludzie tym więcej rozkoszek zażywają, im więcćj dostatków mają. Peir. Pol. 109. Rzecz zła i szkodliwa, dla doczesnych rozkoszek i pożytków wieczne opuszczać. Wiśn. 273. — £. Personif. Rozkoszki, córki Wenery. Przyb. Ab. 138. ROZKOSZNICA, y, ź., ROZ-KOSZNIGZKA , i, z., dem., rozkosze lubiąca kobieta , eine TMüftifle, ben Słerguugimgcrt trockne. ( Rag. r;is-koseniza, zberiza * galerya obrazów). Biada gładkim roz-kosznicom, paniom duszkom upstrzonym. Brud. Ost. E 8. Niewiasta pieszczona i rozkosznica. W. Dcut. 28, 136. Rozkoszniczka w bezpieczeństwie mieszkająca. Radź. Jes. 47, 8. ROZKOSZNICZY, a,e, tlelikaćki, kosznikom służący ; Skrgmigiutgś *, 28elh;ft *. sznicza nauka, voluptuaria disciplina. . Cn. Th. ROZKO-SZN1CZNY subst., urzędnik od wynajdowania i przyprawy rozkoszy, voluptuarius, a vcJvptalibus. On. 1h., maître des plaisirs, (cf. rajfura). ROZKOSZNIK, a, m., RÛZ-KOSZNICZEK , czka t m., dem., ROZKOSZN1Ś, a, m., §. a) pieśćliwy, delikat , w rozkoszach się kochający; Boh.

1    ozkośnjk , rozkośnjćek; Bosn. bludnik ; Ross. c.iacTOjro-6CUL, nJ0T0yT04HHK'B, mancTRCHHHKT» ; Eccl. n.iOTO.noôen't, •iioóoc.iacTcuT., ein SMiiftling, ein bem Słcrgnflgen ©rRcbc* ner. Rozkosznik nieczysty. Bk. Dz. 379. Niewstydliwi kosznicy. Bals. JSiedz. i, 130. Cesarzów* Rzymskich, zwłaszcza onych rozkoszników, lekce sobie poważał. Budn. Apopht. 139. Rozkosznik mądry być nic może; rozkosz przeciwna mądrości. Cn. Ad. 466. Pan, abo rozkoszni-czek jaki, albo głupi. Birk. Zbar. C 4 b. Chelidon , jeden z psotliwych rozkoszników Kleopatry. Pilch. Sen. list.

2    , 430. — \. Rozkosznisiów obowiązkiem było, najdo-wać się przy biesiedzie, dla rozweselenia biesiadujących. Pilch. Sen. "list. 2, 450, ob. Rozkoszniczy subst., mailre des plaisirs. §. b") Rozkosznik, tempe, miejsce ueieszne, przez które rzeki płyną, wielość ptaków wodnych , i lasy z obu stron z łąkami mające. Olu). Oto. 54. ein trrbt|d)c3 ^arabteś, eine angenehm? ©egenb. ROZKOSZNY, ROZKO-SZLIWY, a, c, ROZKOSZNIE, ROZKOSZNO adverb. ; Boh. rozkośny; Bosn. raskosejan , bludan, (cf. błędny); Rag. râskosejan ; Slvv. nasladjiv; Croat. naszladen ; Yind.

nafladen, lotroshelen, telogriefbcn, resbluden ; Sorab. 1. lożtowne, lożtarski (ob. Luszt), hradofcżiwe, (cf. radosny); Ross. pacKouiHUH, nioToyro4HWH, c-iacmiioóiiBfciu, CJaCTO.ÎIOÔHMÜ, ÆIOÔOCjaCTHIdil; Eccl. CiUAOCTftaCThlll., p&c-KOliii.M'R ; g. a) rozkoszy oddany, uciechy lubiący; mollü» ftig, ben SFcrgmigmrgen ergeben. Epikurowie, ludzie rozkoszni, mieszkanie w cieniu sobie ulubili, a filozofowanie na biesiedzie. Gorn. Sen. 227. Niech się tym cieszą dusze rozkoszliwe. Zab. 14, 120. Rozkosznie żyć, bonować, labować, dogadzać sobie, rozgardyas stroić. Cn. Th. — §\ Pieśćliwy, delikatny; jdrtltd), belifflt, gart. Rozkoszny, który wnet i bardzo każdą rzecz czuje, wnet się obrazi, leda co mu wadzi, obraźliwy. Cn. Th. Członeczki dziecięcia lak rozkoszne, subtelne, młodziuchne. Groch. W. 568. — b) Active: Rozkoszny, ucieszny, ukontentowanie wielkie sprawujący ; iiergmtgcnb, im Porfjften ©rabe ergokenb. Winna macica rozkoszna gronami. Kodak. Wiek. B o. Przerozkoszne cienie. Przyb. Ab. 215. Synaczku drogi, rozkoszna dziecino. Groch. W. 552. Rozkoszno pocieszyłeś mię w stworzeniu twoim. Wróbl. 220. cROZ-KOSZOWAĆ kogo. ci. dok., urozkoszować dok., (ob. Roz-rozkoszować się); §. 1) rozkosz komu czynić, ucieszyć go, rozkoszy go nabawić ; einen im hofften ©rab? oergnn* gen, ergeben. Anna używała tych rozkoszy, które rozkoszują dusze. Bial. Post. 134. Królestwo boże, im częściej o nim słyszymy, tym więcej nam sic podoba, nas rozkoszuje i uwesela. Hrbst. Ńauk. L 5. Co cię pierwej rozkoszowało w ciele, to cię teraz trapi na umyśle. W. Post. W. 55. Miłość niewiasty pilnej będzie rozkoszowała męża swego, i kości jego roztuczy. 1 Leop. Syr. 26, 17. (ucieszy. Bibl. Gd.). Nic więcćj nie rozkoszuje, nic bardziej nie chłodzi, jedno pieniądze mieć. Glicz. Wych. M

5. — §. 2) Rozkoszować mcd., rozkoszować sobie * rozkoszować się rec.\ Bosn. nasladitisc, nausgivatise, nau-zuritisc, arajdatise; (Rag. urAskoseiti reereare) ; Dal. szla-ditise, (cf. słodzić); Croat: naszladujem, naszladujem-sze; Boss. pacKommmTi, pacKOiuecTByio, mancTBOBaTt ; Eccl. c.îa40CTpacTBjio, caa40CTpacTB0Baui, c.iacTOJiioó-ÇTBOnanï, pacKomccTByio ; zażyć rozkoszy, ucieszyć się wielce, fid) febr ergoijen. Bóg stworzywszy człowieka, rozkoszował sobie nad nim. Rej. Ap. 1. Rozkoszuje się Jehowa w bojących się go. Budn. Ps. 147, 11. Duch ś. nie odwodzi od kościelnych zchadzek, i owszem się w nich rozkoszuje. Bial. Post. 264. Racz to w nas sprawić, w czymbyś się ty z nas urozkoszował. Kanc. Gd.

149. Azaż tu sobie nie może urozkoszować stan przełożonych, jeśli się będą zachowywać wedle woli bożej? Rej. Post. G g 5. Bardzo się sami między sobą rozkoszują i z tego ‘wieliczą, rozumiejąc, iż bóg na nich łaskaw jest. Glicz. Wych. C 1 b. Ziele to zowią pszczel-nik, bo bardzo się z nim pszczoły rozkoszują. Urzęd. 206. W niebieskiej szczęśliwości będziesz rozkoszował na wieki. W. Post. W. 578. Nie masz nic lepszego człowiekowi z pracy jego, jedno jeść, pić, a rozkoszować sobie. Radź. Eccl. 2, 24. (bonować, lusztykować, używać). ROZKOSZOWANIE » bonowanie, zażywanie rozkoszy, rozkosz, uciecha, lusztyk; Ross. naoTQyro4ie, $0$*

104 ROZKOSZTOWAĆ - ROZKRUSZYĆ.

ROZKRWAWIĆ-ROZKUDLIC.

fłc8 Vergnügen, fiodjfter ©ertuß, SOBoIhtfl. Na stole pańskim    tedy się poczyna bronować. Pam. 84, 1, 256. W twych

nie jedzenie, ale rozkoszowanie. Dwór. Ü 4. Na rozko-    ręku życia i mej śmierci losy, Jutro się nędzna popio-

szowaniu dzień przetrwonić. Pilch. Sen. list. 121. Złoto,    Jem rozkruszę. Pot. Syl. 44. rozsypię się, rozprószę,

szarłat i Tarentyńskie rozkoszowania. Faliss. FI. 44. Każdy ROZKRWAWIĆ cz. dok., do krwi kogo" poranić ; Rag. raz-' święty na najpiękniejszych rzeczach żądzę swoję i smaku karvaviti ; (Ross. pacKBacim,, n. p. hocü) ; eilten Mutig rozkęszowanie umartwił. Sk. Zyw. 1, 26. ROŻKOSZTO-    fd)Iageit, Mutig mrtcfyett. Jaka winę płacą za rozkrwawie-

WAC się w czym, zasmakować, ©efdnnacf gemimten. Je-    nie, jaką za siną ranę .... ‘Sax. Porz. 15. Ozdobo świę-

szcze się nie rozkosztował był dobrze w swojćm szczę-    tych, głowo uwielbiona, Więc ty tak ostrym cierniem

ściu. Mon. 67, 84.    rozkrwawiona    ! Groch. W. 565. Skrzepłe i sklepiące się

ROZKOWAĆ , ob. Rozkuć.,    rany,    na nowo rozkrwawiają. Pilch. Sen.    list. 2, 598.—

ROŻKOWATY, a, e, ROŻKOWY, na kształt rożka, (ob.    Fig. Bojaźń, wzgarda, zazdrość z miłością srogo serce

Rożek, róg), wie eilt ^bntdjeit. Na wierzchu ziela tego    me rozkrwawia. Tent. 52. d, 107. Bóg będzie tego nie-

głąbia wyrasta, jakoby z główki jaka pochwa rożkowata.    najrzał, który ‘rozekrwawia czyje serce. Wrobi. 9. ROZ-

Syr. 627.^— §*. Prov. Moja jak rożkowa. Rys. Ad. 49.    KRWAWIC się recipr., Mutig werben. Źle zgojona roz-

Cn. Ad. 1557. źle koło mnie, przyparto mię w ciasny    krwawiła się rana. Teat. 45. c, 24. “ROZKRWAW, u,

kąt, wsadzono w kozi rożek, cf. Germ. ittê 23t)cfM;orit ja*    m., rozkrwawienie, baê 23tufigmad)CU. Z rany płyn nekta-

geit, tu bic ©ttgc treiben.    rowy    lał się taki prawie Jaki z duchów    niebieskich pły-

ROZKRĄCIC, ob. Rozkręcić.    nąłby    w rozkrwawic. Przyb. Milt. 187.

ROZKRACZYĆ cz. dok., Rozkraczać niedole., (Etym. krok); ROZKRYĆ cz. dok., Rozkrywać niedok.-, Boh. rozkryti ; Ross. (Boh. rozkroeiti se; Sorab. 1. rozeżeram ; Croat. razkre-    pacnpBiTB, pacKpBiBaTB; Eccl. pacupuBaro ; odkryć, auf»

chiti, razkrechujem ; Rag. razkreciti nogghe, razkróciti-    beefett, cut^uflcu. Noe pił wino, i upił się, i rozkrył się.

se ; Bosn. raskoraciti ; Vind. arskorazhit) ; rozczcpierzyć Budn. Genes. 9, 11.

nogi, bie Seine öött eiitanbcr fprctßett. Stać nogi rozkra- ROZKRZESAĆ f. rozkrzesze cz. dok., krzesząc rozbić, czywszy darmochlubom przystoi. Erazm. Ob. D. Postać wzkrzesić; Jeronen, jerfdjtagen, auffdjlagcu, fôlageitb auf» człowieka, trzymającego się pod boki, i rozkraczone nogi    reißen; Boh. rozkresati. (Croat. razkrisiti, razkrisujem de-

mającego. Kpcz. Gr. 5, p. 29. Rozkraczać się, n. p.    cusso ; Bosn. raskrristiti, odjeliti segregare, raskrristitise «

Rozkraczywszy się, kraczając się chodzą , cossirn incedunt.    rozstać się).

, rozsze-

Cn. Th. 945. Breitbeinig eitler" gcljeit. " Rozkroczenie się ROZKRZEWiĆ cz. dok., Rozkrzewiać niedok., (Etym. [krzew Ross. pacKapaua. — Similit. Weź cyrkiel, rozkraczże go, 2], kierzj ; rozkorzenić, rozplemić, rozpłodzić jak rozumiesz. Grzej).    D. rozłoż, otwórz go.    rzyć, rozmnożyć, pr. et fig. ; fortpffonjen,    »ernteten,    »er»

ROZKRAŚĆ, rozkradł,    f. rozkradnie cz.    dok.,    Rozkradać    breiten. Na rozkrzewioną chorobę ostrego    lekarstwa    za-

niedok. ; Boh. rozkrasti; Ross. pa3i;pacTB, pa3Kpa4BiBaTB,    żywają. Falib. F 2. ‘ROZKRZEWITY, a' e, rozprzestrze-

pasnteuiiTB, pa3BopoBaTB; kradnąc rozchwycić, »erfdjie*    niony, rozrosły, auŚgeMettCt. Najrozkrzewitsza złotowierz-

bcntlict; megfteMeu, alïeé nad) eiitaitber eutmenbeu. Przy ogniu,    bina. Gwagn. 551.

miasto gaszenia, wszystkie rzeczy ludziom ubogim roz- ROZKRZYCZEĆ cz. dok. ; Boh. rozkrićeti ; Ross. pacKpn-kradną, i większą niżli ogień szkodę uczynią. Star.    ¹mtb ; różnie wykrzyczeć, ^erfdjrepeu, yerfd;tebcntlidt auś»

Dw- Y¹'- .    fdjrcpcn. Rozkrzyczeć się, recipr. dok. ; Boh. rozkricet    se ;

ROZKRĘCIĆ cz. dok., Rozkręcać niedok.-,    Boh.    rozkrautiti ;    Ross. pacKpttuaTBca, in3 ©d’reyctt gerätsen.    W szloch    sie

Bosn. rasukivati; Croat. razszukavam; Ross. pacupyniTB, rozkrzyczy najłzawszy. Przyb. Milt. 555. pacKpymiBUTB, pa3cyiniTB, pa3cyiniBaT& ; odkręcając roz- ROZKRZYŻOWAĆ, n. p. ręce, cz. dok., rozczcpierzyć rę-pleść, jerbre^eu, aufbre^en, yon etnauber bre^eit. Robota    co, bte fae mt^ftreefeu. Matka biedne ręce rozkrzyżowała.

haftarska w tym jest użyteczniejsza od rozkręcania złota,    J. Kchan. Dz. 8. Upadłą ujrzą, ręce rozkrzyżowane, miecz

iż przywięzuje do siebie atencyą. Mon. 72» 655.    we krwi zbroczony. A Kchan. 111; sparsas manus.

ROZKROIĆ, f. rozkroi cz. dok., Rozkrajać niedok., Roz- ROZKSZTAŁCIĆ cz. dok., kształtu pozbawić, eutftaltcu. Roz-krawać frequ.\ (Boh. rozkrogili, rozkrogowati, rozkra-    kształcenie i wybijanie ze stawów konstrukcyj i obrotów

geti, rozkragowati ; Sorab. l.roskraju, roskrajam; Croat.    mowie przyrodzonych. Czart. Myśl. 241.

rafalâtam); krając przedzielić, »on etttaitbet: fdptctbctt. Ko- ROZKUĆ cz. dok., Rfozkować niedok.; Boh. rozkauti ; Rag. sztowne ptastwa rozkraja , i misternie na cząstki płata.    raskovatti ; Ross. pa3KOBaTB, pa3KOBBiBaTB ; młotem rozbić,

Pilch. Sen. list. 3A9. — Fig. Łzy twoje matce serce roz-    scridjmtebcit, je^dmntem, t)t)it etitaitber fragen. Rozkują

was

krawały. Groch. W. 363. przenikały boleśnie, zraniły,    miecze swoje na lemiesze. 1 Leop. Mich. 4, 5. Czy

bas fdpucr wennnuben.    " Wulkan młotem swoim rozkuł? Teat. 17. b,’ 57. Z kru-

ROZKRUSZYC, /. rozkruszy cz. dok., Rozkruszać niedok. ;    szcu tego poczymli blachy rozkowane, na okow'anie oł-

Croat. raztrupavam ; Ross. pacKpouurn,, pacKpoumeaTL ;    tarza. Budn. Num. 16, 38. Rozkowane wszystkie Eola

na odrobiny rozbić, [jer&rofelu 4], ganj jertrummem. Głę-    chłopięta, miotają z wód głębi rozpienione bałwany. Staś.

bokość morską wiatrami porusza Neptun; a o skały jej    Num. 2, 102. rozpuszczone", z pętów uwolnione, loSge*

wały rozkrusza. Lib. Hor. 20. Zorana rola zostanie bez    laffcn. Rozkowanie, rozkucie Ross. "pacKOBita.

bronowania przez zimę; a gdy mróz i śnieg rozkruszy ją, ROZKUDLIĆ cz. dok., Rozkudłać niedok., rozczochrać włosy*

bie ipaare ganj jcrjaufen; Boh. rozkostrbatiti. Rozkudła-    kwilenie, w którym choć nie cierpiemy, płakać nam roi-

wszy włosy Niezgoda łeb wysunie z Stygu p.od niebiosy.    ło, douce mélancolie. Sias. Num. 2, 187.

kwitać się niedok., Rozkwitawać się contin. ; Boh. roz-kwist; Boss. pacußtCTH, pacußtiaTL ; kwitnąc rozwijać się, aufblnpen. Drzewo przez noc się rozkwitło, a nazajutrz zielone było. SA. Żyw. 1, 235. Drzewa się rozkwitają w pięknej zieloności, Dawając wdzięczny owoc ku ludzkiej żywności. Bej. Zw. 5. Jako oliwne gałązki rozkwitnie się potomstwo twoje. Bej. Post. Y y 2. Ładna , gdyby róża rozkwitająca. Teat. 10. b, 59. Rozkwitły, Boh. rozkwetlÿ ; Eccl. pasirntTOBamiuii, .yCpaiiü UBirraMH, pa3-niicarrB KpacKawn. — g. Fig. Rozmnożyć się, fid; vermeb3 ren, pnel;nteit, aiiëErriten. Niechaj co dalej w rozum się rozkwita. Groch. W. 268. W trzynastym wieku poczęła rozkwitać w Prusiech wiara chrześciańska. Nar. Hst. 1, 1 74. Wielkie się złodziejstwa teraz między ludźmi roz-kwitneły. SA. Kaz. 551. (zagęściły się). Gdy się złe rozkwitawa w rozkosznej hojności, Na dobrego przypadną rozliczne trudności. Bej. Wiz. 127 b. — Wiek rozkwitły. P. Kchan. Orl. 1, 254. dojźrzały, baê rctfe 2Utcr.

Min. Byt. 2, 319. Narzekając okrutnie ręce wyciągała, ROZKWITNĄĆ, Rozkwitnąć się jednll., Rozkwitać, Roz-I rozkudławszy włosy swe głosem wmłała. Otw. Oto. 503.

Rozkudłana głowra. Olw. Ow. 342.

ROZKUGLOWAĆ się recipr. dok., kuglując rozigrać się, itt3 £ßnbeln unb fojfenmadjen hinein fomnten, nid;t aufljoren firn» îten    JU reifen. Patrz jeno ci panowie, gdy się roz -

kugluja, Jako wiec bv szermierze sztuki wvprawuja. Bej.

Wiz. 450.

ROZKULIĆ, f. rozkupi cz. dok., Rozkupować niedok.) Boh. rozkaupiti; Boss. pacKyniiTfc, pacKynan. ; różnie pokupić, wykupić, kupując rozchwycić, afleê trcgfaufett. Rozku-piono co, abo wszystko. Cn. Th. Rozkupow-anie, rozku-pienie, ROZKUP, u, m. ; Boss. pacKynna, pacKyname, pacxBai’i, j(cf. rozchwyt) ; guter 2Baarenabfa£.

ROZKURCZYĆ cz. dok.) Boss. pacKopunib, pacKopnimaTb ; rozciągnąć, rozprościć, rozpostrzeć; mtërccfcn, ailêftrecfen.

Niewiasta ta była skurczona, a nie mogła się rozkurczyć żadnym obyczajem ; a skoro Jezus na nią włożył rękę, natychmiast rozprościła się. Budn. Luc. 15, 11. Uschła królowi ręka, którą na proroka rozciągnął, a nic mógł ROZKWOKAC się recipr. dok., kwocząc rozkrzyczeć się, jej przykurczyć do siebie; a prosił prorok boga, a roz-    ittó ©(Ufcnt fytnein gerannt, (id; jergatferit; Bag. razquöza-

kurczyła się ręka królewska, i była jak przedtym. Fiadz.    tise, oh. Rozgdakać.

1 Beg. 13, 4. Na niedźwiedzia podług wielkości jego, ROZLAĆ, f. rozleje cz. dok., Rozlewać niedok.) Boh. rożnie dając mu zbytniego rozkurczenia, zbija się mocno    liii, rozliwati; Slov. rozljwati; Sorab. 1. rozhliwam ; Yind.

klatka. Kluk. Zw. 1, 411. Ściśnięcie sznorówką, jest ta-    resliti, reslijati; Carn. isliti ; Croat. razlévam ; Bosn. raz-

mą do dostatecznego rozkurczenia serca. Mon. 69, 1080.    ljevali; Flag. razlitti, razljecvam, razljêvati ; Boss. pa3-

— Fig. Pogadamy z sobą, dozna, czy mi się rozkurczył    JiHTb, paaaimaib ; §. 1) rozlewać co, przelewać ze szko-

język na wędrówce? Teat. 59, Gl. — Transi. Rozkur-    dą; öergtcjkn, öfrfdn’itten. Mleko rozlane na ziemi. Teat.

czać, rozprzestrzeniać, rozkrzewiać, rozszerzać; auSfcm*    51. c, 52. Co potrawy jakie przyprawne niosą, boją się,

tflt, nttëbc(mcn. Zabiegajmyż, póki się nieprzyjaciel mały    by czego nie upuścili abo nie rozlali. Kosz. Lor. 4 b.

jeszcze w sobie, nie rozkurczył. Tivard. VÎV. 179. Bez-    Rozlanie, rozlew Boss. pa3aHBKa. — Lej rozlej « rozgar-

karność na sprawiedliwość szturmuje, i nie da jej się    dyas, pijatyka; (BaiifCVC^, Mölleret;, <sd;lcntmeret;. Nuż o

rozkurczyć. Gorn. WY. H 2 b.    pijatykach, bankietach, lej rozlej, jak prawi tak prawi.

ROZKUBZYĆ cz. dok., Rozkurzać niedok. ; Boss. pacKypirrb,    Opal. Sal. 159. Alić dostatki, biesiady, alić lej rozlej,

pacKypHBaTb ; rozprószyć, w kurz obrócić, gerfticPen. Gdy    aż wioski lecą. Falib. P 2. — Rozlewać absolute, roz-

mu się będzie zdać, wszystko to bóg zburzy, Człek obraz    gardyrs stroić, fdjlcntflmt, praffelt. Żeby pachołków mieć

jego prochem się rozkurzy. Clirośc. Job. 129.    za sobą jak najwięcej, żeby częstować i rozlewać, jak

ROZKUŚIC, f. rozkusi cz. dok., Rozkuszać niedok., poku- najbardziej. Star. Bef. 26. — §. Rozlewa rzeka, morze sami zwieść, einen »erführen, oerletten. Tr.    «wylewa. Cn. Th., w&erfdjæemmen, au§ bem Ufer trotten.—

ROZKWIECIĆ az. dok., robić, żeby co rozkwitło, (od kwia-    §. 2) Transi, fig. Rozlewać, rozpuszczać, rozszerzać, roz-

tu), öufblüljcn niadjen. (Boss. pacuBiniTb, pacuBinaîb,    pościerać; verbreiten, attêbreiteit, ergießen. Rozlał a prawie

jasno pomalować, popstrzyć). Ziemia pod niemi wesoła    rozsypał bóstwo swoje, a wolą swą świętą, po wszys-

Rozkwieei po łąkach zioła. Kniaź. Poez. 5, 57.    tkim świecie. Bej. Post. A’ x 4. Jakiś powab po całej

ROZKWILIĆ cz. dok., Rozkwilać niedok., rozrzewnić; Bosn.    rozlany twarzy, czyni ją przedziwną. Teat. 49. b, 20.

rasçvjeliti ; Croat. razczvilyûjem , jćtrtlid; rtiljren. Miłosier-    Rozlewać się recipr., rozpuszczać się, rozchodzić się,

dzie serce jego rozkwili. Przyb. Milt. 541. Ptaszki w    rozszerzać się; ftd; verbreiten, crgtcfjen. Bądź na przykład

krzakach miłosnym rozkwilają pieniem.^ Lasy wabią od-    pana, źrzódłem opływającym, a na potrzeby braci twojej

głosem, strumyki mruczeniem. Szym. S. W. 2. Rozkwi-    rozlewającym się.    Żarn. Post. 2, 554. Rozlałeś się mo-

lona dusza jego ledwie się pojmuje z radości. Staś. Num.    rzem w słowach    na exageracya występku mego. Obr.

2, 151. Rozkwilić sic recipr., rozkwilić medium; roz-    41. Siedzieli tam    smutni, bo się były nie po mału roz

rzewnionym być, jfirtlid; gerührt tverben. W domu, kiedy lały na nie złe rzeczy. 1 Leop. 1 Mach. 2, 50. Wojska działki płaczą, nie ‘pytamy się o tym, bo się wnet roz-    nieprzyjacielskie    rozlawszy się po Mazowszu, wielkie

kwilą, i wnet się utulić mogą. Dambr. 590. Żegnając go,    szkody poczyniły.    Nar. Ust. 5, 83. Prawda jego wszędzie

z afektu się aż rozkwilił. Tward. Wt. 175. Rozkwilenie,    się rozlała. Zygr.    Gon. 250.

zachwycenie, fêntjücfeit. Wpada w to słodkie ducha roz- ROZŁĄCZKA, i, z.; Carn. lozhitva, reslôzhk ; Yind. lozhi-

14

ROZKUGLOWAĆ - ROZKWILIĆ.

ROZKWITNĄĆ - ROZŁĄCZ KA. 105

Slownik Lindego wyd. 2. Tom V.

tje , lozhenje, reslozhik; Croat. razlùka discrimen, (raz-    i rozłaknienie rozkoszy wysilają, ib. 2, 13. Chciwość tym

luchenje * rozróżnienie) ; Ross. pa3.iyKa; rozłączenie, se-    będzie żarczejsza, im większych rzeczy nadzieją rozła-

paracya; bte Trennung, 3lbfoilberung. Gdy się pokaże kre-    knioną będzie, ib. 2, 588. Krzyżacy *okwitos'cią zdobyczy

wność, małżonkowie będą rozłączeni; a po takowej roz-    rozłakomieni, świeży lud dla dobywania miejsca posyłają,

łączce, wolno im będzie w insze małżeństwo oddawać    Krom. 334. Rozłakomić się na co, nad) etruaê (jungem

się. Stat. Lit. 240. ROZŁĄCZNY, a, e, — ie adverb.,    ftd) gelńften laffeit, luftem fepit.

roz-

roz-

1) oddzielny, co łatwo może być rozsadzono, separabi- ROZŁAMAĆ, ‘ROZŁOMIĆ cz. dok., Rozłamywać frequ. lis. Mącz., trennbar ; ROZŁĄCZYSTY, rozłączeniu podle-    łamuje pr. ; Boh. rozlomiti, rozlomowati, rozlamati,

gły. Cn. Th. 945; Boh. rozćitedlny. ; Slov. rozłućitedlny ;    lamowati; Slov. rozłomugi ; Sorab. 1. roflamacż, rozwa-

Carn. lozhitn, reslozhn ; Vind. reslozhliu , lozhliu , res-    warn; Vind. arslomit; Croat. razlamlyńjem, razlomilszem ;

jemliu, resdrushliu , resrasen , narasen ; Rag. razluucir,    Bosn. raziomiti, lomiti ; Ross. pa3iOMHTB, pasianiBiBaTB ,

razluciv, razdrùxni ; Bosn. razluciv, koję se mosge raz-    pa3iunóim>, pa3iun6aTŁ, pa34aBHTt, pa34ai3,mi)aTL ; na

luciti; Sorab. 1. rozwożitć ; Ross. pa3,iynHBiH; Eccl. pa3-    dwoje przełamać, jerbredjeu, Cllt^rocty Bremen, tum etltßttber

.lyuHTeatHbiH.— 2) Grammat. Wyraz rozłączony jest rze-    brecbcn. Rozłomienie. W. Post. Mn. 274, Ross. pa3iHHÓKa,

czownik z przymiotnika zrobiony, czyli przymiot wzięty    pa3iimós. ROZŁAMACZ, a, m., który rozłamuje, ber

za rzecz n. p. płodność. Kpcz. Gr. 3, 4; (oppos. złączny),    jjerDredjer, 6ntpt)ei)bre^er ; Rag. razlomitegl.

abftract. 'ROZŁĄCZNOŚĆ, ści, z., sposobność być roz- ROZLANY, ob. Rozlać, łączonym, bte SYcmtbarf ett ; Croat. razliichnoszt ; Yind. re- ROZLATAĆ się, ob. Rozlecieć się.

slozhlivost, resjemliyost ; Ross. pa34yiHOCTL. ROZŁĄ- ROZŁATWIĆ cz. dok., Rozłatwiać niedok., ułatwić, eilt ©e* CZYĆ, ‘ROZŁĘCZYĆ cz. dok., Rozłączać niedok.-, Boh.    fdjćtft ßbtljun, bannt fertig IDCVbeit, e§ abmacfieit. Wynale-

rozlaućiti, odlaućiti ; Slov. rozlućif, rozlućugi, rozlućeni,    ziono sposób, jakimby trudność one rozłatwić. Arom. 530.

nicstłoczony, nietęgi, nietrwały. Cn. Th., rozpełzły ; Vind. resbafen, leidit smit cuntuber gefjcttb, nidjt feft, uicljt bauer* Ijaft, ttU§ Ctnanber fallenb. — §.* Transi. Człowiek rozlazły, lejbowaty, rozkisły, lejba. Gem. 147. ein langfamcr, fduucrfdUiget SÔîenfd^. Dalej, ruszaj, nie bądź rozlazłą. Teat. 52. c, 27. Płaczek, ciołek, rozlazły, mazgajowaty, niezgrabny. A⁷. Kam. ROZŁAZISTOŚĆ /ROZLAZŁOŚĆ , ści, 1, nietęgość, bic Uufeftigfeit, Secferficit, mcmi etnmS lctd;t verfällt. Rozmoczenie, rozrzedzenie, rozpuszczenie od wody, rozlazłość, rozmoczki. Cn. Th. 948. — g. Rozlazłość człowieka, lejbowatość, ©djlBerfdlligfeit.

106

ROZŁĄCZNY - ROZŁAKOMIĆ.

ROZŁAM AĆ-ROZLEGAĆ.

rozlućowati ; Garn. lozUiti, lozhem ; Yind. reslozhiti, vun- ROZŁAZIĆ, ob. Rozleźć. ROZLAZŁY, ROZŁAZISTY, a, e, slozhiti, lozhiti, arshlozhit, arslozhit, resparati, odparati ;

Croat. luchitn , razluchńjem , razluchilszem , razdrusiti, razdrusûjem, raztreblyüjem ; Dal. razlucsiti ; Bosn. razlu-citi ; Rag. razlùciti, razlucîvati, rozdrûxiti ; Sorab. 1. roz-wożam; Ross. pasiymiTL, pa3iyqaTt; (pas-iiram., pa3-.imiaTB rozróżnić, pa3.imiecTBOBaTB różnić się); oddzielić,

.rozdzielić; abfon&ew, trennen. Co bóg złączył, człowiek niechaj nie rozłącza. Sekl. Marc. 10. 1 Leop. ib. Teat.

29, 69. Czasu gorącości w gromadzie owcom chodzić pasterz nie ma dopuszczać, ale po trosze je ‘rozłęczać.

Cresc. 557. Morze nas rozłącza, nie droga, nie góry,

Troclia nas wody, że się nie schodzim, hamuje. Otw. Oiv. ‘ROZŁĘCZĄC, ob. Rozłączać.

122. Małżeństwo rozłączać się, quoad thorum et mensam, ROZLEĆIEC się rcc. dok., Rozlatać się niedok.] Ross. pa3-mimo sądu nie powinni. A. Zamoj. 52. separować, fiel)    .lerbTBca, pa3.iexaTBca ; różnie odlecieć, tum einanber fite»

fdjetben tum £tfd; uub 33ett, ftdj feparireit. Wyrwij stal ostrą,    gett, ftd) oerfltegc». Rozlatują się ptacy. Cn. Th. 946. Roz-

a dusze mizerną Rozłącz z tym światem ręką miłosierną.    leciały Boh. rozletilÿ. — Fig. Skoro fortuna przestaje

Zimor. Rox. 145. Gdy już widział blizkie swe z ciałem    służyć, rozlatają się wszyscy, devolant. Mącz.— §. Roz-

rozstanie, prosił boga, aby w dzień wniebowzięcia N.    latać się, w latanie się rozpuszczać, tn$ 3'ltcgcn f)tltetlt

P. jego rozłączenie było. Sk. Żyw. 2, 132. (rozwiązanie,    geraten. Ptaszę, kiedy sie już bezpieczniej rozlata, Sa-

2lujtöfung). ROZŁĄCZYCIEL, ROZŁĄCZNIE, a, m. \ któ-    mo wzgórę się wzbija. Rej. Wiz. 7.— g. Transi. Roz-

ry rozłącza, ber Slbfonbcrcr-, Steiler; Vind. lozhnik, re-    lecieć się, rozpaść, rozbić się ; jerfaflm, öOtt Ctnanber fal*

slozhnik, resbornik, {Yind. et Garn. reslozhnik, odfo-    leu, ftd) jcrfdjlagen. Już się rozlata ta Rzplta ; jam dila-

dnik * rozjemca, polubowny sędzia); Croat. razlućhitel, /.    bitur. Mącz. Ach jak małą chałupkę klecą płoche dzieci,

razluchitelicza ; Rag. razlucitegl, f. razlucitegliza ; Ross.    Która dziś zbudowana, dziś się i rozleci. Toi. Saut. 96.

pa3.îiinHTe.iB; Eccl. pa3.iynine.iB. ROZŁĄCZYSTY, ob.    Trup, jako proch, po wietrze się rozleciał. Rej. Post. E

Rozłączny.. _    e 3. Upuścił zwierciadło, które na tysiąc rozleciało się

ROZŁADOWAĆ cz. dok., rozpakować, odładować; ablaben,    kawałków. Nieme. Król. 4, 75. Siedząc na tej przeklętej

abpacfeit. Równia nachylona użyteczna jest przy ładowaniu    kobyle, rozumiałem, że mi się łeb na dwoje rozleci,

lub rozładowaniu wozów. Rog. Doś. 2, 345.    Teat. 11, 4.

ROZŁAKOMIĆ, ROZŁAKNIĆ kogo na co cz. dok., łakomym ROZLEGAĆ się rec. dok. ; Boh. rozljhati se ; Carn. reslęga go na co uczynić, rozchwycić go, oskomę mu czynić;    se, slega se; Vind. fe reslega; Rag. razljègatise ; Ross.

einen ttuumad; luftenr madjen, feinen îlppcttt retten pr.ettr.-,    pa3.ienBca; rozchodzić się głosem, rozgłosić się; erfdjab

Boh. rozmlsati. Wynaleziono tysiączne zaprawy i przy-    len, ftd) foljalltmb iUïbreiten. Sklepienia były podawane tak

smaki, któremi obżarstwo rozłakomiono. Pilch. Sen. list.    sztucznie, że co tylko w nich mówiono, rozlegało się

3, 190. Cukiernicy, kucharze rozum swój na dogodzenie    wyraźnie w jednym gabinecie, gdzie on się zasadzał,

aby przejął rozmowę. Pam. 83, 2, 286. Rzeka szumem tak po wszystkich stronach się rozlega, Aż głos dalej niż w kraje sąsiedzkie zabiega. Otw. Ow. 35. rozlega wszędzie po Kruszwicy, Ta włosy targa , a ta gryzie palce. Kras. Mysz. 54. Powszechne pochwały rozle-

ib. 429 b. — Transi. Sukno sie rozłazi. Tr. rozlata-się, pada się, drze; baś Züä) reift, tfi ttid)t feft, Ijćtlt nidjt. Plącz sie ROZLEŻEĆ się rec. dok.; Hag. razlexattise; Bosn. razle-sgjattise, odvecch lesgjatti; Ross. pa3.iejKaTbCH ; rozlenić się, faul unb trage werben, 311m ^Bärenhäuter werben, tn§ gać się zaczęły po sali. Teat. 37, 149. Rozleganie się    Stegen mtb ftaitlleujen fitnetn fctltUten. Młodzi w saraju ma-

głosu ; ob. Rozgłos, cf. odgłos.— Ogólniej: Rozlegać się,    ją tyle do czynienia, że się nie mają czasu rozleżeć.

szerzyć się, rozejść się, rozszerzać się, rozprzestrzenić    Ktok. Turk. 06. Tam się każdy rozleży, że czysty wól

się; fid; »erbettelt, ftd) an^Bretten. Ostatni cyrkuł, im da-    z niego, Już mu wszystko omierznie, co jest przystoj-

lej od śrzedniego innym wspólnego odstępuje punktu,    nego. Rej. Wiz. 28 b. Maryus czekał, aż się Cymbro-

tym większą rozpościera się rozłożystością ; cokolwiek zaś    wie w rozkoszach rozleżeli i zlenili. Slryjk. 56. ROZLE-

do owego się przyłączy i przywiąże śrzodka, do prosto-    ZAŁY, zgnuśniały, faul, träge, Mrenhäutertfd). Rozleźały

ty należy, a rozlegać się i rozbiegiwać przestaje. Dardz.    i odwykły pracować. Oho. Ow. 575.

nost, drugolortnost, reslozbnost; Rag. razlicnos, razlika, razluka ; Bosn. razlicnóst, razlika discrimen, rlifferentia, (razlika muscka i sgenska rodzaj męzki i żeński); Ross. pa3,nniH0CTi>, pa3.mnie, MHOropa3.iimie, Jvmoropa3JnqHOCTb, (OTJiHKa różnica) ; rozmaitość, mnogość różnego gatunku, bie Sïïannigfaltigfeit. U nas ta rozliczność strojów nic. dobrego nie przyniesie. Gorn. Dw. 414. Jaka rozliczność grzechów naszych , taką rozliczność pomsty nad sobą widzimy. Rej. Ap. 34. Aryanie wierzą w jednego boga, ale nie wierzą rozliczności osób. W. Post. Mn. 265. W rzeczach w-ołnych nie jest żadna niezgodna, ale piękna rozliczność i rozmaitość drogi, do jednegoż końca wiodącej. Sk. Żyw. 1, 579. Wprzód niż rozsądek dojrzeje, rozliczność xiąg, szczególną sprawuje mieszaninę obrazów w głowie pozostałych z różnego czytania. Nar. Cyc. pr. 8. ROZLICZNY, a, e, ROZLICZNIE, adverb.; Bok. rozlićny ; Slov. rozlićm ; Vind. res-lozhen , reslozbliu, mnogotern, mnogofurmast, drugofor-ten , reslizhen ; Rag. razlicjan, razlik , râzlieni; Bosn.

Roet. 437. ROZLEGŁOŚĆ, ści, z., rozłożystość, roz- ROZLICZNOŚĆ, ści, z. ; Boh. rozlićnost;* Vind. mnogoter-ciągłość, przestrzeń, ber Nantit. Z każdej odległości osobnej formuje się wyobrażenie rozległości. Cyank. Log.

32. Każda rozległość extensio rozciąga się wzdłuż, wszerz i wgłąb. Geom. 2, 1. Jak. Mat. 4, 5. Ogromne drzewo zasłania cieniem swoim wielką rozległość. Gaz. Nar. 1,

108. obszar, SBcitläuftigfeit, weiter ifiaitm. ROZLEGŁY, a, e, rozległość mający, rozciągły ; eine Slltêbehnttng hrôrofr, auśgebehnt. Cokolwiek pod zmysły nasze podpada, wszystko to jest rozległym. Geom. 2 , 4. — §. Rozległy, rozłożysty, rozwlekły, weitläufig. Dobrze rozległa Warszawa.

Zab. 9, 446.

ROZLE1STY, ob. Rozlewny.

ROZLENIĆ się rec. dok., zgnuśnieć, rozleżeć się, gauj faul itub träge werben. Próżnowaniem się rozlenili. Budn. Exod. 5, 8.

prawa

ny rozlew wielu na ulicach zagarnął. Nar. Tac. 5, 98.

Na bezdennym morza rozlewie , Ułomna łódka chwieje    razlicjan , razlik , innak ; Slav. rózlicsiti ; Ross. pa3Jinu-

się. Nar. Dz. 2, 4 97. Zab. 13, 256. Nar. (na wodnej    utul, MHoropa3JHBHLiH, (otjhkm różny); mnogi w ró-

przestrzeni). — Rozlew krwi, * SlutöCrgiefen. Może już    żnych gatunkach, rozmaiły, wieloraki; manuid)faltig, ner«

blizka godzina do rozlewu krwi ojca mojego. Teat. 48,    fdfebeutlid;. Apostołowie mówdli rozlicznemi języki w dzień

48. ROZLEWAĆ, ob. Rozlać. ROŻLEWACZ, a-, m., ROZ-    świąteczny. Riał. Post. 4 2. Balsam gwoździkowy jest

LEWCA, y, m., który co rozlewa, ber $ergiefer. Cyrus    narozliczniejszrćj mocy. Spicz. 46. ROZLICZYĆ cz. dok.,

wielki rozlewacz krwi ludzkiej. Gwagn. 463. Nero krwi    Rozliczać niedok. ; Slov. rozeitugi, gedno po druhem po-

ludzkiej rozlewca. Pot. Zac.    73.    P. Kchan. Jer. 217. Sk.    eitugi ; Ross. pa3JHwrB,    pa3JimaTb, piicuiicauTt, paenn-

Dz. 69. ROZLEWACZKA,    i, i., bie SSergtefertmt. Roz-    cjt/iTb ; licząc rozdzielić,    absaljleu.    Bóg rozmierzył czasy,

lewaczka krwi. Budn. Ezech.    46,    08. ROZLEWNA, RO/^—    1 rozliczył wieki, Budn.    A Ezdr. A , oG. Czas żywota

LEISTY, a , e, płynny, mogący    być rozlanym. Tr., fh'b    pańskiego był rozliczon,    przez dni, księżyce i lata. Biał.

fig, ba§ ftd) auśgtefen* läßt. Woda rozleista, nie olrzy- Post. 4 75. Kogut godziny nocne rozlicza. Sienn. 290. mająca się, rozpływająca się. Cn. Th. 831. Szeroko roz- R0ZL1T0WAĆ się recipr. dok., użalić się, ftd) erbarmen, lewnych rzek poniki ć źrzódła maleńkie. Pilch. Sen. list.    Serdecznie się rozlitował nad niemi i uzdrowił ich. Sekl.

313. {Ross. pasMBajLHLiH, pa3JtHBHbin, n. p. pa3£iiBHaa    Math. 44.

JOJKKa łyżka do rozdawania n. p. supy).    ROZŁOG, u, m.; 4) (Rag. râzlogh » dowód, cf. rozbiór; Croat.

dok., Rozłazić się niedok.; Ross. pa3-    razlóg discretio, ratio, diaeta; Bosn. razlogh ratio, ju-

jrfe3TbCfl, pa3;it3aTbcn, pa3iioa3THca, pa3naJ3bmaTbca ; ła-    stilia, argumentum. razloghe od broją calculus ; Eccl. pa3-

żąc rozchodzić się, attś einauber îrted;en. Rozłażą się raki,    Jiorb , pacnoJO^eHie rozkład, rozłożenie; Ross. pas.iorb *,

mrówki, żaby, żółwie. Cn. Th. 946. — Fig. Nie wie-    pochyłość). Rozłog, rozległość miejsca, obszar, prze-

dzieć, gdzie ’sie rozlecą pieniądze. Teat. 46. b, 412.    strzeń; ein meiter iRaum, großer $la£, ©eräumigfett, mette

Wszystko sie laclajako tu i owdzie rozłaziło. Kosz. Lor.    glur. Znalazłszy miejsce łąkami i rozłogami wdzięczne-

430. Wielka^ część podatków między poborcami samemi    mi okraszone, począł tam miasto budować. Stryjk. 84,

się rozlezie, a bardzo się mała" cząstka panu dostawa.    (cf. łęg). Rozłogi, podzielone w rozkoszne ogrody, w

ROZLEW, u, m. ; Ross. pasitiBb, pa3,iiiBKa; rozlewanie, rozlanie , baê SIuëgtefen, SSergiefen; wylew, ba§ tlebergie-fen, Uebertreteu, Éuêtreten eines ftluffeS. Ciężka była przędła rozlewu rzeki. Nar. Hst. 2, 473. Niespodzia-

rec.

407

ROZLEGŁOŚĆ - ROZLEŹĆ.

ROZLEŻEĆ - ROZŁOG.

ROZLEZĆ się

zielone łąki, żyzne pola. Mon. 65, 50. Krom. 19. Litwa szerokim rozłogiem pustyń rozrosłych utajona, bezpiecznie siedziała. Krom. 328. Siedziały od Wisły do Dźwi-ny i dalćj, w rozłogu ziem bliższych morza Bałtyckiego różne hordy Sarmackie. Nar. list. 4, 145. Wiesz jaki jest przedział i rozłog gwiazd? Pilch. Sen. list. 2, 10,

obóz). Na większy postrach więcej męczarskich narzędzi rozkłada. Pilch. Sen. lisi. 1, 102. (wykłada, dobywa). Rozgospodarować się i rozłożyć z drogi. Xiądz. 61. rozpakować, rozgościć się ; ftd) etltricfyten, feilte ©adjett itt Orbmirtg fieücii. Po wydobyciu z moczydła konopi, roz-więzują się z pęczków i rozkładają się na słońcu. Jak. Art. 3, 219. Mapy rozkładała po stole. Teat. 27, 24. rozwinęła, attć eiitaitbcr fragen, aitć ciitaitbcr tuidcln. — §. Rozłożyć, rozwlec, rozciągnąć, rozszerzyć; aućbreiten, aućbeljtteit, aućrecfctt. Co w sześciu wierszach mógł zwięźle złożyć, To wolał na dwieście daremnych rozłożyć. Hor. Sat. 141. Co to za głupstwo, na przyszły wiek sie rozkładać. Pilch. Sen. list. 3, 298. ROZŁOŻYCIEL, ob. Rozkładacz. ROZŁOŻYSTOŚĆ, ści, z., roległość, bie Silić* bcfymntg, ber fRaum; Iloss. paaaorocTb. Ostatni cyrkuł, im dalej od śrzedniego punktu odstępuje , tym większą rozpościera się rozłożystością. Bardz. Boet. 137. Każde ciało ma pewna rozłożystość, czyli wielkość pewnemi granicami określoną! Ilog. Doi. 1 , 24. ROZŁOŻYSTY, adverb., szeroko rozłożony, rozczepierzony; rocit atlćge* ftreeft, aitćgc&reitet ; Boh. rozkladitÿ ; Hoss. pa3.ioriü , pa3-zosKHCTUlt (2). połogi, pochodzisty), 0K.iu4UCTuii ; (Bosn. roslogit reclus, acquus, moderatus ; Slav. ncràzloxit » nierozumny, ob. Nierozgarniony). Tytyrze w rozłożystym ty bukowym cieniu dmiesz w fujarę ; patula. Sag. Wirg. 483. Palmy ku niebu pną się rozłożyste. Leszcz. Class. 6. Dąb ów rozłożysty przewyższa wszystkie drzewa. Jabl. Tel. 4. Bardz. Luk. 43. Teat. 54. c, A 2. Gałęzie rozłożyste, divaricati, tak są na pniu osadzone, iż z góry kąt rozwarty, z dołu nieco ostry formują. Jundz. 2, 11. Pawi ogon rozłożysty. Ustrz. Klaud. 28. (rozkładający się, rozsuwający się). Suknie rozłożyste. Mon. 65, 569. (buchaste). Pospolicie słabi są na duszy , których rozłożystym barkom i plecom wydziwić się nie możem. Pilch. Sen. list. 2, 506, (cf. sążenisty).

(cf. rozkład). Duch mądrego cały filozofii przestronny rozłog ogsrnywa. ib. 5, 32. Im powszechniejsze będą prace nasze, tym obszerniejszym rozłogiem sława pójdzie. Mon. 7Ö, 494. — 2) Botan. Rozłog, cotylédon, rodzaj rośliny¹, rośnie na starych murach. Kluk. Dyke. 1,

161. bać Śłabelftaut, ber 33eititćnaf>el ; Groat. klobuzhecz;

Dal. bosurak. ROZŁOGOWY, a, e, n. p. Korzeń rozłogowy, r. stolonifcra, odrośle z siebie wypuszcza. Jundz.

inku . w., dem. ; Hoss.

2, 8. luitrjelfproffenb. — $. Od ziela rozłog, n. p. Liście rozłogowe, 9?al>elfraut.

a, e, — o

KOZŁOM , u , m., ROZŁOMEK , pa3JOMt, pau.io.MKa; odłamek, eiit abgc&ntd;ncć ©tücf, citt üBrudjftlicf. Za Długosza ledwie już drobne szczątki zostały Jadźwingów ; a ci rozłomkowic mieli wielkie podo7 bieństwo z Litwinami. Nar. Hst. 4, 85. 'ROZŁOMIĆ ob. Rozłamać. ROZŁOMNY, a, c , rozłamany, mogący być rozłamanym ; jerbrocfyfit, jerh‘Cci)lid). Co za taran tam z Etny rzuca szkopuły rozłomne. Zab. 15, 20. Kniat.

ROZŁOSCIĆ , ob. Rozzłościć.

ROZLOT, u, w.; Hoss. paaren»; rozlatanie się, rozlecenie, bać 21 iićcinaitberfliegen.    Nicstatek prędkim zniknął rozlo-

ne

tcm. Kniai. Poez. 3, 128. (rozsypką). ‘ROZLOTŁY, a, e, na różne strony rozlatający, rozpierzchniony, rozpierzchły, jcrftrau ^crumflicfjCHb ; Boh. rozletilÿ. Długie i ezar-jej włosy po nad ramiona rozlotłc. Staś. Num. 2,

50. Jeży rumak grzywę rozlotłą. ib. i, 88; ondoyante.

ROZŁOŻYĆ, f. rozłoży cz. dok., Rozkładać niedok. ; Boh. rozlożti, rozkladati ; Sorab. 1. roflożu , roflożim ; Garn. reskladam , roslagam , resgilnem , rcsganili ; Vind. res-loshit, reskladat, reslagati, resdjati, gorresdjati, arshlo- ROZLUDNIC, cz. dok., w ludność rozmnożyć, beffer bettol* sit; Croat. razlagati , raslasem, razlosilszein; Hag. razkhl- ferit. Rozludnienie kraju zawisło między innemi przy-diti; (Bosn. raskladiti, rasplodjti propagare, razłosgiti    czynami od dobrego wychowania dzieci. Pir. Pow. 65.

colloqui, dissere, argimentari) ; Slav. nerâzloxit * bezro-    Niewola tamuje pracowitość, urodzaje i rozludnienie na-

zumny, (cf. rozgarniony) ; razklopiti : Hoss. pa3.IO*HTb, rodu. Przestr. 12. et 216.

warły się w przyjemnym rozłupie. Przyb. Mdt. 225. — 2) Rozcliwycenie, rabowanie; bać ^Ittttbcnt, 2Scgraffctt. Chcą zbliżyć nasze flotę, żeby razem Napadli na jej rozłup z ogniem i z żelazem. Przyb. Luz. 258. — 3) Botan. Rozłup, ziele, ob. Łomikamień. ROZŁUPIĆ f. rozłupi cz. dok., Rozłupać niedok, rozłupuje pr. ; Hag. razliipiti ; Hoss. pa3,ionnyTb , pa3.ionaib , pacKo.iynaTb, pacKo.iynu-Bato ; Boh. roslausknauti , rozkorcepiti ; łupinę rozbić, rozgryźć; eilte 9htßfd)alc îc. auffpalteu, aufmadjeit/aufbetßen. Nadobnyć będzie kasztan albo orzech Włoski , A kiedy go rozłupisz, ali w nim ni troszki. Hej. Wiz. 91. — §. Rozłupać* rozszczepać, auffpalteu, gerfpaltett. Luzytańcy z potężnym ramieniem rycerze, Rozłupują szyszaki, płatają pancerze. Przyb. Luz. 83. Klin największą moc ma w rozparciu, w rozdzieleniu i rozłupaniu drzewa. Chmiel. 1, 225.

pacno.ioJKiiTb, pacnoiaraîb, pacK.iacn,, pacK.ia4Mnarb , ROZŁUP, u, m., 1) rozszczep, rozpadlina, bic Spalte. Ot-pa3BepîtTb, pa3BepnyTb, pasBepTiiBaTb; po częściach osobno co kłaść, rozebrawszy różnie kłaść; jcrlcgcit, tlłciltpetfe aitć etanber itcfnitcit, pert^cilcn. Bóg rozprzątnął i rozłożył na swoich miejsach żywioły niegdyś zmieszane. Otw. Oiu. 5. Ty panie wszystkieś rzeczy pod miarą, pod liczbą i pod wagą rozłożył. 1 Leop. Sap. II, 21.

(rozrządził. 3 Leop.). Po wydrukowaniu arkusza, litery

- w swe krupki rozłożyć, nazywa się w drukarni, rozbierać pismo. Magier. Mskr., (ob. Rozbiór, rozbiórka). Odpłacenie sumy na termina rozłożyliśmy. Teat. 19. b, 8.

Roczne dochody pańskie będą długo trwać, ani się na każdy rok tak prędko rozłożą , jeśli się będą ‘powścię-gać. Kosz. Lor. 109. (nie wyczerpną się, nie wydadzą się). Żołnierze rozłożeni po kwaterach. Teat. 50. b, 30.

(różnie rozkwaterowani). Wtargnęli Filistynowie, i rozłożyli się po padole. 1 Leop. 1 Parał. 14, 12. (rozbili

ROZMACHAĆ cz. dok.\ Ross. p83MaxaTb, pa3MaxnBaTb, pac- ROZMARYN, u, w., rosmarinus Linn., ber 9îa$mctriti; Roh. Kaqaîb , pacKamiuaib, pa3uiaraTb; rozkołysać, rozchwiać; in bie ©cbnnnge bringen, fc^njänfen. Dość mu by/o rozmachać ramię z mieczem , a strach równie w rycerzach serca trwoży/. Przyb. Luz. 238. Rrędzej się ja wydźwi-gnę, im żywiej bieg rozmachasz. Zab. 15, 257. Twój język świegotliwy za bardzo się rozmacha/. Teat. 1. b,

rozmaryn; Sorab. 1. roszmarin ; Carn. roshmarin, (ro-shmarinèm se adblandiri’, Vind. rofhmarin ; Croat. rosma-rin ; Bosn. rosmarin, rusmarin ; Rag. rńsmarin ; Slav. roz-marin; Ross. pojMapumi ; ziele na podobieństwo drzewka, zawsze zielone. Cresc. 2G8 ; kocha się w ciepłych krajach, zwłaszcza przy morzu; przeto z Łac. wykłada się jakoby róża morska, ib. Kluk. Rośl. 1 , 282. Dawna przypowieść , jak od ludzi słyszym , Ze i rozmaryn zły z złym towarzyszem. Zab. 12, 507. — §. Rozmaryn polny, dziki, Czeski, bagno świnie, rozmarynek , szmer, podobny do rozmarynu ogrodowego. Syr. 171. Kluk. Dykc. 1,55. SJiutterfrant,    ROZMARYNOWY, a, e, 9îo$marin»;

Ross. po3MapninibiH.

25. Każdy z osobna żołnierz, gdy był rozmachanem ,

Choć wodzony, zdawał się być pierwszym hetmanem.

Przyb. Milt. 185. Rozmachanie, rozmachnienie ; Ross. pa3Maxx, ( pa3MaiuucTbnl nierówny, nieczytelny).

ROZMĄCIĆ, 'ROZMĘC1C cz. dok., rozpuścić w wodzie; Rag. razmùtit, in Söaffer auflöfcn, einrüljren. Proch rozmęć w tzrech uncyach wódki. Sienn. 540. — Rozmącić wodę » mętna uczynić, SBaffct* trübe ntrtdjen. Z wody rozma- ROZMARZNĄC, rozmarzło ncutr. jedntl.\ Rosn. rozmerznu-conćj ziemie opadały.    Kluk. Kop. 1, 22. ROZMACICIEL,    tisc > rozmrriznutise; Boh. rozmrznauti ; odtajeć ,    rtuft^au-

a, m„ który rozmącą,    ber (Stnntyrer, tlujWfer; Rag.    raz-    cn » rtitfgebeu. Rozmarzme ziemia, puszcza. Cn.    Th.

mutitegl, ’/. razmutitegliza.    ROZMARZYĆ cz. dok., mocno odurzyć, btinnn unb träume»

ROZMACZAĆ ob. Rozmoczyć. W ROZMACZKI jaje, jaje rifdj machen,ben ftopf emne&men, betäuben ; (cf. Deh. roz-miękkie, które razem    abo dwiema wyłknąć można,    ovurn    marily gnuśny, rozmarilost gnuśność; ci. Ross.    pasna-

sorbile. Mącz., Włod.    roeidje (Eier, (cf. rozmoczki);    Slav.    PaTŁ» pa3MaptiBaTŁ wymazać, zamazać). Trudno    jest za-

jaja na umàk. (Ross. pa3Ma3Ha rzadka kasza).    piłego człowieka, gdy go piwo albo wino rozejdzie a

ROZMAGAĆ sie, ob. Rozmódz sie.    rozmarzy, trzeźwić. Glicz. Wych. J 5 b. Rozmarzył

ROZMAITOŚĆ, ści, z. \ (Etym. imać, jać) ; rozliczność, od- chmielny trunek ukra.nnego Spartaka, że i Rzymowi gro-mićnna mnogość, bie totigfaltigfcit; VInd. mnogoter- '■ Bsalmod. 41. Uderzył na niepnvjacioly snem i pi-nost, drugofortnost, reslozhnost, velikufhnost;] Ross. janstwem rozmarzonych. Krom. o9. et ooo. Leży sobie Ba-Miioropa3.iii'mocTb, Miioropa3J»iiie. Rozmaitość słodzi rze-    rozrnarzony. Anakr. 58. Zab. 12,509. Ilul. Ow. 252.

czy. Cn. Ad. 76G, (cf. przeplatać milej). — *§. Rozmai- R^ZMA^MĄC, ob. Rozmówić.    .

tość była miedzy Łacińskim a Greckim narodem. Smotr. ROZMAZAĆ cz. dok. ; Boh. rozmäzat., rozmazowat. ; Sorab. Nap. 71. różność, ib. Untersteh. ROZMAITY, a, e, ROZ-    *• rofmazu. roimazem, roimazam ; Bosn. rozmazam (pe-

MA1CIE adverb., odmiennie liczny, rozliczny ; »ergeben.    rungo, 2. effemno; Slov. rozmazany deheatus) ; Croat.

tli*, ntanigfaltig ; Slov. rozmagili, rozmanity; Sorab. 1.    razrnasujem; Ross. pa3Ma3aib, pa3Ma3WBaib ; mażąc roz-

mnohowoschnówe : Yind. innogotern, drugoforten, res-    cicrać, rtuwctttnnbcr idfmicreu. ROZMAZISTY, a, e, co się

lochen, reslizhen, velikufhen'; Hoss. MaoropaamHbiH -,    daf    1-1“ 3«rt««en. 1>.

Eccl. Meox.ni, itT. posttb pa3.rtie.itu». Tam było się ROZMĘCIC. ob. Rozmącić. ROZMĘT, u, m. sposób aj-wiele ludu rozmaitego naszło. Ihz. Sk. 185. Gdy na te    »>«»•»    m.ękk.m, aby się me łamało. W/od., fer-

cudowne patrzę widowiska, Tysiąc myśli rozmaitych w    nm molle et ßexde qm cnltn. glain temperantur ne

mój umysł się'wciska. Cl,od. (Jem. 53. Podział rozmai-    fi“’“' Co. Tb. twtfcä gtfttt, »ni fprobt, ätfdjmtlbt.

zapędzić się

ty , niowyfożny zły jest. Pele. Ek. 50. niejednostajny    sj mipr doLj

ROZ MAM AC cz. dok., obnażyć piersi, jak mam a, g y a-    w mei;mcholią, tnâ SDîeIand;oltftrcrt geraden. Długom sie

je ssać dziecku; bie 53nt)t entblößen, rüte etne ©auganttne.    w myślach zanurzony rozmelancholizował. Mon. 71, 249.

Jażem się śmiał w tak nieprzyzwoityc su ^iac 1 » a’ R0ZM1ÄG cz. jedntl., miąć rozgnieść, jerfuittern ; Ross. pa3-rozmamany w oczach jego stawić, leat. ó , o.    mhti,, pa30Mny, pa3MHHaio.

nierozumiana, niezrozumiała, ob. Rozumieć.

ROZMIAR, u, m. ; Vind. resmir ; Croat. razmerenye ; Hung. megmćrćs; (Rag. razmjèrje * proporeya , pomiar; razmjer-ni » pomierny, congruus)-, Ross. pa3Mtpb ; 1) rozmierza-nie, wymierzenie; b«3 Slbmcfen , 5Iu8mej[eit. (Ross. pa3-MtpnocTb , copa3MtpHOCTb pomierność , proporcyonalno^ć, pa3MtpnbiH, copa3MtpiibiH pomierny, stosowny). Rozmiary wbjenne. Lesk. 12. Z odprawionych rozmiarów karta całego kraju się układa. Lesk. 511. — §. Rozmiar, statek, konew, garniec, miara. Cn. Th.; ein ?0/aß, îrinf» ntafL — §. Rozmiar, pomierność, proporeya, ba$ t)er* bältniß. Mali ludzie mogą być wdzięczni, przystojny

roz-

ROZMARNOWAĆ cs. dok., roztrwonić; Sorab. 1. rofwa- ‘ROZMIANY, n. p. TNierozmiana mowa. Zebr. Ow. 1 , 47, dacz; Carn. safajdràm Vind. satrazhati, sanemarati, sa-praviti, sadegati; Ross. pacTO’iiiTb, pacTOuaTb ( cf. toczyć), npoMbiTapirrb, pa3MhrrapnTb, oerf(^n>enben, ^bur^t« bringen. Kali gula tak cały skarb rozmarnował, ze nie miał potym co na kuchnią wydawać. Star. Ref. 74.

ItOZMARSZCZYĆ cz. dok , Rozmarszczać niedok. ; Rosn. razmrrisiti ; Rag. razmarsitti, (razmarsiv explicabilis) ;

BJHTb

mim,, pa3jamHBarb * entrunjeln, entfalten, Rozmarszczyć czoło czasem nie zawadzi. Mon. 65, 95.

Ross. pa3MopmiiTb, pa3MopmiiBaTb, pacnpaBiiTb, pacnpa-(cf. rozprawić), pa3i\ia4HTb, pa3r4ajKiiBaib, pa3io-zmarszczki rozfałdować, wygładzić;

mając rozmiar członków. Petr. Et. 526. — *£. Ciało    pa3MiiibiBaTb ; zamienić, umtt)CĆ^fcIttr t)erwed)feltt, eiumcdp

Chrystusowe w sakramencie jest bez rozmiaru ; sine quan-    [dît. Wszystko złoto mam w samych imperyałach; a

tltate. Żygr. Ep. 82. — 2) Rozmiar, herb; tryanguły    najciężej tylko rozmieniać, to niewiedzieć, gdzie rozićzą

trzy, na wierzchu krzyż, w hełmie pięć piór pawich.    się pieniądze. Teat. 16. b, 112. Rozmienienie, 'rozmiana ;

Europ. 3, 45, eilt 2Bappcn. ROZMIARKOWAĆ cz. dok.,    (Hoss. paanrfeimaa* list zamienny, ütaufdjbrief). Do rozmie-

wymiarkowaw'szy rozsądzić, cittfdtetbcn, bcftimmcn. Posłał    nienia (Bosn. razmigniv, sctose mosge razminiti). Rozkroi do Spiża, dla rozmiarkowania granic z Węgrami;    mieniacz, Bosn. razminilaç, koji razmigniva pjeneze ;

ad regundos fines cum (Jngaris. Krom. Niepićrwćj dom    Croat. razmenitel.

swój i całe obejście swoje ustanawiać ma, aż obrachuje ROZM1ERCA, y, m., ROZMIERZACZ, a, m., rozmierzający się pilno z dochodami, czyli te na całe tak rozmiarko-    co; Vind. resmernik ; Croat. razkotaritel, ber Sluêtltcffer,

wane obejście wystarczyć mu mogą. Mon. 67, 452.    2lbntcffer. Spoiną przedtym ziemię, Rozmierca granicami

'ROZMIE, Rozumie, ob. Rozumieć.    poznaczył długiemi. Olw. Ow. 11. O rozmierzaczach zie-

ROZM1EŚĆ, rozmiótł, f. rozmiece cz. dok., Rozmiatać nie-    mi. 1 Leop. Hier. 6. ROZMIEBZYĆ cz. dok., Rozmie-

dok. ; Boh. rozmctati,    rozmecy, rozpremjtati; Sorab. 1.    rzać niedok.; Boh.    rozmeriti, rozmerowati; Sorab.i.    roz-

rozmetam , rozcziskam    : Bosn.    razmechjati, razmetnuti ;    meram , rofmiriu ,    rofmirim ; Hag. razmjerriti; Vind.    res-

Bag. razmćtnuti, razmetatti; Croat. razmetati, razmćchem;    meriti; Croat. razmeriti, razmerjam , razmerójem , raz-

Eccl. pa3MeTaio, pa3Mcmy; Hoss. pa3Merait; 1) rozrzu-    kotarujem ; Hung. megmćram; Hoss. pa3M'bpiiTb, pa3Ml>-

cać , uon etnanber werfen. Kazali im, aby domy one roz-    paTL, pa3MtptiBaTb, pa3MemeBaTb, pa3MCJKCBbiBaTb ; pomiotali. Kosz. Cyc. 205. Budowanie folwarkowe dla tej    mierzyć, wymierzyć, ôttêmefîen. Każdy znajdzie, umie

przyczyny rozburzone i rozmiotane być nie ma. Szczerb.    kto rozmierzyć chwile, Czas do poważnych zabaw, czas

Sax. 160. Drogi wybite wyrównywali, pagórki rozmia-    do krotofde. Min. Byt. 3, 549. Nie śmiemy się przy-

towali, i przechody na prost działali. Jer. Zbr. 57. Roz-    równać do niektórych, co się sami zalecają; ale my sie-

miatywają góry, burzą    rnury. 1    Leop. 3 Ezdr. 4, 4.'(roz-    bie sami w sobie    rozmierzając, przyrównawamy się sa-

miatają. 3 Leop.). Chcieli go    rozsiekać, i jak złego w    mi sobie. 1 Leop.    2 Cor. 10, 12. Rozmierzenie ,    wylesię po sztuce rozmietać. Papr. Koi. Q 4 b. Wystrza-    mierzenie, brt3 2lu3meffen. — §. Rozmiar, rozmierność,

ły się z narzędzi wojennych rozmiotły. Przyb. Luz. 224.    rozciągłość, bte Shtêbdjnuttg. Bóg nie ma rozmierzania,

Jak dym, gdy go wicher porwie i rozmiecie, zginął    ani wielkości, Kat. Gd. 65.

zdrajca. Teat. 45, 65. Wyb. Jagięłło kazał ogień, któ- ‘ROZMIERZWIĆ cz. dok., mierzwiąc rozprószyć, tttahltenb ry (Litwini) za święty mieli, zgasić i rozmiatać. Stryjk. 445. serftieRett, jemtalmen; Sorab. 1. rozmèrwu; Bosn. razmer-Do rozmiecania, *rozmiotny Hoss. pa3MeTHŁii1. Dąb wierz- viti, razmrriviti; Croat. razmervlyüjem. chołkiem pysznym obłoki rozmiata. Kniaź. Poez. 2, 95. ROZMIESZAĆ cz. dok. ; Sorab. 1. rofmischu, rofmischam, Czas czynić Jehowo, rozmiotali zakon twój. Budn. Ps.    Rag. izmjescjati ; Ross. pa3MtwaTb, pa3MtmiiBaTL, pa3-

119, 126. — *§. Ptasznik, chcąc gołębia ułowić, roz-    óojraTL, pa36a.m>iBaio ; rozmącić mieszając, einruj)ren,

miatał nań siatki nauką swoją. Ezop. 56. (rozmaicie roz-    gcrrn^rcit, MWUtcfKlt. Placek chleba oliwą rozmieszanego,

stawiał, rozwieszał). — §. Stomachor, gniewam, roz-    Budn. Exod. 29, 52. Ług gdy ochłodnie, z rybią rozmiatam się, niecierpliwy jestem. Marz. Stomachosus , ła-    mieszać żółcią i tam gdzie są pchły kropić. Haur. Ek.

twie się rozmiece od gniewu, niecierpliwy. Macz. Egone    115. (Boh. rozmiśka * zniszczenie).

się w kim, ftd) tlt eilten fel)r uerltcbeit. Salomon rozmiłował się niewiast cudzego rodu mnogich. W. 5 Reg. 9. 1. Dawid rozmiłował się drugiej córki Saulow'éj. 1 Leop. 1 Reg. 18, 20. Nasz język Polski rychłoby urósł, gdy-ROZMIĘKCZYC cz. dok., Rozmiekczywać czejtotl., miękko-    byśmy się go rozmiłowali. Gorn. Dw. Król się Olimpii

ścią przejąć, sermcid)cn, burefymeidten ; (Boh. rozmaćknauti,    rozmiłował, P. Kchan. Orl. 1, 522. Rozmiłowała się

rozmaćkati « rozgnieść) ; Croat. razmekchôvam ; Hoss. pa3-    bardzo urodziwego młodzieńca. Sk. Dz. 1009. Korydon

MHFMTb, pa3MarMaib, pa3ManiHBaTb; Eccl. pa3MHPtaTH.    się w Alexie pasterz rozmiłował. Rag. Wirg. 488; ar-

Dla wrzodów w gardle sypkość przypada, bo wilgotno-    debat. — Absol. Rozmiłować się, rozkochać się, pałać

ści z nich pochodzące rozmiękczywają części one głoso-    miłością; öerlicbt fe^tt, ftd) OCtlifbCît. Mnie kiedy która

wi służące. Sak. Probl. 98. "ROZMIĘKNĄĆ neutr. jedntl.,    kobieta odważy się kochać, to szalenie się rozmiłuje.

Rozmiękać niedok.; Boh. rozmeknauti, rozmekati ; Ross.    Teat. 28, 43. Serce rozmiłowane poświęca wszystko

pa3MHKHyTb ; Eccl. pa3MHKHBaio ; wilgocią przeniknąć,    swojej miłości. Staś. Num. 2, 65. — g. Oby się go

miękkim się stać; gatlj nmd) werben, erwetd;en. Świeżą    pan bóg rozmiłował; by się bóg nad nim zmiłował. Cn.

grunt żyżny wilgocią rozmięka. Kniaź. Poez. 1, 151.    Ad. 1069. de improbis vel extreme miseris moribundis ;

Krzyczą zwycięzcy, smutnie wyją zwyciężeni, Ziemia pły-    bafl ftd) nnfer $err ©Ott feiner erbarme,

nie od krwawych rozmiękła strumieni." Dmoch. 11. 104. ROZMINĄĆ się z kim recipr. jedntl., Rozmijać się niedok., ROZMIENIĆ cz. dok., Rozmieniać niedok. ; Croat. rozmenyam;    różną drogą idąc ominąć kogo, einen öerfej)len, nid)t auf

Bosn. razminiti, prominiti; Ross. pa3MlłHHHTb, pa3MiHHTb,    t^n treffen, nid)t mit il)m jufammen treffen. Biegnę co prę-

debacchatus sum in te, an tu in me; izalim się ja na cię ROZMIŁOWAĆ się, ‘kogo, w kim recipr. dok., rozkochać rozmiotał, czyli ty na mnie? Macz. — 2) Rozmieść, rozmiatać miotłą , zmiatając rozrzucać, jcrfcgcn ; Boh. roz-mesti ; Hoss. pa3MCCTb. Rozmiotę, com zmiótł. Cn. Th.

947.

Bosn. raskisnuti , Ross. pa3MOHKTt, pa3MO«mBaTt ; moczeniem rozmiękczyć, rozpuścić, rozmącić; anfwetcf)en, etmt)etd)en, jerweitben. Rozmocz dwa łóty gumy w wódce. Perz. Lek. 368. Jednorożec rozmacza róg swój w wodzie. Wróbl. 64. Który sięga, a rozmacza ze mną rękę w misie, ten mię zdradzi. 1 Leop. Math. 26, 23. (który macza ze mną rękę w misie. Bibl. Gd ).—Wełna niektóre farby od razu w się bierze; a innych nie wciąga inaczej, chyba za wielokrotnym rozmaczaniem i warzeniem. Pilch. Sen. list. 2, 178. Rozmoczenie, rozrzedzenie, rozpuszczenie od wody, rozlazłość, ROZ-MOCZKI. Cn. Th. 948, ba? 2lnfmetd)en,. ©nr^wet^cn §. V. bc? ©rbrcieb? nom Vcgett; cf. rozmączki, jaja w rozmącz-ki ; Slav. jaja na umàk. ROZMOKNĄĆ, rozmokł, f. moknie neutr. jedntl., Rozmakać niedok.-, Boh. rozmo-knauti, rozmokati ; Sorab. 1. rofmoknu, rofmoknam; Ross. pa3M0KłiyTL; rozpuścić się od wody, atlfgewetcbt feptt, bnrcbwctcben. Nogi im przez wodę, w której przez pięć dni wciąż stali, rozmokły zupełnie. Gaz. Nar. i, 77. Drogi rozmokłe. Hor. Sat. 88. Owi ludzie bez gniewu, są ani ciepli ani zimni, ale rozmokli, jako zmokła kokosz, tak się ruszają, nic nie sprawią. Sk. Kaz. 515.

dzéj, aby się z nim nie rozminąć. Teat. 24. c, 99. Myśli ROZMOCZYĆ cz. dok., Rozmaczać niedok. ; Boh. rozmoeiti; ich się zgadzają, o czas tylko rozminęły się. Teat. 35. Yind. resmozhit, arsmozhit, resmakat ; Carn. resmakam; d, 15. Szczęście, gdy komu w miłości sprzyja, Z tym się częstokroć we grze rozmija. Teat. 48. b, 42.

ROZMIOTAĆ, ob. Rozmieść. ROZMIOT , u, m., rozrzut, rozrzucenie, rozprószenie; ba? 2llt?etnaitbermerfen, 3er< fłreiten. Połoźże na drugiej stronie przeciwko Gilliuszo— wi skrzynie z kłótkami, na wszelkie prośby głuche, nie osądzisz, ze jego rozmiot poniekąd jest lepszy, niżeli ta straż? War#. Wal. 140.

ROZMLEC cz. dok., Rozmielać niedok., mieląc rozetrzeć, jermaljlcn ; Boh. rozemliti, rozemlel, rozmeli ; Ross. pa3-Mo.iOTL, pasMaauBaTL.

ROZMŁÓCIĆ cz. dok., Rozmłacać niedok., młócąc rozbić, jer* brcfdjcn ; Ross. pa3MO,iOTHTt.

roz-

ROZMEÜDZ1C cz. dok., Rozmładzać niedok., zupełnie odmłodzić, verjüngen, jung tnadjen. Uczył ich, w którą ziemię latorośl i jako ją wsadzać, W jakiej winną macicę dziedzinie rozmładzać. Gaw. Siei. 562.

ROZMNOŻYĆ cz. dok., Rozmnażać niedok.-, Boh. rozmnożiti, rozmnożowati ; Slov. rozmnożugi, rozhognugi ; Sorab. 1. womnohofcżam ; Ross. pa3MH05KHTt, pa3MH05KaTt , npiy-cyryónrt, npiycyryó.nirt ; Eccl. Miioroycyry-óimi, pa3-ô.iaæiiTH , pa36.ia>i;aio ; liczniejszym uczynić, ‘rozwieliczyć, mnogości przyczynić; nenttebren, nmuelfćilttgen. Stworze- ROZMODZ się, rozmógł się, f. rozmoże się, rozmogę się nie jest zniczegoś; rodzenie, gdy się jedna rzecz z dru- recipr. dok., Rozmagać się niedok. ; Boh. rozmocy se , gicj wypuszcza; rozmnożenie, gdy taż jedna rzecz się    rozmohl se, rozmahati se ; Slov. rozmakam se ; wzmagać

sama rozszerza i mnoży. Sk. Kaz. 317. Rozmnożyć się    się, w moc rozrastać, (cf. rozniemodz się, ob. Roz-

Eccl. pa^EOTtTii. Rozmnażanie się, Me Vermehrung, ziarn    możenie); fe|ir ftarf werben, ait 6tarfe unb SJładjt jnneifnnen.

niektórych roślin, jest niewypowiedzianie wielkie. Bot.    Rozmagał się, a drżało wszystko przed nim. 1 Leop. 4

Nar. 158. Abrahama bóg obiecał rozmnożyć i uczynić    Ezdr. 13, 3. (zmacniał się. Bibl. Gd.). Tyś się królu

go ojcem wielu narodów. Sk. Kaz. 508. Każde dziecię    rozwielmożył i rozmógł; władza twoja dosięgła do granie zaraz mówi, jedno za rozmnożeniem lat; bóg przy-    nic ziemi. W. Dan. 4, 19. Po potopie, gdy się lud

stojnie z rozmnażaniem lat rozmnażanie mądrości przy-    począł rozmagać na świecie, Nemrot począł panować,

łączył. Bial. Rost. 137. Dzieciątko rosło a rozmnażało    Biel. Św. 5 b. Gdy się bałwochwalstwo rozmogło, wste-

sie. Rej. Post. D d d. 4. Im dalej, tym się więcej roz-    powali czarci w one obrazy. Biel. Hst. 25. (gdy górę

nmażał w nauce swojej. Żarn. Post. 3, 551. — Arithm.    wzięło). France do Polski z Rzymu przyniosła jedna

a złośliwi

Rozmnażać liczbę jedne przez drugą, muUtpltCtren. Aby    niewiasta, aż się rychło rozpłodziła i rozmogła u nas.

potrafić każde mnożenie odprawić , trzeba umieć na pa-    Biel. Sw. 255. Pobożni prześladowani będą

mięć wszystkie produkta z rozmnożenia pojedynczych    rozmogą się na gorsze. Fund. 75. Nienawistnik mój, co

cyfer wypadające; te znajdują się w tablicy rozmnożenia    się na mię rozmógł. Budn. Ps. 55, 12. ROZMOCNIĆ

czyli Pytagoresowej. Lesk. 2,* 7. 2Mtiplicatiijn8tafcl, (Etn    kogo cz. dok., Rozmacniać niedok., bardzo mocnym uczy-

ntal (Sitt?. ROZMNOŻYĆIEL, a, m, ROZMNOZCA, y, m. ;    nić, febr ftarf machen. Nasi na pomoc swoim już nad-

Boh. et Slov. rozmnożitel; Eccl. pa3MH05KiiTe.it; rozsze-    pracowanym przypadną, i bitwę znowu rozmocnią. Krom.

rzyciel, ber Vermehrer, Verbreiter, 2lu?breiter. Boże roz-    524.

mnożycielu światłości. Kanc. Gd. 526.    Bóg jest roz- ROZMOTAĆ cz. dok., zmotane odmotać, entwirren, an? ein*

mnożcą zbawienia naszego. Wrób!. 11>3.    Metodius wia- CXJtbsr W irren ; Bosn. razmotati ; Rag. razmotatti; Croat.

ry Chrystusowej w narodzie Słowiańskim rozmnoży-    razmotâvam; Ross. pa3MOTait, pa3MaTUBait.

ciel. Krom. 51. — W rodź. zeńsk. R0ZM0ŻYC1ELKA, ROZMOWA, y, z. ; Boh. rozmlauwanj; Sorab. 1. rozretżwa-l, n. p. Dziwactw rozmnożycielka. Mon. 72, 391. bic    no; Carn. pogovar, krômel ; Yind. podgovor, podgova-

Vermebrinn. ROZMNOŻYSTY, a, e; Sorab. 1. womno-    rjenje, befeduvanje, govoriefije, sguvor, marnji, marna-

hofcżenitć; rozmnażający się, mogący być rozmnożonym,    ńje, pomenitva, kremel; Croat. razgövor, dogövor, zgo-

fid) üeroielfâltigenb, yermebrbar; multiplicabilis. Cn. Syn.    vor; Bosn. dogovor, razgovor, govor, besjedenje; Rag.

586. Ogórek ptaszy jest rzecz ROZMNOZYSTO adverb., bardzo licznie, fe^r sablrct^. Rozmnożę rozmnozvsto potomstwo twoje. 1 Leop. Genes. 16, 10.

111

ROZMIOTAĆ-ROZM NOŻY STO.

ROZ MOCZYĆ - ROZMOWA.

rozmnoźysta. Syr. 1475.    razgovor, dvogovorje, govor, razgovoranje ; Slav. razgo

vor; Ross. pa3roBop£, (neperoßopt, neperoBopKa nego-cyacya ; pa3MO.iBKa kłótnia) ; Eccl. pa^r.uroatCTKHic , co-caoßecie, npimamaa óect^a; rozprawa ustna, ba? ©e*

fprdd), bic Unterrebmig. Wiedli rozmowy o rzeczach po-    Ross. pa3roBopniiBtb, óecn^HUtf, (cf. biesiadny). Każdemu

ważnych. Zab. 14, 298. Rozmowa, gdy jest ucicszna ,    łaskawym się i rozmownym stawał. Sk. Żytu. 2, 28.

droga przy niej śpieszna. Cn. Ad. 100C. Rozmowa ucie-    (ufjable). Panujący powinien się okazać dla poddanych

szna przy stole , leda potrawy okrasi, ib. 1007. Rozmo-    przystępnym i rozmownym. Zabi. Roz. 75. — g. Roz-

wy złe psują najlepsze obyczaje. Petr. Ek. 99. Sk. Żytu.    mowny, rozmowie służący, ©efprddjjS «. Gry rozmowne ,

2, 125. Modrz. Baz. 48. Rozmowy o dworzaninie, Luk.    zabawa pożyteczna. Goni. Dw. 5.

Górnickiego-, tegoż rozmowa o elekcyi ; Rozmowy Arta- ROZWOŻENIE, ia, n., wielka zamożność, zamożenie się xerxesa z Ewandrem , Stan. Lubomirskiego. ROZMÓWCA,    znaczne, {ob. Rozmódz się); ftarFc 2Scrnte(>rung, üßerfMr«

y, rn., osoba rozmawiająca, btc ftd) inttcrrcbcilbc ^'erfüll,    Fltlîg. Bóg takiego szczęścia i takiego rozmożenia nie rabie Çerfon beê ©efprötf;ü; Vind. podgovornik, podmarnu-    czył dać jemu. Rej. Post. A a a 6, cf. rozmnożyć.

vauz, podbefednik ; /. podgovorniza , podmamuvauka, ROZMROCZYĆ cz. dok., Rozmroczywać conlin., mrok czyli podbefedniza ; Croat. razgovoritel ; Rosn. razgovoritegl, ciemność rozpędzić, cntbdmment, bic ^inftcrnip ocrfd^euć^crr. razlosgnik dobar, koji Ijepo besjedi; Rag. razgovoritegl    Na pierwszym rozmroczywaniu ; summo diluculo. Krom.

consolator, f. razgovoritegliza ; Ross. pa3ronopmnKü ; Eccl.    557. — lig. Wino ci z trosków przepaści swobodne

pasraarojCTBemmicL, f. pa3oarojimna. Quincunx pier-    myśli słodko rozmroczy. Ilor. 2, 275. Kniaź.

wszy: rozmowee etc. Orzech. Qu. Rozmówcy, adores. Nor. ROZMROZIĆ cz. dok., Rozmrażać niedok.; (Boh. rozmrazyti, Tac. 2, 245, ob. osoby sztuki jakiej teatralnej. ROZMO-    rozmrazowati ; Slou. rozmrzóm ; Sorab. 1. rozlahyu ; Croat.

WIĆ med. dok., Rozmawiać niedok.-, Boh. rozmluwiti,    odmerzâvam, razmerzïivam) ; rozpuścić zmarzłego co. Cn.

rozmlauw’ati ; Sorab. 2. rofgronisch, sze rofgranasch ;    Th. anftlxuten, tëtë fdjttteljett ntad/en.

Vind. podmarnuvat, podgovorit, vkup govorit, le pod- ROZMRUZYĆ oczy cz. dok., rozemknąć na pół oczy, bte govoriti, fe podrnarnuvati, fe podgovarjati, pounati, na-    SUlgCtt palt» aitfmad)CU. Budzi się wylękły objawieniem,

rezhi, kremlati, pomeniti; Carn. kremlam ; Croat. razgo-    Lecz wkrótce przekonał się oczu rozmrużeniem, Ze go

varjàmsze, dogovariamsze, dogovoritisze, zpomenkujem- tylko sen łudził marą wystawioną. Przyb. Luz. 247. sze; Rosn. govoriti, razgovaritise, besjediti, razlosgiti, ROZMYKAĆ, ob. Rozemknąć.

beratio, addubilatio ; Ross. pa3C<ierE, (pa3Mf>ic.r& mierniczy, ziemiomierca); Eccl. ptt^mJCiVR (2. rozum), BMUiiiie-iiic; rozmyślanie się, namyślanie, rozwaga, rozważanie; baö Sebcttfen, Ue&erfegat, toâgen, Scftttnett, ber Sebat^t. Wyszły one dziesięć dni dane Focyuszowi na rozmysł. Sk. Dz. 855. (Sebenfjcit). — Nierozmysł. Kosz. Cyc. 49. nieuwaga, Rnbcbadjtfamfctl. — *§. Rozbierając swe przygody sobie Różny brał przed się rozmysł w onej dobie. P. Kchan. Jer. 252. zamysł, determinacyą, (jnffd)lltß. ROZMYŚLIĆ cz. dok., Rozmyślać niedok.; Slou. rozmy-śljm ; Boh. rozmeyśleti se, rozgijmati, (cf. rozjąć) ; Sorab. 1. rozmoszlu, rofmylliu , rofmyflim, tam a fam myfliu , rozpominam, wopominam ; Carn. resmishlam ; Vind. re-smifhliti, resmifhluvati, rcsmifhluem, premifliti, premi-fluvati, preiresmifliti, poumlati, napoumiti, napofhinjati ; Croat. razmisslyâvam ; Dal. razmislyati; Rag. razmisliti, rezmiscgljati, razmislivati ; Bosn. razmisliti, razmiscgljali, promiscgljati, proumisliti; Slau. promotriti; Ross. pa3Mbi-CJÎHTb , pa3MbIUIJaiŁ, OÓMblCailTb , OÓMbllB.lHTb, yMCTBO-

Baib, pa3ra4aTb, nora4arb, oÓ4)⁷MaTb, o64ynuBaTb, 04y-MaTbca, 04yMbiBaibca , CMCKHyTb , CMeKaib ; Eccl, nonoy-MHTii ca, norjyM.iaioca-, pa3Cy5K4aib, pa3Mbim.iaTb, no-4yMaTb ct> coóoio ; rozważać, rozbierać u siebie; erttfiD gen, tu Sełrac^tmtg jie(ien, burdjbenfeit. Rozmyślanie o czym, rozważanie; baS 9îad)bcnfcit, (Envrtgen, 23etrad)ten; Sorab. 1. rozpomnetżo, wopomnetżo ; Croat. razmishlyavanye ; Eccl. BMumjeHie. Kiedy rozum wyobrażeniom w nas się snującym długo się przypatruje z pilnością, jest to rozmyślanie. Cyank. Log. 18. Dwadzieścia lat rozmyślałem na puszczy, i przekonał mię rozum , że nie może być tylko jeden bóg. Staś. Num. 2, 117. Wierz, nie rozmyślaj. Pot. Jow. 2, 56. Rozpomnieć sobie rozliczność do

nc-

(cf. rozłożyć, rozłog) ; /(arj. razgovorittise, razgovaratise ; ROZMYSŁ, u, m. ; Boh. rozmysł; Slou. rosmiślelka deli-Ross. pasrOBapimaTL, pa3roBopuTbca, (2. paaroBapim,, pa3rOBapnBaTb rozradzić, odradzić); ncpcroBopiiiŁ, peroBapHBaTb, iieperoBapiiBaibCfl, cu6cct4i>iBaTb, (cf. biesiadować, biesiada); Eccl. pa3rjiarojaTii, pa3rjaroJLCTBO-B3th; {Ross. pa3MO^BHTŁ rozradzić, kłócić się), paaiwoj-BHTtca ; 1) rozprawiać, btfciinrcJt, rebett t)0tî Cttvaê. Rad rozmawia. Cn. Th. Rozmawiać z kim , iitit einem fpredjClt. A to kto, ta pani, coś z, nią tak długo rozmawiała? Tent.

7. c, 10. Rozmawiać się z kim o czym, ftd) mit CtllCilt Über eitimS bcfprcdjctt. — In malam partem : Rozmów imy się, niewdzięczniku! Tent. 54. b, 52. (zobaczymy się z sobą). Wziął to za urazę swego honoru, i chce rozmówić się z W. Panem. Teat. 11. b, 20. — 2) ‘Rozmawiać komu sługę etc. * przemawiać, odmawiać; cibfpcit« füg ntadjen, alwcnbtg machen, obrebcit. Amazony od ojców syny rozmówiły, że szli z niemi w tamte strony. J. Kchan.

Dz. 172. ROZMÓWINY plur., rozmawianie, rozmowy; ttnterrebungen, ©efprd^e. Alexander miewał rozmówiny z mędrcami, co ich pierwszych w Persyi znają. Chrośc.

Fars. 52. Miewali z sobą wzajemne rozmówiny. ib. 105.

ROZMOWNICA, y, i., gadalnia, lokutarz. X. Biel., par-jatoryum , w klasztorach panieńskich. X. Kam. bct§ 6pradp jlmmer. ROZMOWNOŚĆ, ści, z., snadność do rozmawiania, rozprawność, btc ©efpvńd)igfcit ; Roh. umluwnost;

Vind. podgovorlivost ; Sorab. 1. lesznofcż. Dla osobnej ludzkości, rozmowności, był bardzo wziętym. Sk. Zyw.

' 567. Układność obyczajów i rozmowność panom przystoi.

Petr. Ek. 105. ROZMOWNY, a, e, — ie aduerb., rozprawmy, snadny do rozmowy; gefprćtd)i(}, Icntfeltg; Boh. umluwnÿ, howorny, priwetiwy; Slov. piiwetiwi; Sorab.

1. lesznć ; Vind. podgororliu; Croat. razgovorlyiv ; Dal. razgovoran , rassgovoran ; (Rag. razgovorni consolalorius) ;

OTJHUHTb, orawaTt; różnemi czynić, różnicę robić, nie równać ; unterfdjeiben, einen Unterfdjteb machen. Słoneczne promienie dnia od nocy nie różnią, wszystkie miesza rzeczy posępna niepogoda , sama ciemność panuje. Bardz. Luk. 55. Jako układ części tej porcelany wewnętrznych, różni ją od śkła, tak równie ten układ rozróżnia ją od innych rodzajów porcelany. Torz. 179. Różny ubiór, języki zróżniono narodów. Bardz. Luk. 2, 47. Zdawało mi się, że mię różnił od innych, i że wejźrzenia jego mówiły do mnie. Teat. 9. b, 61. — §. Różnię się od kogo, niezgadzam się, dissentio ; »on einem abgehen, nicht feiner S^e^nung fetpn. Cn. Th. R.ÓŻNIĆ się rec., różnym być, ft# unterf#eiben, öerfchteben feipt; Sorab. 1. schela-

kofeżu szo z druhim; Ross. ounmecTBOBaTB, pa3HCTBO-Ban,, pa3aHiiecTBOBaTB. Za czasów Temistoklesa miłość własna od dzisiejszej tym się tylko różniła, iż była otwart-szą. Mon. 64, 293. — g. Różnić się z kim, nie zgadzać się, w niezgodzie być, kłócić się ; uneinig fetyn, jan* fen, ftreiten. Zkąd spólne waśni ‘rostą między wami, Zkąd to, że z sobą różnicie się sami? P. Kchan. Jer. 10. RÓŻNICA, y, 2.; Slov. rozdjł, (cf. rozdział); Carn. re-slôzhk, sdrâshba ; Sorab. 1. schèlakofczeno, (cf. wszelaki); Vind. reslozhik , reslozhenje, resbor, reslozhnost, reslizbnost, reslika, mejnifs, moja; Croat. razluka, raz-lûchnoszt; Rag. ràznizaze ; Bosn. razlika, razlicnóst; Slav. rśzlika ; Ross. po3i»ma, pa3nnua, ouuma, pa34opB, pa3-mat>] 1) różność, czym się co od drugiego różni; ber Unterf#ieb, bie 3?erfl)iebenheit. W rumieńcach, które natura twarzom udziela, jest wielka różnica. Mon. 64, 271. Między człowiekiem jednym a drugim niemała różnica. Teat. 32, 22. — Arithm. Różnica, różniczka, nadmiar, reszta, liczba po odciągnieniu mniejszej od większej wynikła. Łejk. 2, 6. Jak. Mat. 3, 13. bie ©ffferenj. — 2) Różnica; Ross. p03Ht, pa3nB; Boh. rużnice ; niezgoda, kłótnia; 3<wf, Streit, $aber, Uneinigfeit. Między niemi urosła wielka różnica i spór. Warg. Cez. 109. Rzecz wszystkę, o którą różnicę mamy, na twoje uznanie podaje. Sk. Dz. 1169. Gdzie masz jaką wojnę abo różnicę, jak możesz do zgody i pokoju, chciej przywodzić. Sk. Żyw. 2, 140. Po wyjechaniu Ryxy były u nas wielkie różnice, swary, rozboje. Biel. 49. fakeye. RÓŻNICZKOWY n. p. rachunek. Jak. Mat. 3, 3. calculus differentiae, bie ^iffereutiplrecbnung. Ilość różniczkowa. Jak. Mat. 3, 81. RÓŻNIE, RÓŻNO adverb. Adject. ; różny ; niejednakowo, różnym niejednakim sposobem, (oppos. równo); oerfd;te* bentli#, auf mancherlei) 2lrt; Slov. rużno, narużno; Sorab. i. rufno. Nieróżno Eccl. HepasHO, Hepa3iiCTBCHHO. Zawżdy o królu są odmienne nieba, I szczęście różnie koło swe prowadzi. P. Kchan. Jer. 261. Każdego się pytali, a różno, każdego odwiódłszy na stronę. Warg. Radź. 338. To prawem nie może być, co od sprawiedliwości różno idzie. Baz. Modrz. 403. stroni, oddala się. RÓŻNIEĆ nijak. niedok., zróżnieć dok. , różnym się stać, cf. różnić się, öerfd)teben merben, fi# abanbertt. Óh jak z pierwszą Niobą Nióbe zróżniała, Gdy od ofiar Latony ludzi rozganiała, distabat. Zebr. Ow. 145.

brodziejstw, a rozmyślić sobie strach pogróżek pańskich.

w sercu

Rej. Ap. 19. Człowiek rozmyśla sprawy swoje swoim ; ale pan sprawuje język jego. Rej. Post. D d d 6.

Rozmyślanie rozumne, kontemplacya. Gorn. Dw. 362.

Rozmyślanie nabożne, duchowne, medytacya. Cn. Th.

949. getfłlidje Scfchauung, ^Betrachtung. Rozmyślanie komu uczynione * uwagi, przekładania; 33orjMungen, Setradjtim» gen, Scmerfungen. Rozmyślania od ciebie uczynione dowodzą, że człowiek jest dziełem boskim. Zabi. Roz. 29.

— §. Rozmyślać się rec. ; Boh. rozmysliti se ; namyślać się, rady u samego siebie szukać; fi# bejtmten, bebenfett, bet) fi# überlegen, $u Słatfye gehen. Rozmyślić się, namyślić, naradzić na wszystko dobrze potrzeba; namyśl się wolno, a śpieszno czyń. Cn. Ad. 1008.— Aliter: Rozmyśliłem się już na to dobrze » udeterminowałem się , i# babę befchloffcn, td; bin entf#loffen. Cn. Th. — Aliter:

Rozmyślił się zaś, odmienił zdanie, radę, przedsięwzięcie, er 1jat fi# anberä begonnen, (cf. upamiętać sie, zreflektować się). Z początku nie chciał, ale potym rozmyśliwszy się i żałując tego, co uczynił, poszedł. Sekt.

Math. 21. ROZMYŚLACZ, a, m., ten, który się rozmyśla, deliberator. Mącz., ber dćrntager, 33etra#ter ; Bosn. raz-miscgljalaę, f. razmiscgljalięa ; Rag. razmiscgljalaz, /. raz-miscgljaliza, razmisliteerliza ; Vind. poumlavez ; Eccl. pa3-MHCMTejb. ROZMYŚLNY, a , e, ROZMYŚLNIE, ROZMYŚLANIE adoerb., rozważający, rostropny; überlegt, be* ba#tfam ; Boh. et Slov. rozmyślny; Sorab. 1. wopomina-cżnć, poważuynć; Vind. napomifliu, pomifliu, premifliu ;

Rag. razmiscgliv; Eccl. BMbim.ienHLiH. Co czynisz, czyń rozmyślnie, skora rada szkodzi. Kchow. Fr. 132. Mówić z prędka a nie rozmyślanie, o rzeczy ważnej, nie jest to lada co. Gorn. Dw. 16. Nie mów nic nierozmyślnie.

W. Eccles. 5, 1. Nierozmyślne rzeczy ledajakie; nieroz-myślny pisarz, nie będzie wyborny. Cn. Ad. 641. Nie-rozmyślny, (vitiose), porywczy, niebaczny, inconsideratus.

Cn. Th. 522. unüberlegt. Z nierozmyślnćj zrobiłeś kobietę rozsądną. Teat. 41, 8. (sine vitio). Nierozmyślny, niena-gotowany, immeditatus. Mącz. nnüberbaebt, unvorbereitet, ex-temporalis, ex nunc. Tyberyusz lepszy był na prędkie odpowiedzi, niżli na rozmyślne. Sk. Dz. 67. W nagłych przypadkach lepszą radę potrafiają białegłowy, nizli mężczyzny. Petr. Ek. 19. — §. Rozmyślny, nieprzypadkowy, umyślny, öorfejjlt#. Może to się stało przez zapomnienie ?

Nie papo, rozmyślnie. Teat. 39, 16. ROZM\śLNOśĆ, ści, £., baczność, rozwaga: Boh. rozmyslnost ; Vind po-miflivost, premiflivost, bie Ueberlegung, bie 23eba#tfamfeit.

Nierozmyślność, niebaczność, temeritas. Cn. Ih. 522.

Unüberlegtbett, Mangel ber Ueberlegung.

ROZNAROWIĆ, ROZNOROWIĆ cz. dok., rozpuścić kogo, einen gani unartig ntadten. Spanoszeniem roznorowiona swawola. Krom. 439 ; opibus aucta licentia.

ROZNASZAĆ, ob. Roznieść.

"RÓŻNIATA. y, z., różność, różnica, spor, kłótnia; #aber,

3anf. Wojna z wojny rosła , i nie było końca Mordów, płaczu, różniaty i krwawego tańca. Klon. Wor. 50. RÓŻNIĆ cz. niedok.; Vind. reslozhiti, ressesnati, resviditi, arslozhit; Rag. razvidjeti; Bosn. sejarat; Ross. po3HiiTB, ROZNIECIĆ cz. dok., Rozniecać niedok.] Boh. roznititi, roz-

15

113

ROZMYŚLACZ - RÓŻNIĆ.

RÓŻNIĆ - ROZNIECIĆ.

Slownik Lindego wyd. 2. Tom V.

nècowati; ogień wzkrzesić, rozpalić, ogień rozszerzyć,    scu, zaczęli ode mnie. Zabi. Zab. 2.— g. Roznosić po-

pr. et tr. ; Reiter anntadjCtt, anfadjen, entjünbCtt, entflammen.    głoskę etc., rozgłosić, rozszerzyć, rozgadać, rozpaplać

(Vind. resnietiti * zapalić w piecu). Idź moja Kachno, a    etc.; Ross. npoHGCTB, npoHOCHTb, pa3ÓOJTaTŁ, pa3Óai-

roznieć ogień. Teat. 8, 20. Ja rozniecam w tobie ogień.    TbiBaio, rudjbar machen, anêplaubew, Aufträgen, funb ma*

Budn. Ezech. 21, 3. Przez gniew zawziętej Junony Troję    d)en. In bonam et malam partem: Jaka wierność owych

w popioł obrócił pożar rozniecony. Min. Ryt. 2, 278.    pasterzy! co słyszeli, to mówią, to rozsławiają o dzie-

Lekarstwo to oczy obrażone ratuje, i nie daje się roz-    ciątku Jezusie i roznoszą. Dambr. 46. Muzy darem rozniecać złemu. Syr. 925. Moment rozniecił we mnie pło-    niosłeś sławę Augusta, August    cię Muzy odmiarem po-

mienie. Teat. 52. b, 79. Wojna na on czas na samym    daje w potomne usta. Zab. 12,    31. Kniat. Już się nie

roznieceniu zgasła ; inter initia exslincta. Krom. 275.    małe głosy roznosiły o możności jego. Rej. Post. Ś s 4.

RÓŻNIENIE, ob. Różnić.    Dworscy pogłoskę tę po całym mieście roznieśli. Teat.

ROZNIEMÓDZ się, f. rozniemoże się, rozniemogę się ree. 4, 28. Zawsze miano za najniepoczciwsze plemię tych dok. ; Boh. roznemocy se; Ross. pa3HeMO»ibca, pa3neMO- ludzi, którzy cudze słowa i mowy roznaszali; a teraz na-raTbca, (cf. rozmodz się); zachorzeć, mocno się rozcho-    leźli się tacy, którzy roznaszają    zbrodnie. Pilch. Sen. list.

rować, (cf. niemoc); feflt frrtitf mcrbctt, fdpoer crfranfett.    4, 213. Wzorki zbierać jeden z    drugiego, i potym z przy-

Jeśli się kto rozniemógł, abo w niebezpieczeństwo jakie    datkiem jeszcze roznosić je po    mieście. Teat. 22, 103.

przyszedł, to się do krzyża obiecał. Dambr. 759. Byli Józef, mąż jej, będąc człowiekiem sprawiedliwym, nie tam na jednej biesiedzie, tamże się rozniemógł, takżeć    chciał jej roznosić a sławić. 1    Leop. Math. 1, 19. (osła-

roz-

charlał charlał, ażci poszedł. Rej. Zw. 64. Wielu ich było,    wiać). Rzecz całą wprzód już    gwarem pospólstwa

którzy się nagle od onego pokarmu rozniemagali na bie- niesioną, senatowi donosi. Pilch. Sali. 53. guńki. Baz. Sk. 22. Powiedziano mu, iż się rozniemógł ROŹNiK, ob. Rośnik.

ftd) nnterfdjeibenber Ort, ein ttnterfdjicb. Już i drogi nie widać, nie widać różniny żadnej w ziemi. Bąrdz. Luk. 162. RÓŻNO, ob. Różnie, Różny. RÓŻNOBARWY, RÓŻNOBARWNY, RÓŻNOBARWIENNY, RÓŻNOBARWISTY, a, e ; Ross. pa3HOUBln'HLiH ; różnofarby, rozmaitych kolorów, różnokrasy, różnowzory, pstry; you t)Crfd)tebeucn Farben, bunt. Różnobarwe kwiatki. Zimor. Siei. 183. Kchoiu. 9. Różnobarwicnne szaty. Faliss. FI. 54. Bujne łąki, gdzie trzody bez strachu się paszą , Różnobarwistym wdzięcznie szmelcem kwiatki kraszą. Szym. Ś. W. 2. Dwie tarcze różnobarwistc ; biała z nich pokój, czerwona wojnę znaczyła. Krom. 128. — §. Transi Różnobarwne i licznie powtórzone na komisyą skarbową zażalenia. Dyar. Gród. 393. różnokształtne, pod różnemi pozorami; non »erfdjtebener ©eftalt, unter oerfduebenem $crmanbe. *‘R0-ŻNOBLADY, “RÓŻNOBLADŁY, a, e, w różnym stopniu blady, tu ncrfcbtcbenem ©rabc blctd). Śmierci różnoblade. Tward. Wl 173. Niewdzięczna starość,, chorób różno-bladłych mnóstwo. Kulig. Her. 517. RÓŻNOBOCZNY, a, e, unglctdjfeitig, ncrfcfytebcufeittg ; (oppos. równoboczny). Gdy w trójkącie wszystkie trzy boki nierówne będą, zowie-my ₇go różnobocznym, scalenum. Geom. 1, 18. Łejk. 17. ROŻNOBOK, u, m., §. a) trapezium. Geom. 1, 73. — §. b) Różnobok, różnokat, różnoboczny trójkąt. Solsk. Geom. 6. RÓŻNOFARBY, IiÓŻNOFARBNY, a, e, różno-barwy, różnych kolorów, non ocrfcfjtcbettcr ftarbe. Mnóstwo różnofarbych namiotów. Przyb. Milt. 565. Motyle przybrane w różnofarbne szaty. Chód. Gesn. 34. RÓŻNOGŁÓ-ŚNY, a, e ; Ross. pa3iioriacnbiH ; różne głosy wydający, oetjdueben tönenb. Różnogłośnym trąb, surm i bębnów graniem, hukiem i trzaskiem. Stryjk. 545. Różnogłośnc pieśni. Zimor. Siei. 285. Puszcze różnogłośnym gwrarcm ptas^wa brzmiące ; concentus dissonus. Ossol. Sen. 64. RÓŻNOGŁOS, u, m. ; Ross. pa3nor.iacie; dysharmonia. RÓŻNOJĘZYKI

ociec jego. 1 Leop. Genes. 48, 1. (iż zaniemógł. 3 Leop.). RÓŻNINA, y, z., miejsce różne, rozróżnione, różnica; eût Na śmierć się rozniemógł, chciał tedy przed niemi testament uczynić. Biel. 29. Rozniemógł się na gorączkę okrutną. Wys. Aloj. 428. Bardzo się rozniemogła. Pot.

Arg. 825. Rozniemógł się na nogi swoje, a niemoc jego była bardzo ciężka. Budn. 2 Chroń. 16, 12. Rozniemoże sie wół komu, wnet szuka gospodarz lekarstwa. W. Post.

W, 2, 242.

ROZNIEŚĆ, rozniósł, roznieśli, f. rozniesie, rozniosę cz. dok., Roznosić niedok., Roznaszać frequ. ; Boh. roznesti , roznosyti, roznaśeti ; Sorab. l/rozneszu, rosnofchu , roznoschu, rofnecź, rofneszam , rofnoschem ; Sorab. 2. rofnafcż; Garn. resnâsham; Vind. resnesti, resneisti, arsnesti ; Croat. raznâssam; Rag. raznjeti, raznossitti ;

Bosn. raznesti , razniti, raznositi ; Ross. pa3Hedb, pa3HO-ciiTb, pa3nauiiiiiaTb ; w różne strony zanosić, rozpraszać; aitö etnanber tragen, ocrfdjtebentltd; fjerunt tragen, jerftreuen.

(Ross. pa3HOCHTb, pa3nanmnaTb rozchodzić czyli rozdeptać obuwie, boty). Ziarna tak drobne, że je wiatry wszędzie roznoszą. Bot. Nar. 138. Wiatry ich koncepty rozniosą, jak liście w jesieni wicher zwykł roznosić. Opal.

Sat. 79. Roznoszenie, rozniesienie Ross. pa3HOCKa, pa~

3H0CL. Górę roznieść kazał. Sk. Dz. 198. rozkopać, er Iiej-1 ben 23crg abtragen. Ślęzacy dziedzictwo swoje na subtelne cząstki podziałem gęstym roznieśli. Krom. 544. (rozdzielili, rozczłonkowali). Rozbił przez swoje mądrość tę burzę, któraby była całe państwo rozniosła. Klok. Turk.

a, ie ; Ross. pa3H0H3MniiUH ; rozmaite

114

RÓŻNIENIE - ROZNIEŚĆ.

ROŹNIK - RÓŻNOJĘZYKI.

92. jerftmfcn. Dobytemi szablami grozili mu, że go mieli na nich roznieść. Warg. Wal. 171. na kawałki rozbić, tn ©tucfe jerfiaiten. Ktoby drugiego odstępował, aby na szablach był rozniesiony. Birk. Chodk. 10. Bycy mnie zewsząd srodzy otoczyli, Aby nędznika w sztukach roznosili Na swych rogach, Ryb. Ps. 57. — §. Roznosić kawę. Teat. 47, 5. roznosić potrawy * gości obchodzić kawą , potrawami, Ijerum tragen, Ijentrn reichen. Zaczynają lokaje potrawy roznosić, Siedziałem w pierwszym miej-

języki obejmujący, ooit tterfdjtebetten (Sprachen. Istna ró-    Scheidt. 55-7. et 58. Zrównanie różnorodne, aequatio

żnojęzykićj mieszanina wieży. Nar. Dz. 1, 205. (wieża    heterogenea. śniad. Alg. i, 123. RÓŻNORODNOŚĆ, ści,

Babilońska). RÓŻNOIMIENNY, a, e, imion różnych, t>on    z., rozmaitość co do rodu, bte Ungleicfarttgfett; Ross. pa3-

serfcfytebcncn tarnen; Ross. pa3HOHMenHbiîi. 'RÓŻNÓISTNY,    hopo4hoctl, pa3H0p04CTB0, pa3Hopo4ie. "RÓŹNOROHY

a, e, istności różnej ; Eccl. HHOCjmnuii, pa3HOcyiUHHH,    n. p. Don. Tward. WŁ 49. różne rogi, odnogi mający,

öcrid)tebencn 2ßc[en§. RÓŻNOKAT, ob. Różnobok. RÓŻNO-    oerfd;tebene 3Irme kbenb. — (*ROZNOROWIĆ, * ob. Roz-

KRASY, RÓŹNOKRASNY, a, e, różnobarwy, rozmaitych    narowić). — RÓŻNORYMY, RÓŻNORYMNY, a, e, z roz-

pięknie mienionych kolorów, fcf)tm bunt. Maj drzewa pię-    maitych wierszów złożony,    yan    öerfdjtebenen Werfen. Jana

kszy różnokrasnym kwiatem. Zab. 16, 186. Kniaź. Ró-    Rybińskiego Gęśli różnoryme. — Dityramb z natury swo-

żnokrasy wieniec. Zab. 5, 405. Nar. et 12, 220. Pstrzyć    jej powinien być szumny, różnorymny etc. Nar. Dz. 1

głowę kwiatem różnokrasym. Dor. 1,26. Kniaź. RÓŻNÓ-    115. Lekkie przegrawki czyniąc, różnorymny Wiersz za-

KRĘTY, a, e, wężykowaty, uerfdjteben gefd)lćbtgelt. Traci    czynasz, w ozdobne upjeciony hymny. Żab. 6, 570. Nar

ślad przez^omylne drogi i ścieżki różnokręte. Bardz. Luk.    RÓŻNOŚĆ, ści, i., RÓŻNOTA, y, z.\ Boh. rużnost; Vind

151. R.ÓŻNOKREŚLNY n. p. kąt, mixtilineus, gdy je-    drugazhnost; Rag. razlienos, razlikos, razluka ; Ross. pa3-

dna linia prosta a druga krzyw'a. Jak.. Mat. 1, 11. eitt    HOCTb, pa3HOTa, pa3ncTBO , pa3HCTßie, oi-inquieiLHOCTb

öerfcfyiebenltntger 2BmW. RÓŻNOKSZTAŁTNY, a, e; Ross.    (mimie, omnmocTb, orakiiHOCTL ; różnica, niejednako-

pa3Hooópa3Hbin, pa3H0BH4HŁiH; różnego kształtu, öon    wość; ber llnterfcfteb, bte 3Serfd;teben^ett. Żadnej różność

öcrfdjtebetter ©cftalt. Ruch nie jednostajny, odmieniający    niemasz między dżdżystą, rzeczną, źrzodelną, jezierna

się co chwilę, nazywa się ruchem różnokształtnym. Jak.    i morską wodą , jeno nazwiska są różne; ale sama istnośo

Mat. 3, 249. (Subst. Ross. pa3HOOÓj)a3ie, pa3nooópa-    i przyrodzenie wody, jedna jest wszystkich. Syxt. Szkl

3H0cn> *różnokształtność). RÓŻNOMYŚLNY, a, e, — ie    18. W niektórych drzewach jest też różność płci , tak

adverb.; Ross. pa3HOSiHCiCHHbiiî; (oppos. jednomyślny);    iż między niemi są samcy i samice. Cresc. 67. Miedzy

różnego zdania, öerfdncbcit bcttfenb, mtberê benfenb. Srogie    świętym a przeklętym nic braku a różności nie mieli; a

nastąpiły rozruchy; Nie powściągnione były rozmyślne    między plugawym a czystym    nie    rozsądzali. 1 Leop. Ezech.

duchy. Żab. 15, 297. N. Pam. 17, 140. — Ross. pa3-    22, 26. Niektórzy chcieli,    aby    różność w stanie szlache-

HOMHC.ieHHiiirB człowiek różnej myśli, różnego zdania;    ckim była, to jest, żeby jedni niższego, a drudzy wyż-

pa3HOMbic.ńe, pa3iiOMbic,iOHHOCTL ‘różnomyślność, (oppos.    szego abo pańskiego stanu byli. Biel. 522; (oppos. ró-

jednomyślność). 'RÓŹNOOSOBNY, a,e; Eccl. pa3H04H-    wność szlachecka). Różność wielka. Cn. Ad. 1010. (da-

qnuii, Graec. tt£Q07iQ0<rmmy.og ; Eccl. pa3iio,nmecTByio    leko ztąd do owad). — Różność, odmienność, rozma-

persona dijfero. UÓŻN0P1ÓRY, a, e, rozmaitych piór,    itość, odmiana; 3l0n)ed)fclltng, 93erfcj)tebettl)eit, SOîaimtgfalttg-

»erfc^tebnt gefiebert, bunt non ftebcni. Czasem nas także    feit. O ty bawiąca różności, ty rozkoszy wzroku, prze-

bawia różnopiore ptaki, Które siedzą po drzewach i po-    rwij tę nudzącą równość. Karp. 3, 42. Jak kwiaty, tak

między krzaki. Chód. Gesn. 78. Pełno po gaju ćmy ró-    owoee barwę miały złota, Farb wesoło mieszanych upstrzo-

żnopiórćj. Zab., 10, 207. Zabi Bocian różnopióry. Min.    ne różnotą. Przyb. Milt. 106. — §. Różność, różnica,

Fars. 24. ‘RÓŻNOPLEMIENNY, a, e,— ie adverb., nie-    niezgoda, spór, kłótnia; Unctmgfett, Ipabcr, ©trett. W ró-

jednakowego plemienia, öerfcftcbcncn ©tamtneś ; Ross. pa3-    żnościaeh i poswarkach uciekamy się do sędziego. Petr.

HOn.ieMCHHbiii, cf. różnorody. RÓŹNOPLYNNY, a, e, kręto    Et. 341. Wszystkie na świecie różności ztąd pochodzą;

w różne strony płynący, wężykowaty, fcblćmgdnb fttejkltb. Anoje, prawi jeden; drugi: nie twoje, ale moje; tak to Różnopłynne brody. Ryb. Gejl. G b. *RÓZNOPRZYMIO-    było, nie tak to było. Gorn. Dz. 94. — *§. Święci zwo-

TNY, a , e, niejednakowych przymiotów, tfpit uerfcbiebencit    lennicy jego mieli się rozchodzić po różnościach świata

(£tgenfd)aften ; Ross. pasHOCBOHCTBCHiiLiii. RÓŻNORAKI, a,    tego. Rej. Post. Ccc 5. po różnych stronach, yerfcfyte*

ie, rozmaity, üerfcbtcbeiitltd). Przyjemnie pracuje w różno-    bette Œcltgegeitbett.

rakim nauk gatunku. Czack. Pr. 2, 200. Gorzystpść ró- ROZNOSIĆ, ob. Roznieść. ROZNOSICIE!., ‘ROZNOSZCZYK, żnoraka , «bgefcjjtc ©ebfttgc, rzęd gór z wielorakich gatun-    a, m.\ Rag. raznossitegl ; Ross. pasHOimiK’b ; który co rożków kamieni lub skał złożonych, w kierunku prostopa-    nasza, ber $ennutr(igcv. Roznosiciel pocztowy listów, ber

dłym. Mier. Mskr. RÓŻNORODNY, RÓŻN0R0D4, a, e;    SSneftrager. Drukarze roznoszczykow trzymali, co wędru-

Ross. pa3Hop04Hbii1 ; t>0tt »crfd)tebcncr 3îrttur, ober 2lrt, Hits    jąc po kraju, i domy po drodze odwiedzając, przyna-

glet^arttg. Ciało z części niejednej materyi składane, zo-    szali do nich dzieła z druku wyszłe. Czart. Myśl. 164.

wiemy różnorodnym , heterogen. Hub. Wst. 585. Rog.    (colporteurs). Roznosiciel pogłoski, rozgłosiciel, ber $unb;

Dos. 1, 65; (oppos. jednorodny homogen). Ciała różno-    nttufer, Sltlśpofatmer. ROZNOSICIELKA' i, i. ; Rag. raz-

rodne, składąjące się z cząstek niejednakowej natury.    nossitegliza ; Ross. pa3H0mrnw. Mylna roznosicielka dzieł

Śniad. Chem. 3. Rzeczy różnorode. Przyb. Milt. 512.    tylko pozornych, Za mniemaniem się sława nieprawdą

Gdyby kto pozbierawszy te tak różnorodne części, do    unosi. Kras. W. 65. rozgłosicielka, Éuitbmac[)erimt, 3Ilt3*

siebie źle przystające, w proporcyi niezgodne, złożył,    pofaintcrimt. ROZNOSICIELSKI, a, ie, od roznosiciela,

wystawiłby zapewne raczej poczwarę, jak postać szyko-    jperunttrager ⁵ ; R°ss> pa3HomnqecKiH, pa3H0m,Hqei1. ROZ-

wną

dni‘tego świata. Przyb. Milt. 232. Atmosfery różnorodne.

RÓŻNOIMIENNY - RÓŻNORODNY.

RÓŻNORODNOŚĆ - ROŻNOŚNY. H5

człowieka. N. Pam. 24, 364. Mieszkańcy różnoro-    NOŚNY, a; e, do roznoszenia, fyerumtrogbar ; Ross. pa3-

HOCHŁ1H.

116

RÓŻNOSIERCI - RÓŻNY.

ROŻNY-ROZOKO.

RÓŻNOSIERCI, ia, ie, niejednakowej sierci, imgletdj&aarig,

(j. 23. öon gerben); Ross. pa3HomepcTHHH. ROZNO-ŚRZODKOWY, a, e, mimośrzodkowy, excentricus. Jak.

Mat. 4, 275. ROZNOSTRONNY, a, e, rozmaity co do stron, oerfd;tebcnfetttg; Ross. pa3HOCTopoHHu«. RÓŻNO-USTY, a, e, różnojęzyki, non öerfcfytebenen ©pradjen. Krągłe się złoto wijąc nieustannym ruchem Łączy świąt ró-żnousty handlowym łańcuchem. Nar. Dz. 1, 9. RÓŻNO-WAGOWY, a, e, niejednakiéj wagi, oerfdjtebetten ©eröic^tÖ.

Niemcy różnowagowe mieli grzywny. Czack. Pr. 455. —

(RÓZNOWATY, a, e, — o adverb., śpiczasty jak rożen, nad) oben $n fpijjtg. Nie trzeba różnowate kopy robić, ale tak, żeby w sobie były spadziste. Haur. Sk. 78).

—, RÓŹNOWIERCA , y, m. ; Boh. rozdwogenec , rozdél-nec ; inszej wiary, inszego wyznania , ber etttCâ attbent ©latlbeitS Ober 23efetttniffe0 tft. Wolą cierpieć ostatnie w zatonieniu męki, Niż tracić życie z mściwej różnowier-ców ręki. Przyb. Luz. 42. RÓŻNOWIERSTWO, a, n., rozmaitość wyznania, 23crfd;tebenl;ett be3 ©lanbenS, be3 23e* fenntnljfeS. Trajan różnowierstwa zakazał. Nar. Tac. 2,

344. RÓŻNOWZORY, RÓŻNOWZORZYSTY, a, e, różno-barwisty, różnokształtny; üerfdjiebentltd) gemöbelt, geftaltet, nie po różniu. ib. 42.

gejctdjnet. Paw' roztacza ogon różnowzory. Hal. Ow. 129. ROŻNY, ob. Rogowy; Rag. rôxni , roxani ; (Sorab. 2. rofni Słupy stoją tam równowzorzyste. Bardz. Trag. 322. Już narożny).

opadły z pięknej krasy różnowzorne kwiaty. Zab. 3,413. ROZOCHÖCIC cz. dok.-, Ross. pa30X0Tim>, pa3MaHHTŁ, pa3-Karp. 1, 51. RÓŻNOZIARNY, a, e, rozmaite ziarna jacy, oerfdjteben geförnt, »ergebene Körner ÿa&enb. Wisła różtioziarne żyta w morski brzeg toczy. Ryb. Geśl. D 2 b.

RÓŻNOZNACZNY, a, e, — ie adverb., nie tegoż znaczenia, nie jednako oznaczający ; ocrfdjtebeiltltd) bejetdjncb, »on oerfdjtebeitcr 23ebeutung. Terminy, z których jeden jest dodatny, drugi odciążmy, nazywają się różnoznaczne.

Ustrz. Alg. 8.

RÓŻNY, ROŻEN, żna , żne ; (Boh. ruzny* rozprószony, narożno, poruzno * osobno) ; Boh. rozdjlny, rozlićny, rozmanity; Sorab. l.schelaki wot druhoho , (cf. wszela- RÓŻODŁONl, ia, ie, dłoni różowej, rofenfyänbtg. Rano, skoki); (Sorab. 1. rozné* sprosny) ; Carn. reslôzhn ; Vind. ro jutrzenkę różodłonią zoczym .. .. Dmoch. II. 2, 174. drugazhen, reslozben reslozhliu, mnogotern, mnogo- ROZOGNIĆ cz. dok, rozpalić, rozżarzyć, ogniem zająć; furmast; Croat. rogni ; Bosn. razlicjan, razlik, innak, errett, entflammen, pr. et fig. Poruszenia rozognionej sejaran, nasejaran ; Rag. razlicjan, razvidiv; Ross. pa3-    duszy. N. Pum. 5, 339. Rozogniony wdzięcznością rzu-

HUH , P03HLIH, pR3HCTBeHHŁJH, OTJimHUÜ, OTJinKM, OT-    cił się lud Cały. Totn.    Roi. 106, Eccl. pa30rHCTBCHHblil.

MkHHbiii; Eccl. pa3BiannTe.ibnbHi, HeonacHbiH ; niejednaki,    ROZOK1 , ROZOOKI, a,    ie, co zezem patrzy, świdrowaty.

DCrfdjtebeit, ntd)t ctnerlep. 'Różne są ludzkie zdania, ci w    Mącz., fd;telenb. Sienn.    Volck. 507; Boh. blikawÿ, pri—

lewą, ci w prawą, Ci ćheą nazbyt powolnie, tamci na- strkawÿ ; Sorab. i. schelawcz, schelawć; Carn. berliv

(ob. Brlok), shkilast, shkilz ; Vind. fhkilast, fhilhast, fhilgast, kermifhlou kirshom ; Croat. skilyàv , skilyavecz , krivoglcd, krisogled, krivook; Bosn. gverok, higljok; Rag. gverok, higljók, nagverôk ; Ross. pacKOCbul, kocï, KOCMH, KOCOOIÛH, KOCOrM3HUH , KOCOBUTblH, IipHKOCB , KOCbma, (cf. ukos, cf. koślawy); ( pa3Hor,ia3bm różnych oczu). Rozokie oczy, Rag. razróke occi ; Eccl.    2],

paaoiffe onn, kocuc rM3a, koh po3HO rMA«Tb. W po-różna i daleka, ib. znaniu prawdy ludzie bardzo są maluczkie, A na nią roz-okiemi oczyma patrzają. Rej. Wiz. 96. Lekarstwo od rozookich oczu i wzroku błyskawego zachowujące. Syr. 1093. Past. Fid. 262. Strabo, rozooki. Spicz. 247. ROZ-OKO adverb., zezem, świdrowato, fd)telettb. Rozoko pa-

rzeczy. ib. Różna muzyka, różne sceny były, Gdy jedne wyszły, drugie nastąpiły. Auszp. 15. — Różny od czego, różniący się; mtterfcfjteben, »erfdjieben. Niewolnicy cielesności tak są różni od cnotliwych, jak jest różna dusza od ciała. Gorn. Dw. 356. Ci ludzie bardzo

różne mają serca od ust. Boter. 28. (nieszczerzy, obłudni). Różny kształt natury, postaci, twarzy, ob. Twarz-ność. Cn. Th. 1166. Polska i Litwa, jedno nierozdziel-ne i nieróżne ciało , a tak nie różna, ale jedna spoina Rzplta, która się ze dwu państw w jeden lud zniosła i spoiła. Herb. Sat. 688. Vol. Leg. 2, 770. Sto i dwadzieścia kroć różnych czasów potykał się z nieprzyjacielem. Warg. Wal. 83. 51t öerfc&tebcit 3eiten. Człek zawsze fortuny różnej bać się musi. Tiuard. Wł. 60. (przeciwnej). — §. Tak różne i nieprzystojne małżeństwo Jagiełły z Pilecką; impar matrimonium. Krom. 479. eine ungleiche §etratb- Różną myśl próżnowanie rodzi. Bardz. Luk. 69. rozmaitą, swawolną, niestateczną.— *Po różniu adverb., różnie, różno , öerfc&iebentlid). Świadkowie po różniu u sądu pytani być mają. Stal. Lit. 198. (każdy z osobna). Wszyscy szlachta w jednym miejscu stawić się mają, a

raa-

MaHbiBaTb ; pobudzić kogo, ochoczym go uczynić, etnett mutlng unb luftrg machen. Owi to smutek cierpiący , gdy się rozochocą, długo się i bez miary śmieją, jakby nad-gradzali za przeszłą swą posępność. Zab. 12, 279. Przyb. Milt. 52. Po graniu Orfeusza tańcowały z wilkami kozy, tak je rozochocił. Pot. Syl. 520. Rozochocenie Ross. pa3»iaHKa, pasMan-b. ROZOCHOCIĆ się recipr., (Sourage, SDîut!), Cuft frtegen. l ak gdy każdemu z nich wziątek idzie, Wszyscy na wojnę z nim się rozochocą. Chrośc. ' Fars. 104.

zbyt żwawo, Ci płakać z Bewerlejem, ci śmiać z Don-kiszotem. Kras. W. 24. Jedenże grzech różny w różnych bywa, W jednym jest ‘więtszy, w drugim go ubywa. P. Kchan. Jer. 115. ( duo si fecerint idem, non est idem). Ci, którzy mają różne natury, muszą też nie równymi, ale różnymi być , w jednakich spraw wykonywaniu. Salin. 2, 585. Inszy i różny jest ociec niebieski; inszy ’ różny syn, tak też ’ duch ś. ib. 82. Osoba każda w trójcy od siebie

Same między sobą są te rzeczy różne i niepodobne. ib. 6, 112. — §. Różny, rozmaity, odmienny; malt« djerlet}, mannigfaltig. Pobudzają smak różne potrawy. P. Kchan. Orl. 1, 385. Trzeba dla naszej zabawy różnych

83.

Rozpaczywszy w ratunku ludzkim, udał się do świętych. Birk. Dom. 106. Czemuś śmiał rozpaczać w dobroci bożej? Sk. Żyw. 1, 173. Rozpaczający, zwątpicie!, cf. desperat, Boh. zaufalec ; Vind. sdvoinik, szagavez. — ROZPACZAĆ się recipr., dok., spaczając się rozkrzywić, fid) merfcn, frumm laufen, son ber ©omie, (j. 33. Säften, ©cßränfe, Spuren). Sprzęty z wilgotnego drzewa zrobione, w pokojach się rozpaczają, krzywią, na koniec rozpadają. Rog. Doś. 1, 15. (Ross. pacnamoTb rozpleszczeć).

93. SRofenfnoten, SRofenfdjleffe. Różowy ogród, cf. róża- ROZPAD, u, w., ROZPADN1ENIE, ia, n., baś 3lu8etnauber* nieć; Croat. rosnyak, rosische; Eccl. CBepoóopiiHHHKtb.

RÓŻOWAĆ cz. dok., uróżować niedok., rumienić twarz, barwić; baó @eftrf;t rötfien, rotę macfjen, rotę rnaęien; Vind. erdezhkati ; Ross. iio^pyMamiTb, n04pyMHHMBaTb. Piękna twarzyczka uróżowana. Teat. 31, 96.

‘ROZOWY n, p. chlćb * ob. Razowy chléb. Dudz. 29.

‘ROZPACHAĆ cz. dok., na różne strony popąchać, burd)* fdjnuppern. — Fig. Okręt na obie strony ostrym nosem wody rozpąchał. Zbił. Dr. C 4. [t. j. rozpychał 2].

ROZPACZ, ROSPACZ, y, z.; (Boh. rozpak deliberatio, chwianie się ; Etym. ‘pak) ; Boh. zaufalost, zaufalstwj, zauifanliwost, (cf. ufać, zaufać); Sorab. 1. zaczwubluwa-no; Vind. sazviblenje, sdvoinost, sdvojenje, bresvupan-jost, szaganje, sdvojezhnost, szaglivost, greifhenost, sgreifhnost; Croat. zdvojenje; Ross. Henaanie, OTnaatue, omaaHHOCTb, yabi.iocTb, yabinie ; zwątpienie, utracenie nadziei, bie 33erjtoeifInng. O złoty jeden zapamiętałby się podobno, i wpadłby w rozpacz, dumając tak to na swym umyśle: a cożby to za nakład miał być, siłaćby to, dłu-gomci ja na to robił! Glicz. Wych. M 2 b. W rozpaczy o ojczyźnie, wojsko porzucił. Ust. honst. 2, 182.

ROZPACZLIWY, ROZPACZNY, a, e, — ie adverb., §. a) rozpaczający, tterjwetfelnb ; ( Boh. rozpaeliwy zastanawiający się, rozbierający, wahający się) ; Boh. zauffanliwÿ fały, (cf. zaufać); Boss. omaaHHtiii, yHtnuH. Padł strach ych przywódzców rozpacznych. Biadob. Odm. 41.

Nie rozpaczajcież tedy do końca w łasce jego, a nie

mówcie tego rozpaczliwym sercem , aby wam bóg miał ROZPAJAC, ob. Rozpoić.

być nieprzyjacielem. Baz. Hst. 99. Od nieopatrznej a ROZPAKI, ów, plur., Rozpąki, (rozpiąki, rozpinki), kije,

z roz-

trzy. P. Kchan. Orl. 4, 79, Boh. blikâm; Carn. shkileti ; Vind. krivu gledati, fhkiliti, fhilhati; Bosn. razociti, razoko gle-dati; Ross. KOCHTbca, noKOCHTtca, fctytelenb. ROZOKO-W.4TOŚĆ, ści, z., świdrowatość oczu, ba3 ©fielen. Cn. Th., zezem patrzanie. Wiod., Boh. blikawost. Lekarstwo na rozokość, t. j. aby dziecię świdrem nie patrzyło. Spici. 188.

RÓŻOKRASY, a, e, piękny jak róża, rofenfdjćm. Miłość ró-żokrasa. Hul. Ow. 102. — (ROZONACZYĆ, ob. Ona-czyć). — RÓŻOPALCY, a, e, n. p. Różopalca, jutrzenka. Przyb. Luz. 524, różanoręka, rofenftngerig ; Eccl. pomo-nepcTHUH. RÓŻOPŁODNY, a, e, w róże obfitujący; Croat. rosoplöden, fruchtbar an fRofen, rofenjeugenb.

ROZORAC, f. rozorze cz. dok., rozoruje pr. ; Boh. rozwo-rati ; Rag. razoritti, razoratti, razaaram ; Slav. razoriti ; Ross. pa3opaTb, pacnaxaib, pacnaxHBan»; orząc rozburzyć, pługiem rozwalić; jerpfUigen, mit bem Pfluge jer* reißen. Role sąsiedzkie zawsze rozorujesz, 1 za miedze sieroce dalej postępujesz. Lib. Hor. 56. ROZORNY , a, e,₅ do rozorania, jerppgbar; Ross. pacnainmiił.

RÓŻOWY, a, e, od róży, fRofett * ; Boh. ruźowy ; Slov. różowi ; Sorab. 2. rożowi; Croat. rośni; Ross. p030Bbiii; Ecd. iminnanï. Twarz rumianą wstyd różowy płoni. Hul. Ow. 91. Pugilares różowy. Weg. Marm. 3, 22. różowego koloru, rofenfarbig. Różowy kolor, różany Slav. ruxicsna boja. Trzy rzędy wedle siebie jak koronka z linijek splecione zowią się węzłem różowym. Jak. Art. 2,

, zau-

na on

rozpacznćj śmierci, «chowaj nas panie. Módl. Gd. 406. — §. b) Do rozpaczy wiodący, öerjroeifelt. Przyszło mu na koniec rozpaczny. Chrośc. Fars. 506. Błąd tych ludzi tak jest rozpaczny, iż się sam zabija własną ręką. cudzej nie potrzebuję. Birk. Dom. 165. ROZPACZYĆ cz. dok.. ROZPACZAĆ niedok. ; Boh. zaufati, (cf. zaufać) ; Sorab. 4. zaczwubluyu; Carn. zâgam ; Vind. szviblati, sazviblat, lezati, f dvoyti, sdvojiti, odvupati, szagati, zagati, sazagati; Croat. zdvojiti, zdvâjam ; Ross. OTqa-flTbca, omaflBaibca, ymuTb, ynuBaib ; Eccl. OTHa^eacAH-THca ; nadzieję utracić, zwątpić, oerjmeifeln. Nie rozpaczajmy, 'to może jeszcze wyjść na dobre. Teat. 19. c, 402. Nie trzeba o młodych rozpaczać, ale też trzeba ich umieć poprawiać. Teat. 26. c, 95. Nie zaraz to rozpaczać, choć kość padnie lichem. Pot. Arg. 173. Lekarze już byli o nim rozpaczali. Birk. Dom. 153. Wielce się tym gryzł i rozpaczał, że nie mógł swoich ratować. Ustrz. Kruc. 2, 141.

fallen. Rozpad galery. Aar. Tac. 2, 221. ROZPADAĆ, ob. Rozpaść. ROZPADLINA, y, £., rysa, otwor padnięcia się, z rozpęknęcia; ctlt 9îtj3, eine ©palte; Boh. roztrżenina, trżenj; Sorab. i. rozpadnencza, kwëkancza, zpadancza, rozkwótżo ; Vind. respad, luknja, poklina, sianje, spok, poklei; Croat. razpuk, puchina, räzor; Rag. rasap, râzor, puklina, puklotina; Bosn. puklina, ęjepotina ; Ross. pa3me^HHa, ipemnua, TpemnHKa, npo-cocb, pa34H0H, pa34B0HKa , (cf. rozdwoić). Rozpadlina, ‘skała, Volck. 307. Gdy się drzewa szczepają od zeschnięcia , tedy rozpadlina albo skałuba tylko do rdzenia bywa, rzadko głębsza. Cresc. 53. Rozpadliny gruntu rzygają wysoko płomieńmi. Przyb. Ab. 159. Rozpadliny ust u dzieci, tak jakoby je umyślnie pokrajał, bywają dla twardości brodawek piersi mamczynych. Spicz. 187. Rozpadlina przy paznogciu , pterygium. Cn. Th. 929. za-nogcica, ber 9?tetnagel, am ftinger. ROZPADŁY, ROZ-PADLISTY, a, e; (Vind. respadliu, flabofiden, luknjast; Bosn. raspallo ; Croat. razpadlyiv; Rag. raspadiv, raspa-dm); rysujący się, pełen rozpadlin, i)oE 5tiffc unb 33i)r> ften. Ziemia rozpadłemi zewsząd usty o deszcze woła. Módl. Gd. 79, Świeżych wód szemrzące zdroje z ścian rozpadlistych opok wytryskują. Przyb. Luz. 85. Chaos rozpadzisty. Przyb. Milt. 318. Była jedna część muru rozpadła, i ta przepadlina trwa jeszcze dotąd. Sk. Dz. 532. — *g. Przewierzgnieni w konie, w ziemne prochy tłukli rozpadłemi nogi; pede bisulco. Zebr. Ow. 165.

które się kładą w sied, aby się nie przewracała w miej- Post. 31. Każdy rozpamiętywaj dziwne sprawy boga. scach zarosłych. Skarb., ©preijjftöcfe trt ben 9?e£en; cf. roz- Kanc. Gd. 17. Do tego mówię, abyśmy roczną pamiątkę

piąć, rozpinać.

ROZPAKOWAĆ cz. dok., (distng. Boh. rozpakowati wątpliwym czynić; Etym. pak); różnie odpakować ; Vind. res-bafati; Croat. raztovorùjem, (cf. towary); Bosn. raspartiti, rasparrttiti, rastovariti, ahpacfett, anöpacfen. Muszę sam

być przy rozpakowaniu moich rzeczy. Teat. 19, 11. Od- ROZPAPLAC cz. dok., paplać rozgadać, 3crplappew, oerplappern. pocznę u siebie i rozpakuje się. Tort. 19, 21, (ob. Roz- Rozpaplać się recipr., zapędzić się w paplanie, tnö ^lap* gościć się).    pem geraden; Ross. pa3rpe3HTbCfl.

ROZPALIĆ cz. dok, Rozpa ć niedok., Rozp wać frequ.; ROZPAR, u, m., skwar , upał, große <pij$e; Boh. rozpal. Boh. ropaliti, razpalowati, Slov. rozpalugi ; orab. 2. ża-    Wychodzi żółw' z skorupy ku słonecznym rozparom.

glisch ; Garn. resveliti, resvelem , (cf. rozbielić) ; ) Croat.    Tward. Wł. 224. et 176. Tward. W. D. 4. Rozpar pło-

razparujèm, razvruchûjem, razvruchiti, razbelyûjem, ognye- mienny Etny nieszkodnym dymu kłębem liże szron ościen-nim, Lat. ignio, ob. Ogień, zaognić; Ross. pacnaiiiTb, ny. Zab. 15, 20. Kniaź.— Fig. Mnie wnętrze pali

par płomienny, i aż do szpiku przesusza kości. Zab. 10, 413. Kniaź. — Rozpar ziemny * wyziew przez gorąco z ziemi powstający, parow-anie ziemi, 3InÖbünftltng. Wyziewy z uschłych wód i rozparów wywiedzione ziemnych. Nar. Dz. 3. 188, Zab. 12, 241. Ten proszek, coś go z ziemi rozparu, Aż po za jasne wyniósł obłoki. Kniaź. Poez. 1, 4. — §. Chym. Rozpar, gaz, wyraża stan jakiegokolwiek ciała , w kształcie powietrznym , sprężystym , lekkim, fluidum elasticum aëriforme. Mier. Mskr.

tak wielkiego dobrodziejstwa bożego z nabożeństwem rozpamiętywali. Biał. Post. 46. Rozpamiętawszy a rozczy-tawszy przeszły żywot swój.... W. Post. W. 2, 134. W słodkich myślach zatopiony, Rozpamiętywam starych wieków dzieła. Karp. 1, 79.

EL

CJ

Cn

roz-

pacnajaTŁ, KaiirrL, pa3KaaiiTB, pa3KaiHBaTb, nananin,,

HaKaaiiBaTB, ropamiTL ; Eccl. pa3naaaro ; w największym stopniu rozgrzewać, er^tßen, entflammen, glüftenb machem Kazał, żeby rozpalili piec siedm kroć więcej, niż więc rozpaliwano. Budn. Ban. 3, 19. Wiatr gasi, światło rozpala zarzewie. Teat. 20, 41. Rozpalenie, Boh. rozpal ; Eccl. pa34emeHie, pa^emeHie. Rozpalony, glüljenb ;

Boh. żihawy; Sorab. 1. zahliwć; Vind. resbielen, res-belen ; Bosn. usjello , goruchje ; Slav. sjajan ; Ross. orae-na.it.iiMH, onienajMMMM; Eccl. ortiienanurŁ, pa35KH3aie.iL- ROZPARAC, ob, Rozpróć.

hhm. Sztuka żelaza rozpalonego. Kiok. Turk. 172. Roz- ROZPARCHOWATY, a, e, n. p. Rozparchowata ruda łupią— palone żelażo węglami, Które wyjąwszy kow’al    krzywemi    ca się w tabliczki. Os. Zel. 34. Ruda rozparchowata,

kleszczami , Topi w wodzie , to zatym pryska    zamoczo-»    która żelazo plamiste i rozpadające się wydaje, ib. 83.

ne, I popiskuje, w mokrzy ciepłej zagrążone.    Zebr. Ow.    ctttc Ijöcferige, fcfeltpptgc (Srjaber.

302. Obwiniony o powtórne złodziejstwo, z tych musi ROZPARCIE, ob. Rozeprzeć.

jeden odwód wybierać, albo żelazo czerwono rozpalone ROZPARNY, a, e, rozparzający, rozpalający; entjfmbettb, ent* w ręku nosić, albo w ukrop ^wrzący rękę po łokieć za- flammcnb, Cfl;t|cnb. Już mgliste jasny Cefej pędzi z nie-moczyć. Szczerb. Sax. 17. Żelazo kuć, póki    rozpalone.    ba cienie, Procyon miota wściekły rozparne płomienie.

kug; wtedy ruże trhagü , kecł kwitnu; (ob. łyka drzeć).

Rozpalone kule, rozgrzane aż do czerwoności w piecyku , do podpalenia budowli nieprzyjacielskich. Jak. Art.

3, 314, gluficnbe ^itgellt. Rozpalenie, rozpalono adverb.

Eccl. pa3najibnli, ropaao, 5Kapno. Rozpalić się, glü^cnb werben, flluften; Boh. żhnu, żhnauti, żehf (cf. żegać), ohni-wéti ; Vind. resbilen biti, gorezh postali, ognjen gratati ;

Croat. razparujèmsze. — Fig. tr. Gwałtowne śrzodki tym bardziej rożpalają ognie miłości. Teat. 54, 54. rozniecają, entflammen, anfadjcn. Gniewem rozpalony, stracił przytomność. Teat. 4,77. rozjątrzony, twit 3orit entbrannt.

Rozpalił się, tupnął nogami. Teat. 30, 83, er geriet^ in

$tf$e. Nie wie, co widzi, lecz się tymże rozpaliwa , ROZPASAĆ, f. rozpasze cz. dok., Rozpasować, rozpasuje 1 oczy ten błąd bestwi, co i oszukiwa. Otw. Ow. 121.

ROZPALTSTY, a, e, — o adverb., mogący być rozpalonym , entjnnblmr, möglich gh'ilienb jtt machen. Cn. Th. 929.

ROZPAMIETAC cz. dok., Rozpamiętywać niedok., rozpomi-nać, rozważać, rozbaczać; bitrchbeitfen, uberbenfeit, bc> trauten, erwägen; (Slov. rozpominâm se; rozpomenutj recordatio). Gdy dusza rozsądek czyni o rzeczach, zowie się rozumem; gdy rozpamiętywa rzeczy, zowie się pamięcią. Sak. Dusz. 67. Rozpamiętywaliśmy pierwszej niedzieli adwentu, przyjście pana naszego pokorne. Biał.

Teat. 43. c, 160, Slov. dokud’ żelezo hori (ge    żerawć),    Hor. 2, 193. Kniaź. ROZPAROMIAR , u, w?., Chym. ga

zomètre: narzędzie rozmierzania objętości istot rozparo-wych. Mier. Mskr. ROZPAROWY, a, e, od rozparu , wyziewowy, aëriforme, luftförmig. Mier. Mskr. — ( ROZPARTY, ob. Rozeprzeć). — ROZPARZYĆ cz. dok. Roz-parzać niedoli.', Boh. rozparjm ; Bosn. rasparriti ; Vind. respariti , resvrezhiti ; Croat. razparujem; Ross. pacna-piiTL, pacnapiiBaTb ; parząc rozgrzewać, rozpalić, rozżarzyć; bnrd)marmctt, erwärmen, bimprulteit, burchMljen. Ta-tarzyn szkapie zaciąwszy żyłę , juchę z jagłami rozparzy, Tak tym brzydki pohaniec sprosną gębę parzy. Paszk. Dz. 4. — Fig. Kontent jestem, żem jej serce mym ogniem rozparzył. Teat. 46. c, 91.

niedok., Rozpasywać frequ. ; Boh. rozpasati , rozpasow’ati ; Rag, razpàssati; Bosn. raspassati, odpassati; Croat. raz-passńjem ; Ross. pacnoacaTb , pacnoacbiBaTb ; odpasać, pas odjąć, rozpuścić ; anfgurten, ben ©nrt abnehmeit, auf* machen, nachlaffen. Na ‘czci u kogo jedząc, rozpasować się. Eraz. Dw. E 3. Głowy wiążcie, rozpasujcie szaty, resolvite. Zebr. Ow. 13. Rozpasanie Ross. pacnoacKa, pacnoacaHie, pacnoHCbiBame. Rozpasany, Croat. razdräz; Ross. pacnoacHOH, na pacnaumy. Zarzuciwszy suknią na ramiona, chodzić, jest obyczaj rozpasanych knapów,

którzy wełnę piorą. Eraz. Ob. B. — §. Rozpasać się na ROZPĘCZNIEĆ neutr. dok., mocno napęcznieć, fel)r aufqueHen, co, Latini opposita łranslatione utuntuC: accingere se operi bid anlaufen. Ziarna pszeniczne od wilgotności rozpę-zaprzągać się. Cn. Th. 930. ftd) moju anfdjiden, fertig ma* cznieją. Syr. 832. ROZPĘCZYĆ cz. dok., rozpęczniałym d)eU, etroaä unternehmen. — Rozpasać kogo, rozpuścić    uczynić, aufquellen ntadjen. Po żytnym obroku koniowi

kogo, wodze mu popuści; einem freien Sauf laffen, tl)nt    W pięć godzin pić dawać, bo inaczejby go rozpeczyło,

ben Sfigrt fließen laffen, tfm auêgclaffen matten. Zdanie    żeby zdychać musiał. Syr. 915.

to się nie ostoi, że ludzi na rozpustę rozwięzuje, i na ROZPĘD, u, m., wielkie zapędzenie, rozmachanie, mocny grzechy rozpasuje. Salin. 4, 183. Złoto zwykło na wszel- zapęd; heftiger @d)tt)Ung, ^tnfturj, £)tnfd)teßen. Zwierz roz-kie zbrodnie rozpasywać ręki. Hor. 2, 25. Nar. Rozpasać    żarty w wściekłym rozpędzie się zbliża. Przyb. Luz. 26.

się recipr., auögelaffen merben. Na wszystkie zbytki się    Kopiami weń uderzyli, ale iż nie z rozpędu, nie byl

rozpasał. W. Post. W. 3, 478. Morszt. 212. Pospól- szkodliwie ranion. Papr. Hyc. 80. Wiatry obalały dachy

i szczyty wież górnych w rozpędzie. Przyb. Luz. 183. W największym długiego gadania rozpędzie, z tym się chlubił, że niedźwiedzia jamniczkami zaszczuł. Mon. 67, 386. Przez tynkowanie twarzy, kupne zębów rzędy, Myślą stanowić miłość i czasów rozpędy. Treb. S. M. 58. (pośpiech). ROZPĘDZIĆ cz. dok., Rozpędzać niedok., gonić, rozegnać, rozżonąć, rozprószyć; au3 etnanber treb ben, au» etnanber jagen, vertreiben, jerftrenen; Hoss. pa3-

stwo szczęsnym powodzeniem na złe się rozpasało. Pilch.

Sali 188. Na złe się rozpasali, wszystko za nic mają.

roz-

119

ROZPAŚĆ - ROZPATRZYĆ.

ROZPĘCZNIEĆ - ROZPĘTAĆ.

Bardz. Trag. 414. W zbytki wdali się rozpasane. Suszyć. Pieśń. 3, Q b. (niehamowne). Wr młodych leciech tak rozpasany na występki. Teat. 9. c, 82. (rozlany). Póki w jedności kościoła trwają, na grzechy się takie nie rozpaszą. Sk. Dz. 306.

1.    ROZPAŚĆ się, recipr., dok., Rozpadać się niedok. ; Boh.

rozpadnauti se , rozpadati se, rozpadawati se, rozśkle-    menyTb, pacnupaiL, pacnyraTb, pacnymaib, pa3cyHyTb,

bowati se; Sorab. 1. rozpadnu szo; Hag. raspasti-    (cf. rozsunąć); Eccl. pacnyAHTH, pacnymy. Zefir miły

se ; Croat. razpadamsze ; Bosn. raspastise, prosistise, pro-    chmury szkodliwe rozpędza. Kanc. Gd. 15. Gdy mię

pasti; Ross. pacnacTŁca, pacnaAaTtca, pa3iuejiHTbca, pa3-    czasem jaka troska swędzi, Kwarteezka wina kłopoty

me.iiiBaTbca ; Eccl. npockAaioca ; w rysy rozpękać , fftiffe    rozpędzi. Zab. 9, 37. Zabi. O jak jesteś kochana przy-

befmmnen , jerberften. Judasz rozpadł się na poły, a wycie-    jaciółko , wszystek mi smutek rozpędzasz. Teat. 37,162.

kły z niego wszystkie wnętrzności jego. Rej. Post. Ccc    ROZPĘDZAĆ się recipr., rozmachać się, rozbiegać się;

1. (rozpękł się). Próżno zewsząd z falami śmierć wpada    tnS kennen fommen, tnö Saufen geraden, rect)t tu ben ©turj

wybladła, Próżno burza na tysiąc części się rozpadła.    fommeit, Imtftitrjen. Przydaje koniowi bodźca, rozpędza

Zab. 5, 367. O rozpadnieniu kopyt. Hipp. 122. O roz- się, stawa przed domem ojcowskim. Staś. Num. 1, 191. padnieniu piętki, ib. 123. ob. Rozpadlina.    Skrzydła ich tak się rozpędziły, że i orła przelecą. Fa-

2.    ROZPAŚĆ, rozpasł, f. rozpasie cz. dok., Rozpasać nie-    lib. A 2. — *§. Jak wiatr popędliwy, wysokie wieże wy-

dok., pasząc roztuczyć, auf ber SłSetbe ntäften, fetft madjen.    wala, tak i apostołowie, duchem świętym napełnieni,

(Bosn. raspasti, rasploditi ; Rag. razpaasti staddo gregem rozpędziwszy się po-całym świecie .... Bzów. Roi. 95. augere, raspaastise moltipliearsi, animali che pascolano). . (różnie po świecie zapędziwszy się).

ROZPATRZYĆ cz. dok., Rozpatrzać niedok. ; Sorab. 1. roz- ROZPĘKNAĆ się recipr. dok., Rozpękać się niedok. ; Boh. hladuyu, rofladam, rozpominam ; Vind. resgledati, pre-    rozpuknauti se, rozpukali se ; Slov. rozpukugi se; Sorab.

gledati, resgleduvati ; Croat. razvigyüjem , razvidilszem ;    1. rozpuknu, rozpuknu szo; Vind. respokniti, spokniti ;

Bosn. razviditi, razgledati; Ross. pa3CMOTpkTb, pa3r.ia-    Bosn. raspuknutise, (raspuknuti, cinit puknuti) ; Hag. raz-

AtTb, pa3naAbiBaTb ; zobaczyć, roztrząsnąć, rozważyć;    puknuti, raspuknutise; Hoss. pacnyKHBaTbca, pa3me.WTb-

burd)fef>en, bnrdjft^ttgeu, prüfen. Malarz "rozpatruje przed    ca, pa3meaiiBaTbca ; pęknąć, rozpaść się; jerplttfien, jer*

się stawione wzory. Weg. Marin. 5, 101. Rozpatrywa-    berfłett. Godwin    jak judasz rozpękł się, a wypadły wnę-

nie , rozpatrzenie,    VM. pregled; Croat. râzgled. ROZ-    trzności jego. Sk. Zyw. 1, 51. (rozpadł się). Bodajbym

PATRZYĆ się recipr., uważyć, rozważyć; bctrad)ten, ge*    się rozpękł, jeżeli rozumiem słówko bajów jego. Teat.

ltau cmmgcn/aufmerffant burd)fel)cn, prüfen. Sułtana po-    7. c, 76. Niech się rozpęknę, jeżeli to nie prawda, ib.

waby Elmiry tak ujęły, że czuł niezmierną rozkosz roz-    7. c, 67. Rozpękły Hoss. pa3cl34Uiiilca. Rozpęknięcie,

patrując się w nich. Weg. Marm. 1, 55. Jam ją już    (Croat. razpuk; Hag. razpuknutje; Vind. spok, respok.

pierwej widywał, alem sie w niej dopiero wczoraj roz-    spokaliza , rianje). Łatwo się rozpękający, Vind. respo-

patrzył. Teat. i. c, 23. Znaj dobrze Tytusa, rozpatrz klin; Bosn. raspuknulivi, setose mosge raspuknuti. się w tej duszy. Teat. 45, 12. Perz. Lek. 148. Wziąłem ROZPEŁZNĄĆ neutr. jednll., rozleźć się, pr. et tr., auö ein» to" sobie mocno w    umysł, rozpatrzyć się wprzód dobrze    anber frieren;    Hoss. pacno.i3TiiCH, pacnaa3biBaibca. W

w ludziach, niż w    związek z niemi jakiego wnijść to-    bogu duch nie    jest rozlany, nie rozpełzłe powietrze, ale

warzystwa. Mon. 70, 290. Oddano konstytucyą królowi,    moc oświecająca. Pociej. 448. Darmo członki rozpełzłe

aby "sie rozpatrzył w całym związku roboty, i zdanie    biegły lekarz leczy, Niemasz ni spólnćj mocy, ni ducha,

swoje oświadczył. Gaz. Nar. 1 , 268. er foÓfe ftd) bartn Zab. 419.

reebt umfeljen, umfd)auen. Jeszcże nie jest rozpatrzona ROZPĘTAĆ cz. dok.; Rag. rasputtili, odputtiti; Hoss. pac-dobrze w osobie, obyczajach i stateczności jego. Mon.    nyTaTb, pacnyTbiBaTb ; z pęt wyzwolić, eutfeffeïn, fret)

73, 92. (jeszcze go dobrze nie zna).    machen. Kto puścił łosia wolnym, a kto rozpętał żubra

dzikiego? Budn. Job. 39, 8. (pęta jego któż rozwiązał.    uciekają od oblicza twojego. 1 Leop. Num. 10, 35. Kom-

Bibl. Gd.).    pania rozpierzcha się, jedni chodzą, drudzy powracają.

ROZPIĄĆ , f. rozepnie cz. jedntl., Rozpinać niedok. ; Boh.    Teat. 35. d, 93. Rozpierzchnijcie się wszyscy, szukajcie

rozepnauti, rozpjnati ; Sorab. 1. rozpinam; Carn. res-    go wszędy. Teat. 51, 27. Rozpierzchły Boh. rozprchly.

pnêm, respęti ; Vind. respéti, respél, respenćm , re-    — Rozpierzchłe adverb., n. p. Rozpierzchłe śnieg przy-

sapeti, reskopzhati, arspet; Croat. razpfnyam , razpel-    prószył włoski pieścidełka. Mon. 76, 1. Gałęzie rozpierz-

szem (* 1. distendo, 2. crucïfîgo; razpelo « krucyfix, raz-    chłe, sparsi, bez żadnego porządku po pniu rozrzucone,

m.,

kopchujem, razkopchiti, razgernuti, raźgrinyam); Dal.    Jundz. 2, 11. Rozpierzchnienie, ROZPIERZCH, u,

propinem distendo, crucifigo, (propelo » krucyfix) ; Hag.    nagłe rozprószenie w różne strony, pryśnienie ; bag 21ug*

razpcti , razapeti, razpignati , razpetgljalti, razapijgnam ;    eiuauberfprengcn, Slllgreißcn ; Sorab. 1. rozcżek. Nieba ude-

Bosn. raspeti, razapeti ; ( raspeti na krisg crucifigere,    rzą na cię z piorunów rozpierzchu. Mon. 71, 721. ROZ-

raspetje * krucyfix) ; Slav. razapeti ; Boss. paciiHyTb, pac-    PIERZYĆ cz. dok., Rozpierzać niedok., rozprószyć, jer*

imn>, pacniiHaTb; (pacnHyTb, pacumiaTb krzyżować), pac-    ftreuen, jerftieben. On może nawy, łodzie, galeony, Pod

naiHTb, nacria.ïiiBaTL, HarmMTb, nanajHBarb, pa3CTerHyTb,    Brunduzyum spali i rozpierzy. Chrośc. Fars. 583

pacTeraîb , pa3CTernmaTb, pacutnmb , pacutn.iBTb, ot- ROZPIEŚCIĆ kogo cz.dok., Rozpieszczać niedok., pieszczo-CTerHyTb, OTCianiBaib ; (Eccl. pa^miiMTeah , nponimaieb,    tami roznarowić kogo, einen »erjftrteln ; Bag. razblûditi,

krzyżownik); rozpościerać, rozbijać, augfpanncn. Sukna    razbludivati, razmàzati ; Bosn. razblûditi; Croat. prokshiii;

na ramy rozpinają, wyciągają. Gród. Dis. E. Tyfis naj-    Boss. aiaoiTb, ntwy, JteaiTb, H3HkacnTb (cf. nigus), 6a-

pierwszy w morzu rozpiął żagle. Bardz. Trag. 87. Roz-    JiOBaTb. Rozpieszczony (Bag. razbluudjen). Rozpieszcze-

pięte łóżko; Vind. napneuna postel, fhpanpat, bag ©panu*    nie Bosn. razbłudnost, razbluda. Spodziewali się, aby

bett, łóżko do rozpinania. — *§. Oto baranek, którego-    miał położyć wezgłówko pod nasze ciało, na którymby

ście wy rozpięli, i grobu oddali. Pim. Kam. 249. (ukrzy-    smaczno spali, t. j. rozpieścić je, abo dać jaką przyczy-

żowali). — §. Rozpinać, odpinać; aitffltöpfeit, auffjefteln.    nę, abyśmy się radowali, w tych rzeczach, w których

Cn. Th. 930. ROZPIĄKA, i, i., rozpiąka w warsztacie    się nie godzi. Baz. f/st. 204. Ludzie rozpieszczonego ży-

tkacza , służy do rozpinania roboty. Magier. Mskr. bag    wota, nie godzą się na rycerski stan. Modrz. Baz. 436,

©pretf(I)ol$ hep ben Setnntebern.

ROZPIĆ się recipr. dok., Rozpijać się niedok., przywyknąć

(cf. papinkowaty). Omfala z Herkulesa śmiała się, jak z człowieka najrozpieszczeńszego. Jabl Tel. 205. Jak ty pijaństwu, fag ©aufen fontinen, ftd) bent ütrunfe ergeben;    się mogłeś rozpieścić w kochance, Miasto żony dajesz

(Boss. pacniiTb, pacnuBaTb wypić, spełnić, popijać po    przystęp brance. Chrośc. Ow. 8. rozkochać się, ftd) jdrt*

woli); Boss. pacnyjiHKaTbca. Gdy sio człowiek rozpije,    Itcfyft »erheben.

88, ob. Rozpoić.

ROZPIĘĆ, rozpiekł, f. rozpiecze cz. dok., Rozpiekać niedok., dobrze wypiec, gut rtitSbaćfcn, jerbaefen; (Boh. roz-pekati, rozpecy; Bosn. raspechjati kruh). Rozpięć się, dobrze się wypiec, tud)ttg augbacfeit. W ogniu się to naczynie rozpiekło, a sól wytrzeszczała. Torz. 244. Wsta- ROZPINAĆ, ob. Rozpiąć, wić te mieszaniny na wolnym ogniu, aż sie dobrze roz-pieką. ib. 245. ROZP1ECZĘTOWAĆ cz. dok., Rozpie-czętowywać częstl., rozpieczętowuje pr. ; odpieczętować, aufftegeltt, bag ©tegel aufbrccbcn, erbreien; Boh. rozpeće-titi, rozpećetowati ; Bosn. raspecjattiti ; Bag. odpecjattiti, razpecjattiti ; Croat. razpeehatiti, razpechatujem ; Slav. otvoriti knjigu; Eccl. pacnenaTUBaio, omenaTbiBaio ; Boss. pacnenaiaTŁ, pacneuaTbiBaTb. Czemubyś tego listu nie miał rozpieczętować? Teat. 48, 78. Zab. 2, 354. Alb.

Do rozpieczętowania, mogący być rozpieczętowanym,

Croat. razpechatni; Bag. razpecjatni, odpecjatni.

ROZPIERAĆ , ob. Rozeprzeć.

ROZPIERZCHNĄĆ się, rozpierzchli się rec. jedntl., Rozpierzchać się niedok., (Etym. pióro, pierza) ; Boh. roz-prchnauti se , rozprehati se ; (rozprchljm se rozgniewać się), rozutikati se ; Sorab. 1. rozeżekam ; Boss. pa3-ópecTbca , pa3Ópo4HTbCfl ; rozskoczyć się, mig etitanbcr ftteben, aug etitanbcr laufen, »on etnanber fite*

^ett. Niech się rozpierzchną nieprzyjaciele twoi, a niech

tedy żołądek więcej napoju w się bierze, niżeli przed- ROZPIĘCIE, ROZPIĘTY, ob. Rozpiąć. ROZPIJAĆ, ob. Rozpić. tym brał. Sak. Probl. 176.—*Activ. Rozpić kogo. Przestr. ROZPILOWAĆ cz. dok., piłą rozerznąć , jerfagen ; Boss.

pacnioHTb, pacniUbiBaTb ; Eccl. paaniwoByjo. Rozpiłowa-nie; Boss. paciubiua, bag ^erfaßen.,— §. Pilnikiem roz-piłować lub rozetrzeć, jerfetlett. Ćwierć dukata grubym pilnikiem rozpiłowawszy, z tym zmieszać proszkiem, tak aby na dno złoto nie upadło. Torz. 98.

rozbiódz się;

120

ROZPIĄĆ - ROZPIERZCHNĄĆ.

ROZPIERZCH - ROZPISAĆ.

ROZPIS, u, m., niezezwalające zdanie, różnica, niezgoda; 3Serfd)teben^ett ber fOîeçnung, Sîicbtetnbefitgfeit, SBtberfprud). (Boss. pocniicŁ spis, regiestr, pocnucKa, pacnucKa, poc-micouKa kwit; Eccl. pocnucb, raaun/^ia, oaaBjeme treść rozdziałów, prospekt). Kiedy w rozwiązaniu sprawy różność zdań sędziów czyli rozpis zajdzie, na ów czas każdy przyczynę przekonania swego wyraża. Ostr. Pr. Cyw. 2, 247. Sejm. Gród. 2, 214. ROZPISAĆ, /. rozpisze cz. dok., rozpisuje pr., Rozpisywać frequ.\ Boh. roze-psati, rozpisowati ; Boss. pacimcaTb, pacnncbiBUTb ; Eccl. pa3nncyto ; różnie, do różnych , na różne miejsca popisać, an »tele oerfd)tebcntltd) febretben. (Bosn. raspisati defi-nire, rnspisalaę zemglje geographus; Bag. razpîsati de-finire). Rozpisałem listy do różnych przyjaciół i krewnych. Kras. Dos. 48. Orygenes miał tych, co jego księgi roz-pisowali. Sk. Dz. 113. różnie przepisowali, »erfdjtebentlid) abfd)retben. — §• Rozpisuję lud na osadę miasta, żołnierza na roty; fcbrtftlid) abt^etlen, etntbeilen, anorbnen. Pułkownik stanowiska i leże rozpisował sobie po dobrach

ROZPISAĆ - ROZPLATAĆ.

ROZPŁATAĆ - ROZPLEŚĆ. 121

duchownych. Birk. Exorb. 28. Rozpisowanie żołnierza na ROZPŁATAĆ cz.dok., rozciąć, spłatać; (Boh. rozpoltiti we-roty, decuriatio. Cn. Th. 950. — g. Rozpisuję rok, pomykam roku, zwłoczę sprawę. Cn. Th. 950. bert Termin Weiter fnnatlS fdjretben. Rozpisany rok, ob. zawieszona sprawa. Rozpisanie roku * odwłoka prawna. ROZPISAĆ się recipr. ; Boss. pacnncaTbca; zapędzić się w pisanie, tnŚ ©cfyreiben geratjjcn. Niemcy najbardziej się koło rzeczy kopalnych rozpisali. Kluk. Kop. 2, 7.— Rozpisać się, różnie odpisać się, nie zgadzać się, tttcfyt bepfłtmtnen; Eccl.

pa3riamaK)CH, pa3r,iacyioca. Rozpisanie się Eccl. pa3-    pałasz we krwi twej opłukam, rozpłatawszy ci łeb od

cionie, paçmciiie ROZP1SOWY, a, e, od rozpisu, bte    ucha do ucha. Teat. 9, 66. Pierwszym przycięciem gębę

3$erfd)tebcnf?cit ber SDîe^nungen betreffenb. W senteneyonarzu    mu rozpłatał. Mon. 64,' 255. Junaków najmilsze wyrazy

rozpisowym sędziowie zdania swoje większości przeci-    są: ściąć, rozsiekać, rozpłatać. Teat. 56. b, 65. Roz-

wne, zapisować mają; rozpis jednak takowy nie ma nic    płatanie, ‘rozpłat (Cum. resplat, respok). Do rozpłatania,

ubliżać wyrokowi większością zapadłemu. Sejm. Grodz.    dający się rozpłatać, Rag. razplativ scissilis; Bosn-. ra-

splativi.

R0ZP1STY, ROSPISTY, a, e, ROSPISTO adv erb., Cn. Th. ROZPLATAĆ cz. dok., zaplatanego co rozpleść, odpłatać; 950; ROSPITY, R0SP1T0. Syr. 1001. Rospisto, ro-spistego co, rospiste warzenie, rospista kasza; coclura pultis crassior et distinctis seu non confusis granis. Cn. ROZPŁAWTC cz. dok., Rozpławiać niedok. ; Boss. pacn.ia-Th. bief gefodjt, aber fo, bap bie Körner ganj bletben. Rospista kasza, sypka kasza, tak gotowana, że się rozsypuje. Włod. Ryż rozpito warzony w polewce. Syr. 1001.

Ryż rozpito dobrze uwarzony z polewką kapłonią, ib.

ROZPŁACIĆ cz. dok., różnie wypłacić; Croat. razplâcham d'\ssolvo, »erjdjiebentlid) abjafden.

ROZPŁAKAĆ się f. rozpłacze się recipr. dok., rozpłakuje się pr. ; Boh. rozplakat se, rozplakawati se ; Rag. rasplak-katise ; (activ. Rag. rasplakkati tkoga * rozrzewnić kogo);

Ross. pacmtaKaTŁca, pa3Bonim>CH, pa3BinŁca , (cf. wyć); nieutulono płakać, nie przestać płakać; ,fid) jer*

meinen, in tränen jerfheßen, in« Seinen îtmtnten. Cnoth- i, L ï" E i; 0 N Y * ob• RozP,eś,ć- . wv starzec rozpłakał sie z radoSci, patrząc na syna; ale ROZPLEM, u, m., rozmnażanie, rozpłod; baS ftortpffonjen, wkrótce rozpłakał sie i‘z żalu, dowiadując sie o śmierci    gortpflanjnng. Ledwie co wybór między ludźmi i zwie-

brata Staś Num 1 ‘212. Teat. 42. d,3. Para dziatek    rzęty Zachowany na rozplem od zguby wyjęty. Przyb.

biega w kiło rozpłakana, Beczą i chwytają się ojca za    Mt. 375 ROZPLEMIĆ, ROZPLENIĆ dok.. Rozpleniana Przyb Ab 226. Nie ukazujmy dziecięciu cacka,    miąć niedok. ; Boh. rozplemeniti, rozplemenowat. ; rozpło-

którego mu dać nie można,* bo się rozpłacze! Staś. Za-    àz,6, rozkrzewić ; fortpffonscn, ommÿrett. Tu Pomona so-

gczyste owoce rozplemia, łym milsze, iż je rodzi bez

ROZPLASAĆ sie reehr. dok.-, Ross.. pacimcaTtcn ; roztań- uprawy ziemia. Przyb. Luz. 280 kalii ci ziemia Rozma-cowaé sie, in« Snnjeit (jerat^n.    Ujcl, żyjących stworzeń me rozplem,a? Przyb. U,U. 247.

ROZPRASZAĆ, ob. Rozpłoszyć.    T ** W niektórych krajach klasztory zbyt są rozple-

ROZPŁASZCZYĆ cz. dok., Rozpłaszczać niedok., 'ROZPŁA-    »'«»e; ale tez w wielu miejscach ledwo się gdzie znaj-

SKOWAĆ, n.p. miedź. Mącz. ; Boh. rozplesknauti ; Bom.    <4 Sra». Pod. 2, lo7. rozmnożone,

raspleskati, rasplosnatiti; Rag. raspleskatti, rasplosniUij ROZPLEŚĆ, rozplótł, f. rozplecie, rozplotę cz. dok., Roz-(raspleskan, plosnast, plossan * płaski); Croat. razple-    płatać niedok., rozplątuje contins, Boh. rozplesti; Vind.

sznut allisus, illisus ; Ross. pacMOiumb, pacnwmiiBaTŁ ;    resplesti, resnisati, resdeniti, gorresnisati ; Croat. razple-

Spłaszczyć co, płaskim uczynić, płasko rozklepać; flad)    szti, razplćtam ; Bosn. razplesti; Rag. razplèsti; Ross.

r.iacfrcn, platt f erlagen. — Transi. Gdy tytuł króla sobie    pacu^ecTb, pacn.ieTan. ; odpłatać co splecionego, auf*

śmie ten szalbierz właszczyć, Każ go rzecze, gwoździa-    flechten. Włos jej rozpleciony po wietrze, i tam i sam

mi na krzyżu rozpłaszczyć. Pot. Zac. 125. (rozpiąć, roz-    chodził. P. Kchan, Jer. 65. Póki Apollo włosy We dwie

bić). Nad odyńeem na ziemi rozpłaszczonym stoją, Dzi-    rozplątuje kosy .... Pelr. Hor. 2, Q. Rozplotę ploty jej.

wując się lubo się tknąć go jeszcze boją. Zebr. Ow.    Rej. Post. K 6. — Transi, fig. Rozpleść co * rozgadać

$01* ROZPŁASZCZYCIEL*. a, m., który rospłaszcza , ber    co, rozpaplać; aućłplaubent, auSfdmtajjeit. Przechodzi się

^lattfd)lager • Rag. razplosctitegl, n. p. złota, ber ©Olb*    sekret z ucha do ucha, aż trafi na świegota, który sze-

fcfclnger    r°k° rozniesie i rozplecie z sporym naddatkiem. Pilch.

ROZPLATAĆ, ob. Rozpleść.    Se«, list: 5, 564. Prawdziwie nie mam skarbu żadnego,

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

pre na dwć, ob. Pół, ob. Połeć, ob. Rozpołowićj ; Vind. resdjati, gorsziepiti; Bosn. rasplatiti; Rag. rasplatiti; Ross. pacruacTaTb, pacmiacraBaib, tit jtttetp £wlften gerfpalten, entjlDCS) fpalten. Rozpłataj tę rybę, a wątrobę jej schowaj. W. Tob. 6, 5. (Rag. razplatùscja piscis infumatus). Gdy kucharz rybę rozpłatał, znalazł w wnętrznościach pierścień. Zab. 15, 42. Na pierwszym spotkaniu na pół go jak szczupaka, rozpłatałem. Boh. Kom. 4, 246. Ten

2, 214.

roz-

entminen, airê. etnanber bringen, au3 entanber fmtpfen. Węzeł rozplatać. Weg. AJ arm. 1, 27.    -, ;

BHTb, pacnjaB.iHTb ; roztopić, serjdmtclscn. Rozpławienie, roztopienie Ross. pacrnaBKa. Rozpławić się, roztopić się, rozpłynąć się Eccl. pa3Hui3amca. ROZPŁAWNY, a, e, roztopiony, jerfdjmoljen. — Fig. Rozpławne od puchliny członki. Hor. i, 195.    ,    ,

ROZPLAZNĄG nijak, jedntl., rozpłynąć, rozleźć się

knąwszy; gerfltefSen, sergejien, j. 23. tm 2Baffer. X. Kam. Który się pojawi kolwiek mąż do tej rzeki, z niej niechaj ‘wystanie Pólmężem, i tknąwszy wód rozplazłym się stanie ; subito rnollescat in undis. Zebr. Ow. 90.

rozmo-

16

122

ROZPLESZCZEĆ - ROZPŁYŃ.

ROZPŁYNĄĆ - ROZPOIĆ.

to tylko bajkę ktościś rozplótł. Teat. 11, 65. Ta    niepo-    drugiej ruszają się, i kształt biorą od naczynia, w któ-

czciwa gęba tę rozplotła. Boh. Kom. 2, 299.    rym są zawarte, to ciało nazywamy rozpłynem, liquidum.

ROZPLESZCZEĆ cz. dok., Rozpleskaó niedok.-, Ross. pacrue-    Rog. Dos. 1, 66, (cf. rozciek). Woda i* insze rozpłyny.

CKaTt, paciuiecKHBaTb, pacnamwBaTb ; z plaskiem rozlać,    Jak. Mat. 3, 355. Wazki do rozpłynów, aèromelre. ib. 3,

roztopić, rozpuścić; plätfdjemb »ergießen, fließen machen,    386. ROZPŁYNĄĆ się recipr. jedntl., Rozpływać się

jerrtmten laffen. Lód jeżeli gdzie bałwanami stoi, Gęsta    niedok.; Boh. rozplynauti se; w różne strony odpływać'

go z góry kropla w szcząt rozpieszczę. Chrośc. Luk. 101.    au$ etnanber fdnuimmen. Ryby się rozpłynęły. Tr. — g.

ROZPŁÓD, u, m., ROZPŁODEK, dku, m., dem.-, Bosn.    Rozpłynąć, rozpuścić się w wodzie, roztaić się, w płyn

szo, roz-

rasplod, razrod, (rasplodnost propagatio) ; Croat. razplod    się rozejść; Boh. rozplynauti; Sorab. 1. żkru

propages , surculus ; Ross. paciuo^ ; rozkrzewienie , roz-    beżu szo ; Ross. pacnjtbrrbca, pacnÆHBaTLCH, pasmu^iTb ;

mnożenie, płód; bie ftortpflanjnng, Vermehrung, Śrut. Zy-    Eccl. pa3*H3aTHca, jerflteßeu, ju einem flüfftgen Körper mer*

ciem słońce natchnęło rozpłód radośny Zielonej wiosny.    ben, jergehett. Niektóre ciała suche, gdy się wystawią

Kniaź. Poez. 3, 4. Szarańcza gałęzie nawet z drzewa wy-    przez czas na powietrze, rozpływają się ; chociażby się

pasła, rozwlókłszy wszędzie roje rozpłodków swoich.    nic płynnego na nie nie wlało. Krumi. 89. Gdy ciał»

Krom. 722. — Fig. Poseł Krzyżacki, jakoby rozpło-    przez ciepło kształtu rozcieku nabierają, mówimy że się

dek jaki wewnętrznych rozterków między Polakami za-    rozpływają. Krumi. 179. Nie w każdej wodzie mydło się

rzuca; veluti seminarium. Krom. 596. siemię, zawziątek,    zupełnie rozpływa. Kluk. Kop. 1, 115. — Fig. transi.

zapłodek, Same ber 3nuetracf)t. ROZPŁODZIĆ cz. dok.,    Prędko się ta mgła rozwinie, I w deszcz łez gorzkich

Rozpładzać niedok. ; Boh. rozploditi, rozplozowati ; Bosn.    rozpłynie. Dar. Lot. 23. Załościwa, Powoli się na mokre

rasploditi, raskladiti, raspasti, raspaasti, (ob. Rozpaść,    łzy sama rozpływa. Otw. Ow. 635. Jak on mi dziękował,

rozpasać)^ Rag. rasploditli, razplodîvati ; Croat. razplo-    serce mi się rozpływało. Teat. 54. c, B 2. (rozrzewni-

dujem ; Ross. pactnoAHTb, paciuiowaTb..; rozplemić, roz-    ło). Wiem, że się Wc Panny serduszko aż rozpływa z

rodzić, rozmnożyć^ rozkrzewió; fortpflrtnjen, vermehren.    radości. Teat. 22, 50. ba$ $erj jerfloß, jerfdjmolj nor

Liczne potomstwo chce jeszcze rozpłodzić. Teat. 1. b,    greuben. Serca ogniem w nas gorzały, I słuchając go,

29. To było ich mieszkanie i rozpłodzenie ich. Budn. 1    prawie rozpływały. Odym. Św. 2, M m 3 b. (rozpływa-

Chron. A, 33. (rozród). Franca prędko się u nas rozpło-    ły się). Matka rozpływała się w pociesze z talentów sy-

dziła i rozmogła. Biel. św. 255. — Fig. O zwodzące    na. Kras. Pod. 2, 47. Tak mile poziewał, że damy na

złoto, Jak rozpładzasz na świecie występki z podłotą!    to patrząc, aż się rozpływały. Boh. Kom. 3, 267. — g.

Przyb. Luz. 261. — §. Grunt rozpładza deszcz rozcho-    Aż się radość po mnie rozpływa, gdym go słyszała mó-

dliwy. Zab. 15, 331. płodnym czyni, użyźnia, fmc&tbar    wiącego. Teat. 25. c, 105. rozchodzi się, rozszerza się ;

machen. ROZPŁODZ1CIEL, a, m., który rozpładza, roz-    Vergnügen ftromt über einen \)zx, »erbreitet fid; über eineu,

mnaża, ber §ortpflanjcr ; Rag. razploditegl, /. razplodite-    menu..

Bosborja-

gliza, razplodniza; Croat. razploditel, f. razploditelicza. ROZPOCZĄĆ, rozpoczął, /'.rozpocznie, rozpocznę cz. jedntl., ROZPŁÓKAĆ f. rozpłócze cz. dok., płucząc rozpuścić, au$* Rozpoczynać niedok. ; Croat. nachinyati ; EcclŚ

fpüblett, jerfpüblen; Ross. pa3imocKaTb.    bhth; poczynać, zaczynać; anfangen, anheben; quanquam

ROZPŁOMIENIĆ cz. dok., rozpalić, entflammen, entjfinben;    hic multiłudo significalur, quasi dicas: multa et varia in-

Eccl. BOcn.iaivieHHTH. Ludzi podżarzył i rozpłomienił, a    choare. Cn. Th., (ob. Porozpoczynać). Rozpocząć w mo-

potym krwią niewinną tuszył i gasił. Weryf. 19. ROZ-    cy naszej jest, skutkiem fortuna kieruje. Pilch!Sen. list.

PŁONĄĆ nijak, jedntl., zapalić się., entflammen,    ftch ent*    109. Rozpoczynający; Vind. sazhetnik, ber Slnfattger,

îünben; Bosn. rasplanuti exardescere.    Wiele rozpoczynającemu nic się nie szykuje. Pilch. Sali.

ROZPŁOSZYĆ cz. dok., Rozpłaszać niedok. ; Z?o/z. rozplaśiti ;    51 r Zostań, zakończymy rozpoczętą rozmowę. Teat. 49.

Ross. pacnyraib, pacnymaib ; Eccl. paciiA^iiTH , pacny-    b, 10. Noc rozpoczęła się. ib. 86."

my; popłochem rozprószyć, ycrfdjeiuf)en. Kto ciska ka- ROZPODZIAĆ, f. rozpodzieje cz. dok., Rozpodziewać nie-mieniem na j>taki, rożpłoszy je. Radź. Syr. 22, 23.    dok., podziewać, zapodziać; quanquam hic multitudo si-

Wilk porywa i-rozpłasza owce. W. Joan. 10, 12. Roz-    gnißcatur, quasi dicas: multa et varia distrahere. Cn. Th.

płoszył je pan z onego miejsca po weiornastkiéj ziemi,    931. yerfdńebcntltd) tyntym, bertßun, ttermcitben. Na cożeś

i ztamtąd rozegnał ich po wszystkich krainach. 1 Leop.    te pieniądze rozpodział? Tr.

Genes. 11, 8. (rozprószył. 3 Leop.). Rozpłoszenie Ross. ROZPOGODZIĆ cz dok., Rozpogadzać niedok. ; Bosn. razve-pacnojrox'B.    dritti ; Croat. razvedrùjem , razvedriti; Ross. pa3Be4pnTb;

*ROZPLOZNĄĆ się recipr. jedntl., rozejść się, rozpaść się;    zupełnie wypogadzać, gatR anf^ettcrn. Jej czoło zdało się

au$ etnanber fallen/ jerfaUcn. Go się chlubisz w*walech?    być już rozpogodzone. Przyb. Milt. 145.

doł twój. 3 I.eop.).

ROZPLUĆ cz. dok., Rozpluwać niedok., pluciem rozmiękczyć, djett, atiflbtljett.

scrfpucfen, jerfpepcn; Rag. razpgljùvati ; - Eccl. pacniesaro. 2. ROZPOIĆ kogo cz. dok., Rozpajać niedoli., przykładać ROZPŁYŃ, u, m., ein p(figer Körper, etmaö glüffigeê. Gdy cząsteczki nie są spojone, lecz wolno i osobno jedna od

rozplozł się witf twój! 1 Leop. Jer. 49, 4. (zszedł pa- 1. ROZPOIC cz.*dok. , Rozpajać niedok. ; Boh. rozpogiti ; doł twój. 3 Leop.).    Ross. pacnaarb, pacnattßaTb; rozkleić, ablütÇert, Ipg ma*

się do tego, żeby się kto rozpił, pijakiem go robić; et* nen 311m Säufer mad;en, iÿm baê Saufen angemöpen, ibn

junt ©offe »erfüfren. Żydzi umieją chłopa najsztuczniej ROZPOR, u, m., ROZPORKA, i, z. dem. ; (Boh. rozpor-zwodzić i rozpajać. Przestr. 246. Kolejno propinacye trzy-    ka ; Ross. pacnopua, ob. Rozwora); rozprócie, rozszcze-

mając, siebie i drugich rozpajali. Gaz. Nar. 1, 20. Ka-    panie, rozdzielenie; ba3 B^trennen, 2lbtreimen, Slbfpalten;

res-

zdy z tych dawnych królów w pijaństwie dziwne rzeczy    Boh. rozparek, rozparćek; Sorab. 1. rofpor; Vind.

broił, August zaś Polskę do reszty rozpoił. Kras. Mysz.    ziep, ziep, preziep; Croat. rózrez ; Ross. pa3pb3ï, npoS-

99. — Fig. Klęskami ląd utuczył, rzeki krwią rozpoił,    ma; (Eccl. pacatnieme, pacKOin» odszczepieństwo).— Fig.

zbójca w szarłat odziany, Filipowe plemię. Nar. Dz. 1,    Król Czeski nakłonił różne Śląskie książęta do podda-

139.    '    nia mu się, a rozporem ciała tego koronę swoje pomno-

R0ZP0Ł0W1Ć, ROZPOŁOWICZYĆ cz. dok., Rozpołowiać    żył. Nar. Hst. 6, 263. (rozczłonkowaniem). — §. Roz-

, m., 1) w sukni, bet

niedok.; (Boh. rozpolćiti, rozpuliti, rozpoltjm : Rag. ras-    pór, Rozporka, ROZPOREK, rku

polovitti, razpolûtiti ; Bosn. raspolo viti, razdjeliti; Croat.    @djlt| ttlt $letbc ; Boh. rozparek ; Morav. rozpor, rozporek;

razpolovlyujem) ; na dwie połowy rozdwoić, rozdzielić,    Sorab. 2. schliza. §. Fig. Drugi raz niech mają pokój pâtît pet) Hälften scrt^eilen, jerfpalten, pr. et tr. Rozpoło-    nieńskie rozporki. Pot. Jow. 120. Już to nie dworka, co

wionę nogi. Otiu. Oiu. 569. Rozpołowionemi kopytami,    nie ukaże rozporka. Rys. Ad. 21. — 2) Rozpora, rozprawa,

bisulcis, biły byki ziemię. Otw. Ow. 258. (racicami). Te    kłótnia; ®têput, (Streit; Boh. rozpor, spor. Wkrótce nami dwie osęce serce rozpołowiły. Pot. Arg. 566. (roz-    stąpi, z Stenelem rozpora; ar guet te. Hor. 1, 79. Dzie-

krajały). Wojsko wprzód rozpołowił Leszcz. H. S. 194.    weczkę gwałtem wziąć, na drodze pozbić; na to wszys-

Chrośc. Job. 199. Rez twego zdrowia Wszystka nam się tko nie rozpora. Falib. L 3. ROZPORNY, a, e, do roz-pociecha nasza rozpołowia. Pot. Arg. 741 (niecała; po-    prócia, rozłączny, jertrennRar; Vind. resporgliu, pargatliu.

łowę jej tylko czujemy). Z mniemania Faryzajskiego ro-    ROZPOROWY, a, e, od rozporu, £rennuttg3 * , ©djltü * ;

sła rozpołowiczona sprawiedliwość. Żarn. Post. 2, 335. Ross. pa3pt3HLiH.

Do rozpołowienia, rozdzielny na połowę; Rag. raspolo- R0ZP0RA1Ć cz. dok., różnie wyraić, yerfc&iebentließ oerfor« vgliv, raspolovni, t^CtlRctr.    gett, auéftrttten. Dlategom rodzonych twych rozporaiła W

ROZPOMNIEĆ cz. dok., Rozpominać niedoli , rozpamiętać,    ziemię inszą, tobie tu Leszno zostawiła. Tward. Mise.

rozważać; burdibenfett, überlegen, überbenfen; Siov. rozpo-    146.

mjnâm, rozpomenutj recordatio.\ Sorab. 1. rozpomnu, ROZPORĘ, ob. Rozpróć.

rozpominam, rozhladuyu. Rozpomnieć sobie rozliczność ROZPORZĄDZIĆ cz. dok., Rozporządzać niedoli. ; Ross. pac-dobrodziejstw, a rozmyślić sobie strach pogróżek pań-    nopa4HTb, pacnopawaTŁ; Eccl. MHH0pa3n0;i0HvHTH, uhho-

»er*

ROZPOŁOWIĆ - ROZPONKA.

ROZPOR - ROZPOSTRZEĆ. 123

skich. Rej. Ap. 19. W. Post. W. 156. Abyśmy sobie    pa3no,iaraTH : przyrządzać, przysposabiać; bereiten,

śmierć Jezusową rozpominali. Kanc. Gd. 236. Potym roz-    anftdlten, Juristen, orbnen. Mamy pana nad sobą, ten

pomnij sobie duszo moja zelżywość jego ciężką. Bzów.    nasze zamysły, Jako chce rozporządza, jako chce kieruje.

Roz. 73. Pilnie zdradę. Amuratową u siebie rozpominam.    Opal. Sat. 22 Chrystus rozporządza sercy naszemi. Bals.

Baz. Sk. 64. Rozpomnijże każdy dziś dobroć pana swe-    Niedz 1, 146. Nas wola boska stanem, kondycyą i spo-

go. Kanc. Gd. 58. Rozpomnij, żeś brał dobra twe za    sobnością, pięknie i nad zamiar doskonale rozporządziła,

żywota twego, a Łazarz niewczasy. Wiśn. 469. Rozpo-    Mon. 69, 595. w sposobność opatrzyła, womit oerforgcit.

mnij sobie na onego bogacza, iż jeden na maluczki czas    Rozporządzony; Ross. öjaroycrpoeHHuii, cf. uporządko-

użył rozkoszy, a drugi też na maluczki czas onéj nędzy    wany. Rozporządzenie, Vind. vnaredba, vnarejenje, no-

swojéj. Rej. Post. Y y 2. Rozpomnieli sobie krew' brata    ternarejenje ; Ross. ó.iaroycipoeHie , ójaroycrpoucTBO ;

swego. 1 Leop. 1 Mach. 9, 58. ROZPOMNIEĆ się rec. ;    Eccl. qiiHopa3iio.io?KeHie. Rozporządzenie wielu rzeczy,-

Boh. rozpomenauti se; z uwagą przypomnieć sobie, ftd)    ściągające się do pewnego celu, zgodnie umiarkowane

mit Slnfmerffamfcit erinnern, über etmaö Itadpinnen. Nie roz-    do wyprowadzenia żądanego skutku, nazywamy porząd-

pomniał się Joas na miłosierdzie, które z mm uczynił    kiem. Mpn. 75, 654.

Jojada. Bid. Post. 105. (nie rospomniał się. 5 Leop. 2 ROZPOSAZYĆ cz. dok., rozdawać, roztrwonić; mtśfpenben, Parał. 24, 22). Panie, *rozpomień się, żeś mię zlepił,    pertbim, PCrgeuben. Długo ciułane rozposażył zbiory na

jako błoto. 1 Leop. Job. 10, 9. Ani się rozpomniał na    święte uczynki Zab. 14, 255. Szym. Tam się nauczysz

podnóżek nóg swoich. 1 Leop. Lam. 2, 1. (ani wspo-    w szkole przebiegłej, wybornej, Jak grzecznie rozposa-

mniał. 3 Leop.). Teraz panie ‘rozpomień się na mię 1    żyć zbiory    przodków skrzętne. Kras. Sat. 65.

Leop. Tob. 5, 3; ('wspomień na mię. 3 ßeop.). Rozpo- ROZPOSCIER ACZ , a, m.\ Boss. pacnocTpaHHTCJit. ; rozsze-mień sie na Abrahama. 1 Leop. Exod. 32. Rozpomniał rzyciel, bpr 2htêbreiter. Jehowa stworzyciel niebios i roz-się na śluby święte swoje. Rej. Post. D dd 4. ROZPO-    pościerakz    ich. Budn. Jes. 42, 5. ROZPOSTRZEĆ, f.

M1NACZ, a, m. /który rozpomina , ber (Ertnnerer; Sorab.    rozpost/zy,    rozpostrze cz. dok., 'Rozpostrzać, Rozpoście-

1. rozpominaeżer, rozpemnik; f. rozpomnicżża.    rać, niedok.; Boh. rozprostrjti, rozestfjti, rozprostrenÿ,

ROZPONA, y, z., 1. ROZPONKA, i, £., dem., n.    p. Wacek    prostirati, prostru, (prostèradlo prześcieradło,    podstjrati

z rozponami, jak giermek jaki, za nim nosiła. Tward.    podścielać,    obstjram obwodzę, otaczam ; Slov. stref, strem;

Pasy. 85, ob. Rozpinka. — 2. ROZPONKA, rosponka,    Lat sternere, cf stratum, cf. Germ, ©treu); Sorab. 4.

roszponka, ziele na sałatę jesienną używane.    X. Kam.    pżeztżeram, pżezeżeram, pżeztru, pżiestriu,    pziestrim,

rapunculus, SłapiURel, ob. Rolnik dziki, rzepa    płonna.    pżestrież, pżeztrene tensus; Vmd. prestreti,    prestrem,

124

ROZPOSTRZEĆ.

ROZPOSTRZENIE - ROZPRAWA.

zhresprestreti, gorprestreti, resprestirati, s’prostreti, s’pro-stérl, spróstrem , trofiti, (resprostina, resprestrina, res-prostrifhe » przestrzeń); Carn. tresyti sternere, sprestrim * rozprzestrzeniam ; resprostina » przestrzeń ; Croat. raz-presztiram, razpresztert, izpresztiram, izpresztreti, proz-tirati, preztiram, prcsztiram, preszterlszem , przesztreti pcrsternere, (podsztreti, podsztiram, podszterlszem » podścielać, obsztiram , obszterlszena « opasać) ; Dal. izproszti-ram ; Rag. steratti, prostrjèti, prosttrati, razastrjêti, ras-trieti, obastrjêti, prostràniti (ob. Strona; prostran » przestronny), sternere, tendere, extendere; Bosn. sterati, pro-stranniti, prostriti, rosteghnuti (rozciągnąć), (prostriti odar * łóżko słać; Slav. prostćrti > nakrywać stół); Ross.

Rozpostarłem ja prośby moje przed królem, by mnie nie kazał odwieść. 1 Leop. Jer. 38, 26. rozwodziłem , aul etnanbcr fefcen, bartljun. Nie w sprawiedliwościach naszych rozpostrzamy prośby nasze przed obliczem twoim ; ale w lutościach twoich mnogich. 1 Leop. Dan. 9, 18. (rozpościeramy. Z Leop.). ROZPOSTRZENIE, ia, n., rozpościeranie; (Ross. pacnodepTie, pacnpocnipame, npo-CTepiie, npOCTpeme, ob. Przestrzeń); rozciąganie, rozpinanie; berô SÜirôbretten, SluSfpretßen, 9lu$bebnen. §. Bój rzekł : niech będzie rozpostrzenie między wodami. Radź. Genes. 1, 6., not. «to słowo wszystko w sobie zamyka, cokolwiek nad nami widać, tak na niebie, jako i na powietrzu», ba3 jjirmamcnt, bte SBefte beä $tmtne!3 ; (rozpo-pacnpocTepeTb, pacnpocrupaTb, npocTcpeTb, npocTHpaTb, starcie Bibl. Gd.). Uczynił bóg rozpostrzenie, i rozdzielioppos. spostrzedz się); rozszczepierzyć, rozpiąć, rozcią- lił wody. Salin. 2, 433, ob. Firmament, twierdzenie, gnać; anSfłrccfen, auJbe^tten, auöbrettctt. Tak znamienitą Utwierdzenie.

kondycyą rozpostartemi rękami zawitać nikt ni« ponie- ROZTOPN1EĆ nijak., dok., potem rozciec, tu ©c!)tt>Ctß jer» cha; obviis ulnis. Krom. 595. mit auSßcfprei^ten, offnen fließen; Ross. paenorfcTb, pa3onptTb.

Sinnen. Rozpostarcie rąk Eccl. pynonpodepiie. Rozpo- ROZPOTRZEBOWAĆ cz. dok., różnie wypotrzebować, oer* starty; Ross. npocTepTift, (cf. stert). Rozpostarte, roz-    ftfjiebentlłd) »erbrausen, attfbraudjen, oenoenben. Wydatki

piętę płótno. Gn. Th. 951. Bóg rozpostrza hiebiosa , ja-    rozpotrzebowane przez czas oblężenia. Jak. Art. 2, 560.

ko nić, a rozciąga je jako namiot na mieszkanie, i Leop. ROZPOWIEDZ1EĆ, /. rozpowie cz. dok., Rozpowiadać nic-Jez. 40, 22. Ostatni cyrkuł, większym się obracając obrotem , im więcej od spólnego śrzedniego odstępuje punktu, tym większą rozpościera się rozłożystością. Bardz.

Boet. 157. Bateo, rozszćrzam się, rozpostrzam się, otwo-rzysty jestem. Urs. Gr. 238. — Transi, fig. Rozciągnąć, rozszerzyć, rozwieść, flnébcfmett. Wszelkie rosnące ziele płód w sobie zawiera, Który się w nieśmiertelny rozdzaj

rozpościera. Zab. 6, 137. Rozpostarty szeroko Eccl. hg- ib. (wyłoz nam to podobieństwo. Bibl. Gd.). óouiHpOKiił. Rozpościerać państwo swoje, chorągwie ROZPOZNAĆ cz. dok., Rozpoznawać niedok., jasno aż do swoje, rozciągać proporce, moc swoje rozprzestrzenić, feilte ©etMlt mtflbejmen. Jam się chciał umknąć, żebyś miał miejsce lepiej swoje państwo rozpościerać. Teat. 6. b, 61. Grzechy chcą na sercu waszym proporce rozpo- SfiauaTb. ścierać. Birk. Zamoj. 5. Królestwo dyabelskie burzą, a ROZPOZYCZYĆ cz. dok., Rozpożyczać niedok., różnym ró-proporce Chrystusowe długo i szeroko rospościerają. Birk.    żnie pożyczyć, üerfd)teblten oerfdńebentlid) auélciften, borgen.

Dom. 41. Umysł, jak pan ciała, niech rozpostrze swe    Cn. Th., Boli. rozpuścili, rozpûgcjm, rozwèrjm, (cf. wie-

proporce. Gorn. Diu. 378. — $. Aliter: Rozpościerać    rzyciel) ; Sorab. 1. rofposchćżu, rofposchcżim.

proporce « chełpić się. Cn. Th. 951. ftć^ breit inneren, groß ROZPRAG, fi. rozpierze, rozpiorę cz. dok., Rozpierać niedok., inacóeit, groß tßim. — §. Nieprzyjaciele nad chłopy, nad    (distng. rozeprzeć), piorąc czyli praniem rozpuścić, jer*

mieszczany, nad budowaniem samym wielką srogość roz-    nńlfd)Clt ; Boh. rozeprati. •— §. Rozbić, tęgo wybić, jcrljaiien.

pościerali. krom. 288. wydziwiali. — §. Rozpostrzeć się ROZPRAGNIONY, a, e, mocno pragnący, febr bürftenb. Tu gdzie» Rozgościć się, rozgospodarować się, rozlokować żywioł twórczy z deszczami płodnemi Zstępuje w łono się; fid) loo einguartieren, fid) too fo tnie jn $aufe etnridp ropragionej ziemi. Kniaź. Boez. 1, 150. ten, fid)b too begitem m«d)en, nad) SBillfubr bifponiren. W ROZPRASZAĆ, ob. Rozprószyć.

zamku Smoleńskim największe wojsko się rozpostrze. ROZPRAWA, y, £, ROZPRAWKA, i, i. dem.; (Boh. roz-Biel. Sw. 273. (zmieści się, umieści się). Tak wiele ludzi przybyło do Krakowa , że się w mieście wszyscy rozpostrzeć nic mogli, aż polem drudzy leżeli. Biel 146.

Dom piękny, będziemy się mieli gdzie rozpostrzeć. Teat.

26, 71. Jeszcze to mój dom, nie masz Wc Pani prawa w nim się rozpościerać. Teat. 28, 79. — §. Rozpościerać się z rzeczą, rozwodzić się z rzeczą. Cn. Th. szerzyć się, ftd) rocittóuftig auśbretteit. rozmowy, co za słodkie dwóch czystych dusz rozpościeracie się! Teat. 47. c, 57. rozlewanie sie, ©rgteßung.

dok., z szczegółami opowiadać, erörtern, nutftnnbltd) er* jaulen, <tuS etnanber feßen; Sorab. 1. rofpowedacź, rof-powiedam, rofpojedam. Rozpowiadano mi nie raz smutne przypadki zdrady fałszywych przyjaciół. Teat. 50. c, 67. Rozpowiedziałem te wszystkie przymioty, które dworzaninowi służą. Gorn. Dw. 14. Sekl. Math. 15. Rozpo-wiedz nam to podobieństwo. Radź. Math. 15, 56. Budn.

rozeznania czyli rozróżnienia poznać, bciltltd) erfcttiien, untcrfd)etbett; Sorab. 1. rozpoznawani, rozpoznayu ; Croat. prepoznati, prepoznavam. Ross. pacno3naTb, pacno-

Co za serdeczne

prawka senno, apologus; Ross. paenpaßa » 1) indagacya, inkwizycya, 2) sądowa izba); czynność rozstrzygająca bądź mową, bądź uczynkiem; rozprawa, rozmowa rozbierająca co; bie Unterrebung, SSerfianblung ; Sorab. 1. roz-retżwano ; Eccl. pa3rjaro,ibCTBie. Rozprawa ta święta ju* się działa po wieczerzy pańskiej, gdy długie a bardz« wdzięczne pan miał rozmowy z zwolenniki swojemi. Bej. Post. Gg g 6. Na to odpowiadam krótko, z adwersarzami w rozprawę wstępując. Salin. 2, 100. w rzec* wstępując. To jest wszystka rozprawa z adwersarzami

ROZPRAWIACZ - ROZPRAWIĆ.

ROZPRAWIĆ.

125

no co z oczu

Rośl. 3, 262.

o tym artykule, ib. 2, 65. Widzieliśmy, ze z sobą rozprawę mieli. 1 Leop. Ban. 13, 38. (sprawę mieli. 3 Leop.). traktowanie o czym, z kim, bû$ 3Ser^anbeItt, bte SBertyanblltng. Posła Tatarskiego król z tajemną rozprawą odesłał; cum secrctis mandatu. Krom. 377. Tać jest wszystka dowodna rozprawa na pierwszy dowód adwersarza. Salin. 2, 43. (odpowiedź, odprawa zbijająca). Na to jeszcze odpowiedzi naszej i rozprawy z niemi potrzeba. Salin. 4, 185. Po zaspokojonych akcesoryach, przystępuje strona potrodowa do wywodu sprawy swej albo induktu, co się właściwie rozprawą nazywa. Ostr. Pr. Cyw. 2, 158. bic (Einleitung be§ ^roceffeś. — g. Rozprawa, dysertacya ; Hoss. coMHueme, eine 31bbanblung. Rozprawa o kwadrowaniu koła. 6eom. 1 , 375. Rozprawa o rodzeniu się człowieczym. Sienn. 442. Rozprawa o powinności rodziców w wychowaniu dziatek. Rej. Post. H C. — $. Rozprawa, rozpowiadanie, wyłuszczanie, rozbiór; (Erläuterung, (Eröterung. Rozdziału pierwszego rozprawa. Peir. Eh. 41. —- £. Rozprawa wojenna » akcya, eine' Action mit bem fteiube. Nie zdało mu się bitwą rozprawy szukać. Warg. Cez. 144. rozstrzygnienfa sprawy, fsdjlidjtung be3 Streite — §. Rozprawa, śkła w hucie,

n. p. Spodziewam się sto kóp tafel z rozprawy. Torz. 54. z rozprawienia masy, z rozpłaszczenia ; ba3 Sluébrctten, 31a$ma$en. ROZPRAWIACZ, a, m., ROZPRAWCA, y, m., (Croal. razprayitel destrudor, dissipator, obtrectator; Dosn. raspravitegl maledicus. Rag. razpràvitegl detractor; Eccl. pacnpaB^aie.ib dispensator) ; szeroko gadający, wielomowca ;

tu meiłicbmeiftger SRcbner, ber uiet ®orte ntnd;t, ber gertt oiel rebet; Ross. pa3rOBOpiHHKB. z ciebie rozprawiacz nieznośny. Teat. 15, 59. Lepiejbyś mi zapłacił rozprawiaczu moje sto talarów, a nie bajał próżno. Teat. 10, 46. Wieluż to tych dziecinnych rozprawiaczów, co się krasomówcami nazywają, nic nie poczytują za wysokie, je-mknie. Pir. Wym, 510. — §. Onoć rozprawia snów idzie. 1 Leop. Genes, ol, 19. (co sny wida. 5 Leop.)\ wykładacz, tłumacz, opowiadacz snów ; ftaimt* beuter, Sluéleger. ROZPRAWIĆ, f. rozprawi cz. dok., Rozprawiać niedok., Rozprawować, razprawuje cont. ; Boh. rozpraw èti, rozprawowati, (rozprawiti rozczesać); Slov. rozpruwam recito, fabulor ; Sorab. 1. rofprawiu, rofpra-ju , rofprawim, rozrćtżuyu; (Croat. razpravlyati, razprâ-vlyam destruo, dissipo, disjicio-, razpravlyam dober glasz diffamo; Bosn. raspravii expedire, raspravgljati obloqui; Slav. raspravitise, svùchise * zewlec się, rozbierać się; Rag razpraviti dissipare, profundere)-, Ross. pacnpaBiiTb, pacnpaBjifli»Tb («wygładzić, wymarszczyć) ; rozprawiać co, sporządzać, rozrządzać, rozporządzać, rozszykować ; CU*

liefen, beliefen, einridften, beftellen, in Orbnung bringen. Rozpraw' dom twój , bo tej nocy umrzesz. 1 Leop. Jes. 58, 1. Rozpraw dom twój, rozdziel dziedzictwo. Dambr. 879. Dom swój, na wojnę idąc, ma rozprawić, I żonę z dziateczkami w dobrym porządku zostawić. Star. Ryc. 48. Dobry człowiek dobrze czyni, i swoje rzeczy rozprawuje z rozsądkiem. Gil. Post. 282. Bóg jeszcze przed wieki on dawnych ciemności Nieporządek rozprawił mocą swej mądrości. J. Kchan. Dz. 1. Po zimie

rozwiązawszy macice winne, rozprawują po ‘żerdziech abo tykach. Cresc. 326. Jedne wełnę przędzą, drugie na takąż sprawę Palcami rozprawują żartkiemi postawę. Otw. Ow. 139. Wojsko po kwaterach zimowych rozprawią. Tward. W. D. 2, 208. rozdzielą, rozłożą ; »er« legen, entretien, orbentlid) einguartiren. Będę rozprawo-wał ludzi, a narody będą mi poddane. 1 Leop. Sap. 8,

44. (będę rządził). — §. Rozprawić służących etc., różnie odprawić, rozesłać; »erfdftebentUtb abferttgen, meg* fdpefett, eittlaffen. Zostawiwszy jednego pokojowego przy sobie, wszystkich innych rozprawił. Klok. Turk. 25. Żaden nie chce ująć stołu swego, i czeladzi niepotrzebnej rozprawić. Star. Ref. 37. Rozprawiwszy posły, król odjechał; dimissis legatis. Krom. 482. Rozprawiono posłów krom odpowiedzi, ib. 485. Wątpliwą odpowiedzią posły Czeskie rozprawił, ib. 486. — §. Kazimierz w Grodnie zmarł, sześć synów zostawił, Wszystkich rozprawił. Stryjk. Gon. R 3. (każdego opatrzył, wydzielił go). — §. Rozprawić n. p. mąkę. etc., rozczy-nić, rozpuścić wodą; (tupfen in ŚBnffer, entführen, ein* meinen, vergelten Iaffen, jerlaffen. Mąka w naczyniu rozprawi się abo rozczyni letnią w?odą i kwasem. Kluk.

Tamar wziąwszy mąki, zmieszawszy a zbiwszy z wodą, rozprawiła ją i uczyniła polewkę. 1 Leop. 2 Reg. 13, 8. To wszystko winnym octem roz-sprawić i warzyć, aż z tego musztarda będzie. Iiaur. Ek. 49. Moc tego ziela jest rozprawować, rozwodniać i wychędażać. Syr. 162. Mieczyk ziele rozgrzewa, roz-działuje abo rozprawuje. Syr. 1287. Extrakt ten, gdy materyi Jipkiej w ciele rozrzedzić i rozprawić nie może, przeto flegmistym ludziom nie ma być dawany. Syr. 551. Trociezki te przeciw' melankolicznym wilgotno-ściom, rozcieńczyć, rozrzedzić i rozprawić służą do użytku. Syr. 412. — §. Rozprawiać w hucie śklanćj, płasko rozrabiać masę śklaną, biß ©laSmaffe flacj) ftrccfcrr. W kaszubię tafle rozprawiają, aby były gładkie, równe i płaskie; kuszuba po Niemiecku, (Strccfofctt, t. j. piec rozprawujący. Torz. 55. Tafelnik strekuje czyli rozprawuje cholewy, ib. 47. Cholewa, sztuka szkła jak pęcherz rozdęta, z niej tafelnik rozprawia tafle w kaszubię. ib. 52, — *§. Bóg, zmierzył garścią swą wody, a ‘niebiosa piędzią rozprawił. Żarn. Post. 2 , 271 b. rozpostarł, auêkctfcn, Otrôfpmfcen.— §. Rozprawiać co z kim, czynić z kim o co, traktować z kim, mit einem untertan* beln. Cn. Th. — Recipr. Rozprawić się z kim , ułożyć się z kim, mit einem etmaö abattu. Ostatek, jeśli źle, tam się rozprawiemy , Gdy na Jozefatowej dolinie staniemy. Łącz. Zw. 54. Oni nie wiele mówią, ale się zaraz pięścią rozprawiają. Pilch. Sen. gn. 120. Nieprzyjaciół nie w państwie czekali, ale się za granicą z niem rozprawiali. Star. Vot. C 4 b. — §. Rozprawiać o czym, abo co * traktować, pisać, rozmawiać, mówić o czym, czynić o co; »on etmnS (mnbeln^ffyrciben, reben; Bosn. rozlosgiti ; Eccl. pa3naro;u>CTBtfBaTH. W księgach tych Arystoteles o cnotach ogółem rozprawia.? Petr. Et. 88. Tego pana Sieciecha nienawidzą za to, Źe zawsze chce rozprawiać, jak brodaty Kato. Treb. S. M. 6. Mile*

126

ROZPRAWNIŚ - ROZPRÓĆ.

ROZPROMIENIĆ - ROZPRÓSZYĆ.

Waść, nie rozprawiaj, Teat. 12, 81. Jeszcze masz do-    nie podoba więcćj, przystoi z lekka rozparać, a opu-

syć czasu rozprawiać mi o twojej miłości. Teat. 48, 42.    szczać pomału, a nieprędko rozrywać. Budn. Cyc. 63.

(powiadać, opowiadać). — §. Rozprawować się przed    Kosz. Cyc. 79. Przyjaźń rozpróta. Chrośc. Job. 170. Przy-

sądem, tłumaczyć się sądowi, ftd) t)0t ©eridjte redjtfertb    czyna ta rozpara wszelakie stadło małżeńskie, któreby

QClt. Pożyteczniejsza jest uwolnić niewinnego . aniżeli    się złączyło. Szczerb: Sax. 224. Miasto rozpróte w do-

aby winowajca nie rozprawował się ; utilius est absolvi in-    mowej niesforze. Hor. 2, 67. Kniaź.— Aliter: Ten dzień

nocentem , yunm nocentcm causam non dicere. Siem. Cyc. §0.    wszystkie nasze spory rozporze. Warg. Cez. 117. roz-

ROZPRAWNIŚ, ia m.y człowiek rozprawny, lubiący pra-    strzygnie, rozejmie, rozsądzi, allen fpaber fd)ltd;ten. —

wić trzy po trzy, ettt rebfeltflcr SOîenfd). Do rozprawnisia.    Aliter : Ty tę rzecz rozparasz ; facis irritum. ? Mącz. cer*

Kchow. Fr. 36. ROZPRAWNISIA, i, z., gadatliwa, et'    nidjten, »emteln. Rozpróli jego myśli one, Że się udał

ne ©cfprddńge, Sîebfeltge. Sroka tu leży, pierza garść i    w inną stronę. Groch. W. 481. Jeżdżą drudzy na sejm,

mięsa trocha, Rozprawnisia, pana swojego pieszczocha.    rozparając rady dobre. Petr. Et. 380. Czy może, czy

Pot. Pocz. 597. ROZPRAWNOŚĆ, ści, z., gadatliwość,    chce bóg rozparać, co mi los naznaczył? Pot. Arg. 245.

szerokomowność; btC @efpräd)igfett, Dîebfcltgfett. Ludu    Niektórzy chcieli na to pozwolić, ale Wielkopolanie to

roztropnego nie ujźrzysz , ludu wysokiej mowy, tak że-    rozpróli. Biel. 422. Synod Bazylijski Eugeniusz z pier-

byś nie mógł zrozumieć rozprawności jego, w którym    wu utwierdziwszy, potym do Ferarza przenosił, a zgoła

żadnej mądrości nicmasz. 1 Leop. Jes. 53, 19. Rozpra-    go rozparał; dissolvebat. Krom. 525. rozwiązał, et löfte

wność uporna i lekomyślna filozofów do cnoty nic nie po-    bte @t)ttobe attf.

maga. Lub. Roz. 16. — $*. Nierozprawność, infantia. Mącz. ROZPROMIENIĆ cz. dok., promienie rozsypać; Sorab. i. niemowJęstwo. ROZPRAWNY, a, e, ROZPRAWNIE adv., rozpwomenu, diradio ; jerftrablen.

lubiący prawić, gadatliwy, rebfclig. Papugi rozprawne. ROZPROŚCIĆ cz. dok.. Rozprostować cont., znowu wypro-Banial. J 3. Nierozprawny, infans. Mącz. niemowlęcy.    stować, ttnebCr grabe biegen. (Garn. resprostiti libertati as-

— §. Rozprawny, rczolut, nie długo się namyślający,    serere). Baba ma się starać, iżby nóżki dziecięce na-

promtus. Cn. Th. 932. fitrj angebimben, gcfdtnnnb entfd)li>[*    ciągnąć a rozprościć mogła. Spicz. 177. Niewiasta ta by-

fctt. Rozprawnie, expedïte. Cn. Th. rajd). — §. W hucie    ła skurczona, a nie mogła się rozkurczyć ; skoro Jezus

śklanćj, cholewy nierozprawne. Torz. 1 b. na tafle nie    na nią włożył rękę, natychmiast rozprościła się. Budn.

rozpłaszczone, ittdfl anêgcarbeitet.    Luc. 13, 11. Rozprościć włosy; Boh. rozprostowlasa-

ROZPRAZYG cz. dok., prażąc rozsuszyć; jerptfigeht ; Bosn.    tjm, (ob. Prostowłosy).

rasprasgiti.    ROZPRÓSZCA, y, to, ROZPROSZYCIEL, to., który co roz-

ROZPRĘŻYĆ cz. dok., prężąc rozpierać, attS Ctnanbet fptCt* prasza, ber S^rftireHCr. ś. Agustyn, ś. Gypryan, gorliwi fien ; Boh. rozprahnauti, roprahati.    '    —heretyckich plew rozprószycjele. Sinotr. Lam. 4. Roz-

ROZPRÓĆ, rozprół, f. rozporze, rozporę cz. dok., Rozp/-    prószca dóbr swoich. Herb. Stał. 286. Rozprószyciel

rać niedok.) Boh. rozparati; Sorab. 1. rozporu, rofpru-    majętności. Budn. Luc. 16, 1. marnotrawca, utratnik.

ju , rofprujem ; Vind. resparati , arsporgat, gorporgati,    R0ZPR0SZEN1EG, ńca, to., rozegnaniec, ein Verjagter,

gorsporgati ; Croat. razparati, razparam, razssavam ; Bosn.    Rozproszeńcy Trojańscy Lib. Hor. 119. ROZ-

rasporiti, rasparati, razapratti, rascitti, (rozszyć) ; Rag.    PRÓSZKA, i, i., rozprószenie, rosypka ; Ross. pasópo/^b,

razparati, raspàrati , rascitti; Slav. rozporili ; Ross. pac-    ba$ 3crffrei,eîl ' Wc S^fh'CiUtug. Tu ich mężnie gromiła

nopOTb, pacnapbiBaTb , pa3iiiHTb, pa3iniiBab; zszyte roz-    Antoniego sprawa, Kiedy owdzie w rozprószce widziano

krajać, rozerznąć, anftrenncn eine Sîatlj. Go on zszył, to    Oktawa. Przyb. Luz. 128. ROZPRÓSZMY, a, e, ROZ-

ja rozporę. Cn. Ad. 327. (wywrócę na nice). Co jeden    PRÓSZNIE adverb., rozpraszający, jerftreueb Comessnbun-

szyje, to zaś drugi rozpara. Gil. Post. 111 b. Czas jest    dus, biesiadny, rozprószony, strawny. Mącz., utratny ,

rozparania, i czas zszywania. Badz. Eccl. 5, 7. — §.    marnotrawny, oerfdjnHMtbertfd). —§. Pisali o herbach Dłu-

Transl. Rozparać, rozkrajać, rozrzynać ; anffdjnetbcit, auf»    gosz i Bielski krótko i rozprósznie kawałkami pomiędzy

trennen. Jest to zwyczaj wielkich panów, kazań sobie    tłumem innych rzeczy. Knrap. 5 kędy niekędy, rozrzu-

brzuch rozpróć po śmierci. Teat. 5, 47. Gdyby gałązki    cenie, nieciągłe; abgertffcn, jerftrent. ROZPRÓSZYĆ cz.

od pniaka cienko się puszczały, może być na nich skó-    dok., Rozpraszać niedok. -, (Eym. proch;-, Boh. rozpra-

ra rozparana w podłużki, a tak będą się miąższo rozra-    śiti ; Sorab. 1. rozperscham, rozperschu , rozperkam;

stać. Cresc. 575. Penelope* co we dnie zrobi, to w no-    Vindi rosprafhiti, restrofitti , satrofiti strofitti , refipati ;

cy rozporze. Zab. 15, 223. odrobi, odwiąże osnowę;    Croat. razperssavam, raztrossujem ; Hag razparsejatti ,

ba3 ©emebc rcteber anftrennen, aufrtppcln. — §. Fig. tr.    raspràviti, (ob. Rozprawić); Bosn. rnsparsrjati , rasprri-

Rozpróć, rozdzielić, rozerwać, rozłączyć; trennen, fdjeb    sojati, raspersejati Slav. rastirati ; Ross pacTonHTb, pac-

bett, abreißen, jerretßen. Kiedy go z duszą śmierć roz-    Tonaib, pacnwpaTb, pacTpycMTb. pa3ÓpocaTb, pasópa *

para,... Chrośc. Fars. 305. Pot. Pocz. 203. Trafił na-    cuBaib; Eccl. pacTpomaio , rozsypać, rozpędzać; jerftte*

koniec w głąb przepaści rozprutej okropnie. Zab. 15,    ben ntadjen, jcrftrcuen ; pr. et fig Rozgrzeszenie xię-

299. ( rozczepionćj, rozpadłćj, jerfpalten). — Rozparać    że grzechy rozprasza, jako wiatr mgłę. Zygr. Gon. 336.

przyjaźń z kim, rozbrat z nim uczynić; btC $reunbfd)aft    Rozprószył majętność swoje, żyjąc marnie; a gdy on

anflbfen, allmćtlfltg abbrcc^en. Towarzystwo, jeźli nam się wszystko potrawił, począł niedostatek cierpieć. Sekl. Luc.

ROZPRÓSZYCIEL - ROZPRZĄŚĆ.

ROZPRZĄTNĄĆ - ROZPUKNĄĆ. 127

15. Jeśliby kto dobra swe przegrał, przefryjował, prze- ROZPRZĄTNĄĆ cz. jedntl., Rozprzątać niedok. , rozgarnąć, darował, albo jakokolwiek rozprószył, szkoda tego same-    porządnie ułożyć, 0U$ einanber in Orbmtng legen, orbttett.

go jest, który utrącą. Szczerb. Sax. 34. Przeciwneć to    Bóg rozprzątnął i rozłożył na swoich nfiiejscach żywioły

są rzeczy, rozprószyć, i zbierać. Hrbst. Nauk. Bib.    niegdyś zmieszane. Otw. Ow. 5. Mieszanina ciemna wpro-

<Łacno rozprószyć, niełacno zebrać. Cn. Ad. 1014.    wadzeniem jasności i przydaniem kształtów rzeczom

(rychlej się wybierze, niż zbierze). Zarabiamy często-    przątniona była. ib. 7.

kroć wiele, gdy umiemy rozumnie dobra nasze rozpra- ROZPRZECZAĆ się rec. dok., bardzo się pokłócić, [różnie szać. Zab. 16, 18. Ztamtąd rozprószył ich po wszys-    się spierać 4]; in ein großes ©ejanfe geraden, fe^r janfen,

tkich krainach. 5 Leop. Genes. 11, 8. (rozegnał ich. 1    ftretteu, fyabem. Rozprzeczano się o pogrzeb króla Ale-

Leop., cf. rozpłoszyć). W jednej godzinie, jako prochem    xandra ; certatum est de funere. Krom. 785.

ku górze wuchrem wyniesionym, ten majątek się tobie ROZPRZEDAĆ, /. rozprzeda cz. dok., Rozprzedawrać niedok., rozprószyć może. Bej. Post. Y y 2. Rozprószyli się * w    multa et varia vendere. Cn. Ih. 932; oieleS öerfcßiebent*

rozsypkę poszli, rozpierzchli się, rozpryśli się; Boss.    lid) oerfattfen; Boh. rozprod>ti, rozprodawati ; Sorab. 1.

pa3ÓpeTbCH, pa3ÓpoAHTLCH. ROZPRÓSZYCIEL, ob. Roz-    rozpżedahwam; Vind. respAedati ; Bosn. rasprodati ; Rag.

prószca. ROZPROSZYSTY, a, e, dissipabilis. Cn. Th.    rasprodalti , razprodatti, razprodaavam ; Croat. razproda-

932, jerftreukr, jerftiebenb. -    jem; Boss. pawipoAdb, pacnpoAanaTŁ, nepenpoAaib, ne—

ROZPROWADZIĆ cz. dok., Rozprowadzać niedok., rozwo-    penpOAaBbiBa rb. Wszystkie rozprzedał towary. 7r. Rozprze-

dzić, tton etnanber führen, au$ einanbcr führen. Rozpro-    danie, Rag. rasprodaja, pródaja ; Vind. respredaja, respruda.

wadźcie je od siebie. J. Kchan. Dz. 145, (cf. rozbronić). ROZPRZEDAĆ / ob. Rozprządz.

Rzeczy rozprowadzone związał mirem niewzruszonym ; ROZPRZESTRZENIĆ cz. dok., Rozprzestrzeniać niedok. ; Boh. dissociata locis. Zebr. Ow. 1. Król Odryski, z panną lub rozprowadzony, skwarzy się ; quamvis secessit. Zebr. Ow.

152. Pszczoły przyniesione z sobą słodkie plony rozkładają , i na plastry rozprowadzają. Pilch. Sen. list. 2,

374. ( rozrabiają). Nasze zjednoczenie rozprowadziło, rozchwiało się ; diremta est conspiratio. Macz. Dalsze rozprowadzenie geometryi. Łęsk. 2, 5. rozkład.

ROZPRUĆ, ob. Rozpróć.

ROZPRYSNĄĆ cz. jedntl., Rozpryskać niedok.-, Ross. pac-npbicnait, pacnpbicKiiBaib, pa3Ópbi3rarb, pa3Ópbi3niBaTb ;

różne strony wypryskać, jerfprit^en, oerfdjiebentlid) 0UÖ*

(prüfen. Rozpryskują truciznę. Przyb. Milt. 517. — §.

Rozpryskać co, nagle rozszczepać, rozbijać; eiitjtoei) reißen, [polten, fdjlogen. Piorun dąb zwiędły rozpryska.

Kras. Oss. H 4.— Rec. Rozprysnąć się, rozpierzchnąć się, auS einanbcr laufen. Kompanowie się od strachu rozpryśli. Wad. Ban. 185.

ROZPRZĄDZ, rozprzągł,„ rozprzęgli, f. rozprzęże, rozprzę-ge cz. jedntl., Rozprzęgać, Rozprzągać niedok.', Sorab. 1. rozpżaham ; Bosn. raspregnuti ; Croat. razprezati, razpru-gyujem, razprudilśzem ; (razpruditel decoctor); Boss. pac-Hpaub, pacnparaTb; różnie wyprzęgać, rozłączać wiązać; obfyonnen, ou§ einanbcr [pontien, mtpfen, aufbin*    pacTCMb.

beit, pr. el fig. Co zysk podły skojarzył, to płochość ROZPUK, u, m., rozpuknienie , rozpęknienie ; baS rozprzęże, Wzgardziły jarzmem cnoty i żony i męże.    ploßCH, 3^'berften , bte ©palte ; (Carn. respok ; Vind. res-

Kras. Śat' 15. 'Ścisłe przyjaźni przez plotki rozprzęgać.    pok , gorpok , pok , rosziep , pokaviza , spoklei, spo-

Hor. Sat. 126. Nic nas nigdy nie rozprzęże. Teat. 49.    kaliza, poklina , pozhina , poknenje ; Croat. razpuk, raz-

b 90. Co złączył bóg swojem rządzeniem, Człowieko-    puknenye). Głuchy, trzèba krzyczyć aż do rozpuku,

wi sie ‘rozprzągać nie godzi. Odym. Św. 2, F2. Różność    mówiąc z nim. Teat. 50, 15. Gdy on co pocznie mó-

sentymentów rozprzęgła' ich zgodę. Mon. 70, 666. Roz-    wić śmiesznego, śmiać się do rozpuku trzeba. Zab. 12,

przęganie Ross. pacnpaacKa. Do rozprzęgania Eccl. pac-    262. Dudz. Zab. 15, 202. W ej. Marm. 1 , 124. Teat.

nparaTCJibHbiîî. Rozprzęgła się obozowa karność. Nar. Hst.    52, 35, (ob. śmiech do zdechu). ‘R0ZPUKL1NA, y, ź. ;

2. 452. (rozpuściła sięj. '    rozpuklina; miejsce rozpękłe, bic 35erfte, bie ©pal*

ROZPRZĄŚĆ, rozprządł/rozprzędli, /. rozprzędzie cz. dok,.    te, ber [Riß. Wilgotne wiatry ludziom letnym rozpukliny

Rozprzadać, Rozprzedać niedok.¹, przędąc rozsnuć, jerfpinnen,    otwarzają. Cresc. 6. (czy nie ruptury?). ‘ROZPUKŁOŚC.,

ouê einanbcr [pinnenRoss. pacnpncTb Przegniłe przeście-    ści, z., rozpuknienie. Tr., baê 3crber(tcn, 3erplaßen. ‘ROZ-

radło robactwo w pajęczynę rozpędza. Mon. 69, 494. PUKNĄĆ nijak., jedntl., ‘Rozpuknąć się rec. dek., ‘Rozpu-

roz-

•na

roz-

razprostriti ; Bosn. rasprostraniti ; Rag. razprostràniti, raz-prostranhiti, rasprostranniti, razprostranivati ; Vind. res-prestreniti ; Carn. resshopiram se ; Dal. razproztraniti ; Croat. razprosztranyujem , razprosztraniti ; (oprosztranu-jem relaxo); Boss. pacnpocTpaHHTb, pacnpodpaHaTb, Ha-na.tHTb, HanMbiBaTb; rozpościerać, rozszerzać, rozciągać; ouêbreiten, erweitern, pr. et fig. Mieczem państwo swoje Rzymianie na różne świata części rozprzestrzenili. Star. Zad. B b. Rozszerzywszy i rozprzestrzeniwszy królestwa swego granice; auctis et prolatis terminis. Ossol. Mow. 53. Światło w narodzie rozprzestrzeniać należy. Zab. 11, 215. — Rozprzestrzenienie niebieskie. Módl. Cd. 12. rozpostrzecie, twierdzenie, utwierdzenie, bic SScftc be$ ROZPRZESTRZENIĆ, ńca, m., ROZPRZE-STRZENIC1EL, a, m. ; Rag. razprostranitegl ; Crcat. raz-prosztranitel ; f. razprosztranitelicza ; Ross. pacnpodpa-miTejib ; rozszerzyciel, rozmnożyciel; ber ©weiterer, Ser* breiter. Wielcy rozprzestzeńcy swoich granic do rzek wielkich podobni. JabŁ lei. 117.

DZPRZEŻENIE ob. Rozprządz.

)ZPUCHNĄĆ nijak., jedntl., na

różne strony mocno na-puchnąć, jcrfcßtuellen, ganj öer[d;tßeUen ; Ross.-pacnyxHyTb,

428

ROZPULCHNIĆ - ROZPUŚCIĆ.

ROZPUŚCICIEL - ROZPUSTA.

kać się niedok. ; Boh. rospuknauti se, rozpukati se; Sorab. sicca, które się dzieją za pomocą ognia. ib. 30. Słońce na 1 rofpuknu, rofpuknem, rofpukam ; \ind. respokniti, res-    wiosnę lody rozpuści.    Tward. WY. 02.    Rzeki większą ob-

pozhit, gorpokniti, refhajati, gorfhajati ; Croat. razpuka-    fitość wody mają. temi    czasy, kiedy się    rozpuszczają    śnie-

vamsze; Rag. puknuti, razpuknuti, raspuknutise ; Ross.    gi. Syxt. SM. 9 ; Boh. odcjchnauti ; (kiedy tają;. Ciasto

pacnyKHBarbca; rozpeknąć się, pękać, rozsieść się; jer*    masłem rozpuszczonym polewają. Syr. 949, (cf. kwas w

plfljjeit, serPcrften, nuffpringen, pr. et fig. Naczynie się    mąkę wlany, rozciera się, rozdrabia się, rozprasza się, aby

z miodem rozpukło, i wszystek miód z niego wyciekł.    ono mąki mnóstwo jedną mocą ogarnął.    Smotr. Lam.    151).

Sk. Żyw. 4, 470, ( cf. rozsadzić). Ledwo się nie roz-    Ona się żalom w moc    powolnie puszcza    , Ze się jako    śnieg

pukując od wrzasku i krzyku. Zat. H. T. 214. Kazał    w ciepły czas rozpuszcza. Morszt. 75. taje, rozpływa się, to-

sobie podać kielich ogromny, z któregoby się mogło    pnieje; jerfdimcljen, jertbaiten, jerflicßen. Darmo go nama

sześciu Włochów wypiwszy *rozpuc. Mon. 74, 95. (roz-puknąć). Niech w tobie ta tajemnica będzie umorzona, wszak się od niej nie rozpukniesz. 4 Leop. Syr. 49, 40. Rozpukły, rozpukniony, rozpękły; Croat. razpuknycn, jerplajjt, anfgcborftcn. Człow-iek rozpukły * rupture mający, ber ben 33ntd) b^t. Lekarstwo to tym, którzy są rozpu-kli, pomoc dawa. Sienn. 150. Rozpukłym dzieciom plastr ten użyteczny, ib.

ROZPULCHNIĆ cz. dok., Rozpulchniać niedok., pulchnym czyli puehlnym czynić, aiiflocfcrit, locfcr mad)cn. Wapno margiol grunt gliniasty rozpulchnia. Kluk. RoÜ. 5, 08.

ROZPUNKTOWAĆ cz. dok., punktami rozdzielić, tntcrpmtc*

wiano, bo jako twardy kamień rozpuścić się i użyć przyja-cielom nie dał. Sk. Zyto. 4, 4 15. (zmiękczyć się). — §. Rozpuszczać konia , rozwierać konia. Cn. Th. 955. eilt ^ferb fließen lajfeit, e§ rennen lajfen.— Fig. Ir. Rozpuścić wodze, rozpuścić kogo * popuścić wodze komu, einem ben S'igel fließen laßen, il; nt nad;fel;cn, tbm aHe$ erlauben. Zbytek ciału naszemu ku pysze i rozpustności wędzidła rozpuszcza, Żarn. Post. 45. Ńiemasz dzikszego widoku, jak kiedy kobieta rozpuści wodze swej złości. Teat. 58, 111. Nie zo-wią pierwej pijanym takiego, który zwiną wesół będzie, jedno na ten czas dopiero, gdy już język rozpuści. Fraz. Jez. F. Annibala jedna leża zimowa rozpuściła, a tak ttren. Interpunctae clausulae, rozpunktowane abo rozdzie- wodza tego, którego niedostępne Alpów ł*óry przytrzeć łono senteneye. Ma/z.    nie mogły, rozkosze Kampanii osłabiły. Pilch. Sen. Ust.

Boh. rozpustiti ; Slov. rozpauśtjm; Sorab. 4. rozpużeżu, rofpuschcżu, rofpuschcżim, rozpużeżam, rofnopuschcżu ; Vind. arspufhat, respufhati, spufhati ; Croat. razpuscham; Bosn. razpustiti ; Rag. razpûstiti, razpusctâvati; Ross. pacnycTHTL, paeny^utaTb, pacujCKaib; rozpuszczać na różne strony, porozpuszczać, n. p. gromadę jaką,, dać się jej rozejść, attS ctnartbcr laffcit. Rozjjuszczać wojsko. Cn. Th. 953. Rozpuści? radę. Tr. — Tig. Z ust swych słowa rozpuścił. Ot. Ow. 504. różnie wypuścił. — Część prośby do skutku dopuścił Apollo, a część drugą na wiatry rozpuścił. A. Kr han. 554. Ożywiające już swoje promienie Zaczął rozpuszczać Febus złotowłosy. Kras. Mysz. 53. (rozsiewać, auëftrcitnt). Nieraz chcę się przelecieć, skrzydełka rozpuszczam, Lecz widząc szczupłość miejsca, znowu one spuszczam. Toł. Saut. 09. rozcze-pierzam , btc ftlügel auSbreiten, airêflrccfe». Rozpuszczać włosy, roztaczać, btc S)mt att$ etnaiibcr laffeit, fliegen Iaffctt. Rozpuszczać żagle, rozpinać, bie 6egel aitffpan* nett, tuebett iaffett. ' Rozpuszcza gałęzie drzewo, (ob. Roz-sochacieć). Rozpuszczać korzenie, rozkrzewiać , bie 2Bltr* jelit auébreitén. Similiter: Rozpuścić granice * rozprzestrzenić. W. Post. W. 4 8. bie ©rćutjeu erweitern. — §. Transi. Rozpuścić co wodą, ogniem etc., rozczynić, roztopić, rozlać; jcrlaffen, jergeben lajfctt, aitflöfen. Woda wiele rzeczy rozpuszczać jest sposobna. Kluk. Kop. 1 , 408. Gdy ciała przez ciepło kształtu rozcieku nabierają, mówimy że się rozpływają; sama zaś koło tego praca nazywa się rozpuszczaniem, liguatio. Kruml. 4 79. Rozpuszczenie, solutio, dissolulio , czynność, za pomocą której rozciek jakie ciało rozpuścił. Śniad. Chem. 43. Rozpuszczenia mokre, solutiones via humida, które się dzieją za pomocą płynów, ib. 50. Rozpuszczania suche, $. via

R0Z9UŚC1C , f. rozpuści cz. dok., Rozpuszczać niedoli.; 589. Rozpuszczona kobieta. Tent. 15 c, 98. rozpustnica,

eine Sluśgelajfene, ein auśgclafjcne^ SBeib. Wszystkie się teraz stany i powinności rozpuściły. Star. Ref. 48. z karbów wyszły, z klubów wypadły, ftitb atrôgelajfen geworben. Syn twój się rozpuścił. Tent. 4 8, 108. rozpustnikiem, rozkosznikiem się stał, rozhulał się; er (lat ftd) bcu 2ht3* fd)tt>einutgen, ber 24nśgelaffcnbett ergeben. Co dzień to się w większą a niepowściągliwszą nieczystość rozpuszcza. Kosz. Lor. G2 ; (Vind. et Cara. Pust* Bachus, ob. Zapusty, mięsopust) ; Rag. razpûstitise , razblûditise ; Vind. bloditife, sadeguvati, potiepali, pptepuhuvati ; Ross. pn3-BpamHqaTb, pa3p4j3Bnn#i, H3pt iBïiTbCfi, Hap hsBimcs , pa34JpHTbCa, BO.IbHHUaTb, 3aBO.IbHHUa i b, II3B().IbHHliaTbCa, HenoTpe6cTBOB8Tb, ry.niTb, (oh. Hulać); Ecci. npeó.iy-*4aTH, CKBepu04'l>îiCTB0BaTb. — Rozpuszczać się na co, niehamownie wdawać się w co, podawać się czemu, (id) gait$ Ibtngeben. Rozpuścić się na co, właśnie jest, kiedy się kto na co zanosi i wydziera. Petr. Et. 191. Rozpuściły się języki i piórka nasze na bluźnierstwa przeciwko Chrystusowi. Birk, o Exorb. 6. Wolność rozpuszczenia się na wszystkie cztery wiatry. Mon. 71, 711 Rękę na jałmużny rozpuszczał. Sk. Hz. 575. hojnie szafował jałmużny, er gab retdiltdje 3Ilmofcn, Ijlclt fetne £>anb ntcbt juriici ROZPUŚCICIEL, a, m., który co rozpuszcza, ber Rerlaffcr, Se’ri’dimeljer ; Vind. spufhavez, spufhar, varitnik, varez, restajavez. ROZPUS'fA, y, z., ROZPUSŁNOŚĆ, sei, i., ROZPUŚCINY, plur. ; (Roh. rozpustilost ; Bag. razpusta ; Vind. ispufhnost, prefhirnost, sanikarnost, blodnost; Garn, katinstvu; Ross. pacnyTCTBO, pa3Bparb (cf. rozbrat), pasBpaTHOCTb, pa3BpameHH0CTb, bo3hh , bo-æenbe, BOJbininanie» 3aóy44umH0CTb, nenoTpeócTBo, ina-aocTb ; Eccl. npeÓ4y404'feMCTB0) ; rozpuszczona swawola , bie 2lu^gelaffen^ett, 3^0Clloptgfeit. Majątek traci, i na W’szys-

tkie się juz udał rozpusty. Teat. 50. b, 35. Swy wolna    Tr. (Sorab. 4. rozpótam, rofpraschacż, (cf. prosić); Rag.

rozpusta. Hul. Ow. 99. Zbytek ciału naszemu ku pysze    razpitîvati inquirere, razpitalaz inquisitor ; Croal. razpita-

i rozpustności wędzidła rozpuszcza. Żarn. Post. 43. Boz-    vam, razpitati disunire, divortium celebrare, (ob. Bozbra-

pustność języka, albo złorzeczenie, albo obmawianie, jest    tać) ; Ross. pacnbrraTb, pacnuTŁicarb wybadać, wymę-

nieprzystojne chrześcianinowi. Eraz. Jez. G g 2. Poste-    czyć, pacnpocHiL, pacnpauiHBaTb dopytywać się, pac-

pek ten blizki jest ku wszelkiej rozpustności. Rej. Post.    npocfc indagacya).

7. Z rozpustności białychgłów siła się złego rodzi, ROZRĄBAC cz. dok., Rozrębować niedok., rąbiąc rozbić, gdzie mężczyńska niepowściągliwość nigdy tak światu    rozciąć, rozszczepać; gerf)fl(fett, gerftauett, gerfpalteit; Sorab.

szkodzić nie może. Gorn. Dw. 265. Wydałaś się z roz-    2. rosrubasch ; Sorab. 4. rofrubacż, rozrubnu; Ross.

pustą twoją każdemu mijającemu, abyś'jego była. 3 Leop.    pa3pyÓHTb , pa3pyóaTb. Rozrąbanie Ross. pa3pyÖKa, pa3-

Ezech. 46, 4 5. (z psotą twoją. 4 Leop.). Przestroga, aby-    pyCi.

śmy młodych natury w rozpustność i szaleństwo nie wpra- ROZRABIAĆ, ob. Rozrobić.

wili. Pilch. Sen. gn. 224. By bronił w mieście rozpuści- ROZRACHOWAĆ cz. dok., wyrachować; Sorab. 1. rozre-ny, zakazał tych towarów, co w zbytki, rozkosz, miętkość    chnuyu; Ross. pacync^nTb, pacunc,iHTb, ati3red)nett, Be*

zwykły ludzi wprawiać. Jabł. Tel. 4 67. Tyś w rozkoszy    redjnen. Który z was, chcąc budować dom, nie rozra-

i rozpustności świata wzrósł. Sk. haz. 43. Gdy opat mni-    chuje pierwej nakładu? Sekl. Luc. 45. Rozrachuje pan,

chów z rozpustności hamować począł, okrutnie go za-    wiele przychodzi na sługę, któryż myta służy. 4 Leop.

mordowali. Siryjk. 727. ROZPUSTiMK, a, m., swywol-    Levit. 25. Oka w pończosze podnieść, rozrachować, przy-

nik; Chm. hotnik ; Rag. razpuusctenik, puusctenik; Ross.    bierać, zebrać, spuścić, zgubić. Magier. Mskr. Należy na

opatrznego pana, ną wszystko się dobrze rozmyśliwszy, potym każdą rzecz z osobna dobrze rozrachować. Herb. Stnt. 99. rozważyć, rozbaczyć, roztrząsnąć. ROZRACHUNEK , nku, m., Gaz. Nar. 2, 3. obrachunek rozmaitych kosztów, bie Seredpmng.

fijyWAkił, 3aóyóeHmnHa, BOJbiuma, óesnyrHHKt; Eccl. noGocjaCTem, ein auśgetojfener Sföenfdj. Otóż wam biesiadnikom, mięsopustmkom, rozpustnikom, karczemni-kom wieczna biada! fiiai. Post. 176. Wstąpił do łazienek, patrzeć, jeśli tam niemasz- rozpustników, bo mu

doniesiono ze się to miejsce stało domem nierządnym. ROZRADA , y^ z., rozradzanie, odradzanie, ba§ 5IBratljen Teat. 55. e, 52. " ROZPUSTNICA, y, i. ; Rag.    razpu-    »Oit ettüGê. Obaczysz tu mądrą    senatu    radę i rozradę.

scteniza, razpuuscteniza ; Garn. hotniza; Ross.    ÓJtyAO-    Faihs. FI. praef. — §. Serwius    Tullius    obywatelów na

ifbwHHua: rozpustna kobieta', eilte Slußgelflfffnc, ein lieber* setnie, powiaty, rozdziały pewne i rozrady podzielił. Fa-liïbeê SBeiB. Żona jego wielka rozpustnica. Tent    52 d,    lisa. FI. proef., t. j. na klasy, co do obrad publicznych.

75 ROZPUSTNY, ‘ROZPUTNY, a, e, ROZPUSTNIE,    ROZRADNIK, a, m., dissivasor.    Slącz.    ber SBiberrß^er ;

ROZPUSTNO adv erb. ; Boh. rozpustilÿ, hodownÿ,    prosto-    Rag. razsvjetnik, /. razsvjetniza.

piśny ; Rag. raspuuscten ; Bosn raspusechjen, bezredan ; ROZRADOWAĆ się rec. dok., rozpłynąć w radości, »or Sorab. 4. zwolożterski, (rozpużcżenitć dmolubilis) ; Carn.    grcubett gerfHeßen, ftd) fe^r freuen ; Er.d. B03Óaa>KHTn. Skoro

merkâk, merskakan, merskakershn ; Mnd. ispufhen, po-    usłyszała Elżbieta pozdrowienie Maryi, rozradowało się

tepuhen, ppefliern, samkam, koluedrast, respufhen ;    dzieciątko w żywocie jej. Biut. Post. 61. Gdy do niego

Ross. pacnymiii, śaóyóeuHUH, BOwewbiH, pa3BparHbn1,    przyjechała, rozradował się bardzo. Stryjk. 310. W na-

3a6y.i4biHUibiH ; Eccl. jiioóonJiOTHbiii, atoóocaaĆTHbiH; swy-    byciu ojca rozradowało się potomstwo jego. Rej. Ap. 24,

wolny, rożku łznany : OUSflflfiffen, gttgefloS. Począł rozpu-    (cf. rozkoszować sobie). Rozradowany, $0$ erfreut. Otóż

stno żyć. Faltb. F 2, (ob. Roigardyas stroić). Będą roz-    czegoś oezekąwał, dał ci bóg, abyś tym więcej rozra-

pustne córki wasze, i żonv wasze cudz.»łożne ‘ będą 3    dowany był. Bioł PosL 265. Węg.'Marin 4, 150. Po

Leop. Ozea. 4, 4 3 (będą się psocić. 4‘ Le»p.). Synowie    burzy czynisz uciszenie, a po płaczu i żałobie rozrado-

tego" kapłana byli bardzo zuchwali i ‘rozputni. Ghrz.    wanie wlewasz. 1 Leop. Tob. 3, 22. (radość, rozkosz,

Wych. F 7, (cf. ’*put). — § Rozpustny, rozpuście słu-    uciechę). — §. Cum Dativo: Abyśmy się rozradowali te-

żacv n p ’ Kupcy przepędzają dni swoje w sklepach, a    mu zjawionemu królowi a panu swemu. Bej. Post. D 3.

wieczory w miejscach rozpustnych. Pam. 85, 2, 87.    (żebyśmy *\ę z niego mocno ucieszyli).

Rozpustna (abo bujna), rzecz jest wino. 4 Leop. Prov. ROZRADZAC, ob. Rozrodzić.    ,

j    RU/lrAI)Zl(i, f. rozrodzi cz. dok., Rozradzać niedok., od-

ROZPYCHAG, ob. Rozepchnąć.    radzić, radząc, odwieść; tutberrat^en, abrat^en ; Vinxt, od-

RÜZPYSKAC' cz. dok. Roznyskować, rnzpyskiije niedok., fvititi, odratati, odfvituvati; Bag. razsvjettovati ; Boss. pyskiem rozkopać mit ber'edinniifce■ Jtriruilen. Kret ró- OTcoB-feTOBaTb, OTCoBtTUBaTb. paaroBapiiTb, pasroBapn-wność ziemi rozpyskuje i psuje. Haur. Sk. 77.    Barb pasioJBHTb. Ktokolwiek śmierć rozradza człeku mi-

ROZPYSZNIEĆ neulr dok bardzo pysznym się stać : Ross.    żernemu, okrutmk jest Bardz. Trag.' 481. Rozradził mu

pacieieHHTbca, \Ąx ftolj rorrPfn.    córki Sy- dmgi do nas P. h,hm. Jer. 21. Na co się usadzi Nie

ońskie Rudo Jes 3 16. Żarn. Post. 5, 622. (wynoszą    tylko człowiek, anioł z nieba me rozradzi. Pot. Arg. 456.

sie Bihl Gd) ’    '    (r,ie w-y perswaduje mu, eê fanit e§ tbm niemanb auêreben).

RÜZPYTAG sie reripr dok., Roznytywać sie niedok., różnie ROZRANIĆ cł dok., Rozraniać niedok., bardzo poranić, fe^r a często s.ę dowiadywać, fel)r nad)fragett, na^forf^en.    »erwunbett. Ze mam stracić cel kochania, Myśl mita ser-

47

ROZPUSTNIK-ROZPYTAĆ.

ROZRĄBAĆ - ROZRANIĆ.

Słownik Lindego wyi. 2. Tom V.

Przyb Mili. 519. Tom. Doi. 84.

ce rozrania. Zabi. Z. S. 75. Nas tyran okrutnie rozrania. ROZRODNOŚĆ, s'ci, ROZRODZENIE, ia, n.,

zenie się, rozplemienie, bie gortpfhtr.png ; (Dosn. rod, rasplod, rasplodnost; Croat. râzplod) W pierwszych herbarzu księgach wszystkich królów zasługi i rozrodzenia obaozysż. Papr. Hyc. (genealogią, familią). Na Rusi w rozrodnośei niezgodnych książąt, nieustanne płużyły gwałty. Nar. Ust. 3, 559. ROZRODZIĆ cz. dok., Roz-radzać niedoli., rozmnożyć, rozplemić; fortpflaitjeu, t>ei> mehren ; Dom. razroditi, razploditi ; Rag. razroditti ; Vind. napreifaditi, napreivfajati, napreipelati ; Croat. razpio-dyujem ; Rots. pa3|)04HTb. Rozradzajcie się a rozmnażajcie się. Radź. (jenes. 1, 22. Piast długą królów potomność , aż do Kazimierza Wielkiego rozrodził. Krom. 49. Prorok ten tu pogrzebion , co Turki rozrodził, i^szk. l)z. 29. U nas i najmożniejszy pan, gdy sio rozrodzi, z ziemiany porówna. Gorn. W/l. E 4 b. Na zakończenie wyrazów dawać trzeba największą baczność, żeby poznać, jak który naród rozradza wyrazy swoje. Kpcz. Gr. o,'p. 155. R0ZRÔDZ1CIEL, a, m., rozmnożyciel rodu, rozpłodzi ci cl, ber 6tamm»ermcl/rer ; Croat. razploditel, f. razploditelicza.

rozmno-raz-

ROZRAPIAĆ, ob. Rozropić. ROZRASTAĆ, ob. Rozrosnąć.

ROZRASZGZAĆ, ob. Rozrościć. R0ZRAŹN1AĆ, ob. Rozróżnić.    .

ROZRAZIC cz. dok., Rozrażać niedok.; Dok. rozrazeli, rozmyli; Sorab. 1. rozrażu, rafrazem conquasso; Ec<l. paa-pa*aio dispdlo, rejicio ; rozbić, rozranić; jerfc^la^en, wer»

IDHttbeit. Tył podali, a gwałtownym pędem jedni drugich rozrażali. Radź. 2 Much. 12, 22. Gdyby kto poruczył slrzedz komu bydlę, a toby zdechło, abo się rozraziło ....

Radź. Exod. 22, 10. Syn Trajana biegając na koniu po rynku, syna koniem rozraził ubogiej niewieście; przyszła niebożątko płaczliwa z onym rozrażonym dziecięciem swojém do cesarza. Rej. Zw. 55 b. id. Weresz. Reg 54.

Słowa pańskie są jako młot, który tłucze a rozraża opoki. Rej. Post. fl k h 4. Rozrażały się fundamenty, i Leop. 2 Deg. 22, 8. (rozbiły się. 5 Le<>p.). Na swym świętym obliczu o kamień rozrażon. Pieśń. Kat. Ot. Cebule gorzkością swą wychędazają, rozrażają, i otwierają.

Sgr. 1222.— Transi, fig. Nieprzyjaciele do zamku wpadli, gdzie gniewem i nienawiścią rozrażeni, srozeją. ROZROIC się rec. dok., rojąc się rozlecieć, oott eittanbcr Krom. 279. rozjątrzeni, aufijebrad)t, eutriiftet. Mądry nie* fd)tMrnteit, ttt ©cbmanncu atiś cinanber fließen. Czarna chmura ma w nienawiści przykazania, a nie będzie rozrażon, jako    szarańczy w polu się rozroi, Wszystko zje, ni się listek

okręt w zburzeniu morskim. 1 Leop. Sgr. 55, 2 (roz-    zielony ostoi. Przyb. Mili. 587. Tylko ci Roxolanie, kló-

kołatany, wzruszony). Nie widzisz, jak się rok na części    rzy posiedli ‘Misią [Myzyą 1], rozroili się. Riel. Św. 156.

rozraża? in species succedere. Zebr. Ow. 381. (jak się dzieli). R0ZRÔP1C cz. dok., Rozrapiać niedok., rozjątrzyć; Ross.

ROZROBIĆ cz. dok., Rozrabiać niedoji., zrobione odrobić,    pasruojfn., pa3rnat!BaTi>, eitern lltadjen. Gnojący, rozra-

niszezyć, rozpróć; ctîüaâ (jemacf)tcê »erindjtett, mifliifcn, jer-    piający, septums. Mąe.z. Rozropiony, wezbrany, suppura-

trennen; Sorab. 1. rozdżjlam, rozd/.jwam, rozuodżjlam,    tonus. Macz. eiternb. Rozropienie, wezbranie wrzodu, sup-

(cf. rozdziałać) ; (Ross. paspaóoraTb, pa3paÓ0TUiiaTb roz-    puratio. Marz. bie (Sitmuiß, brtd Gitem. Rozrapiać się,

ryć, wykarezować, pa3paöOTKa karczowanie). Co zrobi    wzbierać jak wrzódsuppurare. Mącz., eitern, in Cśiter

w dzień, rozrobi w nocy Penelope. Pott Pocz. 196. Jak-    u&crfle&en.

byś Penelopy płótno Rozrabiał, tak się trudnisz mitręgą R0ZR0ŚC1G cz. dok., Rozraszezać niedok., rozrosłym co wierutną. Hor. Sat. 178. Jemu byłoby markotno Gdybym    czynić, etwaß fe(;r groß nutzen, roadjfen ntadjen, ftarf ma*

miała zaczęte chcieć rozrabiać płótno. Pot. Arg. 457. —    d)ett. Siano i trawa brzuch koński rozszerzają takież cia-

§. Rozrabiać, rozprzestrzeniać ; anöbreitctt, ettüCitern. Okor-    ło jemu rozraszczają. Cresc. 520. ROZROSŁO adverb.,

liczne mocarstwa rozrabiają swoję potęgę Przestr. 212.    przestronno wyrosło, ttJCtt nmtttadjfeit. Grad rozrosło źy-

—    § Rozrobić co czym, n. p. wodą » rOzczynić, roz-    zne potłukł kłosy. Kulig. Her. 140. R0ZR0SŁ0SĆ, ści,

puścić; anpfcit, einrńbrett, etntneieben. żywicę rozrobić    £., rozplemienie, rozkrzewienie ; gortppiitjnn;}, $ermci(f»

i rozpuścić octem winnym. Krup. 5, 504. Żywe srebro    1'Uttg. Tamta droga b'śna> rozrosłością zagęszczona jest.

rozrób terpentyną. Krup. 5, 304. Rozrabiać wapno w    Krom. 760. ROZROSNĄĆ się rec. jedntl., Rozrastać się

gracy u mularza, t. j. wymieszać. Magier. Mskr., uinriip    niedok -. Rug. razrastjetise; Sorab. 1. nadobówam ; Ross.

rett. Rozrób wszystko łopatą, a nakoniec tłukiem    póły    pa3pocTbca, paupacTiiTbćfi;    bardzo    wyrosnąć,, fd/r auf*

ubijaj, póki się nie zrobi maść oiągła. N. Pam. 1, 25.    fdjtejknj ntadjfen, «Uölt>ad)|eit.    Patrz,    jak się teraz jesion

—    § Rozrobić, różnie przerobić; tterfditebcittltd) ttmarbci* rozrósł, jak przyjemne cienie Gromadzi pod obłoczne

ten, »erarbeiten. Umiejętny majster, gdy do tej masy    śkla-    swych liści sklepienie. Zab.    1 1, 260. Zahl. Rozrastało

nćj przyjdzie, rozrobi ją w różne kształty. Torz.    146.    się dzieciątko. Radź. Genes. 21, 8    Z niej się dziwnie

Puszczam się w loch okropny, ten mię widok zwabia,    piękna panna rozrosła. Sk. Żyw. 352.

Kędy nasze natura postaci rozrabia. N. Pam. 21, 562. ROZRÓWNAĆ. er-, dok., różne równać, »erfdjtebeneél gtet$ (rozpuściwszy przerabia). — Przed dwiema sty lat mad)en, anśgletd;en; Ross. pa3pOBiiarb. pa3poBHHBaTb ; (Rag. onę prostą ziemię, z Pedemontu wyszedłszy, osiedli,    razrâvniti eruynre). Co to za król, iż się rozrównały

i ziemie puste rozrobili. Raz. Hst. 63. (różnie uprawili,    wszystkich królów obyczaje, z obyczajmi jego? Rej. Post.

karczowali).    T t 4.

R0ZR0CHMAN1Ć się rec. dok., ułaskawić się znowu, rutę- ROZROZKOSZOWAĆ się rec. dok., rozpływać sie w ro»-ber jafym unb gut werben. Jak go jedno słucha Zaraz się koszy, in SBodnft jerfltejkn. Rozrozkoszuje się w obfitośei rozroehmani, zaraz udobrucha. Pot. Arg. 392.    dusza wasza. Rej. Post. L 3.

ROZRÓŻNIĆ - R O Z R U S Z N Y.

R O Z R U S Z Y Ć - R O Z R Y W K A. 431

ROZRÓŻNIĆ cs. dok., Rozróżniać łiiedoA.

■Ruzrażniać con-śtn. ; Viru!, reslozhit, arslozhit, resedimti, resdrnslńti, ressesnali, restovarfhati; Sorab. !. rozschćlakofcżu, roz-wotszobnu; Ross. pa3in<«nb, pasiiiqaro, otju^htl, ot-

HOpa3pymi!Mufi, Hepa3pymaeMbiü ; nie do zniszczenia ; Eccl. Hepa3pymHBiM indissolubihs). ROZRUSZYĆ cz. dok., Rozruchaé conlin., RozruchywaĆ frequ. ; Rag. razrüsciti ; Croat. razrussiti, razrussńjera ; Donn. razrusciti ; (Slav. razrushiti gród » rozburzyć miasto) ; Ross. paapyuniTb, paspymaiŁ, pa3TopMomHTb ; rozkołysać, rozchwiać, do

IHMaTb , pa34pya«HTŁ , pa34py*aTb, _pa340pHTb , pa3CCO-pKTt, pa3CCOpHB3K) ; Eccl. pa3IHK0BaTH, pa^AHYHTłt, pa3-/puiuarn, pa34pyniaTb, pa3p03mjib, pa3pa3HHBaTb; roz- . ruchania się przyprowadzić; In ^Bewegung bringen, fdjüt» dwoić, rozbracić, rozerwać przyjaźń, rozłączyć; cnijrceg« cn, uneinig ntad;en ; Boh. rozkmolriti. Niewdzięczność rozróżnia stowarzyszenie ludzkie, a zgodę targa. Gorn. Sen.

565. — §. Dystyngwować, różnicę rozeznawać, lub stanowić, ltnierjdjetbeit. Rząd gospodarski od królewskiego rozrażniają wielką abo małą liczbą poddanych. I}etr. Roi.

A. Jako układ części tej masy wewnętrznych, różni ją od śkła, którym pierwej była, tak równie ten układ rozróżnia ją od innych rodzajów porcelany. Torz. Śkł. 179.

Do rozróżnienia Ross. pa3jmmiTeJbHbiS. Rozróżniać się *ny; angereifst, angemuntert). Tyś pierwszy w dyskurs nas * nie zgadzać się, nidjt l)armontren, nidjt ubereinfitmnien, fid) ucrunetHigen ; Vind! fe fenem skriegati; Ross pa3Ópa-iuiTbca, pa34ppi!Tb, pasMHpirrbca. Tak się bardzo rozróżnili między sobą opiniami, tak się wadzili, że jeden na drugiego gardle chciał posiadać. Dirk. Exorb. E b.

ROZRÓŻNIC1EL, a, m., który rozróżnia, ber Untcrfdjei« ber, 5Ibîonberer; Vind. reslozhmk, resbornik; Ross. pas

telu. Morze rozruchane. Jabl Tel. 82. Bals. Niedz. 4, 434. Patrz jak srogi szturm morze rozrucha. Pot. Arg. 462. Rozruchaj się przecie. Teat. 21, 457. (nuże! żywot ruszaj się! nu! fo rül/re bid)!j. Ochotnik nasz harcując nad obozem jego Nie mógł go tym rozruchać i wywabić z niego. Tward._ W. I). 2, 174. pobudzić, rozjątrzyć. retj$eu, ttttfbrhigen. Rzymski naród do odszukania wolności niejakim jakoby od bogów przynukaniem rozruszony, królów porzucił. Fuliss. FI. 16    ( pobudzony, pnduszczo-

rozruebał Ghrosc. Job. 152. Skrzypiciel rzempoli dla roz-ruebania jakiej służącej N. Rom. II, 167. (dla wciągania jej w tir.iec). S ły krzepię, rozrueliywam ; exerceo vires. Cn Th. '997. — \. R< zruszyć, rozchwiać, rozrzucić-; etjdjüttem, wanîenb tnadjen, îininvcrfen. Dobrze ten król w Judei panował; wszakże wyższek nie rozruszył, i ofiarowano jeszcze na nich. Butin. 1 Reg. 22, 43. (nie po burzył. Ribl. Gd). Prosimy, abyś nie rozruszał przymierza tego. W.'" Ban. 3; 54 Jeśli rozruszycie przymierze moje ze dniem i przymierze moje z nocą; teilyć też i przymierze moje rozruszy sie z Dawidem sługa moim. Żarn. Rost. 3, 674 b. ib. 2, 4 52 UOZRUSZYĆIEL, a, m.\ Dosn. r,izruscitegl ; Rag. razruscitegl, /. razrusci-tegliza ; Croat. razrussitel, f. razrussitelieza ; Ro-s. pa3-pyiiimejb ; który co rozrusza . rozrzuca, rozrzucieiel ; bet 3erftörcr, über ben Raufen SBerfer, 3>mttrfUer. O rozmszy-cielu kościoła, który go za tizy dni zbudujesz. Budn. Math. 27, 40. (ty, co rozwalasz kościół. Bit!. Cd.).

jmimejb

ROZRURASZYĆ się rec. dok., "rubasznym się stać, rozswy-wobć się, nuttfjroifltg werben. Dyabeł, gdy się rozrubaszy,

To po nocy głupich straszy. Kras. List. 144.

ROZRUGAĆ, ob. Rozrzucić.

ROZR.UGH, u, ni., hałas, zgiełk, burda, zamieszanie,

’burzka ; ©etümmcl, tumult, Śłufru^r, Unruhe ; Boh rum-revcli, rumreyśka; Slov. rozbrog; Sorab. 1. ropot, bawt-wano ; Sorab. 2. popłoch, (cf. popłoch); Cum hrup, lamia ; Vind hrup, nepokoi, larina, buka, halabuka, po-buzhenje, smota, smotujava; Bosn. talabukkâ ; Boss. ma—

Mflieîiv'L, B03Mymenie, sasniTie, saMHTHa. (ob. Za- ROZRUTMK, ROZRUTNY, ob, Rozrzutny, męt), Kpamoia; Eccl. oMyia, UAT6Xb,*uaTe*HOćTb, Ma- ROZRYĆ cz. dok., ryjąc rozkopać, gcmutblnt. (mit bem Słńf* TC/KCiiie. liOKb. Nadjechał pan z okrutnym rozruchem,    fel}, pr. et fig ; Vind. resriti; Ross pa3pbiTb, pa3[ibiBaTb,

licznym dworem. Zab. 13, 207. Co za rozruch w tym    paspauoraTb, paapaöOTbiBarb. Myśmy i przyczyny i na-

pałacu, wszyscy niecierpliwie wyglądają zakończenia tego    rzędzia naszych przygód,, rozrywszy ziemne przywaliny,

dnia. Trat. 57, 79. Jednym razem rozruch ustał. Teat.    wykopali. Pilch. Sen. list. 3, 168. Ogień czasem rozry-

18, 454. Srogie były rozruchy, Nie mógł nikt powśeią-    ciem całego gmachu zagaszać potrzeba, ib. 251.

gnąc różnomyśl.ne duchy. Zab. 15, 297. Nie śmieli się OZRYOHTOWAC cz. dok , rozszykować, różnie naryehto-nań rzucać w dzień święty, by się snąć rozruch nie stał    wać; ueridłicbcntlid) aufftcllcrt, richten, JU redite ftcllcit. Strzel-

xt ludziach. 1 Leop. Marc. 1 i, 2. (zamieszanie. 5 Leop.).    be rozsadziwszy, i jedne na kościele miejskim, a drugą

— Miłość, ten rozruch serca tak słodki i tak gwałto-    w tamte stronę rzeki rozrychtowawszy, mury tłuką. Krom.

wny Mon. 71, 767. (niepokój, wzburzenie). ROZRU-    457.

CHAC, ob. Ri t/ruszyć. ROZRUSZLIWY, a, e, — ie ad~ ROZRYWAĆ, ob. Rozerwać. ROZRYWACZ, a, m., który

terb., mogący być rozruszonym ; Ross. pa3pyuuiMŁiH,

fpa3pyuiHTCJibHbrä zgubny, pustoszący), crjdtutterltdj. Nasz

areyofiarownik nie wedle zakonu cielesnego uczynion,

ale wedle mocy żywota nie rozruszliwego, Budn. _ Hehr.

7, 16. (nieskazitelnego. Bibl. Gd.) ROZRUSZNOŚĆ, ści, i., rozrzutność, rozmarnowanie; 3crfireuerI ^ SJcrf^MOfU* bftt. Darów bożych nierządne używanie i rozruszność.

Kat. Gd. 46. ROZRUSZNY, a, e, niegospodarny, nie-

niierny, distolułus. Maci., rozrzutny, »crf(Ün)enberi)(^. (Boss. bliwszą rozrywkę i uwagę. Kłok. Turk. 1 12. Którzy na

TOCTb

co rozrywa, rozszczepia, rozszarpuje; ber 3ftrfiper, fpalter. Odszczepieńcy i rozrywacze jedności kościelnej. Sk. Dz. 1168. Biada rozrywaczom, odszczepionym członkom , ktôrzÿ sieją między bracią niezgodę. i>k. Kai. 214. W każdym wieku znajdziesz bunttłwnych rozrywaczów. Zebr. Z.W. 86. ROZRYWKA, i, z., fź‘. 1i rozgarnienie, rozsądek, dowcip; fc^ncllc Seurt^cilung, ©eroanbtfyeit, ©e» ffbcutbcit, Sîîugbeit. Posłowi do Turek trzeba mieć oso-

m ROZRYWKOWY - ROZRZĄDZIĆ.

ROZRZĄDZICIEL -ROZRZUCIĆ.

wotowanie ostrą rozrywkę mają, do senatu mają być    niż w przeszłym lecie wojsko na zimowanie rozrządzić

przyjmowani. Modrz. Baz 95. Olgierd z Kiejstutem spra-    musiał. Warg. Cez. 105. rozdzielić, rozesłać, rozłożyć,

wniejszćj i zmyślniejszej rozrywki będąc, urazili sie, że    oertfjeilett. Starała się sługi opatrzać, potomstwo rozrzą-

Jawnut człowiek nikczemny państwo trzymał. Krom. 404.    dzić według stanu ich. Birk. Zyg. 48. Rozrządzenie, roz-

Bolesław osobliwą rozrywką, indus tria, i wielkomyślno-    rząd Ećcl. 'iHnopa3no.ïOHfenie.— g. Cum Instrumenlali :

ścią obdarzony był. Krom. 96. ( przemysłem ). Wielka    Rozrządzać czym » rządzić się czym, stanowić o czym ;

dzielność i rozrywka Bolesława pokazała się w téj bi-    über etwas bifpontren, batnit Verfügungen treffen, bamit fcfjal«

twie, solerlia. Krom. 99. W osobie twej taką poważność,    ten. Ja twoją panią, ja mogę rozrządzać tobą, jak mi

rozrywkę i dzielność baczę, że.... Ryb. Geśl. praef.    się zdaje. Teat. 54, 15. Do króla rozrządzenie najwyż-

Głodu r. 1362 dobroczynna rozrywka Kazimierza W.    sze siłami zbrojnemi w czasie wojny należeć będzie.

z roz-    Gaz. Nar. 1, 170. (Konst. 3 maja.). Rozrządził moją

córką, nic mnie o tym nie przestrzegłszy. Nieme. Król. 2, 36. Serca swego rozrządzenie. Mon. 70, 743. dysponowanie, dyspozycya. ROZRZĄDZICIEL, a, m.,, dyspozytor, ber Ścrftiger, Serorbner; Croat. razrednik; Itlung. rendelö ; Eecl. pacnpaBJaieJŁ.

ulżyła, solertia. Krom. 362. Rzadko najdziesz rywką człowieka, jak oni starzy ludzie byli. Bial. Post.

198. Miał dowcip do wszystkiego, i ręzrywkę k temu,

Ze się miał w każdej rzeczy zawsze ku dobremu. Paszk.

Dz. 32. — g. Straciła pamięć, myśli i rozrywkę Morszt.

94. przytomność, ©eiftcêgegenwart.— §. Aliter: Nie mogę wiedzieć, cobyś zakrył tą pokrywką. IJ-. Słuchajże ROZRZEDZIĆ, 'Rozrządzić cz. dok., Rozrzedzać niedok. drugiej fraszki z łatwiejszą rozrywką. Zimor. 132. la- Boh. zrediti, zredugi ; Croat. razretkujem, razregy.lv«m ; twiejszą do rozwiązania , leirfjter ûufgnlofe'n. — §. ,2) Roz-    Hang. elritkitom ; Boss. pa3pb4iVrb , pa3pl>.KaTb, pa3pb-

rywka, zabawka; eine 3crfłreuuitg, ©r^oblttng, (grgófcnng,    »HBan»; rzadszym uczynić, gęstości ująć; oerbünnen, biin*

etn Bcitoertreib. Każda rozrywka , która nudnych godzin    tier madjett. Rozrzedzić znaczy powiększyć ciała wielkość

uczciwie oszczędza, godna względów. Kras. Pod. 1,202,    bez przydania materyi. Os. Bud. 66. Melankohczne wil-

Trzeba czasem    rozrywkę umysłowi zrobić, By się lepićj    gotności jak rozcieńczyć, rozrzedzić i    rozprawić. Sgr.

do pracy mógł    znowu sposobić. Min. Byt. 4, 58. Po-    412. Rozrzedzić płyn, rozciek, roztworzyć, rozwodnić;

winni takich szukać rozrywek , które ich rozweselają. Teat.    öcrbümten, Wrtjfem;    Vind. sku<vodeniti; Bag. prevodnitti ;

34. b, G. 2. ROZRYWKOWY, a, e, do rozrywki, za-    Croat. razvodujem;    Boss. pa3JKW4HTb, pa3*,KH>Karb. Wiatr

bawki służący,    SSergm’tg'enê *. Chowanie ptastwa rozryw-    jest wzruszenie powietrza, pochodzące    z ‘rozrządzenia

kowege. Kluk.    Zw. 2, 395. ‘ROZRYWNY, a, e, n. p.    jego na jednym miejscu, a zgęstwienia    na drugim. Boh.

Rozrywna wódka * serwaser, ©cfyetbewajfer. Sienn. 605.    Uyab. 172. Rozrzedzić gałęzie, drzewa (Croat. razchi-

(Boss. Hepa3phiBHhiR nierozłączny).    schńjem, razchisztilszem). Mieszkali w chałupach rozrzc-

R0ZRZĄD, u, m. ; Croat. razredenye; Hung. rendeles ;    dzonych. Krom. 29. osobno, nieciągłe leżących, in ein*

Boss. pacpji4*, pn4a, napfl4’L, Hapantanie, napalenie,    seinen, jerftreuten Ratten. Rozrzedzenie Boss pa3pt4Ka.

pacnopa4<)Ki, j4t4Ka;' Eecl. pacmmenie, yjoatenie,    — Fig. transi. Radość jej wielka prędko się śmiercią

oycTiurb, yerpoenie, saßbutaiiie; rozrządzenie, rozporzą-    Tyheryusza rozrzedziła. Sk. Dz. 581. umniejszyła się.

dzenie, rozszs kowanie-; bie SIncrbmmg, orbentlicbe 2U>t&ei* ROZRZEWNIĆ cz. dok.. Rozrzewniać niedok., do łez* po-Itlttg. Wszystek widzę świat poturbowany, 1 samych ele- ruszyć, rozżalić kogo, rozczulić; Bag. rasplakkati tkoga ; mentów rozrząd zamieszany. Kulig Her. 292. ROZRZĄ-    Boss". npoc.ie3HTb,    (cf. łza); einen btó ju i^ranen rühren,

DNY, a, e, — ie adverb., porządnie rozłożony ; Boss. • crwetdjen. Płaczem    swoim niech was do płaczu pobudzi,

pacnopa40MiiiJH, wofyl georbnet, orbcntliil) au3 einanber ge« niech was rozrzewni. Dambr. 592 Dobroć ta i łaska-fefjt. Każdy podatek powinien być jak najrozsądniejszy,    wość dn łez mię    rozrzewniły. Nieme. P. P. Radością

i najmniej kraj uciężający. Vol. Leg. 7, 669. ROZRZA-    rozrzewniony. Pot.    Arg. 214. Rozrzewnić się Boss. npu-

DZIĆ cz. dok., Rozrządzać niedok. ; Bag. razrêditi, raz-    cje3HTbca ;

znowu .rzeźwym się stać, tute* ber nüdjtern werben. Od trunku rozrzeźwieć." Czach. Tr. L 4 (Boss, paapbsnuTbca razswawolić się). pa3nopH4itrb, pacnopa5K4aTb, y4"hjiaTb, y4l>4biBaTb₁ ycipo- ROZRZUCI!^ cz. dok., Rozrzucać niedok., rozmiatać, (inô etn* HTb, ycrpoaib. ycTpoHBan,, ójaroycTpoHTb, ó4aroyqpe-W4HTb ; Eccl. UHHopa3nojio5KHTH, *uinopa3no4araTn ; szykować, porządnie rozłożyć, rozstawić; orbnett, orben* tlicb etnncfllen. Bóg tak rzeczy wszystkie rozrządził, że nic nie może wzruszyć porządku na całym świecie ustanowionego. Zabi. Boz. 45. Tyś panie wszystkie rzeczy pod miarą, pod liczbą, pod wagą rozrządził. 3 Leop. Sap.

41, 21. (rozłożył. 1 Leop.). Sarnicki podług godności i stanu obywatelów, statuta i przywileje rozrządził, Zab.

5, 419. Umierając dom swój ostatnią wolą rozrządził.

Falib. A 1. er befdjtcfte ober befMte fein $aug. Inaczej

redîvati ; Croat. razregyûjern ; Vind. porediti, rediti, na- R0ZRZEŹWIĆ neutr. dok., reduvati, vrediti, poredivati, vnarediti, noternarediti ;

Ross. pa3pa4iiTb paapawarb, pacno.iojKUTb. pacno.iaraTb,

roz-

roz-

flttbcr werfen; Boh. rozhazeti. rozhazowati, rozhoditi, kliditi ; Siov. rozhazugi ; Sorab. 1. rozcziskam, rozmetam, rozczechnuyu ; Vind. resdiati ; Croat. razrussiti, razrussü-jem evertere frozruszyć), razhitävam, (cf. rozch wycie); Bosn. razvarcchi, razvrricchi, razmetnuti ; Bag. razrû-sciti ; Boss. pa3ÓpocaTb. pa3ÓpacbiBaTb, paciporaTb, pac-TporMBHTb, pacKOBepnaib, pa3CopHTb, pascapiiBarb ; Eccl. pacTpouiafO. Tyle kup gnoju na raz masz rozmiatać, coby za jeden dzień mógł zaorać, aby gnój leżąc dłuźćj rozrzucony nie wysechł. Cresc. 81. Członki jego sztukami po rolach rozrzucałbym twoich. Olw. Ow. 547. Pa-

ROZRZüCICIEL - ROZSADA.

ROZSĄDGA - ROZSĄDNI K.

133

Mon. A 2 b.

SĄDL1WIE adverb., ROZSĄDNIE;

roz-

piery z pieczęciami nie powinny być rozrzucone po stole, po Jawach, skrzyniach, olmaryach, szufladach. Groick. Obr. 31. Rozrzucony (Croat. razversen). Zawady kę-dykolwiek jakie rozrzucajcie. Olw. Ow. 18. (rozwalajcie). — Podatek na domy rozrzucać. Koli. List. 1 , 66. rozdzielić, cmtljeilen, oertfldlen. — Rozrzucać majątek * rozrzutnym być, rozmarnować ; oevfd?rt>enben, »eridjruenbertfcl) fetytt ; Sorab. 1. newuzitne pźetżinaiam, topluyu ; Cum. potratiti, potrćkriam , sadjati ; Vind. sagnat, sapraviti, sapraulati, potratiti, potreknati ; Hoss. pacTOMHTŁ, pac-TOqaTb , (cf. roztoczyć). Zbytnie h jne rozdawanie rozrzucaniem zowiemy. Gorn. Sen. 10. ROZRZUCICIEL, a,

w., rozmiatacz, który co rozrzuca, rozwala; fing, raz-rusćitegl ; Croat. razrussitel, f razussitelicza , ber 3cnt>er* fer, ber ctivaö au? etnanber ndrft. On rozrzucieiel gór Xerxes. l'etr. Et. 174. ROZRZUT, u, m., rozrzucenie, rozsypanie; berô    , Sluâwerfert, Sluëftreuen ; Boh.

rozwrźek. Zapał Etny i rozrzut ognia po okolicy. Gorn. Sen. 481. Okazałemi. próżnościami i rozrzutami szukał sobie stronników. Nar. list. 5, 141. ROZRZUTNIE, a ,m„ ROZRUTNIGZEK, czka. m, detnin., człowiek nieoszczę-dny, martnotrawca, ein 1Serfd)WCîtber ; Sorub. 2. brojar; Cum. potreknavz; Vind. sapraulavez (cf. zaprawiciel) , resplaulavez, sapraulenik, potreknauz, loter (cf. łotr), ludrar, sanemaravez, safrazhuvauz, sadegauz; Croat pre-pruditel, raszipnik, potroshlivecz ; Rag. razmèlnik; Bosn. rasapnik, koji prosipglje blago; Ross. pacTomrreJb, mo-TnuiKa; Eccl. mancTBeiutKicB. Jedną daje rozrzutnik ręką, drugą zdziera. Dmuch. Sit. R. 74. Wymyśla zabawki, aby się lak u rorzutniczków mógł pożywić. Star.

W mdi. zeń*k. Rozrzutnie» Ross. moto-BKa, pacTonuTcmuma ROZRUTNOSĆ, ści, z., marno-tratność, bte 9Sei'fd}il)cnbuttg. Cu. Th , Sorab. 1. newuzitne pzetżineno, topluwano ; Carn. potrâla ; Bosn. rasap; Vind. potrata , sapraulcnje : Cront. poteptanve , razszipnozt; Ross. motobctbo ROZRZUTNY, a. e. ROZRZUTNIE adv., nieoszczędny, marnotrawny, Dcrfd)it>enberlfĄ; Sorub. 1. pżetzinerski, toplerski ; Vind refipajozhen ; Slav. razsi-pljiv ; Rag razmotrii : Ross. motobciuh , pacTomiTeJJbHbJH, MOTOBaTO. Rozrzutnie żyć, marnować, marnotracić Ross. noMOTaTb, rioMUTbinaio Jałmużnę ubogiemu dać , nie jest to być rozrzutnym. Teat. 8, 13 Ambicya wsławionego rycerza rozrzutnym krwi ludzkiej w wojsku czyni Z"b. 7, 279. Alb. wylewną krwi ROZRZYNAĆ , ob. Rozerznąć. ROZRZYNACZ, a, m., który rozrzyna , ber 3ft‘fĄiteibcr ; Red. pa3ptmnTCJb. ROZSADA, ROSADA, y, ż, roślina do przesadzania, fwy-aadek kapuściany Äoblfejjpflanje 2j. bte (sefcpflaitje, ftraut* pflanje jum 33crfc$eit ; Vind. vfadiza , safad, prefad; Sorub. i. pźeszada ; Croat preszad ; ( presadisehc, preszadni ▼ert plnntarium); Dal. raszad ; (Bosn. rasad od uoehja al od zelja , prisad plnntarium)-, Ross. pocaAa; Red. cajv&, (cf. sad). Posiawszy nasienie kapuściane, gdy podrośnie rosada , przesadzisz ją. Kluk. Roił. 1 , 215. Jak rozsada kapuściana ziemię może wytrzymać , tak głowy i głąbie jćj nigdy nie mogą. ib. Zagroda zasadzona rozsadą ziela abo drzewa subtelnego. Cr esc. 113. Piąta

część gruntów jest nadto wielka na rozsady, i na inne ogrodowiny. Pam. 84, 825. ¹ Pod czas suszy zwykli ro-bacy na zagonach podgryzywać z korzenia rozsadę (col-colective). Haur. Rk. 41. Dworka aby ogrodnych rzeczy nie omieszkiwała siać, jako cebulę, ogórki, pasternak, marchew', rozsadę i ćwikłę liaur. Ek. 83. — g*. Stwórca, gdy już z ciemnćj rzeczy wydźwignął gromady, Po-rozprowadzane na różnę rozsady, zgodnym pokojem związał. Olw. Ow. 3. na różne klasy, porządki, podziały ; Abteilungen, klaffen. (Ross. pa3ca4na rozsadzenie). ROZSĄDGA, y, m. ; Boh. rozsudj; rozsądnik, rozeznawea ; ber 6d)Hd)ter, 6d)ięb3rid)ter, (grfemter *unb Beurteiler eines (Streit. Podlęże szkodzie, ileby rozsądcy osądzą. W. Exod. 21, 22. (wedle uznania sędziów. Bibl. Cd.). ROZSĄDEK, dku, m. ; ( Boh. rozsudek; Slov. rozsaudek dt-cretum ) ; Vind. refodba, refojenje ; (fodba , refod , re-foja , julfoda, odloka . fod * sąd , wyrok); Rag-, râzbor. (cf. rozbiór); Bosn. razbor, razborstvo, svjest, spame-tnost, (cf. spamiętać) ; Ross. pa3Cj40KŁ, pa3GopMMBOCTŁ, 6.iaropa3cy4HOCTb, 6jaropa3cy>K4eHie : Ecd. Gjiarocyvrie, BMbmuoHie-; %. 1. rozsądność, baczność, facultas animi, Urtbeiléfraft, Beurteilung, SSerjłflttb. Przez rozsądek do-rozumiewamy się, że wypbrażenia nasze zgadzają się abo nie. Cyank. Log. 163. Rozsądek zdrowy, pospolity; przezeń ma człowiek łatwość rozeznawania rzeczy, przezeń ochraniamy się oszukania. Pir. Wym. 11. Rozsądek jest przyzwoitość rozumu, z mądrością złączona, która nam służyć powinna za prawidło w wszelkich postępkach. Mon. 70, 755. Piękny, bystry, wielki tego człowieka rozsądek. Cn. Th. 951. Rozsądek mądrość • większą sprawuje nad wielką «Laeinç. Fredr. Ai. 4. —

§ 2’) Fiozsądek o czym uczyniony, dany* rozeznanie, zdanie, wyrok; Urteil, Beurteilung, Slirôfpru#, Błepnnng non ettraS. Kto jednej rzeczy świadom, o niej będzie umiał sądzić, a ktoby wszystkich był świadom, owszys-' tkich też mógłby dać rozsądek. Petr. Et. 7. Gdy dusza rozsądek czyni o*rzeczach, zowie się rozumem; gdy rozpamiętywa rzeczy, zowie się pamięcią. Sak. Dusz. 67. Gdy grają na lutni, cnego dźwięku ucho rozsądek czyni. Karuk. Kat. 102. A mnie co za rozsądek czeka, żem się pióry Rlałemi kusił o wierzch niedostępnej góry? Si-mon. Siei. ded. Sprawę na rozsądki puściwszy; re tn consultai ionem posila. Krom. 575. Papież napisał rozsądek ' swój, który constitutum nazwał. Sk. Dz. 550. — Rozsądek przyjacielski, jednacki, sąd przyjacielski. Cn. Th. 951. fduebéricbterlidKS ßrfenntitijJ. — *§ Lekarstwo możne wszystkę niemoc odegnać, raz przyłożone wszystko spra-, wuje , i więcej nie bywa przykładane; a jeśliby zawsze przykładane było, jawny jest rozsądek, że mniej przemogło. Zygr. Gon. 285. indicium, znak, dowód. *ROZ-

rostropnie, bacznie ; Croat. z razlógom ; Eccl. pa3ÓopHO, 6üarocy4Hi) ; Ross. pa3-cy4.iHBhiH ; zgodnie z rozsądkiem, tierfldttbig, überlegt. Żydzi miasto na to rozsądliwie Dać mu odpowiedź, lżą go uraźliwie. Leszcz H. Ś. 615. ROZSĄDNIK, a, to., sądca, rozsądziciel, rozeznawea; ber Sdjlidjter, (Srfenner über cttDflö, Seurtbeiler. Oko wstydu rozsądnik. Cn. Ad.

434

ROZSĄDNOŚĆ - ROZSADZIĆ.

ROZSADZCA - ROZSIAĆ.

185. Rozsądnik wyborny, surowy. Cn. Ad. 4Oi 1 ROZSĄ-    bna juz osiadającą ratować. Pilch/ Sen. list. 243. Le-

DNOSĆ, ści, z., branie się we wszystkiern rozsądne , roz-    dwo żem wznak nie padła na okrutną mowę, Piersi

tropność, rozsądek władzą duszy; bie Vlrtl)eii3fraft, ber    ciężkie, wzdychania, płacz rozsadzał głowę. Morszt. 348.

$erffrmb, bie ©efd)eutl)eit, Sïhigfyeit. Cn. Th. 931, Rag. raz- Tysiąc projektów głowę wam rozsadza. Zab. 45, 486. bor, razbornos, râzboritos; Eccl. pasqyvtnocTb, 6*aro-    Rozsadzić się* rozpękńąć, bcrfmt, placet!. Każdy się z

cy)K46Hie. ROZSĄDNY, a, e, Rag. rÄzborni, râzloxni ;    złości ledwo nie rozsadza. Zab. 4 6. 454. Rozsadzam się

(rasuudni criticus) ; Rosn. râzborit, raslosgit, svjestan,    z żalu. Zab. 46, 437. ROZSADZCA, y, m., który na

spameteń; Ross. pa3cy4MTejfŁHUłi, pa3óopmiBMw, ó.iaro-    bankiecie etc. gości rozsadza. Rach. Ep. 'î0. ber ©fifte ran*

pa3cy4HTe.ïbiiHi1, Ciaropa3cy4iihiH ; (Eccl. pa3cy4HUil di-    flirt, plnctrt; w ogólności rozsadzicie!, który cokolwiek

jucandi vim habens) ; Eccl. 40ópo4cy4in.ifi ; <40ópopa3cy-    bądź rozsadza, ber Berf^HL Scrpflar^er ; Vind. safadnik,

4HMH bene dijucabilis, pa3cy4HTe.ibHbi?1 CTeaeHb modus    safajavez; Rag. rasàditegl ; (rasadm'k ., râsad * luogo, do-

Comparativits , stopień -wyższy w gramatyce); bmuimch-    ve si seminnno heibe ö plante per plantare', Ross, poca-

HbiH . baczny, roztropny, pełen rozsądku, rozważny; »er« 4hhk,s zagon do rozsad służący).

ftćmbifl, flcfcbcłit, öcrmutftifl, fitifl. Będąc uczciwą 'i roz- ROZSĄDZIĆ cz. dok., Rozsądzać * niedok. ; Rob., rozsauditi, sądną, nie myśli po romansowemu. Teat. 58, 230. Kto    rozsuzowati, usaudili, ortelowati , rpzhodnauti ; Slov.

co daje nierozsądnemu , ten jest przyczyną złego. Fulib.    rozsudzowaf, rozsuzugi; Sorab. 4. rozszudźam ; Carn.

L 2.    ressodili, ressôdetn ; Vind. refoditi, resfoditi , loditi

ROZSADZIĆ cz. dok., Rozsadzać niedok., Rozsadzywać fre-    odlójati, reslozhtti, slozhiti, resvuzhiti ; Ross. pa3Cj4MTb,

qu.\ Roh. rozsad!ti, rozsazowali; Sorab. 4. rozs/adżam ;    pa3eyjK4&Tb ; Eccl. B03cy4HTii, B<)3cy»4aio ; rozsądkiem

Rosn. rasaditi; Rag. rasâditi ; Vittd. safaditi, sablanzati ,    rozeznawać, bctiriljctlen, aluirtl;crlni, ein Urtbetl fćtHcn. Przy-

vT.ijati; Croat. razszaditi, razszagyujem ; Ross. pa3ca4iiTb,    jęli słowo boskie z wielką ochotą, co dzień rozsadzając pi-

pa3Ca5KHBaTb ;    4) różnie, tu i owdzie posadzić, po- sma, jeśliby się to tak miało. Rudn. Art. 4 7, U . Z^kon przystawić, rozłożyć; üerfdnebcntltcl) bitiplaciren, unit einanber    kazał kapłanom rozsądzić trędowate od nietrędowatych.

fc^cn, ftcUcn, tferleflCit l)icr linb bort l)iit. Rozsadźcie lu-    Biuł. Post. 224. Między świętym i przeklętym nic bra-

d/.i, po pięciudziesiąt na każdą gromadę. Sekt Luc. 9.    ku a różności nie mieli; a między plugawwn i czystym

Rozkazał Jezus rozsadzić wszystkich gromadami na zie-    nie rozsądzali. 4 Leop. Ezech.'22, 26. Rozsądź mi to

lonej trawie; i rozsiedli się na części, ib. Marc. 6 Srok    królu: dwaj mężowie b li w jednym mieście, jeden bo-

się po gałęziach dziewięć rozsadziło. Olw. Ow. 195. Gdy    gały , drugi ubogi i t. d. 4 Leop. 2! Reg. 4 2, 4. (roz-

się na kobiercach pięknych rozsadzili.... O/w. O w. 537.    wiąz). Idź z niemi nic nie rozsądzając. Rudn. Ad. 40,

— Strzelce i procowniki rozsadził. Warg. Cez. 234. roz-    20 (nic nie wątpiąc, ßihl. Gd.) ; * nie zastanawiając sie,

łożył, różnie postawił, er [teilte fie ait öcrfcbtebene Orte.    OijilC Sebettfen. — Rozsadzić prawnie z urzędu, rnzstrzy-

Konie rozsadzić * na różnych stacyach czyli, stójkach go-    gnąć sprawę. Cn. Th 951 einen ^roceß entfrfjoibeu , nlutr*

to we trzymać, Çferbe auf ber Dteife unterlegen, ftatinnen*    feilen, einen 3iecbt3fprnd) t&un ; Ecd. pa3ey4tiTtMbH0, pa3-

roetfe frifdje Sterbe in Sereitfdjaft haben. Biedź musze w    cjahtii noAoóaetb; Graec dmxgizsôv, dijudi e.andùm est.

konie rozsadzone. Tent. 43. c, 17. Wyb. mit unterlegten    ROZSĄDZICIEl, a. w., w rodź irńsk. R0ZSĄDZ4CIELKA,

f fttrben, (cf. pndwoda),— Sieci się strzeże, które sam    i; Samb rozszudwk ; R (ty. rasuditegi ; Ross. pbniincib ;

rozsadził. Bardz. 1 rag. 582. rozwiesił, rozstawił; 9łe$e    Ecd pa3Cj4iire.ib. f. pa3cy4m'C4b'mmai Potomność bez-

üerfducbentlid) auf (tätigen, nnffteHen, aitffpaitnett. — Rozsa-    względna spraw ludzkich rozsądzicielka. Mon. 72, 789.

dzili się po szpitalach, aby ubogim służyli. Wys. lyn.    Scnrtbeiliriiin? Slbnrtjieilerinn.

52. rozlokowali się, rozdzielili się, różnie po szpitalach ROZSAPAG się redpr. dok ; (Boh. rozsapati dUacerare) osiedli, [te ließen fttj^ oerfc^ieoentlieb in ©pitâlem nieber.—    Ross pa3«nactrbca ; rozjątrzyć się, rozgniewać się; ful)

na mnie.

Róg rozsadził po morzu wyspy, które są członkami zie-    febr entniften , »ar 3ont j-i)nan(»en. Rozsapaf się

Ilo/.sapany,    rozjątrzony, rozgniewany;

fntrujtet,    Dor 3<>nt    fćjnanbenb ;    Rok. rozsapanÿ. Wyszła

są roz- cała rozśapana; wyprawiła scenę niesłychaną. Tent. 38, sadzone. Teat. 53. d, 44. rozprószone, rozstrzelane je- 4 I«>. Zipalczywości płomień rozsäpanv. Kulig ller. 226. dne od drugich; febr jerftreut, weit won einanber entfernt. ROZŚCIAGNĄĆ. oh. Rozciągnąć. ROZŚCIELAĆ, ob. Ro-— Rozsadzać płonki, szczepy, ocrfd)tebenilt# f)in pflanjcn. zesłać. ‘ROZSEDZIĆ. Re/. Post A' 5, ob. Rozsądzić. Jakikolvyick będziesz rozsadzywał chróst po polach.... ROZSEPIĆ czoło. cz. dok., rozfddować, rozmirszczyć, roz-Otw.    Wirg.    410.    ^Rozsadzenie,    ob.    Rozsad;    Vind.    sa-    weselić;    bie    $tirnc    entnmjcln, erbeftern. Nieme. Król. praef.

fada,    safaditje,    safajenje,    vfajanje    ;    Ross.    Bbica4Ka.    Do    ROZSIAĆ,    f.    rozsieje cz. dok.,    Rozsiewać niedole. ; Rok.

rozsadzenia Ross. Bbica4Ubii1. — \ 2 ) Rozsadzać co, ezynić, że się co rozpuknie; eitoa^ ooit einanber fprengen, jerberfłen ntarbett. Moszcz bez oddechu łagwjce nowe rozsadza. W. Job. 32, 49. W nawie, przez którą się sączy, jednej szczelinie zabieżeć me Irmino; lecz gdy na wielu miejscach zwalniać a rozsadzać pocznie, nicpodo-

vHii. Boler. 20. (rozsypał). Morze jest jako las jaki, w    Pot. Ary. 561.

którym wyspy, jakby drzewa rozsadzone z przygody, wy-* r dają się nad wodę. ib. 21. Dóbr* te strasznie

rozsyti, rozsegi, rozsywati; Sorab. 4. rozszehwam ; Ross. pa3cb«Tb. pa3cfeBaTb; tu i owdzie wysiewać, (jicr unb bû yerfd)iebentlii1) aiusffien, (tnSftrenen, pr. et fig. Gdy roz-siewca rozsiewał nasienie swoje, jedno padło podle drogi, i podeptane jest. Dambr. 123. 4 Leop Math. 15, 3. Pawła ś. więziono, że prawdziwą ale niepojętą o ciał

ludzkich powstaniu rozsiewaj naukę. Pociej. 114. Do-    Rozsierdzić się, Boss. ocepqan.. pa340ca40BaTLca.0Kpbi -

tninik ś. chciał iść do Persów na rozsiewanie wiary    chtlch ; Eccl. pacnbixanica. Gdy go zoczyli, o jak się

i., Birk Bom. 42. Ciesz się z tak obszernej chwały,    rozsierdzili! Buk. Zbar. U. Słoń, straszna rzecz, kie—

Którą twe dzieła w całej Europie rozsiały. Zab. 12, 112.    dy się rozsierdzi. Pot. Ag. 650.

(rozgłosiły). Bóg się takim brzydzi, który zwaJy rozsie- ROZSIEŚĆ się, rozsiadł się, f. rozsiędzie się, rozsiądę się wa. Bioł. Post. 198. Trzeba rozsiewać pieniądze, żeby    recipr. jednli, Rozsiadać się niedoli.) Boh. rozsednauti ;

je potym zbierać. Teat. 49. b, 30. Co on nędznik za-    Croat. razszedamsze, razszesztisze ; Boss. pa3cfecTbca,

robi, to ona rozsieje z kmoszkami, z galantami. Paszk.    pa3cfc4aTbca ; różnie od siebie usiąść, (id) betonter# \)in

Dz. 127. rozsypie, roztrwoni, »ertfytm. — Aliter: Sm u-    fefcnt, Alt »erfcfytebeiten Orten litebcr fcfcen. Ryzkazał Jezus

tna idzie z rozsianym włosem branka. Bul. Ow. 42.    rozsadzić wszystkich gromadami na zielonej trawie, i roz-

•z rozpuszczonym włosem, mit fliegcnbent    £>anre.    siedli się na części.    Sekl. Marc. 6. Na różne miejsca

ROZSIAD, u, w., ziele, colchicum orientale. Syr. 1596,    rozsiadłszy się obie, Osobną każda przędzę postawiła

tte Briefe, £>crbfiblume ; Boh. oeun ; Sorab. 1. yedv ata    sobie. Otw. Ow. — §7 Transi, Rozsieść się, rozstąpić

czébla,* Corn, ushivz. ROZSIADAĆ się, ob. Ro.sieść    się, rozpuknąd się, rozsadzić się; Bon«, prosistise, pro

się. R0ZS1ADLINA , y, Boh. et Slov. rozsedlina; paśli zemglja, razjazitise ; Boss. Ha4cicTb, Ha4ck4aTb; Boss. pa3ct.imia, pa3ct4HHa; Ecd. npociMfina, pa3ck-    Eccl. c/uaiocH, pa3cfe4aioca, ct4aK)c/i, jerplûfcen, jerfal*

4Hita; rozpadlina, rysa; eilte ©palte, eine Sîijje. Mieszkasz    len, (td) an# ctnanber tfmn, gerDerfłeit* W sztuki rozsiadł®

w rozsiadlinach skalnych. Bibl. Gd. Jer. 49, 16. Jelitne    kamienie. A. Kchun. 80. Szumi powietrze, a gdy się

padanie albo rozsiadliny. Sienn. Bej. ROZSIADŁY, ob.    rozsiada, Hucznym strzeliły gromem błyskawice. Kniai.

Rozsieść się.    Poez. 2, 259. Wolą    swą Jowisz ogłosił pioruny sro-

ROZSIANIE, ROZSIANY, ob. Rozsiać.    giemi, Zdało się, że    Olimpu sklepy się rosiędą. Juli.

ROZSIEC, rozsiekł, f. rozsiecze, rozsiekę cz. dok., Roz-    Tel. 232. Niechaj mię ziemia pożre, niechaj się rozsię-

siekać niedok., Rozsiekować, rozsickuje cont.\ Boh. roz-    dzie! Teat. 4 5. d, 22. W spruchniałćj chałupie wszystkie

sekati, rozwratiti ; ,Slov. rozsekówóm ; Sorab. 1. rozszć-    spoję rozwalniają się, a za /mocnieniem jednych, roz-

kam, rozszeknu ; Yind. resfekati, refekati, resklati, res-    siadają się drugie. Pilch. Sen list. 245. Fundamenta

krelati, gorlekati, gornafekati; Croat. razszekujem ; Bosn.    domu poczęły się rozsiadać, jako na miękkiej osadzone

rasicchi, rasjecchi; Rag. rassjecchi ; Boss. pa3cinb. pa3-    ziemi. ib. 598. Jeszcze się burza nie zaczęła , z tym

ctitaîb, H3ctnb, ii3CiKaTb, pacrnnaTb, ii3CTeraTb, na-    wszystkićm morze się rozsiadać, i coraz ogrornniejsze

CTeraTb ; w sztuki posiekać, in ©tliefe jcr^aucn. Juna-    bałwany zataczać poczęło, ib. 407. Na rozsiadanie warg

ków najmilsze wyrazy są: ściąć, rozsiekać, rozpłatać.    lekarstwo. ŚUszk. Ped. 87. Od śmiechu dobrze się ni®

Tent. 56. b, 65. Izop żołądek wyciera, . rozprawuje, roz-    rozsiedę, dobrze się nie spukam. Eraz. Bw. a, (cf. rosie kuje flegmę. Syr. 464. Do rozsiekania, rozsicczny,    puk). Serce misie rozsiada, gdy na nie *wspomionę.

jertyfllikr, jerftncfbßr ; Eccl. paacknHuii , B03ctiiaeMbiii. Simon. Siei. 85. Mnie nędznemu biada, Burzy się w® ROZSIEDLIĆ cz. dok., po różnych miejscach osadzać: Ross.    mnie żółć, serce rozsiada Bor. i, 1. Min. Wydam go,

pa3ce.inTb, pa3cejflTb, \jkx unb bort anftcbeln, anfajhg nta<    choć wiem, że się od żalu'rozsiądzie, - O jak płakać,

d)Ctt. W miastach niektórych naród żydowski znacznie    jak różnie przezywać mię będzie. Morszt. 509.— Bumpi

jest rozsiedlony. Sejm. Gród. 2, 113.    licentia quorundam ; rozsieść, rozstąpić się dla swywoli

R0ZS1EDZIEĆ się recipr. dok., długo nasiedzieć się; Boss.    niektórych, t. j. tak za złe przyjmować ich swawolę, aż

pa3CH4kTbca, pa35Knr?aTbea, feljr lange ftjjett. Tak się    ku sercu idzie. Macz. .Syn mój umiera, serce się roz-

długo doma rozsiedzę, aż przyjdzie ; obsidere usque re-    siedzie we mnie od żalu Teat. 44, 102. YYys. hat. 29.

dierit. Macz.    Pieśń. Kat. 53. Rozsiadli się a Tipnkali w sercach swo-

R0ZS1EPAĆ cz dok., rozciąć, rozbić, rozsiec; bitrdjbauen,    jch, i zębami zgrzytali. Ryb. Ps. 250 b.

Boss. pa3ckBaTCJib ;

y, .m. ; Boh. rozsewać ;

mit Rieben ttott eittanber trennen. Wszystko sic morze Od ROZSIEWAĆ, ob. Rozsiać. R0ZS1EWACZ, a, m., ROZ-wioseł wyniesionych rozsiepane porze. A. Kckan. 255.    SIEWCA,

referditi, refarditi, resjesiti, reshaliti, oshaliti ; Croat. razszerditi , rąszergyujetn, razszedilszem ; Bosn. rasrrîdifi, rasrriciti, rasarditi , raserditi ; Ross. pa3cep4HTb , pascep-

ROZSIERDZIĆ cz. doli.-, Boh. zkjseliti ; Slov. rozsrditi; Yind.    Eccl. pa3C’k;iTe;ib ; siewca, który co rozsiewa; ber 0äe«

jKHBaib, cep4HTL, cepmy, ocep4HTb, ociepoemiTŁ, B34y-piiTb, pa3T,apnTb, paa^apaTb, ropamub; Eccl. npeorop-SHTii, npeoropneBam ; sierdzistym uczynić, rozjątrzyć, rozgniewać, rozjuszyć; anfbrtngen, enlnlftett, erjnrnen, ttt ^>arntf{^ jagen. Rozsierdzieli go Strzelce ; exasperav er unt Birk. Zbar. B 3 b. Lew ten wśeiekłemi piany rosierdziony pryska. Nar. Dz. 1, 56. Jabl. Ez. 10. Żmija rozsierdzi.ona. Nar. Tac. 2, 378. et 3, 14. Rozsierdzenie ( Bosn. rasrrieba, rasareba, rasereba, ghgniv).

eum.

matm, ber Sluefâer, îlnéftreuer. Podobieństwo o rozs;e-waczu. 1 Leop. Math. 15, 18. Niektóry rozsiewca wyszedł ku sianiu. Radź. Math. 15, 5. Śekl. ib. Gdy rozsiewca rozsiewał nasienie swoje, jedno padło podle drogi. Uambr. 123. Szatan nazwan jest nie rozsiewaczera, ale przysiewaczem. Żarn. Post. a 5. Nieprawdy rozsiewca. Smotr. Apol. 75. Szalbierskich nauk rozsiewca. Birk. Exorb. Bib. Kłamliwy rozsiewca bajek. Pilch. Sen. list. 1, 95. Duch zły jest niepokoju rozsiewaczem. BiuP Post. 249. Rozsiewca rostyrku i niezgody. /. Kchan. Dz. 177. (Boh. rozsywka pannus seminatorius ; Eccl. pa3cŁflTejbHbifi rozsiewny, do rozsiania, rozsypny).

ROZSIODŁAĆ cz. dok., rozkulbaczyć, flbffltteln ; Boh. odse- 157. Jedzie, widzieć dziewkę, jeśli była Tak gładka,

dlati ; Stav. razsedlati ; Croat. razszedlâvam ; Ross. pa3-ct4iaTb. Gołota, nie ma gdzie konia rozsiodłać. Cn. Ad. 263. (niema, gdzieby stopę położył).

ROZSKŁAD, ob. Rozkład.

ROZSKOCZYĆ się recipr. dok., rozskakuje się contin. ; Boh. rozskociti se, rozskakati se; Sorab. 1. rozkocżżu ; Ross. pa3CKO<MTbCfl[, pa3CKanaTbca, pacnpnraTbca; rozprysnąć, rozpierzchnąć; au« ctnartber ftmngeit, au« etnanber leimen.

za jaką się była rozsławiła. P. Kchan. Orl. 1,403. Wys. Aloj. 209.

ROZSŁODNĄĆ neutr. dok., słodkim sie stać, słodyczą przejść ; füß werben, oon (gûptgfeit burdjbrunflen feęn. Woda rozsłodneła od drzewa. Radź. Syr. 38, 5. ROZSŁO-DZIC cz. dok., słodkim uczynić; Dom. rasladiti, fflfl ma* c^en. — Fig. Cbłopczyna rozsłodzony twojej piękności wdziękami. Kniat. Poez. 3, 14.

ce z

Jak ich ponury Kato który zoczy, Wnet się swawolna ROZS-ŁUCHAWAĆ cz. cont. ; Ross. pa3CJyiiiHBaTb; słucha-kupa rozprószy, rozskoczy. Zab. 16, 230. Jakoć się ser-    jąc rozważać, rozbierać; aufmerfjam andren, »ernennen.

żalu nie rozskoczy! Past. Fid. 239. nie rozsiędzie    JRozkazałem sędziom : rozsłuchawajcie między bracią wasi?. rozstąpi się, rozpadnie!    szą, a sądźcie między niemi. Ruda. Deut. \, 16. "(wy-

ROZSKROBAG cz. dok, skrobiąc rozjąć, jerjdjakit, gerfdjra« słuchywajcie. Bibl. Gd.). ROZSŁYNAĆ med.jednll., roz-pett; Slov. rozskräbati; Eccl. pacqepTaBam, cocnaóJiHBaTfe, słynąć się recipr., rozsławić się, berühmt werben. Roz-cocKpeóarb. ^    słynę, persono. Volck. 914. bunbfdjflßert. Téj śmierci

ROZSKRZYDLIĆ cz. dok., skrzydła rozczepierzyć, bte Ringel    głośna szczęśliwie nowina W obudwóch wojskach prędko

aUöfpreifceit ; Boh. rozkridljm ; Croat. razkriliji, razkrilil-    rozsłynęła. Leszcz. H. S. 257. Ta sława wnet rozsły-

* szem, razkrilyójem, krilunsze, krila rasztiram ; Dal. szte-    nęła po mieście. Wys. Kat. 354. Nauka apostolska po

rem krila ;t Rag. raskrîlitise ; Bosn. raskriliti krila.    wszystkim się święcie rozsłynęła. jfarn. Post 7.

ROZbLAPAG co cz. dok., nogami podeptać, opprimere pe- ROZSMAKOWAĆ się w czvm, recipr. dk., smak w czym de. Mącz., roztratować, gertreten; Boh. rozślapati. Gdy    polubić, ©cfdtmacf an etwa« ftnben. Pił wesoło, a gdy

był syn Trajana rozślapał koniem dziecię jednej matki,    się w trunku rozsmakował, posłano po toż wino na dodał go onéj macierze, na miejsce jej dziecięcia. Biel.    pełnienie ochoty. Nar. Hst. 7, 95.

Sw. 50 b.    ROZŚMIAĆ się, / rozśmieje się recipr. dok.\ Sorab. 1. ro-

ROZSŁAWIG cz. dok., Rozsławiać niedok. ; Ross. pa3CJiaBHTb,    ffmeju, rolfmejam; Ross. paaciwtaTbca, B03CMtaTbca ; w

pa3c.iaB.iarb, pacxBaMTb, pacxsaitiBaTb ; Sorab. 1. roz-    śmiech wpaść, tn etn Sachen auôbredjeit. Kto &ię wstydzi

kwalu; rozgłosić, beru&ntt madjett, befannt machen , auö&ret»    rozśmiać, powinien się wstydzić, Że jest człowiekiem,

ten, nt^bar ma^en. Chwalcie pana, i rozsławiajcie po    Teat. 34 b, G 2. Możecie ten płacz obrócić w rośmia-

v.szystkirn świecie sprawy jego. Radź. 1 Kron. 16, 8.    nie. Groch. W. 357. ROZŚMIESZYĆ kogo cz. dok., Roz-

Rozsławił wszystkie możności jego , i wszystkie dobro-    śmieszać niedok. ; Boh. rozsmiśiti; Ross. pa3C»rfcuiHTb,

dziejstwa, które są światu rozlicznie nadane. Rej. Post.    nepecMiuimb, HacMtuiHTb ; robić, że się kto rozśmieje,

A a a i. Do ludzi rozsławił onę wodę, rozgłaszając,    do śmiechu kogo pobudzić, lächelt tttadjen. Drugiego naj-

ze bóg naprzód, a potym ona woda zdrowie mu przy-    mniejsza rzecz rozśmieszy. Zab. 12, 282. Ufam bogu,

wróciła. Syxt. Szkł. 197* Rozsławiona jest po wszys-    w nieszczęściu mym, że mię pocieszy, A w tak ciężkim

swe

tkim świecie wolność Polska. Goni. Wł B 4. Męstwo    żalu moim łaskawie rozśmieszy Plein. Kat. 158. Roz-

i imię na morzach rozsławił. Przyb. Luz. 297. I    śmieszający Ross. CM'bxoTBopiiuö. Rozśmieszanie Ross.

w lndyach juz bóg raczył rozsławić i rozszerzyć prawdę    citttxoTßopcTBO. — §\ Rzekła Sara: rozśmieszył mię bóg,

swoję. W. Post. W 3, 82. .Pasterze, co słyszeli, to    a ktokolwiek usłyszy, śmiać się też będzie ze mną. Radź.

mówią, to rozsławiają o dzieciątku Jezusie, i roznoszą.    Genes. 21, 6. (śmiech mi uczynił bóg. Bibl. Gd., śmie-

Uainbr. 46. Rozkazuje senat wszystkim wytrykuszom,    szną mię uczynił).

aby te artykuły dostatecznie były publikowane abo roz- ROZSNOWA y, i., rozsnuwanie, osnowa rozoiągniona ; ba« sławione .na kazalnicach. Baz. Hst. 52. Boże., rozsław'    Ülitüetnaubenöcbcn, Sla^efitaitbemucfcln, bte ®nhiiicfeluna. —

twego syna, aby i syn rozsław.ł cię; jam cię rozsławił    Fig. Niechaj tak twoi synowie Na lvm się gruncie za-

na świecie, sprawę twoje wykonałem;    teraz    Rozsław'    sadzą, A    w dalszej rodu    roźsnowie Wnuki go wnukom

mię ojcze u ciebie sławą, którą miałem    przód,    niż świat'    oddadzą.    Kniaź. Poez. i ,    181. ROZSNUĆ f. rozsnuie

⁴⁷ ’ ⁵‘ ,^“w,e.lbjö-.Blbl Gd-\ iwflrtrett.    cz. dok.. Rozsnować niedok., rozwinąć, pr. et fig., au«*

je;

Utry.). Ghrystus się modlił: ojcze! rozsław' imię swo-    etttanber tiuffdit, citlrotcfeltt. Chyba tak"mocny wezełśmierć

’r j \ PrfJS«eJł    ro.zsłilWł,em » ' znowu rozsławię. rozsnme, Zab 1, 75. Alb. rozwiąże, rozdziergnie.

Oalat Alf 54.    Bog ociec rozsławił g₀, i ogłosił, że ROZSOCHA, ROSOCHA, v. z., ROZSOSZKA, i, i , dem

jest bogiem prawdziwym. Salin.-2 S77.    _ J    Oni nas    ROZSOCHACINA, y. i.'    demin.. odnoga u drzew, „roi

o zdradę rozs,awd'. Smotr. bl. 16 zpotwarzyb ,    wtlram.    gów ; Der    Baden nn einem    ©etoeiÈO ein flaiielfSrmiaer äft ait

beniiimi (.s'.⁹.rmp'" wsławiad się rudikr feipt. etom 'Baume, ein ©aSelftod, ©aklofi ootn mit jiuei) gnkn:

ra-

nn ™    7 ,    ï m*‘.    Jest; j“‘    «»*• eozsooha, rozpora; Scal,, i. rozsznrh ; Car».

ii Iły, (raszossicza, ro-

polem przyjdzie na drugiego wiedzieć, już się rozsławi.    shoho; Croat. raszobe-, roglve

S' lf    Sl? '!y,° "? »je*®*«    *••*» " P'ędźj ; Rag. rdsoha, '(rasósriza. rogusej, , piędź);

Wdo, ze mało me wszyscy o tym wiedzieli. Blat. Bort. Bom. rasoscęa, dusgma od vebkoga prrista i magqeg.

uzagu lichas, ltal.    forcina ; (cf. Ross. iiocoxt» laska, ob.    Bellona    hojną posoką podwoje    Spysklane, rozżarzając

Posoch. Biel. flst.    435). Rosocha, jako to u drzew, u    rozsrożałe boje; renovala    proelia    miscet. Zebr. Ow. 409.

rogów łosich, gałęzie. Dudz. 55. Rososzka, widełki abo    Złych się złość rozsrożyła. Ryb. Ps. 259. Włosy ku gó-

widlica. Mąci. Rososzka o dwóch samorodnych ramio-    rze wstają, piersiami tchnie wielce Nadęte burzliwością

z roz-

nach, do ręcznego kręcenia powrozów, kluczka. X. Kam.    rozsrozaïe serce. A. Kchan. 147. Upada marnie

Dwa grube dęby obok z siebie zrosłe, przeplatają tam    srożałej rany. Tward. Daf. 56. ROZSROŻYĆ cz. dok., ex-

od stu lat i swoje korzenie i swoje rozsochy. Staś. Num.    grimint mad)en, ctnf&rmgen, retjjen. Sieciech, urazą odda-

4, 449; (leurs troncs). Winne drzewko ujmuje się swo-    lenia od rządu bardziej rozsrożony, szukał sposobów ze-

jemi rozsoszkami, właśnie jakoby rękoma. Budn. Cyc.    mszczenia się. Nar. Hst. 3, 65. Rozsrożony tym pod-

26. Sßetitranfen. Palmowe drzew'o samica obłapiwszy swe-    stępem, porywa dwa dzirydy. Staś. Num. 1, 4 43. Roz-

mi gałązkami albo    rozsochacinami gałązki samca, poczy-    srożone    wojsko krzyczy,    aby je    zaraz ruszono, ib. 4 45.

na od nich. Cresc.    442. Zboże, co padło na pole cier-    ROZSTAĆ    się, f. rozstanie    się recipr. jedntl., rozstaje się

niste, jak kłosy krzewiste Jęło wypuszczać, wnet je za-    pr., Rozstawać się contin.; Bosn. rastatise, raskrristiti.se*;

tłumiło Rozsocbą swoją ciernie rozłożyste. Odym. Śiv A    flag. rastattise: Sorab. i. rofstejiu, rofstejem, rofnoste-

a 2. — Rozsocha u sochy do orania. Kluk. Rośl. 2,    jem; (Sorab. 1. rosteicżeg- Sorab. 2. rostejscho; Germ.

464. bte flfhigfterje. — Świecznik od nóg do rczsoch lity    3^1.'! biada! przepadnij!); Croat. raztajemsze; {Ross.

był. Budn. Num. 8, 7; not. «do słupcajego», do ramion,    pa3CTO/m> dalekim być, oddalonym, pa3CioaTtca nastać

biê an bic ^InrtC. — Anat. Rozsoszka, która zaraz jest    się długo); §. a) ^rozstepować się, rozsiadać się; oou

pod gardłem nad piersiami. Syr. 740. kluczowa kość,    einanber gefeit, fid; auftfjim, anfberftcn. Ziemia pod temi

kluczka, klucz, feoë (EcDIuffelPetn. ROZSOCHACIEĆ neulr.    trzema się rozstaje Buntownikami, i jako w otchłani Porto fc., rozsochato rosnąć, jaefig tMcbfeu, ^acfige 2lefie tum    zera w sobie. Leszcz. FI. S. 100. — Transi. Łatwiej się

ftd) îK’rbreitcn. Rozsochacieje drzewo, rozpuszcza gałęzie.    jedna potrawa na miękką rzadkość w- wyższym żołądku

Cn. Th. 928. Dudz. 55. ROZSOCHACZ, a, m., rozso-    rozstaw?. Bor. Sat. 167. rozpuszcza się, rozmiękcza sie;

chatę kobylenie. Tr., eilt (spamfd/er Leiter. — g. Myśliwy    ftd) flitflpfen, jergcljnt.— §. b)    Rozstać się z kim , z czym,

rozsochacz. Knrop. 3, 31. rohatyna w kilowata, ein gaik-    Yind. fe lozhiti, (cf. “łączyć);    Bosn. raskrristitise ; Ross.

lidfter SSurffpiep ; myśliwiec rozsocha zbrojny^ein 3«ger pa3ciaTi,ca, pa3CTaBaTLca ; rozejść się z kim, odejść od mit einem ©abelnntrffpiejl À". Kam. ROZSOĆHATOŚĆ, ści,    niego; fid; tum einem trennen,    yon ihm fdfeiben, mi ihm

ż\, widłatość, rozdwojenie. Cn. Tli. 928. Dudz. 55.    weggefjen, if>n »erlflffen. Mężnie    ty m wzgardź i statecznie,

figfcit, ©flbelformigfett. Trafia się, iż w krzewach zielni-    Z czym ci rozstać się koniecznie Potrzeba. Dar. l^ot. 24.

stycli rozsochatość, czyli rozwijanie się w widlastc ga-    Już jedna nogą stoję w grobie, abowienfi z tym światem

łęzi, staje się wespół z rozwinieniem się liścia. Brzost.    co godzina rozstać mi sie przychodzi. Smclr. Nap. 24.

Duch. 34. ROZSOCHATY, R0ZS0CH0WA J Y, a, ę, ROZ-    Z ciałem sie rozstać. -Sk. Oz. 315. umrzeć, ypn ter ffiłeit

• SOCHATO adveib., widłaty, gałęzisty; Boh. rozsochaty;    fd;eiben. Gdy już widział blizkie swe z ciałem rozstanie,

Dal. rasszokassth ; Croat. rasżóhaszt ; Garn. rashohast;    prosił boga, aby w dzień wniebowzięcia N. P. jego roz-

c) -Rozstać sic, edstać się, odczynić się, oddziałać S<Y; nngefdiefieu ma dien, fid; ganjlłd) yeranbern, ften, al» ob man nic gemefen marc. Co się już stało stać się nie może, Morszt. 122. Arom. 480. Chrcśc. Fars. 16. Ustrz. Klaud. 71. Nie widzę, jakoby sie to rozstać mogło, co się już raz stało. Biel. 555. gefdfcbcn ifr, iff nicht $n_ änbern, läßt ftd) nid)t nngcfd’ebcn mad)en. Nar. Tac. 5, 15; NB. Improprią et extra hoc dictum inusitata est notio hąec verbi Rozstać sie. Cn. Ad. 105. ROZSTANIE, rozstęp, rozdział, przerwa; btc lUłtft, ber 3RÛfd)en» rannt. Wielkie jest rozstanie i przedział między potępio-nemi a święte mi, Sk. Żyw. 2, 61. — Rozstanie dróg, gdzie się=wiele dróg rozchodzi. Macz. rozstajnia, drożę; ber 0d)cibemcg, bic SBcgfcbeibc. (EccL pascroanie, iipOMCiiiKH przestwór). Idą przez wieś na rozstanie^dróg niosąc placek, i kładą ten w jedno miejsce, a ziemia przysypują. Stryjk. 108. Po wszystkich rozstaniach dróg pobudował kaplice. Radź. Ezech. 10, 25. Kości jego ńa rozstaniach popalił, i popioły z nich rozrzucił na wiejące akwilony. Iward. \YŁ 22. — Rozstanie z miłym , śmierci się równa. Cn. Ad. 1011, bić £r?nnnng; Y ind. lozhik, d.olozhik, dovoljanje ; Croat. raztanek; Rag. rastavak;

nerge* , roz-

(Eccl. fmcoyaTT., bt. po3HŁ pasAkiemiUM * rozmaity) ; jac* ‘ łączenie było. Sk. Żyw. 2, 152. 3lbfd)ieb anś bcrifficlt.— fig, gnbltg , jroepfpifctg. Płonka rozsochata albo dwa pniaki mająca. Cresc. 374. Wał ostrowami rozsochowatemi dobrze obwarowany. Cwagn. 408. Nie rozsochaty, ,nie gałęzisty, unislirpis. Cn. Th. 521. Winne drzewo rozpuszcza się rozsochato , lecz go oracze chędogo obcinają.

Budn. Cyc. 27.

ROZSPAGYOWAĆ, oh. Rozstrzelić litery.

1 oz-

ROZŚPIEWAĆ kogo cz. cent., do śpiewania pobudzać ; Ross. pacnlmaTL, tn3 Singcn bringen, fingen ntndjen. Moszcz rozśpiewa dziewice! Budn. Zach. 9,47, (not. «t. j. uczyni, że będą śpiewały»; mowne uczyni Bib!. Cd). Rozśpiewanie Boss. pacnliBi,. Rozśpiewać się, zapędzić sie w śpiewanie, fid) $erftngen; Ross. pacnhTbCJi.

ROZSPONA , y, i., Sztuki, któremi rozpierają się w pewnej odległości dwie inne sztuki, zovia rozsponami. Jak.

Art. 3, 314. ob. Ro/.pona ; Sperrig, Öueer^oR, ob. Rozpiąć, piać.

ROZŚPRAWIĆ, ob. Rozprawić.

ROZSROŻEĆ neutr. dok., ROZSROŻYĆ się recipr., sroższym się stać, rozjątrzyć się, rozsierdzić się; ergrimmen, £V*

I'Opt merben. Bitwa na lewym skrzydle roz.sroiała , I bardziej jeszcze niżeli tu wrzała. Chrośc. Fars. 255. Kropi

18

Słownik IAndego wyd. 3. Tosn V.

Ross. paciaBame, pa3CTanie, pa3CTaHH; (pa3CTOfmie oddalenie). Im nam dziś przykrzejsze rozstanie, tym milćj potym będzie się witać. Ossol. Baj. 2. ROZSTAJ, ju ,

(ci pacTaHaBKOio przerywając, urwanie). Rozstawienie szczwaczów ma być takie, aby jeden od drugiego na pięć stajań był postawiony. Haur. Sk. 339. Len gdzie niegdzie na kołkach u płotów rozstawia sie. Przędz. 9. ROZSTAWIACZ, ROZSTAWICIEL, a, m., który rozstawia, ber Jpinfteller ; Rag. raztavitegl, rastavitegl, f.

m. , rozstanna, rozstajna droga, rozstanie dróg, ber @cf)etbett>eg, bie SBegfdjetbe; rozbieżenie dróg. Rej. Post.

raz-

R r 6 ; Boh. rozhrànj, rozcestj ; Slov. rozcestj ; Rag. raskarstiza, raskrixje ; Bosn. raskrristięa, raskrrisctje ,    tavitegliza ; Eccl.    pa3CTaBHTeJŁ. ROZSTAWNY, a, e, —

Slav. kêrstopûtje ; Boss. pacnyiie, nepeitpecTOKi ; Ec'cl.    ie adverb., do    rozstawienia, öerfdjtebentUJ) ^tnjufłeKctt

KpecTeifL. ( Eccl. pa3CToaHHO , bi HtKOTOpOMi 4pyri Rag. raztavgliv separabilis ; Bosn. rastavglivi, koji se mo-oti 4pyra pa3CTOaniH hjh pa3Jiy»eHin). Kazał ludzi    sge rastaviti.

zgromadzić z opłotków a z rozstajów dróg.    W. Post. W.    ROZSTĘKAĆ się recipr. dok. ; Ross. pa3CTOHaTŁCfl ; bardzo

2, 284. ROZSTAJNY, a, e, ROZSTANNY,    od rozstania,    cierpiąc jęczeć, rozchorowawszy się stękać; feljr letbeit

n.    p. Krzyż długi    postawiony przy rozstajnych drogach.    ltnb ćid)jeit, ftofinett. Rozpłakała się, rozstękała się zie-

J/on. 76, 580. Po    drogach rozstannych. Zimor. Siei. 161.    mia. Budn. Jes. 33, 9. Oczy moje rozstękały się, lan-

(Slav. nerastajni * nierozłączny).    guerunt. Wróbf. 208. Miała przyjechać , ale się rozstę-

ROZSTĄPIĆ się recipr. dok., Rozstępować się niedok.; Boh.    kawszy wróciła, i potym prędko umarła. Biel. 635.

rozstaupiti se, rozstaupjm; Rag. rastupati; Croat. raz- ROZSTĘP, u, m., otwór; Rag. rastupaj, ber 3tfi[^enraitm, sztuplyńjemsze ; Ross. pa3CTyłiHibCH, pa3CTynaTbca ;    §. bte Óeffhuitg. Między wojskiem a wojskiem coś prze-

a) rozchodzić się    na różne strony, flUŚ! etnaitber trete»,    stworu mało, Okropny rozstęp, bo go z dwóch stron

ölig cttmnber geljCtt.    Coż po tych długich mowach, roz-    wojowniki W brew grożące zamknęły rzęsistemi szyki,

stąpmy się o to!    Skoro się rozstąpili, nie było co ró-    Przyb. Milt. 178. ROZSTĘPNY, a, e, rozstępujący się,

wnać, Wszyscy przy Alexandrze, a tam ich garść była. rozchodzisfy ; Rag. rastuupni ; Eccl. pa3CTynHbiii, [id) Öff«

J. Kchan. Dz. 74. discedere in sententias, (rozdzielić się    neitb, nuftbltenb.    Bodaj zdrajcę każdego zła śmierć nio

na partye). Długie poswarki między niemi były, Rybki    minęła, Aby go ziemia żywo rozstępna połknęła. J. Echan.

się im na pomoc różno rozstąpiły. Papr. Kol. J 3. —    Ps. 79.

Aliter: Rozstępują się ludzie komu. Cn. Th. 952. ustę- R0ZSTÉRK, ob. Roztćrk.

eznie w

neglafiti, neshloshitife, sglafenje, resdreti ; Ross. pa3-dpoiub, pa3dpoHBaTb, pa3üa4HTb, pa3iaiKHBaTb ; porządek topów stron muzycznego instrumentu pomieszać, et» muftfalifcl)e§ 3nftrnment perftimmen. Ach gęśli moja, rzucam ciebie, jużeś podstarzała, Dogniwaj rozstrojona, rzucona pod ławą. Zab. 16, 304. Stańmy tu, już się i lu-

pują mu, fie tnetdjen iljnt airô, tttadjctt itmt ^lafc. Szelest ROZSTRASZYĆ cz. dok., strasząc rozpędzić, rozpłoszyć; rozstępujących się, żeby rum panu uczynić, brzmi wdzię- nerfdjettcfyen, tt)e(jfd)recfen. Gwóazdy zorza rozstraszyła z nie-uszach jego. Mon. 65, 302. Cały zamek za- b3, fugaverat. Zebr. Ow. 594. drżał, drzwi się rozstępowały. Nies. 1, 7. (otworzyły się). ROZSTROIĆ cz. dok., Rozstrajać niedok. ; \ind. prcglafiti, — §. b) Rozstąpić się, rozpaść się, rozpęknąć się, rozstać się, rozsadzić się; »o» etitattber fallen, jerberfte», jet» planen. Rozstąpiła się ziemia, i pożarła Datana, i pokryła i przysuła zebranie Abironowe. 1 Leop. Ps. 105,

17. Czemu się ziemia pod tobą nie rozstąpiła! Teat. 5,

136. Oby się rozstąpiła wnet ziemia pode mną, A do dusz mię spuściła nędzną w otchłań ciemną. A. Kchan.    tnia rozstroi, Ciężko jest dla niewdzięcznych śpiewać

368. Od głowy bólu czasem człowiekowi się zda, jakoby    piersi mojej. Przyb. Luz. 326. — Fig. W głowie mu

się rozstąpić miała. Comp. Med. 44. Rozstąpiły się kości się rozstroiło. Boh. Kom. 5, 154. pomieszało mu się w moje. Wróbl.    48.    Rozstąpienie    ziemi, chasma.    Cn.    Th.    głowie, c$ rappelt    fit feiltet» fîopfe. ROZSTRÓJ, ju, m. ;

952. —    W    tęczy barw rozmaitych, lub    na tysiąc    Vitid.    preglafenje,    neglafenje; Ross. pa3Ja4i, pa3dpoii-

stawa, Rozstępowanie samo oczy w ‘mełkę wdawa; Je- Ka , pa3CTpoił ; dysharnionia.

dno prawie, a jedno, co się⁻z sobą styka, Ostateczne ROZSTRYCHNAĆ cz. jedntl., rozprószyć, jerftreiten. Niespo-pokrajki różnica zamyka. Zebr. Ow. 128; (transitas ipse, kojny humor tego człowieka wszystkich nas rozstrychnął. przejście farby w    farbę).    Teat.    18, 13. Co    do liczby części mowy, zdania uczo-

ROZSTAW, u,    m.,    rozstawienie,    bad SBoitetltailberflellcn,    ba$    nych    są na części    rozstryebnione. Kpcz. Gr. 1, p. 60.

3crfcfyteße», $erfd)jcfie». — Transi, fig. Rozstrzał, odstęp w mowie od swojej rzeczy, epizoda, bte Cśptfobe. śmiałość w tym poemacie podobieństw, rozstrzałów i wybo-czeń. Kniaź. Poez. 3, 23. ROZSTRZELIĆ cz. dok., Rozstrzelać niedok. ; Ross. pa3CTp,fc.!iiBaTb ; Eccl. cocTptjaiH; z strzelby kogo zabić, arkiebuzować; eilte» ti»bt fließen, erfcfjtePen. Zbiegiem jesteś, przeto podług praw wojskowych , dziś rozstrzelanym będziesz. Teat. 55, 86. — Transi. Na około blask świetne rozstrzelają zbroje. Dmoch. II. 103. rozmiatają, rozrzucają; (>entm werfe«, ÿerum fd)Ie«»

iplnfletle». Z morza miasto nęciło przyjemnym widokiem, ROZSTRZAŁ, u, m., rozstrzelanie; Boss. cocTpi-iamG, bfl$ Najkształtniejszych budowli rozstawem sżerokim. Przyb.

Luz. 50, ROZSTAWIĆ cz. dok., Rozstawiać niedok. ;

Boh. rozstawili, rozstawowati ; Sorab. 1. rozstahwam, rofnostahwam ; Croat. raztavlyam ; Bosn. rastaviti, raskrri-stiti ; Rag. raztaviti, rastaviti, rastavgljam ; Ross. pa3-CTaBLTb , pa3CTaBÆHTb , pa3CiaHOBHTb , pa3CTaHaBflMBaTb ,

OTCTanOBHTb, OTCTaHaBJHBaio ; rozłożyć, tam i sam postawić; »erfctytebentlid) ('iitftcfle», no» emanber fłellen, oerle« gett. Konnych po stanowiskach rozstawił. Wdr^. Cez. 221.

Rozstawienie, Rag. ràstava, rastavak ; Ross. pa3crauoBKa,

'S

bcni. — W drukarni, rozspacyować albo rozstrzelić litery    pati ; (rassuutni corruptibilis) ; Bosn. rasuti) ; rozsypać,

w słowie lub wiersz cały porozprzestrzeniać. Magier.    rozprószyć, jerftreuen. Konie jęły z wozem uciekać, tak

Mskr., fperren, (1U$ etnanber fperren. — Rozstrzelić co s    iż nie tylko się jabłka rozsuly,    ale i wóz się rozkołatał.

rozsadzić co; cttt»aê jerberften matyen, auâ etnanber fpren*    Giicz. Wy eh. j 4 6.    Panny te    włos trefiony rozsuły po

gen, jerfprengen. Jaki grzmot, jak okropne poruszyły    pięknej szyi. Pot. Arg. 126. Rozsuł się wał od ognia

wrzawy Rozstrzelonej w kawalce na powietrzu nawy. Zab.    srogiego. A. Kchan. 244. ROZSUNĄĆ ! /. rozsunie cz.

5,439. — §. Rozstrzelić gromadę, nieprzyjaciela « roz-    jedritl., Rozsuwać contin. ; Ross. pa3COBan>, pa3COBH-

pędzić, rozprószyć; jerftreuen, auS eiitanber jagen. Roz-    Baib, pa34BnraTb, pa34BiiHyTb, pa34BiirHBaTb, co43HHyTb,

strzelić się, rozpierzchnąć się, ftd) jerftreuen. Po wszys-    C4BmiyTb, C4BnraTb, C4BnrnBaTb; ^pa3cyHyTb rozpędzić);

tkićj się Panonii rozstrzeliwszy, onę pustoszyli. Krom.    w różne strony odsuwać, OOlt eiitanber fcbie&eit, anê ein*

20, Plondrownicy po gruntach nieprzyjacielskich rozstrze-    nnber rüden. Margrabia i Lucynda rozsuwają się na obieliwszy się, daleko one pustoszyli, ib. 492. Kiedy ludzie    dwie strony teatru.    Teat. 44.    c, 545. — g. Rozsunąć

jeszcze po ‘lesieeh mieszkali, obrali się między niemi,    się, rozsypać się,    rozprószyć    się, rozpierzchnąć; au$

którzy on lud rozstrzelany zgromadzili. Papr. Ryt. o.    eiitanber ftieben, fid)    jerftrcuen.    Kiedy deszcz gwałtowny

Moc tego państwa jest rozerwana przez odległe bardzo    lunie, Każdy oracz i rolnik z pola się rozsunie. A. Kchan.

od siebie miejsca, i tu i owdzie rozstrzelane. Doter. 3,    297. Jak skoro huczne działa runą, Jakoby muchy po-

478. — Rozstrzelała się była ta bifw'a po wszystkiej    parzył ukropem, Tak się    z    swych tłumów Talarzy    roz-

ziemi. 1 Leop. 2 Reg. 48, 8. rozszerzyła się, fie »erbret*    suną. Jabf. Ruk. Job.

tete fid).    ROZSUSZYC cz. dok., susząc rozsądzić, ganj auśtrpcfnen,

ROZSTUZYG, u , m., rozstrzygnienie, rozjecie, rozprócie; burd) Srocfttett jerfe|eit ; Boh. rozsuśiti.

Ross. ptmeHie, ba§ BfUdntetben mit ber ©tycere, baS 3^» ROZSWAWOLIĆ się recipr. dok., zapędzić się swawolując, trennen, Auftrennen, Spalten, bie Spaltung, Trennung. Z    in ben Uebermuty hinein gerätsen ; Ross. pa3iua.inTbca, pa3-

tak ciasnej ligi, Śmierć nas tylko swojemi uwolni roz-    ptaBHibca, pa34ypiiTLCH.    Charcica raz    weszła do    kre-

strzygi. Pot. Arg. 532, Takli juz wszystkie rzeczy ludz-    densu , i rozswawoliwszy    się , natłukła    różnych rzeczy,

kich ligi Przez głupią płochość idą na rozstrzygi. ib. 4 9.    Teat. 4 9. b, 54.

titi, rozswecowati ; Sorab. 4. rozszwètlam ; Vind. refvie-titi, refvietim, relviezhuvati, arfvietit, gorrefvietili); światłym uczynić, rozwidoczyć, rozjaśnić; fyeH tnad)en, Itc^t madjen, erleud)ten. Rozświecam w izbie, w komorze. Cn. Th. 954. Jutrzenka prowadzi z sobą rozświecenie od promieni słonecznych. Olur. Ow. 58. — Impr. Azalirn ślepe wasze nie rozświecił? Pim. Kam. 249. widzącymi ich uczyniłem, że przejźrzeli, wzrok im przywróciłem. — Fig. transi. Rozświecę ja mu gwiazdy w południe. Teat. 53, 26. poczuje-ć, tak aż iskry z oczu mu będą padały; er fotlS füllen, id; mili tl)nt mn ficllen $age bie ©terne fefyen madien, baö §euev foli tym au8 ben Augen fpriD jen. — § Rozświecić komu, kogo » oświecić go, einem îiell machen, t^m lenkten, tyn erleuchten, aufflâren. Jezus przyszedł, aby rozświecił tym, którzy w ciemnościach i cieniu śmierci siedzą. Biał. Post. 267. Jak mię We Pan z uwagi chłopa rozświecasz? Xiadz. 149. — Verb, neutr. Węgrzynom według pragnienia pożądany pokój rozświecił, affulserat. Krom. 753. rozświlł, ber $riebe ficug bep Ihnen an ju flimmern. ROZŚWIECA się co, abo od czego, zaświeca się, allucescit. Cn. Th. eê leuditct et* mi, el fdjimmert, eê mirb helle oon etmaô. Tak go uderzył w głowę, że ze sto rozśw ieciło mu się świeczek. Jabł. Ez. 88. e$ flimmerten tym hnnbert gityter oor, er fal) hunbert 8id)ter leutyten, brennen. Gdym do niej mówił, rozświeciło się lice jej. 3 Leop. 4 Ezdr. 10, 25. (lsknę-ło. 4 Leop). Co się prędko rozświeci, prędko gaśnie. Pot. Pocz. 37. (co się prędko wznieci, niedługo poświeci). Ludzkość jego z mądrością zamieszana rozświeciła się. Birk. Dom. 73. rozsławiła się, rozsłynęła, beritymt rnerben. ROZŚW1ETLEĆ neutr. dok., światłym się stać,

Porzućcie kłótnie, scysye , rozstrzygi. Clirośc. Fars. 46. ROZŚWIEC1Ć cz. dek., Rozświecać niedok. ; (Boh. rozswj-ROZSTRZYGNĄĆ cz. jedntl., Rozstrzydz dok., Rozstrzygać niedok. \ Boh. rozstrihnauti, rozstrihati, rozstrihowa-ti; Sorab. 4. roztziham ; Eccl. fmmiTii, pimy, pa^ptauii-III, pa3p4>iuaTii ; (Ross. pa3CTpimb, pa3dpnraTb księdza czyli popa wyświęcić); nożycami rozciąć, mit ber ©d)Ce* re jerfdinetbcn. Rozstrzygnij ten papier. Tr. — §. Transi, fig. Rozstrzygnąć sprawę, spór »rozjąć, rozw;iązać, rozsądzić, eilten ©treit eutfd)eiben. Pod czas szabla w pojedynku sprawy Polaków rozstrzygała. Krom. 78. Prędko dekretem rozstrzygnąć, izby się waśń nie mnożyła. Gorn.

Dw. 387. Sprawę rozjąć i rozstrzygnąć. Chełm. Pr. 49.

Konrad zwady między nami a Krzyżakami rozstrzygnął.

Biel. 4 4 9. Każdy spór około wiary był rozsądzan i roz-•trzygan słowem bożym. Baz. Hsl. 223. Stara się rozstrzydz wątpliwości o śmierci i życiu. Pilch. Sen. list. 3,

70. Dekret abo ortel, jest rozstrzygnienie, które sędzia na sądzie między stronami czyni, którym jednego wolnym , drugiego winnym być uznawa. Szczerb. Sax. 67.

Dla rozstrzygnięcia téj wątpliwości wiedzieć mamy, iż....

Ross. 3aiaK)UHTeaŁHUii, m. ; Ross.

Petr. Pol. 480 Do rozstrzygnienia Ross. pkmuMbiH. Rozstrzygający, ROZSTRZYGACZ; ptiunre.ibHbiH, ptmiiTeab. 'ROZSTRYHA, y, pa3CTpnra ; wyświęcony, z kapłaństwa złożony, etu tënt» roet&ter. Niewstydliwy rozstryho ! Pim. Kam. 58. [ob. Ro-strycha 2J. (Slov. roztrżjlka thmesis gramm.).

ROZŚTRZYKNĄĆ cz. jedntl., Rozstrzykać niedok., strzykając rozstrzelać, rozpuścić; »erfprtfcen, serfprifcen; Boh. roz-stfjkati; Bosn. rastrrikati, rasuti.

ROZSTYRK, ob. Roztérk.

ROZSUĆ, f. rozsuje cz.dok.-, (Carn. ressujem, ressul, res-suti; Vind. resfuti ; Rag. rasûti, rassûti, razasûti, rasi-

rzyć, jerftoren. Rozsyp ten strach, co mię otacza. Teat. 49. b, 101. rozpędź, jertrctbcn, »erjagen. Rozsypiecie się każdy do swoich, a mię jednego zostawicie. Budn. Jo-an. 16, 32. rozpierzchniecie się, w rozsypkę pójdziecie, ftd) jerftreuen. Rozsypuje się co, jak bryła, sól * kruszy się. Cn. Th. e$ jerbrocfelt ftd), fällt auë etnanber. Rozsypuje się statek, nawa, rozpada się, rozbija się, ba$ ©djtff geljt in Trümmer. Okręt burzliwością potłuczony, tak się rozsypał, że tylko jeden człowiek wypłynął. Warg. Radź. 13. Macedonów państwo, w tak małym czasie się rozsypało, jako i zrosło. Kiok. Turk. 100. — §. Moral. Niestety mnie nędznej, zmowę z panem bogiem rozsypałam. Sk. Żyw. 1, 175. zerwałam, złamałam, td) fyabt ben 23unb gebrochen. — §. Fig. Człowiek rozsypany, rozstrzelony, roztargniony, eilt jerftreuter SDłenfdj. Nikt bardziej nad Wc Panią nic jest rozsypany, i nie żyje mnićj w swojej familii. Teat. 38, 203. ROZSYPACZ, a, w., który co rozsypuje, rozprószycie^ (Rag. rassijpalaz, razaslpnik; Bosn. rasapnik, koji proęipgije blago; Croat. raszipnik * rozrzutnik), ber    Zgotuje przeciw tobie rozsy-

pacze, którzy eedry twe podrąbią. Radź. Jer. 22, 7 ; (burzyciele. Bibl. Gd.). (Croat. Prov. Vszaki szkupecz i dersiga, Ima raszipuvacza szvôga ; condus quaerit pro-mum\ każdy skąpiec i zbieracz, ma swego rozrzutnika). ROZSYPKA, i, z., rozsypanie, rozprószenie; bail ftrencit, bie 3c^caung ; Rag. râsap; (Croat. raszip ever-sio; Bosn. rasap ruina, exitium, prodig alitas ) ; Ross. paacLinï. Za zgodą i nizkie rzeczy wzrost biorą, za niezgodą i najogromniejsze w rozsypkę idą. Pilch. Sali. 233. (rozsypią się, rozpadną się). Nieprzyjaciele w rozsypkę poszli * pierzchli, rozpierzchli się. Rozsypką, w rozsypkę Sorab. 1. rozszópadne, roztruschne. ROZSYPNY, a, e, do rozsypania, üerfdjüttbar ; (Vind. refipajozhen ; Slav. razsipljiv * rozrzutny ; Ross. pa3CMnnolï, pa3Cbin»m-Bblä łomny, miałki ; Subst. pa3CUnnHBOCTb. (Croat. raszi-pnozt * rozrzutność).

rozświecić się; liett werben, ftd; auffläreit, lichtet* werben;

Sorab. 1. rozszwëtlam szo. Ten strach się ułaskawi, ta ćma rozswietleje. Przyb. Milt. 42. ROZSWIETNĄć med. jedntl., zacząć s'wiecié, rozwidnieć; ju leuchten anfangen, fdjtmmernb werben. Opiewa, jak słońce tchem Oromaza rozświetło. Staś. Num. 2, 04.

ROZŚWIEZYĆ cz. dok., Rozświeżać niedok., świeżym uczynić, erfrifcfyen, gaitj frtfd; ntadjeit. Wiosna rozświeża tchnienie natury. Kniaź. Poez. 5, 20.

ROZŚWITNAG nijak, jedntl.. Rozświtać się niedok. rec.,

Rozświtawać się contin. ; Ross. pa3CBłmrri>, pa3CBhiaib;

Boh. rozswecugc se ; rozednić się, Tag werben. Gdy się rozświtawa, stawa morderz. Budn. Job. 24, 17. (raniu-ćzko. Bibl. Gd.), ze świtem, wenn ber Tag an&ridit, mit Tagcaan&rndj. — Sobota się rozświtała. Reki. Luc. 25. poczynała, ber ©abbatb brad; an. Rozświtl na koniec pożądany dzień. Birk. Dom. 159. ber ernumfdjte Tag fwad; an.

Dzień święty anielskiego zwiastowania rozświtł. Birk. Dom.

6. Rozświtanie Ross. paacBfrn>.

ROZSWORNY, a, e, — ie adverb., niezgodny, ntd)t über--etnftimmenb. ROZSWOROWAĆ, ‘ROZFOROWAĆ cz. dok., ze swory psy puścić, rozpuścić psy ze smyczy; bie ^>ttn-be lje|lo8 machen, loöfoppclit, non ber Doppel laffcit. Wjechawszy do wielkićj puszczy, psy rozsworowano. Banial.

Ä 2 b. Często po górach na dzikie lamparty Ruzsworo-wała gończe psy i charty. Chrośs. Otu. 56. Bardz. Trag.

122. Haur. Sk. 338. — Transi, fig. Rozsworować język, młódź * rozwiązać, rozpuścić, rozuzdać, popuścić cugle; anSgelaffen mad;en, auślaffen, ben 3“0rt fließen laffen. 7>.

Niech się piekielne‘rozforują mocy. Wad. Dan. 188. Dawniej przyjaźń z szczerością w jednej sworzc chodziły,

Ten wiek teraźniejszy wszystko to Yozforował. Opal.

Sat. 72.

ROZSYCIIAĆ, ob. Rozesehnąć.

lid; oerfdjeitfcn, auśipenbeit, oertbnn, nergenbeit, nerfd;menben. (Boh. rozśafny opatrzny, przezorny, rozśafnost opatrzność, przezorność; Slov. rozśafny prudens, caulus, rozśafnost prudentia, dexteritas, cautio). Majętność swoje wszystkę na ubogie rozszafował. Gorn. Dz. 59. Bóg nam syna swego darował, z nim wszystko rozszafował. Kanc. Gd. 317. Przywiezione z sobą skarby między Polaków rozszafował. Nar. flst. 2, 414. Marnie rozszafował dobra pana swego. W. Post. W. 2, 156. Marnie miał rozszafować dobro jego Rej. Post. K k 1. Raczył bóg dać a rozszafować te upominki a te dary swoje. ib. M m 3. Poruczył zwolennikom swoim iwzdawać onyrn tłuszczom , a opa-trować je , a rozszafować im ono święte dobrodziejstwo jego. Rej. Post. H h 5. Król Alexander prawie w czas umarł, póki jeszcze wszystkiej Polski rparnie nie rozszafował. Stryjk. 686. — *§. Wielkaby przeszkoda była w żołądku onym potrawom, żeby nie mogły być dobrze rozszafowane. Syxt. Szkł. 301. (strawione, nerbaut). — *§. Bóg oznajmił tajemnicę woli swojej w zupełności czasu rozszafowanego. 1 Leop. Eph. 1, 9. (wyznaczonego).

140

R O Z Ś WIE T N Ą Ć - ROZSYPAĆ.

ROZSYPACZ - ROZSZAFOWAĆ.

ROZSYCJC cz. dok., Rozsycać niedok., miód rozpuścić, $0« mg jit 5D?ct^ machen, ben ipontg jerlaffen.' Piast wieprza zabiwszy, i kadź miodu rozsyciwszy, przyjaciół wezwał był. ROZSZAFOWAĆ cs. dok., hojnie rozdać, roztrwonić; retdp Krom. 48. Beczka miodu rozsvconego. Vol. Leg. 5, 58.

ROZSYŁAĆ, oh. Rozesłać. ROZSYŁKA, i, z.; Ross. paa-etuKa; rozsyłanie, baê #tn » nnb $erfd;t(feit. Tentowali przeprawę nasyłapiem śmielszych z pomiędzy siebie ; trwamy przez kilka dni te rozsyłki. D/ar. Ust. 6, 112.

ROZSYPAĆ, /. rozsypie cz. dok., Rozsypować, rozsypuje contin. ; Boh. rozsypali, rozptylowati, rozptyliti; Slov. roz-p ty ługi ; Sorab. \. roffjpam, roffjpu ; Vind. resfipati, re-fipati, restrofitisatrofiti ; Croat. raszipati, raszipavam;

Rag. rasîpati, razassipati ; Bosn. rasippati; Ross. pa3cu-nart, pa3eopHTt, pascapHBaib; sypiąc rozprószyć, roz-suć; jerftreucn, nerfcfiutten, Ijicr uitb bort f>tn ftrenen. Rozsypuję pieniądze, pszenicę, groch, piasek, gruszki. Cn.

Tli. 934; (o płynach: rozlać). Pan rozlał a prawie rozsypał bóstwo swoje święte po wszystkim świecie. Rej.

Post. X x A. Rozsypuje się co, sypie się, rozsypało się, wysypało. Cn. Th. ftef ocrfcptten. — Pieniędzy bezmierne rozsypowanie. Glicz. lsocr. I i o. rozrzucenie, marnowanie; ba$ ©elbocrtfwn, $erfd)Ienbem. — §. Transi varie: Kościoły heretyckie rozsypować. Sk. Dz. 198. bu

ROZSZARPAĆ, f. rozszarpie cz. dok., Rozszarpywać ]requ.,    ti, rozśjrowati ; Slov. rozsirowati ; Sorab. 1. rozscheram,

roztargać, rozedrzeć ; Bosn. raskinnuli, razderpiti, raz-    rozscheru, rozescherarn , roztżeram, rofschiru, rofschi-

driti ; Croat. razmeszarńjem ; Ross. pacuapanHyTB, pacua-    rim , rofnoschiru, rotnoschirim, woscherokofcżam ; Vind.

panaTŁ, pacpapaiiBiBaTB, jerreißen, gcrfïetf^cn, in Stüde    refhirjati; Croat. rassirujem, rassirilszem Dal. razproz-

jerreißcn. Lwy jak kozielki rękoma rozszarpywał. Birk.    traniti; Rag. rasciriti, rascirivati ; Bosn. rasciriti, rasci-

2S. ^Biada pasterzom, którzy rozszarpywają trzodę.    rivati, prostranniti, rasprostranili ; Ross. nopa3iiiHpHTŁ,

W. Jer. o«), 1. On zawiązane rozszarpywa rany. Chroic.    pa3innpHTB, pa3imipaTb; szerszym uczynić, rozprzestrze-

Luk. 2, 61. Rozszarpany od zwierza Ross. 3Btpo;unHHLiîi.    nić, rozmnożyć; breiter machen, ausSbrelten , endettent. Na -

ROZSZCZEBIOFAC się, f. rozszczebioce się recipr. dok.,    rzędzie do rozszerzania rany. Czerw. 11. Rozszerzają

rozgadać się szczebiocąc, tn3 ©djroa^en geraden. Patrzaj,    napisy swe. 3 Leop. Math. 23, 5. (czynią szersze cedu-

jak się rozszczebiotała. Feat. 18. b, 37.    |y napisów swoich. 1 Leop.). Gałęzie    rozszerzone, pa-

ROZSZCZEKAG się recipr. dok., w szczekanie    zapuścić się,    tentes, w górę na pniu prawie pod    40tym stopniem

inê Vellen J/lneln gerätsen ; Ross. pa3Ja«TBCs, pacTHBKaTBCH.    podniesione. Jundz. 2, 11. Paleo, rozszerzam się , roz-

ROZSCZEP, u, m., ROZSZCZEPEK, pku, m. dem., roz-    postrzam się, otworzysty jestem. LJrs. Gr. 258. Pań-

szczepienie, miejsce rozszczepione, rysa, rozpadlina;    stwo rozszerzył, harde poniżył sąsiady. Teat. 51, 10.

Boh. rostipenina ; Carn. reszęp, respok; Vind. resziep,    Rozszerzenie granic, nie jest państw szczęściem. Kras. Hst.

respok ; Floss. pa3iueirB, pasneirB, pa34Boif, pa34B0HKa;    105.—• Transi. Kogo bóg rozszerzyć chce, człowiek nie

(Eccl. pacutrueHie, pacKüflT» * odszczepieństwo), biß @pah    skróci. Sk. Zyw. 1, 329. rozmnożyć, powyższyć , spano-

tc, ber 9Rß, bnê 2lufgc(paltene. W roszczcpek wetknąć    szyć, groß imb mächtig madjett. Błogosławiony’ Zacheusz,

mysz za ogon. Cresc. 631. Crena, szpara, śrzodek,    gdy ubogim rękę rozszerzył. Sk. Kaz. 555. hojnie otwo-

abo rozszczepek strzały, która na cięciwę    bywa wsadzo-    rzył, er efitete ifyltert [eine milbc §attb.— §. Theol. W smu-

na , gdy chcą z fuku puścić. Mącz. — §. Rozszczepem    tku moim rozszerzyłeś mię boże. Wrobi. 6. smutkiem

abo potrzaskiem imują się^mali ptacy. Cresc. 688. ber    ściśnionemu ulżyłeś, bu l;aft tttir mein £er$ letzter ge<

Vogelfprcnfcl. ROZSZCZEPIĆ cz. dok., Rozszczepiać niedok.,    mad)t, meinem §cr$en Suft gemalt. — §.    Rozszerzać cp sło-

Rozszczepywać częslotl., rozciąć, rozbić    szczepaniem:    vvy, rozwodzić, mit Söorten oergrößent,    großer machen alê

etttjWCi) (palten, auffpaltcn; Boh. rozśtipiti , rozśtipnauti, Ift, meltlailftlg erörtern. Rozszerza słowy krzywdy po-rozstipali, rozeepam, Slov. rozstipugi; Sorab. 1. rozcze—    niesione. Sk. t)z. 818. I to potwarca, kto cudze wy-^

pu, rofcżepu, rofcżepem; Sorab. 2. rozklojsch; Vind.    stępki słowy rozszerza. Kam. Kat. 362. Chwaląc się,

resziepili, arsziepiti, gorsziepili. rasklati, raskójlem ,    szerokiemi słowy dzieje swoje rozszerzać. Kosz. Lor. 91.

arskülat; Carn. resklat; Croat. razczepâvam, kalati; Rag.    — §. 'Aliter: Z rozszerzonemi naprzeciw mnie wybiegł

razzjepati, razzjepglijvam ; Bosn. rascipiti,    rasplatiti, ras-    rękoma. Nieme. Król. 2, 60. (z rozczepierzonemi rekami’ ,

Cipglivati; Ross. pa3menarB, paamemiTB,    pa3menBiBaTB ,    mit auśgeftretften Ernten). (Slov. rozśirowatelka, rozśirugi-

pasKOiOTB , pa3KaJBiBaTB, pacTanaTB, kjhhhtb , pa3K,TH-    enost dilatio ; Eccl. pa3WnpnTeJHBiS propagandus).

hmtb, paCH.iHHHBaTB; Eccl. pa3inen;wio. Nozdrza nie- ROZSZLOCHAĆ się recipr. dok., z szlochem rozpłakać się; dźwiedzie rozszczepione szeroko. Bardz. Trag. 169. Na-    Eccl. B03BonJBCTBjmica, tuö ©cfylitc(j$en liltb Söetncit géra»

wa się rozszczepiwszy wód z morza napiła. Bardz. Luk.    tljcn. On ją pochlebnie głaszcze, a ona łka przecię ,

49. Ażeby z przezornością bez rozszczepywania, albo    Podobnie rozszlochana jak pieszczone dziecię. Przyb.

odarcia ze skóry pniaków, i niewysoko od ziemi wyci-    Luz. 48.

nano drzewa. Mon. 74, 714. Piorun uderzywszy w ko- ROZSZNUROWAĆ, f. rozsznuruje cz. dok., odsznurować, ścioł, kamienie roztrącał, i pasyą śrzód kościoła na po-    sznurówkę rozwiązać, rozpleść; auffc^ltltreit , bie ©djinftr*

łv rozszczepił. Biel. list. 596. Rozszczepany ; Sorab. 1.    bruft auflöfen. Ten przeklęty dobosz o mdłość ją przy-

rozklinenć discuneatus, (oft.,Klin). ROZSZCZÈPNY, ROZ-    prawił, ratujcie! zaraz, niech ja wprzód rozsznuruje.

SZCZEP1STY, a, e, do rozszczepania, jerfpaltfmr; Vind.    Teat. 78. b, 141.

rozpiąć, auffpanneit. 1 nici w nim rwą.

na

resziephu, reszipliu, resklatliu ; Bag. razjepgliv; Ross. *ROZSZRAMOAVAĆ cz. dok.,

i»ak'/TÜm?¹' j;    Sukno rozszramować, że sie i

nOZSZE.yjRAC cz. dok., rozgryźć, roztoczyć; jcrnagctt, 3er*    Gród. Dis. 6.

ROZSZRUBOWAĆ cz. dok., odszrubując rozebrać, au$ elit* an ber febrauben; Ross. pa3BHimiTB, pa3BiuiiiHBaTB.

ROZSZARPAĆ - ROZSZERZY C.-

ROZSZLOCHAĆ - ROZSZYKOWAĆ. 141

(reffen. Rozszemrali go robacy. Cn. Th. 952. Wtod.

ROZSZCZEPIERZYĆ, oft. Rozczepierzyć.

ROZSZCZYPNĄC cz. jedntl., Rozszczypać niedok., szczypiąc    s

rozjąć, ser^npfen ; Sorab. 1. rozeżipnu; Ross. pa3mnnaiB, BOZSZUKAĆ się recipr. dok., bardzo długo szukać; Rag. paaiHHnBiBaTB.    *    raziskîvati ; Bosn. raziskati, raziskavati; Croat. raziszkó-

ROZSZERZÀCZ, ROZSZERZYCIEL, a, m., ROZSZERCA, y,    vam, ftd; ier(itd;en, fe^r lange fneften. W one dni rozszu-

m., który co rozszerza, rozprzestrzenia, ber (Ernmterer,    kąj^ się ludzie, a nie najdą jej. Budn. Ap. 9, 6.

SIuêDreitcr, Verbreiter; rozszerzacz, amplificator. Mącz., ROZSZYKOWAĆ cz. dok., rozrządzić, porządnie rozłożyć; Rag. rasciritegl ; Ross. et Eccl. pa3umpHTe4B. Gregorz Y1I.,    orbneit, tn Orbnuttg Dringen, órbentlld) aDt^ellen. Ludna

sławny ów mocy duchownej rozszerca. Nar. Hst. 2, 348.    pewne dziesiątki rozszykować. Petr. Pol. 2, 197. Go-

ROZSZERZYĆ cz. dok., Rozszerzać niedok. ; Boh. rozsiri—    spodarz tak ma sprawy swoje rozszykować i dochody rozdzielne mieć, aby na wszystkich nie utracił zaraz.

głupiego. Teat. 6, 34. Marya, siedząc u nóg Jezusowych słuchała słowa jego; a Marta była raztargniona około rozlicznej posługi. Sekl. Luc. 10. Teat. 49. b, 4. Roztargnienie, Me Betreuung; Boh. roztrżitost. ROZTARGACZ, a, m., który roztarga, ber 3fwe$er, Berjaufer ; Rag. raztargalaz.

Petr. Ek. 1 2.

ROZSZYNDOWAĆ cz. dok., po katowsku rozciąć, rozczłon-wać; fcenfermttßtg jerfiucfen, gcrfîetfd;en. Chciał mię na sztuki rozszyndować mieczem. Chrośc. Ow. 182.

ROZTACZAĆ, ob. Roztoczć.

ROZTAJAC med. dok., tajać rozpuścić, fluftpaucnj Sorab i. »ROZTARZENIE, ia, n., [rot. päCTOpaceme : rozdarcie propr. roztahyu ; Ross paciaaiL, pacranoarb, nopaaiaarb. Mo- et traml n n Było roztarzenie około elekcyi. Biel. rze lodowate dla wielkiego zimna nigdy nie roztaje. Biel. gw 54, y ₀y

BOaaScoÄ'ÄÄ»«««.: ł*A- ROZTASZOWAĆ, ROZTASOWAĆ o, dok., „ łaszach kra-cując rozkołysać 'sie, roz,uszyć sic; in« îanjm «etat&nt,    r»«l«*yA, auf Den «MwnWdjcn «iMjm. «f

redit in« ïaitjoi    ÿfn/in fomnten.    Tedy    rozlanej,    sie    drze-    »"*»• . r#,**0 na    przędą* rozumowane. Arom 518.

wa leśne od    oW.eza Jehowy.    Budn.    1    Chroń.    16,    55.    ~. *■ Jj: >'f    . joxm« położyć, wyłożyć; »Cf

(rozwesela sie.    ISM. Gd ).    Mietaitli# erltara, Jire unb tort (nn lege«, «liäbmleit. Skar-

ROZTAPIAĆ, ob.    Roztopić.    b-v lhl""'e dowcipu    Cycerona są w mowach jego na

ROZTAItCHAC włosy «! dok., rozczochrać, rpzkudlić; jer-    rozlaszowane. Nag. Cyc. Pratf. 16. Kazał spo-

roz-

jmtftlt, jttroirrctl. Włosy roztarchawszy po ulicach cl,o-    “?<*. "°Jsku n“df'«eowanemu, Nieprzyjaciel tez: rozta-

dziły. Wez. Zap. D % ISzow. Koi. 59. Zastał ją doma    ST.SI? na,f™me, H® «T¹?* C/irofc tan. 457.

nicsplcciona, niezczcsana, owszem na poły roztarchaną.    gości się, fti) lunpliicirpil, bllllaąerit. W tym kraju, gdy

Gorn. Dw. 83. Roztarchawszy głowę, Bachusowe ob-    s'f w!elc/ «ba wodze Rozstasowah z orły Auzonskiemr

chodziła ołtarze. Ulw. Om. 205. [porów-, aak. coztrhati .    Ckr,oic' Luk\ *?⁷- ,f.ezar P° k,rwaweJ

roztargać 21. ROZTARGNAĆ cz. jegnll., ROZTARGAĆ    P» grodach pułki swe spokojnie, flor. 2, 48, ATmai.

niedok., Roztargiwać freau. ; Boh. rozterhnauti, roztrhati, on' ,    *    ./    J^0 roztaszowawszy zawoju,

roztrhowati; Slov. rozlrhat, rozlrhtiwâin, roztrhugi; So-    Poznał «' ]wari\!.^ ó1' 0l|krywszy zawój jej, (iRncp.

rab. i. rostorhacz, roztorham, rostorham, roztorhnu ;    TO '/"fK*«' entbioP««.^ y

Vind. restergati, arstergat, gorstergati, gorvtergati, gor- I40Z1 AZA G się, ROZTĘSKMC się rec. dok., tęsknotą być odtergati, gorsdreti, gorodreti ; Ćroat. raztergati , raz-    zmęczonym, JJflt 0e()nfltci)t oergctycn; Boss. paCTOCKOBarbca ;

tergâvam , ztergâvam; Bag. raztarkali, raztarkatti, raz-    (Croat. raztusen mdestus). Wilczęta roztążywszy się po

targhnuti; Boss. pacropruyib, padopraTb, pacTep3arb,    matkach , jęły wyć. Ezop. 18.

TYRK, ROZSTYRK, u, m., ROZTERKA, roztrżka, (roztrkati roztryskać, ob. Tryks); Slov. rozlrżi-tost; Sorab. 1. zpecacźnofcź ; Carn. resdir, resdirk; Rag. râstark dispersio, rastarkatti, raztarkatti dissipare ; Bosn. rastarkatti, rasterkati, rastrrikat » rozsypać , ob. Sterknąć , usterk, (cf. targnąć, cf. trysk nać ) ; roztargnienie, roz-* różnienie, niezgoda, ‘roztarzenie; 3wietratf;t, Uneintgfeii. Wzajemna braci zazdrość pociągnęła za sobą zwyczajne rozerwanie i rosterki. Nar. Hst. 3, 62. Gdy ogień i woda z sobą społem były, Niedługo w tćj przyjaźni i w tej zgodzie żyły, Owa srogie rozterki między sobą mieli, W krótkim czasie z gromady rozejść się musieli. Papr. Kol. C b. Zbiegli się wszyscy, którzy rozstyrk czynili, i mącili w ludzie swoim. 3 Leop. 1 Mach. 7, 22. (którzy rozruch czynili. 1 Leop.). Mnożył kłopoty, rozterki a niezgody między wszystkiemi siany Bej. Post. Kkk 5. Rozterk w radzie, między wojski. ib. 6. Który myśli o rostyrkach , miłuje swary. 1 Leop. 17, 19. Zgodą królestwa, zgodą państwa rosną, Roz-terkiem giną i niezgodą sprosną. Kcliow. 224. Cała rozterka między nim a moim dworem ztąd pochodzi, że ci młodzi a on stary. Teat. 19. b, 55. ROZÎERKLIWY, a, e, — ie adoerb., niezgodny, uneinig. Tr. ; Carn. resdir-liv, resdirn; Sorab. 1. zpéraczné. ROZTERKNIK, a, m., kłótnik, burzliwy, buntownik; citt Bwtefpdlter, eût $dlt* belmactyer. Od powinnych swoich, i niespokojnych i har-

i, z. ; Boh.

pacTep3MBaTb ; Eccl. nporoprnyTM, upoTopraTii, iipoTcp- ROZTÉRAC, ob. Roztyrać. ROZTERK, ROSTERK , ROZ-3aTii, npocaw^aTH, pacropraib ; targając rozedrzeć, rozszarpać, rozerwać, jenclßcn. Kazał Alexander dwoje drzewa schylić, a za wierzchy obie nodze Bessy uwiązać, i puścić; tam go drzewa roztargnęly. Btel. Św. 29.

Roztargać złoczyńcę końmi. Cn. Th. 953. On nędzni-czek rozfargnął na sobie odzienie swoje , a jął płakać.

Bej. Bost. M m m. 3. Fraczek Angielski , kapelusik spuszczony, włosy roztargane. Teat. 14, 94. ( roztarchane, rozczochrane). Teat. 48, 14. Wodzowie państwo Rzym-. skie roztargiwali. Sk. Dz. 151. Wszystkę jego majętność roztargali. Eraz. Jez. X 7. Żadna rzecz tak bardzo zgody ludzkiej nie roztargiwa, jak niewdzięczność. Gorn.

Sen. 268. Roztargnęli związek wspólnego pokoju. Star.

wami.

naszemi.

Vol. A 4 b. Biada pasterzom, którzy rozpłaszają a roz-targawają stada moje; wyście rozpłoszyli a roztargnęli stado me; ale ja tez roztargnę złość wasze nad Bej. Post. E 3. Do roztargania , mogący być roztargnionym Vind. restergliu, resporgliu. Nieroztargnioną pomoc i ratunek sobie przeciw Rusakom dawali. Stryjk.

288. (nierozdzielną , zjednoczoną; Ecl. Hepa3Topr»oueH-HO ). — §. Tr. fig. Roztargiwać kogo, rozrywać go do różnych przedmiotów; einen jerfłreuen, tfyn floren, feine 3Iitfmerffamfett wohin anberé abjtefyen. Roztargniony« niestatecznego umysłu , rozerwany, nieciągłe baczny; jer» firent, unaufmerffatnj Boh. roztrżity, (cf. roztrzepany). Ludzie opowiadają o nim, że roztargniony; ja go mam za

ter§, ba? enbltdje Sluftljauen. Roztok jest* schodzi zima, puszcza ziemia ; solvitur acris hiems. Cn. Th. 953. Wiatry jedne wodę dla zimna zamrażająca drugie ją wianiem swem ku rostoku rozpuszczają. Żarn. Post. 2, 267

b. — §. Fig. Zawszeż we ïzach omokłe widzieć będę ROZTŁUG cs. dok., Roztłukać niedok., tłukiem rozbić, jer* oczy? Nigdyż koniec twych żalów, twej łzawej roztoczy

dvch rozterników, do wdezienia wtrącony jest. Sk. Dz. 1121.

ROZTŁOCZYĆ c'z. dok., Roztłaczać niedok., rozgnieść, jer* bnttfeit, jerftantpfen. Pole ustawicznym bieganiem koni roztłoczone. Otw. Ow. 225.

ftampfen, jerftoßett; Boh. roztlaucy, rozlluku; Sorab. 1. roztówtżu; Rag. raslûchi ; Bosn. rastucchi, rasmeciti; Croat. raztùchen conlrilus; Ross. parniom*, pacmiKy.

ROZTOCZYĆ cz. dok., Roztaczać niedok.; Boh. roztoćiti, roztaeeti ; Rag. raztocitti, raztâkati ; Eccl. pacrommi, pacTO^aTii ; roztaczać trunek , jaki płyn , ciecze * tocząc przelewać, przetaczać; tmtjapfen, ein ©etrdnf tn attbere gaßer japfen. Cn. Th. 953.- (Ross. pacrornub, pacTOMaib, rorprószyć, rozmarnow;ać, paCTO^HTe^b, rozrzutnik). 'Pukają się stare naczynia, a wino się roztacza. 1 Leop. Math. 9, 17. (rozlewa się). — Fig. Królu, lud ten tak wiele krwi roztoczył dla ciebie. Staś. Num. 1, 221. przelał, rozlał, fmt fo ütel 231ut »ergpjfen. Hojnie się w tćj bitwie krew' ludzka roztaczała. Isrom. 486. — § Ro-bacy go roztoczyli _ mięso z niego objedli i kości pogryźli. Sk. Żyw. 2, 88. roszemrali, bie SBürmer pabttt if>u ßcfreffett ; Ross. paeromrrb, pacTammaib. Heroda wszy i robacy żywego roztaczali i morzyli. Sk. Zgw. 2, 82. Roztoczony od robactwa skonał. VŸ. Act. 12, 25. Sk. Kaz. 19. Krom. 57. — §. Roztacza paw' ogon , rozpuszcza ; roztaczać włosy, rozpuszczać; son einatiber aitöbreltcn, au§ efnanber tljim, aud etnanber ftblagcn. Paw' roztacza swój ogon róźnowzory. Hul. Ow. 129. Wachlarz farb kwiecistych, jak tęczę roztoczy. Przyb. Milt. 226. Człowiek jako paw' roztaczając ogon mizernej pychy swój, przeciwko panu się wynosi. Żarn. Post. 2, 921 b. Maszt w pośrzodku nawy wystawiwszy, na nim mocnie żagle roztoczywszy, szcześliwemi wiatry prostą drogą do portu wjedzie. Żarn. 1’ost. 72. Poszła nawa, ryjąc morskie wały, A żagle roztoczone pochop z wiatru brały. Papr. Ryc. 26. W pośrzód placu chorągwie roztoezjii swoje Kunc. Cd. 177.

Min. Ryt. i, 177. tego rozpłynienia we łzach. bfl8 fließen in Ordnen, bie $$rânenflutl;.

Nie tylko słowy, ale ręką’ pana obrażali , chorągwie przeciwko niemu roztaczali. Birk. Zyg.

51. (rozwijali). Ziele, kozie proso, w wierzchu kłącza swego *roztaczuje ogniste okołki. Syr. 749. Włos bluszczowym wieńcem roztoczony Opiąwszy Kalliope, słod-kobrzmiące strony, Wielkim przebieży palcem. Zebr. Ow.

115. Do roztoczenia; Eccl. pacTomncibfiUM dissipabilis,

(rozrzutny). — g. Roztacza się wieść * gruchnie, roznoszą pogłoskę, c8 perbreitet ftd) ein ©eriidjt. Wieść o tym roztoczyła się po całym mieście. A. Kchan. 559.

Przedsięwzięcia do wszystkich już monarchów wiadomości roztoczonego, nie przestanę. Krom. 505. (rozgłoszonego). 'ROZTOCZ, y, z., ROZTOK, u, m., roztoczenie, rozpuszczenie, rozlewanie, rozlanie, rozlew; baê 3^3^?^°*

Slbjapfen, SScrgteßcn ; (Boh. Roztok miasto Rostok w- Me-klenbursk. Dykc. Ceogr. 2, 559; Ross. pocTOKt. kiełek rośliny, ziarna). Patrz nań wpośrzód bitwy, między okropną krwi roztoczą, lejącego krew' swoje. Mon. 71, 810.

— §. Roztok, ostatnie na końcu zimy rozpuszczanie, roztajenie, roztop ; bfl$ Jcßte 2Begtf?auen Ûtn (Enbe beś 2Bfn* ROZTRĄCIĆ cz. dok., Roztrącać niedok. ; Boh. roztratiti ;

ROZTONAĆ med. jedntl., roztaić się , rozpłynąć, rozpuścić się, anftbauen. Dla zimy zatrzymał się, pókiby Dniepr nie roztonął. Tward. W. D. 7. ROZTOP, u , m., roz-tworzyciel, każda rzecz roztapiajaca, rozpuszczająca; ein glnß, ein ©cbmeljungSmittel, SOMaUe in ben gluß ju bringen. Roztop , jest to wszystko, w czym ciało stałe rozpływa się, rozsypuje się. Ze sól w wodzie rozpływa się , rozsypuje się, że w serwaserze rozpływa się miedź, żelazo etc., wodę i₇ serwaser zowią roztopem czyli flusem. ' Os. Rud. 38. Żelazo we wszystkich roztopach łatwo rozpływa się. ib. 1. Torz. Śkł. 75.— §. Roztop, roztopienie, rozpuszczenie, rozlanie, roztoczenie; b«é> Vergießen, 3^'fdimcl3en, Ross. paciuaBKa (cf. rozpławić ; Ross. pacTOnna podnieta; Rag. rSztop zanarni * syrup); Croat. raztalenye. Krew' rzęsista struży w szkarłatnym roztopię. Przyb. Ab. 144. Roztop zimowy, roztok, baö völlige Shiftfjaiten am (Enbe be§ SBinterê. Nasze obozy miały ustąpić, jeżeli nie zimnu, to przynajmniej następującym roztopom Dnieprowym. Tward. WY. 56. Na wiosnę gwałtowne roztopy, wszystkie pola rozpuściwszy, wpadna tam do morza. Kchow. Wied. 4. Tward. WY. 93. ROZTOPIĆ cz. dok., Roztapiać niedok. ; ( Boh. roztopili, roztopowati iynem accendere); Rag. rastâpati, rastopitti ; Bosn. rastopiti, rastapati ; Croat. raztópjyam, raztopilszem, raztoplyujem, krabim, razezviram, razczverlszem; Vind. resżvirati, res-tajati, respufhati, topili, stopiti ; Carn. respusham ; So-rab. 2. rofeschkresch; Ross. pacroniub, pacTOiuaib, pacTan.iHBaTb ; Eccl. pa3*H3arii; topiąc rozpuścić, jer* fcbmel$CH. Ogień ma moc roztopić złoto, to jest, zepsuć związek części jego i uczynić je płynnemi. Cyank. Log.

40.

roz-

Pan wypuści słowo swp i roztopi śniegi ; wienie wiatr jego, i pocieką wody, 1 Leop. Ps. 147, 18. Roztopić masło Ross. pa3»iacjHTfe, pa3Kac,iHBaTb. ROZTOPNIAŁOŚĆ , ści., z., a; pass. możność być roztopionym, bie 3^ntcljbörfetr. Roztopniałość wosku. Cyank. Log. 62. — b ) act. Moc roztopienia, bie 3et,îd?ntc4ungêfraft. Jest roztopniałość w słońcu, gdy roztapia wosk. Cyank. Log. 55. ROZTOPNIEĆ nijak, dok., roztopić się, puścić się; jerfltcßen, ierfcbmeljen; Ross. »iiAtTb/ ROZ-T0PIC1EL , a, m., który roztapia, topiciel, szmelcownik, ber 3etfdjmeljcr ; Vind. restajavez, spufhavez, spufliar, varitmk. ROZIOPNY, a, e, łatwy do roztopienia; Vind. restapliu , svarliu, spufhauliu; Bosn. rastopivi, jerfcfymelj* bar. Spiż jest roztopniejszy od samej miedzi. Jak. Art. 3, 212. — §. Roztopny, roztopiony, Part. perf. roztajo-ny, rozpuszczony; jerfctymoljen, aufget^mtt. Kwiat, który z roztopnej świeżo wyszedł ziemi. Hor. 1 , 26. Kniat.\ terrae solutae.

wypij u

rozmarnować, roztrwonić; »ergeubeit, yertpiut, Dfrfpltttertt,    TROPNIUCIINY, intens. ; (Boss. pacTOpouuuii rzeżwy); roz-

t)crfd;ruebeit. Bolesław wnet marnie roztrącać dobra dzie-    ważny, baczny, rozsądny; fing, ecrftflitbi(} , flcfdjeut, eor>

dziczne zapoczął. Krom. 324. — §\ Bóg miłosierny nie    ; Boh. rozśaffny; Garn. resborn, pametn, (cl*, pa-

opuści cię, i nie roztrąci cię. Budn. Deut. 4, 34. (ani miętny) ; Vind. sastopen ; Croał. szpamćten, zpamèten, cię skazi. Bibl. Gd).    razbórcn, zraslógom ; Bosn. spamèten ; Hag. lAzborni.

ROZTRĄCIĆ cz. dok., Roztrącać niedok., rozbić, jcrfdjllteb    razboricjah ; Hoss. CMtmmuii, ciubmMKi, roniniiijh ,

tent, jerfc^lrtijen, jerftoRcn; Croał. razrinuti, razrinujem;    cm u umówili ii ; ójaropuayMiiuii ; Koci. ójaroyMHUii, 6aa-

Boss. pacmiKiiyTfe, pacrojmaTb, pacrajwmajb. Piorun    rocMMCjennuft. Uważam, że roztropnie gida Tent. li),

uderzywszy w kościoł, kamienie roztrącał. Biel. kr. św.    70. Córkę miał jedyną, Rozlropniuchno to było. Imć

396. Noc była tak ciemna, że pierwej niżby kogo po-    jeszcze dzieciną. 1'reb. S. Ul. 03. Roztropny jestem,

strzedz, przyszło głowę o głowę roztrącić. Ossol. Sir. 9. Kc.cl. ÓJiaroyMcrnyio. Grace, śwośm.

Opalonym kijem lepiej mu poprawił, Trzy, czterykroć ROZTRUCHAN, u, m, ROZTRUCIIAMN, a, w., zd<hn., unoże chrosnąwszy, wierzch głowy roztrącił, Aż kości wszys-    od słowa'Niem. Tril(f;feê dapifer); wio! », kielich ; Croał. klo-

tkie z mózgiem wilgotnym pomącił. Zebr. Ow. 503. Na-    koLicza ; Bosn. gostara , gostaricza, On groÿiT Wuffll. W

tręctwem głowę mi bezbronną roztrąca. Przyb. Milt. 332.    pośrzód pożegnania niezmierny starość -^cki pstrozłocisty

ROZTRATOWAC cz. dok., tratując koniem rozgnieść, roz- rostruchan na stole kładą, który :,idai r. mim winem bić; jit ^iferbC jcrtrctcit/ «berrrtteit. Nie chcący, rozlra-    napełnić i zpełnić za moje zdrowie. Krat. Pod 2,3. Roztru-

tował syna. 1, 442.    cliany, z których wypijano Do drugich , onym w upominki

ROZTROCZYC cz. dok., z troków rozwiązać, rozsznurować ; dano. Cheich. Pop. A 4 b. Sto roztru ln.iuiw ßüf&fo&Ctt, rtliffdjiuircn. Osieł wierzgnąwszy, roztroczył i zrzucił tłomoki. Ezop. Skoro swój pakiet troczył.... Pot. Syl. 403. — Porwie się 'z łóżka, choć już ‘roztroezony. Pot. Syl. 484. rozebrany, «iiSge« fletbet. (Hoss. paacTpowiTb, pascrpawinaTi, zszyć, przeszyć).

ROZTROIĆ cz. dok, na troje rozdzielić, (dislng. rozstroić), lit bvet) i.^cilc tljcilen. Żonaty, koło siebie chodząc, dzieci , żony, Mniej ma siebie

z rzeczami roz-

zdrowego, Dobrodzieju mój, przyjaciela twego. I.tb. Hor.

72. W różne rozmowy wdadzą sio ochoczy, Kiedy Liens gęste roztruebany toczy. Pot. Arg. 280. Krom. 41.

•ROZ-

Hop. 243. Expensa na roztruejiany. Vol. Leg. O, 340. Kadma dzieje wyrysowano były na roztruehanie Aniasowym. Otw. Ow. 040. —. Z roztruciianika żadna miarą pić nie mógł. Gorn. Dw. not. «kubek we śrzudku na pieczy, jako rozlrojony. węższy, niż w krajach». licho w. Fr. 21. Miłość twoja, jeżeli sio roztroiła, na ROZTRUCUARZ ob. Rostrucharz ROZTRWONIĆ’ jednym miejscu wielką być nic może. 6’orn. Dw. 295. TRWA NIĆ cz. dok., roztrwaniaó niedok . roznńwnou.. . Roztrojono drzewo trzy gałęzie z siebie wypuszczające.    roztrącić, rozszafówać; tifmcitbrit, uerfpIfttiTH, wfJwiT*’

\\lod. Pianę ma w gębie smok, a jad brzydki w oku,    bctt; Boh. rozmrliali ; Croat. razprugviijcn», raźpnidilsz.-m •

bwiszczy językmm wielkim roztrojonym. P. Kchan. Jer.    Hoss, pacro'iim,. Poszła za człeka, którv s„bstanc\a

Iiomii I’\'ns7,: •    •    witcwoni, iw    it wprawi. T,„i. 1. 10. |t,

liUZlRUI NUaL, sei, z.,t(noss. pacTOimocib* czynność, rzez-    mł wszystko majętność swa, żvjac nizpnstme ; a v

wosc) ; mądre i rozumne każdej rzeczy pomiarfeowanie.    wszystko potrawił,“ począł niedosć-.trk n'- i , I V '

tLß0Zr ;    ' r,°ZWaga: ?ic    W«* Luc- i[i> ¹³- (strawił. 5 'f.cop). ..... Tl ,Z|

paCTOIHTCJb,

Ptgrctl, 6a/n. resbór (cl. rozbior), resbornost. pam^t, (cf. jako odbyć, przedać. Co. Ti,., ociTMcilbcrit. RO/IHWO-pamięc );    \ind. snstop, sastopno.st j Front, rńzbor. zapa-    NICIEL , a, m. ; Croat. rozprudkfl • Hos

. metnoszt ; Bosn. spanutnóst ; Bug. ràzbor, razbornos,    /’. pncTOMMTO.lbiniua

rAzboritos, razabnînos, razaborslvo , mloxnos ; Bots. ROZTRYSK. u, m, rnzpnśu. nie. bmw<n r ^    • i

6.iaiopaaysuo; Lal. luaroyjno. n-poinr.ibcTiio. Roz- ûtif ocrfdjlebnc ®el1ett. Roztrysk wody A7 ropnosc jest poznawanie, «»hieran,e i używanie Ćrzod- ROZWZASNĄĆ. roztrza^nał, ' rozłrz.-ćsł / roztriaW V-..W .Wfc«»,ch do kona upoAoneyo. D„nb. 3, jeintj,, Bo^MkÄÄ, «Hnuki ibLù

r/r vv’rnTV:J ła r*'¹ J®f,r0PnĄ któr* “y¹™ roxbi*, jetWmettew ; Boh. roilroskrfi; roilri*k.ii rzeczy robi . przewiduje zawady, i ich unikać umie. N.    restreskali ; Hog. raztndskati ; Hoss. mierne. ,

Rozliopnosć kozo wszystko i bacznie roztrząsać Kras ROZTR/A^NAĆ’ Rn7Tł;7b<\'    « v- f!ir- «». ‘ii.

satrofili, raztrösati ;

pactpacTb, pacTpnc»-

Ä’Äc.nslais    Ä5Msrisjb.';- • -

^ MzrmPm. c. nomor« tj nZ TlWtZi    ’nÜP rasW,u '

Ban,; przetrząsając rozrzucić,burdfrütteln, burd)fd)ÜttMn. Roz- ROZTRZEŹWIĆ cz.dok., Roztrzeźwiać niedok., znowu trzeź-trząsam siano. Cit. Th. 955. Takcm się roztrząsł, jakbym ze dwa dni cepami młócił Alb. z Woj. 44. — §.

nym uczynić, einen roieber inic^łcrn mneben. Roztrzeźwić się, Roztrzeźwieć neutr., znowu trzeźwym się stać, tnie* ber nfid)tern werben ; Eccl. Bocipe3B;mioLfl. Gdy się roz-trzeźwią, nie pamiętają, co uczynili, Hudn. 5 Ezdr. 3, 24. (gdy wytrzeźwieją od wina. Diii. Cd). — §. Roztrzeźwić, orzeźwić, pokrzepić; ftdrfcn, rmtntcv ntadjen, neue Steifte (jcbctt. Gdy sobie podjadł, roztrzeźwił się, i przyszedł ku sobie, lludz. 4 Sum. 50, 42. (wrócił się duch jego weń. Utbl. Cd). Jak ciało cblebem bywa posilone, a wino roztrzeźwia serce, tak ciało Chrystusowe utrze-źwia duszę smutną Ituz. list. 0 b. Zima nadchodziła, i wytchnąć trzeba było żołnierzom, aby na drugie lato siłę pierwsza rozlrzeźw iii. Erom 558. Mieszczanie Jarosława z rozpaczy o dalszym uciekaniu przemyśla w ającego, rozlrzeźw iają, cieszą, pokrzepiają; récréant. Erom. 70. et 288. Macie się tu czym ucieszyć, macie czym strapione sumnienie swoje roztrzeźwić. /am. Tost. 22.

Kur b , paaxncimisaio.

trząśnij ich, nic nie znają. Jak. /Inj. 25G. Czasu potrzeba dla rozwagi roztrząśnienia, jeżelirn czego nie zapomniał. Teal. 6. r, G2. Nie pójdę spać, póki tego dokumentu nie roztrząsnę. Teal. 59. c, 277. Nie cierpię służących, którzy czynności moje roztrząsają. Teat. 4,

4 6. (krytykują ). Roztrząsanie Hoss. CBHAiTCJbCTBOBa-uie, 6.iaropa3CMOTptnie. Gdy dusza obraca się na różne strony, dla przypatrzenia się objektowi w różnćj po- ROZTUCZ^ C cz. dok., czynić, że się co roztyje, rozetkać; staci, na ten czas zow ie się rozlrząśnicniem, examen.

Mon 75, 78 — Roztrząsać pogłoski, wieści, rozgłosić ; ciii ©criidit auśbreitcn, autfpofaimnt, »erbreitnt. Roz-trzaśnione pow ieści ; rumores migali. Emm. 498. Tegoż zaraz dnia nowina o zwycięstwie roztrzęśniona po wszystkim mieście gruchnęła. Erom. 52i. Oszczercy lubią roztrząsać powieści, lent. 42, l) b. W głos wszyscy te wieści roztrzesywają, że Władysław sam Krzyżaki poruszył. Erom. 519. — Roztrząsał Salomon mądrze o przyrodzeniu bydląt, ptaków, robactwa i ryb. 4 Leop. 5 lieg. 4, 54. rozprawiał. ROZTRZASACZ, a, m., bieraez, ber Unttrfndtcr; Hag. rastrê<alaz censor.

Na małe sztuczki dali rozdrapać ciało swoje, i po ma-łćj kropli rozlrzasnęli krew' swóję. Hej. Tost. F y y Z, rozprysnę!i , UfrfpriftCll. — Fig. Świadkowi trzeba wprzód dobrze roztrząsnać sumnienie. łluur. Sk. 227. — Tr. fig. Roztrząsać sprawę jaką, rozbierać, rozważać; unter» fitdwi, prüfen, crtorfdicit ; Croat. iziskati, iziszkavam; lion. imluarb, H3u4>AÛBaTb . oicpeciiiirL , onpeeiuno , paaxue-Śmiało o wszystkim gadają, Roż

roz-

Horn. razgojiti; Hoss. paCKOpMHTb, paCbOpM.iHiMTL, fcl/I mflftcn, fett ntndjcn. Rozlucz\<! się rec., ROZTUCZMEĆ neutr., roztyć się, [id; fcljr uićiftni, fettr fett unb feift nier» bcn. Rozluczyli się i otyli. W. Tost. W. 2, 569. Otyłe podgardłki i rozluezone brzuchy ich, jakićj mierności naśladują, jaśnie znać dawają. Żarn. Tost. 401 b. Roz-tuczeni dobrodziejstwem Łożem, poczęli wierzgać w jarzmie żywota pobożnego, łlzow. Roi. 4 Gdy się roztoczyli, tedy zaczęli wierzgać. W. /'ost. W'. 2, 290. Roztuczył się mój miły, i jął wierzgać, rozfurzył się, utył, i stał się rozbitym. 4 Leop. Drut 52, 15. (roztył i zgrubł. 3 Leop.). Po ty li i rozlncznieli 1 l.eop. Jer. 5, 28. Roztu-ROZTRZEIWĆ cz. dok., ROZTRZEPIOTAC niedok.; (Hoh.    cznieją ozdobne miejsca pustyni, a pagórki przepasą się

rozlfepiti« rozpróć) ; Croat. razteplyem, raztepszti; Hoss.    weselem 4 Leop. Ps. 64, 13.

paaTpoiiiiTb , pacTpen.iHnaTb ; jcrflepfen, jerfdilaflcn. Od takiego postrzału członek bywa zupełnie na miazgę roztrzepany. Perz. Cyr. 2. 150. W górze roztrzepują się listki migdałków. N. Pum 17, 204. — Włosy roztrzepać, rozczochrać, Mc jcrjflit» fm. Włosy miał roztrzepane, jak człowieka wychodzącego z. wody. Tent. II. b, 65. Wszystekem się roztrzepał, brudny jakiś półkrytek zawadził o moje karetę. Teat. 1, 42. Włosy rozlrzepiolane. Teat. 15. c, 51. — §. Mora!. Roztrzepany, niestatecznej baczności, na wszystkie strony roztargniony, meuwa/ny, fiu fiu w głowie ; lerfhent, fiâtÿtig, leidjtfmnio, niiitbifl. Przestrzegam cię, że ma głuwę letką, że jest roztrzepany, nieuważny i próżny. Teat. 41, 78. Ona czuła i wesoła, przytym roztrzepana, płocha i popędliwa. Teal. 57, 57. Roztrzepanej młodości cbyr.hoty. Staś. Nam. 1, 10. — Roztrzepanie, i oztargnienie wielkie i płoche; 2Binbi()fctt, §ludj» tafelt, 3frfR'i’lttbclt. Osobnos'é lepiej przystoi memu ka-rakterowi, niżli to roztrzepanie. Teat. 57, 291. dbywa talentów, puszczając się zupełnie na roztrzepanie, które nawet już nie bawi. Teat. 57, 280. ROZTRZEPANIEC, ńca , m., człowiek roztrzepany, wietrznik, ciu Itmibttjcr lûftt^cr patron. Coż ten roztrzepaniec! Teat. 43. c, 55. Wyb., Ross. pacTpena rozczochraniec.

trzepiąc rozbić, rozklepać; ROZTWARTY, oh Rozwarty. ROZTWAMZACZ, ob. Roz-

tworzyciel. ROZTWARZA LNY, a, e, Chym. mogący być roztworzonym, rozpuszczonym, rozmąconym, auflösbar. Ciała roztwarzalnc, toltibilia. Erami 78. Istoty nieroztwa-rzalnc. ib. 83. ROZTWÓR, u, m. ; Hoss. pacmop'B; otwor; \ind. resprostina , respreslrina, bie Cojfium^. f»oz— twór maciczny. Herz. (yr. 2. 205. — Skończmy ten roztwór w dzisiejszćj potrzebie, hal. 45 b, 38. rozbrat, spór, niezgodę, llnriniflfrit. (Hoss paernopTł mieszanina). — §. Chem. Roztwory, soluliones. jakiekolwiek płyny, mające w sobie inne ciała roztworzone. Śmad. Chem. 29. Sliiflöfuiiflcn. ROZTWORZYĆ rz. d<k , Roztwarzać niedok. , 1 a) rozewrzeć, otworzyć; Hag raztvoritli, raslvo-ritti, razjflziti ; Hosn. raslvorili, otvoriti; Hoss pacTBO-piiTb, pacTBopaTb, offnen, nHfmadirn, eröffnen. Nie wiem, co chcecie , bodajby się ziemia roztworzyła w tym miejscu Teat. 7. b, 58. — b) Roztworzyć co * rozpuścić, (tnflófen. — Chym. Roztwarzanie, roztworzenie, bte Slttf« Zanie- lÖflUtfl, gdy się ciała wzajemnie tak z sobą łączą, że się jednym na oko jednorodnym stają się. Enimt. 74. Mier. Mskr. Roztworzenie, dissolutio, to samo znaczy co rozpuszczenie. Snrad. Chem. 14. Cyna nie tak łatwo roztwarza się, jak żelazo. Krumf. 45. — Wino wodą roztworzyć. Eraz. Dw. C. rozrzedzić; Ross. JKiMHTb, jkhjkj,

49

Stownik Lindego wyd. 3. Tom V.

pas*n4HTb, pa3>KH*aTb; Eccl. npnpacTBoparo, npiinrfciiiH- 618. Wpadli i pobili królewskie służebne po gospodach eaio, ben SBetn mit Sßaffcr mtfdjen, ben 20etn mdffern. Wi- roztyrane. Biel. 364. na skromnie używał, i dobrze wodą roztworzonego. Birk. ROZUĆ, ob. Rozzuć.

ROZUM, u, ro. ; Boh. rozum; Sorab. 1. rofom, rozem, wustacżi; Sorab. 2. rofim, rofmësche ; Carn. urn intel-lectus, resum reßexio, resumnost vis reflexiva, pamét intellectus, ratio, (ob. Pamięć) ; Vind. um, vum , (resum • umysł), parnet, sastóp, sastopnost, satopnost, (cf. zastąpić); Croat. razum, parnet; Bosn. razbor, razborslvo, svist, svjest, razum, parnet, spametnóst, mudrost; Slav. razum, parnet; Rag. um, razüm, razumak, razbor, pamét; Ross. pasyMi, ym,, yMimiKO, cmucj'l, CMuceas (cf. zmysł) ; Eccl. fiaiçMMC.rL (ob. Rozmysł), CMbnmeaie, (ob. Zmyślić); ROZUMEK, ROZUMECZEK, czka, m., dem., btc SSernmtft, ber SSerflanb. Moc pojmowania, nazywamy rozumem. Cyanlt. Log. 42. (sed cf. pojętność; ob. not. pod roz-). Gdy dusza rozsądek czyni o rzeczach, zowie się rozumem; gdy rozpamiętywa rzeczy, zowie się pamięcią. Sak. Dusz. 67. Rozum jest władza duszy rozumnej, pojmująca rzeczy ku rozumieniu należące. ib. 75. Rozum pokazuje się w rozważaniu rzeczy, łączeniu ich, wyprowadzaniu jednej z drugiej. Pir. Wyru, 4. Rozum jest światłem umysłu , i jakoby prawidłem, którego trzymać się należy w sadzeniach i w sprawach naszych. Mon. 75, 123. Rozum jest jak oko, rozezna-wające światłość od ciemności, zdrożne rzeczy od prawych, niecnoty od cnot. Modrz. Baz. 106. — §. Vulgo confunduntur vïcina: Pojętność, poznanie, rozeznanie, rozsądek, rozwaga, baczność, roztropność, mądrość. — Od pierwszego rozumu wzięcia, święte życie prowadził. Birk. Dom. 63. skoro tylko przyszedł do rozumu, fi) bali) er $u 33erftaitbe fam. Do rozumu przyjść Eccl. (u^oymutii , yiimiHTbca pasyMutmuiiwB Komu bóg rozumu nie da, kowal mu go nie ukuje. Rys. Ad. 22; Slov. komu pón boh né dâ, kowâc né nakuge ; bona mens non emitur. Kto z przyrodzenia głupi, i w Paryżu sobie rozumu nie kupi. Rys. Ad. 43. Rozum za granicą bardzo drogi. Kras. Pod. 2, 48. Szkodaż mu tego rozumu, który mu bóg dał, że go do rzeczy wielkich użyć nie umie. Birk. Za-maj. 19. (tych talentów, darów, btc ©aOcit). Żaden się na świat z rozumem nie rodzi. Rys. Ad. 78. Za laty rozum, tam rozum, gdzie lata. Zab. 11, 253. Zahl., 33er» flattt) fomittt nidjt oor 3a!)reit, cf. nie dzisiejszy, niewezo-rajszy; (oppos. broda nic czyni mądrym). Croat. Pamct z nikem sze ne raja, Nec chaszom y z leti dohaja; rerum prudentia haud veriit ante pilos. Przed laty rozum nietrwały. Cn. Ad. 910. (prędkie dowcipy niepewne). Pańskie dzieci z rozumem się rodzą. Mon. 65, 90. (kto bogaty, ten rozumny). Rozumu bóg do urody nie przywiązał. Cn. Ad. 1014. (szpetny Ezop mędrszy niż krasny Parys). Zdrowy rozum. Past. Fid. 145. Der (jefuitbe SDIeiî» fdjeitöerftaitb. Gdy kogo bóg chce skarać, rozum mu odejmuje. Rys. Ad. 50. Pot. Pocz. 414. Bardz. Luk. 112. Cn. Ad. 550. Tward. W. D. 11. Chroic. Fars. 503; Slov. koho pân bob potrest t< chce, nagprw mu rozum wezme. Zasmucony od rozumu odszedł, i ledwo kiedy do siebie przychodził. Sk. Dz. 570, Eccl. ii36e3yMHTHCfl, o6e-

446 ROZT W0RZYC1EL - ROZTYRAĆ.

ROZUĆ - ROZUM.

Bom. 78. Sk. Dz. 2, 16. et 1, 219. flar! genmffert. Pijcie wino , którem wam roztworzyła. W. Prov. 9, 5. Wódka balsamem roztworzona. Groch. W. 561. (zaprawna). Elek-łwarz syropem roztworzony. Cresc. 496. Roztworzone czyli rozczynione wapno Ross. TBopeimaa M3Bedb. Roztworzyć mąkę, ob. Rozczynić. (Ross. 6jaropa3TBopeHHMH łagodny, pomiarkowany ; ójiaropasTBopeHie powietrze łagodne, umiarkowane). — Poet. Rumieniec jej mleczne roztwarzał oblicze. Kniaź. Poez. 1, 199. (zmieszał). —•

|3. Fig. transi, moral. Roztworzyć żal, ulżyć frasunkowi, ben Stimmer erleidjtent. Wielki był frasunek Abrahamów, gdy mu bóg syna zabić kazał ; ale ochota posłuszeństwa tę żałość roztwarzała. Sk. Kaz. 45. Pospolita wasza nade mną żałość moję mi własną roztworzyła i lekką czyniła. Sk. Żyw. 2, 405. Kiedy tknięte serce wylaniem nieco łez roztworzy swą żałość, i że tak rzekę odszu-muje , nic trzeba mu dozwalać, pogrążać się w smutku.

Pilch. Sen. list. 3, 279. Eufrozyna ukoiła duehownemi słowy żal rodzicielski, iż wrócili się do domu, roztwarzając rodzicielski swój żal duehownemi pociechami. Steb.

101. — 2) Roztworzyć, roztwarzać * inaczej przetworzyć, umfdjflffen. Insze tworzenie, insze roztwarzanie. Kchow.

Fr. 21. Człowiek jedne rzeczy gubi, drugie roztwarza; tym nowy kształt nadaje, iamte zupełnie w insze przerabia. Przesłr. 127. ROZTWORZYCIEL, ROZTWARZACZ, a, m.\ Rag. rastvoritegl. Chym. Płyny przyjmujące w siebie istoty tęgie, nazywamy płynami roztwarzającemi, solvenlia, albo roztworzyeielami. Kruinł. 74. eilt glujj,

3IufI5|img$mtttel. Gdy roztworzyciel z roztworzonej istoty nic więcej już nie przyjmuje, znać, iż roztworzyciel jest nasycony, ib. 79, (cf. roztop). Powietrze jest prawdziwym roztwarzaczem wody, t. j. że w powietrzu łatwo się woda rozpuszcza. Sniad. Jeog. 296.

ROZTYĆ się ree. dok., bardzo otyć, fepr fett werben;

Croat. razdebelyujcmsze ; Ross. pacroacrferb, pa34ro»iHTb, pa3Hxiipt>Tb, óorlłTb, pa3üOTbTf, W obfitym dostatku Roztył się. począł wierzgać, zapomniawszy statku. Groch.

IV. 15. Roztył się i zgrubi, i stał się rozbitym. 3 Leop. Deut. 52, 15. — Omisso pronomine się: Roztyło serce ludu mego. Radź. Mat. 13, 15; roztyło się,

(wzmiąszało. Sekl. ib). — (ROZTYKAĆ, ob. Rozetknąć).

— ROZTY-ŁOŚĆ, ści, z., wielka otyłość, Sicfe, jÇett» fjctl. Wódka dziewanowa roztyłość śeiencza. Spicz.

109.

ROZTYRAĆ, ROZTERAć cz. dok.: (Ross. pacTepeTb, pac-Twpan, rozetrzeć, rozcierać; pacTepan,, stracić) ; rozprószyć, jerflreiteit ; (Bosn. rastirràti, razaghnatti, rastar-kati, rasterkati, raslrrikati; Rag. raztarkatti, rastarkatti,

(râstark dispersio); Croat. raztirâvam). Niezmierne skarby po stryju swoim, nieprzystojną miłością Eufemii ujęty, w krótkim czasie roztyrał; decoxerat. Krom. 555. W oczy nie chcieli się potykać ; ale się po lasach i po zamkach roztyrali. Biel. 65. W tych księgach zgromadziły się te rzeczy, które w innych i tam i sam roztćrane. Sienn.

zumem.

BjMtTH. Szalony i od rozumu odeszły. Sk. Żyw. 2,. 165. Bim ©innen flcfommen, nerrneft. Wielki rozum Eccl. Be-aiiHOjMie. Bystrość rozumu, Ross. ocTpoyaiie; adj. ocTpo-yMHbiM B)ła ostrego rozumu. Sk. Uz. 575. bystrego, fd)rtrîftnnt0. Jest rozum nad rozum Cn. Ad. 519. (jeden przechodzi drugiego, einer ift immer noch über btnt an» bern). Ma w iecoj rozumu w pięcie, jak Waść w głowie. Teat. 53. 25. (er (ot ntepr 35er[ianb in fcern Beinen Ringer, In ber îleinen    alê btt im ganjen Stopfe). Nie ma co

mówić, ma Jejmość rozumeczek. Jeat. 10. b , 82. ma olej w głowie, fie ift nicht auf ben Stopf gefallen. Nie wszystkie rozumy sam pojadł. Cn. Ad. 717. (jest nad cię, nie sam jeden taki jest, najdzie się jeszcze lepszy). Gada, jakby pojadł wszystkich rozumy. Teat. 55, 108. et 14, 107. budn. Apopht. 55. cilê menu er allein alle 9Bet(?l;ctt gcfrclTen hatte. Ona ze ma czuby, i gra na klawikorcie, to rozumie, ze wszystkie rozumy pojadła. Teat. 26. bf Cl. ib. 16. c, 78. Faryzeuszówie rozumieli o sobie, źe wszystkie rozumy pojedli, i chcieli być za ‘nauczeńsze widziani. Dambr. 453. Mysz, dlatego, ze niegdyś, całą książkę zjadła, Bozumiała, iż wszystkie rozumy [.osiadła. Kros. R«j. 25; (Slot. aż za mozgi a za wśecko rozumi widi, talde perspitaa). Buciła się liszka przed kotem, iż miała wiele rozumów. Ezop: 4 6. (observes his in locutio-Ttibus nnmerum pluralem). Mędrzec sam musiał tą rażą do książki po rozum skoczyć. Ossol. Str. 3. (po radę do książki się udawać, bûô 23 U d) ju Dîatf'e jtc^en). Kaducznie w tej sprawie skoczyłeś do głowy po rozum. Ossol. Str. (nie wiedziałeś, jak sobie poradzić; Slot. rozumu sa chi-tif, adintenhe se). O daj go Bogu, torieś ruszył rozumem, jako koza ogonem. Rim. Kom. 257. W trudności rozum poznać. Cn. Ad. 169. (dobrego sternika niebezpieczeństwo pokaże). Bozumem szczęścia poprawić. Cn. Ad. 1013.    (Croat. Dobra doklam pamet doyde, Dotlam

lepa szrccha proyde » póki rozumu, poty szczęścia). Bozumem dopiąć, gdzie siły nie staje. Cn. Ad. 1012. (gdzie wilczej skóry nie staje, lisiej nadstawić).— Oppos. Gdzie rozumu nie dostaje, si/y dobywaj. Cn. Ad. 258. Bozumem się rządź, nie zmysłami. Cn. Ad. 1012. Rozum i dobre ustawy, niech prostują twoje sprawy, ib. Nie ciało rozumem, ale rozum ciałem rządzi. Boh. Kom. 4, 156. Gdzie rozumu riiemasz, tam i rządu. Cn. Ad. 258. (gdzie głowy niemasz, rządu nic pytaj; gdzie ogon rządzi , tam głowa błądzi). Nauczę ja was, rządzić się ro-Chros'c. Fars. 100. (po rozumie, wedle rozumu, rozumnie postępować, oenumfttfl (janbeltt). Nauczymy tego świstaka rozumu. Roli. Kom. 1, 271. (drugi raz będzie roztropniejszy; niech pozna, na kogo trafił). Wc Pan mnie już rozumu nie nauczysz. Teat. 25. c, 3. Kras. IJod. 2, 40. Dumni mędrkowie, co sobie tuszycie, Ze wszystkich ludzi rozumu uczycie. Zab. 14, 287. Kiedy chłop uczy rozumu urzędnika , gotowe ma nad nim panowanie. Haur. Ek. 179. Bieda uczy rozumu. Dardz. Luk. 62. Pan Bóg rozum daje, gdy karze. Birk. Kaz. Ob. L. Nigdy się rozumu nie można nauczyć. Teat. 56, 103. (nigdy nie będziesz zbyt mądrym). To co głupi czynią, z nieiozu-mu robią, a nie z dobrej woli i rozsądnćj. Dirk. Zyg.

49. (au8 Itnoerftanb; Ross. nepa3yMie). Co czynisz? miej-że rozum! Teat. 52. c, 50. (zastanawiaj się, Ijabe 23er» ftaitb, fetp gefreut!). Trzeba się tu wziąć na rozum. Teat. 29. c, 75. zastanawiać się, radzić się swojej głowy, bcn 23erftanb ju Słathe Jtebcn. Umiem rzeczy brać na rozum. leat. 18. b, 4. (rozbierać, rozważać). Brać co w rozum * na uwagę brać, tu ©cbtttifctt fajfett, nadjbenfen über ettraê, in taflßMtß jicücn, enWtßClt. Bierzcie sobie w rozum te przestrogi. Ryb. P$. 3. Czemuż tego sobie nie wziął w rozum, co jest przyszłego, ale tjlko co jest niniejszego. 1 Leop. 4 Ezdr. 7, 16. (w serce swe. 5 Lecp). Niech te słowa sobie rodzice wezmą w głowę i w rozum. Glicz. Wych. N 2. Tak hetman mówił; a Tankrćd to sobie Brał w rozum , ani więcej się tak b*awił. R. helion. Jer. 116, (cf. do serca brać; cf. Ross. Bpa3y»iHT6, Bpa3jJUflTt ; Eccl. cpasysoATii, iraoiYimi, iiapasywmi, fiACTAKHTii nauczyć; Ross. Bpa3jMHTLCfl pojąć, Bpaayn.ie-ßie nauka, Bpa3ywn1e.lL nauczyciel). Już trochę na rozum—bierze. Teat. 10, 50. (rozumniejszym się staje, rozumu dorasta; Eccl. (ip.^o^fLTii, ynnuBTLCfl pasywnim-1UHMX, Dcrnünfttßcr werben,, an SBcrftanbc siimlnicn). — Na rozum «drogą rozumu, przez reflex\ą, auf bcm ®Cße ter Vernunft. Czuli te potrzebę, nie na rozum tylko, ale przez smutne doświadczenie. Ust. Konst. 1,9. — Jak na mój rozum « jak mnie się zdaje , nach meinem @rad)tctt. Żeby tak na mój rozum, to mi się zdaje, że ... . Teat.

26. d, 5. To trudnych głów rozum. Rej. Post. X x 4. (głupstwo). Ile głów, tyle rozumów. Opat. Sat. 127. tyle zdań; Slov. kolko hlaw, tolko klobukow ; Ross. ckojł-ko ro.iüBX, CToatKO 3 mobx. , Co głowa. to rozum ; Slot. co hlaw a, to rozum; Cam. fo ötfl firpfe, fo Ctrl (Sinnen — *§. Rozumy, rozumne czyli dowcipne sztuki, fortele; Siltłiftflriffe, flniffe. Ulixes dziwnych rozumów na świecie używał: za jego sprawą wzięli Grecy Troję. Diet. Hst. 26. Ulixes dziwnych rozumów używał na świecie, wiele kroć w żebraczym odzieniu chodził, w\wi;idując się położenia Troi. Biel. Św. 10. — In deteriorem partem: Rozum bez cnoty, miecz w ręku szalonego. Rys. Ad. 60. Gdzie rozumu więcej, tam i złości, Wielkie rozumy rzadko bez wady. Cn. Ad. 238. Rersonif. Mocne rozumy, deistowie. Zab. 14, 580. Min., esprits forts, bie ©tarf* ßeifter. — §. Drminut. Bozumek in matom poi Urn usurpa-tur. mmcęnter 2Setftanb, SBi^cle^, Slbernnjj. Wszyscy ka-cerze wiary mojej ze mnie rozumkami swemi nie wystraszą. Sk. Kaz. 136. Co u pogan bsł Baal, to u heretyków jest rozumek. Sk. Żyw. 2, 179. Rozumki nasze nie pomału nam wadzą. Di rnbr. 254. W piśmie ś. znajdziesz wodza, ku zatrzymaniu bystrych tych wiatrów rozumków⁷, jako chwale bożej przeciwnych. Wisń. 548. Rozumki i boga i nieba radeby się zaprzały. Rej. Ap. 66. Poddajmy nasze rozumki pod władze bożą. Radź. Z. P. 11. *Ozywa się z swoim rozumkiem Star. Vot. C 5 b. Na swre rozumki się nie sadźmy. Syr. 289. ‘ROZUMIAŁ— NY, a, e, wyrozumiały, zrozumiały; Doli rozumitedlnÿ ; Rog. razumiv, perftćtnblid). Mowa rozumialna. Petr. Pol. 2, 573. Rzeczy rozumialne. Petr. Et. 101. Nie śmiałem pospólstwu nierozumialną rzecz podać. Petr. Ek. ded.

148    ROZUMIÀLNOSĆ - ROZUMIEĆ.

ROZUMIEĆ.

zro-

‘ROZUMIALNOŚĆ, ści, i., zrozumiałość, łatwość do zumienia, bic Serftänbltchfett; Boh. rozumitedlnost. ROZUMIEĆ, rozumiał, rozumiem cz. dok. ; Boh. rozumëti, sro-zumêti; Sorab. 1. frofemicż, rofemiu, rozému, rofe-mim ; Slav. razumiti; Bosti. razumiti, uzaznati, urazumi-tise, uglavitsc , (urazumit, uglaviti far intendere) ; Rag. razumjetti; Croał. razmeti, razumćm ; Dal. razumiem; Carn. sastopiti, sapopasti, s'posnat; Ross. pa3yMtifc, pa-3yMtBaTb, ypa3yMtTb, ypaayMtro ; Eccl. cpa3yMtßaio ; Rozumieć dok., zrozumieć, ‘zrozumiewać contin. ; §. 1) pojąć, »erfieljeit. Już rozumiem Wc Pana, niby to tak ma być. Teat. 21. c, 110. Kto mówi. że wszystko rozumie, Błazen, a nic nie umie. Jabl. Ez. 41. Człowiek rzeczy nie może pojąć i zrozumieć, które nieogarnionej zacności majestatu boskiego należą. Wiśn. 305. Mówił coś ; alem go nie zrozumiał. Tr. Kto nie chce być zrozumianym, ten nie ma być czytanym. Krumł. Chym. 7. Słuchajcie słuchając, a nie zrozumiewajcie, 'widzcie, a nie poznawajcie. 1 Leop. Jes. 6, 9. Czemuż słów moich nie zro-zumiewacie? iż nauki mej słuchać nie możecie. Odym. Św. K n b. Tak mówiącej, ku końcu ‘nierozmiana mo-ma, A prosto powiadając , matłały się słowa ; intellecta parum. Zebr. Ow. 47. nierozumialna, niezrozumiała, un» öerftäublid). Rozumiem ten język. Tr. Jak się zrozumiemy, nie będziemy się wadzić. Mon. 65, 48, (cf. pozwol, niech się wytłumaczę). Te słowa Chrystusowe tak mają być rozumiane. Salin. 2, 291. (tak brane, tak wzięte, w ta-kiem znaczeniu , tak tłumaczone). Ich wnet zrozumieją z fizyonomii, do czegoby był który. Paszk. Dz. 59. (po-miarkują, poznają). Lekarstw nie rozumiem, Ale ty leczysz, a ja chorować nie umiem. Kras. List. 54. (nie umiem lekarskiej nauki, nie znam się na lekach, id) öcr* flehe bie 9Irjcnei)funft nicht). — Cum Dciiivo, obsolet, quod apud ßohemos adhuc in usu : Gdy sędzia czuje się , że czemu nie rozumie, albo wątpliwość ma . . .. Sax. Porz. 25. (że czego nie rozumie, że czemu rozumem nie sprosta, nie da rady; baß er etwas nicht »erftelje, einfcjje). Oni nie rozumieli temu słowu , które mówił do nich. 1 Leop. Luc. 2, 50. (nie zrozumieli tego słowa. Bibl. Gd). Ba i jać wierę temu słowu nie rozumiem. Orzech. Qu. 14. Rozumieć się z kim, mieć z nim ^porozumienie , ftcb mit jemanben »erflehen ; Ross. nepentoxaibca, nepeuioxHBtm-ca. — §. Aliter: Rozumieć komu, wystawić sobie jego stan, sytuacyą , pojąć jego położenie, wnijść w to; ftd) einen gehörig »orfłetten, ftdji in thu hinein bettfen, fidj in fet* ne Sage »erfefcen, begreiffen, mie ihm ju SDîutfje feg. (Rag. razumjetti tkomu misereri). O aniołach wiemy, Choć ich dziwnym istnościom mało rozumiemy. Rej. Wiz. 155. Zbawiciel, będąc człowiekiem, rozumie nędzy i potrzebom naszym Sk. Kaz. 235. Pan nie rozumie nędzy, pełen pieniędzy. Groch. W. 565 ; (Croat. nemochnomu zclrav ne razme, infirma sanus compati nescit). Kto złego nie wie, dobremu rozumieć nie może. Biel. Hst. 20. (znać się na tym, ocenić należycie). Anioł, nigdy nie zgrzeszywszy, grzesznymby rozumieć nie umiał ; ale Jezus, brat mój, z tej spólnćj powinności baczenie na mię mieć będzie. Sk. Kaz. 129. Niemasz nic szlachetniejszego czło

wiekowi, jako cnota; któremu klejnotowi żadne insze zwierzę nie rozumie, jedno, ten dziwnie obdarzony człowiek. Rej. Post. T t 3. — §. Rozumieć się na czym, rozumieć się koło czego • znać się na czym, biegłym być w czym; etwas femten, wtjfen, »erftehen, Äenntntß unb Uebung barln ^abert. Niemal wszyscy tam rozumieją się na złotnictwie. Star. Dw. 36. I niewiasty w Niederlandzie rozumieją się bardzo dobrze na kupiectwie. Boter. 80. Jakiż umiesz Kunszt, powiedz, na czym się znasz, na czym się rozumiesz? Min. Ryt. 1, 509. et 306. Lepiej się na tym rozumie, niż drugi. Gorn. Dw. 395. Teat.

53. b, 63. Nie wszędzie łacno o ludzi, którzyby się na tym rozumieli. Sax. Porz. 24. Blondus i Sabellik na rachunku czasów lepiej się rozumieli, niż Długosz. Stryjk. 138. Z sokoły umie się dobrze obchodzić, i rozumie się koło nich. Budn. Apopht. T 4. Zygmunt August budował zamki, dwory, około czego bardzo dobrze się rozumiał. Gwagn. 133. Nikt tym, którzy około żeglarstwa nie rozumieją, steru u okrętu nie porucza. Kosz. Lor. 89. Ze strzelbą się oni nie rozumieją , zwłaszcza, z działy i z rusznicami. Biel. Św. A 4 b. Grecy dobrze z wodą rozumieli. Biel. Św. 25 b. — §. 2) Rozumieć » mniemać, mieć jakie zdanie, mieć za co, trzymać, sądzić; wählten, mitten, glauben, bafür halten; Bag. razumnivati, chjuljeti; Vind. mieniti, namieniti, vfhtimati, sa tu dershati, na-mifliti, resumiti ; Croat. stimàm; Bosn. sejeniti ; Ross. AjiwaTL , AyMaio, B03MCUTaTb, B03MirfcTb; Eccl. nenipbRfi-tii , BOSHcnmeBaTH, Henmyto. O! rozumiałem, rozumiałem! nauczże się, że to rozumiałem, nie jest mową roztropnego człowieka. Teat. 24. c, 19. ich habe gebadjt, ich habe geglaubt. Rozumiałem, nie rozumiałem, spodziewałem się, nie spodziewałem się, jest przyzwoita głupich wymówka. Fredr. Ad. 108. baS ^dtte id) nid)t gebadjt. Ja rozumiem i za prawdziwą sentencyą tę być mniemam. Salin. 4, 163. Wzbyt‘rozmiesz (rozumiesz) bogi tak możne być, kształtyli i biorą i dają; nimium putas. Zebr. Ow. 208. Nie ‘rozmićj (nie rozumiej), by Mopsus nie miał powładać Czym inszym , tylko przyszłe rzeczy opowiadać. Zebr. Ow. 508. Kto *rozmie, wóz niech zenie, podwodę światłości; quilibet alter agat. Zebr. Ow. 39. (ktobÿ rozumiał, chciał, ktobykolwick sobie ufał). Rzeczy stworzone takie są , jakie mają przyrodzenie, a nie takie, jakiemiby je chcieli rozumieć ludzie. Modrz. Baz. .

5. Rozumie drugi doskonałość na tym tylko, się modlić. Groch. W. 565. Co rozumiesz przeszkodą, to bywa pomocą. Min. Ryt. 4, 111. U nas ci trzeba nową sztukę umieć, Inaczej mówić, inaczej rozumieć. Kniaź-. Poez,

3, 120. (inaczej myślić, benfen, sentire). Co rozumiecie, gdyby kto niemy bałwan przyodział w purpurę? Bals. Miedz. 1, 393. co sądzicie, waS meint tl;r, benft ihr, glaubt ihr ? — Rozumiałby kto na pola, że to ogrody. Mon. 73, 772. (patrząc na pola, mniemałby, sądziłby zapatrując się na nie). — Rozumieć o czym « sądzić o czym, tum etwas halten, urteilen (gut, fd)led)t). 0 to się każdy ma najwięcej starać, aby o każdej rzeczy dobrze rozumiał. Modrz. Baz. 23. sprawiedliwie sądził, richtig tirtych lett. Każdy o sobie dobrze rozumie. Mon. 64, 645. (do-

mieme

rozu-

rozum

iii u Mb.

wno-

wynalezieniu

na

rozumowa-

brą o sobie ma opinią). Rys. Ad. 25. Każdy o sobie więcej rozumie, niż jest. Cn. Ad. 343, Ross. MemaTb. Dobry o każdym dobrze rozumie. Cn. Ad. 185. Rozumienie »opinia, mniemanie, zdanie; Bosn. scjenna; Eccl. Henme-Banie, bte fDfctjjnuttf. Na nizkim u sobie rozumieniu nikt ■ie przegra. Sk. Kaz. 83 b. Wysokie rozumienie pewna zguba. Falib. R 2. Pochlebstwo wprowadza nas w błąd nader dobrego o sobie rozumienia. Mon. 65, 130. Nie miej o sobie rozumienia, abyś mędrszym nad inne był. Sk. Dz. 581. Juz miał u ludzi wielkie o swych cnotach rozumienie. Sk. Zyw. 1, 317. (wielką sławę). Tą jedną zmazą rozumienia sobie nadszpecił, existimationem. Krom. 145. (dobre imię). Dobry stoi swym sumnienierri, a nie ludzkim rozumieniem. Cn. Ad. 184. (cnotą, nie ludzką mową się szczyci). Złe rozumienie o sobie, trucizną jest cnoty. Teat. 25. b. 80, Ross. caMOMubnie. Dobre obyczaje i ludzkie rozumienie, rychlej namówi, niż długie mówienie. Cn. Ad. 165. Z czasem rozumienie odmienia sie Gaz. Nar. 1, 544. Swego rozumienia ma dowód każda strona. Otw. Ow. 115. — Ellipt. Rozumieć gdzie o czym »sądzić, ze się tam znajduje, glauben, baß !M§ IDO fet). Wjechawszy z nim w puszczę, kiedy rozumiał o swych już blizko, odezwał się po Polsku. FJapr. Gn. 1061. Posłał żołnierze na klasztor, gdzie rozumiał o bytności tego zakonnika. Sk. Zyw. 2, 26. — Rozumieć za co » trzymać za co, mieć za co, brać za co, für ctlDaè galten. Hrabia do hrabiny mówi, którą rozumie za Zuzanke.... Teat. 20. fc, 202. Naród Sławiański z Dalmatskim za jeden rozumieć nie potrzeba. Krom. 6. W chorobie, gdy już za zmarłego był rozumiany, grześć go chcieli. Sk. Zyw. 2, 182. Gwngn. 676. Nie mniemaj, abym ciebie za najmędrszego rozumiał. Gorn. Dw. 8. Nie rozumiej się za prawego szlachcica, jeśliś nikczemnością z pospólstwa jeszcze nie wyszedł. Star. Ref. 52. Co nad siłę swoję być rozumieją, za zmyśloną rzecz w dziejach rozumieją. Sk. Żyw. 1, 20. Rozumiał to za sromotę, prosić kiedy o co. Gorn. Sen. 358. Łamać pakta z sąsiady, on za nic rozumiał. Jnbl. Tel. 146. — Cum Dutivo obsolet: Pruski mistrz, rozumiejąc tam, iż Pomorskiej ziemi spokojnie dzierżeć nie mógł, chciał z Władysławem przyjacielskie o nią nałożyć. Biel. 177. (mając za to, sądząc, przekonanym będąc). Rozumie J. K. Mość, iż w nieodmó-wiemu siostry swojej W. Xcćj Mości, Wasza Xca Mość znasz osobliwą łaskę jego. Gorn. Dz. 154. Rozumiał temu, ten wszechmogący pan, iż po przyjściu jego miało być wielkie zamieszanie. Rej. Post. B 2. — ln*veta con-structio : lż nie śmiał zaprzeć tego, co wszyscy widzieli, Przeto go dziwnie sobie drudzy rozumieli. Drot. Jał. 18. różnie o nim sądzili, fie bciirtydltcn tyn »erfcfiiebetitltdć — §. ô) Rozumienie jakiego słowa, jakiego miejsca w piśmie, wyrozumienie, wykład , .sens, znaczenie; bei' Sinn, ber SBerftanb, bte Scbeutimg einer ©telle, etne£ SBorłśh Sy-machus przetłómaczył pismo ś. na Grecki język, nie słowo do słowa, ale samo rozumienie. Sk. Dz. 105. Na niektórych miejscach, gdzie wykład według litery nie bardzo smakował, sens abo rozumienie duchowne brać się musiało. Groch. W. 23. ROZUMNIE adverb.-, Boh. et

Slov. rozumne; Eccl. CMbicjeHirb ; po rozumie, według rozumu, z rozumem. Cn. Th. 954. Dernünfltg, auf eine gefreute Slrt. Nierozumnie Eccl. HeBb*4H0. ROZUMNOŚĆ, ści, i.\ Boh. rozumnost; Sorab. 1. rozemnofcż ; (Carn. resumnost vis reflexiva) ; Vind. resumnost, modrust, um-nost, pametnost ; Rag. rasumnos; Eccl. 4o6popa3yMie ;

rozumu, rostropność, mądrość; 2Bei$fieit, SSerfłanb. Mądrość gdzie bywa naleziona? i które jest miejsce ro-rozumności? 1 Leop. Job. 28, 12. Uboga jest mądrość i mo-cność, on ci ma radę i rozumność. 1 Leop. Job. 42, 12. Samego człowieka inaczej zmysł, inaczej imaginacya, inaczej rozum ludzki, inaczej boska widzi rozumność. Bardz. Boet. 166. Rozum tylko ludziom należy, jako też mność samemu bogu. ib. 170. Nad rozumnością Jezusa zdumiewali się wszyscy. Sekl. Luc. 11. ROZUMNY, a, e; Boh. et Slov. rozumny; Sorab. 1. rofomny, rozemaczć , rozemnć; Carn. umn (ob. *Um, cf. ‘bezumny), pametn, (oh. Pamiętny); Vind. umen, resumen, moder, sastopen, pameten; Croat. razumen , pameten; Rag. razuman, ra-zuuman, razumnik; Slav. razuman, razloxit, pametan ; Bosn. razuman, pametan, spametan, mudar, razborit, raslosgit, syjestan ; Ross. pa3yMHbiö , yMHbiil, yAieHE, pa-3yMHHKTj , yMHllKTł , pa3yMHIIUa , yMHima, 4'fejHblH , 34pa-BOMUCjmmiu , CMbioieiiHbift ( cf. zmyślny ), CMbic.iamiH ; Eccl. pa3yMHBbiH, pa3yMH’iHbiH, 40*6popa3yMiibiH; §. a) mający, Dcrmmftig, Vernunft babenb, «erftönbig. 1 rozumni czasem błądzą. Teat. 26, 13. and) gefdjeute Satte irren. Za moich czasów rozumni Tacy byli, co umieli, A bajarze czczością dumni Poszanowania nie mieli. Kras. List. 124. Dorastanie lat jest, gdy kto do lat rozumnych przychodzi, t. j. że ma czternaście lat. Szczerb. Sax. 197. Nierozumny Ross. 6e3C.iOBCCHbiö. Rozumnym się stać, do rozumu przyjść Eccl. pa^oyM-KTii, yymmrbCH pa3yMHtił-— Nie mogę być rozumna z tego człowieka. U’. Ja go rozumiem dobrze. Teat. 31. c, 14. nie poj-muję go , nie rozumiem , nie mogę być z niego mądra , td> fann anS tym nicfjt fing roerben/— g. b) Rozumny, według rozumu uczyniony. Cn. Th. 955. nemnnfttg, ge» fcfyent anśgefityrt. — §. c) Głos rozumny, wyrozumny, vox articulala. Cn. Th. 192. »ernelimltdj, oerftdńblicb. ROZUMOWAĆ cz. cont., rezonować, rozumnie rozbierać, sić; ratfonntven, öernünfteln, fließen, ©d)lüffc maßen; Carn. modruvati, pamelujem, pametuvam ; Vtnd umititi, resumuvah', pametuvati, modruvati; Croat. mudrovati, zröchim ; Rag râzloxiti, räzboriti,- (cf. rozebrać, rozłożyć); Ross. yMCTBOBHTb, (Hapa3yMHTb, Ha40pa3yMHTb doradzać); Eccl. JoóonpeMy4pcTBOBain, 4K)Ó0My4pcTB0Bani. Rozumować, jest znosić miedzy sobą wszystkie pojęcia. Zabi. Roz. 12. Rozumowanie, Rag razumak, rarbor ; Carn. modruvanje ; Croat. zrochènye, zrok, (cf. rzec, cf. *zrok); Ross. ywcTBOBaHie ; Eccl. yiajenie, yMCTBOBanie. Najcelniejsze dzieło rozumowania zawisło zgodności lub niezgodności dwu wyobrażeń za pośrze-dnictwem trzeciego. Cyank. Log. 478. Gdy nie składa się z trzech podań, zowie się sylogizm. ib. 180. Do czegokolwiek się przyłożymy, wszędzie trzeba przyzwoicie rozumować. Zabi. Roz. 11. Rozumujący do-

brze (Carn. modruvavz, umovez, resumovez, pametu-    dzień jeden rozwalił i rozprószył. Pilch. Sen. list. 3, 87.

vauz). Żlc rozumować, przesadnie; Hoss. yiwunaTb, ob.    Do rozwalenia Hoss. pa3Ba.incTbifó. Trójzębem skałę

Mędrkować. ‘ROZUMOWSTWO; Croat. razumoznazlvo, ob.    Neptun na dwoje rozwalił. Baidz. Trog. 2G6. rozszeze-

Logika , Dyaleklyka.    pił, rozbił, gcrfpaltcit Gdzie zwracam, nie wiem wcale;

z roz-

ROZUWAG, ob. Rozzuć.    Jeszcze sobie łeb rozwalę. Teat. 52. c, 53. Legł

UOZUZDAG cz. dok., wyuzdać, rozchełznąć ; Hag. razudat-    waloną głową, i upadły na ziemię. P. krhan. Orl. 1,

ti ; Croat. razvuzdâvam , razsvalüjem ; Ercl. nai)’34aK) ;    428. — Fig Rozwalił zuchwałe zamysły buntowników.

Hoss. pa3Hy3^aTb, paŚHys^biBaib, pa3BQ3JKarb, pasBaaJitu-    Teat. 59, 114. — §. Rozwalić brzuch, rozwalić się.

BBTb, cntjûuen, entjüßflu, pr. et fig. Wolność cielesną    kłaść się gdzie rozciągając, wyciągając sic niezgrabnie;

pismo zowie Belialcm rozuzdanym. Sk. Ku z. 507, Ymd.    fiel; ipoldit refclit, mtaufldnbtg fliiöftrctfen, fiel) fymlüimmhi;

resYLisdan : Eccl. pa3'Ly34aiibifi. Na złe się rozuzdał. Petr.    Hoss. pa3Bopo«mbca. Rozwala się na łożu, twardym

Et. 190. (rozpuścił się). Rozuzdana namiętność w\ko-    snem zmuszona, Wątpiłbyś, czy. to chrapie, czy (o Darzenia wszelką moc cnoty. Teat. 2, 8. Gniew rozuzda-    glc kona. Zab. G, 102. Min. Tr. Tel 201. Na lanapic

ny Zab. 8, 572, ob. cugle puścić.    leniwie rozwalony. Teat. 18, 57. Siedzi, rozwalił się

ROZ WADZIĆ cz. dok., Rozwadzać niedok., wadzących się    w złocie i purpurze, pijany na lewej się ręce wsparł,

rozwieść, rozjąć, rozbronić , 3rtt|frltbc CtllSetiirtllbiT I'rittgctt.    wraca strawy z żołądka. Hord:-. Trag. 555. Rozwaliwszy

{Cum.    ręsyadeti » nawykać kogo,    resvâda * narów, zły    sie w- chłodzie leży. Jałt.    Ez. 83.    ROZWALINA, v. z.,

nałóg,    złe użycie). Agamemnon z    Pryamen bili sie okru-    ROZWALISKO, ROZWALINISKO,    a, n., ROZWALINY,

tnie, i tak długo, aż ich noc rozwadziła. Biel. Ust. 57.    ROZWALISKA phtr.\ Bob. rozwalina, zboreuina, zbore-

Zwadziwszy się na polu, jeden drugiego zabił, że nie    msió; Carn podertya; Bosn. koso, kucehja razorena ;

był, któryby ich rozwadził. 1 Leop. 2 Reg. 11, 0. Po-    Hoss. pa3Ba,nnia, pa3Ba.uiHhi, oÓBa.ib, (po3Ba.ibmi sanki

śli do broni, i tak się zajedli, żeśmy ich ledwie roz-    chłopskie obłączaste) ; rozrzucone, rozburzone mury,

wadzili. Warg. Radź. 180. Pięściami się bili; do roz-    budynki etc.; $riuit:itcr, 'Jiuiitcil. Cerkiew' ta dla dłu-

wadzenia ich rzuciło się ich wiele. Sk. Dz. 1143. Ci,    giego spustoszenia swego, w rbzwaliny poszła. Sieb.

co rozwadzają, nie poczną rozwadzać, aż do kordów 109. Ulegną się dymiące rozwaliniska. Przeslr. 144.— przyjdą, aliści ręka wisi; ano było lepiej początkom za-    Fig. Paryż na rozwalisku skromności zbytki tworzy. Zub.

biegać, póki się jeszcze swarzyli. Hej. Ziu. 134. Dwu    7, 41. — g. Poel. Wojna, rozwalisko złe, jak powódź

trzeci rozwadza. Rys. Ad. 13. Do tyłam was rozwadzuł,    się zlało Zwrotem na tych, od których swój początek

aż mi    się dostało, Rijcie się póki chcecie, mnie tarn    miało. Przyb. MUt. 215.    wojna wszystko burząca, Mr

na tym    mało. -/. Aelian. Dz. 221.    Tward. Wi. 25. Biel.    flIU’3 pcrftcercitbe $ricg. —    §. Mdii.    Rozwalina w murze

Siu. 222 b. R0ZWADZGA, y, m., rozwadzający kłócą-    armatami przestrzelona, bresza ; Mc 23rcfd;e tu ber SJîfltter.

cyc.h się;* Carn. rcsloszhnik, brr ©ti'citcnbc ait$ Ctiiattbcr    Tr. ROZWAŁKOWAĆ cz. dok., wałkując ropłaszczyć, breit

bringt. Poswarzyli się, i nie było rozwadzey miedzy    ipalfeit, jenualfett. Makaron robi się z ciasta rozwałko-

nierni , i zabił jeden drugiego, Budn. 2 Sam. 14, 6.    wanego cienko, Wici. Kuch. 415.

ROZWAGA, i, z., rozważanie, rozbieranie, zastanawianie; ROZWADNIAĆ, ob. Rozwolnić.

TW-ARTO adv., otwarty na oścież, fpcrrtnctt aufgentadjt. Roztwarta darom brama. Bul. Ow. 58. Trzeba mi wie

dzieć, kiedy mnie wyciął, czy miał reke rozwarta, czy w kułak ściśnioną? Teat. 31, 57. — Math. Kąt rozwarty, obtusus, większy niż krzyżowy. Solsk. Ceom. 2, Staś. Ralf 1.58. eitt fhtmpfer HÖlnfel. Trójkąt rozwarto-kątny, zawierający kąt roztwarly, oblusangulum. Łe^k. 17. Juk. Mat. 1,45. Geom 1,24. Solsk. Ceom. 6. eilt ftumpf« tpiltfltgcô 2)rcpcÆ. —, Botan. Gałęzie rozwarte, divergentes, pod kątem prostym na pniu osadzone. Jundz. 2,11.

Bob. powaźenj, rozpak; Carn. resum, resbur, prerni— ROZWARTY, ROZTWAKTY, a, o, ROZWARTO, ROZ-slek , (cf. rozum, rozbior, przemysł); Yind. pVelosbba, preloshenje ; Boss. pa3cneiŁ , 64aropa3Cj4HOCTb, 6jaro-paacyjKACMiie; Eccl. BMhiuweHie, baś ©nungett, llcbcrbctifeit,

Uebcrlcgen, 33ctnid)ten. Z rozwagi postępków. Nar. Tac.

2, 501. Wc Pani temi swemi rozwagami każdemu głowę kłócisz. Teat. 3. b, 23. — Nierozwaga, niebaezność,

Unüberlegtheit. Żałuje pierwszej mojej nierozwagi. Teat.

16, 16.

roz- Sorab. 1. rozwaram ; Croat. razvruchujem, razvruehiti ; Bosn. razvariti, raskuhati; Rag. razvûriti ; Ross. pa3im-pni'b, pa3BapiiBaTb ; mocno przewarzyć, dać rozewrzeć, rozgotować; fepr bitrtÇfo^crt, aerfo^ett, jerjtebeit. Polewki z ziół rozwarzonych nalała. Otw. Ow. 264. — Fig. Łza często kamienne serca rozrucha, rozwarzy. Zab. 5, 559. Koss., rozmiękczy.

ROZWAŻACZ, a, m., który co rozważa, rozbiera, roztrząsa; ber Ueberleger, ©rtudger, Sctracbter; Eccl. pa3CMOTpn-długi ciąg lat wielkim nakładem i pracą zbudował; to TCib. Hola, do czego frasujemy głowy, Nieszczęsnych przy-

ROZWALCZY, a, e, od rozwalenia, zburzeniu służący; ftur* îltctib, jerłrfimmcrtib. Strach wam obecny słupy stawi barde. Przyszłość rozwalezą hartuje oskardę. Nar. Dz. 2, ROZWARZYC cz. dok., Rozwarzać niedok. ; Boh. rozwariti ; 75. ROZWALIĆ cz. dok., Rozwalać niedok. ; Boh. wahti, rozwaleti, rowalowati ; Carn. resvàlim, resvâlam;

Yind. razvaliti, razvalyujem , resvaljati, podreti, podirati, resdirali , porufhiti; liag. razvâliti, rzvâgljati, razvagli-vati ; Hosn. razvaliti; Slav. razoriti ; Ross. pa3Ba^HTb, pa3BJiHB>‘iTb , pacKaiaïb , pacKaTUBaTb ; rozburzyć, burząc rozrzucić; gertrummcm, gerftölpm Miasto spalcie, Mury z samego gruntu rozwalcie. Ryb. Ps. 274. Zbuduję znowu rozwalone budowania. 3 Leop. Ezech. 36, 33. Co

god ^ rozwążacze smutni. Kniai. Poez. 1, 90. ROZ-    mu dziesięcioro pańskie przykazanie po jednemu rozwa-

WAŻNOŚĆ, ści, z, wprawność w rozważanie, rozwaga,    żał. Paszk. Dz. 26. Maslaus od Prusaków ogromna

biß ttebfrlegtydt ; Boh. rozważliwost; Carn. resbornost,    wojsko przeciwko Kazimierzowi snadnie otrzymał, w te

resbór, resumnost; Vind. vanzhoritnost, vanzhajozhnost,    słowa im rozważając: Was tu rzecz samych zachodzi,

vglavovsetnost, pervanzhlivost, permifienost, spominost;    etc. Krom. 91. Rozważyć komu * namówić go, einen m»

Ross. pa3CM0TpHTeJŁH0CTB ; Eccl. BMUiujenie. ROZWA-    |tt bereben. Snadnie Mieczysław książętom Śląskim roz-

ŻNY, a, e, — ie adverb.\ Boh. rozważliwy; Slov. roz-    ważył, że z nim radą i orężem znosić się poczęli, persua-

gjmawÿ ; Sorab. 1. powaźuyne ; Carn. resborn, premi-    sit. Krom. 202.

slén ; Vind. vanzhoviten, vanzhojozhen, merkifhen, vgla- ROZWESELIĆ cz. dok., Rozweselać niedok. ; Boh. rozwese-vovseten , spomliu , pomiflenu ,    pomiflen, napomifliu,    liti ; Slov. obweselffgi ; Sorab. 1. zame.szelu ; Vind. resve-

prevanzhlivu ; Slav. promislivshi    ; Ross. pa3CMOTpHTejb-    feliti, arsveieliti, obfiaduvali, reshiveti, reshiulati ; Carn.

fibiH, 6aaropa3cyAHTeJibHidH, 6^aropa3cy4HbiH ; Eccl. bmm-    resveselim; Croat. razveszeliti, razveszelyujem ; Rag. raz-

nueHHUH, pascMorpe^HBbiH, pa3CM0TpHTe^bH0 ; rozważający,    yesselitti, razreselitti; Bosn. razveseliti; Ross. pa3Bece-

rozbierający ; ermägenb, nberlcgenb, ttoll 33ebad)t. Nierozwa-    jurn,, npoBece.niTb , B03Bece.iHTt, B03Bece.iHTb ; weso-

żny młodzieńcze, łzy które jéj płyną, tak jak ona fałszywe.    łym uczynić osobliwie niewesołego, (cf. uweselić); erbeb

Tent. 49. b, 42. Jałmużna zamknięta jest w ręku roz-    tern, fröpltc^ ntadtClî. Rozweselam niewesołego; uweselam

ważnych. Xiadz. 125. Wybór nierozważny. Tent. 52, 74.    ledajakiego. Cn. Th. 955. Serce wesołe rozwesela obli-

Serce jest nierozważne, ib. 41. c, 544. Filozofia iest i    cze. W. Prov. 15, 15. Rozweselenie Vind. resvelelu-

rozważna i czynna, rozpatruje się iw raz działa. Pilch.    vanje. Rozweselający, Vind. reshivezhen, reshiulajozhen;

Sen list. 5, 186. {spéculative).    ROZWAŻYĆ er*, dok.,    resluvitliu ; ('.ront. razveszilyiv. Miejsee rozweselające;

Rozważać niedok, "Rozważywać    frequ. ; Boh. rozważni,    Vind resvefelizbe, vefclïfhtvu, gujtort. Moc rozwesele-

rozwazowali, posanditi sy. poważjm, powaźowati, rozgj-    nia Vind. reslnvezhnost, vefelnost, resvefelnost. Czło-

miüi, (ob. Rozjąć); Sorab. 1. rozponmu , rozpominam;    wiek rozweselający, ‘rozweseliciel, Croat. razveszélitel, f.

Vind. prevnguvaii , pi-eiprcvagati, preiresmil'liti ; Cam.    rnzveszelitelicza ; Rag. razveselitegl, f. razveselitegliza.

prends hl ujem ; Croit, razglédam; Slav. promolriti; Ross.    Rozweselić się, rozpuścić się na wesołość. Cn. Th. 956,

pa3ßtcnTb, pa3ßtuKiBaTb, pa3ra4arb, csieiuiyTh, cuenaib, redit luftig werben.

04y»iaTbea 04yMHBaTbcn, ocMOTptTb, ocMaTptiBaTb, oó- ROZWIAĆ, ROZWIONAĆ, f. rozwieje, rozwienie, rozwio-MWCJHTb, oóMbini.iaTb ; Eccl. B03cy4BTH, B03cy>K4aio, HO-    nę cz. jedntlRozwiewać niedok. ; Vind. samesti, sapi-

r.ioifMiiTii ca , nor.iyMjmocH, pa3cy/K4aiu, pa3MbiuiiflTH,    hati ; Ross. pa3BtaTb, pa3BhBaTb; rozdmuchnąć, jerme*

n04yM3Tb Cb coöoK) : wagą dochodzić , na wadze prze-    Ijcn. verwegen, propr. et fig. Popioł ma w sobie tak

ważać: abrongen, auf ber ®age erforfdjon, prüfen, propr.    drobne części , że lekkim wiatrem bywa rozwiewan. Sienn.

et fig., rozmyślić, rozpamiętać, rozpomnieć, roztrząsać,    551. (rozprószony, rozniesiony). Popioł lekkim wiatrem

rozbierać; erproben, cnongcn, überlegen. Weźmiesz sobie    bywa rozwiewan.‘ Spicz. 168/Silny wiatr piaski rozwieszało z gwicbty, i roważysz włosy; trzecią część spalisz,    wa. Psahnod. 68. Rędą jako plewy na wietrze, i jako

a drugą trzecia część zsiekasz mieczem. 1 Leop. Ezech.    perzyna, którą wicher rozwiewa. 1 I.eop. Job. 21, 17.

5, 1. Mądrzy, co powiadają, jakoby na wadze rozważa-    Wnet jak plewy wichrem, wszystko się rozwienie. Rej.

ją. Radź Sgr. 21, 28. (słowa mądrych na wadze ważo-    Wiz. 125. lńtum facere, rozwiać, rozpróć. Marz. Zni-

ne bywają. Bill. Cd.). Oszukują drugich przy rozważa-    szczywszy (bóg) pysznych ludzi harde dumy, nicchcąo

Rozwiał ich płonne rady

niu sprawiedliwości, in stateris. Wióbl. 140. Ten tylko,    ich mieć więcej na baczeniu,

co ufa. swojej cnocie, rzec może: waż, uważ, rozważ;    i rozumy. Odym. Św. E 2 b.

rozwa-roz-raz-

a ja-ć r ze wszystkich miar zupełnym w wadze i w pró- ROZWIĄZAĆ, f. rozwiąże cz. dok., Rozwięzować, rozwię-bie cńnly mojej wyjdę. Lub. Roz. 221. Niech to insi    żuje colin, Rozwięzywać frequ.\ Boh. rozwazati,

rozważywają. Kosz. Cyc. E. Rozważaj słowa, niżeli je    zowati, rozuzhli, (cf. węzeł); Sorab. 1. rozweżu,

wymówisz. Stos. Num. 1, 41. Jeżeli się komu podobać    wozu; Vind. resvoslati, arsvesàt, arsdrifldt; Croat.

będzie tłumaczenie to z textem rozważyć.... Krup. 5.    vezati, razvesùjem, razvuzlavam ; Rag. razvêzati, razve-

raz-

praef, porównać, bie lîeberfefcunfl gegen baś Original ab*    xùjem , razuzlatti; Slav. razvêzati; Bosn. razvêzati,

IPagcit, fie bamit Jiifainmen halten. Człowiekowi bóg dał    drjeseiti, odrjesoiti; Ross. pa3Ba3aib, pa3ßB3LißaTb, bbi-

moc rozważania. t j ażeby z dwóch propozyc\j trzecią    BB3aTt , BUBa3UBarb, pacrBoptiTb , paCTBOparb ; Eccl. pn-

wnosił. Mon. 70. 164. skonkludowania, wniesienia zkąd;    minii, ptuiy, OTpT.miiTH, (>TBBH3aTii, (irz^tiuiiTH, pa3-

êc^Itt^fraft, ©abe Jit fdjlicRen. — g Rozważam się ree..,    ptuiain; rozdzierzgnąć, związanego co odwiązać; attfbtnbfn,

decyduję się po deliberacyi icb befłinnne nuci), cntWïifjle    ouffnüpfcn, mtflófen. ‘Po wydobyciu z moczydła, kono-

tltidt, cntfdjeibc nad} ber (Srwfigung. Coż teraz mówisz?    pie rozwięzują się z pęczków. Jak. Art. 3, 219. Jeden

czyś ty nie mój po zapłacie? R. Dopiero ja to zważam,    węzeł rozwiązał, drugi' zawięzował. P. Kchan. 0/7. 4,

lecz się jeszcze cale Nie rozważam, i w równej wadze    296. Musi ‘rozerwać, kto rozwiązać wstęgi nie może.

trzymam szale. Min. Ryt. 1, 317. — §. Rozważać co    Pot. Syl. 41. (przeciąć węzeł). Rozwiązanie Ross. pa3-

komu , przekład.ić mu do rozważania; dnem dtttaö JU cr*    bh3kr. Do rozwiązania, rozwiązalny, Slov. rozwazatedlnÿ ;

njćtgen geben, eô tym twjłcJlen, jtt ©emutye fuhren. Potym    Sorab. i. rozwazanitć; Ross. ptuinauS, anflôélity. Wę-

łe! nierozwiązany, *nierozwiązanny, nierozwiązalny, nie do rozwiązania, nierozdzierzgły, Eccl. HepaspiuiHbiH ; Ross.

niżeli na zadanie onego. Pilch, San. list. 362. Obiecuje te trudności nam rozwiązać. Ząbk. Ml. 420. Powsta

Hepa3B04HMbiH, nepaB04HUM, unauflööltd). .Przywiązałeś    nie umarłych tak jest trudną rozumowi ludzkiemu żarnie sobie nierozwiązanym węzłem. Sk. Żyw. i , 568.    gadką, że jéj i anielski odgadnąć i rozwiązać nie może;

Ręce *nierozwiazannie skrępowane były. Mon. 76, 146, Pociej. 114. Oedyp wątpliwe gadki rozwięzuje. Bardz. adverb., nierozdziergle. Rozporządzenie boskiej mądro- Trag. 355. Niektóre rzeczy dla uciechy tak się zawię-ści jest dla nas rzeczą trudną do zrozumienia i nieroz-    żują , iż rozwiązanie ich nieumiejętnemu bywa trudne,

wiązalną. Mon. 76, 578. — Fig. tr. Wie on, gdy ochro-    a umiejętnemu bardzo łatwe. Gorn. Sen. 356, Ross. pi-

nić, gdy worki rozwiązać. Opal. Sat. 7. rozdawać hoj-    nieme. Łatwiej jest głupcowi dziesięć zarzutów uczynić,

nie, rękę otwierać, bert Scutel fluftfymt. W jałmużny rę-    jak mądremu jeden rozwiązać. X<ądz. 256.— Math. Roz-

cę rozwiązane, Szafarki sierot niepohamowane. Suszyć.    wiązanie, solutio, zamyka w sobie odpowiedź na zada-

Pteśn. A b. (rozpuszczone, rozlane na hojne jałmużny).    nie. Alg. 5. Lesk. 12. Geom. 1, 21. “ROZW1ĄZ, ięzu,

Kryształ urzeczone rozwięzuje. Sienn. 530. odpęła, od-    m., rozwiązanie, rozłączenie; Ross. po3B«3Ka, bte 2luf*

czyni; uon ber Sejauberung frei machen, Me Sette-ming auf*    löfttng. O przyrodzeniu duszy i rozwiezie jej z ciałem,

Iofcrt. — Rozwiązać związek, towarzystwo jakie, eilte    umierając rozmawiał. Nar. Tac. 2, 419.

SSerbtnbmtg entlaßen, attflofen, Aufheben. Rozwiązanie kon- ROZWIĆ, f. rozwije cz. dok., Rozwdnąć, f. rozwinie jedntl., federacyi. Vol. Leg. 8, 920. Dobrze jest człowiekowi    Rozwijać niedok.-, Boh. rozwiti, rozwinauti, rozwjgeti,

tak być : lecz jeśliś pojął żonę, nieszukajże rozwiązania;    rozwinowati ; Carn. resvyam, (resvytje » ruptiira) ; Vind.

jesteś rozwiązań od żony, nie szukajże żony. 1 Leop. 4    resvili, resvijati ; Croat. razviam ; Bosn. razvtti, razmo-

Cor. 7, 27, (cf. rozwód, cf. rozwieść się). — Rozwiązać    tati; Rag. razvitti, razvîati, razvijam ; Ross. pa3BtiTb ,

sie z ciałem * rozłączyć się, ftd) nom Körper trennen. Przy    pa3B«BaTS, pacKaiaTt, pacnaibiBaib , pacKyrarb, pacny-

czytaniu ewanielii, z ciałem się tym rozwiązał. Sk. Żyw.    TbiBaTb •. odwinąć zawinięte, Don etnanber mttfeln, üOit dît»

2, 119 Jak bardzo pragnął Paweł, rozwiązać się z cia-    anber fdjlagert, enthüllen, au3 etnanber laffen. Rozwijam

lem tym śmiertelnym. W. Post. Mn. 527. — Materyi    pieluchy: odwijam dziecię. Cn. Th. 956, Ross. pacne-

elektryc/néj nadzwyczajna dzielność do rozwięzywania    JienaTb, pacne.ieHbiBaib. Na wiatr niepewny chcesz rozdała, jest wiadoma. Pum. 83, 2, 168, (cf. rozpuszczę-    wijać żagle. Teat. 46. c, 53. rozpinać, rozciągać, btC

nie). — Rozwiązać matkę z płodu » ratować rodzącą, ber    ®egel attśfpaunett. Na wały morskie nasieść im kazano,

ÜDînfter bep ber 9ïteberfuuft bepftehen, entbinbeit pclfen, bte    i żagle rozwinąć. * Zebr. Öw. 561. Już też noc zaszła,

CŚntlmibung beforbem. Która z płodu rozwięzujesz Dobra    i płaszcz rozciągniony Rozwiła na świat uszyty z eie-

Dyano, i maiki ratujesz.... Lib. Hor. 126. Alkmene    mności. P. Uchań. Jer. 273. rozpuściła, beit Hantel Über

dopiero z brzemienia rozwiązana. Otw. Ow. 561. ber Set*    CttuaS au^brettcn. Wiosna nowe ozdoby rozwija , po umar-

beŚfrnĄt entlebtgt, entbnnben. Rozwiązanie matki, zlegnie-    łój zimie. Tward. Wl. 105. Śliski a zwity w-ąż , w rożnie * połóg, bte ßntbinbung, bte Dîteberfunft. Kiedy się    maite się kręgi zwija i rozwija. Weresz. Reg. 115. Sta-

płód odłącza od matki, i na świat wychodzi, nazywa    nął wryty, Gdy ślicznej Pryamidy włos ujrzał rozwity.

się to rozwiązaniem maiki, czyli rodzeniem. Zool. 76.    Bul. Ow. 65. rozpuszczony, rozwiązany, fltegettbeö $aar.

Blizko spodziewane rozwiązanie królewiczowćj, pierwszą    Rozwija ogon w tęczę indyk i paw butny. Zub. 10, 76.

raz ciężarnej. Gaz. Nar. 1, 297.— Rozwiązać język, na    hoss. roztacza, ber Çfau entfâcljert feilten 6d)metf, fdtlägt

co, na kogo * rozpuścić go niehamownie, puścić cugle    dît 9îab. Rozwijanie, rozwinięcie Ross. pasBHBKa. Roz-

językowi; ber 3»nge beit Bügel [chilien Iaffeit, fret) reben.    winąć proporce tr., rozpostrzeć, rozciągnąć władzę swo-

Nie rozwięzuj języka przeciw' nieprzyjacielowi swemu.    je; fetite gähnen roehen Iaffeit, feilte SJîacbt erweitern, weiter

Buda Apopht. 79. Rozwiązał Sejan potężniej język,    um ftd) greifen. Skoro Gustaw popłynął do Szweeyi,

utyskując na wyniosłość Agrypiny. Nar. Tac. 1 , 280.    hetman w tym rozwinął swe proporce, i fortece obległ-

Chwilę stojąc bez mowy, potym się ozwała, I jeżyk na    szy, pasy wszystkie zastąpił. Tward. Wl. 180. — Ali-

żal, oczy na łzy rozwiązała. P. Kchan. Orl. 1, 2Ö8. To    ter: Rozwinąć wojsko * rozwiązać rejmenta, zwinąć, roz-

zdanie się nie ostoi, że ludzi na grzechy i rozpustę roz-    puścić; bie Gruppen aitâ etnanber Iaffeit. Większą część

więzuje i rozpasuje. Salin. 4, 183.— §. Theol. Bóg dał    wojska rozwinięto. Klok. Turk. 243.— §. Rozwinąć się,

klucze kościołowi, aby tych, którzyby byli sposobni do    rozstać się, öOit einaitber fćf)eibeit. Gdy wszystko na nich

odpuszczenia grzechów, rozwięzował, rozgrzeszał. Gil.    zdali, rozwinęli się, i rozbiegli się do domu. Boter. 4,

Kat. 269. Rozwięzujący, rozgrzeszający Ross. pa3piiun-    62. Ty, coś się tylko mogła ze mną rozwinąć samą śrjier-

TejthHUH — Philos. Rozwiązać jaką kwestyą, wątpli-    cią, i śmierć cię ze mną nie rozdwoi; gui a me morte

wość, zdanie jakie» dać odpowiedź ułatwiającą, ułatwię-    revelli sola poteras. Zebr. Ow. 83. Spahowie, dowie-

nie; ułatwić, rozstrzygnąć, eine $rage tt. f. m. anflofen.    dziawszy się o śmierci wmdza, zaraz się rozwinęli. Klok.

Ja dwoma słowy ten węzeł wam rozwiążę. Biel. 622.    224. rozeszli się, rozjechali się, fte giettgen atrô etttatt*

Może on trudne rzeczy wyłożyć, a węzłowate rozwięzać.    ber. Apostołowie rozwinęli się byli po całym świecie.

3 Leop. Dan. 5, 16. (wywięzać. 1 Leop.). To wszystko,    Baz. Hst. 256. — Fig. Tak wielkie wały za krótki

co tak długo mówił, ja króciusieńko rozwięzuje. Teat. 34.    czas rozpędzone, w piany drobne sie rozwijają. Birk.

b, H 2. Dłuższego czasu trzeba na rozwiązanie pytania, Exorb. E 5 b. fte lófett ftd) auf, jerge^eii ilt ®d)aumWtéd)en.

— Botan. Rozwija się drzewo, kwiat * puka się, mifber* ROZWIEŚĆ, rozwiódł, rozwiedli, f. rozwiedzie, rozwiodę fłett, mtfbrecben, flitfl>lül)ctt, (Uifplaßcn. Skoro się kwiatek    cz. dok., Rozwodzić niedok. ; Boh. rozwesti, rozwedu,

rozwija, zaraz go zerwać. Teat. 51, 15. Wiosna gaje    rozwadeU, rozwoditi ; Sorah. i. rozwedu; Jiag. razvèsti,

rozwiciem galęzia odmładza. Otw. Wirg. .409. Choć zimne    razvoddti ; Bom. razvoditi; Croat. razvajam, razvogven;

w około stoją lody, Etna jednak zielone rozwija ogrody.    Ross. pa3Becn>, pa3B04HTb; (disttig. rozwieźć); rozpro-

Ustrz. Troi. 3G. W krzewach zielenistych trafia się roz-    wadzić co, rozłączyć, pr. et fig.; pon eiitanbev führen, port

sochatość, czyli rozwijanie się w widłate gałęzie, Brzost.    Ctnailbcr fonbern, DOlt Cttiattber trennen. Szyki, które był

Duch. 54. (rozrośniecie, rozgałęzienie). W tym zaśle-    ciasno rozstawił, potym w .marszu szerzej rozwiódł. Pilch.

pieniu juz się marny grzech rozkorzeni a rozwije gnia-    Sali. 208. Piękne jej włosy wdzięczny wiatr rozwodzi,

zdo swoje. Bej. Post. Il h h 6.    Otw. Wirg. 471. rozwiewa, rozdmucha, rozmiata, er

ROZWICHRZYĆ ez. dok., pędem rozwiać, wiejąc rozpę-    Weißt fte ang    etnanber. Zmieszane    ziarnka trudno rozwieść.

d/.ić, rozprószyć, pr. el fig. ; (UiS cinanbg fluniten, ftör*    AJorszt. 80.    Co się źle złącza,    dobrze się rozwodzi. Jak.

menb anś einanber tncßcit. Wiatr rozwichrzy ich, Budn.    Wyb. C 4 b. rozpara, fidj oon etnanber trennen, fcfyeiben.

Zuch. 7, 11. —§. Rozwichrzyć, mocno zawichrzyć, za-    Tomasz ś. do stanu dziewiczego i bezzeńskiogo, mał-

rnieszać, fepl* Pitivivren. Wszystkie rzeczy nieuważnie    żeństwa rozwodził, klasztorne śluby stanawiał. Żarn. Post.

rozwichrzył. lewere omnia lurbavit. I\rom. 478. Woj-    3, 519. Rozwodzić się z małżonkiem, z żona « rozwód

ciech rozterkami królestwa rozwichrzonego odrażony,    czynić, rozwód brać, ftd) fdjeibett Port ©ema|)l ober ©e*

przyjąć Ureny nie chciał; turbulenli regni. Krom. 554.    maritim. Cn. Th. 950, Vind. sakon Iozhit, reslozhit; Croat.

ROZWIDNIĆ się recipr. dok., ROZWIDN1EĆ neutr. dok.,    razpitati, razpitâvam ; Rag. razvarchi xenidbu ; Serb.

ROZWIDOCZYĆ się recipr. dok., rozświtnąć, rozjaśnić    prikinuti paas; Bess. pa3BtHqaTb, pa3BtHqnBaTb. Juliusz

się; beli iPcrbctt, lict)t iPcrbeit, tagen. Skoro się rozwi-    Cezar żonę swą odesłał od siebie, a rozwiódł albo roz-

dniało i uciszyła burza.... Nieme. Król. 2, 123. Na    łączył się z    nią. Eraz. Jez. G g    5. Jeśli co małżonko-

ostatek pogodny świt się rozwidoczy. Przyb. Mili. 91.    wi nie do gustu, można prędko    ten ciężar zrzucić : roz-

Nirn dzień rozwidnieje. Przyb. Mili.    193. clje ber £rtg    wieść się, i kwita ! Teat. 19. b, 37."    Rozwiedziona,

(inbricßt. — Fig. W trzynastym wieku    brzazk się poka-    rozwódka, eilte ©efd)tçbene.—    Simililer:    Rozwieść bitwę,

zał w Europie i po trochę rozwidniać    się zaczęło. Teat.    rozjąć, pojednać, rozbronić,    rozwodzić;    eine 0d}lfld)t bel*

24, 42. Czart. ROZWIDOCZYĆ, ROZWIDNIĆ ez. dok.,    legen, ou£gletd)eu. Do króla    przyjechał    legat papieski,

widok uczynić, rozświecić, rozjaśnić; fyell tnncliCU, erleitdp    chcąc bitwę rozwieść z Moskwą. Biel. Św. 275. Juliu-

teit, pr. el tr. Otworzy bóg ucho, serce rozwidoczy,    sza Ludwik poraził; lę bitwę chciał był Mazymilian roz-

Aby ich własne strofowały oczy. Chroic. Job. 158. Nau-    wieść, gdy    posłał do Juliusza    o przedłużenie, aby je

ką swoją rozum nasz rozwidoczył. Pot. Poci. 68. Ja-    pojednał; Juliusz dufając ludu swemu, nie chciał bitwy

sność sławy dom twój rozwidoczy. Pot. Arg. 56. Roz-    rozwieść, ib. 111. — g. Gdy chcą taranem szturmować,

widnie gałęzie, Croat. razklestrńjem interluco.    tedy mocno rozwodzą ono drzewu, jakoby kiedy kto

ROZW1EDZIEN1E , ROZWIEDZIONY, ob. Rozwieść.    vdice cisnąć oszczepem; a rozwiódłszy dobrze, puszcza

R0ZWIEL1CZYC cz. dok., [z cerk payjtc.ttmTii extollere,    go ku murowi, aż wpadną rogi jego między kamienie

rozwielmożyć, rozsławić, pretfeu 2]; Slov. rozweśiti ; roz-    w mur. Jer. Zbr. 66. (odwiódłszy rozkołyszą, rozpędzą,

mnożyć, permcl)l'en , jafylretd) wachen. Fig. Rozwieliczyłeś    rozmachają). — §. Rozwodzić co « rozprzestrzeniać, roz-

sie Jehowo, ponieważ niemasz podobnego tobie. Budn.    szerząc; auêbreitett, airôbelnten. Pan bóg twój rozwie-

2 Sam. 7, 22. (wielmożnym jesteś. Bibl. Gd ), [tnagni-    dzie a rozprzestrzeni granice tw-oje. 1 L op. Deut. 12.

ficatus. Yulg. 2] Nieb mówią zawzdy, niech się rozwie-    Coć po zwycięzlwach ? państwa swe rozwiodę! A za tym

liczy Jehowa. Budn. Ps. 40, 16. (niech będzie uwiel-    co? sprawię pokoj, zgodę! Ryb. Geil. B 3 b. Granice

biony. Bill. Cd.) (jod) gepriejen. ROZWIELMOŻYĆ cz.    królestwa tego, i sławę imienia swego, wzdłuż i wszerz

ten czas mało się co były rozwiodły, a jeszcze mniej umocniły. Boler. 1. Kraj ten rozwodzi się w wielkiej równinie; po tym się podnosi na pagórki pożyteczne. Boler. 121. Srebro takowe bardzo zdatne jest ku roz-wiedzeniu na cienkie blaszki, jakoby pargamin. Spici. 150. (ku rozpłaszczeniu). Rozwiódł się Osman obozami swoj«mi od Prutu do Dniestru. Birk. Kaz. Ob. E b. Jarzębina tam przy kwiecistej rozwodzi się nizinie. Zab. 6, 164. Winnica zrodziła gałęzie, i wypuściła rozwiedze-nia. 1 Leop. Ezech. 17, 6. (latorośli 3 Leop.\ cf. rozso-chacieć). Jad wypływa strumieniem z rozwiedzionej rany. Bardz. Luk. 16.— Rozwodzić mowę, głos, skargę* szerzyć się mówiąc, skarżąc, narzekając; ftd) tDeltldufttg tuSlajftn, n>eitfdjn>eiftg lange reben, flogen n. f. to. Byłoby

dok., bardzo mocnym uczynić, fd)r mdd)tig machen. Tyś    daleko rozwiedzie. Podw. Wroi. 55. Monarchie te w

jest królu , któryś się rozwiclmożył i rozmógł, wielmo-żność twoja dosięgła aż do nieba. W. Dan. 4, 19. Zaśpiewam Jehowie, bo wielmożąc rozwielmożył się. Budn.

Rxod. 15, 1. (wielmożnie >\ywyższon jest. Bibl. Gd.).

Prawica twoja rozwielmożyła się w męstwie. Budn. Exod.

15, 6. (uwielbiona jest w mocy. Bibl. Gd.), Ijpcl) gepriefen.

Ubogosławię cię i rozwiclmoźe imię twoje. Budn. Genes.

12, 2. (uwielbię imię twoje. Bibl. Gd.). Rozwdelmoży-łem dzieło moje. W. Eccl. 2, 4. (wielkiem sprawy wykonał. Bibl. Gd).

ROZWIERAĆ ob. Rozewrzeć.

ROZWIERC1Ć cz. dok., wiercąc rozbić, jer&oljrcn ; Ross. pa3BeprfeTb, pa3BepmiBaTb, pa3CBepjaTb, pa3CBepiBBaTb, pa3«epHyTb, pa3BepTUBaib.

20

Słowni* Lindego wg<L 8. Tom V.

tu co rozwieść, gdybym rzeczy nie skracał. Hrbst. Nauk.

267. Inexlricabilis, tak zamotan, zawikïany, ze trudno może być rozwikłan, nierozwikłany. Mącz. — ROZWIKŁANIE , a) subst. verb., ba§ 2luftMcfeltt , fêntiMcfeln. — b) Adverb, partie., Rozwikłanym sposobem, eutuucWt.

O 2. Gdy Izydor począł kazać, i rozwodzić i nauczać członków ćhrześciańskiej wiary, pojmali go i dali do więzienia. Biel. Sw. 239. Od wieczora aż do ranka Rozwodzi skargi miłosne. Nieme. P. P. 135. ( ciągnie je). ROZW1LZYC cz. dok., Rozwilżać niedok. ; Eccl. pa3Bja5KH-Gdy ona na ustroniu rozwodzi swe żale, Ja sobie gram    Baro; wskroś wilgocią przenikać. burdjfeucflten. Suche roz-

w areaby, albo tutuń palę. ib. 23. Coż mu powiem,    wilżasz wilgocią urodzajów plemię. Przyb. Pis. 121.

gdy przede mną swoje będzie rozwodzić żale? Teat. 18, ROZWINĄĆ, ob. Rozwić. ROZWIONAĆ, ob. Rozwiać.

95. Czy cię los dręczy okrutny, Że głos rozwodzisz ROZWIOZŁOŚĆ, ści, z., rozwięzłość, rozpusta; Me Slitê-

dotkliwy, smutny? Zab. 14, 227. ważył tylko płacz rozwodzi. JabL Tel. 198. — §. Rozwodzić komu co, a) Szeroko mu szczać, rozbierać, rozważać; iimftditbltcfj »orlegen, aul ein* enber fejjen, erläutern, brodziejstwa , które pan Egiptskiej ziemi uczynił. Biel.

Sam się zabić nie gelaffenÇeit, BücjeHoftgfeit. Rozwiozłość życia. Tr. ROZWIOZŁY, a, e, ROZWlOZLE adverb., rozwiezły, rozpustny; przekładać , wyłu- aulgelaffen, Jttgellol. Młódź w obyczajach rozwiozła. Tr.

włóczyć niedok., Rozwłaczać contin. ; Boh. roztahati ; So~ rab. i. rollocżicż; Croat. razvlàehim; Boss. pasBOJOUiiTb, pasBOJonb , pa3BO.ia«MBaTïf, pa3Bjen&, pa3B.ieK«TŁ ; rozciągać , nul etnanber fd)Ieppcn, au! etnanber gieren, auëbep* nen. Trzeba było dla leży żołnierza na wiele części rozwlec, a tak całe wojsko rozjąć. Warg. Cez. 146. Aby nieprzyjaciela rozwlókł, zmyślił uciekanie. Faliss. FI. 7. Zabawiać się koło tego nie chcę, abym historyami nie rozwlókł téj xiazki. Syxt. Szkł. 175. Bronią głowy Meduzy węże rozwlokłe. Bardz. Luk. 166. Włos na twarz rozwlokły. Bardz. Luk. 155. Jak gmach ten wzdłuż się roz-włóczy, jak wszerz rozpościera. Przyb. Luz. 322. rozciąga się, ftd) auSbefmen, mrêftrecfen. Damaszek miasto około góry daleko się rozwlokło. Warg. Badz. 39, (ef rozstrzelać). Narody Słowackie za Wisłą siedliska nowe długo i szeroko rozwlokły. Krom. 27. Rozwlokły, rozwlekły* prze— ciągły, gebest, äuSgebefrtt. ROZWLEKŁOŚĆ, ROZWLO-KŁOŚć, ści, ż. ; Boh. rozwlaśtnost; rozciągłość, przeciąg. Cn. Th. 956. Me 2Iu3gebeMitIjeit. ROZWLOKĄ, i, i, wielka odwłoka, betś SSerfcMcMn, 2luffd)ieben, in btc Sducje Jtelfen. Czyni rozwłokę Elżbieta, a Sędziwoja wątpliwą odpowiedzią zabawia. Krom. 401.

ROZWOD, u, m.; Boh. rozwedenj; Sorab. 1. rozwerweno ; Garn. lozbitva; Bag. raztava ; Boss. pasBOÆ'B; §• 1) roz-wiedzienie, rozłączenie, rozdzielenie, rozbrat; bal PCK etnanber ftujjren, Slbfottbern, trennen, ©Reiben. Rozwód małżeński zajmuje rozłączenie od łoża i fortuny. Ostr. Pr. Cyw. 1, 223. bie (EMfdjetbung; Sorab. i. mandżelskeye we-tehatżo; Vind. sakonsko lozhenje, sakonska odvesa , re-svesa sakona, sakounu odlozhenje; Croat. razzakoneny«, razpitanye; Boss. pa3B04Ł. Rozwód małżeństwa abo małżonków » ROZWODZINY. Cn. Th. 958. Klon. Wor. 68.

Pewny wysmukły gładysz rozwiozłych obyczajów. Mon. Rozwodził Mojżesz królowi do- 76, 89. Władza hetmańska rozwioźle tłumaczona i rozciągana. Vol. Leg. 7, 50. (zbyt przestronno). ffst. 29. Powiedział te rozwody filozofa cnego, A pro- ROZWLEC, rozwlókł, f. rozwlecze, rozwlokę cz. dok., Roz-sił go, aby mu w ięcej rozwiódł tego. Bej. Wiz. 9 b.

Lepiej się to na swym miejscu rozwiedzie. Pilch. Sen. łask. 11. — b) Wyperswadować komu co, odradzić, wybijać mu z myśli; etuem ctnurô aMailjen, ifm umfttmmen, eg tljrn aitg bem ©inne reben, ipn ooit cttuflg abbringen. Kochance swojej nic nie powiedział, Ro żeby mu tę drogę rozwieść chciała wiedział. P. Kchan. Orl. 1 , 224.

Szedł, i ociec nie mógł rozwieść mu téj drogi P. Kchan.

Jer. 199. Jagiełło gdy wciągnął do Prus, przyjechał do niego arcybiskup od papieża, który onę wojnę rozwiódł, j przymierze między niemi utwierdził. Stryjk. 516. Zbierał lud, ale matka rozwiodła mu to. Biel. 130. Strwożonemu tak smutek rozwodził. Karp. i. 67.

ROZWIESIĆ cz. dok., Rozwieszać niedok., 'Rozwieszawać frequ.\ Boss. pa3BtcHTb (»rozważyć), pa3BtuiaTB, pa3-BtuuiBaTb: pozawieszać różnie, Mer ltnb bort aufljangen.

Noc już swoje czarne rozwiesiła powłoki. Staś. Num. 1,

142. Włosi odpusty rozwieszawali po cmentarzach, jakoby jakie towary. Stryjk. 707. (Ross. pa3Bbcx , pasBi-niMBanie rozważanie, równowaga).

ROZWIEWAĆ, ob. Rozwiać.

ROZWIEŹĆ, rozwiózł, f. rozwiezie, rozwiozę cz. dok., Rozwozić niedok. ; Boh. rozwezti ; Boss. pa3Be3Tb. pa3B03HTb ; wmzern lub statkiem tu i owdzie pozawozić, n. p. towary,

iu Sanbe ober ju 2Baffer »erfuhren, oerfcMebentltd) jur 2Id)fc ober JU edjtffe oerfcfytcfen. Cn. Th. 957. Rozwożenie, rozT wiezienie, rozwóz Boss. pa3B03tE, pa3B03Ka. ROZWIEŹĆ się recipr., rozwiązłym się stać, rozpuścić się , auSflClflf* fen roerben. Tr.

rozwiązany, rozpuszczony, rozchełznany, rozwiozły, rozworny; auśScjelaffen, jÛgeHol. Za Ludwika stała się Polska rozwięzłą bardzićj, niżeli wolną Nar. Hst. 7, 7. Kazimierz Wielki, zmierziwszy sobie żonę, żył rozwięźlćj z pogorszeniem narodu. Nar. Hst. 6, 325. ROZWIĘZŁOŚĆ, ob. Rozwiozłość. ROZWIJAĆ, ob. Rozwić.

ROZWIJKA , i, i., rodzaj linii krzywéj, evoluta. Jak. Mat.

111. et 5, 75. développée.

ROZWIKLlć cz. dok., Rozwikłać niedok.

ROZWIEZŁY, a, e, R0ZW1ĘŹLE adverb.,

zawikłane rozpleść, aul eiuanber totcfeln, aufnncfelit, aufrechten, entroie* îeltt , pr. et fig. Rozwikłanie sprawy zawiłej. Teat. 39,

Dudz. 56. Kiedy się nie kochacie, więc rozwód wziąć, i skończyło się. Teat. 14, 33. Dorant z piękną rozwód wziął żoną. Teat. 48. b, W. Pozwolenie rozwodu nie może być dane, tylko tym, którzy doświadczają małżeńskich przykrości. Mon. 76, 129. U nas w Polszczę nie tylko rozwodu mieczowego, ale też snąć i listowego, dla marności i cudzołoztwa niemasz. Sekl. 20. Rozwód czynię * rozwodzę się z małżonkiem, z żoną. Cn. Th., rozwód biorę. — Fig. Miłość z małżeństwem dawno rozwód

tego nie roznaszali, a izby tego nie rozwoływali. Rej. Post. M m 2. Nagie Nimfy otroka ujrzawszy, pięściami Tłuc się jęły, ^ gaj wrzaskiem nagîvrn rozwołały; imple-vere nemus. Zebr. Ow. 59. — Rozwołać komu głowę, rozwrzeszczeć mu głowę * nabijać mu uszy, einem ben 5îopf yoll fd;ret)en. Cn. Th. 957. Co po katedrach wołali, Gło-ma swój rozwód i położenie. Gwagn. 299. Czarna chmura wy sobie rozwołali. Lib. Sen. 41. wrzeszczeli, że się im w powietrzu szerokim rozwodem Nagle przyćmiła słońce    aż    głowa padała, fie fcfjrteett, baf> ionien ber Slopf plante,

wzięła. Teat. 3. d, 7. — Racya twoja ma w sobie kłamstwo jawne jasne; dlatego też nie dowodem, ale' rozwodem jest. Zygr. Pap. 214. (sama się zbija, obala, upada). — §. 2) Rozciąg, przestrzeń, rozwlokłość; bie Slttêbebntntg, ©trecfe. (Boh. rozwod propago). Wielkie księstwo Litewskie od wschodu słońca przy granicy Ruskiej

nad samym zachodem. Przyb. Ab. 48. Dżwina we dwie    —    Rozwoływać głos, confirmare rocem. Cn. Th. 957.

mile od Dygi szerokiemi rozwodami w morze wpada.    naprawować głos wołaniem. Dudz. 55. bie Stimme OUê<

Gwagn. 409. Za Witołda Litwa od Euxynu do Bałtyckie-    fdjrepen, burd; Sdjrcpen bie Stimme »erftarfen.

go morza granice swe szerokim rozwodem rozciągała. ROZWOLNIĆ cz. dok., Rozwalniać niedok., wolniejszym Gwagn. 299. Powiedział te rozwody filozofa cnego, A    uczynić, cugle popuścić, rozpuścić; nadjlaffett, ben 3^9^

prosił go , aby mu więcej rozwiódł tego. Rej. Wiz. 9 b.    fdjicßeil lajfett. W spróchniałej chałupie wszystkie spoję

wyłuszczania, rozbiory, roztrząśnienia , wywody, Priante»    rozwalniają się; a za zmocnieniem jednych, rozsiadają

Hingen. ROZWÓDKA, i, £., rozwiedziona z mężem ; Rosn.    się    drugie. Pilch. Sen. list. 243. Król słaby bez męztwa

pusctenięa ; Eccl. noyq:emu|a, nymeHaa, eine »ont Spanne    w zmiękczeniu niesławnym Rozwalnia swych poddanych

©efdńcbnte., [Ross. pa3B04na rozmnożenie).    dusze w harcie dawnym. Przyb. Luz. 407. rozmiękcza,

ROZWODNIĆ cz. dok., Rozwodniać niedok.; (Boh. rozwo-    jpetdjlid) mad;en, ermetdjcn. Brudne obłoki pospolicie się

dniti, rozwodnowati ; Bosn. razvodniti ; Rag. razvodnilli ;    abo wylewem dżdżów, abo pędem wiatrów rozwalniają.

Croat. razvodujem) ; wodą rozrzedzić, rozpuścić; ttmfferłt,    Pilch. Sen. list. 406. ROZWÓLNIEĆ neutr., wolniejszym

»djferig mad;en. Rozwodnione wino lepsze ku oddaleniu    się stać, rozpuścić się; jugeHo3 werben, anefctymcifen. Zbyt

pragnienia. Cresc. 569. Woda sama żadnej rosnącej rze-    rozwolniałego języka giętkość. Mon. 65, 4 09. •— §. Roz-

czy nie tuczy, tylko swą wodnością pokarm rozwodnią,    wolnieć » powolniejszym, łagodniejszym się stać, na&lflP

aby się tym snadniej rozchodził po wszystkich członkach.    fen , gcltnber werben. Mróz rozwolniał. Tr.

ranie, brt$ (Eröffnen. Boh. rozwor brózda, (cf. rozewrzeć). Papież kluczem , który mu dał bóg dla rozwory, Otwarzał i najtęższe w sumnieniu zapory. Riaz. Tium. C 2. — Rozwor, otwór; bie £>efpntng, bie Spalte. Krynica wprawą lała wodami śiicznemi, Rozwór mając ujęty krajmi trawistemi ; margine graminco patulos incinctus hiatus. Zebr. Ow. 59. — §. Rozwora u wozu , drzewo u spodu wozu rozszczepione z końca. Dudz. 55. \yłod.; Boss. oceanna, (cf. sznice), ber ©perrkunt nm SBagen. (Boh. rozporka orczyk; Ross. pacnopna , pacnnpna , pacnopo-una, pacnopnnKa drzewo rozpierające, cf. rozpory Rozwora, drąg przednie koła z tylnemi spajający. Ä. Kam. Pieniek ten ma być postawiony blizko rozwory, to jest. około półłokcia przy kole przednim. Rog. Doś. 5, 32. — §. Transi. Rozwor czasu * rozwłoka, przeciąg czasu.; bie 3nnfd)etijeit, ber 3ćitr*autn. Naskwierała Litwa pierzchającym , żadnego rozworu, ani odetchu nie dając; nullum recolligendi spatium. Krom.. 784. Zamek podpaliwszy, wszystką go mocą dobywa, nie chcąc nic dać rozworu naszym do gaszenia pożogi. Krom. 401. et 735. Nieprzy-jacielom ani do sporządzenia się, ani do wytchnienia , nic rozworu nie dawał, spatium. ib. 4 35.

ROZWOJOWAĆ, f. rozwojuje cz. dok., wojną rozburzyć, ROZWOZIĆ, ob. Rozwieźć. ROZWOZISTY, a, e, ROZWO-tnt Kriege jerftöljren, jertrftmntent. Nie może nikt mocarza dom połupić, jeśliby pierwej tego mocarza nie związał, wtedy dopiero dom jego rozwojuje. Sekl. Marc. 5.

ROZWOŁAĆ cz. dok., rozwołuje pr., Rozwoływać frcgu. et cont.; Boh. rozwołali; Sorab. 1. rozwowam; rozgłosić,

Mltlfdjreien, atrôpofamten. W Afryce rozwołano wyrok cesarski. Sk. Dz. 160. Rozwoływa wszędzie, iż swego dopiąć musi. Nag. Fil. 485. Zakazał tłuszczom onym, aby

Cresc. 72. W starych ludziach rozwodnią się subtelność, ROZWOR , u, w., ROZWORA, y, i., rozwieranie, otwie-która jest w wilgoci przyrodzonej. Ci esc. 4 6. Słoność wszelka niszczeje od rozwodnienia, ib. 86. Mikołajek ziele wysusza, otwdera, rozdziałuje, rozwodnią i wywodzi. Syr.

681. Moc tego ziela jest rozprawować, rozwodniać i wy-chedażać. Syr. 162.

ROZWODNY, ROZWODOWY, a, e; Ross. pa3B04Htift; od rozwodu, Sdjctbnngß * . Rozwodowy list. Cn. Th. 956,

Ross. pa3B04Haa; Eccl. pacnycmaa Knura, nncMO omyc-Knoe. Mojżesz kazał dawać list^ rozwodny Zenie od męża opuszczenia godnej. Odym. Sw. 2, F 2. Ktożkolwiek opuści żonę swą, niech jej da list rozwodny. 4 Leop.

Math. 5, 31. Niż mię Tesalsey ujrzą rozwodną synowie,

Krwią moją zgaszę ognie małżeństwa szczerego. Rardz.

Trag. 452. rozwódką, eine ©efd/tebene. — *§. Nierozwo-dny, nie do rozwiedzenia, nierozłączny, linjcrtrennlid) ;

Ross. nepa3B04HMMH. Hepa3B04Huii. ROZWODZIĆ, ob.

Rozwieść. ROZW ODZICIEL , a , m., który co rozwodzi, rozłącza, rozszerza; ber 2lu3etiKUiberft'il)rer, Brenner, 3łer* breiter; Ross. pa3B04'iiiK'E. ROZWODZINY, ob. Rozwód.

ROZWODZISTY, a, e, rozciągły, rozwlekły. Wlod., jer* gerrt, gebe&nt. Rozwodzista mowa, digrediens sermo. Cn.

Th. 926. '

ZISTO adverb., rozpadlisty, otworem stojący, rozwlekły; tum einanber gefperrt, gejerrt, gebetmt. — Fig. Rozwozisto mówić, hiulce dicere. Gn. Th. 957. rozwlekle, tudtfdjroeb fig. ROZWÓZKA, ROZWÓZ, ob. Rozwiezienie; Ross. pasBOB*, pa3B03Ka. ROZ WOŹNIK, a, m. ; Ross. pa3B03-lUHKŁ, (cf. zwoszczyk) ; który co rozwozi, ber Umberfaty’ rer, Umfierfnfyrer, SSerfn^rer; fOeft. Słerfdjldjkr). Rolnika twórcą , rzemieślnika przerabiaczem, a kupca rozwoźni-

kiem, u tych obudwóch furmaniącym, nazwać można.

Mon. 67, 114. ROZWOZOWY, ROZ WOŹNY, a, e, od rozwozu , Verfahr », SBerfcblciß « ; Ross. pa3B03Hutó.

ROZ WRZESZCZEĆ cz.dok., rozwołać, jerfd)reien. (Charon): ROZZARTY, a, e, ROZZARCIE adoerb., (Etym. żreć); czyżem się nie nasłucha! Homera z duszami, Który głowę rozwrzeszczał nam rapsodyami! Min. Ryt. i, 283.

ROZWYDRZEĆ neulr. dok., rozbestwić się, rozpuścić się, jpilî) uni) auSgelajfen roerben. Kazimierz Wielki, powodzeniem szczęśliwym rozwydrzały, wszeteczeństwa nic nie poprzestał. Krom. 353. Przyjaźnią królewską rozwydrzały Pakosław ; gratta principis insolescens. ib. 303.

RÓZYCHA, y, i., miano, które krowom lub kozom dają.

Cn. Ad. 614. (cf. białucha, czarnucha, pstrucha), ein 9îatne ber $ül/e ober 3i^f»-

RÓŻYCZKA, i, i., §. 1) dem. nom. róża, ba$ Sîoêcôen.

Tr. — §. 2j ob. Firletka, ob. Sowia strzała* RÓŻYCZKOWY, a , e , od różyczek, $03$ctt » . Pas z jedwabiu różyczkowego, jasnoczerwonego. 1 Leop. Exod. 59,

26. (z karmazynu. 3 Leop), z różowego jedwabiu.

- ROZYNKA, ROZENKA, RODZENKA, i, ł, (z Franc, rai-

zburzył, i rozżalił się zawisną miłością zakonu. 1 Leop. 1 Mach. 2, 25. (pomścił się zelżywości zakonu. 3 Leop. zapalił się, rozpalił się).

roz-

jadły, rozjuszony, mocno rozpalony; fetyr erbittert, entbrannt. Jak dziesięć jędz rozżarta, okropna jak piekło. Przyb. Milt. 57. Rluźni, rozpacza ostatnia rozżarty. Kras. Woj. Ch. 94. Rozżarty, wydawał rozpaczające krzyki. Teat. 2, 120. Szatan rozżarcie w górnych myślach się zacieka. Przyb. Milt. 56. W gniewie rozżarty. Leszcz. IL T. 83. (Boh., rozeżrati rozgryźć ; Ross. pa3>KHpiTb roztyć się). ROZŻARZYĆ cz. dok., Rozżarzać niedok., rozpalić, pr. et ßg., entflammen, erljijjen; Rag. raxâriti, zaxâriti ; Bosn. rasgjariti; Vind. oginj nashiveti, reshiveti ; Boh. rozfaukati, rozfauknauti ; Ross. BOS'BnpuTb, BOStapeiiie. Jeśli podedmiesz jaki ogień, rozżarzy się, a jeśli pluniesz nań, będzie zgaszon. i Leop. Syr. 28, 14. Częste pijaństwo osroża i rozżarza umysł. Pilch. Sf,n. list. 2, 371. Rozżarzyli Dernetryusa na Judę. 1 Ljom 2 Mach. 14, 11. Rozżarzyć czytającego imaginacyą.^A/on. »2, sin); Germ. bie SRofttte ; Boh. rozynka; Sorab. 2. rósina ;    490. Miłość takowa, która rączo się rozżarzy, Bardzo

Carn. rosminka ;    Rag. smehviza ;    Vind. fuhu grosdje,    prędko    omierznie,    i wielu ich parzy. Papr. Pr. B b.

pofufhen grosd ,    fubu'grosdizhe ;    Ross. n3K)MHHa, 11310-    Szalona    miłością się    rozżarzyła. Ząbk. Ml 25. Podobno

mierna; Eccl. paaiiHOKL, H3K>mi>, (zTatarsk.). Jagody win-    nic wiesz, iż gniew zatajony, Bywa tym bardzićj w ser-

ne w ciepłych krajach ususzonö na słońcu, sa rozenka--^    cu rozżarzony. Past. Fid. 285.

mi, do stołu i lekarstw zażywanemi. Kluk. Dykc. 5, 170. 'R0ZZBR01Ć, ob. Rozbroić.

roz-

1 Leop. Reg. 25, 18. Nowy świat ma wiele jagód win- [ROZŻEDZ, f. razicie cz. dok. 2], ROZŹEGAĆ niedok., nych, które zowiemy rozynki. Biel. Ust. 453. Porzeczką    palić, rozżarzyć; entbrennen, er^cn, entflammen;    Boh.

górną, ri.bcs alpinum, ogrodnicy rozynkami drobnemi    rozżhy, rozżheti, rozżhnauti; Bosn. rasgecchi; Croat.    raz-

nazywaja. Jundz.    172, Ross. KOpiiHun. ROZYNKOWY, a,    sizem,    rasgajszem ;    Ross. pa3»:c<ib, pasomry. pa3mnraTb.

e, od rozynków, SRojlfUten » ; Boh.    rozynowy; Sorab. 2.    Miłość    rozżega się    ku miłowaniu boga i bliźniego, za

rofinowi. Rozynkowe jaderko. Warg. Wal. 558. ROZŹĄDAC się recipr. dok., rozpalić się żądza, ljeftt(} be« flebrett. Otom ja się rozżądał przykazania twego ; concu-pivi. Wróbl. 282.

ROZŻALIĆ kogo cz. dok., Rozżalać niedok., rozrzewnić,

chutliwym pełnieniem bożego przykazania, llrbst. Odp. P 2 b. Rozżegany Eccl. pa3*H3aTe.ibHbift.

ROZZIELENIĆ się recipr. dok., ROZZ1ELENIEĆ neulr. dok., zielenią się pokryć, (jriht roerben. Laki się rozzielenią. Cresc. 594. Niech widzi łąki rozzieleniałe, 1 owce nad zmiękczyć go, żalem go napełnić, wzruszyć go; eilten    mleko białe. Chód. Gesn. 201. Na mały czas ci się    roz-

erroeteben, rühren; (Vind. reshaliti, oshaliti, referditi, ar-    kwitnie a rozzieleni to marne mieszkanie twoje.    Rej.

shalit; Croat. razsalosztńjem). Jedno mię tylko trapi, je-    Post. C c c 6.

palić, rozjątrzyć; Boh. rozzlobiti; Sorab. I. rozzwobu, jozzwobam ; Vmd. rcslobiti, oslobiti ; Ross. 03J0ÓJiaTb, o3Joóirrb, einen erbofen, ärßerlid) ntadjcit. Piekło nie jest gorsze, jak amantka rozzłościona. Teat. 3, 81. Rozzło-ściondj kobiecie wszystko trzeba wybaczyć, ib. 29, 60. Rozzłoszczacy Sorab. 1. rozzwobiczer, ( rozzwobenstwm irritamentum).

Obacz się nędzny człowiecze,    coś jest,    a rozżałuj się    ROZZNAJOMlC kogo z kim, cz. dok., poznać kogo z    kim,

sam siebie. Rej. Post. B 1.    Jeśli się sam nie boisz o    befannt machen.    Przedmioty tym lepićj do duszy się    wci-

upadek swój, rozżałuj się wżdy tego stadka, aby nie sną, im bardzićj rozznajomiła się z niemi. Cyank. Log. 14. 'umarło przez ciebie. Rej. Ap. 56. 1 Leop. 1 Reg. 23, ROZŻONĄĆ, rozżenic, ob. Rozcgnać.

21. Rozżali się ziemia, a nieba zasmucą się. Radź. Jer. ROZZUĆ, f. rozzuje cz. dok., Rozzuwać niedok., z obuwia 4, 28. Błogosławieni wy od boga, żeście się mnie roz- wyzuć, obuwie zzuć ; ba3 ©efcbulje auSpcben, (Stiefeln ober żalili. 1 Leop. 1 Reg. 23, 21. — §.    Grzesznicy maja    @cbn(je ablfgen;    Ross. pa3yîb, pa3yBaio. Rozzuj boty    twoje

pokutować, aż się prawdziwie    rozżałują    upadku swego.    z nóg twoich.    Budn. Exod. 3, 5. Roz

W. Post. W. 34. (żalem odpokutują). Matatyasz ołtarz Deut. 25, 10. Z bólów rozzuć. Bies, roz.

156

ROZWOZOWY - ROZŻALIĆ.

ROZŻARTY-ROZZUĆ.

dno rozżala. Teat. 43. c, 41. Wyb. Stój pióro, nie mam ROZZIEW, R0ZZIEW1Ć, R0ZZIEWNĄĆ, ob. Rozdziew. na celu Serca tak czułe rozżalać. Kniaź. Poez. 1, 11. ROZZŁOŚCIĆ kogo cz. dok., rozgniewać go, gniewem roz-Rozżaleni braterska miłością. Rej. Wiz. 70. Zab. 10,

172. Bardzo ona rozżalona t na to, żeś niewdzięczny.

Teat. 10, 20. (żałosna). ROZŻALIĆ się recipr. dok. , Roz-żałować się niedok.; Boh. rozżalostiti se ; zlitować się, ft(b erbarmen. Rozżaliwszy się pan onego niewolnika, uwolnił go. Budn. Math. 18, 27. Rozżalił się pan ziemi swojej, i przepuścił ludowi swemu. 1 Leop. Jod. 2, 17.

bót. Budn.

ROZŻUĆ-RUBASZNY.

RUBASZYĆ - RUBRYKA.

157

ROZŻUĆ cz. 'dok., Rozżuwać niedok., żując rozgryźć, jer* falten ; Boh. rozeźwati, rozźweykati ; Slov. rozzweychśm ; Rag. raxvâtati ; Bosn. rasgvatati ; Ross. pa3*eBaib, pa3-»CBHBarb, n3*CBarb.

R T.

nauką wybledli, Nasze mędrki rubaszne i pulchne i hoże. Kras. W. 52. Mówi do mnie, z miną rubasznie przyjemną: kochany panie Piętrzę.... Nieme. P. P. 86. Odpowiedział mi na to z wrodzoną rubaszną wesołością. Mon. 65, 304, RUBASZYĆ się recipr. dok., podweselić sobie, podchmielić, podpić; ftdj luftig trinfen, ftdj ein Iu-ftigeś 3tńufd)d)en antnnfen. Wzajem się z sobą szwagrowie rubaszą. Pot. Syl. 467. Rosło serce patrzącym, kiedy się raczvli, Kiedy się pod wesoły wieczór rubaszvli. Pot. Arg. 273.

*RTĘĆ, i, i., ‘TRTĘĆ ; Boh. rtut, rtut, rtuó; Vind. shivu frebru, koshubarg, kosherban; DaL xivo szrebro ; Bosn. sgiuo srebro, sgiuua; Ross. pTj⁷Tt; (adject. pTymuft, prytHTb, pîyqy obłożyć żywym srebrem); żywe srebro, RUBEL, bla, m. ; Ross. pyójb, pyóiiiKi, pyóaeBHia, (od merkuryusz, ba£ QuccfftlDer. Według dawnego zwyczaju mówienia pospolitych ludzi, w tym przekładaniu żywe srebro trtęcią nazwałem. Śleszk. Ped. 423. Mąci. Sienn.

Wyki. e/514. Złoto rtęcią rozpuszczone. Śleszk. Ped. 423.

Franca bez (rtęci nie bywa uleczona. Urzed. 598. ‘Trztęć.

Syr. 529. ct 543.

słowa pyóiiTL * rąbać ; cf. pk3aHb najdrobniejszy dawny pieniądz, cf. rzezać); srebrny pieniądz Rossyjski, ber fRuM, (ein gloren mit 45 5îreu£er). Waży rubel u Rusi i Litwy sto groszy zupełnyeh. Krom. 429. Od słowa ru-baj, rąb, wzięły ruble nazwisko. Ozack. Pr. 170. Urzędowi winy sześć rubli groszy zapłacić. Siat. Lit. 23. et 492. Krzyżowy rubel, Boss. Kpeciûbhkt»; półrubla, noi-Tnna. — §. Pewna miara, eilt gcmijjN 99înp. Dla uczynienia wina cierpkiego łagodnym, dają miodu jeden rubel dobrze odszumowanego. Cresr. 553. — §*. Rubel [z rusk. 2] * powąz. Dudz. 29. ber £)cukitm.

ber Vermalter. W ziemi lnflantskićj rubieszowie i pokundziowie, co po naszemu włodarze. Vol. Leg. 3, 49. Rubieszowie. ib. 350. — 2. RUBIESZ, herb: trzy gradusy, na wierzchu strzała. Kurop. 3, 46. ein Sßappyit.

RUBACHA, y, m., (może Eiym.. gruby, ‘hruby, *niby), 4. ‘RUBIEŻ, u, m.\ Ross. pyóeHCL; granica, btC ©rattje. człowiek wesołego humoru a bonujący sobie, eilt luftiger    Dalej idąc na Rżowskitn rubieżu , namioty, I twoje spra-

23ritbcr. Człek ten niepyszny, idzie wszędzie z nami, Wy-    cowane odpoczęły roty. J. Kchan. I)z. 294. Zwiedziłem

pije każde, które my pijamy. Rubacha wielki, wszystkie-    kraj północny, Gdzie Korskie, gdzie Finlandskie i Szwedz-

go pomoże. Zegl. Ad. 167. Bratk. ,1 3 b. Bizarski, jest    kie rubieże. Stryjk. Kr. Aulobiogmpli. Gdzie Szweckie ,

to imię tego dziwaka rubachy. T>eb. S. M. G5. Widzisz    gdzie Moskiewskie, Liflanskie rubieże, I gdzie Ozelskie

tego poczciwego rubachę? Tent. 51, 53 Człowiek w po-    morzem obtoczone wieże. Stryjk. Turk B 5.

siedzeniu wesoły, i dobry rubacha, choć staroświeckiej 2. ‘RUBIEŻ, y, z., rabież, rabunek, bte fkftiiberety. Tym mody. Mon. 69, 415. Kiedy dobrze zatnie Bacha, Togo sławią, że rubacha, ib. 74, 57. Trafiliśmy na galę do pewnpgo rubachy parafianina. Teat. 42. c, 55. — (RU-BAKIER, n. p. Coś wołał rubakier. Pot. Pocz. 94. Ru-'bakier albo sztymbor woła sternik, kiedy flisom każe pojazdami robić. Magier. Mi kr., gcnibcrt ! — RUBASZElŃ-S1WO, a, n., gruby wesoły humor, bonowanie, luszly- bieży. ib. 258. kowanie; grobe Suftigfett, ŚBobllebcn. Dworak ten umiał RUBIN, u, m., kamień drogi, ber SRtilurt; Find, rubin, ognjc-zgodzić przystojność z riibaszeństwem. Kras. Pod. 2, 62.    nojafni drag kamen; Rog. zargljenâk; Croat. czarlyenak ;

Ich rubaszeństwo, terminy, gadania, sprawiły we mnie    Ross. axoiitl, aaxb. RUBINOWY, a, e; Ross. hxohto-

myśl, że mię z lóźnemi ludźmi chciał potowarzyszyć.    bhh . SRn&in * .

Teat. 49. c, 59. Już nas samych wstyd naszych uczo- RUBEOWY, a, e, od rubla, nych rubaszeństw, widząc skromność tych ludzi. X>adz. ‘RURO adverb., grubo, miąż

4 44. RUBASZNY, a, e, RUBASZNIE adverb., niezgra-    BÓŚĆ, ści, z., grubość, miąższość. Cii. Th. 957. błe

bnie wesoły, grubo żartobliwy, bezgustownie luszlykujący;    *

lölpifdj luftig, ungefdticft fcberjljnft. Człowiek to bez cere- RUBRYCĘLA, i, z’., rubricae precum ecclesiasticarum bre-monii, rubaszny, i pełen zabawnych konceptów. Xiadz.

491. Bernardyn młody, żywy, rubaszny i śmiały. Węgr.

Org. 28, (cf. rydzowatv) Równego góra Karmelu nie miała w rubasznych wdziękach hożej uprzejmości. Kras. Mon.

28. Był on wielce dzielny mąż, ludzki, rubaszny i przyjemny. Uslrz. Kruc. 2, 400. Dawni myślami, trudem,

R Ü.

RU! odgłos, gdy co runie, (cf. puk, rum!); ba-3 ©erâufd), bcś 3uf(tininenfturj(’ii3 aityjubrücfen. A w tym: ru!jjodsię-bitka na sam stół w pokojach. Zab. 8, 542.

RUBACH, herb : ciii SSłippctt; trzy ziółka, każde o trzech listkach i z szypułką ; w hełmie trzy kłosy pszenne. Kurop. 5, 46. (Croat. rubacha; Boh. rubaś ; Ross. pyôaxa koszula, cf. rąb, ręby).

4. RUBIESZ, a,

OT. ,

czasem popi szkaradną rubieżą Junonie owce, Jowiszowi rzeza Byki. Pot. Syl. 227. Przybiega poseł z domu, dając mi znać o rubieży. Pot. Syl. 80. Już leżą nieprzyjaciele , niespodziewaną pobici rubieżą, ib. 496. Takowej senat zdziwi się rubieży, Która ich prawu najmniej nie przystoi. Chrośc. Fars. 56. Nie z cudzej krzywdy i ru-

o S3

itbel * ; Ross. py6.ieBHii.

. W’iod , grob, bref. *RU-

ves, sic dictae, quod in breviario precum, ea, quae ad direclionem pertinent, rubro colore notentur. Cn. Th. 957. bte Sîubriccll, ein 2Iuêjug mrô bent Sremtario. RUBRYKA, i, z., ciesielska glinka, lubryka, gatunek kredy brudno-czerwonćj, twardej, w dotykaniu ślizkićj ; przedniejszą osadzają w czerwone ołówki do rysowania. Kluk. Roił.

i, 333. ber 9tôt$eï, ber    Boh. rudka (ob. Rud*a; tati, krćchem, (cf. kręcić) ; robić, żeby sie co chwiało,

Cerm. 9ïôt(;el), hrudka ; Sorab. l.tżerwćna lina, tżerwe-    (ńn unb ber mcfen, nmcfelnb machen, l)tn unb ^er beugen,

na kreda; Carn. samija, kutmonka ; Vind. erdezha krida,    Rucham ząb, kół, góźdź. Cn. Th. 957. — Przeor pro-

samija, zherlenilu; Bosn. ęrrigljena zemglja; Rag. zar-    sił mistrza Pruskiego, aby mu kos'cioła nie ruchał. Gwagn.

gljenizza; Ross. KisairB, Barm, (cf. wapno). Glina czer-    583. nie burzył, er modjte tjjttt bte 5îirc^c ntd)t jerfto^ren.

wona, kiedy ślady na papierze zostawia, nazywa się    — Ruchać czym, odmieniać położenie czego; etwa# be<

ołówkiem czerwonym czyli rubryką. N. Pam. 22, 63.    wegen, ritfyren, womit ntfjren. Niektórzy ludzie uszyma

Podpisał się rubryką. Sk. Dz. 834-. Obraz postrychnął    ruchają. Sak. Probl. 67. — RUCHAĆ się recipr., tam

rubryką, i rumianym go uczynił, ufarbowawszy barwę    i sam przechwiewać się, nmtfeln, jtd) Î?ttî Ultb (ter bewe*

jego. 1 Leop. Sap. 45, 13. — §. Rubryka, pismo czer-    gen. Ruchają się gałęzie, zęby. Tr. — Zgładzone jest

wone, rotlje ©cfyrtft;    napis czerwony, rotfye Sluffc&rift, 9în*    wszelkie ciało, które się ruchało na ziemi. W. Genes. 7,

brif; Vind. rubrika,    sapopadek nahodnega, erdezh pred-    21. (wszelkie ciało ruchające się. Bibl. Gd.; ruch mające,

pifek ; Croat. cherlyenka ; Dal. czarlyenicza ; Ross. noiwli-    ba# ftd) bewegte, rührte). Gdy się Absalon jeszcze ruchał,

Ta. Rubryka w prawie kanonicznym znaczy tytuł albo    wisząc na dębie, dobili go. 1 Leop. 2 Reg. 18, 15, (cf.

rozdział osobliwy; a to zląd , iż w dawnych manuskry-    drgnąć). Darmo się weń wkras'é chce strach niewidomy,

ptach tytuły rozdziałów czerwonym kolorem lapisowane . Tylko że się w nim serce trochę rucha. P. Kchan. Jer. były. Kras. 2, 457. — §. Fig. transi. Dawniej nie zdo-    539. (trochę puka serce). Okiem i myślą chciwą wszys-

biły głów Indyjskie kamyki Ni z drogich kruszców wy-    tkie członki jej, chód i ruchanie przebieży. Pot. Arg.

słane rubryki. J)lar. Dz. 1, 43. wieńce, korony.    369. każde ruszenie, poruszenie, giest, jebe Scwcguitg.

*RUBY, a, e, gruby,    miąższy; grob, btef. Człowiek ciała    Przydawa się odchodzenie z wielkiego ruchania ciała,

wielkiego i rubego.    Petr. Pol. 555. Papr. Ryc. 539.    jako gdy brzemienne bardzo robią, albo zbytnie skaczą,

Solsk. Geom. 141. Miask. Ryt. 2, 171.    ruszając się. Spicz. 182. — *§. Imienie leżące albo *ru-

RUCH, u, m., ruszanie, biß Bewegung, (cf. ÎKüprtmg) ; Boh.    chające. Glicz. Wych. N 4 b. dobro ruchome. BUCHACZ,

pohnutj ; Slov. pohybowânj ; Carn. genutjè ; Vind. gene-    a, m., który co porusza, ber etwa# ttt Sewcgimg fcjjt, ber

nje, gibanje, smesnenje, meknenje, (cf. giąć, gibnąć,    Seweger, 53erii(irer. Ci ruchacze wszech losów, monarchy

mknąć); Slav. gibanje; Croat. genenyc; Ross. meBcaciiie,    podufalce. Zab. 15, 73. RUCIIADŁO, a, n., Jak. Mat.

(cf. pyxuyTL runąć). Ruch znaczy własność ciał, podług    3, narzędzie ruchające się, etit ftd) bewegcnber Körper,

której na inne miejsce przeniesione być mogą. Os. Fiz.    “RUCHAW1C cz. niedok., zruchawić dok., ruchawym czy-

59. Ciało w ruchu rozumie się, kiedy albo całe, albo    nić, ruchawości nabawiać, ożywiać; betuegltd; mad)en, be«

niektóre części jego są przeniesione z jednego miejsca    leben. Na boskie stwórcze słowo pagórek zadrgnął, jużci

na drugie. Jak. Mat. 3, 227. Sprężyny w zegarku, w    kroczy, Jak słoń zruchawiony stawa na widoczy. Przyb.

spojeniu ruch i obrot dzielny pozyskują. Gaz. Nar. i,    Ab. 13. RUCHAWKA, i, z’., pospolite ruszenie, żołnie-

101. Czyli też będzie miał wolny ruch w tak ciężkiej    rze z pospolitego ruszenia ; Canbfłltnn, ©olbaten ęont 8aitb«

zbroi ? Dmoch. il. 2, 205. (czy nie będzie nadto obcią-    ftnrinc RUCHAWOŚĆ, RUCHLIWOŚĆ, 'RUCHOŚĆ, RU-

żony?). Ruch wojska zbytecznie licznego nie może być    CHOMOŚć, ści, z., bte 3łcmegltd)fett, $3emeg|*amfett ; ru-

tylko bardzo powolny. Jak. Mat. 2, 464. Powszechny    chomość, mobilitas. Hub. Wsi. 121, Boh. heybawost (cf.

morza ruch ze wschodu na zachód. Staś. Buff. 206. Od-    cbybać), pohnutedlnost, mohowitost; Sorab. 1. hibacż-

chodząc często się obzierał, i ruchy śmieszne robił. Birk.    nofcź, hnuyitofcż; Vind. genitlivost, genlivost, giblivost,

Dom. 88. (gèstykulacye). Wojny rzadko dobrze idą z te-    prebudlivost, prenofhlivost, Tmeknivost, premeflivost,

go ruchu pospolitego. Birk, o Exorb. 27. z pospolitego    odfibnost; Ross. ^bhżkiioctł , abiukhmoctl , iioabhwiioctl,

ruszenia, allgemeine# Slnfgebot, Sanbftnrm, ob. Ruchawka.    (cf. dźwignąć, podźwignąć). Ruchomość czyli zdolność

— $. Ruch, co się rusza, tchnąca    rzecz, ‘żywocina; ein    do ruszania się. Rog.    Doś. 1, 287. Że ciało poruszone

belebte# ©efdjöpf, eine (keatnr, bie ftd) bewegt. Jużeśmy się    być może, nazywamy    ‘ruehością. Hub. Wst. 588. Gnu-

wybadali, co jest gniew, i jeśli krom człeka ruch jaki    śność i nieruchawość jest niemoc i nieudolność ciał do

onemu podlega. Pilch. Sen. gn. 121. Ruch ziemny, ro-    wzruszenia siebie samych. Boh. Dyab. 11. Dusza rękom

bak, gadzina. Cn. Th. 957. Ruch morski, abo wodny    dotkliwość, ruchliwość nogom daje. Bals. Niedz. 1,269.

pław, co się rodzi i pływa na wodzie, bądź zwierzę,    Niebo w rękach u ciebie, Sprawco pierwszej ruchomo-

bądź nie zwierzę. Cn. Tli. 708.— (‘RUCHA, n. p. Głów-    ści. Suszyć. Pieśń. L 4. pierwszego ruchu, ber erfłett

szczyzna, fredum, ta opłata do skarbu w Mazowszu na-    93eit>cgitng. W nim młodość rzeźwa, mężna, darska

zywała się rucha; zdaje mi się, że w Teutońskim języ -    ruchawość. Pot. Arg. 591. obrotność, żwawość ; ©ewanbt«

ku od słowa Dîaclje zemsta, ma to słowo początek. Czack.    Ijctt, 33e(tCttbtgfett. — §. Ruchomość, ruszanie się, agi-

Pr. 2, 75; sed cf. ruszyć dokąd,    apelować). — RU-    tacya; bte Semegnng,    Stfotton. Przeleżawszy się po ką-

CHAĆ co cz. niedok., (cf. ruszyć,    cf. Germ. niefett, mc*    pieli przez godzinę, ruchomość jest skuteczna, co stać

fen, regen, obsol. rndjctt; Arab. regg; cf. Ross. pyxuyTL,    się może piechotą, lub w pojeździe albo na koniu jez—

pyxHyTbca runąć); Boh. rauchâm, heybati, (ob. Gibać);    dżąc. Krup. 5, 221. — §. Aliter: Ruchomość, RUCHO-

Slov. pohnauti, pohybowati, pohybugi; Sorab. 1. wohi-    MOSTKA dem. ; plur. Ruchomości; dem. RUCHOMOSTK1,

bacźnofcżu, wohnuyitnofcżu ; Croat. giblyem ; Dal. kre-    ruchome sprzęty; Vind. premiklive rezhi , prenofhliva

roba, preloshliustvu ; Ross. pyxJH4b, bewegliche ©liter,    14. — Fig. Rucho pawie oczami upstrzone. Zab. 1,

©erattje, SMilien. Cala jego ruchomość, broń, konie,    194. (ogon pawi). — §. Zasłona, opona białogłowska,

swo-

sprzęty poszły na łup nieprzyjacielowi. Nar. Hst. 7, 96.    ein SBeibermantel. Królowa białym ruchem okryta,

Z rozrzewnieniem patrzał na zabór ubogiej ruchomostki.    jego synaczka trzymała czarnym płaszczem odzianego.

Xiądz. 131. RUCHAWY, RUCHLIWY, RUCHOMY, a, e,    Zbił. Dr. F 2. Szły Trojanki do kościoła Pallady, trzy-

RUCHAWIE , RUCHLIWIE, RUCHOM1E adverb., mogący    mając dar drogi, święte rucho, pcplum. A. Kchan. 18.

być ruszonym, beweglich, bewegbar; Boh. pohnutedlnÿ,    Wzięli święty Pallady obraz, rucha świętego nie śmieli

bnutedlny, mowitÿ, mohowitÿ, heybawy ; Slov. pohnu-    się dotknąć, vittam. ib. 36.— Fig. łr. Oni żądzom tylko

tedłny; Sorab. 1. hnuyitć, hihacżnć ; Carn. ganliv, (cf.    służą cielesnym, A ty ich chciwe bezdenne* brzucha Z

giętki); Vind. genitliu , genliu, gibliu (cf. gibki), vrne-    wielkiego karmisz ziemskiego rucha. J. Kchan. Ps. 20.

kniu, prenofhliu, smefliu; Bosn. pomistgliv, (cf. pomie-    — §. 2) Rucher» cokolwiek ruch daje, porusza, sprę-

ścić) ; Croal. genutliv, (cf. giętki); Ross. et Eccl. \4bhhch-    zyna ruch dająca; llrbewegung, ©ntnbtriebfcber, 5£riebrab.

ubili, 4BH5KHMOM, n04BHJKHbilt, 4BHjkkłim , npe4BK5KHHH.    Prawda, o duchu czysty, rucho świata. Zab. 10, 152.

Tatarowie w domach z sobą ruchomych mieszkają. Pelr.    Koss. Słońce , dzienne rucho. Przyb. Milt. 139. O pan-

Eor. 2. H 2. (w domach przenośnych). Zefir przez    no uwielbiona, która tej świątnicy Rucho masz poru-

lekkie ruchliwych gałązek szemranie Ludzi Nimfy. Zab.    czone, a wiesz tajemnice Ludzkie wszystkie. Tward. Pasa.

1,183. Nar. Nar. Dz. 3, 29. Naczynie z dnem ruchli-    59. — §. Rucho, ruchadło , rzecz ruchająca sie, ein

wym. Os. Fiz. 273. Stół ruchomy do rozczłonkowania    STing, brtê fiel) bewegt. Serduszko moje, rucho przyj e-

trupa , versatilis. Czerw. 40. — §. Ruchawy, ruszający    mne , Uderz do serca pięknej    Ha ne ty.    Zab. 1 1, 596.

się, fidj bewegenb. Osoby te mają krew rzadką, rucha-    Zabi. — Rucho, ruchanie, ruch, bie Bewegung. Wzno-

wą, żywo w żyłach obrającą się. Boh. Dyab. 558. Słoń    si głowę na lada by najmniejsze    rucho.    P. Kchan. Orl,

nieruchawy. Przyb. Milt. 113. Dziewczyna strasznie nie-    1, 175. *RUCH0N0SZ, a, m„    noszący    za kim rucho;

ruchawa. Teat. 55. b, 26, (cf. pień , cf. olszowy Marcin). ber <£d)leppträger; Vind. repanofnik; Croat. reponoszecz. Nieruchomszy nad te tu skały w krąg stojące. Glw. Ow.    Pochodź, rozruch, olruchanie, zawierucha, samoruch ;

rozru-

RUCHAWY -RUCHO.

RUCHONOSZ - RUDA.

459

545. Gwiazdy stałe, nieruchome, zdają nam się nie ruszyć, ruszenie, naruszyć, obruszyć, poruszyć, mieć żadnego własnego biegu; stellae fixae. Śniad. Jeog. szyć, wzruszyć, wyruszyć, zawieruszyć.

5. Wyrazy długie robią mowę rozwlekłą i nieruchawą. ‘RUCI1MANNY, ob. Rochmanny.

Pu. Wym. 261. — §. Dwojakie są dobra, jedne ru- RUCIANY, a, e, od ruty ziela, «Rauten « ; Sorab. 1. rutżanć. chôme, które można z miejsca na miejsce ruszyć; dru-    Ocet ruciany zachowuje od zaraźliwych chorób. Kluk.

gie nieruchome, jak domy, kamienice. Sax. Tyl. 128.    Rosi. 2, 250. Ruciany wieniec, herb Saski, ber ta«

A. Zamoj. 111. Ruchomy majątek Vind. prelosblivu    tcnftrnucf), baê Stoppen ©burfûchfenfl.

samoshtvu, preloshliustvu. Nieruchome dobra, alias ‘RUCZAJ, ju, m.\ Ross. pyieil; potok, struga, dn stojące. Ostr. Pr. Cyw. 1, 28, Zab. 6, 224. (Eccl.    Gdzie granica idzie rzeczką albo ruczajem, tam komor-

c64ep*anie, o64ep®CTBO, Bce to,    nro co4ep'5KHTca,    nik wymierzy bieg onéj. Gaz. Nar. 2, 203. Dudz. 31.

BMymecTBO, Bitnie, omïma, cf. dziedzina, imienie, RUCZNIĆA, ob. Ruśnica.

'ojczyzna). Ruchoma własność jest, którą z jednego RUDA, y, i.; Boh. ruda, (rudka lubryka, SRdtÿel; Sorab. 2. miejsca na drugie łacno ruszyć i przeprowadzić można; ruda czerwona metaliczna ziemia; Boss. py^a * 1. krew', nieruchoma, która z jednego miejsca    na drugie prze-    ob. Rudowina, 2 ruda, kruszec, py4nnn> brudzić, p4iTŁ,

niesioną być nie może. Szczerb. Sax.    483. — $. Adiv.    p4im,ca czerwienieć, cf. rdza, rdzawieć; cf. Lat. rudus,

Liściem topoli mioce wiatr ruchawy.    Bul. Ow. 45. ru-    rudusculum, raudus); §. lj b«3 (Srj. Urzed. 403; Slov.

chająey, chwiejący; in Bewegung fefcenb, bewegenb, fdjau*    rnda, med’, kow; Bung. rez, érlz ; Vind.* ruda, rudstvu,

felnb. ^ Przyjdzie na gnuśnego ubóstwo ruchliwe. Klon.    rudovina; Carn. rûda, brom, bron; Croat. ruda fodina,

Wor. 34. — RUCHOMIE , ruchomym    sposobem, mobi-    minera, ruda izkopana metallum; Hag. ruda fodina,

liter. Cn. Th. 954. RUCHO, a, n. ;    (Boh. raucha lin-    gvözdje metallum, (ob. Gwoźdź); Bosn. ruda, mjesto

teum, raucho vestis , rauśka velamen\    Slov. rucho vestis,    ghdi se dube srebro, zlato al inno mjedo, metalli fodi-

rauefco amictus-, Hung. ruha vestis, ruhózat amiclus, ru-    na ; (Slav. ruda * grzęda). Rudami dla różności od kru-

hazny vestire; Croat. rùho amiclus, vestitus lineus-, Bag.    szców (©rjftufen), powinny się nazwać owe, które albo

rubho, rùho amictus, vestis; Bosn. ruho) ; §. 1; rucho,    są wcale miękkie, albo przynajmniej kruche; pospolicie

część szaty kobiecej, fałdzista , która się z szelestem ni-    najdują się na mokrych miejscach. Kluk. Kop. 2, 216.

by ogon z tyłu wlecze. Wiod., Vind. oblazhilni rep,    Po wysokich górach prawie wszystkie kopiemy kruszce

fhlof> rep jope, bte ©cfyïeppe au einem graiteiifletbe. Na    métaux, w nizinach same rudy, mines. Staś. Buff. 145.

jednej służebnicy się sparła, a druga szła za nią niosąc    Ruda błotna, ©umpferj. Kluk. Kop. 2,216. Ruda wodna,

jój rucho. 1 Leop. Ester. 15, 6. Kchow. 61. Niewiasty    6eeerj. ib. 217. Głowna ruda abo żyła , molybdaena. Cii.

strojów niezwyczajnych nie mają wymyślać, jako są ru-    Th. 626. Żelazna ruda. ib. 1418. Cresc. H, Sorab. 2.

cha długie, stuły od szyi do ziemi. Pelr. Pol. 2, 197.    brila, ( cf. bryła). Ruda miedziana, miedzianka. Os.

Gost. Gor. 129. Łącz. Zw. 22. Długie rucha za sobą    Żel. 79. Sînpferèrj. Był chléb, były i konie woły, sre-

włóczą. Eraz Ob. B. Rucho dyabli wózek. Kchow. Fr.    brnę rudy, Póki tu nie bywały Tureckie błudy.’ Biel.

RUDELNIK - RUDZIASTY.

RUDA WIEC - RUDEL.

a, m.,

wiosłowy, robotnik w nawie, na morzu. Cn. Th. 1266. majtek, ber 9îtiberfnecl)t. Klnął jak rudelmk, er flndjte

S. M. B 3. Ruda surowa Carn; gródel. — §*. Ruda prawiać żaglów. Boter. 16. (wioseł). RUDELNIK, w Słowiańskim języku znaczy wszelki kruszec, w Polskim tylko kruszec żelazny. Klecz. Zdań. 48 ? Ruda

ognista, ampelilis. Cn. Th. 958. ©rbljarj. — §. 2) Cza- twe ein 23oot§fnecfyt. Ern. 131. su gorącego pada często deszcz drobny gorący bardzo RUDNIA, i, i., topialnia rudy, b«3 ©Jjtneljljfllrê, WO ba8 i jadowity, który Włosi meiumen, a u nas rdzą albo ru-    ßrj gefdimoRcit wirb. W młynach, rudniach, smolarniach

dą zowią. Cresc. 227. SOîebltbau, <ponigt!)au, 9îoft, 23ranb,    etc. Vol. Leg. 5, 509; (Carn. rudetina, bronzhenina ;

j. 23. tttt ©etreibe. — §. Ruda« nawałność. Dudz. 50. lîrt*    Yind. rudstvu, rudovanje, rudefhe ; Boss. pj40Konna ,

gCWttter, ©turnt, Sîegeit. Gdy od złych wiatrów i od    py^iiina kopalnia). Przebodzione serce Jezusowe oslrvin

nagłej rudy Ochraniam sadowinę, kozie! się obłąknł.    w rudni piekftdnéj zahartowanym oszczepem. Pociej. 2Ô5.

Simon. Siei. 34. — §. 5 a ) Ruda, miasto w cyrkule    (w hamerni, na warsztacie). RUDNICA abo Następ, herb;

Halickim w Galicyi. Dgkc. Geogr. 2, 303, etitc 6tabt ttt    podkowa barkiem do góry, w śrzodku jej strzała żelez-

©alijten. — b) Starostwo w ziemi Chełmskiej. Dykę.    cem do góry. Kurop. 3, 40, cht 3Bappett. RUDNIK, a,

Geogr. 3, 5G3. RUDAWIEC, wca , m., coluber chersea,    m. ; Boh. rudnjk, hawjr ; Carn. rudar ; Croat rudar, koi

gatunek mniejszych wężów, jadowity rdzawego koloru.    rude kopa; Vind. rudokopazh, rudokopauz, kopauz te

Znoi. 203, due 21 rt fletttcr giftiger roftfarbiger ©^langen.    rude, knap; Sora‘>. 1. metallaknpaf ; Boss. pyvtoKon*;

RUDAWA, y, z., miasto w Krakowskim nad rzeką Ru-    koło rudy chodzący, górnik, b?r ©rjgraber , ber 23ergfitap»

dawą czyli Rudawką. Dykę. Geogr. 2,363. Bot. Jow. 13G.    pe. Rudnik,    kruszcowy górnik. Uasyp. l\ k 2    b. Ru-

©tabł ttitb Slup HU Śrafautfdjen. RUDAWY, a, e, ruilę ma-    dnicy,    którzy    żelazo robią. Vol. Leg. 2, 60i. — g. Ru-

jacy, cr^alttij- Woda rdzawa albo rudawa, to jest z ru-    dnik ,    kopalnia, Carn. rudetina, rudina ; Vind.    rudifhe,

d) śpiży niejakiej zmieszana. Cresc. 11. — § R.udawy    rudna    jama;    Boss. py4iniKb, py40i<oniifl Każda    w szcze-

na kształt rudy, nieczysty śniady, rdzawy, rdzysty; Wte    gólności kopalnia zowie się cechem czyli pieczarą, ru-

©rj, erjfarbig, unrein, fcfymitpig, rofttij. (Boh. zerzawÿ    dnikiem lub szybą. Slmu/inl. Pr. 213. RUDNY, a, e;

rdzawy, rudawy, rdjti , rdjm czerwienieć ; Vind. arjav’»    Boh. rudnj, (hruden przybyszowy miesiąc, cf grudzień);

rusy, erjau * rdzawy, ardezh, razh * czerwony ; erdezhast «    Carn. rudarske , bronzhen; Vtnd. rudni, rudoviten , rud-

rudawy; Carn. erjav, erjavz rufus, erjav aeruginosus,    stven, rudoshegen, rudokopauzhen; Croat. rudarszki ;

erdęzh , ardezh * czerwony ; Erdęljc Transsilvania ; Bosn.    Bosn. rudny; Bag. rùudni, gvozdjen; Boss. py4Hbiił ;

arghja, rrighja, righja aerugo-, Boss. py40>Ke.iTbiił bru-    Eecl. py4tniCKÜ1, npiina4ieHtami« 40 py^ aeMULix'B ; od

dnozółty, py4HiiTb, 3apy4innb brudzić, opy4'fcnnTf> okrwa-    rudy, (Êrj * . Pisarze rudni donoszą , ile tygodni piec

; wić, p4tîb, p4HTbca czerwienieć). Złoto i srebro czę- idzie abo stoi. Os. Żel. 02 — Snbst. Rudny, dozorca gór-sto znajdujemy czyste, insze wszystkie kruszce kopiemy    ników. Os. Żel. 01, ber 23ergfitappeitntetfter, 2luf|e(|er übet

rudawe. Staś. Bu(j. 102. Olsza na rudawym błocie.    bie 23erglcute.— %. Rudny, rudawy, rdzawy, śmiady; erj*

Klon. Fl. B 2 b. Szefeliny rdza rudawa strawi, i zie-    farbig, roftig. Rudna jędza, l'rzyb.. Mdt.Jô'ô. MUDO-

mna bólwiałość plugawa. Baszk. Bell. B 4, Cesarz Fry-    URODY, n. p. cesarz Fryderyk. Nur. Hst. 2,12. rudawy,

deryk nazwan Uarbarosa od rudawej brody. Nar. Hst. Z,    rusćj brody, Barbarossa, rotbärtig ; Carn. erjavobrodaltz.

519. rudy, rusy, rudobrody; rotlj. rotbärtig. Wąs ruda-    — (RUDOMUNA, y, 2., n. p. Widzę z mojej berlinki

wy, włosy na głowie czarne, chytrego oznaczają czło-    istną rudominę, Wszystko potłuczono, poszarpano. Teat.

wieka, Teat. 29. c, 13. Ja jestem bez porównania ru-    45. c, 108. Wyb. może ruinę). — RUD0P1SAUZ, a, m.,

dawsza, niż ty. Teat. 57. 73, może plus blonde.    minéralogiste. Staś. Bu/f. 100, (Boss. pj40c.ioirE ; Eccl.

Pochodź, rudnia, rudnica, rudnik, rudy, rudobrody,    py4f>4KiaTeab, pyotubiX'B 4t;iL Maciept metalurg; py-

rudopisarz, rudopismo, rudziasly.    404b.iaio, py40icunaio, Graec. pezaÙovnyéa) ). RUDO-

RUDEL, ‘RUDŁO (Tr.). a, w. ; (Boh. rudle wiosło; Bag.    PISMO, a , n. , mineralogia. (Boss. py40CJi0Bie; Eccl.

rudo» dyszel; Ger. ffiuber wiosło-, opud Sorbent r^obul;    py404'b.iaHie metalurgia; Boss. py40c.i0BHbn1 metalurgi-

ster ; Boss. py.ib, ba3 ©teuerniber. Sty r abo rudel, gu~    czny). RUDO WINA, y, ź., otok rudawy, fibmufjtgpr 6b

hernaculum. Klon. Fl. E 1. ster, instrument z drzewa i    ter. (Boss. py4a krew'). Z purchawki zastarzałej lance-

z ław rzezanych złożony, którym sternicy okręty kieru-    tern przeciętej surowica czyli rudowina wytryskuje. Berz.

ją. Olw. Om. 047. Rudel jest w tyle statku i wychodzi    Cyr. 2, 85. RUDOWŁOSY n. p; Alobrog. Zab. 8, 223,

za budę , którym sternik podług potrzeby kieruje; unie-    ob. Rusy, cf. rydzy. RUDOWOOZ, a, w., ber ffiiltljeit«

go są dunale. Magier. Mskr. Nad sternika Telona nikt    gütiger, wieszczek, który za pomocą rózgi wieszczbiar-

łepićj rudlem nie kierował. Bardz. Luk. 49. Gdy się    skiéj (23Ünf^elriitbe) i jej naginania, odkrywać ma żyły

morze wzburzy, Sam sternik do rudla zasiada. Zab. 15,    kruszcowe. Mier. Mskr. DUDY, a, e; Boh. rudy; śmia-

401. Każdy się krząta w nawach, wszystkich trudni    doczerwony, jak ruda, fdjnmjigbraun; Boss. py40*eiTbiä

brudnożółty; Croat. rud, -a, -o, chverszt sotidus, compactas ; Bag. rud, rudokossan , rudan crispas, rûditi crispare. RUDZIASTY, a, e, rudny, pełen rudy; Vind. rudoviten, poun rude, erjfMlttg. Rudziaste, śnieżne i z lodów wody są niezdrowe. Haur. Sk. 98.

praca, Rudel w sterującego ręku się obraca. Przyb.

ma-

Luz. 41. Okręty tak wielkie obracane bywają od ïuczkiego rudla, gdzie sternik chce. Budn. Jac. 3, 4. —

*§. Powiewa tam wiatr tak statecznie, iż przez wiele dni nie potrzeba żeglarzom ruszać rudla, abo też po-

RUFA - RUGOWAĆ.

RUINA - RUM.

161

RUFA, y, i., (cf. Germ. SRetf, 1. apud Slblg.); tylna część okrętu. Otw. Ow. 617. et 30p. et 152, puppis, Carn. kêrtna ; Croat. karma, kërma ; Rag. karma; Dal. karma; Bosn. karma, krrirna od broda; Ross. nopMa, brt§ £)irt« tertl;cil be3 ©d)ip ; (oppos. sztaba). Klon. FI. D 4 b. Fapr. W. 1, 564. Rufa, miejsce między zyzą i budą, gdzie idąc na dół zboże się zsypuje , a do góry idąc frokt się ładuje. Magier. Mskr. Nawodzą rufy k morzu, sztaby zastępują Krzywe brzegi, a kotwie okręty gruntują. A. Kclian. 146. Sam Kupido na rufie siedząc, łódką rządzi. Mon. 76, 4.- (u steru, u rudia).

RUFIAN, a, m., RUFIANEK, nka, m., demin.;

fijan ; Vind. ruffian; Croat. ruffian, rofian; Gall. ruffierj ; liai, ruffiano ; Angl. ruffian; obs. O&erb. vpfjton ; nastrę-czyciel nierządu, kurwigospodarz, ( cf. rajfura); Slov. swodnjk, (cf Zwodzicie!) ; Rag. opravitegl, (cf. oprawca)

Garn. er-

chów oddalacie, cerkwie pieczętujecie. Smolr. El. 29. Każdemu województwu nieznośna, widzieć swych posłów rugowanych z Rzpltćj. Leszcz. Gl. 74. Porzuć rozpacz, ruguj blady z serca smutek. Zab. 10, 233. Umiejętności dzikość i barbarzyństwo rugowały. Zab. 8, 5.

RUINA, y, £., rozpadlina, burzenie; Vind. podertja, po-dertje, konz, skonzhnost, ber fftntit, bte Mają grody swe groby i jak ludzie giną; Ludzie śmiercią, a miasta kończą się ruiną. Min. Ryt. 1, 297, ( cf. zguba). Ruiny, ob. Ropadliny, pustki. RUINOWAĆ , RUJNOWAĆ, ob. Burzyć, zgubić; n. p. Forteca ma być zrujnowana. Jak. Art. 2, 360. (zburzona). Pan mój do szczętu się zrujnował. Tent. 43. b, 13. zgubił, zniszczył na zdrowiu, lub majątku.

*RUKA, ob. Ręka.

ber Shtppler, £utreiuturtl). Rufian, nierządnik, co nie- OUKA, RUK1LW ob. Gorczyca, rząd chowa. Cu. Th. 958. Minister libidinis, rufian albo Tusian , jak niektórzy piszą. Mącz. Rufian znaczy nie-rządnika , który zamtuz chowa , czyli nierządowi innych nasługuje. Pilch. Sen. list. 5, 259. Rufianek, lenulus.

Mącz. Swoich tylko pochlebców i rufianów na godno- 1. RUM, u, m., (cf. ru ! Lat. rumor; cf. Germ. ritmpełtt , ści promowują. Siar. Ref. 55. RUFIANKA, i, £., kur-wigospodyni. Mącz., nastręczycielka nierządu , bte Śtupplc* rtlt ; Carn. ęrfijanka-; Croat. ruffianka, rofianka ; Rag. opravitegliza ; Slov. swodnice. RUFIANSKI, a, ie, od rufiana , Kuppler»; (Slov. swodnjckÿ ; Croat. ruffianszki ).

Wiara rufitfńska, lenonia ftdes. Mącz. Rufiański dom,

(ob. Zamtuz). Rufiańską trzymać, nierządowi drugich nasługiwać. Cn. Th. 958. $mremmrtl)fd)aft treiben; Carn. erfijaniti; Croat. ruffianim, rofianim ; Rag. opravgljati.

RUFIANSTWÖ, a, n., nierządny stan, jaawienie się nie-, rządem. Cn. Th. 523, bte £urennnrtf>fd)afLj Garn. erfijan-stvu ; Croat. ruffiansztvo, rofiansztvo ; Slov. swodnicfwj.

RUG, w., §. 1) rugowanie; Germ. bte SfttflC, baê bügelt,

RUKIEW , kwi, i; Rag. rigga , rikula ; Germ. bte 3îaitfe ; Lat. eruęa ; Gall. roque ; rodzaj rośliny strąki rodzącej, sisymbriim. Kluk. Dykc. 3, 80. Rukiew Hiszpańska, rezeda, ©pnntfdje lîaii* fe, SRejebe. Syr. 126.

©enuttpel) ; §. 1 ) trzask, hąlas; Sîttmor, Sctrm. ©etöje. Taki rum czynić, tak trzaskać, że ledwo sie nie zapadnie dom. Teat. 11, 102. Lepid rum słysząc, porwie się do broni. Cltrośe. Fars. 456. Usłyszy tęten i rum niebywały. Tivard. Mise. 5. Z takim rumem drzwi zamyka, iż mój domek aż się cały trzęsie. Teat. 11, 102. Kulig. IJcr. 71. —    2) Rum! interjection ru ! odgłos,

gdy co runie, bad ©erdnfdj bcS BufOmmenfinr^enó au^u* brmfert ; interjectio sonum ruinae exprimais. Cn. Th. 958. Zrzuciwszy wszystkę odzież, rum w pośrzodek wody! mediis irnmittilur undis. Zebr. Ow. 89, cf. plask, plusk' . Porwawszy się, rum przez las! Zebr. Ow. L55. czesze, w nogi, (cf. hajdaż).

inkwizycya. Cn. Th. 958. urzedowne badanie, roztrzą-'2. RUM, u, m. ; Boh. rum, (cf. Germ. 3Rinmnel, fîitmme» sanie, geridffltdjtc Unterfliegung. Na sądzie burgrabskim lep); Slov. rum, starć stlućenć kamenj zednj ; [Jung. ko-bywa badanie, co zowią rugiem , o zachowaniu obyczajów każdego mieszczanina. Sax. Porz. 59. Często mówiono, jakoby zbójcę uspokoić; wszakże, iż rugu szlachta nie chciała między sobą mieć , trudno było wymacać winnego. Biel; 546. Początek każdego trybunału, zdawna rugi trybunalskie zwano. Sejm.. Gród. 2, 182.—

§. 2) Rug, karb, zmarszczek, bte Słitttjel ; (Croat. ru— gàm ; pHcare, caperare), cf. Lat. rugare. W rugi czoło zbierasz. Mon. 70, 157. Puściwszy z czoła pomarszczone rugi. Pot. Arg. 260. Twarz odmienię, na czele pokar-buje rugi. ib. 157. — Fig. Szedł na pokój jakoby wyprzę-żony % pługu, W uszach trąb, bębnów szumu, w głowie pełno rugu. Pot. Arg. 311. RUGOWAĆ, - ał, - uje, cz. cont., §. 1) inkwirować , indagować; (Germ. rügen;

Suee. roją ; Isl. raega ; Tatian ruagen , ruogen ; cf. Lat. rogare), gcridjtltd) Uttterfndjen, tnqittrtren. Rugujmy się, co kto królowej winien, kto obraził słowem abo wzrokiem, niechaj pokutuje za to. Gorn. Dz. 114. — §. 2)

Rugować, wyrugować, odrzucać, odłączać; entfernen, oertreiben. Więzicie nas, z urzędów rugujecie, z ce-

romlós, ńj rorrdâs; Vind. kupcz podertega sida; Ross. uaMt,, xJtaiiocTb, Mycopii, meóeiib; gruz rozwalili, ber 6d)ittt. Rudus, rum, t. j. stara materya, tak kamienna , jak cegielna z rozwalonego budowania. Mącz., kupa gruzu ; Boh. rumiśte. Miasto obrócę w kupę rumu, który leży na polu. Radź. Mich. 1 , 6. Leży Samson , przywalony rumem. Pot. Jow. 56. Ot bez dachu ozdoba muru wspaniałego leży w rumie. Bnrdz. Trog. 182. Z tych kościołów jeszcze drugie całe stoją, a drugich tylko rumy znaczne ludzie ukazują. Groch. W. 188. Ziele to znajduje się na starodawnych rumach zarosłych. Syr. 575. Idą w rumy cne miast#, drugie ogromnemi Ciosy dźwigają się z ziemi. Nar. Dz. i, 27. Troja sławna poszła w rumy. Zimor. Rox. 318. Zbawiciel widząc, iż mury Jerozolimskie z kościołem oraz zburzone , I w mm zwalone miały być obrócone, Zapłakał gorzko. Odym. Św. 2, M 5. Dziury zbitego jem wypełniono; humo ßmogue. Krom. 418. Zpychali nieprzyjaciół z góry zamkowej drzewy, kamieniami i rumem muru potłuczonego. Stryjk. 455. Rumu bardzo

muru rumem i gn»-

StowniK Lindego wyd. 2. Tom T.

21

162

RUM - RUMEL.

R U M E L E G - RUMIANY.

mu rumu

ru-

*RUMELEC, lea, m.

czerwony,

wiele jest, my nie będziem mogli budować muru. 1 Leop. 2 Ezdr. 4, 10. zwalisk.

3. RUM, u, m,, wolne miejsce ; Germ. ber 9îaum, fret; e taut ;

(Goth. rum ; Ottfried. rumo ; Svec., Dan. et Isl. rum) ; ber ; Sorab. 2. ruhm, (rumne przestronny; Sorab. 1. rumnofez spatium, rumné, rumnofcziwé spatiosus) ; Vind. prestor ; Croat. proztor, (ob. Przestwór). Przed cesarzem idąc, rum mu czynią. Star. Dw. 41. (rumowali). Marszałkowie rum czynią. Pot. Arg. 833. Kłok. Turk. 236. Pnie się przez gmin , jednych potrąca , drugim łaje , że nie czynią. Boh. Kom. 2, 242. Rum żelazem sobie uczynił. Tward. Wl 99. Zab. 4, 506. (przebił się). Dawszy rum ku przejściu ciasny. Tward. Mise. 32. Gałuszą zbyt: lud wrzaskiem, powrozy turkotem, Woda klaskiem haniebnym, rum powietrzny grzmotem. Zebr. Ow. 283. przestwór, przestrzeń powietrzna, ber Sltftraitm. — (4. RUM Moskiewski, rapontyk. Urzed. 263. Rum Turecki, rheurnbarbarum. Sienn. 195, Vind. rabarbara ; Ross. et Eccl. pcBGHb.' Graec. gyov, bie 9ïl)aIJarber. 5. RUM, wyskok z soku trzciny cukrowej, destylowany. Krumt. 555. Pam. 85, 1, 1088.' ber tat, M). — RUMACYA, yi,

i., prowadzenie od prawa nakazane. Cn. Th. 958. geridjt* lid; aubefofdeite tamung eines 0rt3. Którzyby rumacyi przed banicyą aktorowi bronili.... Vol Leg. 5, 83. Ru-macya, branie się precz, przenosiny, ustąpienie, wprowadzenie się, ob. Rumować się.

RUMAK, a, m., (cf. tlebr. "pi egua); suponuję, gdy to słowo nie ma terminacyi Słowiańskiej, że musi być origine Tatar. ; takowy koń nazywał się dans le tems de la chevalerie un destrier, un palefroi, Lat. palafredus. Czart. Mskr., przedni koń Turecki, eilt trefflid;e3 Üürfi* fd;c3 fKoß; cf. Vind. rainifhar, cf. Bag. bedev, (ob. 13c-dewie, cf. Boss. arpaaiairB, cf. dzianet). Jakie też to z tak licznych zwierząt sądzisz zwierze, Co pierwsze przed drugiemi słusznie miejsce bierze? Ja mniemam, że ów rumak, stad Nalolskich plemię, Który na dźwięk trąb, uszkiem strzyże, grzebie ziemię, I wesoło poryża, i w krwawe gonitwy, Starłszy zbrojne szeregi, mężnie schodzi z bitwy, Lub z szranków wypuszczony z bystre-mi dzianety, Wabiąc wiatry na zawód, pierwszy sięga mety, 1 panu, co go karmił, w pięknym wity lesie Zwycięzca na łabędzim karczku wieniec niesie. Kar. Sat. 3, cf. Bibl. Gd. Job. 39, 24, (ob. Koń). Zartkonogie maki, okryte dywdykiem Wzorzystym i szkarłatem. Pilch. Sen. list. 2, 426. Rzutniejsze konie i żywsze rumaki Tył nie jednemu pomalują błotem. Jabl Buk. Bob.

RUMEL, a, et u, m., pewna gra w karty, pikieta, SRitmmeb pi (fet. Mon. 76, /28. — Prov. Trafił w rumel. Rys. Ad. 66. Pot. Arg. 265. w notę komu trafić, w notę ugodzić. Kosz. Lor. 113. et 482. dogodził mu, er l>at3 gut getroffen, gerabe red;t getroffen, auf ein §aar, jur regten 3eit- Wiele zależy na sposobnym zażyciu okazyi : to jest , co owo mówią: w rumel trafić. Lub. Roz. 108. Właśni© mu w rumel fortuna trafiła. Chrośc. Fars. 471, ( cf. w' rym trafić). — Dom jego do kordegardy rumel w rumel podobny. Teat. 11 , 124. kubek w kubek r eiuanber fo ćtynltty, tote ein tëÿ bem anbern. Ru-mel w rumel podobien do swego wuja. Teat. 23, 8.

[Rumeliota, mieszkaniec z Rum-ili; ein S^umeliote. 2]; n. p. Pers (umie) wziąć dzidę, Rume-lec przypasać do broni, Zwartych żartko Arabin zażyć w miejscu koni. Tward. Wf. 201.— [§. Transi. Rumelec, ruml, koń z Rum-ili, ein fferb auS 3îum-tlt. I na wóz kładą kryty w sześć bielszych od śniegu Zaprzężony ru-melców. Pot. Wojn. choc. 504 — 2]. Niech się Tatar bachmatem, rumlem Turczyn szczyci, Lekkie oba do biegu, cudne sa w kibici. Pot. Pocz. 408.

RUMIANEK, nku , m., RUMIEŃ, ia, m., RUMIAN1EC, ńca,

m., (z Łat. Romanus ), ziele, anthémis, Kamille; Boh. rmen . hermanek; Sorab. 1. hermanki, zahrodske her-manki ; Vind. kamilza , kamelza ; Garn. gomela , gomę-lèze ; Croat. jabuchnyak ; Dal. komonika ; IJosn. komo-nika, romonika, raman, roman, rriman, ravna ; Boss. pOMauina, cf. romanek; prócz ogrodowego, Rzymskim zwanego, jest i krajowy, wszędzie u nas rosnący. Kluk. Roił. 2, 250. Pachnący 'rumienek. Urs. Gr. 587. Psi rumień, rumieniec śmierdzący, cotula foetida, ^ufjbille, ftiltfcnbe Kamillen. Syr. 705. Urs. Gr. 586. Rumian far-bierski; Boss. ntiymimKi, nynaBiia, nynaßiniKB, ob. Pępawa. RUMIANKOWY, RUMIEJNKOWY, a, c, od rumianku ; Boh. rmanowy; Garn. gomçlèzhn; Sînmifleit * . Rumienkowe kwiecie. Syr. 892.

RUMIANIAWY, a, e, czerwonawy; Bag. narumen , rut^Itd). Bylica ziele kłącze puszcza rumianiawc. Syr. 720. RU-M1ANOSC, ści, z. ; Vind. erdezhnost, erjaviza ; Boss. pyjiHHOCTt ; Eccl. pywanciBO; rumieniec, czerwoność twarzy; bte ©eftdjhh'ôtlje, IRßtfje ber 2Bangen. Rumianość zdrowia lice krasi, Zab. 15, 113. Krew' »ię w nim burzy, twarz całą oblewa niezwyczajną rumianością. Pilch. Sen. gn. 110. Kwiat rumianości i wdzięczności padnie małą niemocą. Sk. Kaz 654. Wstydliwość w jej jagodach wielką rumianość żarzy. A. Kchan. 539. Pot. Syl. 220. (raki piecze). — Transi. Już Tytan rumianością zdobił niebo. Tr., bte $ttnmeI3rÖtf/e. — Rumianość potrawy. Tr. brunatność, bte Sraunrotfje, baô SBrauue an einer ©petfe. RUMIANY, a, e, RUMIANO ad ver b., RUMIANUCHNY , RUMIENIUCIJNY , RUM1ENIUŚKI - intensiv.,

(osobliwie o cerze), rotp (bfoitbcrś OOIU ©efidjte); Bosn. rumen , rusi, crrigljen ; Bag. rumen rubicundus, pur-pureus; Groat. rumen, rubicundus; (Cum. rumin, ermen * żółty); Vind. rumen₇ roshnofarbast * różany ; Eccl. py-MflHUH, pyMaoBHAmaił. Gdzież ów alabaster czoła? gdzie wargi, jak koral rumiane? Mon. 70, 385. Już i farby białej z rumianą stoezonéj , I siły i dużości nie ma przyrodzonej. Otw. Ow. 123, Usteczka rumieniuchne. Groch. W. 560. Wstydem rumianiuęhnym okrasiła lice. Zab. 16, 84. Weg. Wszystek śliczny i wszystek rumiany, By śnieg z szarłatną farbą pomieszany. Groch. W. 331. Ester była rumieniuchna, jak piękny kwiateczek. Radź. Esther. 15, 8. Bardzo rumieniuśki. Pieśń. Kat. 45. Rumiany wstyd twarz mu zapala. Hul. Ow. 90. — Transi, ad alia: Czerwony, rotlj. Zorza wstając rano farbować zwykła sobą powietrze rumiano. Otw. Ow. 216.— Certy z okuńmi upiec rumieniuchno. Bielaw. Myśl. F 2. bru-

RUMIEŃ - RUMOWA G.

RUMOWNY - RUNĄĆ.

163

natno, braun gefotten. Rumiany sos, rumiane mięso.    tać, wyprzątać; Germ, raunten, tom nutzen, Çlafc ma*

Wiel. Kuch. A%1. ■— (RUMIEŃ, ob. Rumianek, ob. Ru-    d)en, megrâumen; Sorab. 2. rumowascb. Tedy zabawiony

mieniecj. — RUMIEŃCZYK, a, m., dem. nom. rumie-    Mars byl w Ameryce, rumując świat nowy bitnym Por-

niec, eilte îletue ©efi^têrôt^e. Gdy się gorzałki napije, ru-    tugalczykom. Tward. Pasq. 92. Z rozpaczy tor sobie ru-

mieńczyków nabiera. Perz. Lek. 237. Widział ją w ru-    muje przez strzały i miecze. Leszcz. Class. 58. Żelazem

mieńczykach rozmamaną lezącą, ib. 10. RUMIENIĆ cz.    sobie urumować wrota, Albo do śmierci albo do żywota.

dok., urumienić, zarumienić dok. ; Vind. erdezhkati ; Ross.    Tward. WŁ 60. Wyrównajcie drogę, urumujcie ją, zbierz-

pyMHHHTb, paspyMAHUTŁ, pa3pyMaHt>iBaTŁ ; rumianym czy-    cie każdą zawadę z drogi. Radź. des. 57, 14. Stanąwszy

nić, czerwienić, riftÿeit (praecipue de vullu). Taka więc,    prawie Smoleńskowi w oczy, Ugania Moskwę, i szańce

kiedy twarz urumieniła Na świat wychodzi żona Tytono-    rumuje. Tward. Mise. 12. Aleć gdzie indziej drogę fata

wa. P. Kchan. Jer. 104. (uróżowała). Wcześnie na twa-    słały, I nad ów wyższy stopień rumowały. Tward. Mise.

rzy wstyd zatarty, Nie rumienią czoła szpetne żarty. Hor.    75.    Kazał    z obozu wszystkie zawady    rumować. Warg.

2, 60. Ja się mego kochania wstydzę i rumienię. Tent.    Cez.    194.    Z skały krwią zbroczałego    nakoniec rumuje,

4^6. d, 33. id) ervötpe babesj.    Bladą twarz jak    rumienić.    dejicit.    Zebr. Ow. 24. (zrzuca). — §. Dom jego rumuje

Sleszk. Ped. 52. Krwią, która    z rąk jego przetartych pły-    a łupi,    1 Leop. Math. 12, 29. (wyłupi. 5 Leop.), plun-

neła, rumienił wapno. Dirk. Sk. E 5 b. Zbladłem raz,    druje, wybiera, auttylunbent. Rumowa! lichwiarz wszys-

to.znowu rumieniłem się, sto razy zmieniła się twarz    tkę majętność jego, i rozdarli obcy prace jego. 1 Leop.

moja. Teat. 3. c, 7. Gdy wejrzysz w ludzki» sprawy, ja-    Ps. 108,11. (szperował. 5 Leop.). Będą rumować a szpakowe zwierciadło ; Poznasz, gdzieć się rumieni, a gdzieć    rować dom    twój. 1 Leop. o Reg. 20,    6. fprzeszperaja

też nabladło. Rej. Zw. 29 b. —. §. Rumienić potrawę    dom    twój.    3 Leop.). RUMOWAĆ się    recipr., brać się

jaką, ob. Przyrumienić; n. p.    Rumienić masło,    tłustość ,    precz,    vasa colligere. Macz., ruszać się z miejsca, pro-

alboli też zrobić rumiany sos, rumiane mięso,    także ru-    wadzić    się precz; megjiefen, (id) megmacibctt, madjClt,

mienić pieczyste, zrumienić ciasto. Wiel. Kuch. 427. RU-    (ob. Rumacya). Z ojcowskich grodów się rumuje syn Jo-

MIEN1EĆ neutr., rumienić się, rumianym się stać; Vind.    wisżow na ziemię, desiit. Źebr. (hu. 23t W szatę świetną

erdezh gratati; Rag. rumenittise ; Croat. rumenimsze ;    ustrojony W Cykańskie rumuje się Hymenem? strony,

Bosn. rumenitise; Ross. pyMHHiTB, «pacutTŁ, nonpa-    digreditur. ib. 245. Za twą sprawą dobrze będzie, Błąd

ch-Łtł, rotl) werben. Rumienieją, którzy się czego wsty-    się urumuje wszędzie. Kanc. Gd. 284. RUMOWNY, a,

dają. Petr Et. 282, cf. raki piec, cf. pełgnąć wstydem.    e, obrotny, obracający się, bemcgltd). Świat zemdleje,

RUMIENICA, y, z., cyprinus rutilus, ryba bardzo do    jak wiersz usłyszy czarowny, Jowisz się zadziwuje, gdy

płoci podobna, tylko że ińa czerwone obwódki oczu.    okrąg rumowny Niebios się nie obróci. ‘Dardz. Luk. 102.

Kluk. Zw. 3, 1/5. bûë 9îotI)ange, etn §t)*dl. (Croat. rume- *RUMRYCHT; n. p. Był wielki rumrycht a szemranie o nim nicza minium; Rag. rumenizza » cynobr). RUMIENIDŁO,    między tłuszczą. 1 leop. Joan.l, 11. (murmur multum

a , n. ; Vind. rumenilu; Croat. rumenilo, lepoticza ; Bosn.    erat. Yulg.) gw-ar, ©erebe, ©etmtrmel.

rivam trudere, rinènye trusio , praecipitatio, rinyen tru-sus, praecipitatus, cf. romnanje * trud, praca; Rag. rin-nuti, porinnuti impellere, praecipitore, rignîvalaz impul-sor, gruhnuti ruere, (cf. gruchnąć) ; Bosn. rinnuti impellere , trudere, ronili dejicere (cf. ronić), srrinuti, sar-nuti (cf. sarna), zgromignatise ruere ; Ross. pyxHyn», py-XHyTBCH , pBUiyTBCH , B03pBIHyTB , HH3pBIHyiBCH , pyiUHTB-ca; (Eccl. funnv.Tii, pkain, pliio trącić); (cf. ru ! cf. Lat. ruere); runąć, z trzaskiem i grzmotem się obalić; (Croat. urussùjemsze corruo, urusslyiv ruinosus) ; raffelnb (Unfällen, mit ©eraufcl) Dtrtftur$en. Starodrzcsny gdy dąb zetną w lesie, Potężniej runie, im wyżej wierzch niesie. Kchow. Roz. 107. Ogromna skały urwą, strącona z góry wierzchu, runie z gromem do dołu, runąć przysparza gromu. Staś. Num. 1, 148. W wodę runąwszy, łodzi płynącej dociekła ; insilit undas. Zebr. Ow. i 92. Runęły dżdże tak wielkie, że ... . Birk. Dom. G 4. lunęły. — §• Za tym runą słodkie łzy. Birk. Dom. 117. hojnie się leją, fließen, reieflieb ftromen. — §. Transi. Trzaskać, fra* $en. Pod Pitona trupem szkaradnym ziemia runęła, Z dźwięku Etna daleko zawyła. Tward. Raf. 17. Przy dzię-kach bogu po zwycięztwie działa runą. Jabl. Buk. T b. Ledwo wyjdzie, owże głos na kształt gromu runie, Za-

rumenillo, ęergljenillo ; Rag. rumenillo, (rumelka » pur- RUNĄĆ med. jedntl. ; Carn. obs. rinem trudo ; Croat. rinuti, pura); Ross. pyatflHu; barwiczka , iRonge, rotÇe (sdjminfe.

I muszczki i kamfory i pachnące mydła, I które dziś z Sabei wożą rumienidła Rozkazała gotować. Tward. Pasq,

10. RUMIENIEC, ńca, w., RUMIEŃ, ia, m., RUMIEŃCE, ów plur. ; 1) Ross. pyjiaHeifB, Kpacna, (pysiarme okrążek cyckowy); rumianość twarzy, bte SRctfie beê @C*

)t^)tê. Wdzięczny jej rumieniec róże przechodzi. Tr. —

(2) Rumieniec ziele, ob. Rumianek),

RUMINOWAC co cz. niedok. , z Łac., rozbierać u siebie, roztrząsać w myśli;’ überbenfen, nadjbenfen, überlegen bety ftd) tlt ©ebanfeit. Ja, co mi się zda, co myślę panowie,

Powiem, ot te uw?agi ruminuję w głowie. Bardz, Luk.

157. Jedzie długo w milczeniu, ruminując w głowde, A że już o tym myśli nie da uznać w mowie. Banial. G 4

b. Przychodzi w postawie tajemnicę ruminującego. Min.

(T

Ryt. 1, 15. Wszystko w sobie tak ruminował, Żeby zaś uczyniwszy dobrze nie żałował. Pot. Arg. 200. Tward.

W. D. 44. Żarn. Post. 3, 135.

RUMOR, u , m., z Łac., wrzask, rum, hałas, trzask, rozruch; ©etöfe, Sarrn. Po tej mowie wszczął się rumor, który spokojność izby mieszał. Dyar. Gród. 49. Dom podcięty z ogromnym rumorem się wali. Tward. Wi. 92.

RUMOWAĆ cz. niedok., urumować dok., rum czynić, uprzą-

164

RUNO - RUPIECI.

RUPTURA - RURA.

51. W tym runął z nieba haraburdy ; Sorab. i. starć czapor; Vind. rapatia, roba-— §. Pszczoły wszystkie tia, menfbi roba, paludje). Trochę domowych rupieci.

Zimor. Siei. 244.

drży ziemia .... Tward. Pa głos .... Odym. Św. 2, N

runą na znak trąby króla. Zab. 12, 230. z szelestem głośno ruszają, fte firomeit Derkę mit ©erćtufcD- — Fig.

Pod srogim ciosem ojczyzna runęła. Teat. 44. d, GO. upadła, obaliła się, ift bin(jefhir$t. Potęga bez rozsądku swym ogromem runie ; ruit mole sua. Hor. 2, 47. Kniaź.

%. Runąć się na kogo, z trzaskiem rzucić się na kogo, RUPTURA, ob. Przepuklina, kiła, wypuklina, przetarcie, plöjjltcD über einen Verfallen. Runęli się na niego umysłem przerwanie błony brzuchowej; ber 23rucD, 3)armDntcD ; Boh. tym w aby go zabili. G lia. Wych. HI. Wziąwszy miecze, keyla, prutrż ; Carn. kila, rcsvytje ; Croat. killa; Dał.

pridor; Rag killa, pridor; Bosn. puklina; Sorab. 2. bruch; Sorab. 1. pżekluszneno, pżepuknenofcż ; Ross. Kima, KHa-na. Rupture mający, Vind. lomliu, pokliu ; Croat. killav, killavecz; Dal. hillav, hillavecz, pridart; Ross. KimaciUM, KimonaTufi, kv.ihk% ; Eccl. e4HHoarpHLiö. Ruptury dostaję Croat. killavem, okillujem, okilavam. RUPTURNY, a, e, od ruptury, 23rucb ». W pasie jego rupturnym czerwonych złotych szukali. Sak. Persp. B 3 b. Pim. Kam. praef.

Pobrałam z sobą matczyne rupieci. Pot. Syl. 122. Pełne zawsze u niej kieszenie klejnotów, rupieci różnych, kolczyków etc. Teat. 1, 119.— §. Młodych chłopców przedziewczyli, wyrżnąwszy im męzkie rupieci. Bardz. Luk. 2, 2, cf. członek męzki, cf. stroje.

runęli się na niego, i zabili go. ib. C 5 b.

RUNO, a, n. ;    Boh. mino, raunj kfiże ; skóra z wełną;

Vind. runja *    kosm; Croat. runa vellus, runysszt; Dal.

runar viilosiis ; Rag. run floeeus laneus, rùgna pt/w*, ru-un vunnee vellus, rùgnav hirtus, zârùgnaviti, rugnaviti hirsutus fieri; Bosn. rugne pilus, ru g, vunne vellus, ru-gnav » kosmaty; Ross, pyno ; (cf. Cerm. obsol. ratütett rznąć, zkąd bif Gluten); skóra z wełną, ba? ftltefS, ein Çett mit 28i)Ue    baranf. Położę runo «bo wełnę na podwo-    RURA,    y,    z.,    RURKA,    RURECZKA,    i,    z.,    zdrobn.,    każde

rzu. Sk. Zyw.    1, 405. Argonautów ift z Grecyi do Kolchis    dęte    obdłużne    narzędzie,    z    Nietn,    bte    SRoGre;    ba?    9îi>Dr*

runo żeglowali. Stryjk. 70. ba? ßolbene $Iicß.    d)ett; Boh. raura, trubka, trubićka (cf. trąba), trubice ;

runa. Skrzet. Pr. Pol. 2, 272. Wyrw.    Sorab. 2. rorra; Sorab. i. rora, rnrka ; Cum. ror ; Vind.

ror, rorizh, shlebizh, slilieb (ob. Żłób), sblebizhek, zieu, zcu (ob. Cew), zieviza, zeuzhik, tershou; Croat. czev, sieb, slebich, slebichek; Rag. zjov, zjeveizza ; Slav. civ; Ross. Tpyóa, Tpyóita, ciBO-iii, ctbojiiicł. Rura wodna. Sk. Dz. 087. trąba, bte 2Baffcrrót»re; Boh. raura; Ross. BOAOBatKKU. Woda rurami prowadzona. Star. Dw. 4. Z stu-driicy, która była przed miastem , ciekła woda rurami abo żłoby od południa do miasta. 1 Leop. Jud. 7, 6. . Rura szpetna piękną wodę puszcza ; kto potrzebuje wody, szpe-tnością się rury nie odraża. Sk. Kaz. 216. Woda we dwóch rurkach z sobą spółkujących w obudwóch równą ma wysokość. Hub. Wst. 124. Rurka w beczce do uta-ezania wina. Cr esc. 345, (cl. czopek). Rurką u bantfasa ciekła woda na jedno miejsce półgodziny. Syxt. Szkł. 293.

przez którą opalonego knota zbytki odchodzą. Dasyp. N n, Sorab. 1. lampowa trubka. Rozmaite rurki i rureczki cyrulickie, n. p. do naspryco-wania macherzyny, do pompowania uryny etc. Czertu. 24 - 29. Rurka aptekarska do podkurzania by, w uszy, podkurzaczkn. Cn. Th. 955, (ob. ‘Treść, 'treska, Trestka). — Anat. Rura, kość goleniowa. Krup. 1, 154. piszczel, ba? ©(Dienbftn. Rura udowa. Krup. 1,150. Rura łokciowa. Airch. Anat. 109. Rura w pieczeni, ber 9ii)bi'fltod)Cn. Próżno, nie odmieni psiej żadna rzecz natury, Bo ten choć syty mięsem, pogląda na rury. Zcgl. Ad. 213. Pot. Pocz. 157. — Rura na dalekie pojrzenie, filt 6cDeroDr, ob. Dalekowidz. — Z ust twoich, jako rurą do uszu moich, myśl twoja do mnie przyszła. Sk. Dz. 1036. (jak kanalikiem,. trąbą, lejkiem). Gardziel czyli rurka oddechowa. Brzost. Duch. 39. Rura, którą tchem groch, kule rzucamy, Cttt SlnferoBr. Cn. Th. Rura u strzel-chownych. Smotr. El. 8. markotno wam, że mają tyle by, ber £atif; Boh. hlawne, hlawen, (cf. głównia). Tryna

z pod świdra, gdzie rury kręcą. Torz. Skt. 255. Dmuchałem wprzód w rurę, czy nie nabita. Alb. na Woj. 11. ‘Rura tabaki, rola tabaki. Dudz. 29. eine 9îoflc

. po złote Order złotego

Ceogr. 249. — Allegor. Gdyby łaskawa fortuna , co bez brzytwy innym goli, Dała strzydz swe złote runa Mym życzeniom po jej woli. Zab. 8, 121. Pod złotym się runem wilcza sierć chowała. Blaź. Tłum. A 4. (nie wszystko złoto, co się świeci). — §. Aliter: Posłał papieżowi runo abo włosy pierwsze synów swoich. Sk. Dz. 674.

Pim. Kam. 10. bic crfleit (paare, 'Md)Daarc.

RUP', ia, m., RUPIE plur.\ i Roh. raup » owad; Slot. rup, obad asilus, tabanus; Vind. ripczh »gryzący; Bosn. rup-pa foramen, lustrum, horreum, ruppięe ireutus\ IIoll. ruype, roepe ; Lolli, roupe ; Inf Sax, 9lnpe ; Germ. 9îau« pc ; cf. Lat. repere) ; robaoy w żywocie. Cn. Th., 2Bur* mer tut Scibe, in beu ^mgetreiben. Jeden gatunek robaków, podobieństwem do owsa lub żyta zbliżający się, lubo w rzeczy drobny, ale w mnóstwie bardzo liczny, Lampowy nosek, rurka najczęściej w prostej kiszce kłębami się mnożący, nazy* wają rupiami. Perz. Lek. 188, (cf. glista). — §. Rupie końskie, czerw' koński, w brzuchu końskim. Syr. 548,

Sorab. 2. schpundri; Carn. shpundri; Croat. kćrssel.

5îojht)iirmcr, 28imiter im (Ehigemeibe ber $ferbe. Podróżnik ziele rupie albo czerw' koński morzy i wywodzi. Syr.

1161. Rupie i glisty w jelitach konie miewają. Końsk.

Lek. 56. Sieczka z otrębami pomieszana rupie w brzu-•hu końskim płodzi, llipp. 51. Trą mu brzuch, jako szkapie na rupie. Bej. Zw. 0 1 b. — g. Transi, fig. Rupie , frasunek, zgryzota, mól, Świercze; Stummer, ltagcn« ber 2Burm, Ôarrn. Każdy ma swoje rupie. Rys. Ad. 27. krżdy ma swego mola. RUPIĆ cz. niedok., kąsać, gryźć ;

Vind. ripiti, najeit, betjklt. Cn. Th. — Transi. Rupie mię co, trapi mię, frasuję się. Włod., c$ ntad)t mir Stimmer', f? ttmrmt tlticD. Rupi was honor przełożonych naszych du-

w nos, w zę-

znaczenra.

RUPIECI plur., stare graty, stare nikczemne ruchomostki, sprzęty; toimcleę, ©criimpel, Rummel; (Boh. et Slov.

RURACZEK - R U R MUSOWY.

R U R N I C A - H U S I N.

165

wprzód wody nabiera, i drugim skrzyniom przez rury rozdaje. Cn. Th. 955. w ododzielna skrzynia, ber Sltnb« I)ont, ber grojk SBafferfaficn, ber ben 9iobren baê SBaffer witt^eilt. Rurmusowe koło. Cn. Th. 955. Rurmusowy rów, kanał rury. ib. Za Augusta pokopano wiele stawów, które można było każdego czasu wodą napełnić, przez łoża rurmusowe. Pilch. Sen. list. 2, 156. RURNICA, y, i., baó ßltblfäß bcptn 2)ifiiHiven. Pospolitych pokryw rury prowadzimy przez wodę nalaną w beczkę, pospolicie rur-nicą zwaną. Kruml. 56. Z rurnicy często, ile kiedy sie zagrzeje woda, odmieniać ją, a innej według potrzeby przylewać. TJuur. Ek. 110. RURN1K, a, m., miejsce, którędy rury wodne prowadzono; ber £)rt, n)0 bte ®a[fer* rblireit bttrd;ge^en. RURNY. a, e, od rur, 9îôl;rett-* ; Boh. raurnj ; Croat. slebnj ; Boss ctboiobuh. Rurna czasza, misa, panew', w którą woda z cewek stryka , a z niej w skrzynię opada , croter. Cn. Th. 960. Rurna albo rur-musowa cewka. ib. Rurny słup, w którym cewka wodę w skrzynią puszczająca, ib. RUROWY, a, e, do rur należący, 9îo(ir *. Kość rurowa, ber Stobrfnodjcit. Tr.

Zabi. Zab. 45. Tyś wielkim rę-

frûf ; (raczéj tutuniu). — \. Rura m. et z., * gap', tępego umysłu, ob. Rural; ein üfcölpel, ein CśinfaltSpinfel. Ona pasyami togo rurę Błażeja kocha. Tent. 54, 19. Fran-towicza postrzygłem na jura , Taki z niego dziś patron , jak był przedtyrn rura.

kodzieł dawnych szacownikiem ; ja rura. Zab. 13, 253.

— (RURACZEK, czka, m., narzędzie do mieszania roztopionych kruszców, z Nicm., ber Sîüljrliafen, jum Untriift* ren ber gefdjmoljenett SDłetaKe. Tr. > RUBAJZ, RURAJZA, żelazny niby drąg, na końcu zgięty, którym hutnicy śkło w tyglach wzruszają i mieszają. Torz. Śkl. 30. Gdy się śkło w tyglach dobrze zpieni, na ów czas go hakiem żelaznym czyli rurajzem dobrze skłócić. Torz. Skl. 154.

Gertn. 3ittl;reifen. — §. Rurajzy w hucie, flaszki długie do oliwy. Magier. Mskr., lange Oelfläfcfydjcn).— RURAL, a, m., . albo z Łac. rus, ruris, albo od słowa rura, w znaczeniu gapia nieokrzesanego « grundychwał, gbur, ciii Skitcrtßlpcl. Chłopięta gdy rurala obaezyły, tak jako zwykły, gdy się im kto nic zdarzy, ani upodoba, jęły mu się przypalrowaéa jakoby wróble około sowy, dziw dziw dziw dziwować. G liez. Wyvh. H 7 b. Witaj bracie RUS, a, m., gra niejaka w karty, eilt Martcnfpicl. Trzeba rurała, dawnośwa    się    widziała?    Glicz. Wych, ib.— RU-    skrzętnym staraniem, gdy pora użycza, Rrobować róż-

RALMA,    i,    z.,    faluyka,    w    której    rury do flint robią.    nvch losów i w rusa i w bicza, liras. Sat. 105.

Os. Żel. 76. eine 0d)ii'f3voljvfal>nf. RURFLET, u. rn., głos RUŚ, i, z.; (Boh. Rusy; Vind. Rufiansku zharslvu, Ruska

pewny w organach. Magier. Mskr £)rgel. RURKOWATY, a, e, •— o edierb., na kształt rurek, pełen rurek, kanalików, rofyrig ; zievast, (cf. żłobkowaty); Hoss. TpyC'iaTbtîi, CTBOjiOBaiwił, CTBOJIHctmH. Rurkowały kamień, 33etltI’Vl!d)ftein ; złamanie kości leczy, sprawując spajanie. Krup. 5, 151. RURKOWY, a, e, rurkę mający, tuit einem 9ïü^rcl)cn oerfeljett. Pokrywa rurkowa, banie rurkowe. Kruml 51. et. 54. BURMISTRZ, a, m., koło rur wodnych chodzący, ber Sioljntteifłer, SBntititenmeifłer ; Boh. raurnjk; Slov. studni-kar, ktery studnè kopę, (cf. studnia); Vind. studenski rnoisler; Slav. bunarexia ; Boss. ipyGonnitirL, BO^onpit-boacivb; E>rl.    Kjm,ła3eK()nare.ib. Aguilex, któ

ry źrzódeł umie dobywać, rurmislrz albo wyrinjdywacz wód. Mącz. Dmoch. U. 2, 243. do rurmiśtrza należący, 9(üljriliei[tcr « . Rurmistrskie prawidło, narzędzie do poznania położenia wody. Wind., libra aquaria. Cn. Th. 955. bte ©affermage. RURM1STR-STWO, a, ri., RURM1STRZOSTWO, nauka lub sztuka rurmistrska. Wlod., bie ©afferleitititgSfmtfl ; Boss. B040-npoBO/tCTBO ; Eccl. tua^mciionaTcabCTBO. m., wodociąg, albo młyn wodę podnoszący, pchający, lejący dokąd. Cn. Th. 955. bie ©ûffeilcümtg, aqueduc. Staś. Buff ; pompa. Dudz. 56. Solsk. Ar. 155. Trzy główniejsze rzeczy uważać się mają w rurrnusie, t. j rury, klamki i bieguny. Biegun , jest to walec podstawy kołowej , mogący przebiegać wnętrzną objętość rury, która nazywa się samo ciało; klamka służy do otworzenia i zamknięcia na przemian przechodu dla wody; ciało rumu-su jest rura, którą biegun przebiega. Jak. Mat. 5, 407. Rurmus ciągnący, anilin aspirans ; deptający, calains. Jak. Mat. 3, 408. RURMUSOWY, a, e, do rurmusu należący. Wlod., ©afferleitmtgê * . Rurmusowa skrzynia, która

bie 9ïohfli'te in ber    scrnla, Rutenska deshela » Rosya » Moskwa ; cf. Boss.

pycx = rusy) ; 1) Germ. SleuÇen, Boxolania, Buthenia, Vind. shlicbast,    Bussia; Croat. Buszka, Rutenzka zcmlya ; Hang. Orosz-

orszâg. Ruś wykładają od rozsiania; bo naród Ruski tak s:e bardzo rozsiał, że wielką część Europskiej i Azyackiej Sarmaeyi napełnił, i przetoż je Grecy gkoqos, jakoby rozsiane zwali. Biel. Sio. 13. et 36. Biel. Hst. 427. Slrtjjk. 109. Giuagn. 10. A'ar. Hst. 2, 48. Boliorycz. Ruś pod> kniaziem Moskiewskim Białą Rusią nazwano, ©eip 9ien« pen, a te, która do Polski należała , czarną. Gwagn. 523. 0d;mar$ iKeußeit. Trzecia czerwona Ruś,    9}enßen.

RURMUS, u,

Gwagn. 325. — %. Na Rusi pełno czarów, 9ieilßett, »er* fdjrieett burd) jpeperet). Jeżeli w tym nie są czary, to ich już i na Rusi nie ma. Teat 9, 81. — $. Ruś « błogo-RURM1STRSKI, a, ie, sławiony kraj, ein fdjöneä, gefegneteä Sanb. Bywszy w Rusi, do domu musi. Rys. Ad. 4. wszędy dobrze, ale doina lepiej; ojczyzna najmilsza; niemasz, jak dorna , jn Çhtnfe ifti bod) ant befielt. I na Rusi robić trzeba. Tr. (bez prace, nie będą kołacze) — 2) Ruś collect., Rusini, Rusnacy, bie 9łeiljklt, Mścislawa Ruś otruła, że wiecéj miłował Polaków, niż ich. Biel. 104. Roxolanie. Fund. 82. I. RUSAK, ob. Rusin. 2. RUSAK, rzeźniczy nóż, rzezak, clunacnlum. Mącz., eût Üvüdjenmcffer.— (RUSAWY, a, e , nieco rusy, rusowaty, eilt mettig braiutrotb. Włosy u jednych czarne, u drugie rusawe, u inszych żółte, u drugich białokurowate. Suk. Probl. 26. Rusawym się stać. rusawieć, rusowacieć; Boh. ryśaweti rufescere). — RUSIN, ‘RUSNAK, RUSAK, a, m., budź. 18. z Rusi rodowity, ein Dîenpe ; (Croat. Rusztanecz; Hang. Orosz; (Boss. vulg. Pycatet, 1’occianHHt = Rosyanin, Moskal; 2. pycaia siwy zając); Boh. Rus; Vind. Rufianz, Ruflak : E< cl. Pocctb Rosyanin) Rusina kto oszuka, będzie mądry. Petr. Et. 297. Z Rusinem gadaj, a w zanadrzu kamień trzymaj.

Dwór. E. 'Rusek, Roxolanus. Urs. Gr. 325. RUSINKA

kie, fdjttelles ßntroenben. Złodziej tyka cudzego, robi cie-RUSACZKA, i, i., z Rusi rodowita, ente 9îeuj!tint. (Ross. mnym ruszem. Klon. Wor. 37.

list. 2 , 404. Kilku ochrzczonych Rusinów lub Rusaczek. Sieb. 44.

Ptfd). (dislng. Rosyjski, Moskiewski); Boh. Ruskÿ; Vind. Ruski, Rufianski, Rutenski; Ross. PocciiiCKüi, Pycidit. Oddajmyż na ofiarę z Ruskich pól gładkiego wołu. Groch.

PocciHHKa Moskiewka, Rosyanka). Długo w Kijowie Bo- RUSZAĆ, ob. Ruszyć. RUSZALNOŚĆ, s'ci, z., ruchawość, lesław przemieszkiwał, ujęty pięknością Rusinek. Kar. bte Semegltdjfett, Skmcgfamfett. Co za ruszalność członków,

jakoby sprężyny. Zab. 42, 92. (RUSZCZEK, szczka , ot., RUSKI, a, ie ; Ross. PycKin ; od Rusi; 9îeu* ziele, Ruscus, ob. Iglica). RUSZLIWY, a, e, — ie adverb.,

ruchawy, ruchliwy, obrotny; bemeglidj) bemegfam, tljätig; Slov. pohnutliwi. Charybdys była baba ruszliwa i łakomą. Otw. Ow. 256. — *§. Nieruszny. Chodk. Kost. 14. nie-W. 27. Wieprzów takich nie dotuczysz, choćbyś im Ru- poruszony, ltnbemegltd).

skie smażył pierogi, llaur. Ek. lii. (najlepsze specyały). RUSZCZYZNA, y, z’., Ruski język, ubiór, zwyczaj, i t. d., Ruski dar: dawszy, znowu się upominać. On. Ad. 4 014'.    IReufśtfdje, 9ïeujMfd)e ©pracze, Reibung, (Sitte lt. f. to.

Jest przysłowie o Ruskim miesiącu, iż gdy komu biciem Póki Litwa chciała, pozwalano jej Ruszczyzny używać, abo karaniem grożą, tedy mówią: poleżysz mi z Ruski Czach. Pr. 56.

i, i., dem. ; Boh, et Slov. rućnice, (Boh. rudnicka 4) pistolet; 2) pewna choroba goralów Morawskich); Vind. risaniza, resaniza, resenza « gwintowana strzelba, cf. rznąć, rozhniza « ucho u dzbana; Sorab. i. rucznicza trzonek, (cf. rączka); Croat. orusnîcza, (cf. oręż); Ross. pyniima, (Ross. pyjKbe strzelba, ob. Oręż; kï pyæbio do broni!); (Etyrn. ręka, Ross. pyua); gatunek ręcznej strzelby, muszkiet, pułhak; ein fîeueOTOÿr, eilte S5ncf;fe. Giedymin r. 4328 od Krzyżaka kulą z ruśnicy zabity; bo tego czasu ruśnice Niemcy wymyślać poczęli, wszakże jeszcze bez krzosów. Stryjk. 368. 'Rucznica. Rej. Wiz. 451 b. Fuzye z większym otv?orem rusznicami nazywano. Czack. Pr. 4, 218. Strzelcy z rusznicami, abo arkabu-zerowie. Star. Dw. 34. Pistolety abo krótkie ruszniczki za pasem nosili. Kiok. Turk. 236. Wys. Aloj. 35. Żaden czasu pokoju rusznic niech nie śmie nosić. Ilerb. Stat. 564. Choć najlepsza rusznica nie uczyni Strzelca. Pot. Jow. 2, 70. RUSZNICZNY, ‘RUCZNfCZNY, a, e; Boh. rucnićny; Ross. py^eKubiB; do rusznicy należny, S3ttdp feit*. Rusznicznego ludu trzydzieści tysięcy. Petr. Pol. i, 486. (z strzelbą, mît 33ud)fcn, mit geitergeroefjr). Krzyżacy ruszniczną strzelbą Litwie nieprzywykłą, wiele Giedyminowi ludu pobili. Stryjk. 368. ogniową strzelbą, geuer* gemeljr, ©djteßgeme^r. Proch ruszniczny. Haur. Sk. 254. (strzelecki, <Śd;ie^puIuev).

miesiąc, (że 40 dniami później, jak się zaczyna, tak też RUSZNICA, RUŚNICA, ‘RUCZNICA, y, z., RUSZNICZKA, kończy). Sax. Okuł. 39. Rys. Ad. 54. bardzo długo, fe^r lange; cf. Slov. na psó letnićki. Dam ja jemu, aż Ruski miesiąc popamięta. Teat. 14. d, 6. et 24. c, 46. Tak go zbił, że musiał Ruski miesiąc na to się smarować. Paszk.

Dz. 85. — g. Subst. Ruski, m. «Rusin, ein Jîeupe, Ruska , i. « Rusinka , eilte Üfaußlltlt. Z kalendarza trudności bywają w pożyciu małżeńskim Rzymianina z Ruską, Ruski z Rzymianinem. Sak. Kal. E 4 b. katolika z Greczyn-ką. — (RUŚNICA, ob. Rusznica). — RUŚN1EĆ nijak, niedok., zruśnieć dok., Rusinem zostawać, junt Slcilpett toerben ; Ross. oópyciTŁ.. Części Polski jedne zruśniały, drugie zniemczały. Zab. 40, 25.

RUSY, a, e , RUSO adverb. ; (Roli. rusy, ryśawy, (zarzawÿ « 4. rdzawy); Sorab. 2. rezwé, rézwuzki ; Carn. erjav, erjavz, (erdęzh, ardęzh * czerwony); Vind. erdezhast, arjav’, arjav’z, (ardezh, razh « czerwony, erjau , erjavo, arjau * rdzawy) ; Croat. rüsz; Dal. ruusz ; Rag. rüs, - a,

-o, (rüsiti « rufare) ; Bosn. rusi, rumen, çrrigljen * czerwony, (righja , rrighja, argbja aeritgo); Ross, pycE, py-CMh; cf. Lat. russus , russeus, rutilus ; Holl, ros; liai. rosso ; Gal. roux, rouge; Angl, russet, read, red, cf.

Pol. rydzy ; Grrf.ec. govaiog, tgev&og; Germ. H)tlj); — rusy, lisowaty, brunatny, rysawy, śmiady, smlady, (o włosach) , braunrot^ (yoit paaren). Płeć rumianoczarna pospolita jest Ruskiego narodu, dlaczego też dziś nasi mówią ruse, to jest, rumianoczarne. Stryjk. 140. Rozmiło- 'RUSZOCHOD, u , m., n. p. Ruszochód słońca * bieg ■wał się Bolesław w Kijowie urody niewiastek rusowlo- słońca. Zebr. Zw. 44. ber Sauf bei’ ©OłlttC. sych i czarnobrywych. Stryjk. 164. (Ross. Pj'ca.ina Nimfa, RUSZT, RUSZTOWANIE, ob. Roszt, Kosztowanie.

gubić, niszczyć; Slov. ruśjm refigo; Carn. rushim «darń wyrzynam, rushéna « darń; Vind. rufhiti, reskopuvati * rozkopać, rozrzucić; srufhiti « wzruszyć, rufhilu « pogrze-baczka, kosior; Crcat. rushiti « zwalić, rozwalić, urufsu-jemsze corruo ; Ross. pyuimb obalić, odłamać, pokrajać, pyrnaTb krajać, cf. rznąć, pyuiHTbCfi runąć, obalić się, cf. Lat. ruo) ; (Etym. ruch); ruszyć co, czego » tknąć się czego ; Ross. TpOHyTb, Tpoey, rporaTb , (cf. trunąć) ; etroaS rühren, berühren, aim^ren. Nie śmiał szatan żadnej rzeczy Jobowej ruszyć. Karnk. Kat. 438. Naści, schowaj to na jutro, tylko nie rusz. Teat. 55. e, 23. Nie ruszaj, gdzie niemasz nic. Cn. Ad. 644. (rad bie-gdzie nie położył ; przylepia mu sie do palców).

466

RUSINKA - RUSZ.

RUSZAĆ - RUSZYĆ.

Dryada, Najada ; hodie czarownica). RUSOBRODY, a, e, RUSZYĆ cz. niedok., Ruszać contin. ; (Boh. ruśiti naruszać, o rusej brodzie, rot&bMg. Fredcryk II. rusobrody, bar-barossa. Mon. 76, 496. rudobrody; Garn. erjavobrodazh.

Lis rusobrody. Jabt. Ez. 145. RUSO WATY, a, adverb., trochę rusy, rusuvy; eût roettfg braunrot!), rotty* fbpftg; Ross. pycOBaTbiil r, edzy blond a brunatno. RU-SOWACIEC neutr. niedok., rusowatym się stać, rofpfopftg roerben, rotlie $aare befommen. Tr. Boh. ryśaweti, zryśa-wéti; Ross. pyciTt, nopyclm>. — (‘RUSTUNEK, ob.

Rynsztunek).

‘RUSYJSTWO, a, n., n. p. Prześladował cerkiew' bożą w Rusyjstwie. Smotr. Apol. 403. Ruskiej wiary, Ruskiego wyznania, oorn JReujKfdjen 3tftu3.

'RUSZ, u, m., (ruch, ruszenie); smyk, zemknienie szyb- rze

Tu wszystko drogo, bez pieniędzy ani rusz. Teat. 55,    ruszyć ma, tedy przodkiem działa , prochy mają się

43. Kobiety, a zwłaszcza młodej, bez pieniędzy ani rusz.    naprzód z obozu ruszyć. Tarn. Ust. 501. Po śmierci

Teat. 32. b, 60. Ten człowiek do figlów przedni; ale do    ojca, ruszył się Abraham z Haran , i przyszedł do zie-

interesu ani rusz! Teat. 22. b, 67. (ani myśl o tym,    mi Chananejskiej.    Sk. Żyw.    200. Najciężej się z miej-

zeby go użyć). Ruszyć kogo w sadno, tknąć kogo w    sca ruszyć. Cn. Ad. 1275.    (wybrać się z domu najtru-

sadno, ob. Sadno. — Ruszyć dzwonka, ob. Dzwonek.    dniej). Sama się nigdy nie ruszę. Teat. 50, 7. nie wy-

— Transi. W mowie czego ruszyć, natrącać; in ber 2Re*    chylam się.— Transi. Jakie strumienie krwu z każdej rany

be etttJflS berühmt, tm SSorbc^e^ett erwähnen. Nic dlań    musiały się ruszyć. Groch. W, 491. (wypływać, runąć,

milszego, jak mówić o niej; rusz tylko o tym, jakobyś    lunąć, ^craitêfirômen). Szyper od pala ruszył. Ossol. Str.

wodę puścił na koło młyńskie, nie może się upamiętać.    7, (odbił od lądu, ablanbcn, nom Ufer abftojlen). Rusza

Teat. 31, 11. Ruszę dalej, a tych rzeczy ruszę, które    flota, żagle się    podnoszą    nadęte. Bardz. Trag. 258.

do dziwów poruszyły świat wszystek. Birk. Zamoj. 28.    Z Kujaw ruszył    regiment    na Ukrainę. Teat. 24, 160.

W tym naszym dyskursie, już się żywego i zmarłego, Było co widzieć, kiedy się sprawione Obadwa wojska ruszyło. Falib. S. Nie ruszajcie umarłych, każdy ma swoje .^ku sobie ruszały. P. KcJian. Jer. 554. Dobry jest ka-kwankwam, Teat. 14. d, 42. dajcie im pokój, de mor- znodzieja i porusza zgoła, Jak pocznie kazać, zaraz lud tuis non nisi bene. — §. Ruszyć co z miejsca, poruszać;    ruszy z kościoła. Kchow. Fr. 56. — Buszaj » machaj, ży-

ctwaćhoon feiner ©telle weg bewegen, rühren, propr. et transi.,    wo, uwijaj się! rühre btd;. tummle btd), »orwdrtê! Raz

Boh. heybati, hnauti, hnul, hnu, heybam, (cf. gibać,    po raz krzyknął na fornala: ruszaj, ruszaj! Ossol. Str.

giąć, chybać) ; Sorab. 1. hibnucż, hibam, hibnu, hnuyu,    5, Boh. hybey ! Ruszać koniem, rozwierać konia, roz-

zhibam, fhibujem ; Sorab. 2. gnusch , gibasch, wabu ,    puszczać. Cn. Th. 960. bcnt ^Sferbe bte 3Ü0el fd)teßeu laffett.

(cf. wabić); Carn. ganiti, ganćm, majati, majem, ma-    Pilna sprawa, trzeba się ruszać.' Cn. Th. 699. (uwinąć

jam, (cf. mknąć); Vind. geniti, gibati, gibletn , gibam ,    się). Ruszanie, ruszenie, ruszenie czego, ruszenie się,

genem, ogeniti, gànit, majat, mekniti, premckniti, orne-    ruch; ba§ 9îu(iren, bte Seweguttg; Carn. gânènga, gane-

kniti, mefiti, meflm, smiefiti ; Slav. maknuti; Bosn. ga-    nje; Vind. sgibanje, srufheńje, gorspod, spadek; Croat.

nuti, krenuti, mięati, kretati, krech jati ( cf. kręcić),    kretanye; Slav. lulanie, (cf. lulać) ; Ross. 3biÓJenic; Eccl.

pomestiti, (cf. pomieścić) ; Croat. gibati, giblyem, genuti,    ABitmenie , 4BH3ame. Bez ruszania niemasz żadnego kun-

kretam, krechom; Ross. Abhhjtl, 4Bïiraib (cf. dzwi-    sztu, żadnej przemiany. Pilch. Sen. list. 2, 77. — g.

gnać), MOTaTb, Moiaio ( cf. motać), meBeibHyib, mece-    Pospolite ruszenie, ba£ allgemeine Aufgebot, (berSanbftnrm).

Jiîo, 3aiueBe^HTb. Nie radzę ruszać złego, gdy dobrze leży.    Ku obronie    ojczyzny służyło dawniej zwołanie    obywa-

Pot. Arg. 466. (nie budź licha). Charty się przybliżyły,    telów, co pospolitym ruszeniem zwano,    iż każdy osia-

Zająca .z miejsca ruszyły. Jak. Baj. 212. (wypłoszyły, bte    dły obywatel    musiał ruszać się z domu,    siadać    na koń

#unbe tyabett ben $afen aufgeftdubert, aufgejagt; Vind. sru-    i jechać na    nieprzyjaciela. Papr. W. 2,    458.    Staro-

fhuvati, gorsprofhiti, spojati, spoditi). Zwierza z kniei    stówie swywolnych hamować mają ruszeniem powiatów,

ruszyć, wystawić, a nie wygnać, mówi się. Chmiel. 4,80.    Vol. Leg. 5, 25. Nikanor miał, ruszenie uczyniwszy,

Feram excitaret. j. ruszyć zwierza, ib. Powstań ucie-    ciągnąć do żydowskiej ziemi, a spustoszyć ją ogniem i

cho, powstań lutnio moja, Ruszwa (dual. « ruszajmy),    mieczem. 1 Leop. 5 Mach. 5. — Sirniliter : Zebrawszy

różanej zorzy z jej pokoja. J. Kchan. Ps. 164. Radzili    kilka tysięcy ludu, ruszył wojnę przeciw żydom. Radź.

mu, żeby go abo zabił, abo jakolwiek z miejsca ru-    2 Mach. 11 , 2. (podniósł wojnę, er erf)ob einen 5îrieg,

szył. Warg. Wal. 146. oddalił, entfernen Dwóch bisku-    fteng einen £rteg an). Jehowa ruszył przeoiwko. nim kró-

pów z stolic za ich winą ruszył. Sk. Dz. 1095. z urzę- ■ la Chasdymskiego. Budn. 2 Chroń 36, 17, (ob. Ruszyć, dów złożył, be3 9lmtc3 entfernt. '■— *§. W równy dział    oburzyć).— g. Jurid. Ruszać do wyżśzego sądu, apelo-

szły podług testamentu, tak rzeczy "ruszające, jako i    wać; appefliren, ftd) an ein ftöljereei- ©eridjt abbernfen, wei*

icr gehen, feine Sache weiter fnchen. Ruszenie, apelacya, bte Slppcllattou. Herb. Stat. 55. Publikola prawo wolnego od konsulów do ludu ruszenia postanowił. Faliss. FI. 17. Komisarze granice kończyć pow-inni, nie dbając nic o to, choćby strona przeciwko temu mówiła, abo ruszała i apelowała. Herb. Stat. 74. Od bożego sądu nikt na trybunał i na sejm nie ruszy. Paszk. Dz. 445. — Cum. Accus. Ruszać kogo, dalej go zapozywać; einen nod) weiter »erlaben, noch »or ein höhere^ @erid)t jiehen. Strona, przeciwko k órćj uczynion był dekret, w te słowa niech uczyni ruszenie: panie sędzio, tego skazania, neutr., porzucać jakie miejsce, wybrać się; »Olt einem    jako niesprawiedliwego za prawo nie przyjmuje; ale cię

Orte aufbrccheu, wohin aufbrechen, ftd) aufmadjen. Ruszy-    ruszam na wieca abo na sejm    walny. Herb. Stat. 502.

liśmy się do kościoła. Kras. Pod. 2, 72. Ruszyła się    Posłowie do przyszłego synodu    sprawę tę ruszyli; pro-

izba poselska do senatu. Dy ar. Gród. 49. Gdy się obóz    vocarunt. Krom. 484. Testament    przed prawem ziemskim

RUSZYĆ.

RUSZYĆ.

467

*nieruszające. Biel. Św. 185 b. ruchome i nieruchome, bewegliche nnb niibetbegltche ©liter. — Recipr. Ruszać się,

(cf. ruchać się), miejsce bytu odmieniać; ftd) wegbegcben, ftd) bewegen, ftd) rühren, »on einem Ort 311m anbern. Wszelka rzecz, która się rusza, z miejsca na miejsce, musi opuszczać ono miejsce , z którego się rusza albo odchodzi. Karuk. Kat. 482. To jest tylko w iecznóm, co własną rusza się mocą. Zab. 2, 53. Alb. Ile razy rzecz jaka się rusza, tyle razy odmienia swoje położenie. Rog.

Doś. 2, 4. Ciasto się rusza wzgórę. Cresc. 135. (ber £eig geht auf). Ruszyć się zkąd, ruszyć zkąd, dokąd

uczyniony,'u sądu duchownego nie będzie miał miejsca; a!e może go kto o to ruszać prawem duchownym. Herb.

szyła , niechże wżdy przynajmniej ruszy sława. Janusz. Pos. G 5 b. (nakłonić, skłonić).—Similiter : Rusza mie choroba, nagaba mię choroba. Cn. Th. 960. eilte îîraiif» ^cit ftcbt midi alt. Rusza mię trucizna, lekarstwo, abo ruszyło,, sprawiło, operatur. Cn. Th. 960. skutkuje, ba$ ©ift ober bte Slrjettcę tturff. Purgacyą czyni jaka rzecz, rusza, stolce czyni. Cn. Th. 901. — Powietrze, paraliż, ślak go ruszył, zaraziło go, ber 0d)lag liât i(Jit ge» rüfirf. Gdy się rozgniewał, ruszyło go powietrze, i w kilka dni umarł. Biel. 276. Powietrzem ruszony. Oczk. Przym. 425.— Similiter: Pił wino na onych godach, a gdy go już ruszyło wino, kazał przynieść naczynia z kościoła. Radź. Dan. 5, 2. gdy mu już do glo-w'v poszło wino, ba ber Sein auf tim nurfte, ilmt in beit Stopf flieg. RUSZYC1EL, a, m, który co porusza; Roh. ruśitel; Sorab. 4. hibar, bnuyiezer; Vind. sriifhovez, spojavez ; Eccl. 4BH3are4b, ber 3îit^rer, Seioeger, iit Sie* toegiiltg @C|er. Pierwszego wielkiego ruszyeiela siła Wszechmocna ręka bieżne krańce nakręciła. Przyb. Milt. 228.

Stat. 158. Sędzia grodzki nie ma być ruszon do starosty, ale na sejm. Tarn. Ust. 27. (apeiacya od niego iść <• ma do sejmu). — Ruszać co, czego, ruszać czym, na tymże miejscu zostawując ruchać; rühren, bewegen, tu Setüegiiltg fe^cn. Ruszać sobą, chwiać się Eccl. co-oópamaTtiea. Na te słowa jego ruszył głowy. Paszk Dz.

4 2. Głową ruszać. Past. Fid. 10!. kiwać, ben àvopf fety fit» tein; Ocftr. beuteln. Człowiek teraz modny niewolnik;

' wszystko opięto, ręką ani nogą ruszyć nie można. Tent.

27. b, 12. (władać). Ramionami ruszać. Tent. 10. b, 44.

(zżymać się , bte Sldjfellt jucfett). — Stój w mierze, nie ruszaj się. Tent. 26. c, 118. Na te słowa zwiesił głowę, nic nie mówi, siedzi, ani się rusza. Staś. Num. i,

462.— Figur. Głową ruszać, mózgiem, konceptem ruszać , rozumu ruszać, sił, sposobów, śrzodków ruszać » natężać, z natężeniem używać; bctt fôopf K. aitflrengett, tn Śetuegimg fefjcn. Gdybyś głową ruszyła, kszlałtniebyś ten węzeł rozwiązała. Fast. Fid. 101. Ruszyłeś głową,

jak zdechłe cielę ogonem. Pim. Kam. 61. Konceptem    Pochodź, sub nomine: ruph.

rauta; Sorab. 4.

ruszyć. Zab. 12, 84. Ruszali konceptem, jak martwe RUTA, y, z’., RUTKA, i, z; Holi. ruta, cielę ogonem. Mon. 74, 521, (cf. poskoczyć do głowy ct Sorab. 2. ruta; Carn. rutiza, wajnruteza, bajnruteza ; po rozum). W dworach rozumem żyją, dobrze tam po-    Vmd. rutiza, ruta; Croat. ruta; Hang.    ruta; Slav. ruti —

trzeba głową ruszać. Gaw. Siei. 556. Kłama, bredzi,    ca; Hoss. pyTa, miram ; Lat. ruta;    Gertn. bfe 3ïaitfe ;

fałszuje, mózgiem rusza, gdzie czuje co oberwać. Klon.    Graec. Qvzg ; ziele, w ogrodach się    chowa; zażywaja

War. 56. Rozumem ruszył, jak kurta ogonem. Firn.    jej z rana na chlubie z masłem. Kluk.    Dyke. 5, 55. Ruta

Kam. 65; jak koza ogonem, ib. 257. Ruszał rozumu,    skalna, zanokeica, muraria. Krup. 5, 4 58. (Saucrrattłe ;

używał języka, Abym mu była na to pozwoliła. P. Iichan.    Sorab. 4. murska ruta, panny Maryi włoski). Ruta gór-

Jer. 90. To nie pomoże , fortelu innego Zażyję,    ru-    na, ob. Hojnorostka, ftermelraitte. Sgr. 550. Ruta kozia,

«ze dowcipnej ebytrości. Past. Fid. 40. Wszyscy    ru-    RUTEWKÂ, gal eg a, ©etëraute. Kluk. Roił. 2, 250; Boh.

szcie sił, przeciw takiej niezbożności. Groch. W. 200. gestrabina. Ruta polna, (Boli. rutka; Bosn. rusno zelje). feine Kräfte nufbieten. Wszystkich śrzodków rusza. Zab.    Rutka żółta, thalictrum flavurn. Jundz. 289, Ross. Bepe-

4 5, 244 . — "g. W śrzodku siedzi młodzieniec, ruszać    40BenT>, jyroBaa pyia, 30,ioryxa Tpasa, Siefenraute.

mon-

gitarą uczony. Dmoch. //. 2, 4 85. grać na gitarze, bte    Ruta albo rutka ptasza. Kluk. Dykę. 5, 4 40, fumaria

(Sytljer rnljren, fptelen.. — Moral. Rusza kogo co, po-    tana, Sergerbraud). — §. Frov. Podsiała sobie rutki,

rusza go, .wzrusza, nie zoslawuje go obojętnym, zimnym;    Rys. Ad. 57. podstarzała sie, fie ift in bte Sabre gefüllt»

rüljrt tljn, Idflt ifut itidjt mi gerit ht Gdybyż go sumnienie    men, eine alte Jungfer geworben,

ruszyło ! Teat. 25. b, 26. Ruszeni żałością wzdychali. Galat. ‘RUTG1SER, 'RODGIŚER, 'RODGISAR, 'RODG1SARZ, a, m., Alf. 290. Pieniądze kogo nie ruszają! Kosz. Cyc.. 428.    z Niem., ber 9totygiejfrr, ©elbgießer, co mosiądzowe rze-

Gdy to usłyszał, rozgniewał się bardzo, i był bardzo    czy leje. Cn. Th. 957, Ross. jiireiimHKt, fiiTeifb. Ale-

rruszony. 4 Leop. 2 Ezdr. 4, 4. Rusza też gniew i    bo-    xander ’rodgieser wiele mi złego wyrządził, niech odda

gi. Otw. Ow. 515. (jątrzy, oburza). Zruszył lud, naucza-    mu pan, według uczynków jego. Radź. 2 Thim. 4, 44.

jąc po wszystkim żydowstwie, 1 Leop. Luc. 23. 5. (pod-    [co miedź sprawuje. 4 Leop. kotlarz. 3 Leop. rnosiężnik.

burzył, poduszczył). Wielkie zruszenie stało się na mo-    W. — 2|, Rodgisar mosiądzowego wołu uczynił tyranowi,

rzu , tak iż już łódka okrywana nawałnośeiami morskie-    co w nim ludzi męczyć miał. Rej. Zw. 50 b. Masz przy-

*ni. 4 Leop. Math. 8, 24. burza. Hetman sam tylko na kład z tego rocigisarza. Weresz. Reg. 14 2. grad, na łyskanie Nie dba, grom go nic i piorun nie RUZ , u, m., z Franc., rumienidło, rotpe $£>d)mtttfe, Dłottge. ruszy. P. Kchun. Jer. 495. Nie dał się ruszyć prośbom    Ruż wszystkie prawie damy kładą na twarz, aby były

ich. Boh. Ossol. 2, 55. Mogłaby była i Tatry i skały tą    brzydsze i prędzej się zestarzały. Kraj. Pod. 4 4 0. RUŻO-

prośbą ruszyć i Hirkańskie lasy. Morszt. 78, Ruszył się    WAĆ się recipr.; Rag. orumenitti se ; Ross. pjMBHHTbCfi,

tym jej napomnieniem. Falib. /’ 2. Ruszyć się w statku    jtdj rotfl fcfymtnfen. Kobiety zwykły sie rużować. Teat.

swym nie dał. Sk. Dz. 4165. zachwiać się, er IteR ftd)    22, 52.

twej powagi waga tyle niesie, Ile więc statku w zadku bywa po senesie. Kchow. Fr. 4 29; forsan roztrzepaniec.

ittdlt iMttfenb ntacbctt. Henryk, aczkolwiek był nabożny, RUZ1A, ob. Róża, imię białogłow\skie. jednak przecie łakomstwo go ruszało. Biel. 120. (naga- *RUZWORM, imię własne, n. p. Do Ruzworma. Ruzwormie, bało, ber ©ei|5 fft^t tfnt att). — Jeśliby sama pobożność ehrześciańska do tej wyprawy na poganina was nie ru

RWAĆ.

RWAGZ - RYRA.

169

tów uderzeniem rwało. Odym. Św. 2, H h 4. Tygle te w mocnym rwały sie ogniu. Torz. Śkl. 66. (pękały, pa-RWAĆ, rwał, rwie cz. dok. ;    Boh.    rwati;    Sorab. 1.    rwacż,    dały się). Miłość    uprzykrzona rwie się, słabieje i kona.

rwat, rwem , rwu , rujem,    ruja;    Vind.    ruvati ; Carn. ru-    Teat. 6, 48. Och    twojej struny (u gitary) zerwanie uczy

vâti, rujem, arvam , arujem , rujem se luctor, agonizo ;    mnie, jak się na świecie, Rwie przyjaźń, rwie i kocha-

Bosn. rrivatise, boritise luctari, rrivati iedan grad op-    nie; Coź stałego będzie przecie? N. Pam. 1805, 52.

pugnare ; Hag. arvatti (ob. Arwan, porwań), arvattise    p. 126. Jak nam się szczęście rwało, tak powraca w

luctari ; Dal. arvatisee ; Slav. hêrvatise; Ross. pBaTL, (cf.    karby. Teat. 43. b, 78. Tą powieścią rwie się dusza

pBeTŁ, pBaTfc, BHpBaTL rzygać, zwracać; pBant cybant,    jego. Zab. 15, 78. (serce mu się kraje). INiech się

łamanina; cf. Gem. raffen, raufen, rJtpfeit; Hebr. 25*) col-    rwą    w nim kiszki. Teat. 43. c, 52. Wyb. Testament

legit ; Chald. rf)K* carpsit; Graec. gvoo, sqvco ; Lat. rapio,    rwie    się i wniwmcz obraca z tych przyczyn.... Sax. Tyt.

cf. Pol. grabić; cf. Gall. raffer;    Angl.    reap; Ital.    baraffa    165. — Recipr.    Rwać się do czego * porywać się, rzu-

* załebki).— Rwać włosy,    rwać    kogo    za włosy,    targać,    cać się; JU etrUGë    fmtftür^en, fi# «Der etwa3 (unftürsen, et*

(Carn. tesati, teshém ; Croat. vjagmiti ; Ross. TepeóiiTt,    lentrô barübcr Çerruerfcrt. Gdzie bezpamiętni Grekowie się

Tepe6.no, cf. trzebić); Del) ben paaren Steifen, bte $aare    rwiecie! Chrośc. Ow. 183; (guo ruitis). Na te słowa

raufen, saufen.    Matka    mojej zony dyabłu się    godzi, a    krzyknąwszy,    rwą się do broni. Staś. Rum. 2, 32. W zgro-

źona dwóm; i    za łeb    mię rwą i za mieszek.    Dwór. J.    madzeniu nie    rwij się pierwszy do    mówienia. Mon. 76,

Opowiadają mu, jak syn stracił życie; za każdym sło-    169.    Serce moje samosie w tę niewolę rwało. Teat. 16,

rwie włosy, łzy leje. Zab. 14, 452. Szym., (cf. uj-    14.    Wół do wołu, koń do konia rwie się. Bratk. Q

muje się za głowę, załamuje ręce). Jęczał i rwał włos    4 b.    W każdym przedsięwzięciu gorliwi, rwą się w po-

siwy ręką nielitosną. Dmoch. 11. 2, 262. Wdowy po    czątku do wszystkiego, a pierwszą trudnością zrażeni,

śmierci męża rwą włosy, szlochają.... Teat.    28, 153.    stygną nagle.    Staś. Rum. 2, 193.    On co teraz rwie się

— W tym na    burego    wilka wpadają, rwie    go chart    Dźwigać byka, *komora polym nie    uniesie. Min. Ryt. 1,    *

morąg, on zębem kłapie. Zab. 9, 346. Zabi, (szarpie    284. Nie masz przyczyny, rwać się nad możność swo-

go , targa go; er reißt tljn tyeruut, reißbfi# mit ifint fterum).    ję. Mon. 74, 304. *RWACZ , a, m. ; Boh. rwać; Bosn.

Niechże go też dyabli rwą, biorą w ostatki. Teat. 43. c,    rrivaç, koji se rrive za obaliti druga; Rag. arvalaz

48. Wyb. — §. Zęby rwać; Vind. sobe tergati, bte ctator.

Bdfftte reißen, auSreißcn. Perz. Cyr. 2, 191. Kruczy dziob,    panina, heißem), Stauferep, ^erumreißen, ©eretße, 5ftip3

narzędzie do zębów rwania. Perz. Cyr. 2, 191. — Ci-    3îapê; Roh. rwanice, rwaćka. Gdy chcesz mieć kome-

cha woda brzegi rwie. Jabl Ez. 22. podrywa, attäreißen,    dyą, pojrzyj kiedy jedzą, Jakie rwentesy i jaki hałas,

auyfpüfîlen. Teat. 6, 17. Strumień niech nie rwie grun-    szarpanina. Opal. Sat. 54. Wrzask, hałas, rwetes, po

tu rodzajnego. Bard. Trag. 49. — Rwać owoc, wszystkich kątach. Teat. 19. b, 27. Tu rozgardyas, rwe-kwiatki * obrywać; Vind. tergati, odtergati, smekniti,    tes, kto tylko w dom wpadnie kradnie. Zab. 8,94. Trąb.

gerbati, pobirati, pobafhuvati, abwpfen, ppefett, abreißen.    Dziedzice za klucze rwetes do szkatuły. Zab. 9, 66. Izyck.

Kwiatki rwać. Teat. 16. b, 17. (szczykać, urywać). Rwa- Pochodź, rywać; dorwać, dorywać, dorywczy, w doue owoce trwalsze niż trzesione. Haur. Sk. 73. — §.    rywczą, narwać, oberwać, obrywać, obrywka, oderwać,

Rwać co » rozrywać , rozszarpać, roztargać ; jerretßeit, CU t*    odrywać, poderwać, podryujać, porwać, porywać, poryw-

Jtuet) reißen. Trudności, których nie mogli * rozwiązać,    czy, porywczość, przerwa, przerwać, przerywać, przyr-

gwałtem rwali. Kiok. Turk. 132. Anioł rączym lotem    wać, przyrywać, rozrywać, rozrywka, urwać, urywać,

Obłok i wiatry rwie nieukrocone. P. Kchan. Jer. 5. Bra-    urwą, weiwać, wryiuać, wyrwać, wyrywać, zerwać, zrycia sami z sobą walcząc, narodu swego rwali; distra-    ivać, zarwać, zarywać. §. — brew, brwi. — wróbel,

hebant. Krom. 151. Konstytucya była, aby król, cho-    cf. grabić. — §. rzewny.

ciażby miał kilku nieprzyjaciół razem, nigdy wojska swego nie rwał, ale aby spoinie ze wszystką szlachtą

nieprzyjacielowi z osobna każdemu odpierał. Biel. 298. RYBA, y, z.; (Boh. ryba, rybica; Slov. riba; Sorab. 1. ry~

Nie da sobie rwać rękawu, ob. Rękaw. Z śmiechu boki    ba, raba; Sorab. 2. riba, ribba; Carn. et Vind. rbia ;

rwać, pękać się, Stor £«#en berfteu. Takie prawił histo-    Croat. riba ; Bosn. et Rag. ribba ; Slav. riba, ribba ;

rye, że boki rwać trzeba-było. Teat. 21, 172. Z czego    Ross. pbióa , cf. Germ, reiben) ; 1) ber §tf#. Serce u ryb

pospólstwo boki rwie , mądry takowym Człowiek gardzi    ma tylko jedne komorkę i jedno uszko ; krew' jest czer-

widokiem.... Dmoch. Szt. R. 77. — Simililer: Ta two-    wona, zimna; oddychają skrzelami. Kluk. Zw. 3, 81.

ja układność i przyjemność mowy serce rwie człowie-    Dwie rybie. W. Post. W. 185. (duulis). Skrzelonosza

kowi. Boh. Kom. 3, 31. przenika, fte Bridft einem ba3    ryba. Otw. Ow. 552. Ryby sprawiać,

$er$, bringt anê $erj. — Pass. Rwać się * zrywać się,    czesać, czeżować qu. v. — Białe r;

rozrywać się, pękać się; jerreißen neutr., in ©tücfe pr*    leszcz, rapa, certa, kiełb', płotka , jazgar, oklej, sum.

fallen, jerpodfen, fi# §erf#lagen. Rrwą się żyły, krew'    Magier. Mskr., Ross. pnnyxa, panyuiKa. Pewny gatunek

broczy. Kchow. Roi. 44. Padały się, jako struny, żyły    ryb, Carn. zhinkla; Ross. KawKO. (Ross. uacTKOBan ptióa,

Stargane gwoźdźmi, i święte się ciało Za ciężkich mło-    ryba, która się poławia siecią z przestronemi okami,

R W.

wem

RWETES, RWENTES, RWANTES, (Tr.), szar-

R Y.

tać, skrobać, u rybaka są:

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

22

170

RYBACKI.

RYBACTWO - RYBAŁTSKI.

n. p. szczupak, karp' etc.). Ryba beble, pluska ogonem.    puóapeBE, gtfdjer». Łódki rybackie. Bardz. Trag. 520.

Dudz. 21. Ryb przechód.z miejsca na miejsce Garn. urfar.    Rybacka nawa Rag. ribbariza. — Rybackie rzemiesło *

Ryba bez    wody nie trwa.    Cn. Ad. 1014. Jak ryba bez    RYBACTWO, a, n.\ Boh. rvbâfstwj ;    Carn.    ribshtvu ;

wody, ja    bez ciebie. Cn.    Ad. 293.    Do świeckich bła-    Vind.    ribenje , ribizhnja; Croat. ri baria ;    Rag,    ribbarstvo,

zeństw', jak ryba do wody; do pacierza leniwi. Sk. Kaz. ribbarina; Eccl, pwóapcTBO. Rybactwo jest jeszcze bar-91. Kto    chce ryby jeść,    musi się    zmoczyć. Źegl. Ad.    dziej    zaniedbane w Polszczę, niżeli rolnictwo.    Mon. 75,

45. (bez    prace nie będą    kołacze).    Tam są ryby, gdzie    776,    oh. Rybołówstwo. RYBACZKA, i,    ikoło łowie-

się ich najmniej spodziewasz. Rys. Ad. 65. Ryby łowić.    nia ryb chodząca; Boh. rybarka ; Bosn. ribbarięa; Croat.

Kosz. Cyc. 199. §tfd)e fdttgett, ftfcijcn, (Vind. ribć loviti,    ribaricza ; Vind. ribizhinja, bte ^tfcljeritltt. Jaka twarz tej

ribiti, porobiti ; Carn. ribzhùjem;    Sorab.    1. rebć woyu,    rybaczki! Zab.    15, 189. Teat.    53. b, 85. RYBAK, a,

rebacżżu ; Bosn. et Reg. ribbati;    Croat.    ribarim, ribariti,    m., RYBITW,    RYBOŁÓW, a,    m., RYBACZEK, czka, w.,

ribe lovim). Dobrze w odmęcie ryby łowić. Star. Zad.    RYBITW1K, a,    m., zdrbn. ; Boh. rybak, rybar ; Slov. ri-

C. (Croat. Koi love v mutnoy vode , Vszakojaehkeh rib    bar;    Sorab. 1.    rybak, rebak ; Carn. ribzh; Vind.-ribi-

nahode ). Iść na ryby, na łowy, na raki, na ptaki, na    zhar,    ribnizhar,    ribizb , ribar, ribolovez; Croat. ribich,

grzyby, (ob. Iść). Z głupim pójść na ryby. Teat. 31. c,    ribàr,    ribaricz ;    Bosn. ribbar; Slav. ribàr ; Ross. et Eccl.

65, ( cf. dobra Matyaszowi płotka). Zamysł miał przy-    pwóairB, pLi6o.iOBï, pHÔoJOBinej'B, p'LEüph ; 1) łowie-

muszać ryby tam, gdzie woda    ciekła.    Pot. Syl. 356.    niem ryb się    trudniący, ber gffdjer. Rybak musi umieć

Ryby chyby ; kto ma ryby, ma chyby ;    rybny dochód    sztukę łowienia    ryb. Kluk. Zw.    3, 239. Rybak nad Woł-

czçs'to chybia. Cn. Ad. 380. Chleb trawa, ryba woda, gą Ross. óarpimuHKE, óanuieif. Rybakiem być Boh. ry-mięso potrawa. Cn. Ad. 61. Ryby wodniste są, według    bariti. Rybitwowie, gdy łowili, niejaki człek tonią je-

onćj dawnej, a podobno Turskiej powieści: ryba woda,    dnę zakupił u nich. Warg. Wal. 116. Gdzie Ateny by-

chlćb    trawa, mięso wsiemu "hołowa. Sak. Probl. 151.    ły, dziś tam    tylko znaki, A rybitwowie swoje tam wie-

Lepićj    się mają na piątkowych rybach, niż na    niedzielnej    szają    saki ; One porty, gdzie kiedyś okręty stawały, Dziś

zwierzynie. Sekl. 15. Jedzenie ryb Ross. pHÓOHAeHio.    się tyiko rybitwom w przybytki dostały. Stryjk. Kr. Ry-

Woda, w której ryby uwarzano Ross. mepóa. Droższa    bitwy    tam po    skałach nad morzem mieszkają. Zbił. Dr.

zaprawa, niż ryba. Zab. 15, 535. Ważywszy na ryby,    E 1.    Rybitwy    wyszedłszy z łodzi, płókali sieci swoje,

na pieprz nie ważyć. Rys. Ad. 72. U dyabła ryby, a    Sk. Kaz. 303. Rybołów. Sk. Dz. 210. Klon. Wor. 75.

pieprz u dwu. ib. 69. Fawor dworski, gdy rozdaje bu-    Nierychły rybitw mądry, aż się zakłówszy. Cziach. Prz.

ławy, u dyabła ryby. Opal. Sat. 85. (już po wszystkim,    91, (cf. po szkodzie mądry). Bóg przez kilku rybitwi-

wszystko przepadło). Ryba rybą, ptak ptakiem, a czło-    ków słowo swoje po świecie rozszerzyć raczył. Żarn.

wiek człowiekiem żyje. Rys. Ad. 60. Jako ryba rybą    Post. 3, 87 b. — 2) Rybak, rybi przekupień. Cn. Th.

żywa,    tak^człowiek człowiekiem się wspierać    ma. Glicz.    962,    Croat.    ribar, ber gtfdffianbler. — 3) Rybaki, miej-

Wych.    K 5. Wielkie rybki małe żrą; Slov.    welke ribi    sce, gdzie    rybitwi mieszkają, Slov. ribâren, ribâma ;

żeru male. — Siedział, jak niema ryba. Zab. 15, 264;    mianowicie okolica w Warsza\vie i Krakowie nad Wisłą,

na

(Slov. nenii gako riba ; ani pisnął). Głos po obszernej    . gtfcfjeniwfiMMgeit, gtfdjcres). Nie mam swej stancyi

rozlega się sali, A ludzie jak nieme ryby stali. Zab. 15,    starej szkucie pod rybakami mieszkam. Teat. 30. b, 91.

246. Wszystek drżał, jak ryba. Zab. 15, 275. Birk. — (*RYBAŁT, a, m. ; (hal. ribaldo, rubaldo flagitiosuś) ; Cl Kon. 70. Wylękłam się, i wszystka jak ryba za-    żak, psalmista, śpiewak kościelny, kantor; eilt ©djuler,

drżała. Bardz. Trag. 569. Zdrów jak ryba. Teat. 24. c,    ber bte ÿfalmett fńtgt, ^falmift, '$trd)ßiuwfättger, Santor,

44, (cf. jak byk, jak koń). Slov. Prov. W powetri ribi    @d)ulinet[ter. Rybałt stary z patrami i z kantorami roz-

lowit, a we wodć ptaki lapat ; na powietrzu ryby łowić,    mawjającemi, o delicyach śpiewaków, kantorów, rybał-

z ry-

na stan duchowny

a w wodzie ptaki łapać; cf. na opak wszystko; Croat.    tów i żaków; wiersze, drukowane r. 1632. Teraz

Prow. ryba iz glave szmerdi * ryba z głowy śmierdzi, in    bałtów abo z dworzan, z żołnierzów

vulgus manant exempta regentium, cf. jaki pan, taki kram.    idą. Sk. Kaz. 463. Ludzie uczone z urąganiem ryabał-

— Est modus in rybis , zamiast in rebus, aluzya do    tami zowierny. Star. Ref. 34, ( cf. bakałarz). Nie lada

ryb, któremi żyd sędziego przekupił; podobnie w Słów.    żakowi abo rybałtowi syna swego polecić. Glicz. Wych.

ge motus w repi. — Fig. W nocy ryby łowić * uryny    L 3    b. Aliści on po staremu rybałtem ze szkoły. Wenie trzymać, podlać się, ttt« Sette piffett. Pijakom się to    resz.    Reg. 84. Rybałt ociętny.' Smotr. Lam. 25. Żarn.

trafia ryby w łóżku łowić. Comp. Med. 361.— 2) Ryby    Post.    3, 100. W straż grodzą kraj piekła czarni rybałci.

na

niebie, gwiazdy, jedno z dwunastu znamion niebieskich ;    Brud. Ost. D 2. (czarci). ‘RYBAŁDYA, yi, z., psalte-

bte $tfd)e atn tptmmmel, etn $tntineI3$eid)en. Bardz. Luk. 163,    rya, bakałarstwo; ^falmiftenftcHe, ©djulmetfłerftelle. Foży-

J. Kchan. Dz. 9. Macz. Ryby w kole niebieskim zwie-    teczniejsza jest dać na wielkie miejsca syna na nauki,

rzęcyrn ostatnie miejsce trzymają, i dlatego rok kończą.    niż go w miasteczku przy bakałarzu bawić, kędy się je-

Otw. Ow. 593. Zebr. Zw. 25. RYBACKI, a, ie, rybi-    dno    na rybaldya albo sekundanią sadzi, a o nauki nie

twi, do rjbaka należny; Boh. rybafsky; Sorab. 1. re-    dba.    Glicz. W ch. M 1. RYBAŁTSKI, a, ie, od rybał-

baczki ; Carn. ribshkc ; Croat. ribórszki, ribichki; Bosn.    ta, bakałarski, Spüler*, ^falttttffeit * , ©dfulmeifłet * . Je-

ribbarov; Rag. ribbarski; Ross. ptioatiu, pŁi6am<ifi ; Eccl.    go rybałtskićj Polszczyzny na inny czas zażyjemy. Exam.

RYBECZKA-RYBNY.

RYBOGONY-RYĆ.

471

11. ). — RYBECZKA, RYBEŃKA ob. Rybka. RYBI, ia, ie, rybny; Boh. rybi; Slov. ribi, ribaci ; Croat. ribij ;

Ross. pMÓiii ; od ryby, gtfd) = . Rybia łuska, ość, ogon.

Cn. Th. 962. Rybia tonią. Warg. Wal. 116. Pókim był w kwitnącym wieku , Sprowadzałem wyborne fuzyjki z Paryża, strzelałem w rybie oko. Nar. Dz. 3, 216.

Wysypali złoto, dukat w dukat, jak rybie oko. Ossol.

Str. 8. Chłopiec, gdyby rybie oko milutki. Teat. 17. c, 51.

(cf. rybka , rybeńka). RYBIĆ cz. niedoli., Narybić dok, qu. v., n. p. Nad rzeką karpięta i wszelaki drób łowić, a stawy tym rybić. Haur. Ek. 68. mit gtjcPntl kfacmten, befehlt. RYBIE , ięcia , n., młoda rybeczka , dit junget gtfcfyen. Drobne rybięta. Haur. Sk. 148. Wędą w pojmanie rybieta głupie brałem. Fast. Fid. 46. Zebr. Ow. 10.

RYBITW, 1) ob. Rybak, ber gtfd;cr. — 2) Rybitwy, ptaki wodne, $tfd)aare, są u nas różne: rybołów, rybołowek etc. Kluk. Zw. 2, 323, Croat. artena. RYBITWÏ, ia, ie, rybacki, fttfdjer*. Rybitwie rzemiosło » rybołówstwo. Ry-bitwia łódź , rybitwi sznur. Mącz. 'RYB1TW1NI, ‘RYBI-TWKA, i, £., piscatrix. Mącz, rybaczka, bie ^tfdteritm. RYBKA, RYBECZKA, RYBEŃKA, i, ź., dem., Nom. ryba, bfl3 ÇtfdjdjCn; Boh. rybieka : Slov. ribećka , ribieka ; Sorab. 2. ribka; Sorab. 1. róbicżka ; \ind. ribiza ; Croat. ribicza ;

Bosn. ribbięa ; Rag. ribbiza ; Slav. ribica ; Ross. pbiói<a , ptióima ; Eccl. puóomea. Tak mała rybka pływa, jak i

Burt. B 5. Rybaki pojmane rybki rachują.

Bardz. Trag. 320. Dwie *rybce (dual.). W. Post. W. 193.

Rej. Post. O 2. Nasycił ich dwiema ‘rybkoma (dual).

W. Post. Mn. 507. Rej. Post. 0 3. Zdrowa, jak rybe-czka. Teat. 56. b, 60. Mała rybka rybą stanie. Jak. Baj.

129. Rybki małe, drób. drobiazg Ross. Me.îy3ra. — g. Blande: Rybko, rybeńko « serce, kochanko, kocha-siu ; SieM;eit, iperjcbcn, ©ecie ! Odchodzi tak szybko,

Nie rzekłszy mi przynajmniej : duszko, serce, rybko, Bądź zdrową. Zab. Amf. 56. Coż ci to, moja rybko! Teat. 15,

5. Gdzież to idziesz, prześliczna rybeńko. Teat, 34. c,

25. Moja lubciu, pupeczko, rybeczko. Teat. 18. b,

12.    ‘RYBNIK, a, m. ; (Boh. rybnjk, rybniśte; Sorab. 1. RYC, rył, rébnik; Sorab. 2. ribniza; Vind. ribnjk, ribnjak, riben vejar;

Croat. ribnyàk ; Rag. ribgnâk ; Slav. ribnjak, ribàrnica;

Bosn. ribgśk ; Ross. et Eccl. iifi&AT, [aggcr 2], ripy^iKE, npyTtoiCL, npyAiime (cf. prąd), poßeHHiiKb, cf. rów) ; (Ross. pbiÓHHKT) rybak); sadzawka , eflt gtfdjljaUer, gtfdjtdd). Ryby chowają pod strażą w zamknionych rybnikach. Sk. Dz.

591. Sadzawice i rybniki *ku chowaniu ryb rozmaitych.

Ćresc. 493. RYBNY, a, e; Boh. rybny, rybnj; Vind. Croat.,

Rag. et Slav. ribni ; Ross. pbiüHbiii ; 1) do ryb należący,

$tjd) *. Rybna beczka ; rybne jatki, ławy. Cn. Th. 962. Faska. rybna (Vind pitrich, pitrifhek). Rybny targ (Vind. ribna-ria, ribnu tersbifhe). Kość czyli ość rybna (Vind. fhpiza v’ribah, ribni tern, ribja kostiza). Rybny przekupień, ob.

Rybak 2). W tym mieście był Marcin kupiec rybny. Baz. fłst. 57, Croat. ribotersecz; Eccl. pbiÓHHKb, pbióonpo4a-Beifb. Rybny handel (Croat. riboterstvo). Rybny dzień, w który ryby jedzą, jak mięsny, w który mięso. Cn. Th.

Za grzech poczytają, gdyby kto w rybne dni mięso jadł.

Baz. Hst. 178. Rybna nać, ob. Kocia raiętka, ziele. — 2)

wielka.

wka, m., ptak , larus canus , wielkości kaczki.

Rybny * ryb siła mający, ftfd)md), Boh. porybnÿ ; Vind. ri-boviten, poun rib ; Ross. puÓHCTtiH. Wisła, rzeka dosyć rybna , różne gatunki ryb mająca. Kluk. Zw. 5, 235. Miejsce rybne Vind. ribniza. “RYBOGONY n. p. bóbr. Klon. Fl. D 4. ftfdjfdjwfinjig. RYBOJAD, RYBOJEDZ, a,

m., ichthyophagus. Cn. Th. 962. eilt gtfdjeffer; Croat. ri-bojedecz; Eccl. pBióo/^em.. RYBOK, RYBOOK, a, m.9 kamień rybiemu oku podobny, astrobolos. Plin. 37, 9. ein bem gtfcbauge dljtiltd;er (Sbelftein ; perła podobna do rybiego oka. Budź. 56. ‘RYBOKSZTAŁTY, a, e, do ryby podobny; Eccl. pbióoo6pa3Hbiii, ftfdjgefialtet. RYBOŁÓW, 1) ob. Rybak, rybitw, ber fttfdjer. Mon. 75, 591. Rybołów’ nocny, który w łóżku ryby łowi. Haur. Sk. 544. ein 33ettpiffer. — 2) Rybołów’ ptak, vultur Baeticus : Croat. ribolovecz orel, ber fttfdjgcper ; wielkością jastrzębia, umie sztucznie z wody chwytać i największe ryby. Kluk. Zw. 2, 504. — 5) Rybołów’, larus einer eus, ptak wielkości małej gęsi. Kluk. Zw. 2, 323. bie gffdjmbme. RYBOŁOWEK,

Kluk. Zw. 2, 325. b«ś> $tfd)crleiit, ber ^rfd;n>alm. RY-BOŁOWNY, a, e; Ross. pMÔOÆOBHbiM ; od rybołówstwa, Mdjerep * / Mc fttfdjerep Retreffenb. Rybołowne księgi, ha-lieutica. Cn. Th. 963. o rybołówstwie. RYBOŁÓWSTWO, a, n.; Sorab. 1. lojene, lowene ; Ross. pbiOoaoncTBO ; Eccl. pbióapciBO, pbióo.iOBmeibCTBO, puódBOBaHie, y4ii-TGJbCTBO , (cf. węda); ber ftifdjfang, Me fttfdicrc». Rybołówstwo jest zażycie sposobów zdatnych do ułowienia ryb. Kluk. Zw. 3, 240. Rybołówstwo, płodem morza, rzek i jezior zasila handel. Wyriv. Geogr. 405. Prawo rybołówstwa. Gal. Cyw. 2, 8. RYBOTRUJ, ja, m., menispermum occulus, gatunek miesięcznego ziarna z In-dyi, którym ryby trują. Kluk. Dykc. 2, 117. gtfcbgift, eilte 3nbtatnfd)C ^'fhtiRC. ‘RYBOW1ESZCZEK , szczka, m., wieszczący z ryb; Eccl. pbiôoBOJXBb, pHÓOBpa5KBHTG.ib, Grace, hftivopavryç, ber ^tfcRmaRifager. RYBSKO, a, n., szpetna’ duża ryba, eilt ßrrper |)äßltd)er fttfd); Ross. pHÓmue.

Pochodź, narybić, zarybić, narybek; wieloryb.

ryje cz. niedok., uryć dok. ; (Boh. ryti, rygi, regi, drchati ; (Carn. obs. ryti, ryl, ryem, ryvam trude-re); Carn. pergam ; Sorab. 2. risch; Croat. rujom, ro-valszem, rulyiti ; Rag. riati, rijem ; Ross. puTb, poro, Eccl. ptiro ; cf. Graec. yyercsiv, (wtiv, ogvccreiv , oqvttuv ; Germ, regelt, rtolett, cf. siîüffel, (cf. Lat. rostrum ; Ross. pLiTBima rysa, brózda wodna, cf. raz); ziemię, ogród, winnicę ryć, kopać. Cn. Th. 964. wzkopywać, (jrabett mit bem ©pabcit, bie ßrbc mngrnbett. Groby ryte. Klon. Wor. 10. Rydlikiem rzepę na polach ryją. Mącz. Świnia ziemię ryje, nńtfilen. Ponura Świnia głęboko ziemię ryje. Cn. Ad. 895. (milczy, a złe broi; cicha woda brzegi podrywa). Kto pod kim dołek ryje , ten sam weń upadnie. 1 Leop. Eccles. 10, 7. (ob. kopać dołki).— Allegor. Tam męstwo starto, a ci co grozili, Krwią oszpeconą ziemie brodą ryli; solum teligere mento. Hor. 1, 220. Min. et 1, 218. Kobył, ittô ©rflê beiden. Szczęśliwy pogardza wszystkim, aż tyran, aż mu się psie zęby będą ryły. Pot. Arg. 596? — Fig. poet. Brzoza z pośrzód muru się ryje, Aż wierzch ku górze wybije. Dar. Lot.

472

rycerka-rycerstwo.

RYCERZ - RYCHŁO.

41. (przedziera się, drze się, brćhtgt ftcf) burd;). Tego    ski. Wyrw. Geogr. 338. ber 2IbeI, ber SJHtterftanb.    — §.

sekretu wydrzeć mi nie mógł, 'chociaż różnie zawsze    Collect. Rycerstwo, Boh. ritirstwo * rycerze, bie    Witter,

ryje. Jabł. Tel. 207. (maca, dochodzi, itadjforfdjen). —    Nazajutrz po tej bitwie rycerstwo darował. Warg. Wal.

wo-

§. Ryć obrazy etc., rzezać obrazy, perły, dłubać, szni-    26. Chrzęszczenie pompy i rycerstwa jego, trzęsienie

cerować, wyrzynać; gigurcn graben, fted;en, fdmetben, mit    zówjego. 1 Leop. Jer. 47, 3. (wojenników jego. 3 Leop).

betn ©rabfttdjel auśarbeiten. Poślesz mi człowieka, któryby    Rycerstwo dosyć ma na zwyciężeniu czy położeniu życia

umiał ryć rozliczne rzezania z tymi rzemieślniki, które    za dobro panującego lub narodu. Mon. 73, 453. — §.

mam przy sobie. 1 Leop. 2 Parał. 2, 7. Ryty Sorab. 4.    Służyli rycerstwu niebieskiemu. 1 Leop. Act. 7,42. (czcili

wudowpanitć. Podwoje ryte z kosztownych topazów.    gwiazdy, słońce). — §. Rycerstwo, kawalerstwo, n. p.

Tward. WY. 4 48. Grono wina do rąk Bachusa rytego    Pasowanie na kawalerstwo, na rycerstwo. Wyrw.    Geogr.

sculpti kłaść kazał. Sk. Dz. 482. Żywo ryte posągi. Pilch.    338. £)rben, îJîttterorben. — §. Rycerstwo, życie    rycer-

Sen. list. 425. Z złotej miednicy kazał uczynić obraz    skie, żołnierskie, żołnierka, żołdowanie, żołnierski chlćb ;

boga uryty. Petr. Pol. 48. Odbiegli rytych swoich obra-    ©olbateitlebett. Jeśliby syn jedyny pojechał po rycerstwie,

zów. 3 Leop. 2 Reg. 5, 21. (strugałek swoich. 4 Leop.).    a w niebytności jego, ociecby umarł.... Stat. Lit. 77.

Coż jeszcze u niego rytego srebra? coelati argenti? Siem.    Oręże rycerstwa naszego nie są cielesne. 4 Leop. Hier.

a, m.,

Cyc. 450. Mapy ryte. Mon. 65,    477. — Fig. Wszystkie    3. (broń naszego żołnierstwa.    3 Leop). RYCERZ,

łaski jego w sercu ryte chował.    Groch. W.    545. tm £>er=    z Niem.. ber Witter, (cf.    rajtar)    ; Boh.    et Slov. rytir    ; Sojen Ctngegrabeit.    rab. 4. reeżera; Sorab. 2. rittar, rischar; Vind. jesdazh,

Pochodź, doryć, naryć, obryć, poryć, przeryć, rozryć;    konjanik, fhlahtnik, gablir, vitesh , fhlatni jesdjak , vites

rylec, rydel, rydlik, rycina ; wryć, wyryć, zaryć. — §.    (cf. ‘wytężny, zwycięzki), junak, jénak, (cf. junak); Croat.

rychły, rychło.    konyanik (ob. Konny),    vitez,    junak;    Dal. konik,    vitez ;

RYCERKA, i, z., bohaterzyca, eilte SMtterinn,    £etbmn; So-    Rung, vitez, lovagos;    Carn.    vytés ;    Rag. vitez;    Ross,

rab. 4. reeżerina. — §. Rycerka orderu jakiego, eine    pi>mapi>, biit/i3Ł , CHJbHHKS, xpaôpeurE , (ob. Silny, chro-

Orbcnflritterlmt, Orbenêbante. Tr., ob. Kawalerka. RYCER-    bry) ; żołnierz konny szlacheckiego stanu, eto”    (tbltd/er

zwań ;

SKI, a, ie; Boh. rytifski ; Slov. regtarsky; Sorab. 4. ré-    @i)lbat, ein berittner 2lbttd)er. Żołnierz od żołdu

czerski; Sorab. 2. rittarski ; Carn. wytćski ; Vind. vite-    ale rycerz swojej Rzpltej broni sumptem tym, który ma

shni, viteshen, viteski, viteshki, junashki, (cf. ‘witezny,    z majętności swej. Star. Ryc. 45. —    §. Rycerz, wale-

zwyciężny, cf. junak); Croat. vitèski; Hung. vitezi; Rag.    cznik/bohatyr ; ettt tapferer Witter, ein $elb. Jedno to po-

vitescki; Ross. ptmapcKiił, BHmekb ; bohaterski, ÿelbeiu    winno u nas znaczyć, być rycerzem, co szlachcicem,

mütljtg. Wyrwać z śmierci swych towarzyszów, rycerskie    Leszcz. Gł. 55. Nie każdy to jest rycerzem , Pod zbroją

jest dzieło. Dmoch. II. 2, 168. Bolesław pan rycerski    abo pancerzem. Jak. Baj. 274. Lepszy rycerz, niż pa-

i sławę kochający. Nar. Hst. 3, 97.— Rycersko adoerb.,    noszą. Modrz. Baz. 304. Co mi za rycerz, choć kto woj-

po rycersku; Eccl. xpaôcpnn, xpaôpo, c»it.io, f;elbemmb    ska gromi, Kiedy go lada dziewczysko uskromi. Zab. 4 5.

tfug, rttterlid;. Bronią mężnie i rycersko umiał władać.    225. Niezwyciężeni Bachusa rycerze. Mon. 64, 94. —

Archel. praef. W polu rycersko się stawili. Warg. Wal.    §. Rycerz, kawalet* orderowy, ein Crbcnśritter. Rycerze

63. Rycersko wręcz się potkać chcieli. Weresz. Pob. C    pasowani, orderowi. Wyrw. Geogr. 538. — §. W sza-

o b. — §. Rycerski n. p. stan « żołnierski, ber SRitlerftanb.    chach po rochu rycerz stoi, Który w trzeci rząd zako-

Czego prawem poskromić nie możem, żołnierza zbiera-    liwszy wpada, Ale na inszej coraz barwie siada. J. Kchan.

my, i stan rycerski stanowimy, aby gwałt gwałtem od- Dz. 86. skoczek, ber Springer tm ©C$a$fptele. RYCE-pędzać. Star. Ryc. 9. Opuściwszy domy, rycersko z Mau-    RZOWAĆ med. cont., rycerską czyli żołnierską służyć,

rami walczą. Przyb. Luz. 76. Rycerski stan * wszystka    źołdować, 9îttter», ober ©olbatcnbteitfte t^int. Młódź pod

sziachta, która nie w senacie umieszczona. Skrzet. Pr.    chorągwią Wenery rycerzuje, t. j. rada się peta nuło-

Pol. 4, 4 86. ber 3Rtterfłanb, 5lbelfłattb, tm ©egcttfa^ ber    ścią, militât. Alącz.

Senatoren. Rycerskie prawo uczy postępki wszystkie "RYGHFOWAĆ, ob. Refować, Rćfa. i fortele około bitwy w szrankach. Gorn. Dw. 30. Szkoła "RYCHŁA, RYKLA, RYTLA, i, z., Rychle są krosty cze-rycerska w Warszawie, btc 3îtttcrfd;itle, dla wychowania    rwone. Syr. 552. eilt rotier ŚfltSf^lag, ber latifettbc §unb.

szlacheckiej młodzi i sposobienia jej do usług ojczyźnie    Ruta jest lekarstwem do wypędzenia rychlów zewnątrz,

w radzie i boju, Stanisław August założył. Vol. Leg. 7,    Syr. 532. Rykle abo rytle, t. j. czerwone ‘blachy' po

462. Każdy trafił na równego, z którymby mógł po ry-    ciele. Syr. 4074.

cersku oraz i po królewsku wojować. Ustrz. Kruc. 2,    RYCHŁO adv erb., RYCHLEJ Comp. ; (Boh. rychle, brzce,

378. — §. Rycerski, orderowy, kawalerski; £)rbeit§ * ,    brzy, brzo , Comp. drjw , (cf. ‘drzewiej) ; Slov. richłe ; So-

SRitter = ; Ross. Kaua.iepcKiH. Rycerska dostojność bywa rab. 2. szkerrej, (cf. skórzćj , skoro); Carn. kmalu, sgo-nabywana zasługami przeciw Rzpltej i też pewnemi cere-    dej, sgudej ; Vind. sguda, sagoda, pergodi, (cf. gody, go-

moniatni. Modrz. Raz. 503. RYCERSTWO, a, n. ; Boh.    dżina); Dal. vdilye ; Croat. pervlye) ; prędko, bardzo za

rytirstwj ; Vind. viteshnia, viteshnost, viteshnistvu, vi-    wozasu ; gefcfymtitb, balb, fef;r jetttg. Prędko de molu po-

teshtvu ; Rag. vitesctvo ; Croat. vitèstvo ; Ross, ptmap-    tissimum usurpatur; rychło de tempore. Cn. Th. 820.

ctbo; stanu szlachetnego zacność, szlachta, stan rycer-    Rychło, tudzież, zaraz*, jak pióro opalił; na jednej no-

dze stojąc. Cn. Ad. 1015. Już to nie rychło. Źegl. Ad.

106. Teat. 22, 14-7. Kto nie rychło chodzi, ten sobie szkodzi. Rys. Ad. 22. (nie wczas, po obiedzie łyżka).

Dwa razy dał, ten kto rychło daje. Prot. Jał. 7; (bis dat, qui cito dat). Dwa kroć dawa, kto rychło dawa.

Kosz. Lor. 114 b. Już daleko w noc; boję się, ażeby nie było za nierychło. Teat. 33. b, 63. (za poźno, ju fpât). Nie czas tego jeszcze, rychło to nazbyt. Cn. Ad.

562. Nierychło ‘szedziwy myśli być cnotliwy. Cn. Ad.

642. Młody rychło umrzeć może, stary długo żyć nie może. Cn. Ad. 509. Nie tak rychło do dobrego przywieść się ludzie dadzą, jako rychło zepsować się grzechem dopuszczą. Sk. Zyw. i, 56. Kto się rychło źle zbogaci, wszystko rychło źle utraci. Cn. Ad. 398. (złe nabycie, prędkie odbycie). Bóg nierychło, ale dobrze karze. Żegl. Ad. 19. Na chromym koniu pomsta jedzie, ale tym cięższa, im nierychlej przyjdzie. Kchow. Roi. 107.

(im później). Rychlej, niż się goła splecie. Cn. Ad. RYCHTOWAC, — ał, - uje cz. niedok., narychtować, zrych-1015. co rychlej, jak najrychlej, jak najprędzej, aufS    tować dok., kierować; z Niem., ridjteit, Me 3ïid)tmtg ge»

flefdjnńnbefte. Najrychlej się dobry w pychę uniesie, jeźli    Bert, tu Me redjte SRtdjtunfl fłcllen ; Croat. poprąvlyati, cf.

stróżem dobrym sobie nie będzie. Sk. Kaz. 352. Rychlej-    poprawić, (cf. naprawić, narządzić). Działa rychtować.

by wydarł broń najmężniejszemu, niż grosz skąpemu.    Leszcz. Class. 89. Strzelbę wszystkę na Turki zrychtował.

Groch. W. 565. (prędzej, łacniej; e$er, letzter). Panowie    Falib. C 2. Rękę i tam i sam rychtuje. Rardz. Trag. 283.

czasem łaskawi są na te ludzie, które samiż znają być    Wszystkie sprawy ludzkie do pewnego celu rychtują się.

‘rychlej niełaski godne. Gorn. Dw. 22. (raczej, üielme^r, wett etyer). Szlachectwo rychlej jest ku chlubie naszym

wyprawy. Jabl. ßuk. M 3. Między ptaki widamy różne natury, jeden waśniwy, drugi pokorny, jeden rychły, drugi leniwy, jeden grędą, drugi inochodą. Rej. Zw. 67 b. Raczéjby ich nazwać nierychłymi ‘płajcami, niżli-złymi. Gorn. Sen. 385. Bóg jest miłosierny, i nierychły ku gniewu. Radź. Ps. 86, 15. Jezus był rychły ku wypełnieniu woli ojca swego. Wróbl. 257. Bądźmy rychli ku słuchaniu , leniwi ku mówieniu. Fraz. Jez. L l. (prędcy, kwa-pliwi). Miał język ciężki i nierychły ku mówieniu. Radź. Exod. 4, 10. Jak bóg przemówił do mnie, niesprawniej-szego i nierychlejszegom języka się stał. 1 Leop. Exod.

4. (powolniejszego, cięższego). Rychłą śmiercią umarł. Gil. Post. 308 b. (wczesną, zawczesną). Od żalu wielkiego, Ze był oszukan, umarł czasu rychluchnego. Papr. Kot. K 4 b. Posłał król w skok listy przez posłów, którzy jechali na koniach rychłych. Radź. Esther. 8, 10; na prędkich koniach, ib. 14; (cf. Boh. rychlik » lokaj).

Petr. Et. 2. Ten figiel pewnie ona rychtowała. Past. Fid. 134. narządzała, przyrządzała, ben ©tretd) l)at fie mißCjettelt. przodkom, niż nam    samym. Gorn. Dw. 20. (prędzej, ra-    ‘RYCHTYK adverb.    , z Niem., viÿtig ; pewnie,    ani chybi;

czej). — W rychle    * rychło, prędko, za wczasu, halb.    Vind. temu taku, pravednu, gemtß, unfehlbar.    Rychtyk a

Poprawę mu w rychle obiecał. Groch. W. 251. Przecie rychtyk trafił w samo centrum myśli. Mon. 71, 322. się potym w rychle    ośmieliła. P. Kchan. Orl. 1, 59. W    Wyrazy'jego rychtyk a rychtyk zgodziły się    z jej przy-

rychle najdowali się    u patryarchów domowe bożki, w ry-    miotami, ib. 75,    678. Ha ha ha, mój rywal    rychtyk się

chle u Izraelczyków byli czynieni cielcowie, w rychle u obwiesi. Teat. 22. b, 100. Ściskał mię, rychtyk chciał poganów zawikłana stała się znajomość boga prawego. mię udusić. Teat. 11, 58.

ben, 2Bu^Iett, (Stngraben, dśtnfdjnetben. — b) Rycie, to co wyryto, rzezanie; gegrabene ober geflogene Slrbeft, ber ©tieb; Sorab. 1. wudówpano. Rycie kamienia wypukłe abo rysowanego co wypukłym ryciem , jak na monecie, anaglyphicum. Cn. Th. 963. relief. Rycie wkląsłe jak na sygnetach, diaglyphicum. ib., gravure, enfoncé. Rycie płaskie, bas-relief. RYCINA, y, i. ; Boh. rytina; Eccl. H3-Baanie; ryty obraz, ein gefdjmfcter, gegrabenes, auSgeljau» eneS 33tlb. Wyrzezał cheruby i powlokł złotem, rozbiwszy je po rycinach. Budn. 1 Reg. 6, 35. Nie uczynisz sobie ryciny, ani żadnego podobieństwa , które jest na niebie. W. Exod. 20, 4. Zhańbieni będą, którzy się kłaniają rycinom, i którzy się chełpią w obrazach swoich. Birk. Kant. B 2, (cf. zlicina). Domy, ryciny, obrazy, więcej niżli Rzpllą szacowaliście. Pilch. Sali. 96. — Rycina * kopersztych, ber ^upferftid), wyobrażenie rzeczy jakiej, wyryte na blasze, potym farba odbite na papierze. Jak. Art. 3, 514.

Gil. Kaz. Aa 3. W rychle z świata tego Do ojca mego RYCIE, ia, »., a) actio Subst. Verbi Ryć, qu. v. , Mt3 ®ra* i ojca waszego Wstępuję. Odym. Św. 2 M m. — §. Ellipl.

Czeka w przedpokoju, rychło go zawołają. Kras. Pod.

2, 55. jak rychło, jak prędko, czy prędko; mtC Dalb, ober ob matt iljm halb pomifen rnirb. RYCHLEĆ neulr. niedok., śpieszyć się, rychłym być; gefdjłMllb feÿtt, gerbet) eilen. Patrz na szczęśliwość, która im bardziej rychieje,

Tym bardziej skraca ciemne tego życia dzieje. firzyb.

Ab. 221. RYCHŁOŚC, ści, ż.; Boh. rychlost, hbitost ;

Slov. rychłost; Dal. hitrozt, (cf. chytrość) ; (Ross. pbi-X.IOCTL pulcbność) ; (Elym. ryć) ; wczesność, prędkość, Me ©efdjnunbtßfett. Na rychłości możesz i z prostej wody ocet robić, aczkolwiek nie będzie tak dobry, jak z wina.

Cresc. 362. (na prędce). Tygrys podchodzi inne zwierzęta rychłością. Rej. Zw. 67 b. (raźnością, szybkością). Nie-rychłość z wolna idąc, kroki łamie. Mon. 71, 549. RYCHŁY, a, e, RYCHLUCHNY intensiv. ; (Boh. rychły, brz-kÿ, (cf. *barzy), h b i ty, cf. kibitny; Dal. hittar, (cf. chytry); Slov. richli, rychły; Ross. puxjtiö, pulchny); wczesny, prędki; jeittg, balbtß, ßefdjmtttbe. Sprzątanie z pola RYCWERKI, ów, plur., wyewerki, łamanie, strzępienie rychłe niemały pożytek uczyni, że się wczas bydło roz-    głosu, trzęsienie gardła. Cn. Th. 1300.    Dudz.    56. trele

puści. Haur. Ek. 69. Łaska nierychła niewdzięczne do-    w śpiewaniu. Wlod. Triller im ©ingen.

, m., ‘pożyczek taki, że gdy

RYCHLEĆ - RYCHŁY.

RYCHTO W AĆ - RYCZAŁT.

173

brodziejstwo czyni. Kosz. Lor. 114 b. (dwa kroć daje, 1. RYCZAŁT, RYCZART, u

kto rychło daje). Dla nieładu nie rychłe były dó obozu    na czas kto nie odda, we dwójnasób pierwszego *poży-

Pochodź, ryk] odryknąć, odrykać, odwrykac, obryczeć; przeryczeć, przyryczeć, zaryknąć.

RYDEL, dla , m. ; Boh. reyć, (Etym. ryć) ; Slov. rodowa (cf. Cerm. Sîabetyatte, 9îeut(jaue), schpoda ; Sorab. 1. fpoda, (cf. szpada); Rag. arvallo; Bosn. arvalo, ascjó; Carn. pralza ; Ross. nonopyM, Konamma, Kupna, 3acTyn^ ; naczynie kopnicze. Jak. Art. 5, 314. baê ©rabfd;ett, ber ©pa* ten. Rydle różne do kopania, jedne holenderskie, cale żelazne, drugie grabarskie drewniane, żelazem obwodzone. Kluk. Rośl. 1, 79. Rydle osadzają się w brzozo-we trzony lub jesionowe ; rydle grabarskie bywają lipowe, wierzbowe. Kluk. Rośl. 2, 164. Nalazłszy rydle, miejsce nieskopane w ogrodzie kopali. Sk. Żyw. 229. Były u niego ku dobywaniu miast długie żelaza kończa-te i zakrzywione, jako też motyki, rydle, grace. Baz. Sk. 280. — Rydel grobarza, którym groby kopie, ber £obtengräberfpaten. Choć grobarz rydlem zawadzi, To trupiej głowie nie wadzi. Comp. Med. 801. Małżeńskie przymierze sam powinien rozcinać rydel. Pot. Arg. 136. (sama śmierć je powinna rozerwać). Jeno rydel a motyka, ta ich rozerwać może; hune nisi mors, adimet mihi nemo. Rys. Ad. 20. Częstokroć własnym sobie rydlem dół bierzemy. Pot. Arg. 402. (bicz na siebie). RYDELEK, lka, m., RYDL1K, a, m., dem., eine tpanbfpate, ein Ï1 eh ner ©paten. Rydelek mały z trzonkiem żelaznym do kopania przy sadzeniu kwiatów. Kluk. Rośl. 1, 79. Marra, rydlik ogrodny, którym ziela wykopują, albo też rzepę na polach ryją. Mącz. Gdyby kto chciał sosny rozmnażać, miejsce im ma zorać, albo rydlikiem jakim zkopać. Cresc. 463.

czku przepada; gdy drugi raz, we dwójnasób wtórego przepadku dać ma; gdy trzeci, we dwójnasób trzeciego, i tak dalej. Cn. Th. 963. (ob. tyłka suma. Biel. 271);

Germ. ber iRutj$crjin$,    , ber, wenn er nidjt jur

beftimmten 3«t abgetragen wirb, beftćhtbig fteigt. Władysław pożyczył czterdzieści tysiąc kop szerokich groszy Zygmuntowi królowi Węgierskiemu , pod zakładem ryczartu takiego , jeśli ich pierwszego roku nie wróci, tylką sumę przepadnie, wtórego roku takie dwie, trzeciego ta-km trzy, aż to w niezliczony poczet weszło. Biel. Św.

233 b. — Fig. Ze sporym ryczałtem iściznę mu wraca.

Pot. Syl. 374. (z procentem). Mścijcie bogowie krzywdy mej ryczałtem. Pot. Syl. 314. (sowicie). — §. Ryczałt, ogół rzeczy, prawie toż samo, co hurt. Czart. Mskr. Ryczałtem co kupić, przedać. Tr., Czart. Mskr. ; Boh. au-hrnkem, ob. Hurtem.

2. ‘RYCZAŁT, u, m., ryczenie, ryk; baö @ebrüHe, baś SrttUeu. Bałwaniste fale pryskają ryczałtem , Gdy je dzieci Eola dmuch porywa gwałtem. Przyb. Luz. 176. Tak właśnie pęd swój toczy Auiid bykokształty, Mknąc wartkie po Apulskich nizinach ryczałty. Hor. 2 , 289. Kniaź. —

reitwagon, (Sïeifeiuagen) ; wóz nakryty, currus arcuatus. Mącz.; arcera. ib. ein gewölbter, gcbetfter Sagen, etwa eb * ne Sanbfntfdje, (cf. korab⁷). Chciał i mnie, i konie i rydwan ze wszystkiem zagrabić. Sak. Persp. B 2. Chciał na swoim rydwaniku zajechać do miejsca na nocleg. Gil. Kat. 38. Już wozy, telegi, rydwany jadą. Mon. 75, 644. A to nie nasza ambonka, to jakiś osobliwy rydwan, w którym on przyjechał z rogami. Teat. 19, 7. — Poet. Kiedy Feb złotowłosy na horyzont górny Dnia trzeciego

RYCZEC , ryczał, ryczy cz. cont., Ryknąć jedntl. ; Boh. rieeti, buceti, bućjm, bućjwam (cf. beczeć), (fjti, rjgi rancare, o jeleniach, rjgno bekowisko, rykowisko jelenie , rjgen październik ; gikati o osłach) ; Slov. rićjm, rwu, bućjm; Hung. bögök boo , mugio ; Sorab. 1. rucż, ruju, rujem , hruyu każ kruwa ; Lat. rugio ; Graec. coqvo-lfiat; Hebr. U'n rua, voeiferatus est, î'îV arag, rugire, ‘nx a ci, leo ; Sorab. 2. risch, (cf. rżeć); Bosn. riçati, rikati, rrisgjati, resgjati kako lav (jak lew), resgjati kakoti pas fremere, frendere (jak pies), rrisgiati, ersgjati, resgjati ka- RYDWAN, a, m., RYDWANIE, a, m., zdrobn., (z Tureck. ko kogn hinnire (jak koń, ob. Rżeć), rjekati, mukati, A. Czart.), cf. Dîotfer reito * podróż, wóz; Willeram muokati kako vól boare, mugire ; revati, kako magare, rudere, (jak osieł) ; Rag. rikati, Ital. rugghiare ; Carn. er-jôvem, erjoviti, rigam, (cf. rzygać); Vind. rikati, erjo-viti, erjoveti (jak lew); ruzhiti kaker flon, fhnerati, ob-fhnergati (jak słoń); mukati, tuliti, dretife, bollim, kroi— lim (jak wół); mukat, vekat (jak krowa); Croat. ruclńm, ruchanye , buchim , mńkam ; Dal. rikam mugio , ejnlo ;

Ross. phinaTL, pLiKiiyTŁ, punaTŁ, peniTB, peßy, Mbinaib,

Mbmy; ryk wydawać, Brüllen. Tak wól ryczy, jako i krowa. Rej. Zw. 146 b. Wół i osieł, gdy ryczą, przerażają wytoczył swój rydwan poczwórny.... Dmoch. Sad. 52. uszy. Teat. 8. c, 71. Ilistorye wyrabia, płacze, jak wół    RYDWANISKO, a, n., contumel., paskudny rydwan, ein

ryczy. Teat. 22. b, 79. Koń," gdy się zapali, będzie kwi-    fdjledjtcr, elcnber Sagen, Sanbwagen. W rydwanisko la-

czał, ryczał, wół będzie chrapał, sapał. Weresz. Reg.    dajakieś wsiadł, gdy z obozu ujeżdżał. Birk. Kaz. Ob.

123. Lew ryknął, a straszliwe natychmiast ryknienie    F 2. RYDWANARZ, a, m. , który ludzi rydwanem wozi,

Uczyniło wysokiej skały poruszenie. Banial. J 2. Krowa, ber Sanbfutfdjer. Tr.

co bardzo ryczy, mało mlóka da. Cn. Ad. 402. Rys. Ad. RYDZ, a, m.; Boh. [ryżec Dóbr., mylnie 2] hry^nozy ; So-

28. Kchoio. 317, cf. kto wiele mówi, mało uczyni; pies, rab. 1. kneżi rib; Carn. srovka, kutmanka, zheshnove co bardzo szczeka, nie bardzo kąsa.— §. Transi, ad alia :    göbe, zhesnovze ; Vind. frouka ; Croat. blâgva , knezni-

Ryczeć, brüHen, ^eitlen. Spiżowe gardło wojny już ryczeć    cza, kralyevszka gliva, vargany ; Ross. pfemuncB, puncu-

przestało. Przyb. Milt. 371. Ryczą bez odpoczynku moź-    neu* ; Germ, ber 3letfcfer, 3teißfe, Breitling, Srieiltng, #erbfU

dzierze i działa. Zimor. Siei. 250." Tu się nieborak, roz-    ling, ftördjltttg, Saling, eine 5lrt eparer ©dpnämme, aga-

rzewniwszv znowu. Wsparty na stole, nie płacze, lecz    ricus deliciosus, gatunek bedłki, rośnie w sosnowych

ryczy. Pot. Syl. 74. Płaczcie, abo od żalu raczej ryczcie.    lasach. Kluk. Dyke. 1, 14. Nad piestrzyce albo smarże ,

Groch. W. 526. Tryo basem ryknę, jak lew Afrykański.    jeszcze rydze lepsze. Syr. 1395. Lepszy rydz. niż nic.

Teat. 53. b, 62.

174

RYCZAŁT - RYCZEĆ.

RYDEL - RYDZ.

Teat. 55. e, 8. Jabł. Ez. 25. (lepiej trocha, niż wcale

RYDZOBRODY - RYGIEL.

RYGLOWAĆ - RYJNY.

475

nic; Slov. lepsi bol, neź në bol; Vind. bufhi nekai,    wora, zaworka , (cf. zawierać, zapora); Sorab. 2. regel;

kaker nikai). Czerwony jak rydz. Cn. Ad. 429. Wyglą-    Sorab. 1. rëhel, zadźewk, zapadka; Garn. sarinèk; Vind.

da gdyby rydz. leat. 33, 42. Dziad jak rydz wygląda.    rigl, sapuh, satika (cf. zatkać), satik,    samek (cf. za-

Zabt. Zab. 64. Zdrów, gdyby rydz. Zabi Amf. 44. RY-    mek), rigel, sarinek, sapier, saletauk,    safunka ; Croat.

DZOBRODY, a, e, rusobrody, rotbärtig. Charon rydzo-    zaletàvka, kvàka; Dal. krakun, romazin ;    Slav. kljùcsani-

brody. Hor. 4, 302. Nar. RYDZY, RYDZAWY, a, e;    ca, mandala; Dom. krakun, romazin; Ross. aa^BH/KKa,

Boh. ryzy, rysa wy, (ryzy zlato aurum obryzum, ryzownjk    aanop'B ; — rygiel, zawora, zapora, repages. Mącz. Vectis,

płókarz złota; cf. zerzawÿ    rdzawy, rusy); Slov. rjzy,    ry-    rygiel, klamka. Urs. Gr. 464. Znaleziono drzwi spuszcza-

zÿ fulvus, badius ; Sorab.    4. rezwć rufus, rézwuzki    ru-    ne, jak do piwnic, po wejściu zamykające się na ry-

fulus\ {Garn. erdęzh , ardęzh,    Graec. sqvûqÔç czerwony;    giei. Boh. Dyab. 2, 4 44.    Drzwi gabinetu zamknięte na

erjav, erjavzrw/«s; Vind. razh,    ardezh ruber, erjau, erjavo    dwa rygle. Weg. Marin. 3,    33. Bramy wewnątrz żelazne-

* rdzawy fuscus-, arjav’, arjav’z    rufus ; Croat. rusz » rydzy,    mi ryglami założone były.    Archel. 2, 459. Podruzgotał

russy, rigy bajus, russeus ;    Dal. ruusz, rigy; Rag. rijgh    i połamał regle zamków jego. 4 Leop. Lam. 2,9. —

rufus, spadix; Bosn. righi    flavus, rusi ruber, righja ,    ar-    Rygiel, klamka, zasuwka, deka, sprężyna; części, z któ—

ghja , rrighja aerugo)\ Ross. et Eccl. pbiacb, pwatiS; cf.    rych się składa zamek do drzwi. Teat. 6. c, 58.— Prov.

rusy, rysawy, jasnocisawy; golbgelb, fltd)3rctf>, feuerrot^.    Już rygle zapadły. Pot. Arg. 491. (już    klamka zapadła,

Rydze złoto. 4 Leop. Job. 28, 4 5 et 34, 24. Droższy    już nie wczas). — Rygiel, szpona w    łożu armatnym,

człowiek, niżli przeczystsze rydze złoto. 4 Leop. Jes. 13,    sztuka drzewa poprzeczna, jednocząca    dwie ściany ło-

12. Rydzy koń, etn 9łotfyfitd)3,    brunak. 28rtbd)., (Boh.    żowe jedne z drugą. Jak.    Art. 5, 318. bte Qiteerliöljer bety

ryzy kun, ryzka, ryzek; Rag.    rijgh kogn ; Slav. hallat ;    ber 8fl»ettC.‘Rygiel u nóg    stołowych, klin. Cn. Th. 964.

Ross. pbiwenaibiFi, puataa aornaab, cf. noóyptaHH, cf.    ber Seil. RYGLOWAĆ cz. niedok., zaryglować dok., ry-

Koypna , Koypbńi). Mąż ten jeździł na koniu rydzym. Budn.    glem zasunąć, ricgeht, ocrrtegcin; Sorab. 2. reglowasch.

Zach. 4, 8. Rydza maść, rydza farba, rydzość Ross. RYGOWAĆ cz. niedok., rygować papier, liniować go do pbDKeCTb. RYDZOWATY, a, e, — o adverb.-, Ross. phi-jKeBaTbiii, pbrnexoiteKL ; rusowaty, rötl/ltd;. Bach rydzo-waty przy niepróżnćj kadzi. Hor. 2, 242. (rubaszny).

Broda rydzowata. Pot. Arg. 60. Charon czerstwy w starości swej i rydzowaty. A. Kchan. 4 57. Rydzowatym się stawać, ‘rydzowacieć, Boh. ryśaweti, zryśaweli, rdjti, rdjm ; Ross. p4tîb, p^HTbca, pbDKtTb, nopbratTb. Ry-dzowato uczynić Boh. zryśawiti. Rydzowatość Ross. pbi-

pisania nót, po pięć linij razem, do czego służy rastrum. Magier. Mskr., mit bem fRpftral Untren. Rygowany papier, liniowany do pisania nót. ib. — §. Rygować u krawca , rzadkim ściegiem podszewkę do sukni miejscami przeszywać. Magier. Mskr., cf. fastrygować, tyin Uttb tBteber anfyeftcn. RYGOWALNICA, y, £., narzędzie kościane, którym szew'c robotę wygładza. Magier. Mskr. bdê ©lûtîbein

bespn ©djufter, ber Çolterfnotjjcn.

HtCBarocTb. RYDZOWY, a, e, od rydzów, fRetfSfen * . Ry- RYGSKI, a, ie, od miasta Rygi, ligner *, Dîtgtfcff. Czter-dzowy statek. Cn. Th. 964.    dzieści pięć purów wchodzi do łasztu Rygskieąo. Czack.

RYFA , ob. Réfa.    Pr. 288.

RYGA, i, z. ; (Lat. med. riga; hal. riga ; Gall. raye; rege ; Germ, bte Sftetfje, bte ßtntc ; cf. Germ, bte 9î Slav. riga, liniał, cf. rząd, rzçd ; Eccl. pura, KiiAgh, ii£i-Y.i\aKiiiiKTt, KOKBOp). Ryga jest wiersz liczby jakiej, od jednej ręki ku drugiej wypisanej ; miasto tego słowa używam prostego ; wiersz abo rząd liczby. Solsk. Geom.

3, 79. Na rygach pisać, na podłożonych liniach, attf bent Stnienblatte fcbrctbeit. Ryga do nót muzycznych pisania, składa się z pięciu linij. Magier. Mskr., [ob. Rygować).

Ryga u zecera, miejsce próżne, czyli odstępy w formie, założone kwadratami. Magier. Mskr. — g. W ‘rydze swojej co = w ryzie (ob. Ryza), w klóbach swoich, w granicach swoich ; in feiner SRtdjte, in feinen ©rängen ; cf.

Ross. oóoHMuua, oÓHHMaibHima. To jest prawda, że człowiek nędznym stać się może, Gdy z prostej szczęścia rygi sam zboczy w’ bezdroże. Przyb. Ab. 26. RYGA, i,, z., miasto, stolica ziemi Inflantskićj. Gwagn. 428. bte ©tflbt 9îigct, ob. Rygski. RYGAŁ, u, m., niby to stół wysoki, na

nim są przegrody na chowanie kaszt. Magier. Mskr., bflê Sîegctl unter bem ©djriftfaften.

RYGIEL, REGIEL, gla , m., zasuwka u zamku

■S tP

w zecerni, którym kaszta pochyło leży, w

z Niem.

ber Siegel, 9?ad)trtegel; Svec. regel; Angl, rail; Boh. za-

. RYJ, ja, m., RYJAK, a, m., RYJEK, yjka,

; Boh. rypâk, reypak, rytec, rapek ; Sorab. 4. Iwinaczć habo helfantowć pćsk ; Carn. ryvz, rivz, ryvzhèk ; Vind. rivez, riuz, reuz, riunik, riuzhek, gobez, (cf. gęba); Croat. rilecz, rulyècz, (rûlyim * krząkam), herlecz, gu-becz; Dal. rillo, hrilaez, gubicza, trubicza (ob. Trąba), turin; Bosn. rillo, rilliça, trubiça, gubiça od sgivine ; Rag. rillo, turin, gubiza , riliciza, turinich , trûbiciza , gubiciza, rillo słońsko * trąba słonia; Ross, pbi.to, pbi.tb-IJ.0 , xproKajo, (xpioKHyTb, xpioKaTL krząkać), xoôotl , (pbi.it gatunek liry; Eccl. pbLieini łopata); Germ. ber Sîüffel, (cf. Graec. Movcrcrsiv , ob. Ryć; §. 4 ) pysk niektórych zwierząt śpiczasty, którym ryją, kolą, ber fRitifel, , J. 25. etneê ©^njeitteê. W Szwecyi Świniom tę suchą żyłę nad ryjakiem przerzynają, na której się ryj a k podnosi; a takowe świnie nigdy potym nie ryją. Kluk. Zw.

4, 287. Pchła ryjkiem swoim kole. Zool. 407. pyszczkiem. — §. 2) Ryjek, Curculio, rodzaj chrząszczyków bardzo szkodliwych , do którego i wołki należą. Kluk. Zw. 4, 38. eine ©attung feltr fd)äblid)er Reifer. RYJĘ, oh. Ryć. RYJKOWATY, a, e, — o adverb , na kształt ryjka; Ross. pM.mcTbiH, rüffelförmtg. Pyszczek ryjkowaty. Zool. 156. RYJNY, a, e, od rycia, ryjący; grabenb,

m., dem. ;

476

R Y K - R Y M.

RYM À - RYMODZIÉJ.

nnüjlenb. W pokój widły sie świecą i ryjne lemiesze. powetowanie). — §. 2) Rym, wiersz rymowny, składna

mowa, rymy * wiersze, rytmy. Pir. Wym. 266 , (Sion. mluwospew, spewomluwa, spewonec, wazomluwa, spe-Ross. pbiKE, peBE , worâdek, wazospew, spewohlas, spewowna; Vind. rajmi;

Carn. rejmi, raja , rajsha , stih ; Ross. CTiixOTBOpeHie , eilt 33er3 , 3Setfe ; ob. Rymodziéj, rymopis etc. Nie tylko mu ten ryrn oddacie, ale tez

Małżeństwa tez jedno w cnotliwą , i o której by żadnych rymów nie tworzono, ‘zaczynania nie ^opiewano, aby

Ryb. Gęśl. B 2.

RYK, u, m. ; Croat. rucliànye, mńk, mukanye; Bosn. muok , muokanje; Carn. erjôvost ; peBtme (cf. rzewny, cf. rżeć), mhke, Mbiiaiiie ; Eccl. bo-ioblih pbiKB, Mimenie, peBeme ; §. 1) ryczenie, ryknie-nie ; baś Srullen , baê ©ebrülle. Głosem lwa zwyczajnym jest ryk ciągły, tak ogromny, iż ma podobieństwo do grzmotu. Zool. 314. Na kształt zwierzęcego beku, wycia, ryku. Kulig. Her. 66. Łom, grom, uciekanie, Ryk,    •    nie    staczał. G licz. Wych. Bib.

kwik koni, i rannych pod niemi stękanie. Tward. Wi.    RYMA, y, i., REMA, (Spicz. 97); Boh. ryma, z    Grecko-

140. — Fig. Zkąd weź, to weź, hucz szumnie, hoc, hoc,    łac.    rheuma; cieczenie albo fluks z    nosa    idący.    Alącz.,

chociaż bieda, Kwik, ryk, kap kap od oka, i grosza ci    ber    ©ctymipfett ; (£) e ft. baê ©traitcfyelu ) ;    Slov.    nâtcha    ;    Hung.

nie da. Mon. 70, 190. (ani groźbą, ani prośbą, ni fukiem, ni płaczem). — Transi. Ryk ziemi, morza « buk. Włod. —

§. 2‘) Wydarłszy mu kuszę, w łeb uderzył, mówiąc: tak chłopie nasi przodkowie rykiem bijali. Papr. Ryc.

28.? — (RYKLE, ob. Rychła)/— RYKL1WY, a, e, — ie adverb., ryczący, Mttenb ; Eccl. puKaieibHO , ce pu-kome. Jarzmami rykliwe ciołki uciśniono. Zebr. Ow. 5.

Przyb. Mili. 528. RYKNĄĆ , ob. Ryczeć. RYKOWISKO, a, «., bekowisko, pobieganie się jelenie, btC £)trfd)bninft ;

Boh. rjge, listenje.

‘RYKUN1A , i , m., n. p. Złodzieja mają oddać urzędnikowi, ciwunowi jego abo rykuni. Stał. Lit. 397. (może zastępca, rękojmia, wyręczyciel).

RYLEC, lca , m. ; Boh. reyl, reye, reyeek ; Vind. resalu, resalze, dlietze, dlietu (ob. Dłóto), isbodalze , (cf. wy-bość) ; Carn. vovzhèzh ; Croat. rilecz, ( ob. Ryj); Ross.

Baaio, Banio, (pbiicitE łopatka); grabsztych, narzędzie sztycharskie, którym na blasze ryją. Jak. Art. 3, 514, ob. Grabsztykiel, ber ©rabfttdfel. Rylec do pisania na pugilaresach u dawnych Rzymian, Stylus. Pilch. Sen. łask. 51, Sorab, 1. piszacżk. *RYŁO, [rodzina szlachecka w Belskiem 2], n. p. Ożenił się Ryło ; dyabeł mu po niej było. Rys. Ad. 52.

R4M , u, m. ; Itdl. rima; Gall. rime; Angl, rime, ( cf. 2. RYMARZ, a, m., złe rymy składający, zły poeta, etrt Grace. (>vgee, (tvO-fioq, ob. Rytm); §. 1) Germ, ber Sßetttt, fiel) reimenbe (Selben ; Boh. rym , reÿm , rytm, rownosloh ;

Vind. rim , raim , slosbik , befedni spadek , befedeflo-shnost, raimanje; Rag. römon, pjetnomjerje; Ross. puenta, cthxe, CTHineKE. Rym u nas bierze się za podobne zakończenie dwóch wierszy, zawierając półtorej jednakiej zgłoski, inaczej kadencyą i składem zwany. Pir.

Wym. 266. Kpcz. Gr. 3, 89. Rymowi dałem pokój, choćbym ci mu pono Był niezgorzej podołał; dość tak i bez rymu, Bo i Niemiec sam mówi: prawda, chocia nie rym. Opal. Sat. pr. Rym największa dzisiejszych wierszów jest ozdoba, Nie wiem, czy się wiersz komu bez rymu podoba. Dmoch. Szt. R. 4. Rym być może bez spewnik; Vind. rimar, sloshikar, sloshikuvauz, pefmo-poezyi. N. Pam. 15, 365. — Transi. W rym * dogodnie, zgodnie, stosownie; paffenb, gehörig. Trudno każdemu w rym trafić. Petr. Et. 280, cf. w rumel, e3 ift fdjroer, einem jebett e$ red)t ju machen. Coby wszystko nie w rym poszło , aniby dobrze było. Glicz. Wych. J 5. — Nie

rym ci, ale stoi za nasze. Rys. Ad. 45. (dosyć wielkie gustiori; quasi dicas rythmorum scriptorem\ causa est,

Weresz. Pob. B 2.

nàlha ; Carn. nahod, kçvshéh ; Vind. naszhitje, fhnudla, sefhki, nahod, keufheh ; Sorab. 1. kip’awa (cf. kipieć), kripawofcż, (cf. chrypka); Croat. hropot, huhnyavicza, hunyavicza; Ross. nacMopitE, (cf. smarkać się). Rymą, sapką, nieżytem , i innemi imiony, zowiemy wilgoć zbytnią z głowy płynącą. Sienn. 550. Cresc. 260. Wielka ryma mu spadła na piersi. Wys. Aloj. 579. Ryma, to jest zawalenie nosa. Krup. 5, 659. Na katar abo rymę lekarstwo. Haur. 447. Petr. Ek. 56.

(rjgi, rjti rancare, rigen October); Carn. 1. RYMARZ, a, w. ; Boh. remenar, uzdar, ( cf. uzda);

Slov. remenar: Sorab. 2. riemar; Carn. jermęnar; Vind. jeremenar, erjemenar, jermenar, riemar; Croat. reme-nâr (coriarius) ; Slav. rcmenór; Ross. penieHiniiKE, mop-hhke , ( cf. szory ) ; koło rzemieni robiący rzemieślnik; z Niem. bet* Jîtemer. RYMARCZYK, a, m., czeladnik rymarski, ber 3ftemergefeHe. Szewczyk, kuśnierczyk, ry-marczyk, gdy się ustroi w bławaty, porzuciwszy szydło, igłę, dratew', a przywiąże się do szabii, rozumie, że szlachcic. Mon. 73, 578. RYMARKA , i, i.; (Boh. re-menafka); bte Sîtentcriitn. RYMARSKI, a, ie, od rymarza Sîtemer * . Skóry do robót rymarskich. Kluk. Zw. 1,238. Rymarskie rzemiesło » RYMARSTWO, a, n. ; Slav. reme-narluk; baś gitemcrfiaitbtuerf, bte 3îiemeret). Król Stefan rymarstwo dobrze umiał. Petr. Pol. 215.

elenber Lettner. Rymujesz ladajako, rym ci się źle zdarza, Rymopis być nie możesz, ujdziesz za rymarza. Min. Ryt, 3, 568. RYMNY, ob. Rymowny, “RYMOBAJ, ja, m, poeta bajarz, ent fabelhafter Starter. Lecz ja nie jestem z liczby rymobajów owych, Co płoche czynią wróżki z oblubieńców nowych. Nar. Dz. i, 186. “RYMOBAJNY, a, e, poetyckołgarski, poettfef) lügenhaft. Precz próżne wróżki rymobajnćj zgrai. Nar. Dz. 1, 210. RYMODZIEJ, ja, m , RYMOPIS, a, m., RYMOTWORCA, y, m., twórcorym, pisorym (Syxt. Szkł. 204), poeta, wierszopis, ber Sttfjtcr ; Boh. rÿmownjk, rytmjf ; Slov. speworecnik, wazomlu-wec, spewomluwnik , wazomluwnik , werśownik , wazo-

snavez, rimodelauz, smiflenik ( cf. zmyślać), fmifhlu-vauz ; Croat. pévecz, pesznik, (cf pieśń) ; Bssn. pisnik, pjesnik, koji slaga pjesni ; Rag. składnik, (cf. składacz); Ross. pneitfaqE , pneMOTBopeitE, craxoTBopeuE , cthxo-naroiaieib. Poëtas suos sic vocant Poloni vocabulo an-

RYMOMOWNY- RYMOWAĆ.

RYMOWNICA - NYNEK.

177

Wgch. G. ib. ubrdania, urojenia, £trttgefpinfte. — Transi. Rymuje się co do czego » w rym jest, stosownie drugiemu odpowiada, klei się; Carn. rajma se; Vind. fe sraimati, fe spodibiti decere, paßt, e3 tflltgl, e3 tft angemeffen. Stosując, jak się który członek z którym rymować mógł, doszedł miary wszystkiego ciała jego. Gorn. Diu. 223, Cr esc. 683. Non sane quadrat; najmniej się nie rymuje. Mocz., Gorn. Dw. 591. In eos quadrat hoc proverbium; przeciw się tym rymuje ta przypowieść, albo na nie może być przywodzona. Macz. Rymowanie, zgodność, proporeya. Cresc, 686. RYMOWNICA, y, z, poëtria. Man. bie 'Dtdjterinn. RYMOWNIK, a, m., wierszów albo rymów składacz, poeta. Macz, bet 2)td)ter, ber ^pet. RYMOWNOŚĆ, ści, z., rymowanie, zgodność, stosowność; bte ©ercimtbeit, Meretnftimmnng. Nierymowność, nieskładność, gdy co za czym nie idzie, nie klei sie, nie wiąże, inconcinnitas. Cn. Th. 525. bte Ungereimtheit. RYMOWNY, RYMNY, a, e, RYMOWNIE adoerb. ; Boh. rytomownj ; do składu pisany, rymowany ; gereimt, in Werfen, poëticus. Macz. Rymownie, wierszami , poëtice ib. Wiersz nierymny czyli bezskładny, albo do spadków nie przywiązany. Mon. 75, 241. — \. Składny, stosowny; nberetnftimmenb, entjpreéenb,- gereimt. Nie-rymowny, nieskładny, nie w rym, immodulatus. Cn. Th. 525. ungereimt. Incongruus , nierymowny , nieprzytrafny. Macz. Coż może być nierymowniejszego⁹ Pilch. Sen. łask. 59. Baśnie nierymowne. Sienn. 517. Insequenter, nierymownie , nieskładnie ku pierwszemu , najmniej nie przytrafnie. Macz. RYMOWY, a, e, od rymu, 9{eim*, ŚSerŚ*; Boh. rymowy. “RYMOZEOTY, a, e, złotorymy, przednie rymujący, oortref(id) btdjtenb. Wisła z Sanem słysząc wdzięcznie twe noty - W okrąg czyniąc zatoki, zna żeś rymozłoty. Zab. 12, 10. Komor. , cf złotomowny, złotousty, Cbrvsostom.

quia aliud genus versuum agnoscunt nullum, praeter ry-thum. Cn. Th., (attamen C o chan o v ii Odprawa posłów Greckich, nec non Opale ni i satyrae conlrarium probant; legas libellum : o harmonii języka Polskiego). Przy-mówka rymodziejom. Zab. 6, 569. Nar. Febus przyjaźń swą skłonił rymodziejom. Petr. ITor. 2, C 5 b. Zimor.

Siei. 14-0. Rymujesz ledajako, rym ci się źle zdarza,

Rymopis być nie możesz, ujdziesz za rymarza. Min. Byt.

3, 568. Poeta imię w Polszczę rymotworcy nosi. Min.

Byt. 5, 346. Gdy rymopis sobie podleje, Na ten czas wiersze najlepsze leje. Cn. Ad. 252. “RYMOMOWNY, a, e, RYMOPIS Kl, a, ie, RYMOTWORCZY, a, e, poetycki;

Garn. pesmèskè ; Boss. CTiixoTBopqecKiil, ©idjter», poettfd). 1 w liczbie rymopiskićj i w myślach wysoki,

Horaeyusz dość gładko Polskie stawia kroki. Zab. 10, 226.

Sztuka rymotworcza Dmoch. Wolność od wieków, zdaniem nieodzownym, Służy malarzom, służy rvmomownym.

N.Pam. 10, 96. (poetom). RYM0P1STW0, RYMOTWOR-STWO, RYTMOPIS ARST W O, RYMOPISARSTWO, a, n., sztuka pisania lub robienia wierszów, bte    ; Boh. ry-

tmjfstwj ; Slov. spewoluwnost, wazomluwnost ; Croat. De-• szmoznanoszt ; Vind. Imifhluvanska snanost, vmetalnost;

Boss. ciHXOTBopcTBO, cinxoiBopeHie. Rymopistwo nie obejmuje całego obrazu . który się w myśli wznieca przez słowo poezja ; rym być może bez poezyi , kiedy abo rzecz nie poetycka , albo nie poetyckim duchem śpiewana. Kras. Zb. 2,578. Mon. 75, 591. N. Pam. 15, 563.

Dobrego rymopistwa rozum jest zasadą I źrzódłem i początkiem. Kor. Hor. 16. W rzędzie nauk ma swoje miejsce ryinotworstwo. Mon. 64, 505. ib. 70, 535. Satyra, gatunek rytmopisarstwa. Tent. 21, 50. Czart. Ry-mopisarstwo. Pilch Sen. list. 2, 3. “RYMOPŁOCHY. a, o, rymobajny, leidjtfttttng btdjfeitb. Nie jestem w rzędzie podłym rymopłochych ludzi. Zab. 9, 4. “RYMOPŁODY,

ob. Prze-

rynecek, trh (ob. Targ), nâmestj, (cf. na mieście); Slov. rynk; [Jung. kerengo, piacz., vaasar, ob. Bazar; (Carn. rinka » pierścień; Germ, ber jfting ; Vind. rink , ring orbis, circulais; rink, rinka fibula, annulas); Vind. terb, terg, Łershilbe, plaż (ob. Plac), feimifhe (cf. sejm), ob-hódifhe (ob. Obchód), prestornaE, (ob. Przestrzeń, przestwór); Croat. piàcz, (rink, rinchicza annulus ; Dal. targi), pyazza, plącz, z Tur. charssia) ; Bosn. pazar, pazarisete, terg, tergouisce, (ob. Targowisko); Slav. lergovishte, piać; Ross. punoicŁ, moniaka; (obsol. Ob erb. 9łi nf » ogrodzenie; Hang. ring * obóz okrągły; med. Lat. brin-gus ; cf. Polon, krąg) ; cześć miasta celniejsza, prze-stworna, targowisko, ber SÄarftplaß. Nie po wszystko na rynek z groszem, moja rada. Simon. Siei. 57. Kupcy ze wszystkich stron świata przywożąc potrzeby , czynią ten świat, jakoby jeden rynek, na którym komu co trzeba, najdzie. Petr.. Ek. 128. Na każdy dzień odprawuje się tam targ, na którymkolwiek rynku z mniejszych ryneczków; ale w piątek na trzech główniejszych rynkach. Star. Diu. 12. Ściany w stancyi dziurawe, wiatr świszczę

RYMOPLOTY, RYMOTWORNY, a, e, wiersze płodzący, RYN, ob. Ren. RYNA, ob. Rynna. RYNADEL składający; 5Serfe er$eugenb, bidńeitb. Rymopłody brzęk tyczka. Jak. Art. 5, 312. mój lutni miękkim służy pieśniom. Hor. 1, 247. Ry--RYNEK, ku, m., RYNECZEK, czka, m., dem. ; Boh. ryńk, mopłody pożar. ib. 2, 44. Kniaź. Feba promień złoty Stawił mię pomiędzy szereg rym o ploty, Bym z publicznego sza.ncunku korzyścił. Zab. 10, 121. Nar. Nar. Da.

2, 30. Natura wierszów pisania dając talent miły, chciała by wasze rymotwornę pióra , Gdziekolwiek cnotę znajdziecie chwalili. Zab. 10, 1. Rvmotworne skronie wieniec ozdabia. Zab. 12, 15. RYMOWAĆ, -ał, -uje, ez. niedok., rym pisać, składać; Boh. rymugi, rytmugi, ryt— mati-; Vind. rimati, rirnuvati, rajmat, slośhikurati, ret* men. Nie chciej próżno nad wierszów składaniem pra-dować, I nie sadź, że masz dow’cip, gdy masz chęć rymować. Dmoch. Szt. B. 2. Rymujesz ladajako , rym ci się źle zdarza. Min. Byt. 5, 568. — Neutr. Rymować, podług kadeneyi spadać, ftd) reimen. Gdy wiersze, jako idą po sobie, rymują z sobą, nazywają się nieprzekła-dane. Kpcz. Gr. 5,90. Rymowanie, składanie rymu, ba3 keimen; Vind. raimanje, pefmolizn )st, rirnna vifha ; So-rab. 1. raymuwano; Ross. cnixocioaceHie, cronoc.iowe-nie ; Ecc.l. rpaneciOBie. — Fig. Według ich fantazyi, a na umyśle rymowania, jakoby świat stać miał? Glicz.

23

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

178

RYNGORT - RYNNA.

RYŃSKI - RYP N 4 ć.

RYNSZTUNEK, RYSZTUNEK, ‘RUSTUNEK , u, tn., zbroja, z Niem. btc Uîüftuug ; Boh. rystunk; Sorab. 2. röstoma-nè ; (Sorab. 1. riżt, riżtunka machina, silnia). Rusztu-nek, armatura. Mącz. ‘'Rystunk żołnierski. Warg. Wal. 155. Rzemiosło rozmaitych ruśtunków czynienia, chinai,s sci/ntia. Mącz. RYNSZTUNKOWY, RYSZTUN-ri7    KOWY, a, e, Ułttfhtttg » . Subst. Rynsztunkowy, cekwart,

RYNKMACIIER, a, m , z Niem. ber TiiltgutadJCr, który pier- mający dozor zbrojowni i wszelkich rysztunków. Jak. Art. ścienie robi: n. p. Ślosarze, kowale, rynkmacherowie,    3, 314. Archel. 2, 18. ber 3eitgntcifter, 3cugwarter.

i insi rzemieślnicy mniejsi. Vol. Leg. o, 592.    RYNWTAS1Y, a, e, rynienkowaty, laskowany, żłobowaty.

RYNKOWY, a, e, od rynku, targowy, trelowy; Croat. pià- Czertu. 28. gerinnt, gcfnrcljt.

czm ; Ross. pi.niommii, n,ioma4HMH, ropmmuHWii, Uttarft*, RYPNAG med. niedok., Rypać cont., rypie pr. ; (Boh. ryppa-2)îarftpla^ *. Rynkowi ludzie, przekupnie, kupcy...,    ti, reppati * ryć ; rypak, reypak * dzióbas, pysk długi;

Petr. Pol. 2, 138. Zebrawszy tłumy rynkowej hołoty....    Sorab. i. rjepot śonus ßssurae ligni aut vestis; Carn.

Zab. 10, 58. Koss. Oboźny ma mieć na spisku wszys-    rôpiti incidere, allidere, ribam*trę; Germ, rctbctt, cf. lip*'

tkie wozy, aby wiedział, wiele rynkowych, i co skraj-    pellt ; cf. Graec. (>vnztco sordes eluo ; Rebr.^)*i rupii, quas-

nych ; jeśli będzie w rynkowym rzędzie sto wozów, trze-    sare ;    Croat. rivati = sturknąć ; Bosn. rripanje, kupgljenje^

oa w skrajnym dwieście. Tarn. U<t. 295. śrzodkowych ,    na rripu coacervatio , rripano, narripano coacervalus, rri-

bazarowycli. ^    pa acervus). Rypnąć, skrzypnąć, odgłos skrzypiący wy-

RYNNA, yz, RYNIENKA dem., kanał czyli trąba lub ru-    dać,    fnarrett. Drzwi w otwarciu głośno rypneły. Toł.

ra czyli żłób do sprowadzenia lub odprowadzenia wo-    Saut.    69. Nie wiem ktosiś rypnął niespodzianie drzwia-

dy ; Germ. J>te Ditmte ; Fini, ranni; Suce. ranna; Sorab.    mi. ib. 59. — Aliter: Mówiłem ci już, żebyś mi nic

2. r<?nna Sorab. 1. rena % renka . renieżka ; Vind. rinja,    rypał na tych przeklętych skrzypcach twoich, Teat. 24.

rou (cf. rów), shlieb (ob. Żłób), sblezbez, shliezbez, ko-    c, 20. abyś nie rzępolił, rznął, fdjrapen auf ber ©etge.

ritizę, (ob. Koryto) ; Carn. shleb , shlęb ; Slov. żłab, źłeb ;    Jak wziął rypać na skrzypcach , rozumiałem, że cała ła-

Boh. żłab, żlabek, zlabcek, krne, (cf. krynica); Sluv.    ja psóvr wyła mi nad głową. Teat. 24. c, 21.— Aliter:

w rynsztok z drogi. Zahl. 12, 168. Żab. Wpaść w rynsztok, w liniak. Ern. 198. Zatrzymałem sie nad rynsztokiem, rozmyślając, czy go mam przeskoczyć, czyli obejść, a to żebym nie zbryzgał moich pończoch jedwabnych. Teat. 24, 132. Czart. — Fig. alleg. Widząc iż nic mógł okrom wielkiego wzruszenia tak smrodliwego rynsztoku ruszyć, i tak nagle obalić, co się było długim nałogiem ludziom wlepiło w serce, przeto z lekka począł to czynić. Baz. Hst. 2. — Fig. tr. Mars krwi rynsztoki toczył, zdjęty jadem. Jabł. Tel. 26. Krew' rynsztokiem płynie. Bardz. Luk. 20. strugami, strumieniami, ttt (Stromcu.

jak w rynku. Kras. Mysz. AA. Ja z tobą w rynek, a ty przecie w ulice. Rys. Ad. 18. Rynki żołnierskie, places d'armes. Lesk. 1283. Prosić o wolny rynek, albo plac do bitwy. Szczerb. Sax. 438. miejsce, pole, (cf. pobojowisko).— RYNGORT, RYNKORT, u, m., gurt wierzchni do podpinania kulbaki ; ber £)ber’®nttelguvt, Obergurt, (cf. popręg). Konie w ryngorty wziąwszy pod brzuch z okrętu wysadzają. Pot. Arg. 1. RYNGOWAĆ cz. dok., na szkucie ryngować zowie się, gdy ściągają linke i oneż w kręg układają. Magier. Mskr. eilt @(fjtjf$fetl ilt 9tinge legen, ringeln.

RYNGRAF, u, m. , blaszka okrągława wypukła na przedniej szyi oficyera służbę mającego, z Niem. ber ffitltg« fragen.

RYNIENKA, i, i., demin. nom. rynna, etn JiiunrfjCit, eine flctne 'Jîtnne. Rynienka w podkopach , niby szufladka drewniana w ziemi, która doprowadza się kiszka zapal-nicza aż do komory. Jak. Art. 3, 313. Rozmaite rynienki cyrulicze. Czertu. 21, 24. RYNIENKOWATY, a, e, — o adverb., ^ełen rynienek , rynwiasty, żłobkowaty, laskowany ; mit Renten binnen, Werben. Jałowiec liście ma rynienkowate. Jundz. 499.

RYNKA, i, z, z Austr. ber Uiańt, baê Uîatnel; Slav. ran-dlika, trinoga, (ob. Trójnóg); [Garn. rena * nakrywka ; \ind. reina, pokr-ovauka) ; Xlnd. nogat, lonz , trinogatnik, tegel , latviza, torilu, vatliza; Sorab. 2. schoppon; Croat. prasiln icza, (prażyć); Runy. rantó; Ross. ropmoHb , ko-CTpyjtbKa; tygiel, ber Siegel. Rynka , naczynie, kuchenne, w którym różne smażenia, duszenia potraw mięsnych i postnych robią Wiel. Kuch. 427. Syp to proso na rynkę , i nad węglem trzymaj , W drugiej ręce miej wachlerz i ogień poddyrnaj. Simon. Siei. 90. Mieszaninę te w rynce glinianej smażyć. Haur. Sk. 416. et 384.—Rynki sztuki gliniane, z których ściany wyższego sklepu- składają się w piecu śklarskim. Torz. 36.

*RYNKIEL pyszny, aż groza , patrzy, jak mysz z pudła , Czy on szyn kiel od wozu, czy z pod szynkla kudła? Kchow. Fr. 68.??

xlibbe ; Bosn. sgljeb, sglib, oluk ; Croat. kaplenicza (ob. Kapać), krôvni shlèb ; Ross. jkojoół , »ejoöt, jkGjIOÓoktj, jiotoicb, JOTOMHKb. Rynny dla ścieku wody, bywają sosnowe, dębowe. Kluk. Rośl. 2, 164. W browarze rynnami dla łacniejszej roboty, ma woda iść. Haur. Ek. 91. Rynna dachowa, abo trąba miedziana u kamienic, pałaców. Cn. Th. 965. Jak pod rynną siedział. Rys. Ad.

19. Trafił ze dżdżu pod rynnę. Cn. Ad. 899. Jak. Baj. 184. Petr. Hor. F. Stryik. 314. Rys. Ad. 65 ; Slov. trefił sam s kiga na palicu; chcąc małego ujść, ku gorszemu przyszedł. Ezop. 32. poprawił się z pieca na łeb, cu8 betu Jîegeit tn btc Traufe fontmen. — §. Fig. tr. Jezus krew' swą najdroższą z pięciu wylał rynien. Pot. Zac.

10. (pięciu ranami). — (RYŃSKI, ob. Reński). — RYNSZTOK, u, m. ; 9?t eberfdd) f. ber 9?ömtfiettt, btc Ułomie; kanalik ulicowy pod domami dla ścieku wody; Bosn. jarak ; Ross. CTOKTj, (cf. stok , stek), bie ©flffeitrimte , bte (§0j[c. Rynsztoki pełne śmierdzącego błota. Petr. Pol. 71. Siedząc na smukłym arabczyku obalił kilku

ma-

RYŚ - RYSA.

RYSA W Y - RYSOWAĆ.

179

Gdy przyjdzie do zapłaty, patrz jak rypa i bryka. ib. 51, łen rysów Ross. meaeBaTUn, me.iHCTbiu, inepÓHROBaTHS,

23. jak wrzeszczy, dąsa się, rzuca się; fcfjnaneit,' fdjuatt* CKBOTKUHOBaTbiH.

ten, fdjmjen, ftd; unwillig geberben. — §. Obscoen. Ciele- RYSA WY, ‘RYSZAWY, a, e; Boh. ryśawy, ,ob. Rusy, ry-sną sprawę odbyć; (w Hanowerskim    o pokładaniu    ogie-    dzy, rößtlidj. Był Bolesław    włosów gęstych, kedzierza-

ra reppett, O byku rcpcit).    wych , rysawycb. Biel. 44.    Dawid był rysawy i piękny

RYS, ia, m.\ Boh. rys; Slov. ris; Garn.    risa; Vind.    rifsa,    na obliczu. Radź. 1 Sam.    16, 12. Pręt tego ziela jest

rifa , rifs , oistrovid ; (rifs, tekir, tigar    *    tygrys) ; Sorab. 1.    od pierwszego krzewistszy i    ryszawszy abo rumiańszy. Syr.

łuksz ; (Croat. risz* tygrys); Rag. ris; Bosn. ris; Slav. 900, et 1188. et 1254.

bûê ïraben eines ^ferbe§. (Ross. pbîCHCibin dobrze kłusujący, pbicKaib, pumy, pbicnaio 1. kłusać, 2. włóczyć się, pwcbyHb włóczęga, pbicaKï kłusak). Ryścią spora kłusać. Hipp. 52. Choć jego koń ma dosyć szlapi, Sporą go puści ryścią, i co może kwapi. Pot. Arg. 84. Wsiadłszy na koń, do miasta się kwapi, i nie patrząc szlapi ryścią jedzie. Pot. Syl. 160.

risopas, (ris» tygrys); Ross. pbicb, puceiiOKb, ocTpo- RYŚĆ , ści, i., RZESCIA, i, z., (cf. zreski) ; Ross. pbict, BH4b, ob. Ostrowidz, felis lynx, bei* 8ud)ë; wielkości psa pncua; kłus, trocht, (cf. gręda); ber ïrott, ber £rab , miernego; z drzewa się rzuca na przechodzące jelenie, sarny ; ma miedzy zwierzętami wzrok najbystrzejszy. Zool.

316. Kluk. Zw. 1, 329. Tygrys, lampart i ryś warczą.

Banial. J 2. Na nim jest szata zwierzchnia chytrolisia,

A pod tą lwa srogiego, i szarpnego rysia. Chodk. Kost.

25. — §*. Knapski i inni dawniejsi i późniejsi biorą rysia za lamparta, ber Çantjjer, bas ^antfiertluer ; n. p. Cn.

Bbin; od rysia, Sttdjë», fant^er *. Rysiowe futro, jedno z najszacowniejszych futer krajowych. Zool. 516. RYSIE, ięcia, n. ; Ross. pueenOKTb ; młode rysie, baê Bunge be3 SttdjfeS, be? ^autber?. Młode rvsietà. Haur. Sk. 508.

Th. 965, Garn. risèna ; Sorab. 1. pard, léopard, pan- RYSI, ja, ie, RYSIOWY, a, e; Sorab. 1. lukszowé, pan-ther ; Groat. risz piknjav, lâvorisz , oroszlanyoriss ; Rag. ' therski; Croat. riszov; Ross. pbicin, óapcOBhJii, óaópo-lavoris , kaplàn; Bosn. lavoris; Slav. ris; Ross. naitobipb, pbiob , ôaôp'b. Ryś dziwnie upstrzon od natury w cętki.

Zab. 16, 354. Ryś cynkowały. Banial. J 2. Pard abo ryś czujny. 1 Leop. Jer. 5,6. — Prov. Ryś ze psa nie będzie. Cn. Ad. 1017. (przyrodzenie trudno odmienić, eo się łyso urodzi,    łyso zginie).    — §. Ryś« rysie    RYSOWAĆ, - ał, -uje, cz. niedok., zrysować    dok., (Germ.

futro;    Croat. riszovina ,    ^ant^crpclj,    Sigerßaut. Król w    tetfien; Graec. çftaoeiv ; Chald.    resas; Arab.    raetz, rątza ;

hatłasowćj szubce, podbitej rysiami, na koniu jechał. cf. raz, rzezać); §. a) rysy, rozpadliny czynić; Sftiffe ttt Stryjk.    Henr. Ty dasz    pachołkom kuny, pan da rysie.    etwa? ntad)ett, reißen, fpaltcn.    Zawarte pary    rysują skały.

Groch.    W. 564. Taż w    kożuchu, co    w rysiu grzeczne-    Waląc i miny, i zrosfe wały.    Miask. Ryt.    78. Rolniki

nowe rysują brózdy, i nie szczędzą znoju. Dmoch. U. 2, 184. Pług rysuje w ziemi brózdy i skiby odwala, ib. 2, 30. Rysować się * padać się, pękać się; Ross. me -4fiTtca, 3itffc befommeu, fiel) fpalten, plakeu, Berften. Najmocniejsze kamienice rysują się, i są obaleniu podległe. Haur. Sk. 580. Gdy się zrysuje i popęka od uderzenia czaszka.... Perz. Cyr. 2, 294. Rysowanie, rozpadlina, rysa, szczelina, szpara; ber 3hß, bte Spalte. Pan skarżę dom'większy upadem, a dom mniejszy zrysownniem. 1 Leop. Amos. 6, 12. Zbuduję znowu zrysowanie murów jego. ib. 9, 11. Łodyga rysowana, c. strialus, bardzo delikatnemi podłużnemi liniami zrysowana. Jundz. 2, 15. Rysować rybę, szczupaka, rozbierać. Tr. einen §ifd) ret* ßeit. — §• b) Rysować co, figury jakie, na drzewie, kamieniu, wyrzynać, wykreślać; abvcißett, cingraben, auf £)olä ober Stein grabenb abjeiduten. Rysowanie na kamieniu , ob. Rycie. Wszystkichbym na jednym pierścionku zrysowal, tak ich mało. Birk. Zbar. G 2. Rysować co wąglikiem, ołowiem, kreślić, konterfetować. Cn. Th. 965. abjeidjnen, jeidjiten; Boh. reysowati; Slov. ragsowati; Vind. rifati, sarifati, rifuvati ; Carn. zhèrkati, zhèrkam ; Rag. osnovatti (ob. Osnow-ać, ob. Snuć), slikkovati (ob. Śliczny, lice), zabigijexiti, zabigljexîvati ; Ross. pucoBaTL, 3pncoBaTb, nepTHTb, uepny; Eccl. nepuo, cfeHHonncaiii, pr. et fig. Rysowanie Ross. nepucHie. Bardzo jest rzecz pożyteczna, w mieście stołecznym ustanowić rysowania szkołę. Mon. 73, 541. Beidjuenfdjitlc. Rysowania nauka, modelów, konterfetów', dlótem, ołowiem, wąglikiem. Cn.

mu ozdoba Szlachcicowi , bo cnoty nie traci chudoba.

Pot. Bocz. 100.

RYS, u, m., rysowanie, linia, krésa, abrys; ber 3ftß, Slbrip, bejctcfienbe ginie, BOcfynmtg; Garn. ris; Vind. sarifs, po-rifs, rifanje , verstniza , podubstvu , podubuvanje ; Ross. pncoBKa, nepia , nepma, »iepTonna. Pierwszy rys czego Ross. yMOiianepraHie. Rys śrzodkowy, kiedy oko jest we środku ziemi, a płaszczyzna rysunku dotyka się ziemi. Śniad. Jeog. 447. Rysy twarzy, ©eficbtêjnge. W dziecinnej swojej twarzy nosi matczyne rysy. Kieme. Król.

5, 132. Ma doskonałe rysy twarzy ib. 2, 176. Boskie rysy ludzkiej twarzy. Przyb. Milt. 74. Jeśli mogę zaufać rysom jego twarzy. Przyb. Ab. 98, ob. Rysować. —

RYSA , y, i., z Niem. ber Süß, ber SKif, bie Spalte, ber 33erft, ba? ©eborfłne; Sorab. 2. rizina ; Rag. rićz, pukli-na; ( Slav. rîs portio; Bosn. rizak, zarizak , zariznicęa comma , przecinek); Vind. tergnik , sterg , preterg , reste rg , resklon, spraina, sprauska, spranska ; Croat. pra-liska , klufft, spok ; Ross. pa34B0ii, pa3dBoiiKa (ob. Roz-dwojenie), pa3inejinHa, mepuiiiia, mepômina, Tpeminia,

TpeutHHKa, cKBanaiHKa; Eccl. CKnaasim, cKBaatHHa , npo-ct^HHa, pa3di4HHa (ob. Rozsieść siej, yTJH3iia. Rysy w armacie, szpary, pochodzą czy to z nienależytej spoi-łości metalu , czy też z przesilenia działa nabojem. Jak.

Art. 3, 515. Ptaszek przez rysę we drzwiach się przecisnął. Toi Saut. 71. W rozwalinach nie ginie, kto się rysy boi. Min. Ryt. 4, 151. Rysa w ledzie Ross. npo-cocb. Rysa czyli brózda deszczowa Ross. pHTBima. Pe-

480

RYSOWNICZY - RYWALSKI.

RYWADLNIK-RYZA.

nie zamieniła sie dla Wc Pana w rywalowską zdradę. Teat. 22. b, 61.

Th. 965. bte 3ci(^nenfmift. Rysowanie figury matematycznej, ccnstructio, postawienie. Solsk. Geom. 6. Rysowany złotem, abo zlotem w rysy napuszczany, chryso- RYWADLNIK, a, m., rylec, dlóto, którym dłubią, caestum. graphatus. Cn. Th. 965. Bóg przykazanie to palcem sam Mącz., ber ©rabntetfłel ; Boh. rypadlo. rysował. Ttuard. WŁ 99. Zapewne, gdy tak straszne ry^ RYWUŁA, y, z., gatunek przedniego wina z Gryzonów, sujesz obrazy, Chcesz fałszywej bojaźni wpoić we mnie razy. Teat. 46, 10. Pogrom pohańców rysuje pióro moje.

Paszk. Chor. A. (opisuje, maluje, kreśli). — §. Oecon.

Zboża na spichlerzu często przewietrzać sie, przesypywać - i rysować mają. Kluk. Rośl. 2, 258. nakreślać po wierzchu figurami, z którychby się pokazało, czy czego nie ubyło, baś ©etretbe auf ber Oberfläche mit ber ©djaufel be« ieidjncn. RYSOWNICZY, a, e, od rysownika, 3Ń4>ner * .

Aby cena w hutach śklanych nie była przesadzona dla    Rej. Zw. 59.

rysowniczej albo szlufirskićj roboty. Torz. 104. RYSO- RYZ, u, m. ; Boh., reyże ; Sorab. 1. raysz ; Carn. rajsh; WN1K, a, w., umiejący rysować, kreślić figury; Ross.    Vind. raif, raifh, rifbkafha, orifsa; Crcat. orishi, riskas-

pHCOBRÆLmHK'B, ber 3etd)ner. Malarze, rysowniki, złotniki,    sa, risskassa , rishkasba; Hung. ńskâsa ; Bosn. oriz; Rag.

bystrego wzroku potrzebni. Syr. 523.- Do huty śklanćj    oriz, granariz; Slav. pirincs ; Ross. miieno CapamuiCKOe;

sprowadzić jakiego rysownika i szlufirza. Torz. 103. RY-    Germ.    ber NetÖ ; [sanscr. vriha 2] ; Graec. lał. oryza ; Hisp.

SUNEK, nku, m.; Ross. piicynoKt, pHcyuoneKTi, pnco-    arroz;    Arab. aruz ; Malab. arisi ; Gall. r is ; Ital.ńso; Anyl.

BKa, yepTeacB; rysowanie, abrys; bte 3etdjnung, ber NtjL    rice,    (cf. rei); ziarna tej rośliny z łusek otłukane zna-

— Fig. Trzeba dobrego cyrulikaŁ żeby te rysunki na    jonie są do wielorakiego zażycia; jest wprawdzie owocem

twarzy jego wygładził. Mon. 65, 560. (te rysy, szramy).    wschodnich państw, ale przecież go obficie we Wło-

RYSUNKOWY, a, e, od rysunków, 3Hd)nen»; Ross. pu-    szech najdzie. Kluk. Rośl. 3. 144. Ryż jest jarzyna, abo

cOBajTŁimS, uepTemubiH. Izba lub sala rysunkowa Ross.    kaszywo, kształtem niejako podobne do kąkolu. Syr.

uepTeiKHaa.    999.

RYSZAWY, ob. Rysawy. RYSZTUNEK, ob. Rynsztunek. 1. RYZA, RÉZA', y, z., dwadzieścia liber papieru. Solsk. RYTLA, RYRLA, ob. Rychła.    Geom. 5, 155. z Niem. bflê SfîteR papier; 7/a(. risma; Svec.

RYT, u, m., odrzezek, odkrawek, 2lbfd)netbfel. Wziąć do ris: An(4¹' ream; GaH- rame: Boh■    Vind• skład potęgo rytu od sukienników. U aur. Sk. 409. RYTKI u    P'0a;    ^roaL ris3 i Slav. rizma ; Ross. CTona. Bela pa-

tkacza służą do nawijania przedzv na nawój. Maaier.    P'eru    ma w sobie ryz 10: ryza ma w sobie liber pa-

Mskr.    "    ‘    picru 20. Chmiel. 1,161. Vol. Leg. 14, 360. Kazał całą

Nheinuafl, Meitner, ein ffietn auê bem S^^eintbale m ©rau* büubctî ; Boh. rywola. Wina, które morzem przychodzą, Francuzkie, Włoskie, Hiszpańskie, rywuły. Vol. Leg. 2, 1253. et 5, 57. Banial. E 3. O niczym nie myśli, prócz żeby sklepy zastawiano winem i słodkiej było po uszy rywuły. Pot. Syl. 259. Śleszk. Ped. 586. Lać w gardło one soki, one witpachery, on;e rozekery, one rywuły, malmazye, muszkateły, a jakoż tu chłop zgorzeć nie ma?

RYTM, u, tn., z Greckolac., ob. Rym, wiersz, poema; rézç papieru oprawić. Zab. 7, 101. Ryzami Ross. noCTOimo. Crit 5?ct*0, ein ©ebicltt. Nie trudno o rytm, gdy go praw- P^^A, RLZA, y, z., (cf. Germ. 5Htf$e, cf. ryga,

cf. Germ. bte dichte; Rag. rjez, rèdka * linia, cf. rząd, rzed) ; §1) rowek u szynwagi, abo śrzodwagi kreska, gdzie sznurek pada z blejczykiem. Cn. Tli. 966. ber ©in» febnitt tu ber Slespuagc, bte $erbe. Uważaj, czy blejczyk u szynwagi w rćzie będzie. Strój. Staw. Cl. — §. 2) Transi, fig. Ryza, ryga , kluba , należyte granice ; Ross. ofioMMuna, oöHHMa.ibiiuua, gehörige ©rängen, Orbnung, (ü]id)te). Wedle dawnej ryzy. Pot. Arg. 701. Ku nabyciu dobrego mniemania, potrzeba, abyś żywot swój umiarkował , i w’ pewną ryzę wstawić umiał. Gorn. Dw. 85. Wespazyan wziąwszy w ryzę wojsko, przywrócił starożytną broni Rzymskiej powagę. Nar. Tac. 2, 458. w kluby, w kleszcze; er brachte e8 tu bte Stellte, er jog ihm bic 3Ügel an, hielt es fltrj. Miałeś mię w ryzę pańskiej zaprawiać bojaźni. Kulig. Her. 138. (w tryb). Córka ma w ryzie trzymana, nie żadna pieszczocha. Treb. S. M. 13. w grozie, fdjat'f gehalten. Przywrócił w ryzę Inflanty. Tward. WŁ 5. — §. Obadwa w jednej *rezie równych złości postanowieni. Rej. Post. Rr 5. w jednym równym stopniu.

thuktj , conepHHiCB. R\ WALKA, ob. Spółmiłośnica . 3. RYZA, aparat Ruski, Dudz. 25; ornat, Ross. pn3Ł3, btt3 Morszt. 318. RYWALSKI, RYWALOWSKI, a, ie, od rywala, Nebenbuhler*. Pilnuj się, żeby ta jego przyjaźń

da pędzi. Opal. Sat. 20. Rytmy Kaspra Miaskowskiego. Rytmy Minasowicza. RYTMOPIS, ob. Rymopis.

RYTRATA, y, z., z Wlosk., obraz, portret; baê 3łilb, ba5 ©emälbe, ba3 portrait. Tchną jeszcze po rytratach męże starożytni. Zab. 10, 522. Kniaź. Widzisz po salach przodków twych ry traty. Nar. Dz. i, 71. Patrzcie, na wy-bladle tylu cesarzów rytraty. Nar. Tac. 2, 454. Uraz najmniejszy żywe mu rytraly czyni w myśli. Min. Ryt. 3, 529. wrażenia , ©inbrticfe.

RYTUAŁ, u, m., xiega zwyczajów kościelnych, baS Nthtal; Rug. obicjajnik, (obicjaj, obsluxènje ritus ćcclesiasticus, ob. Obyczaj, zwyczaj); Ross. MiiHea, noTpeôunK'B. W żadnym rytuale albo trebniku Roxolanskim tego niemasz. Pim. Kam. 1.

‘RYTWINA, y, i., n. p. Możesz miedzy drzewem nasadzonym zasadzić groblą darny albo rytwinmi zielonemi. Cresc, 22. wyryte sztuki ziemi, darnina. RYTY, ob. Ryć.

RYWAL, a, m., spółmiłośnik ; Vind. fravenlubnik ; Croat. tekmè'cz; Rag. natjćzalaz; Ross. cojköobhhk'b , cobmIjc-

Neuptfche NîcPgewanb. (Eccl.    odzież, ubiór; Ross. pii-

suHiia skarbiec kościelny, pn3HHueM zakrystyan, pH3KH

RYZA-RZĄD.

RZĄD.

484

chrzesna koszulka) ; Eccl. piuęoyfniHHTefth \vestium custos

2]. Na wierzch stychara dyakońskiego jerejską ryzą był przyodziany. Smotr. Ex. 4 5. W tychże ryzach nie godziłoby się mu celebrować. Sak. Persp. 34. W niedostatku i płócienne ryzy za altembasowe stoją. Pim. Kam. 410. To mniejsza o ryzy, gdyż niedostatek, ib.

A. RYZA, y, z., z Niem. 3îeife, podróż wodna, bie SBaffer« fa^rt, Sfteife JU Sßaffer. Niektóre riow-e galery tak piły wodę, że nie mogły piérw-széj ryzy z miejsca odprawić. Kłok. Turk. 248. Skończywszy ryzę, statek u pala uwiązać, nazywają palować. Magier. Mskr. RYZOWAĆ cz. nie-dok., szuflami zboże pod czas przeróbki przerzucać ze statku na ląd, a z lądu na statek. Magier. Mskr., baê @C* treibe «mifcfyaufeln, auê bent Sffiaffergefaiś aitfê Sattb, imb prüft

RYŻOWY, a, e, od ryżu; Croat. riskassni, Sfîeiê « . Ryżowe pole « RYŻOWISKO, a, n., baS Mfelb.

R Z.

RZ : czasem osobno każda z łych liter brzmi, n. p. koń rzy, rżysko; czasem tez razem brzmią; a tu moją Czesi r, coby sieL u nas zejść mogło. Dogadzając jednak zwyczajowi najlepiej pisać r-z abo rz. Now. Ch. W Cerkie-umym i Rosyjskim zgłoskom naszym rza , rze, « pa, pt, odpowiada.

“RŻA, y, z., rżenie, ba3    Natura wszystko głosi,

To wołowym znaczy bekiem, To rżą w koniach obnosi. Dal. Sen. A 5, ob. Rżeć.

RZĄD, u, m., §. a) rząd * rzęd, G. rzędu; (Boh. rad; Slov. ród classis , ródek, wers wiersz; Sorab. i. riad ordo, (riad oś, nierjad, ner’ad plugastwa, riany pulcer ; Arab. ttn ornavit) ; Sorab. 2. red « wiersz, linia, narzędzie, naczynie; Carn. red ordo, porządek, rida sériés, szereg, rej, pasmo; \ind. red, naredba, ordninga, ver-sta (warsla) « linia, status, institutum zakon; (-red, « -dzieści, -dziesiąt, n. p. stiriredi *    0, czterdzieści;

petred, petdeset « 50, pięćdziesiąt; fhiestired * 60, sześćdziesiąt; devetred * 90, dziewięćdziesiąt); Croat. red ordo, zakon, szloyored « wiersz słów ; Hung. rend, rendjek, rendetske, rendcles séries ; Dal. red ; Dosn. redak od knighe, oragn * wiersz, linia; Dosn. ród, naredba, na-cin ordo, modus, ratio, zakon; (Dosn. redovnik «zakonnik); Rag. red ordo religionis; {Dag. rêdak * wierszyk, linijka, rcdkovati « liniować) ; Slav. red, glich «porządek, glid, sveti rśd « święcenie kapłańskie, redovnik «zakonnik, rédak « wiersz, linia; Ross. pa^ , pHAOKfc, (pa^a urzędzenie, rozrząd; Eccl. Yfrfcjy* ; Ross. uepeAa rzęd, szereg, kolej, ob. Czereda, cf. trzoda, cf. szereg; ue-peAHŁiH kolejny, aepeAOBaTLca kolejno się lózować) ; cf. Svec., Dan. et Isl. rad; hidor. redha; Lilh. redas; Lapp. raido; Eston. ridda; Angl. ridge; Pers. rege; lid. rid-da; Gall. raye; cf. rej; cf. Lat. riga , ob. Ryga; Hebr. -py erech, dispositio ; Graec. (>éÇco,    rego) ; cf. Germ.

üïflbd, üîabelêfüÇircr ; cf. Germ. SRatÿ a pud 31 b lg., cf. *3łanb, cf. Dïd(>e); — rząd, linia, pasmo, warsta, ordynek, wiersz, ciąg czego; bie Sîctfie, bie fitnte, ber gaben, bie 3etle; Sorab. 2. fzmuga, fzmużka, [ob. Smuga); \ind.

raunanje, pokład, stavifhe, fhihfa; Ross. crpofi ( ob. Strój), CTpoKa, CTpouKa, obs. kom, kohom. Gęsty rząd, przy szyszaku szyszak, mąż przy mężu, Puklerz jest przy puklerzu, oręż przy orężu. Dmoch. II. 2, 8, (cf. szyk). Rząd liczby, wiersz liczby od jednej reki do dru-giój. Solsk. Geom. 5, 80. Po dwja rzędy zębów miała bardzo szpetnych. Warg. Wal. 29. Trzy rzędy, były w paszczekach jéj. 1 Leop. Dan. 7, 5. Rząd cegły Ross.

K.rbTKa, K.i'liTonKa. Góry tam idą za sobą rzędem , jedna za drugą, jako liiedyby konia za koniem prowadził. Star. Dw. 2. pasmem, in einer £ime. Rzędem przecznym iść, ławą, szeregiem. Cn. 7h. 969. in einer 3rcerc()Iime. Rzędami, warstami. ib.; Vind. po redi, po fhihtah; Ross. nocTpo^HO, retbemneife. — Rząd pijących, kolej ; Ross. ouepeAS, bie SReiijc ber ßftfer, 3^30eü[^a[t. Każdy z rzędu swojego oświadczenia czyni. Mon. 7j0, 665. Wszyscy będą ożywieni ; lecz każdy w swym rzędzie. Kucz. Kat.

4 24. (w swym porządku. 5 edit., gdy nań kolej przyjdzie). Dzieci, kiedy trochę podrosłą, to już obok z panem ojcem siedzą, i w rząd piją. Star. Ref. 60, (Boh. radowati compotare). Szlachcicowi w karczmie z kmiotkami w rząd siedzieć, i piwa pić, nie przystoi, a jeśliby mu w rzędzie z chłopy siedzącemu i pijącemu, przydało się co ... . Vol. Leg. 2, 946. Wiaruj się próżno-wania i pijaństwa przytym, Nie zasfodaj często w rząd. Klon. Wor. 44. Ze psy w rząd, z ketkami w taniec. Rys. Ad. 84. (każdy się trzymaj równego; Vind. vred, skup, kupei « współ) Po długim żartowaniu ze psy w rząd usiędzie. Twór. Okuł. a o. (spije się jak Świnia). Rzędem, po rzędzie, po kolei, podług porządku; Sorab. i. po riadu, pofpochi, fpochi, fplochi; Vind. poredi, poredama, rednu , poversti ; Croat. redom, po redu ; Slav. redom; Dosn. redom, po redu; Ross. pa/toiM, Phakoim, noonepeAHO; Eccl. nopa^y, nopaAKOMs, »wh-iio. — § Rząd, rzęd, rzędy, klasa, gatunek, stan; Boh. trjda, (cf. trzoda); Sorab. 2. ordnunga; Slov. ordunk, (ob. Ordynek); Vind. resdielstvu, redstvu, fbula, bie Stlûjfe, bte ©rttîling, bie £)rbnmtg. Układ roślin dzieli się na gromady, classes: rzędy, ordines; rodzaje, genera\ gatunki, specieś. Bot. Nar. 144. Zool. 105. Każdemu człowiekowi pospolitego ‘rządu. Sex. Porz. 27, (Ross. paAOBHUb prosty człowiek, paAOBhiii prosty, gminny; Eccl. H3pa4CTBy-io celuję, wybornym jestem). Ta dumna w rzęd się wpisała z nami. Morszt. 20. (równała się nam). Wolimy psa z sobą w rząd posadzić, niż brata mizernego. Sekl. 4 04. Człowiek w głupich zapędach w rząd się z bogiem sadzi, I mniema, że mu dymem świat ofiarnym kadzi. Zab. 9, 4 40. Zabi. — Rząd, G. rządu « ład, porządek, którym się co dzieje; bie £)rbmmg, orbentltdjcS 33er* fahren. Cokolwiek rząd opuści, końca się dobrego nie doczeka. Budn. Apopht. 82. I w? nogach błąd, kiedy w głowie nierząd. Dwór. D A. (gdy pijanemu w głowie szumi, nogi mu się plączą, kaczki zagania). (Slov. Lepśi. rad, neżli haKmak ; lepszy rząd, niż nieład). Nic w swym miejscu nie leży, wszystkie rząd zmieszały; Opak się wszystko dzieje. Bardz. Trag. 365. Z rządu przyrodzonego zawsze to pochodzi, Iż orzeł gołębięcia mdłego nie

182

RZADAĆ - RZĄDCA.

RZĄDCZYNA - RZADKAWY.

RZĄDCZYNA, ob. Rządzicielka. RZĄDEK, dka, m.; Boh. fadek ; dem. Nom. rząd, rzęd * małe pasmo ; Ross. <rrpo-uKa, eine flehte Sîetyc, Stitte. Rządek guzików. Tr.

Pochodź, rządny, bezrżądny, bezrządność, bezrzad, nierząd, nierządny, nierządnica, nierządnik, dwurzędny, dwu-rządkowy, trzyrzędny, trzy rządkowy, cztery rzędny, cztery-rządkowy etc. ; grzęda , grządka , grządziel ; greda ; rządzić, rządzca , rządzicielka, rządzik, narządzić, narzędzie, obrządek, orędzie; oręie ; ludorządzca , moznorzadz-ea , wielkorządzca , wielkor zadziw o ; porządek, porządny, nieporządek, sporządzić, rozporządzić, urząd, urzędnik, urzędowny, urządzić, wyrządzić, zarządzić ; zrzędzić, zrzęda, zrzędny. — §. śrzedni, śrzodek i t. d.— g. cf. trzoda i t. d.

urodzi. Warg. Kurc. praef. Nie dojdziesz z nim rządu, nie dojdziesz z nim ładu , sprawy. Cn. Th. 966. bu fotttmft mit tym nityt gu rerf;t, wirft mit tym ni^tê auérttyteu. —

Rolą nie pieczołuje się bardzo, lecz trzody i woły tuczne na 'rząd wychowuje, hW om. 560. jak na urząd, porządnie, raz w' raz, redjt gefltffentHd;. — g. Rząd koński, porządny sprzężaj koński, szory;    ^ferbegejtytrr,

ba§ üîettgeug, ïiferbegeug ; (Carn. prepręga ; Rag. vrés kogn-ski , kognski urćs ; Bosn. ures od kogna, sprava od ko-gna). Rząd, elegantidm quandam, et equorum solutn lora signißcat, sprzężaj etiam bovum etc. Cn. Th. 960. Nuż pojazdy nasze, koń za pięćset złotych, rząd za drugie, nuż owe alzbanly, nuż owe kutasy. Rej. Zw. 58. Osieł w bogatym niechaj chodzi rzędzie , Przecież on nigdy

dzianetem nie będzie. Min. Ryt. 5, 552. —‘ g. b) Rząd, RZADKI, 'RZATKI, a, ie, RZADSZY, RZEDSZY, Cotnp., G. rządu, rządy plur. » rządzenie, panowanie, sprawo- RZADKO adverb., Rzadzej, Rzedzej Comp., RZEDZIÜ-wanie, zwierzchność domowa, krajowa; Sorab. 1. reger-    CHNY, RZEDZIUTEŃKI, RZEDZIUTKl, RZEDZiUTYNlE-

wano; Rag. redovanje, vlâdanje ; Ross. 06.1a4aTeju.CTBO,    CZKI intens. ; (Boh. rjdky, ridaućky; Slov. fjdky; Sorab.

BiacTBOBaiiie, BAa4fci*iecTBie, B4a4MlJecTB0, b^hmcctbo-    1. retki, rietki , porelkownć; Sorab. 2. rëdki ;

Banie, B,iacre4HHCTBO (cf. władza, władać), npaBttTejb-    rędk; Vind. riedck, poriedkast; Bosn. rjetki, ritki ; Uung.

ctbo, npaB4enie (cf. sprawować, oprawa), itepCTBOcaiiie,    ritka ; Rag. rjeetak; Dal. ridak ; CroaL redëk; Ross. pt4-

(ob. Carstwo); bic Regierung, $errftyaft, Dlmgfett, baS    km, pt4eHCKT>, p^exoucKi; cf. Graec. agawę; cf. Lat.

Regieren, ^errftyett. Rząd krajowy, bie fimtbeêregicnutg,    rarus

pewny jest kształt sprawowania władzy najwyższej w każdym kraju. Wyrw. Geogr. 97. Za rządu mistrza Elrichs-hauzen, Pruskie miasta Krzyżaki powyrzucały. Giuagn.

590. -—• Rządu nie wiele, gdzie panów wiele. Cn. Ad.

257 ; Siov. mnoho kucharow polewku presoli, Bez rządu żadne państwo długo stać nie może. Siar. Mon. A 2.

Kto rządem gardzi, musi mieć nierząd. Hrbst. Nauk. O 8 b. Nowy pan , nowy rząd. Cn. Ad. 743. Rząd niewieści nie czyni czci. Rys. Ad. 60. Kobiecy rząd, Eccl. me-n04epmaBCTB0, Graec. yvvaixoxQati'a. Widząc miejsca ponure, mieszkania odludne, Rząd dziwaczny mi wróżył życie przykre, nudne. Zab. 13, 158. Żołnierze nie powinni sobie przywłaszczać wojennego rządu bitwy, co do hetmana należy. Warg. Cez. 27. (komendy). Zdałem ci rząd domu mojego, jesteś w nim marszałek. Teat. 19. b, 5. (rząd domowy, gospodarstwo). Rzadki przykład u nas dobrego rządu. Kras. Rod. 2, 237. (rządnośei). Kto się tu ma wdawać w rządy? Teat. 55. c, 70. (rozkazywać tu?). Ma nad tobą rządy dziewka podła; dobrze jej z tym; bo w' pierze przy tobie porosła. Mon. 70, 175.

(panuje nad tobą). Nie twój tu rząd. Cn. Thv 966. Od siebie rząd pocznij. Cn. Ad. 771. (sam się popraw'). Uciekłem , Jejmość w rzędy; pełno w domu wrzawy, Trzy sztafety w tygodniu poszły do Warszawy. Kras. Sat. 80. zaczęła rządzić, zrzędzić, zrzędną być; fie ftciig Alt git fomntrttibtrcn, git ttnrtyfdjaften. Oświeć zaślepione serca ich, aby oni podali się w rząd słowa twego ś. Baz. Hst. 77.

(aby się rządzili słowem twoim). Trzeba się nam dać w rząd rozumowd, jeśli chcemy drugiemi rządzić. Pilch.

Sen. list. 290. (poddać się jego rządowi, nim się powodować). — g. Pieniądze nad wszystkiemi rząd mają rzeczami. Min. Ryt. 4, 155. przewagę, moc; Rcbergcftudjt,

©eroalt, üJîacfit. — (‘RZADAĆ. Cresc. 589. Bach. Epiki.

42 « żądać). — RZĄDCĄ, RZĄDZCA, ob. Rządziciel.

Carn.

etc); niegęsty, Winne, ltttyt btcf)t; nieco rzadki, RZADKAWY, Ross. pli4K0BaTWM. Ciało, im mniej zamyka cząstek w większym rozłożeniu, tym rzadsze. Rog. Dos. 1, 203. Ciało słabsze, rzadsze, otworzystsze, rychlej jadowi wenerycznemu podlega. Oczk. Przym. 15, (Carn. rahl). Ogień jest żywioł rzadziuchny. Boh. Próg. 122. Rzadkim lasem jest ten, w' którym mało dolnych krzaków znajduje się, gdzie drzew-a tak pojedynczo stoją, że po wszystkich prawie miejscach przechodzić zna. Lesk. 76. ctlt bthtltcr 2Brt(b. Jeśli lepsza była ścieżka na gęstwinie, jeśli na rzadkim lesie, nie patrzyła. P. Kchan. Orl. 1, 5. Daleko w bitwie od siebie byli, i rzadko się rozstrzelili. Warg. Cez. 103. Widać z rzadka pływając po ‘bałwaniech srogich Ludzi, broni i statków i skarbów drogich. A. Kchan. 5. (rozprószenie). — g. Rzadki, nie częsty, nieliczny; rm\ feiten, ntc^t ^flttftg. Na Lindenera (doktora) skarżyły choroby, Że przezeń rzedsze po cmentarzach groby; Więc wprzód lekarza śmierć, uprzątnę, rzecze, A zaś ich biały czecheł dość oblecze. Miask. Ryt. 2, 151. Ognie rzadkie błyszczały w obozach pogańskich. Tward. W(. 134. Rzadki dom , któryby się z powrotu panicza z zagranicy ucieszył. Kras. Pod. 2, 250. Rzadki przykład u nas dobrego rządu. Kras. Pod. 2, 237. Rzadki tu żyje teraz do siedmiudzie-siąt lat. Sk. Kaz. 223. P. Kchan. Orl. 1, 119. Co do nowożeńca , powiedziałem ci, iż to człowiek rzadki. Węg. Alarm. 3, 25. (jakich niewielu znajdziesz). Biały kruk abo kawka, nie jest rzecz tak rzadka Jak poczciwość świecie. Opal. Sat. 91. 'Rzatka to rzecz : niewiele takich. Cn. Ad. 1017. Rzadka zgoda miedzy gładkością a czystością, a tak rzadka, jako rzadko czarnego łabędzia masz uźrzeć. Kosz. Lor. 66 b. Dobra ziemia jest rzadka, rzadki wwbrany, i mądra panna rzadka. Hrbst. Lek. Z) 2 b. Bywa i to, lecz rzedzej. Pot. Arg. 286. Co rzedsze, tym się zawsze drożej ceni. Pot. Arg. 174. Im rzecz rzedsza,

mo

rn o c

na

R Z A D K O |B RODY - R Z A D K O Z Ę B Y.

RZĄDKOWY - RZĄDZIĆ.

183

tym droższa. Pot. Pocz. 599. Pot. Arg. 721. Rzadko, z    rzędzie, obrzedny. — *§ nadweredzid, nadweredzać. Po-

rzadka adv erb., nie często, feiten einmal; Boh. zfjdka,    ciej. 332. Pim. Kam. 103. nadwerężyć.

rjdee, porjdku ; Slov. zridka ; Sorab. 2. rètko, neżesto ; -—RZĄDKOWY, a, e, —rzędny, n. p. Dwurządkowa, czte-Sorab. 1. zrétka, mahwo ,hdô, rietko, porietko ; Slav.    ryrzadkowa pszenica. Kluk. Raśl. 3, 129. gme^Ctlig, yterjeb

ritko; Bosn. ritko, uritkovje; Vind. poriedkam, porietken,    lig. RZĄDNY, ‘RZĄJNY, a, e, RZĄD NIE aduerb. ; Boh.

rietko, rnalukcda, malukrat, malubarti ; Carn. malukeda,    radny; (Sorab. 1. rjanć ; Sorab. 2.redni piękny); Vind.

malukrat, malukatirekrat ; Eccl. Maaom«,    HeimoronpaTHO;    reden, poreden, v red    postaulen ; Hag. srèdan, redno-

Boss. H3pk4Ka. Rzadko to, aby medyk    brał lekarstwo.    xivuuchi ; Sluv. uredan,    redom; Boss. paliwu, 4o6pono-

Gorn. Dw. 182. Co rzadko się przytrafia, to się tym    pHAOnubm, ó.iarouiiHiiMH, npHÓopuHBoft; porządny, porzą-

bardziej podoba. Zab. 12, 279. Budź. To się z rzadka    dek lubiący, utrzymujący, wbentltd), orbmingSHe&enb ; potrafią. Sk. Żyto. 2, 29. Groch. W. 577. Z rzadka i nad    dług porządku, porządnie zrobiony, utrzymywany, odby-

spodziewanie te skutki ztąd wypadają. Pilch. Sen. list.    wany, wbentliefy, mie ftd^S gebührt. Urzędnik powinien się

267. — §. Rzadki względem tkania, i t. d., niegęsty,    rozmyślić, co ma robić, aby tego drugi raz nie robił;

niezbity; ntdjt bidjt, nidjt beutfyt, ntcbt feft, nidttberb; Boss.    bo rządna robota dwój pożytek "pokazuje, a nierządna

pt4HHHHUtt. Rzadka materya, rzadkie płótno Boss. pn-    szkodę. Haur. Ek. 9. Widział tam wszystko rzadnie od-

4HHiia, pt4Ł. Każą robić do swych kramów umyślnie    bywane. Glicz. Wych. K 5 b. Ezdras biblią rządnie zgro-

bławaty rzadkie, cienkie, niedychtowne. Gród. Dis. D 3.    madził a spisał. Biel. Św. 26. Wolałby oszaleć, niż roz-

Komuż się chce rzadko cienkich bławatów używać? ib.    koszy 'nierzajnej używać. Kosz. Lor. 123. (Nierządniczćj,

D 4. Niepodobna jest ku naśladowaniu owa pajęcza tka-    qu. v.). Kambyzes siostry się swej nierządnie rozmiłował,

czownia , jak wiele to pracy, nici porządnie rozciągać?    ib. 50. — Rządny, 'czysty, celny, gracki ; orbeittltd), mac«

jedne na prost zapuszczone miasto gruntu, drugie z gę-    fer, gehörig, lum W tej bitwie starosta Rohatyński rzą-

sta w rzadkawe krążki i oczka plecione?    Pilch. Sen. list.    dnie sobie począł. Biel.    473. (możnie, dzielnie,    czyście).

wo-

na urząd, czyście, bardzo , jefir ftarf. Tym czasem się Litwie przeciw Moskwie rzadnie fortuniło. Biel. Kr. 516. (walnie). Cokolwiek gorzałek naleźli, wypili, i rzadnie podpili sobie, gdy nasi na nich przypadli. Biel. 428. lego chłopem dobrym być sądzimy, który rządnie wypija, a wszystkim dosie-dzi. S.ar. Bef. 55. — g. Rządny, urządzony, ujednany. Cn. Th. 967. beftellt, bebmtgen; Boss. pa4nwM RZĄDNOŚĆ, ści, z., pilnowanie porządku, odbywanie wszystkiego w dobrym ładzie; btc Orbentltdjfeit, OrbmtrtgśltcDe ; (Borab. i. rjanofcż decus)\ Boss. npiióopmiBOCTL, ó.iaro*iHHie. Rządność, umiejętność doskonałego utrzymania i użycia dobra swego , w miarę sposobów czyli dochodów; umiejętność wyciągnienia największych korzyści przy najmniejszym wydatku. Pam. Warsz. 2, 200. Sier. Rządność jest cnotą wielce kobietom potrzebna. N. Pam. 22, 57. Rządność, sposób rządu, porządku; bie 2lrt ber Dłegie* nut g , £>rbnung, (Smncfdiiitg. Różnią się państwa jedna od drugich rządnością ; lecz wszystkich jest celem utrzymanie społeczności. A. Zamoj. ded. RZĄDOWY, a od rządu , 9łegteritttg3s. Ustawa rządowa dnia 3go maja. Ust. Konst. 1, 56. (konstytueya). Rządowe władze, t. j. rząd składające, bie StaatÔbelmrben. (Slov. nditelni dire-ci,vus). — (-RZĄDZA, ob. Źadza). — RZADZCA . oh. Rządziciel. — (RZĄDZIĆ oh. Rzedzić). — RZĄDZIĆ et. niedok.\ Boh. faditi zrzędzić, fiditi regere, administra-re\ Slov. rjdim, ridit guberno, ordino, fungor, rżenj, aurad functio, urząd; (Sorab. 1. redżu, rjedżu, tżistiu depurgo) ; Vind. redeti, porediti, nareduvati * urządzić , redit, rediti ; Carn. rćditi alere, nulrire; ridam ordino; Croat. rediti, redim ordino, dispono, inauguror aliquem sacris ordinibus ; Hung. rendelni, elrendelem ; Bag. rediti , dalti tkomu réd sveti ; Boss. p«4HTb , pa;Ky ugodzić, nająć; stroić, ubierać; przyrządzić, przygotować,

4, 186. Ptak ten ma więcej pierza niźli    ciała, Tam te-    Nie może już w wodzie    radzić koniom, rzadnie    już

go rzedziej natura odziała. Clirośc. Job. 154.— Rząd-    da gęby sięga. Pot. Arg. 151.

ki, o miękkich rzeczach abo mokrych, o ciekliznach, płynach; bttmt, fbejkMlb, llicfyt bief; (Sorab. 2. żatki ; Sorab. 1. żitkó, zitko ; Eccl. mii4Kift, cf. miima, yxa; Lat. succus, cf. sok, cf. jucha).* U Bochni rzadkie błoto. Mat. z Pod. A 3. Rzadko rozczynić. Cn. Th. 467. (Slov. Prov.

Lacné maso, ridkâ polewka; liche mięso, rzadki rosół; merc.es pretio correspondet; jakie pieniądze, taki towar).

— §. Transi, fig. Coż znaczy mina rzadka i twarz pomieszana? zapewne jakąś'sprawkę ! Teat. 42. c, 20. (blada mina, eine bletcfye SDîieue). RZADKOBRODY, a, e;

Eccl. p&4K0ópa4UH ; nicgęstych włosów na brodzie, buttit* bärtig. RZADKOMIEBZ, a, m , naczynie do mierzenia gęstości powietrza. Hub. Mech. 259. ber Suftbicfenteffer.

RZADKOŚĆ, ści, i. ; Boh. rjdkost, redina, fedćina, fed-śina ; Slov. rjdkost; Hung. ritkasńg, ritkasagh; Carn. redkust, rahiost; Bag. rjêdkos, rjedcîna, rjedkoccbja;

Dal. ritkozt; Vind. riedkota, (riedfhina, riedkost * gąb-czatość), poriedkost, poriedfhina, malukedafhnosl; Croat. redkocha, retkocha ; Sorab. 1. retkofcż, żidkofcż, po-retkownofcż ; Boss. pkAKOcn., pt4H3iia , Hiiueiino ; Eccl. pl»4K0cri>, parnia; rzadkość, mała liczba cząstek pod wielkim objęciem. Bog. Dos. 1, 204. Mangel ber 2)td)b liett, 3)finn(icit, Socfcrljeit, ^lujftgfett; (cf. pulchność, miękkość, ćienkość). —    \. Rzadkość, nieiiczność, nieczę-

stość ; btc ©cltenfiett, Parität. Pornierne i pospolite rzeczy często fortuna wydaje; wybornym zaś samą rzadkością jedna zaletę i szacunek. Pilch. Sen. list. 519. RZAD-KOWŁOSY, a, e, rzadkie niegeste włosy mający, rari-pilus. Mącz.; bttmi^drtg; Eccl. pt4K0Biacuîf ; Sorab. 1. rétkoliwaszac^. RZADKOZĘBY, a, e, zębów nie gęsto stojących, oon mettlduftfgeu 3^ucn ; Eccl. p,fe4H03y6uH ;

Subst. pk4K03y6ie 'rzadkozebość.

Pochodź. ‘rządzić, rzedzić, przerzedzić, rozrzedzić, po~

wygotować, nepepH4HTb, nepepmKaTb przebierać, prze-    ni byli. ib. N. 4. Rządzić się u kogo » najmować się

stroić; cf. Pers. araste, arajide ornatus) ; rządzić, pa-    komu do czego, przystawać do niego, bety einem orbert»

nować, rządy trzymać, sprawować, władać, władzcą    tlid) tlt Dienjte treten. Słudzy, którzyby od panów swych

być; regieren, fyerrfcfyen, bie Regierung führen ; Sorab. 1.    naumyślnie na hultajstwo odeszli, a dorocznie się nie rzą-

regeruyu; Vind. gospodouat, krailovat, ladati; Croat.    dzili... . Vol. Leg. 2, 1403. RZADZICIEL, RZĘDZ1GIEL,

gozpoduvati, ravnati, (ob. Równać); Ross. yupaBiiib,    a, tn.RZĄDZCA, ‘RZANGA, ‘RZANGA, y, m., który

ynpaBMTL ( cf. uprawić ), B,ia4l>TG.ibCTB0BaTb , bm-    rządy trzyma , rządzi , panuje , władzoa , sprawca ; ber

CTByio , B.iacTeabcrByfo, B.iacTiiTejbCTByfo ; Eecl. obim^s-    $errfd)er, Regierer, Vermalter ; Boh. reditel, rjditel; Slov.

Tli, i|j|>bCTKOKiiT!i. Dobrze rządzić; czynić, aby cały na-    riditel; Sorab. 1. regerwar, regenta, pomernofcźer ; Carn.

ród był szczęśliwy. Zabi. Roz. 16. Żaden nie rządzi,    krayluvauz ; (Ross. pn.teiyb, pa4HHKb dostojnik, dygni-

gdzie wszyscy rządzą. Fredr. Ad. 7. Gdzie każdy chce    tarz) ; Ross. B.iacTejHJib , B.iacTHre.ib, B4acT04ep*eub ,

rządzić, tam nikt nie ma chęci być posłusznym. Zab.    B,ia4bre.ib, B;ia4t,icm, o6;ia4aTeib, 4epmaBeub, ( cf.

16, 241. Kiedy Wenus w domu rządzić będzie, być    dzierżawca, dzierżeć). Gdzie nie jest *rzanca, tam lud

Marsowi z kurami na grzędzie. Rys. Ad. 31. Gdzie słu-    upadnie. 1 Leop. Prov. 11, li. (rządca. 3 Leop.). Chry-

ga rządzi, a czeladka pana wodzi gdzie chce, jaki to    stus jest rządzicielem i wodzem kościoła. Diał. Post. 145;

nierząd! Sk. Kaz. 473.    Byś    nikczernnu    ciału    nazbyt    Najdują się i insze w piśmie ś. ,    nazwiska rzedzicielów

na mo

'rzędzić nie dał; tedy    nadobne będzie    gospodarstwo    abo sprawc kościelnych. Rej. Post.    C 2. Łodzią

twoje. Rej. Zw. Ili. U białych głów pospolita, że ra-    rzu bez żeglarza abo rzędzieiela, tam i sam się tułając

dy wiele rządzą. Biel. 416. zrzędzą, olei fommattbtren,    zatonie. Cresc. 370, (cf. sternik). Gzy to należy do

tyofmetftrril. — Transit. Rządzić kogo, rządzić kim « pa-    'rząnce Rzptej, czyli nie? Petr. Pol. 37. Zwierzchni

nować nad kim. kierować kim ; eilten be^Crrfc^ett, regieren,    rzędzicielowie. Modrz. Baz. 78. Wszystkiego złego przy-

Ietteit, leitfeit. Rycerz ten przykładnie ogromnym pan-    czyna, iż rządzicielów poważność zginęła. Sk. Kaz. 216.

stwem rządzi. Teat. 46.    d, 6.    Król wolnych,    ludźmi    Kurator, opiekun nad dorosłym,    właśnie rządziciel    abo

nami rządził. Karp. 7, 6. Jegomość parlamentem rzą-    Rządca szkolny, rektor. RZADZICIELKA, ‘RZĘDZI-

dzi. Boh. Kom. 4. 73. Nie tak sromota, gdy mąż sam    CIELKA, i, ź, RZĄDCZYNA, *RZĄNCZYNA, y, z.," rzą-

przez się błądzi, Jako gdy niewiasta mężom swoim rzą-    dy trzymająca, bie Sîcgterertittt, ,Y)errfcf?erimi ; Sorab. 1.

a rCD

dzi. Petr. Eh. 19. Żeglarze ôkr tami rządzić i władać    regerwarka , regentźina, nawodźwarka; Ross. Bïa4tie.ib-

nie mogli. Warg. Cez. 99. Ni zabłądzi, kogo cnota    mma , oó.nueibiniua, Biant.ibmma, 4epżKaBiiua ; Eccl.

rządzi. Rys. Ad. 43. Wszak się tak dzieje na świecie ,    nu.ybiYiun , ynpaßirre.ibHima. Z tytułu Ichmościowie    dla

że skarby rządzą sercami. Zab. 15, 80. Ja mam w mo-    oka dobrani,' A Jejmość tylko w domu rządczyna i    pacy bogactwa; ja bogactwy rządzę, tobą bogactwa. Cn.    ni. Kras. Sat. 73, (cf. my rządzim światem, a nami    ko-

Tli. 668. — Zegarmistrz rządzi zegar. Tr. nakręca i ry-    bioty). Rzplta matka i rządczyna nasza. Swad. 1,    19.

ehtuje, bie libr aiifjicljeu, ftellcn. —• §. Recipr. Rządzić    Fr. Rządczyna, rządzicielka , moderatrix. Marz. Matko

się dobrze abo źle, sprawować się dobrze, źle. Gn. Th.    moja, ‘przecz chcesz porzucić mię, światło oczu moich,

967. |id) attffitprcit, betragen. Swoim się rozumem rzą-    i rządzicielko duszy mojej. Steb. 118. Wenus szczęścia

dzi. Teat. 21. b, 26. daje się rozumowi rządzić, kiero-    rządczyna. Zebr. Zw. 170. Roztropność jest najlepszą

rn. ,

184

RZĄDZIĆ.

RZĄDZICIEL- RŻANY.

wać, wedle rozumu się sprawuje; er läßt ffd) tum Der    życia rzędzicielką. Modrz. Baz. 28. RZĄDZIK, a,

Vernunft leiten, beträgt ftd) oornnnftig. Wiem, że nie    dem. Nom rząd; linijka, listewka; eilte flcine Sietlje,    86

uporem, ale się rozumem rządzisz. Boh. Kom. 3, 410.    nie, Seifte. Wyjmie z gęby dróciany rządzik , w którym

Kto rządzić chce sam drugich, rządzić się ma sobą.    wprawne tkwiły zęby. Min. Ryt. 4, 256. — §. Rządzik,

Jabt. Tel. 331. ( Aber ftd) fclbft Ijerrjdjen, ftd) felOft bcl)err«    na konia, małeszory; ein fleineś ^ferbejeng. Osłowi szpe-

fcfyen). — Rządzić się u siebie« rząd wprowadzać i utrzy-    tnie w rządziku z    koncerzem. Wad.    Dan. 5. Pot.    Jow.

mywać u siebiebe») ftd) nurt^djaften, regieren, (Sinrldj*    208. Pafasików,    rządzików    pełno    nad łóżkiem    wisi.

tnngen treffen. Każdy lud rządzi się abo prawy pisanemi,    Zab. 13, 194.— *§. Rządzik na lampę, alić do rządzi -

abo zwyczajami za ustawę wzięteini. Modrz. Baz. 16.    ka l do Jejmości inszy się przymyka. Bratk. E 4 i.?

Naród nie mający prawa rządzić się u siebie, nie jest    RZADZIOCHA, RZEDZIOCHA , y,    ź., zrzędna kobieta,

narodem. Ust. Konst. 1, 1. Rządzić się u kogo« w rzą-    Die gern    Ijofmeiftert, tabelt, critifirt,    eine Sabelfndjtige. Miał

dy u kogo sie_ wrywać, be») jeinanbeit f)errfd)en, fontman*    Władysław żonę rządzioche wielką. Biel. 90.

biren, ftd) bie $err|$(tft aninnßeit. Rządzić się nad kim RŻANY, a, e; (Boh. reźny ; Sorab. 1. rżane; Carn. er-abo kogo. Tr. — §. Rządzić sługę, najmować sługę,    shen ; Bosn. rasgni ; Rag. ràxni ; Vind. ershen ; Croat.

jednać sobie sługę; einen Diener anfnefunett, ftd) nttt i()m    hersen, herseni; Dal. rasen,    (cf. razowy); Hang.    roz-

orbentlic^ nerbittgen. U ziemiaństwa jest ten obyczaj, dzie-    bol-valo); od rży,    (ob. Reż),    żytny;    sJîoggen*, non    3îog«

ciom rządzić a chować bakałarza. Glicz. Wych. K 3 b.    genforn.    Syr. 919. Reż jest żyto    każdemu znajome, od

Panowie rządzą sobie prokuratorów, aby ich spraw pil-    którego    rżany chleb zowią. Cresc.    160. Syr. 921. Paszk.

R Z A F - R Z É C.

R Z É C - RZECZENI E.

485

Wlod.

rzecze, rzekę cz. niedok., Rzeknąć, f. rzeknie jednll.) 'Rzekać contin. ; (Boh. ficy, reki, rku, re-knu , rcyti , rkl, rcy , reciti, rjkati, rjkawati; ( srćjm zapozywam , ob. Rok, cf. zrok); Sorab.ÿ. retźu, rèkam, riecżacż, rieeżu , rieeżim, (frieeżniwy gadatliwy); Sorab. 2. raknusch ; Carn. rezhi, rezhem, f. porêzhem, (rez-henie dictum, ob. Rzecz); Vind. rezhi, rezhem, riekati, rekal, rekeu, rekla , /. porezhem; Croat. rechi, rekel, rechem, rekelszem, velelszem, velim ; Rag. rjćti, recchi, rocittise ; Bosn. rjeti, recchi, (rocitise, srocitise pacisci, rocenje, srocenje conventio; Slav. rechi, rekao, rekla,

Dz. 423; Vind. ershenjak, ershen kruh; Croat. herse-nyak. Od chlebów, tak rżanych, jako i białych, płacą.... Vol. Leg. 5, 4 83. Rżana czyli Żytna słoma (Vind. ersheniza, ershna flama). Rżana mąka Ross. impa.

4. RZAP', ia, m., ogon będlecy z mięsa i kości złożony. Dudz. 56, caulis caudae. Cn. Th. 96*7, ber (Stnrj im ©djmattje ber ïbtere. (Carn. rep, rep* ogon, repata svesda * kometa ; Vind. rep * ogon , repast * ogoniasty, rezpizhi « koniu-ozki od rzep; Rag. rep cauda; Croat. rep, ( repàcha zvezda » kometa) ; Dal. rep ; Bosn. rep ; Hisp. rabo ; (Ross. pkiiHita ogoniasta rzepa, cf. Graec. (>enœ propendeo; So-rob. 2. rep pacierze grzbietowe). Pióro na zadzie końskim, na grzbiecie podle rząpia samego, znakiem jest dobrego konia. Htpp. 4 4. Końsk. Lek. 8.— Transi, ob-scoen. Strzeż się panno, ma on długie rząpie. Pot. Jow. 39; (Vind. mosbki fram, rep, kurz, fhpiza).

2. RZĄP' ia, m., \ilir. rupa « pieczara ; chorw. ropa « dziura 2j. Rząp wodny, krynica, skrzynia wodna, studnia nieżywej wody, ale dżdżowej albo zkąd inąd wlanej.

Dudz. 56. Cn. Th. 967. eine ©ifterne, ein SajjerltelwltmjL Studnie, rząpie i wszelkie zebranie wod. 4 Leop. Levit. 2, 36. Cysterny, rząpie do zachowania wody dżdżowej. Petr. Pol. 2, 228. Teraz o rząpiu mowa, do którego od rzek rurami przyprowadzają wodę. llaur. Ek. 4 7. Gdy wodę masz zinąd przywieść, potrzeba rząpie dobrze opatrzyć, aby tam wody dostatek się zastanawiał. Cresc. 655. Rząp' byw'a z marmuru abo z inszego kamienia. Cresc. 33 Rząpie miewają z wody deszczowej; do takich trzeba nasadzić ryb , aby swoim ruchem broniły za-tęcbnienia. Cresc. 655. Wody chować w rząpiach albo w jakich fasach z piasku kamienistego. Cresc. 655.

RZASA , RZĄSKA , ob. Rzęsa.

*RZAWA, y, i., rżenie końskie i zląd wrzawa, ba$ ©e* «neuere, baö 2Btel)ent. Dalej ni gwara, ni się końska rżawa zdała, Lecz jakby kto przydrzeźniał, nakoniec zarżała. Zebr. Ow. Al ; sonus simulanlis equam.

RZAZ, u, m., rzezany karb, cios, rznięcie; Ctn Sdjnitt, ©tnfdpittt ; Boh. rez, rjz ; Bosn. riz, rizotina; Croat. rez ; (Vind. res, ries, oistru * ostrze ; Rug. rjez * linia , ob. Rys ; Boss. obs. p1>3eHb zraz). W drzewie tym cieśla uczyni piłką rzazów 4 4 głębokich na półtora cala. Solsk. Arch. 84. Rzazy piły w tartaku sprawuje woda spadająca na koło. ib. 4 04. Latorośl z zrazu wszczepionego wypuszczona. Sekl. Luc. 4. RZAZAC, ob. Rzezać. RZAZAK, ob. Rzezak. RZAZAWKA, ob. Rzeżączka.

RZDZEŃ, ob. Drżeń. RŻĘ, ob. Rżeć.

RZEC, rzekł,

-o, recse, reko , veli, velish, velim ; Eccl. peqiH , ptxi, peny, (cf. nopeqeme skarga, poueHie przysięga, cf. rota , (kOTiiTti ca, ponyca przysięgać się) : Ross. peaeme wyraz, słowo, peneuniiKTi słownik, (cf. rzeczownik); pe-KOMuii » rzeczony, cf. rzkomo, nopemn, nopeny, nopmtaiL naganić, zarzucić ; nopHitare-ib naganiacz ; poKOBUH losowy, szczęściem przeznaczony, cf. wróg; ( cf. Graec. (fseir; Lat. reor ; Anglos. receam narrare ; Isl.röda; Svec. reda, cf. Germ. obsol. recfyett, fprecfycn ; obsol. Ross. pim płynąć, ciec); mówić; Ross. roBopiub, jagen, rebetr. Te rzeczy, nie mogę inaczej rzec, jeno, źe są wielkie. Gom. Dw. 384. Jeszczem zapomniał rzec słówka Panu. Boh. Kom. 4, 50. Jeśli Polakowi, ktćry był za granicą, rzeczesz , żeby swym językiem mówił,, to powiada, iż zapomniał. Gorn. Dw. 42. Rzeczcież bogu, jakoś wielki i straszliwy. Ryb. Ps. 4 22. Wołał nań: z któregoś ty miasta ? a on 'rzekał : z tego a z tego. Rndn. 2 Sam. 45, 2. odpowiadał, er fngte, Antwortete. Tylko rzeknij słowem (observa lustrum.) ; a stanie się. Sk. Kaz. 55. (rzecz słowem. 4 Leop. Luc. 7, 6. tylko 'rzeczy słowem. Rej. Post. H 7 ; przemów tylko słowo, fprtjjl mtr elit SSort). Swatopełk chciał się poddać, ale król na słowa nie dał rzec, bo się nań gniewał. Bitl. 84. (nie dał sobie o tym mówić, wpominać, nie chciał o tym słyszeć , er ließ jtd) batnrn fein 5Bort jagen). Iż tak rzekę . tak mówiąc; jo $u fageit, jo jit rebeu; (cf. Ross. cnpiTB cest à dire). Rzeczony, wzwyż rzeczony, wspominany; be« fagłer, benannter; Boh. predrecenÿ supra dictas, (predrj-kawam praeeo alicui voce); Vind. popreirèzhen, sgorarezhen, sverha spornenjen, preisnanjen; (preispomeniti, popreispou-nati, preirezhi « 'przedrzeć); Eccl. npeABOcnoiiHHyTbiH, npoKAepencHHbili, BbiHierioKa3aHHbiiî. — g. *Rzke, Tzkac conlractae, cum particula negante usurpantur : nierzkąc, nierzekąc, coż dopiero; ju gejdjnmgeu, gcfcjmietge beim. Tego myśl ani pojmie, nierzkąc, żeby się to mogło wymówić. Karuk. Kat. 97. Abym bliźniemu ani myślą, ani skinieniem , nierzkąc uczynkiem nie szkodził. Kat. Gd. 44. Ani pojrzy na te towary, nie rzekąc, aby ich miał potargować. Gród. Dis. D 4. — §. Rzec kogo czym, mianować , nazywać, nennen. Jest ziemia na wschód słońca , Indyą rzekają. Kmit. Spit. A 2. Władysław Herman rzeczony. Biel. 64, Boss. ca o By mi m. Meletius Smotrzy-ski rzeczony archiepiskop Połocki. Smotr. Ex. pr., no-rninatus. RZECZENIE, ia , n. , Subst. verb. mówienie, co się mówiło, wyrzekło, wyrok, gadka; baôUîeben, ber 3Iu3jprud), ber <2prud); {Eccl. penettie dictio frazesa , pe-neHifiue frazeska, dictiuncula). Za twoim rzeczeniem , z niczego stał się świat. Suszyć. Pieśń. Ë 2 i. — [Dag. prov. Od recèna do stvùrena, kako od lijsta do kore-na ; Mèghju rescenjem i stecenjern , goraje po srjedi ; ltal. dal datto al fatto, vi è un gran tratto; cf. daleko ztąddoowąd; między rzeczeniem czyli słowem a skutkiem, wielki jest przestwór). Wyszło to rzeczenie ze szkoły Stoickiej. Gorn. Sen. 4 22. Czytający kocha się sam w sobie, kiedy ono trefne rzeczenie , nad którym się był troszkę zabawić musiał, przez się tam wyrozumie. Gorn. Dw. 45. — Aliter: Otrzymał od niej obietni-

24

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

cç i rzeczone słowo na przyszłą noc. Pot. Jow. 2, 45. przyrzeczone, dane; jugcfagt, »erljetßctt. —    §. Transi.

Nie wie, co z tym rzec. Groch. W. 2. co z tym robić, począć; tva$ bamit ju machen ober ju il/un feg *Nie wiedzieli naostatek co z nim rzec, musieli sie nazad wrócić. Biel. 468. Dalej nie wiedząc eo rzec, miasto pod-

ten, kto wie, co z tym Leszek nie wiedząc, eo

dali. Gwagn. 422. Sz< rzéc, co ma. Pot. Syl. z biskupem rzec, kazał’ go pojmać. Biel. 163. Gorn. XV/. U b. Księżna nie wiedząc, co dalej rzec sobie, uciekła. Gorn. Dz. 436. jak sobie radzić, ftc mußte ntef)t, - tote fie ft# weiter Reifen folte.

Pochodź, dobrorzeczyć, złorzeczyć, złorzeczeńslwo ; od-rzekać, narzekać, narzekalnica , przerzekać y przerzeczony, przyrzekać ; rzecz , rzeczka, rzecznik, rzecznictwo ; ( cf. rzechotać, rzekotać ; ef. rżeć ; cf. wrzask, wrzeszczeć ) ; rzeczpospolita ; rzeczywisty ; do rzeczy, ku rzeczy, grzeczny, grzeczność, od rzeczy, niedorzeczny, *rzek, urzekać, urzekacz; urok;— §. wróg, wróżyć, wróżek; — wyrzec, wyrzekać, wyrok; zrzekać się; *zrok; sroka; rzekomo, rzkomo, wrzkomo ; rok, roczek, roczny, rocznica; obrok; uroczysty; rokować; — §. 2 ) rzeka, rzeczka, rzeczny, rzeczysko.

RZEC, rżał, rże, rżę med. niedok., Rżać contin.; (Boh. re-htati, rhtam, fehtdm, rehey ; (rjgi, rjti rancure, o jeleniach , rjgi bekowisko czyli rykowisko jelenie, rigen październik) ; Slov. regcy gako kun, rehtanj ; Sorab. 2. rigotasch, (risch ryczeć); Sorab. 4. rehotam każ koń, rehotano ; Carn. regetiîm , reshgâzhem, reshgetâm, (erjó-vem, erjoviti rug ire) ; Xind. ersgitat, arsgitat, arsatànje, resatanje, hersanie, ersatanje, ersgetanje, vistezhenje ; (reshim « beczę) ; Croat. herzati , bersem, vischinl, Vis— chati, herzanye, (resim, erchim ringor); Dal. arsem, arzati; Bosn. rrisgiatti, resgjati kako lav rugire; resgjati kako pas frendere, rrisgjati kako kogn, visetiti hinnire; Bag. arxatti, arxitti, visetiti; Boss. patan., pwy, cf. ryczeć, cf. rzygać; (cf. Graec. <nqvco; Hebr. y arag, cla-mavit; >"!N ari, leo) ; Eccl. xpeneiaTH, xpenemy , paty, xpeneianie, peanie kohckoo, ob. Chropot ) ; poryżać , wiehern. Który koń nie rże, abo żadnego głosu nie daje, znak pewny głuchości. Cresc. 526. Mocno i ciągle rżać, Ross. pa3op?KaTbca. Konie i łosie rżały. Banial. J 2. Pies szczeka, geś kryra, wielbłąd rże. Eraz. Jez. Hhb. Rżanie, ob. Rża, rżawa. RZECHOT, RZECHOTAĆ, ob. Rzekot.

RZECZ , y, z. ; Boh. ree , (rećnowali perorare) ; Slov. reć dictio, sermo ; Sorab. 4. riecż, retż, yazek jeżyk, mowa; SorSib. 2. rëz; Xind. riezh sermo, sreka lingua; Carn. rezhcnje dictum; Croat. réch verbum, vocabulum;

, Bosn. rjec, rie verbum, dictum, rjeçça verbulum; Hag. rjêc dictum, verbum; Slav. ries verbum; Boss. pins, (2. słowo; wymowa; Eccl. $t.Yh [sermo 2], skarga, żałoba; noptmi, ciobo ni> cjobo , rfeMHJKe p-fcubMii ) ; ( Etym. rzćc) ; (cf. Lat. rés ; Graec. Qryia); §. 1) rzeczenie, mowa , bte 5Rebe. Bolesław uczynił rzecz do wszego rycerstwa w te słowa.... Biel. 57. Skanderbek do żołnie-rzów w ten sposób rzecz uczynił. Baz. Sk. 55. Mło-

dzieniec spodobał sie jéj, a jemu takoż Mcdea, wstąpili z sobą w rzecz , a z rzeczy w przyjaźń. Biel. Św. 9 b. (w rozmowę). Zabawia każdego, kto się z nią w rzecz wda. Gorn. Dw. 230. ( w rozmowę, tt>er ft$ mit tljr in§ ©efprńd) entlaßt). Tak Mentor rozmawiał, a Telemak stał przy nim, ani się w rzecz wdawał. Jabł. Tel. 102. Zona powinna być milcząca, bo iż mniej baczenia ma, mniej też w rzecz się ma wdawać. Petr. Ek. 68. (mniej gadać). Natychmiast rzecz pańska stała się do niego, rzeknąc.... 4 Leop. Genes. 45. przemowa, odezwa; 3?ebe, SInrebe. Ta tedy przyczyna snów Józefa, i takie rzeczy zaw iści zapałę dodawały. 4 Leop. Genes. 37, 8. (takie słowa. 3 Leop., foldje SBortC, fRebettJ. Nie o tym rzecz. Cn. Ad. 577. (ja o Pawle, a on o Gawle). De-cius szeroko i dowodnie o Gotach rzecz czyni, wywodząc ich z Rusi. Stryjk. 41. (rozprawia, traktuje o nich, er fmnbelt mm tpncn tmtfhtnbJtdji ). Jeśli chcesz dostate-czniejszą rzecz spraw Litewskich , czytaj Dusburka. Stryjk. 360. opisanie, rozprawę, rozwiedzenie, rozwód; 23efd)rct* buttg, 3lugetrtanberfeßung. Widzę, iż to w rzecz długą idzie. Dwór. J 2. przewleka się, eg jfetyt ftd) tlt bte CĆtn* ge. Na rzeczy kogo trzymać. Dwór. G 3. słowami, obietnicami utrzymywać, mit SEorteit l)tn galten. Wiele o dziejach swych rzecz z rzeczy plotąc, nieprawdziwie bają. Kosz. Lor. 94. (trzy po trzy). Rzecz od kogo sprawować, ob. Orędować, poselstwo sprawować, tm 3?antc* jemcutbeg fpredjen. Miał Bolesław rzeczniki, którzy od ludzi prostych rzecz mówili. Biel. 45. — Rzecz , sposób mówienia, język; bte fRebe, ©pra$e. Mojżesz był potężny w sprawach i w rzeczy. Gil. Post. 230. (Slov. Prov. Gaki elowek , takâ reć ; jaki człowiek, taka mowa ; Slov. ne bied’ na reć, ale na wec; nie patrz na mowę, lećz na rzecz; mnoho rcći, ueinku nist ; mnogo słów, rzeczy

nic), dises rzecz abo mowę głośną miał. Eraz. Jęz. D

2. Nie chciała zatym gadać; ni by była chciała, Rzecz jej więcej służyła, szyja okamiała; nec vocis habuit iter. Zebr. Ow. 52. Prusowie z Litwą rzecz jednaką mieli, jedno przez obcy naród zmienili język ; jam *słyehał ich, gdym bywał w Gdańsku, bardzo podobna Litewskiéj. Biel. Sw. 4 69. — §• W rzeczy » rzekomo, wrzkomo, pozornie, junt 0$etue. Kiejstut, rozchorował się w rzeczy na śmierć , aby się tym bardziej Krzyżacy na to ubezpieczyli ; a on tym czasem cicho wpadł do Prus. Biel. 2i4. Tyran w rzeczy mu dziękował, w rzeczy poprawę w rychle obiecował, Lecz po odejściu biskupa na potym , On bezbożny pan ani myśli o tym. Groch. IV.

251. — §. Rzecz, materya do mówienia wzięta, przedmiot mówienia; ber ©egcnftattb, bte $ebc, bte Tatorte, ba$ £l)ema. Pierwsza księga łatwiejszą rzecz przed się miała. Pilch. Sen. gn. 174. O tej rzeczy będę mówił. Cn. Th. 968. Do rzeczy przystępuj ; mów co do rzeczy służy. Cn. Ad. 204. Cośmy trochę z rzeczy ustąpili, wróćmy się zasię na drogę do niéj. Glicz. XXych. C 4 b. Wracam się do rzeczy. Cn. Ad. 202. Komu rzeczy nie staje , słowy dokłada. Cn. Ad. 356. (rzecz podła słów wspaniałych potrzebuje). Słowa według rzeczy; słów miara, rzec; słowa z rzeczy idą. Cn. Ad. 4052. Odstą-

na-

snm sens, jądro; ber Nie wymowie ale

pil od rzeczy. Cn. Ad. 576. Cobym tu z rzeczy mógł przywieść o tłumaczeniach, to dawno przełożył Naruszewicz. Pilch. Sen. list. praef. « stosownie do materyi,

, pajfenb. I to nie z drogi i nie od rzeczy będzie , powiedzieć też tu i o powinnościach przychodniów. Budn. Cyc. 65. — Generalius: Do rzeczy, nie od rzeczy, k rzeczy, służąc do pewnego celu, stosownie, (cf. ‘grzeczny), pajfenb, taugltd) ; oppos. nie do rzeczy, nic do rzeczy, unpaffenb, untauglich Jeśli chcesz, żebyśmy mu do rzeczy się tłumaczyli, mówże otwarcie i do zrozumienia. Teat. 15, 57. Wielki on półgłówek, ale widzę, nie od rzeczy gada. Teat. 52. d, 80. md)t ungereimt. Niż co nie do rzeczy masz gadać, lepiej milcz. Teat. 29. c,

7. Go mówisz, wszystko jest nie do rzeczy. Teat. 17. c, 56. Gadanie nie do rzeczy jest w ten czas, kiedy kto nie znając czego dobrze, zaczyna zaraz źle o tym sądzić. Teat. 35. c, 50. Ten napis wcale nic do rzeczy; trzeba inszy zawiesić. Teat. 52. d, 49. One jego dowody były bardzo nie k rzeczy; bo daleko stroniły od pisma ś. Baz. Bst. 171. Łapają grosza zewsząd, a podobno k rzeczy, Bowiem kto ma pieniądze, ten ma wszystko w ręku. /. Kchan. Dz. 25. Wszystko tu nie do rzeczy na tym naszym świecie , Bogaty ubogiego ciemięży i gniecie. Węg. Org. 21.— Simi liter : Nie rzecz to« aie do rzeczy, nic do rzeczy, (cf. półrzeczy), nie przyzwoita; (cg ift feine ©udje), e3 taugt nidjt, ift ungereimt, KU)d)tcflid). Nie rzecz, gdy wielki cesarz na motyla godzi, Nie rzecz, gdy srogi olbrzym z karłem za łeb cho-«■ dzi. Toi Saut. 25. Zwyczaje odmieniać przeciwnym prawem, nie rzecz; nagrodą i przykładem wykorzeniać je należy. Mon. 68, 461. Piszą, żeby Słowaki podbić miał Karol, ale i to nie rzecz. Biel. 27. (bajka). Wróćmy, zkąd nie rzecz było pierwej występować. Bardz. Trag.

252. (głupstwo). Przed ludźmi złym mniemaniem napojo-nemi mówić co o bogu , nie sadzę za rzecz. Zab. 7, 255. Koss. (nie à propos). Nie rzecz ci w inszym mieście gościć dalej. Bardz. Luk. 155. (nie wypada). Rzekł Dawid: cóżem teraz zgrzeszył, aza to nie rzecz? Budn. 1 Sam. 17, 29. —• Wielka rzecz« nie ‘półrzeczy, wielkiego co ; etroa3 ©roßeS, eine große Sadje, Pospolity człowiek ma sobie za wielka rzecz , mieć kogo u siebie na czci. Budn. Apopht. 28. — Iron. Przez ciebie nabawiłem strachu uczciwego człowieka ; a jak on dostanie febry ? Ç*. Wielkie rzeczy? to się uleczy. Tent. 24. c, 80. (co to szkodzi? mniejsza o to)! — *§. Małą rzeczą mówisz mię, żebym był chrześcianinem. 1 Leop. Act. 26, 28. bez mała, nie wiele trzeba; c3 braucht niefyt Dtd, fo .... — §. Rzecz, sama treść,

Snftalt, ber traire ©eÿalt, ber 6mu.

rzeczy samej w tłumaczeniu wygadzać należało, hłoh. Turk. 85. To przełożenie sens abo własną rzecz, ile mogło być, wyraża. Groch. W. 27. Krótkie słowa Pla-tonowe, ale rzecz w sobie maja bardzo poważna. Warg. Wal. 257. — §. Rzecz, rzeczywistość, sam skutek, uczynek; @ad)e, £(>at, 2Birflk$feit; (cf. Carn. ręs, re-snizhn* prawdziwy) ; Carn. resniza * prawda , cf. rzetelność; Vind. refnizza « prawda, sarets, riefen, sarefnizo «

zaiste ; Bosn. od rjeci cjovick verax , ( ob. Rzetelny ) ; Opinią tylko, nie rzeczą samą bogatemi jesteśmy. Star. Mon. A 5. To są słowa, a rzeczy niewiele. Boter. 162. Gdy kto co może rzeczą pokazać, a co mu po świadectwie! Ezop. 55. Rzecz to pokaże; rzeczą to pokazać; mowę rzeczą potwierdzić. Cn. Th. 1018. Stoików z rzeczą słowa się nie zgadzają. Gorn. Sen. 509. Zabijacie przy stole nieprzyjaciela, a kiedy w rzecz przyjdzie, Nic widzę n;o umiecie. Opal. Sut. 129. kiedy przyjdzie orzech zgryźć, ronin e8 aur 2(>at fommt. Zdali się ludziom nabożni ; a w rzeczy obłudą pachnęli Dambr. 562. Oni słowy nas przywitali, i wszego winszowali, rzeczą i skut-kim nieszczerze nam są chutliwi. 1 Leop. 5 Mach. 5, Rzeczą samą, rzeczywiście, skutkiem co pokazać. Cn. Th. 968. mit ber Ź(jat; Sorab. 1. skutkowne ; Croat. isztino , isztinszko, (ob. Isty); Boss. uaciOHiue; Eccl. ko-Heunt, (cf. koniecznie). W dzień ten rzeczy wykonały się i wypełniły wszystkie proroctwa. Żarn. Post. 5, 755. Jabłonowski rzeczą hetman wielki. Suszyć. Pieśń. 5 / 5 b. w samej rzeczy, w samej istocie, in ber îfyat. W samej rzeczy; zwyczajna odpowiedź » tak jest, nie inaczej. Ld.    We Pan podobno nie wiesz, jak niepiękne to

słowko, «w samej rzeczy» , ma u nas znaczenie. Mon. 71, 602. — Nie w tym rzecz jest, co nam daja, ale jakim umysłem. Gorn. Sen. 21. (nie na tym zależy, nie od tego zawisło). — §. Rzecz , sprawa, uczynek ; ©a« d)e, ^anbluug. Piękna i poczciwa rzecz jest, o ojczyznę walcząc obumrzeć. Erom. 291; (honestissimum est). Elliptice: Atcychwalebna sercem, i ręką tłumić tych nieprzyjaciół. Psalmod. 70. — Rzecz, sprawa, interes, okoliczność; eine Ülngelcgenpeit, ein ©efdjdft, ein ftanbel, eine SadEje, eilt Umftftnb. Za trzy dni najdalej rzecz całą zakończymy. Boh. Kom. 4, 751. Polacy szczęśliwie rzecz prowadzą i walczą przeciw Węgrom. Stryjk. 187. Nadwątlone pokrzepiwszy rzeczy swoje, nową wojnę rozpoczął. Krom. 265. Wiele osób w upadłych rzeczach potężnie wydźwi-gal. Pclr. Eh. ded. Jeszcze w skrzydle lewym była nadzieja , gdzie wszystka już stała suma rzeczy. Tward. V4V. 81. Codziennie prawie gorzej rzeczy idą. Zab. 6, 554. Lepiej, żebyś milczała, i cała rzecz. Teat. 15, 18. Co tu różnego gadania! musi pójść za niego! i cała rzecz. Otóż nie pójdzie! i cała rzecz. Teat. 56, 105. (i koniec, i po wszystkim). Nie była rzecz można pogrześć go dla licznych cudów. Wys. Kat. 457. niepodobna było, nie możo-no, e§ roar feine SHÖgliäjfeit. A to dyabelna rzecz, że jak człowiek raz umrze, już więcej nie wstanie. Teat. 15, 56. (to po dyable sprawa). Nasienie to czyni skłonność ku rzeczom cielesnym. Sienn. 62. (ku cielesności). Sara dozwoliła rzecz mieć Abramowi z Hagar, dlatego, aby z niej mógł potomka dostać, gdy go sama nie mogła mieć. G liez. Wych. B 2 b. Abraam miawszy rzecz z dziewką, dostał syna Izmaela. ib. B 5. er batte mit ti)r JU tjiun. Bóg z świata wziął onego syna, którego Dawid dostał z żoną Uryaszową, w ten czas, gdy ją był wziął, i rzecz popełnił. Glicz. Wych. B 4. (sprawę z nią miał). Brzemienna jeśli swą rzecz odbywa, nie może być aby płodu zdrowego doniosła. Spicz. 181. (sprawę cielesną odbywa). Lekarstwo to rzecz przyrodzoną

paniom wywodzi. Sienn. 71. (miesiączki). — *§. Pospo- -sla; Bosn. stvar, stvarça; Slav. stvàr ; Ross, et Eccl. lita rzecz, ob. Rzeczpospolita, państwm, stan, rząd, kraj.    Keijib, Bemnu;a. Rzecz w    prawnym rozumieniu znaczy

Similiter: Spoina rzecz, n. p. Obmyślając spolnćj dobro    to wszystko, co z natury    swej w majątkach ludzkich

rzeczy, Myślisz, jakoś zwykł, w radzie uprzejmie Na    mieścić się, albo z istoty    swrćj ku użytkowi człowieka

trudnym sejmie.    Miask. Ryt. 2, 6. ba$    allgemeine 35efle.    służyć    może. Ostr. Pr. Cyw. i, 93. Wszystko, co sie

— Lata 1326    Gdańszczanie nowe    rzeczy stroili,    tylko    od osób różni, i do ludzkiego służy używania, w

wiarę i prawa sobie inne wymyślali. Biel. Sw. 287, (cf.    prawnym rozumieniu rzeczą    się nazywa. Gal. Cyw. 2, 3.

we

fjiit. novas res moliri). Wojewodzie Gdański począł no-    Osoba bez stanu cywilnego    w prawie Rzymskim rzeczą

rzeczy myślić, przystawszy ku margrabiemu Brande-    nazywa się, jacy bywają niewolnicy. Ostr. Pr. Cyw. 1,

burskiemu, ib. 210. — §. laką rzeczą » takim sposobem,    21. Rolnik w dobrach szlachcica stał się rzeczą dzie-

takim kształtem;    aitf    fcld)C 5ht, auf füld>e    fKantet'. Taką    dzica,    a niezrozumianym ludzkości gwałtem przestał być

rzeczą lepiej sie    nie    żenić. Sk. Kaz. 51    b. To takową    osobą.    KoU. List. 2, 48. Rzeczy na przedaj, towary,

rzęczą^ nie należałoby z chorego i oka spuszczać. Perz.    sprzęty; ©acljen, ©erätlje 2C. Wojewodze powinności około

Lek. 65. Taką rzeczą nic nigdyby na świecie nie było ,    ustaw rzeczom, Gost. Gor. 72. W pierwiastkach rzeczy

gdyby .... Kluk. Rośl. 2, 81. Sława nie zawsze jest rę-    na rzeczy zamieniano. Mon. 69, 230. Targ na rzeczy

kojmią zacności; taką rzeczą i szynka Westfalska byłaby    stare, które już były w używaniu. Star. Dw. 12, (ob.

zacną. Zab. 5, 108. — §. Moja rzecz, twoja rzecz « po-    Tandeta, wendeta). Hej dziatki, wnoście rzeczy. Teat.

winność, należytość, mnie, tobie przyzwoito; meine ©a<    21, 91. Do wojny monarchowie czterech rzeczy potrzecie, betne ©ad/e^ ‘‘Pfhcljt, ©ebuir. Jestem poddany króla,    buja : pieniędzy, ludu, rynsztunków, żywności. Star. Vol.

moja    rzecz    jest słuchać    jego rozkazów. Ossol. Boh. 1,    D 4 b. (czterech artykułów). — fRZECZADZ, ob. Wrze-

461.    Twoja    rzecz w teji    czas się odzywać, kiedy ja się    ciądz.j. — 1. RZECZKA, i, z., dem. Nom. rzecz; (Croat.

ciebie zapytam. Teat. 32. b, 117. Kapłańska rzecz pi-    rechicza, mala rech ; Bosn. rjeęęa verbulum) ; eilt ©djjel»

smo wykładać, a nie moja. Sk. Zyw. 2, 60. Nie    moja    d)eu, eine Deine ©acfye, ein flehtet 3)ing; Boh. wjeka ; So-

rzecz, gdy wichry maszt zatrzęsą z jodły, Na płaczliwe    rab. l.weczużka; \ind. zausa, zauciza, (cf. caca) ; Bosn.

z bojaźni udawać się modły; non est meum. Hor. 2,    stvarça, mala stvar; Ross. Beiiuma. Nosił chorym rozyn-

192.    Min.    Twoja rzecz    kądziel i wrzeciono. Otw. Ow.    ki, jaja, pomarańcze, a umierając drugiego na takie po-

490.    Hardego rzecz nie    wierzyć mądremu. Karnk. Kat.    sługi namówił, zostawując mu rzeczki one dla chorych.

11. Pójdź przecz, smarkaczu, twa rzecz w piasku gme- Sk. Żyw. 2, 395. Dawał mi chusteczki I kwiatki, i wstąż-rać. Gaw. Siei. 384. t Duchownych to rzecz, pana    upo-    ki, i inne rzeczki. Nar. Dz. 3, 218. Sk. Dz. 586. (dro-

ininać i karać. Sk. Zyw. 286. Nie biskupia rzecz    złoto    biazgi). Przybyli mytnicy, którzy nasze rzeczki mieli prze

chować. Sk. Dz. 371. Nie wzgardzisz, Najjaśniejszy Pa- glądać. Wary. Radź. 161. Umysł jego lada rzeczką bywa nie,    imieniem ojca, który tak chwalebnie rzecz    jego    poruszeń; paulo momento. Mąez. (lada fraszką). Szedł

pełnisz. Dyar. Gród. 325. Winiarza jest rzecz pilnie oba-    tam dla odprawienia rzeczek od towarzystwa sobie zle-

czyć przyrodzenie macicy. Crese. 315. Ellipt. Chłopska    conych. Wys. Ign. 50. Wys. Aloj. 337. Moje dziecię ,

to jest, jeść siła, szlachecka zaś pić więcej. Dwór. G 1.    czemu sobie tych rzeczek ku górze nie pociągniesz, a

— Similiter: Skutek nie zawsze naszej rzeczy bywa,    toć się pomarszczyły. Falib. H. (tych porteczek). — 2.

Ale nadzieja nigdy nie upływa. Chrośc. Ow. 290. w na-    RZECZKA, i, i, dem. Nom. rzeka; Boh. rjeka ; Sorab.

szej mocy, itj tinfrer 9)fad)t.— §. Na rzecz czyją, na nie-    2. rezka, zera, (cf. zdrój); Vind. riekiza; Bosn. rjecięa,

go, na jego skarb, rejestr, rachunek, imię; fur jematt*    potocjaę; Rag. rjêciza, trâcjak vodu; Croat. rechicza,

bett, auf jemanbcS fRecfjnung. Fabryka la założona jest na    mała ręka; Ross. pbuKa, pyueeiCB, pyueft, obs. pyqaii ;

rzecz króla. N. Pam. 12, 287. — §. Niezmierna, sroga    strumyk, cm flctitcr ftlujb eilt glühen; (cf. Germ. 3{öfc^e’

rzecz czego * wielka liczba,    wielka    moc,    siła; grojk üDîen*    reffen,    reißeit). — RZECZNICTWO, a,    n.,    stan prokura-

ge, 3‘tfll. Lodzi niezmierna    rzecz.    Kłak.    Turk. 22. Nie-    torski, patronostwo; Vind. oblastnia,    poskerbnia, obla-

zliczona rzecz rycerstwa w domowych rosterkach pogi-    stnost; Ross. crpanuecTBO, ba§ 5lböOCtreit, ©acblMltCtt ;

nęła. Stryjk, 71. Niezliczona rzecz    tego,    czego ani myśl    (Boh.    rećnictwj krasomowstwo, rećnowati    perorare; So-

rzecz

ludzka pojąć może. Stryjk.    71. Takich    rozrzutników ja    rab. i. retżniwolcże hutźwa retoryka).    Syn    Emiliusza ni®

niezliczoną widziałem. Star. Ref. 76. Przez rzekę    przykładał się do stawania w sprawach czyli rzecznictwa.

przeprawiwszy się, silną rzecz nieprzyjaciół pobrali. Krom.    Zab. 3, 7. On tam prawnych spraw i rzecznictwa pilnu-

7. Koni wiele naszym pozdychało, zkąd smród był wiel-    je. Sk. Zyw. 1, 4. Kiedy syn czego z nauk swych, jako

ki, i    much niepodobna rzecz w wojsku. Biel. 296.    —    z mistrzostwa albo z rzecznictwa nabędzie, tego z bracią

§. 2)    Rzecz, istność jakakolwiek, mimo człowieka,    to,    dzielić nie powinien. Szczerb. Sax. 429. ib. 376. RZE-

co własnością być może; etit ®tng, eine ©ad)c; Carn.    CZNICZKA, i, z., orędowniczka, prokuratorka, patron-

ręzh ;    Vind. riezh, rezh, roba, (cf. rob, robota);    (cf.    ka ; Sorab. 1. rótżnicza ; Bosn. parcięa ; Croat. zagovor-

Arab.    ryzk « dobra , majątek) ; Boh. et Slov. wec,    (cf.    nicza, bte ©adnüaUeriuu. Najświętsza panna, rzeczniczka

wiec) ;v Sorab. 2. wez, facha; Sorab. 1. wieź, wecż,    nasza, jak matka sędziego, potężnie odprawować będzie

weczużka ; Croat. sztvar (cf. twór, stworzyć), dugovanye;    sprawę nasze. W. Post. Mn. 529. Rzeczniczka i obroniła/. szatvar; Runy. dologh; Rag. straar, satvar, poso    cielka grzesznych panna Marya, ubłaga srogi gniew bo-

ży. Bzów. Roz. 2. Rzeczniczka i przyczynicielka do pana. Żarn. Post. 3, 654. Staną rzeczniczki przed nim, sprawiedliwość z miłosierdziem , jedna na stronę sędziego » a druga wedle grzesznego, causidicae. Pieśń. Kat. 16, 9. ‘RZECZNIE, ob. Rzeczny. RZECZNIK, a, m., RZE-CZOMOWCA, y, m. ; (Boh. rećnjk krasomówca; Slov. rećnjk, wimluwnik rhetor, causidicus; Sorab. 1. retźnik rhetor, locutor-, Carn. rezhnik; Vind. riekavez, govornik * mówca ; Eccl. pfemwKB , chjlhlih bo iMaroÆaHiH = wymowny; (pcMenHHKT>, pe^HHKŁ słownik); Eccl. et Ross. pe-qeTOMeBiB, KpacHOCiOBeifL, KtiTiira krasomówca; Ross. ptqeHHHKrL słownik); orędownik, prokurator, sprawo-raowca, rzecz od kogo sprawujący, ber @ad)tt)alter, ORe* bner. 31 big.); Carn. besednek, (ob. Biesiada); Vind. obla-stnik, oskerbnik, poskerbnik, prauduvauz, praudofrednik (cf. prawnik), patron, pomozhnik , sagovarnik, sagovo-ritnik, savetnik, (cf. sowietnik); Croat. zagovornik, prokurator; Dal. govorchin, govorcsin, paracz (cf. pierca), pravdoznanacz ; Hung. procator ; Slav. odvitnik, govorcsin; Bosn. paraę , odvitnik , bronitegl ; Rag. odvjetnik , pâraz ; Boss. /tjeux, xCMaiaiî, CTpainieîî ; Eccl. corjia-roiLHHKt, BHnocjiOBeu'L, (cf. wina). Orator abo rzecznik. Petr. Et. 7. Rzecznik jest ten , który albo przyjacielski albo swój umysł sędziemu oznajmia, i mówi przeciwko tym, którzyby się onemu umysłowi jego przeciwili. Szczerb. Sax. 574. Rodzice, którzy chcą doczekać się po synie swym, aby dobrym oratorem albo rzecznikiem ostał, niechaj o to się postarają, aby w prawie, jeszcze w pieluchach będąc, uczyć się począł. Glicz. Wych. K 2. Wyrwał się jakiś rzecznik , statutem szermował. Biel. S. M. B. Z Aleksandryi posłów do cesarza wyprawiono, i z niemi Appiona , jako rzecznika , żałując się na żydy. Sk. üz. 24. Miał Bolesław rzeczniki , którzy od ludzi prostych rzecz mówili. Biel. 45. Dobrzeby było , żeby same strony sprawy swe sprawowały, a rzecznikówby nie potrzebowały, którzy swemi farbami wielekroć sprawy zatrudniają. Modrz. Baz.f 584. Krystus rzecznik i pośrze-dnik nasz do boga. Żarn. Post. 13. Jeśli kto zgrzeszy, mamy rzecznika u ojca , Jezusa, tenże jest ubłaganiem za grzechy nasze. 1 Leop. 1 Joan. 2, 1. Wujek. ib. Nie-pobożne rzeczomowce, co psuja ludziom ich sprawiedliwość. Groch. W. 440. RZECZNIOWY, a, e, RZECZNI-CKI, a, ie, od rzecznika, (Eacfetualter; (Sorab. 1. retżni-czki ; Boh. rećnicky krasomowski). W duchownym prawie ma każdy czasu trzy dni , w których może odmienić słowa prokuratora swego ; ale ludzie Saskiego prawa tak długiego czasu jak tamci do w-steczenia słów rzeczniko-wych nie mają Szczerb. Sax. 578.

1. RZECZNY, a, e, Rzecznie adterb., w samej rzeczy, rzeczywisty; (Boh. rećny ; Boss. ptuHCTUH * wymowny), in ber $l)«t, tturfltd?; Boh. wećnaty; Eccl. BemHufi, Be-mut. Sprawiedliwość nie mniemana, ale rzeczna i prawdziwa. Sk. Kaz. 549. Już dali sobie w zamienione dobra istotne wwiązanie i rzeczne dzierżenie. Herb. Stat. 510; (dzierżenie w rzeczy samej. ib. 511). Masz rozkazanie rzeczne i istotne, które jest więtsze, niżli słowne. Hrbst. Odp. I i 7. Nowi wieku naszego doktorowie sami

rzecznie to wyznawają, jakiej ważności są ich świątości. Hrbst. Nauk. U 4 b. (skutkiem, uczynkiem). Aza ty tego nie wierzysz, że rzecznie jest ciało Krystusowe w Chlebie takie, jakie się z panny narodziło? Baz. Hst. 38. Sakrament, który na ołtarzu bywa , jest rzecznie i naturalnie ciałem Krystusowćm. ib. 70. Gil. Post. 189 b.— 2. RZECZNY, a, e; Boh. rjćny; Sorab. 1. riecżny, ré-cżnć; Bosn. rjecni; Vind. potoken, potozhen, (cf. potok , potoczny) ; Croat. rechni ; Rag. rjeecki ; Ross. pi-mhłih, pyiieiiHŁiM, pyqbeBHH ; od rzeki, glujj *. Znalazł tam 20Ö Kozaków' rzecznych, którzy tylko ryby łowią, ustawicznie tam między rzekami mieszkając. Papr. Ryc. 103. Rybitw wędę zarzucił w rzeczne głębokości, Aby sobie dostał ryb nędznik na żywności. Papr. Koi. J 2. Różność między wodą dżdżystą , ^rzeczną , źrzodelną, je-zierną, morską. Syxt. Szki. 18. Żaba szczurka na brzegu rzecznym obaezyła. Papr. Koi T. Witwina czyli rzeczna wierzba. Mon. 74, 757. — RZECZOMOWCA, ob. Rzecznik. RZECZOYv^NIK, a , m., Nomen substantiv. Kpcz. Cr. ; istotimię. Tr.\ Slov. podstatné, podstatliwé mèno; Carn. samasvoja besęda, samsvojne ; Vind. sammustojo-zha befeda; Slav. samostàvno ime; Boss. cymecTBHTeit-Hoe MM», ba3 §auptroort. RZECZOWNY, a, e, do rzeczy się ściągający, ©ad)en ⁹ ; Boh. wećnaty. Prawo służące osobom na rzecz, zowie się prawem rzeczownyra.

n. p. prawo posiadania własności, zastawu , służebności, dziedziczenia. Gal. Cyw. 2, 16. Prawa rzeczowne dzielą się na prawa na rzeczy, i na prawa do rzeczy, ib. 1,

10. —• §. Gramm. Imiona rzeczowne, rzeczowniki, przy-miotne, przymiotniki. Kpcz. Gr. 2, p. 106. Wyrazy rzeczowne. ib. 5, 2. — RZECZOWlNIE adverb., jako rzecz, jak rzeczownik, fubftantttnfd). Imiona przymiotów, wziętych rzeczownie, kończą się jak rzeczowniki, n. p. moc, życie. Kpcz. Gr. 3, p. 138. RZECZOWY, a, e, n. p. Rzeczowe pismo, hieroglificzne, daleko było niewygo-dniejsze od głosowego. Kpcz. Uki. 137. Me ©adtenfc^rtft, $tm>0!ęp$enM>rift RZECZPOSPOLITA, (contr. RZPLTA), ćj, z., a*) rzeczpospolita, pospolita rzecz, ‘spoina rzecz, społeczność, *obec ; Me ©emettifdmft, ©cfcKfdjaft. Nasza rzeczpospolita jest w niebiesiech. Bibl. Gd. Phil, 5, 20. (nasze obcowanie. Wujek., unfer SBanbcl. Sutty.). Byli niektórzy na odpór, drudzy też tę wojnę Turecką radzili, dla pospolitej rzeczy chrześciańskiej. Biel. Św. 276, ob. Pospolity. — b) 'Rzeczpospolita, rząd, państwo, stan, be* Staat; Slov. obec, (ob. ‘Obec); Vind. flofhtvu, stnlifhtvu, deshelje; Carn. gmanya (cf. gmina), opchina , lyueztvo, pùk, (cf. lud, pułk); Eccl. Hapo^Hoe HcmejibCTBO. Rzplta jest zgromadzenie ludzkie porządnie zebrane , ku dobremu życiu postanowione. Imieniem Rzpltćj jedna familia albo dom jeden nie bywa nazwan, gdyż jest rzecz osobna, jednemu należąca, którą własnym imieniem zowią rzeczą domową. Modrz. Fr. 8. Takową Rzpitą za najlepszą mają, gdzie królewska władza wszystko rządzi; osobom zacnym celniejsze urzędy dawają, a wszyscy zarówno pod prawem, ib. H. Rzplta jest, gdy spoinie w jednym zgromadzeniu ludzie mieszkając, porządnie, oby-czajnie i sprawiedliwie żyją. Gorn. Wi. D b. Petr. Pol.

190 RZECZYSKO - RZECZYWISTY.

RZĘDEM - RZÉKA.

86. Przełożony i sam o się, i o pospólstwo i o wszys-    wisty, który znaczy rzecz jaką lub przymiot prawdziwie

tkę rzeczpospolitą radzić musi. Kosz. Lor. pr. Rzeczpo-    czyli rzeczywiście w niej znajdujący się, n. p. człowiek,

spolitą tak postanowili, żeby się każdy swój powinności rozum etc. Kpcz. Gr. 3, 4. (cf. względny), trzymał, a tą drogą łacniej dobra pospolnego i zgody RZĘDEM, ob. Rząd. RZĘDNOŚĆ, ob. Zrzędność. RZĘDNY, mógł bronić sąsiedzkiej. Janusz. Oksz. G. Gruntowna stoi a, e, od rzędu, 9îetJ?e *, OrbmtltgS*; Ross. oyepe4HUH.

CTpoiiHHÄ. Linie wymierzające odległość punktu od drugiéj linii stosunkowej, nazywają się rzędnemi ; ordinatae. Jak. Mat. 2, 315. — *$. Rzędny, najęty, najemniczy, płatny; gemietet, SDîtetÿ * , 8ol)n *. Sara dozwoliła rzecz mieć Abramowi z dziewką rzędną Hagar. Glicz. Wych. R 2 6. Abraam miawszy rzecz z dzievvką rzędną, dostał syna Izmaela. ib. B 3. RZĘDOWAĆ, - ał, - uje, cz. niedok., w rzędy stawić, iit 9feil?en flcdciT, retl/eu, orbnen. Wieśniacy sami siebie rzędują, jak mogą naśladują żołnie-rzów. Staś. Num. 1, 174.

Ze każda familia mieć powinna swo- RZEDZ1Ć, 'RZĄDZIĆ cz. niedok. ; Boh. zfoditi ; Slov. zre-jego przełożonego, to jest prawidłem wszystkich na święcie rzeczypospolitycli. Zab. 16, 243. Psalmod. 29. — c)

Rzeczpospolita, bte îîepitbltf, stan polityczny państwa, w którym albo wszystek, albo część z ludu wybrana, ma rząd i najwyższą władzę. Kras. Zb. 2 , 458. ber $rei)ftaat;

Sorab. 1. fwmbodnó mésto, fwobodné kray; Vind. re-publikanstvu, vkupfloshtvu, skupnovladanje, povsoda-fhtvu; Ray. skupnovladanje; Ross. peeny6.iHKa. Państwa rządzące sie rządem arystokratycznym albo demokratycznym, nazvwaja sie rzeczvpospolite. Wyrw. Geogr.iQl. ftreritaaten. Gorn. Dw. 355. — RZECZYSKO, a,

Rzecz Rzymska pospolita poddana jednemu. Zebr. Ow. 373; (res Romana). Czytaj, w jakiej Katylina, albo i insi 'burzyce a skaźce pospolitej rzeczy, sławie zostawali. Rej. Zw. 38. Zewsząd rzecz pospolita była zawichrzona. Biel. Św. 61. Obmyślając spótnej dobro rzeczy, Myślisz, jakoś zwykł, co radzić uprzejmie Na trudnym sejmie. Miask. Ryt. 2, 6. Rzymscy hetmanowie Scypio, Attilius i Kato-nowie Skarby wzgardziwszy, spoiną rzecz mnożyli. Stryjk. Gon. E. Kto króla zdradza, ten Rzpltą. Pelr. Ek. 62. Królowie są śmiertelni, lecz rzeczpospolita nieśmiertelna. Leszcz. Gł. 161.

djm, rgedim; Croat. rćdkim; Hung. megrilkitom ; Garn. râhlâm ; Ross. pl^iiTb , pbaty, /KH4Htl , JKuwy ; Eccl. pi-4K), piano 4t.iaio ; przerzedzać, bunn machen, oerbuittieit. Raro, rządze, rzedzćj czynię, co gęsto było. Mącz. Na nic się zdało, rzedzić zgęszczone szeregi. Przyb. Mili. 197. Rzedzenie Eccl. pletnie, pb4K0TB0pcHie. RZE-DZIEĆ, RZADZIEć, RZEDNIEĆ neutr. niedok., zrzednieć, zrzadzieć dok. ; Boh. rednauti; Sorab. 1. reiki biwam , żidnu; Slov. rednu ; Hang. megritkùlok; Ross. p^liTb , iiop^tri», nop^bJiuii; rzadszym się stać, bültlter tüer* beit. Raresco , rzedzeję, cienczeję. Macz. On zaś o mściwej myślący zapłacie Wypadł w tłum dziki, który coraz rzedział. Kras. Woj. Cli. 73. Zrzadziałyć wprawdzie niektóre złe nałogi, ale nie można mówić, że ustały wszędzie i ze wszystkiérn. Mon. 73, 404. Mgła, która umysł osiadła, abo opadnie, abo zrzedzieje. Pilch. Sen. gn. 508. RZEDZÉJ comp, adverb., Rzadko, oh. Rzadki.

‘RŻĘDZIĆ, ob. Rządzić, cf. zrzędzić. RZĘDZICIEL

ot. ;

Boh. reciśte, recisko ; RZECZYSZCZE, a, n., koryto dawne rzeki jakiej, ba3 2Uńt)fljfrr, ein Setjftrom, ber efjebeitt #auptDette bc3 ftluffeS mar. Rzeka abo potoczek, jeśli opuściwszy pierwsze rzeczysko przez insze miejsca «woje 'ście obróci, tedy przecię pierwsze rzeczysko, kędy pierwej woda szła, ma być za prawdziwa granicę.

Herb. Stat. 226. Gdyby rzeka mocą swą z starego placu inszym się miejscem obróciła, tedy jednak ono stare    Rządziciel. RZĘDZICHA, y, m., zrzęda, eilt ütcibelfudUb

rzeczysko graniczy. Tarn. Ust. 2. De fluvii aut rivuli    ger. On rzędzicha się głupstwem gospodarskim cieszy.

flux u sen alveo novo et an'iguo, alias rzeczysko haeredi-    Klon. Wor. 60. RZĘDZ10GHA, y. z., rządziocha , zrzę-

tates limitante. Vol. Leg. 1, 3. — g. Rzeczysko, brzydka    dna kobieta; eilte ütabelfüdjtfgc, £errfdjfüd)ttgc, bie gerne

rzćka, ein fyaßltdjcr ftlttjl. Narymunt bratu, począwszy od    fommanbtrt, fwfmetftert; (Oefterr. ©temailbel). I mąż nie-

Wilny rzeki, aż do Korabia, błotnego 'rzeczysca, dał    jeden będzie głupi tak dalece, Ze do ręku rzędziosz®

udział. Biel. 127. Stryjk. 305. — RZECZYWISTOŚĆ,    zenie puści lece. Pot. Pocz. 69. Obżarstwo, gniew, te

ści, z., prawdziwa istotność;    Ross. 4l>HCTBHTeJbH0CTb;    panie    bardzo cię też rządzą ; Jam to    już wszystko wzgar-

jEccl. (VT;cnoTii, bte SBirflicfyfcit.    Dzieci, co teraz    dla was    dził;    dawno pod nogami Ta twoja    rzędzioeha u mnie,

zabawką, będzie w czasie rzeczywistością. Gaz.    JSar.,1,    i twa    pani. Papr. Kol. 0 4. Jakby te    rzedziochy powścia-

310. RZECZYWISTY, a, e,    RZECZYWIŚCIE    adverb. ;    gnać.    Papr. Przyk. B 3 b.

Carn. resnizhn (verus); Vind. refnizhen, refnizhno, re- RZEDZIUC1INY, RZEDZIUTEŃKI, ob. Rzadki.

*RZEK, u, ot. , zgłoska, bie Stylbe ; syllaba, osiężenie kilka liter jednym głosem a przerzedzeniem , rzek zowią niektórzy. Mącz. Gramatyka obiera się około uczenia abecadła, i sylab abo rzeków słów, i wszego języka. Mącz. Skrócenie sylaby abo rze-ku , correptio. Mącz.

eony; roirflid), iit ber $I)«t. (Eccl. peneBHCTO, nenpa- RZEKA, i. z., Rzeczka dem. ; Boh. ręka, potok, (ob. Po-BHbiifB BbiroBopoML piueii, ptnHCTO * wymownie, ob.

'Rzecz, ob. Rzec). Rzeczywista prawda. Cn. Th. 969.

(istna prawda). To jest rzeczywista prawda, co naocznie sami widzieli. Pociej. 174. — Grammat. Wyraz rzeczy-

fnizno, sa refnizo , sa rifnizno, sarefs, riefen, refnizhnu ; RZEGOTAĆ, ob. Rzekotać. Slov. skutećne, w skutku, (ob. Skutecznie); Rag. djel-Jom (ob. Dzieło, dzielnie), istinom, (ob. Isty) ; Ross.

4'bHCTBHTejHbiîî (ob. Dziać), HacToame ; Eccl. b* pbcHO-t y, hcthho, KOitenut (cf. koniecznie), Beutirb ; w rzeczy samej będący, rzeczą samą taki, niezmyślony, niepodrzu-

ob.

tok) ; Slov. réka; Sorab. 1. ręka, ryka, rjka; Sorab. 2. ręka ; Garn. ręka; Vind. ręka, rieka, potok; Croat. réka, potok; Dal. rika ; rika ; Ross. ptKa ; (cf.

. rjêka ; Bosn. rjeka ; Slav. ec. 'gseir ; Ross. obs. ptTH ;

R Z E K A Ć - RZEKO TA Ć.

RZEKOTKA - RZEMIEŚLNICTWO. 19i

Ettl. (iHNffiTH, ptiiTH ; Graec.'Qva% projluvium-, Słiebcrf. Dît\)i, rivulus\ Goth. richa; Angl. riw ; Gall. riviere ; Aeth. “ipN exitus aquarum; Lal. Rhenus; Germ. 9îl?ettt, rimten, rennen), ber gluß, ber 6trom. Rzéka jest woda korytem biegąca, i w biegu nieustająca, póki nie złączy się z drugą rzeką abo z morzem. Wyrw. Geogr. 16. Kluk. Kop. 1, 87. Kluk. Zw. 5, 229, (cf. strumień). W jezie— rze woda stoi, rzeka zawsze bieży. Simon. Siei. 59. Gdyby kto rzćkę, która graniczy, dowcipem swym obrócił łożyskiem inszym pod swą dziedzinę, tedy ta nowa rzeka graniczyć ma. Tarn. Ust. 2. Po rzece, po wodzie, z rzéka płynąc. Wlod., mit bem ®tronte. — Transi.

Pochodź, rzemyk, rzemyczek, rymarz, i t. d.

go z chłopy rzegotała. Burl. C. gziła, tłukła, gerinn Bal* gen. RZEKOTKA, RZEGOTKA, i, i., RZEGOTECZKA dem., grzegotka, eine Klapper, Sltnberflapper, eine ©dinar* re. W wielki piątek u nas nic nie słychać, prócz niewdzięcznego głosu rzegotek i klekotek. W. Post. W. 254. W prawdzie, żeć to mała rzeczka , Ale głośna rzegote-czka. Groch. W. 572. Rzegoteczką pospolicie Rado więc gra każde dziecię. Groch. W. 372. RZEKOTLIWY, a, e, — ie adverb., wrzaskliwy, chrapliwy; rauty tönenb, fdjnancnb; Vind. reglazh, verketazh, verkazh, verkavez.

( Slov. fehotnik cachinno). Rzekothwa sroka, garrula. Mącz. Rzekotlivve skrzypce, głośne. Wiod. "RZEKOTOM1R, a, Rzeką, strumieniem; firöntenb, firoiltwetfe.    Hojnie nad    m., Grace. y.Qaoyaoidgç    Przyb. Batr., miano żaby.

sobą, i prawie rzeka wylane miłosierdzie    odniósł. Sk.    RZEMIEŃ, ia, m. ; (Boh.    fernen; (Slov. fernen corium, fe-

Zyw. 54. W to nie mogli potrafić Midas,    Kresus, choć    menaf rymarz): Sorab.    1. remen, rehmen ; Sorab. 2.

im rzeką majętności na łono ciekły. Petr.    Ek. 120. —    remen; Carn jêrmen,    jêrmenz, (jermęnar * rymarz);

"RZEKAĆ, RZEKNĄĆ, ob. Rzéc. —    "RZEKOBRZEGNI,    Vind. remen, jermen,    jermeni, arjemen, erjemen,    je-

ia, ie , n. p. Rzekobrzegnie wierzby.    Olw. Ow. 595. po    remen ; Croat. remen,    remćnecz (corium »skóra, reme-

brzegach rzécznych rosnące, fhtjJufnge Setben. — RZE-    nar coriarius), bagaria, terkia (cf. troki), vulaka,    (cf.

KOMO, ob. Rzkomo.    wojłok) ; Bosn. remik ;    Slav. kaish ; Eccl. o^CM-Eiih,    pe-

RZEKOT, RZEGOT, RZECHOT, “RZEKT, u, m., rzekota-    mciii* rzemień, skóra; Hoss. peneHŁ ; Germ. berDîtetnen;

nie, odgłos chrapliwy; Croat. rogotanie, kreketanye,    Dîbcrfactyf. reem ; Grace. (wpą ; Fini, ruoma; Svec. rem,

krechànye, (cf. krzyczeć); Dal. krakotanye, karkoebanye;    cf. Lat. remus); obdłużny kawał z skóry ukrojony; n.

Bung. regetćs, ein ran^cê ©etöne. Rzekotanie czyli głos    p. Nie idzie o rzemień, ale o cała skórę. Hys. Ad. 45.

żab chrapliwy. Otw. Ow. 252. boś ©cgitade ber $rö[d)e.    Rzemień trzewiczny Hoss. luiouia. Z cudzego się szero-

Sroka , ktokolwiekby tam wnijść chciał, gdzie się osie-    ko kraje rzemień, ze swego szczupło. Dwór. B 4. (kie—

dli, tedy go swym rzegotaniem wydawa. Spicz. 152.    dy z cudzego, tedy nu nu, a kiedy z swego, tedy ni»

Chrapliwy wypuszcza rzekt, miasto słów;    raucum viur-    nie!). Z cudzej skóry szerokie rzemienie albo pasy kra-

mur. Zebr. Ow. 506. Po łopatkach z chrapliwym rzektem ją. Eraz. Ob. G. Na cudzej strawie hojno sobie poczy-cieką śliny: cum rauco slridore. ib. 197.    RZEKOTAC,    nać, a z cudzej skóry szerzej rzemień krajać. Kosz. Lor.

RZEGOTAĆ, RZECHOTAĆ, - ał, -oce,    med. niedok.,    41 b. Pijanice dworscy tak opatrznie piją, jakoby sif

Rzekta* contract. ; (Boh. fhetati rżeć) ; chrapliwy głos wy-    nie dłużyli; bo na cudzej    strawie 'żywiąc, nie swój rze-

dawać, skrzeczeć; Boh. fehotati o srokach, fehołam, kfe-    mień ciągną,    choćby się    przerwał, nic nie dbają. ib.

hotâm o żabach; (Slov. fechtim cachinnor) ; Sorab. 2.    118 b. Tak trzeba rzemień ciągnąć, jakoby się nie ze-

rägotasch, o srokach i żabach; (Carn. regetam hinnio,    rwał. Hys. Ad. 66. Wyprawuje się, by rzemień w ogniu.

effuse rideo)\ Vind. reglam * o żabach; Croat. regetati,    Hys. Ad. 75; (Slov. remen sa w ohni ne poprawi, mali

regćchem, kvokechem , kreschim , kreehim ; Hung. rege-    verberibus non emendantur). Nie gryź rzemienia. Burl. A

^ tek ; Dal. krakochyem, szkvarchim, (cf. skwierczeć); Boss.    5. (nie czyń, co się na nic nie zda; nie psuj sobie da-

CTpeKOTaTb, CTpeKOiy, (o srokach), raili? tönen, ein raił*    remnie zębów). Jął się gryźć rzemienia. Hys. Ad. 18. U

tyeö ©etöne non flety oeBcn. Sroka rzckce. Hej.    Wiz. 55.    Niemców prawie zapalają się na nauki uczciwe, i    rze-

Rzegoeąca sroka, w-rona chrapliwa. Toi. Saut.    56. Gdy    mienia nie żałują tam ojcowie synom swym pociągać,

jednego wieprza kto uderzy ; inne głośno rzechorą, grillt*    G licz. Wych. M 2 b. nie żałują mieszka, worka, pienie-

;eil, gnurreit. Ilaur. Sk. 295. My tu doma siedzimy by    dzy, kosztów. — §. Transi. Ma w rzemieniu, ma w ka-

kwoczki, Upstrzywszy się, rzegocąc by sroczki. Biel. S.    lecie. Cn. Th.    969. ma w    mieszku , w trzosie, ma dzię-

N. 6. Żaby rzegócą. Dudz. 21. dukają, skrzeczą, bte grö*    gi, er B«t    int Mentel.    — §. Rzemień nierobiony, z

fd)c gitafen , (qiiäfcrn, mrcifefcfS). Żabki rzekcą w jezie- którego rzemyki abo co innego robią, skóra wyrobiona, rze. Klon. Fl. A 4 b. Zwykle żaba na deszcz rzekce. Pot.    Cn. Th. 969. 8cbcr, §ril, $ant. RZEMIENIOM, y, i.,    Sîul)*

Arg, 536. Żaby te znaczą ludzie, co rzcgocą,    co się sa-    rtemen, kamień żelazny pospolicie ugrowaty. Kluk.    Kop.

dzą w słowach. Leszcz. H. S. 109. Dziś dobrodziejka jak    2, 218. RZEMIENNY, a, e, z rzemieni, skórzany; So-

sojka rzegoce. Papr. Pr. D 2 b. Świegotliwym nie przy-    rab. 1. rémenané ; Hoss. peMciuiun , oon Sliciltcn, Icbew.

właszczają aby mówili, ale że uszy zagłuszają, zaniepra-    Paski u szabli rzemienne. Kras.-Pod. 2, 145. — Odkąd

żniają ludzi, rzekczą, szczekają. Eraz. Jez. D 5 b, 6.    świat, światem, nie był takiemu nigdy ni kadzielnym, ni

Rzechotanie, gruchanie, wielomowność, garrulilas. Macz.    rzemiennym bratem. Zab. 14, 262. po mieczu , (BctwerM*

Obraca się na stronę z rzegotaniem i śmiechem. 7ea£. 49.    lliajJCll.

d, 17. Zab. 7,57, cf parskać, cf. grzegotać, klekotać.—

[RZEKOTAC się, Rzegotać sie, transi., rvsk. rehotaty sia, RZEMIEŚLNICTWO, a, n., trudnienie się rzemiesłem , ba$ głośno się śmiać, lallt lad)eil 2]. Wszystkobyś się Jadwi- £anbtverf$njefcn. Trzy liczymy prawe zbogacenia kraju spo-

492 RZEMIEŚLNICZEK - R Z EMI ES ŁO.

RZEMPOLIĆ - RZEMPOŁA.

rne-

soby: rolnictwo, rzemieślnictwo i kupiectwo. Mon. 67, dęlnost, rokodelstvu (ob. Rękodzieło), dęlnya, antverh; 413. RZEMIEŚLNICZEK, czka, m., czeladnik rzemieślni- Vind. rokodelstvu, rokarfhina , rozhnia, antvarh ; Croat. czy, towarzysz; Ross. nOAMaciepbe, ber §anbtt)erf3gefeHe,    mestria, (cf. majster, mistrz); Dal. mestria ; Hung.

$artbrcerféfnirfcfyc. Rzemieślniczkowie, abo towarzysze u    stersegh ; Slav. rukotvorje, zanat; Ross. pciaecjo, py-

rzemieślników robiący. Vol. Leg. 3, 393. RZEMIEŚLNI-    komccao , (cf. ma w ręce rzemiesło); Eccl. xmpocTb (cf.

CZKA, i, i. ; Boh. remeslnice; Ross. pesiecjreHHima ;    chytrość), pcMecTBO, jc^ojklctko ; trudnienie się ręczną

Eccl. peMOCTBeHHHua, bte .^anbtuerfmmt. Ujrzysz lada rze-    robotą rzemieślniczą, robota rzemieślnicza; ba$ #anbn>erf,

mieślniezke łańcuszno i w sobolach. Jez. Eh. F 3. RZE-    bte ^rofejfion. Krawiectwo, szewstwo, garbarstwo, i in—

MIEŚNICZY, RZEMIEŚLNICZY, RZEM1ĘŚLNY {Petr. Pol.    ne rzemiesła. Ilrbst. Odp. P p. (NR. zakończenie - stwo

44), a, e; Boh. rcmeslnicky, remeslnÿ; Vind. roko-    właśnie służy do wyrażenia rzemiosł: n. p. ślósarstwo,

delni, (cf. rękodzielny) ; Ross. peMec/iennuH, pcMec^en-    śklarstwo i t. d.). Bękartowie dawniej rzemiosła nie

BHqift ; od rzemiesła, ipanbwerfS » , flflnbroerfSmajMg. Po-    mogli robić. Glicz. Wych. R 4 b. Rzemiosło umieć, a

spolite są sztuki rzemieślnicze, które-odbywa ręka ku rzemiosłem nie robić, ubóstwa jest przyczyna. Sit. Żyw. samej potrzebie życia ludzkiego, żadnej nie zamierzając    4, 4 9. Rzemiosło robić, eilt ipanbtnerf treiben, *rzemieśl-

sobie przystojności i cnoty. Pilch. Sen. lisi. 3, 4 5. Na-    niczyć; Ross. peMecjreHiinnaTb. Przez rzemiosło nabywa-

rzędzia rzemieślnicze, jako to: stolarskie, kowalskie etc.    my, kiedy jakim rzemiesłem bawimy się, a z niego po-

Jak. Art. 3, 237. Robota rąk rzemieśniczych. 4 Leop.    żytek mamy. Gost. tior. praef. Rodem był z Włoch,

rze-

Jer. 40, 9. Rzemieślny czyli mechaniczny rozum, nie    rzemiesłem mularz. Birk Sk. E 3. Czym lepszy

dosyć na cyrulika. Perz. Lek. 352. X. Ignacy Konarski,    mieślnik, większy pijanica. Pot. Jow. 70. Nieprzyjacioł-

Piar, szkołę rzemieślniczą w Opolu założył; a na sejmie    mi sobie wszyscy rzemieślnicy. Pot. Zac. 59. Niechby

4764 ustanowiono, żeby wyzwoleni w niej uczniowie we    każdy pilnował swojego rzemiosła. Zab. 43, 277. Treb.

wszystkich cechach w zupełnej z innemi rzemieślnikami    Każdemu w swym rzemieśle wierzyć trzeba. Cn. Ad. 536.

równości przyjmowani byli. Skrzet. Pr. Pol. 2, 226. Vol.    Pot. Arg. 507. Każdy w swym ‘rzemieśle biegły. Cn. Ad.

Leg. 7, 373. eilte ©djltle für $anbtt>etfer, ^cinbrocrferfdptlc,    315; (non omnia possumus omnesy Siedm rzemiosł,

ęrofefftonijtenfcfytlle. — Sztuka rzemieślnicza albo me- czternaście nieszczęścia. Rys. Ad. 65. Kto siła rzemiosł chanika. Boli. Dyab. 77. RZEM1EŚNIK, RZEMIEŚLNIK, umie, robi mało. Pot. Jow. 70. — Rzemiesło, prawo a, m. ; Boh. remeslnjk; Slov. remeslnjk, remeselnjk ;    robienia rzemiesłem; bdö £>anbtt>erfêred)t, 3unftrecl)t/ ba3

z rze-znow'u

Sorab. 4. rucznć dżelnik, hantwarski ; Carn. rokodęlz    $flttbtuerf. Nieposłusznego urzędowi majstra mają

(cf. rękodzielnik), antverkar; Vind. delazh, rokodelauz,    miesła zrzucić. Sax. Porz. 26. Na rzemiosło

rokar; Hung. tscinâlo, (cf. czyniciel); Ross. peJiec;ieHHm£b,    przyjąć, ib. Jeśliby w cechu który był sporny, takowe-

peMecTBCHiiHicL, pyKOxyAOJKHHK'B, MaciepoBOH »ieaoBtKt ;    go mistrzowie rnają rajcom opowiedzieć, a oni go mają

Eccl. ^UTpbi|i>, (cf. chytry); rzemiesłem bawiący się, ber    według występku karać, albo i z ‘rzemiesła złożyć; aje-

Çmnbtüerfer, ^rofefftonift ; (Elym. ramię). Rzemieślnik wy-    śliby się i potym przeciwił, tedy już do śmierci 'rzemię-

robionym już i zebranym od rolnika pożytkom, różne    sła nie będzie mógł robić. Szczerb. Sax. 183. Któryby

dając ułożenia i kształty, czyni je udatniejsze, i ku uży-    oskarżony ‘rzemięsło utracił, a rajceby mu znowu 'rzędu ludzkiemu więcej sposobne. Mon. 67, 144. Tak po-    mięsło robić dopuścili, takowy acz je robić może, ale

trzebny jest wzór rzemieśnikowi, jako gnyp, dłubaczka,    przedsię prawo swe traci, tak że do cechu chodzić nie

piła, bez których nic począć nie może. Pilch. Sen. list.    może. Szczerb. Sax. 183. — Fig. tr. On stary mistrz

2, 78. Umiejętny rzemieślnik naprzód stosuje dzieło    czart od początku świata na tym rzemieśle usiadł, aby

swoje do kształlu i prawidła, podług którego zrobionym    nas odwodził od prawdziwej nauki. Rej. Post. L 4. Te-

być ma. Mon. 64, 451. Dobry rzemieślnik dobrego na-    gośmy rzemiosła ludzie, ęo i ty. Zab. 45. 263. (jednej

czynią potrzebuje. Cn. Ad. 485. Dobry 'rzemięśnik z le-    klasy, godności). Złączył dawno rozdzielone rzemiosła,

da czego uczyni co dobrego, ib. 186. Dobry *rzemię-    pokój z wojną. Birk. Zamoj. 25. żołnierskie rzemiesło,

śnik mało ucinków i okrawków czyni. Cn. Ad. 486.    bßö ^riegêfjanbtuerf. Nieszczęścia nasze są własnym nas

Rzemieślnik niewolnik u tego, co mu robi. Rys. Ad. 60.    samych rzemiosłem. Zab. 5, 132. są naszą sprawką,

‘Rzemięśnik dobry na swym zdaniu przestaje. Cn. Ad.    naszym dziełem , ltnfcr eigen SBerf.

4019. ‘Rzemięśnika nie trzeba uczyć. ib. ‘Rzemieśnikami RZEMPOLIĆ, RZĘPOLIĆ cz. niedok., mizernie grać na skrzy-miasta stoją. ib. 'Rzemięllnicy. Vol. Leg. 3, 32; ‘rzemię-    pcach ; Boh. śumafim, (cf. surma); Vind. fidlati; Ross.

inicy. ib. 55. — §. Transi, fig. Kazałem szukać prze-    Bapraumb, moHKaib, ftebeln, elettb geigen, fdtrapen auf

klętego rzemieślnika wszystkich tych sztuk. Nag. Cyc. 61.    bet ÜBioltne. Tobie tylko po szynkach rzempolić. Teat.

autora, Urheber, sinftifter. Polifont na tronie! ten szczę-    20. b, 184. Skaczą wesoło ochocze parobki, Fałszy-

śliwy rzemieślnik występków i zdrady. Teat. 44. c, 44.    wym tonem skrzypiciel rzempoli. Kras. List. 27. Usły-

RZEMIEŚLNIKOWY, a, e, od rzemieślnika, f)anbtt)erfer* .    szysz tam niekiedy, jak skrzypiciel rzempoli dla rozru-

Ręce rzemieślnikowe. Groch. W. 122, ob. Rzemieślniczy.    chania jakiej służącej. N. Pam. 1 1, 467. Rzempolenie,

RZEMIESŁO, RZEMIOSŁO, a, n., RZEMIOSŁK 0 dem. ;    Ross. ryAeme, nory^na. RZEMPOŁA, i, m. , skrzypek

Boh. remeslo; Slov. femesło; Sorab. i. rucżne dżewo,    podły, rzempolący, ein $tebler; Boh. suma? ; Vind. flab,

hantwark, ruczna dżelnofcż, hantwarstwo; Carn. roko-    godez, koritnizar; Ross. noryAaio, ryAejn>mHK$, pyAHj o.

bydła, jeśli chcesz, by rosła wielka. Urzed. 262.— W edukacyi przez ten czas wiele prolitował; po Niemiecku, po Francuzki!, jak rzepę gryźć. Boh. Kom. 1, i 19. jak orzech zgryźć, łacniuchno mu przychodzi , eê ift t^nt eilt ^irfdjèneffeiî. — §. Rzepa płonna, rozponka, roszponka, ziele na sałatę jesienną używane. X. Kam. SRaptlttgel, ob.

RZEMYK, a, w., RZEMYGZEK, czka, wi., demin. Nom. rze-mień; Boh. remynek ; Carn. jermęnz ; Croat. reménecz;

Bag. remik; Bosn. remik , volaka, ( cf. wojłok); Ross. peMouieKT), raiiTaiiŁ, ein 9îiemd;en, etn fletner SRiemen. Od najmniejszej nici snowanej, do rzemyka najpodlejszego, nie weźmę z wszystkich rzeczy, które twoje są. 1 Leop.

Genes. 14,21. (od nici wątkowej aż do wstęgi. 3 Leop.).    Kolnik. — Rzepa Świnia, ob. Świnia rzepka, Lwi list. —

Rzemyk u obuwia. Cn. Th. 969, Carn. shtogli. — §.    Rzepa leśna, ob. Gduła. Rzepa wodna, Boh. wodnice.

Transi. Rzemyk, mieszek, ©elbbentel. Gęby z mieszkiem    Gatunek rzepy wodnej Boh. okrauhlice. RZEPAK, u,

nie zgadzają, nie tak jak rzemyka stawa. Lek. B 4. (ka-    m„ brassica napus , ber Sîübefanien , Slnbfen, 9îep§, liście

lety, mieszka, trzosu). Co marnotraetwo twoje ich nie    ma rzepnym podobne, z ziarn jego wyciskają olej. Kluk.

tyka? Owszem pociągną na zysk swój twego rzemyka,    Rośl. 3, 349. RZEPAKOWY, n. p. olej, SRübfenöl. Kluk.

Łudząc twoje nadzieje. Bor. Sat. 170. Kto cudze łyczko    Rośl. 2, 549. RZEPIASTY, a, e; Ross. ptimaTUil; do

zgubi, rzemykiem swoim przypłaci. Rys. Ad. 28. (za    rzepy podobny, rubenflrtig. Grunt twardy, gesty, niegęb-

podlejszą rzecz musi lepszą dać). Od rzemyka do kozi-    czasly, nieęzepiasly, conspissatum et colligatum herbis

ka, od kozika do konika , a potym na szubienicę. Rys.    solum. Cn. Th. 1163. niemiekki. RZEPIK, a, m. ; Boh.

Ad. 32. (stopniami, nie od razu złodziejem zostać).    repicek ; Carn. repihk ; Ross. peiMTKa, neqeHOHHHK’L ;

RZEMYSKO, a, n., rzemień niekształtny, etn pßücfyer    agrimonia eupatoria, Obermennig, wątrobne ziele, wą-

giienten ; Boss. peftipume.    trąbnik. Urzed. 12. et 134. et 155. Kluk. Rośl. 2, 252,

na

RŻENIE, RZANIE, ob. Rżeć, Rża.    Śleszk. Pcd.'m. RZEP1KOWATY, a, e, — o adverb.,

RZEP, u, m., świni rzep; Boh. repjk : Ross. pcneM, pe-    kształt rzepika , tnie Obermennig. Psie języczki ziele,

neemi ; Xanthium, flehte blette, rodzaj mniejszy łopianu.    owoc mają rzëpikowaty. Syr. 1298. RZEPISKO , RZE-

Kluk. Rośl. 2,251. (Ross. pemnia, HBOpi, platanus orten-    PN1SK0 , a, n. ; Boh. repiśte; Slov. repiśte,    repowiśte,

talis). Rzep wielki, ob. Łopian; Carn. erpje ; Ross.    mjsto kde se repa sege ; Hang. repa-fold,    repasfold;

penefinnKTi, pcnaTHHicL. Rzep i oset wyrośnie na ich    Vind. repifhe, repna gnive ; Carn. re-pishe ;    Croat. re-

ołtarzach. 1 Leop. Ozea. 10, 8. ib. 9. 6. ib. 4 Reg.    pische; Ross. ptnHiue, pimmwb; ziemia, gdzie    rzepę sie-

14, 9.    wają, raphia. Macz. etn Siübenatfer, 3ftnbenfelb. Na rze-

RZEPA , y, z.) Boh. repa, ripa; Slov. repa; Sorab. 2.    pisku co siać. Haur. Sk. 155. ct 10. Na grochowisku,

- -7!

repa, riepa ; Sorab. 1. repa, repka ; Carn. repa; Vind.    na rzepnisku na jęczmienisku siewają ozimią pszenice,

repa , (repizhi »    końce rzep,    cf. rząp ; Croat. rèpa;    Dal.    Haur. Ek.    5 . RZEPKA, i, i. ; Boh. repka; Slov. rep-

rippa ; Httng.y répa ; Bosn. rjeppa, rippa;    Slav. ripa    Rag.    ka ; liung.    repâtska; Croat. repicza ; Rag. rjeppiza; Ross.

rjeppa, rippa; Ross. ptna; Graec. (xxnvç,    (xxcpig ;    Lat.    pinita; demin. Nomin. rzepa, eine flehte SRiibe.— §. Swi -

rapa; liai, rapa, rava ; Gall. rave; Angl,    râpe;    Svec.    nia rzepka, ob. Lwi list. —Zajęcza rzepka, oset nizki, car-

rofwa ; Germ. btc 3îiebc. Rzepę pospolitą sieją w polu ,    dopatiurn, weiße dśberwurjel. Comp. Med. 22. RZEPN1CA, y,

sieją i w ogrodach; przedniejsze są, Toruńska abo Pru-    i., $. 1) rapistrum. Cn. Th. 970. fteibenrettig. Tr. Z rześka , ©tecfntben, długa, i Brandeburska, iDîârfifdje SRnben.    pnicy i ze lnu olej biją do lamp. Zaw. Gosp.,    (ob. Rze-

Kluk. Rośl. 1, 206, Vind. merkva. Rzepa podlugowata    pak). Croat. repnicza » nać rzepna, repniza,    jamenza »

słodka lub kolnik, kwaki, karpiele ,• ©tecfriiben. Krup. 5, loch na rzepę; Carn repnèza » kwaśna rzepna woda 59. Rzepę podlugowata słodką kolnikiem ,    a w Krako-    aqua rupicia] Vind. riepniza, riepna shupa * polewka rze-

wskim Bytomką zowią. Sgr. 1041. et 104    5, Ross    pi-    pna ; (Vind. riepenza, repnifhe, repna jama, ob. Podru-

nnu,a; Sorab.    1. repka.    Rzepa tarta    Vind. ribanza.    na). — $.    2) Rzepnica, kapustnica, gatunek gruszek.

Rzepa kisiona,    Vind. kifelza,    kifela repa ;    pieczona,    Vind.    Cre.sc. 223.    eine 3lrt Stritcn ; (Vind rcpla » gatunek jabłek,

pezhka, fmoika; duszona, Vind. fmodnize, fmounize ; sie-    3îüben<tpfel). RZEPN1CZEK , czka, m., pseudobuuion. Syr.

kana, Vind. fiekanze, nat, (cf. nać) Rzepy całkieni go-    613, eine 3U't ©tccfritbeit. RZEPN1K, a, m„ bunion but-

towane, całki Vind. oblize, (ob. Obli). Rzepa sucha    bocastanum, gatunek orzecha ziemnego, zdatny na po-

Sorab. 2. nisanza. Slov.'prov. Dobra psu mucha, a chla-    karm dla ludzi, w popielę przypiekany, jak kasztany,

powi repa; dobra psu mucha, a chłopowi rzepa, cf. ta-    Kluk. Dyke. 1, 89. (Erbfrtftdltie, djrbimjS, Nyr. 615. RZE-

kiemu takie. (Slov. Slowśk gako repa, ćiri Słowak; ve~    PNY, a, e; Boh. repnj ; Crcat. repni ; Rung, repabolva-

rus    genuinus    $lavus). Próżnąś uczynił drogę,    lepicjbyś    lo; Ross. ptnHhlS ; od rzepy, SJîül'Clt* . Rzepna kupusta

był    rzepę w    domu kopał. Teat. 1. b, 62. Wlazł na gru-    liście ma kapustne właśnie, a korzeń rzopny, SîitbettfoM.

szkę, kopał rzepę; cf. miotła w kącie, będzie deszcz* Syr. 1116. Rzepna nać, oh. Nać; Vind. meteniza, nat; nie    klei sie,    nie'idzie jedno za drugim; weil    ber fiöwe    Croat. repnicza. Siemię rzepne, Vind. riepnu ferne, oger-

etit    grimmiges    ütljter tft, fo [ollen wir in einem    netten 8c*    fhiza; Carn. ogershiza. *RZEP0S1EK, a, w.; Croat. rè-

bett    wanbeln ;    ba$ paßt, wie bie ganft auf8 Singe.    Zajął go    poszek; rapicida, Dïnbenbacfer. RZEPSKO, a. n., rzepa

na rzepie. Rys Ad. 28. Im więcej liście na rzepie ob- brzydka , eine brißlidje 9ïitbe ; Rag. rjeppina, rippina. rywa, tym większa roście, dlatego przypowieść Polska: RZĘPOLIĆ, ob. Rzempolić.

zajął, jako na rzepie; iż nie trzeba zajmować z rzepy RZĘSA, y, z.) (Rag. rćsi fimbria, laciniae ; Bosn. rese

25

RZEMYK - RZEPA.

RZEPAK - RZĘSA.

195

Słownik Lindego wyd. 2. /Tom V.

71, 547.

fi g m enta, lacinia, resciti, naresciti ornare ; Carn. resa * koniec kłosa; Eccl. frr.<:mu|.i, Btat4a powieka; Boss. pt-cHima, B'k?K4a, Bt>K4H ; §. 1) ber Slugemrimpcr. Powieki po brzegach opatrzone są rzęsami czyli włosami, dla ochrony oka od pyłów, Zool. 47, Boh. fasa, chlaupky na wjćku oka; Slov. obrwa, brwc neb chłupy na wjćku oka; Croat. viè , pleve ochne. Rzęsy przeszkadzają, że proch, kurz, i robaczki nie łatwo w oko wpaść mogą. Wejch. Anat. 168. et 160. Oczy czarne wielkie, rzęsy długie. Teat. 48. h, 49. —    2 ) Rzęsa, rząsa, Rząska

dem.; {Boh. fasa; Ross. paca; Croat. rèsza alga) ; rodzaj ziela, rząsa wodna, lenticula palustris, SSttfferltnfeit, pływa i rośnie na stojącej wodzie. Kluk. Rosi. 2, 251 ; drobniuchne listeczki na wodzie, co kaczki jedzą. Budź. 56; żabia żob, mech wodny, dzierzęga. — Rząsa skalna, adianthum rubrum, SBibertljtm, rośnie po starych mu-rach i miejscach ciemnych wilgotnych. Kluk. Rośl. 2, 251. Syr. 590. Kluk. Dyke. 1, 59. — Rząsa wietrzna, cotylédon tnnibilicus Veneris, gatunek rozłogu , rośnie na starych murach. Kluk. Dyke. 1, 161. Srauenttabel. — g. Rzęsa, rząsa leszczynowa, szyszka podługowala miękka. Cn. Th. 970. bte lange rceicbe jjurbel iw ^)afelnüffe ; Sorab. i. woreschnowe habćiki. Rząsa, którą orzech Włoski kwitnie. Sienn. 541. ber lange 33!ütl)enficngel ber SBćilfdjen ÜÎÜjfe. Rzęsa wierzbowa, bagnowa , kotki, owieczki, ba-gniątka. Cn. Th. 970. Croat. muczicze na drevu, bra-branki ; bic fiajjenpfiitdjen, 5. 33. an ben üfiletbenbätmtett. Rząski wierzby. Mącz. — “§. 3) Rząsa, rzęsistość, mnogość; reichliche SKeitgc, Sśielbcit. W odbitych blasków rzą-sie mnogiej. Przyb. Milt. 223. Z jego najeżonych włosów krwawy rząsa Srogie mory i wojny po ziemi roztrząsa. Przyb. Milt. 59. — ( RZEŚCIA, ob. Ryść ). — RZĘSNY, a, e, od rzęsy ocznej, SIngennnmper » ; Ross. ptcHimnuö. — §. Rzęsny, RZĘSISTY, a, e, RZĘSISTO adv., gęsty v? kupie, gęsto następujący jeden po drugim, częstotliwy, obfity, mnogi, liczny; bchijtg, jal/lreicl), rcicf;Itcl?, ńberflnjŚig. Sala balowa rzęsisto była oświecona. Gaz. Kar. 1, 292. Kras. Pod. 2, 259. Księżyc króluje nad gminnemi gwiazd rzęsistych grony. Przyb. Milt. 92. Lasy rzęsiste. Paszk. Dz. 123. Nad nim leje łzy rzęsiste. Odym. Św. 2, K k 3 b. Z niebios lunęły najrzęsistsze deszcze. Przyb. Ab. 49. Niech daje rzęsny owoc jabłoń Alcyona. Rui. Ow. 71. Dźbła rzęsnego bróg duży uściele. Rui. Ow. 59. Posag obiecują jakiś tam rzęsisty. Opal. Sat. 25. Dostatkami otoczony jest rzęsistemi. Pociej. 191. Ochoczy gospodarz nakłaniał mię. żebym z nim rzęsiste kielichy spełniał. Kras. Pod. 2, 11. Jagódki rzęsiste Jak perłeczki zwiesiste. Dar. Lot. 15. RZĘSl-STOŚĆ, ści, gęstość, liczność, mnogość; btc SÜÏntge, Siel&cit, dieiÿliiïfeit.

4. RZEŚKI, a, ie, RZEŚKO adv.; (Ross. pbsKiS, pt30Kt rznący, ostry, przenikliwy, piano szybko) ; rzeźwy, rączy, darski, krzepki, żwawy; Genn. rafd) ; Svec. rask, rysk; Angl. rash; ( cf. Graec. çââioç ; hal. ratto; cf. Arab. raaschan, cf. rześcia, ryść); pnrftg, fünf; Boh. ćily, (cf. czuły). Rześki albo ochotny. Fredr. Ad. 187. Tataro-wie trwali na wszelkie niewczasy rześcy, do ciągnienia

i używania łuku. Boler. 3, 89. Na rześkim hasze koniu. Rak. Pob. A 3. Rześki Francuz, Anglik małomówny, Holender pełen ciała. Zab. 8, 83, (cf. zwinny). Człowiek rześkiego dowcipu. Petr. Et. nett aufgewecftent ©elfte. Odpowiedział mu w bród krótko i rześko. Nag. Cya. 65. Powiedzieć trzeba rześko, nie przez zęby, nie umizgając się, co myślisz. Gorn. Sen. 71. frifd) ireg, POtt bet’ Seber. Rześkie starania, narażenia się na niebezpieczeństwa , przeniósł nad próżnowanie. Nag. Fil. 78. Cieszę się, iż Wc Pana widzę tak rześkim i czerstwym. Teat. 55, 12 RZESKOŚĆ. ści, i. ; (Ross. pi3KOCTL ostrość); darskość, rzeźwość ; bic SRafdjljett, SDîunter^eit ; Boh. eilost. Zbytnim opychaniem ciała duch słabieje , i rzeskość swą traci. Pilch. Sen. list. 112. Cn. Th. 970.

2. RZEŚKI, a, ie ; Boh. fjsky; od rzeszy, 9Reid){S<, baö $eut* fdje Oîetd) betreffenb ; Vind. nemfhkókralestni ; Ross. HMnep-cidii. Książęta dwojakie są; jedni są prostemi książęty; drudzy zaś Rzeskiemi. Szczerb. Sax. 196. Książęta Rześkie. Biel. 111. Król Czeski na ten czas jachał na sejm Rześki, obierać nowego cesarza ; gdy też jest jednym elektorem Rześkim król Czeski. Biel. 167. Posłowie Rześkich xiążąt. Biel. 692. Komu winna jest rzesza poprawę Rześkiego sądu. N. Parn. 3, 294. Wojna Rześka. Birk. Exorb. G 3 b. Talary Rześkie. Star. Vol. B 4. — (RZĘSNY, ob. Rzęsisty). — RZESZA, y, i., gromada ludzi, tłum; Vind. mnoshiza, trupa, mnoshtvu (ob. Mnóstwo), fhop, kardèla ; §. 1 ) (in Raufen Seule, eine ©diaar, Jpeerfcbaar. Szły za Jezusem wielkie rzeszy, od Galilei. W. Math. 4, 25. Pan na górze siadłszy, nieprzejrzaną Obaczył rzeszą, która szła do niego. Odym. Sw. D d 5. Stanęła przy onym aniele wielkość rzeszy niebieskiej. 1 Leop. Luc. 2, 13. W pośrzód mężnej rzeszy, W pośrzód pocisków bitwy duch się mój ucieszy. Kras. Oss. E b. Konni opanowali pagórki ; a piesza W dół się puściła prosto ku przedmieściu rzesza. Zi-mor. Siei. 246. Na powrót wiosny Ożył w ptaszęcćj rzeszy i słowik miłosny. Teat. 43. c, 69. Orła sponi-stego honor królestwa w rzeszy powietrznej potyka. Men.

Na zwierzchności Fulkona wszystka rzesza Krakowska poległa, conventus. Krom. 209. — §. 2 ) Rzesza Niemiecka, imię to właściwie służy stanom Niemieckim. Wyrw. Geogr. 201. Boh. fiśe ; Slov. riśa, Germ. 3îeid) ; Ross. mmepia, bać! ©cutfdje 9îcid), baô Sîctdj. Stryjkowski Krön. n. k. 52 rozumie, że rzesza książąt Niemieckich od Rugii zwana. RZESZANIN, a, t/t., jeden zrzeszy, t j. Niemieckiej, einer airô bem îîcicbe, ein Sfîeicfyëlânbcr. Pojmali Jana Saskiego kurfirsta , i przywiedli przed cesarza; zkąd wszystkim rzeszanom serce upadło. Biel. Św. 113.

RZESZOTO, a, n., RZESZOTKO, a, n., zdrbn.; Boh. fjćice, fecice, reśjlko; Morav. fjcice ; Sorab. 1. rescheto ; Carn. reshêtu , ręhta ;    ( reshétârem, reshetareti eribra

vendere, reshtam cribro) ; Vind refhetu , refhetize , re-fhitu. (refhetva * krata), reitra, rehtra, reiterzh ; (refhe-tuvati, rehtrati, reitrati tribrare); Croat. ressèto, resheto ; (ressetka cancelli, resscntnicza craies, resselór cribrariut, ressetam cribro); Bal. reselo ; Rung. rosta , (cf. roszt,

RZESZOTARZ - RZETELNOŚĆ.

RZĘTYCA - RZEWNY.

195

szać, rzewnym go uczynić; einen biś ju freuten rüßren , t^n bemegt madjen ; (cf. Ross. penHoimb usiłować, cope-BiiOBaTb wyścigać się z kim, npiipeBHOBaTb zazdrosnym być, nopeBHOBaTb naśladować, nopkBBTb poruszać gwałtownie). Na skargi rzewniące już się do litości skłaniać dawał. Przyb. Luz. 104. Urągania, naśmiewania wielce serca rzewnią. )Vys. Kat. 30. Gdy Joba nawiedzali, rzewniąc swemi namowami, odpowiedział, nie-masz tak wielkich plag, któreby mię od pana odbiły. Biel. Ślu. 11 b. (dogrzewając, dokuczając, dojeżdżając, doskwierając). Wołali płacząc, i rzewniąc, a mówiąc....

1 Leop. Apoc. 18, 19. (rzewnie płacząc). Płaczcie a rze-wnijcie wszyscy. 1 Leop. Joel. 1 , 5. (kwilcie. 3 Leop. ; płaczcie rzewnie). RZEWNIE , RZEWLIWIE ado., z prze-niknioniem serca, bardzo czule, żałośnie; Vind ratni-no. febr gerührt, bewegt, bitterlich ntetnenb, mit îtjrdnen. Płakał rzewnie; b\ł to płacz bardzo gorzki, i nietylko z oczu , ale i z serca pochodził. Dambr. 853, ( Bosn. groźni plaę). Magdalena z nabożeństwa rzewnie płakała, gdy pana nie znajduje w grobie, a jeszcze poczęła rzewniej płakać, iż.... Birk. Krz. Kaw 28. Rzewni« zapłakawszy, rzekł: o boże, tożem zewsząd opuszczony. Tward. WY. 59.- Siedział Jeremiasz płacząc, i rzewno kwilił to płaczliwe narzekanie nad Jeruzalem. 4 Leop. Lam. 1. (żałował. 3 Leop.). Każdy rzewnie narzeka, jakby już zginął. Ja'ii. Tel. 144. — §. Rzewmie, serdecznie, z caïym sercem, ochoczo, pilnie; mit §!etß, mit (Erilft," OOtt $crjcn; (Eccl. pBCHHO pugnneiter). Kto miłuje rzewnie , ten szaleje pewnie. Rys. Ad. 25. Przysłać mu obiecał człeka, który mu rzewnie, jak sarn zechce , na wszystko odpowie. Jabi. Ez. G 5. Będziew-a wam radzi, zjecie, wypijecie, co warn sie rzewnie spodoba. Ossol. Str. 1. RZEWNY, RZEWLIWY, 'RZEWNl-WY, a, e, poruszony, rozrzewniony, serdecznie żałosny; gerübrt, bemegt, Dtó $it freuten , bitterlich, fcßmerjlicß; (Vind. riuno nnxius, riva miseria). Za czas stracony, żal uczynić rzewny. Zab. 13, 223. Pan 'rzewniwy i mszczący -się. W. Nah. 1 , 2. (rzewliwy. Farn. 4. zapalczywy. Bibl. Gd., leićht aufjitbrtngeii) Wzowcie niewiast 'rzewniwyeh, niechże ima nad nami lamentować. 5 Leop. Jer. 9, 17. ('rzewliwych. 1 Leop.)) ob. Narzekalnice, płaczki, 5flage» roeiber. Pies gończy ma głos rzewliwy, kiedy się daje słyszeć, jakoby go urażało co, i rozkłada go. Oslror. Myśl. 44. eine flagettbe, weinerliche Stimme. Dziecię roztropne, obyczajne, 'nierzewniwe. P Kchan. Dz. 119. niepłaczli-we, nid)t roemerild). — Rzewny, serdeczny, ochoczy, rzeźwy ; munter, frijd). Rzewne kroki. Tr. Ludzie chwa-

ro3télyok cancelli)\ Rag. rescetto, (rescettati vannare) ;    hoch»; Eccl. fmciiOTa. Rzetelność strzeże, aby nic fał-

Bom. resceto ; Slav. resheto , reshotto, (reshćtka < kraty) ;    szywego nie było , i ściśle się trzyma granic prawdy. Pam.

Ross. peiueTo; (peuieTKa, peuiOTKa , pemoroHKa kraty,    Warsz. 4, 39. Nieme. Świat cały o mojej rzetelności

roszt, sztakiety, kostka w haftowaniu, peineruaTbift w    wie; moje słowo stanie za kontrakt. Boh. Kom. 4, 61.

kostki ułożony, peiueTUHa łata, peuieÏHTb łatami pokła-    Nierzetelność w słowie i przyrzeczeniach. Teat. 19. e,

dać; pfei sieć o szerokich okach); cf. Germ. 3îaber,    75. £rügîid)fett, Trug, betrug. Nierzetelnością jest, kie—

Reuter; cf. Rebr. nn rescheth; Lat. rete; sito z wielkie-    dy piszący nie tak rzeczy opowiadają, jak są w istocie

mi dziurami, ein Sieb mit großen Codent, ein Softjteb,    Kras. List. 53.

ein Sïîâ&er. Śleszk. Ped. 420. Próżna rzecz, wodę czer- RZĘTYCA, ob. Zentyca. pać rzeszotem. Min. Byt. 3,553. Pelr. Ek. 76. Teat. 52. RZEWNTĆ kogo cz.niedok., rozrzewniać, rzewnie go poru-d, 29. Slov. w rićici wodu nosiî. Wszystko im się inaczej tworzy, a niżli chcą; bo mają wolą uczynić miskę, alić się im uczyni przetak, albo rzeszoto. Żarn. Post. 3,

719. (rzecz płocha, wiatr, bez fundamentu). Demonax widząc dwóch głupich w dyspucie, rzekł: jeden z nich kozła doi, a drugi pod nim rzeszoto trzyma. Kras. 7,

299. (jeden głupi, a drugi niemądry; obadwaj nie wiedzą, czego się trzymać).' Nie ostoi się woda w rzesze-cie. Cn. Ad. 629. (języczny nie zatrzyma tajemnicy ; przeciecze przez niego). Wino mózg nazbyt subtelny czyni, za czym na języku rzeszoto. Pelr. Ek. 81. Z dosadno-śeią czyny drugich przez rzeszoto jej języka przechodziły. Mon. 72, 421. (przez przetak, pytel). ( Prov. Slov.

Ślepi ge, kdo près ricicu né widi; ślepy jest, kto przez rzeszoto nie widzi). RZESZOTARZ, a , m., co rzeszota robi, ber 33aftfiebmad)er ; Boh. resetâr; Morav. rjćićar; Carn. reshetâr ; Vind. reflietar, reitravez, rehtrar; Ross. peuie-TinitcE. RZESZOTNY, a, e, od rzeszota , 33aftfteb « . Kość sitna albo rzeszotna , tak rzeczona , że jest drobnych dziurek na kształt sita albo gebki pełna. Mon. 69, 676.

RZETELNY, *ŹRZETELNY, a, e, RZETELNIE adverb. ; Boh. et Slov. zfetedlnÿ ; Ross. et Ecr.l. 3pmeJibHbiH ; (Eiym.

'źrzeć; zkąd źrzenica, pojrzeć) ; *$. a) w oczy wpadający, widzialny, oczywisty ; tu bic îlitgctt fàlleub, ficfytbar, einleiid)tenb. Córy nasze niech kwitną, tak jako ‘źrzetel-ne Rzezane święcą słupy kościelne. J. Kchan. Ps. 207.

Żebym ci to ‘żrzetelnie ukazał na oczy.... Klon. Wor.

3. Pismo śv 'żrzetelnie i nie z jednej miary ducha ś. bogiem mianuje. Salin. 54. Te tu słowa 'żrzetelnie są napisane, przystosowane do syna bożego, ib. 24. W tych 'słowieeh także się to 'żrzetelnie zamyka, ib. 4, 63. —

§. b) Rzetelny, nieobfudny, niełudzący, szczery; roirfltcfy,

»erftfyćitig, nidit trügenb, aufrichtig, folib; Carn. resnizhn, ręs, saręs; Vind. refnizhen, relnizhno, sa rifnizno, riefen, sarefs, sarefnizo ; Croat. zi’ész, zisztine; Slav. pra-vi , (ob. Prawy); ( Bosn. od rjeci cjov|ek verax)\ Ross.

/'bHCTBHTe.ibHbiil, nacTOHUtiH , npa>io ; Eccl. bü pbcitOTy , hcthhho. Każda rzecz rzetelna zda się być młodzieży, lekko ufa każdemu. Jabi. Tel. 6. Niech się miota złość na cię, i chytrość bezczelna, Ty mów prawdę, mów śmiało satyro rzetelna. Kras. Sal. 12. Pójdę tam, abym się nierzetelnym nie pokazał. Teat. 9, 6. (niesłownym). RZETELNOŚĆ, ści, i., '§. a) oczywistość; ( Boh. zretedl-nost), ba3 ©hileudjtett, ber flarę 2lugenfd)eiu. — §. b) Szczerość. nieobłudna , dotrzymanie wiary; [bte 3łeblid)fett 4], bie Solicitât, SBerftßdtigfeit ; Garn. resniza; Vind. refniza, refnizza, refnizhnost, nesapelazhnost; Ross. 4iiiCTBHTe.ïb -

na

|y bożej rzewliwi, wydali się na imię Chrystusowe. Śmotr. El. 14. (gorliwi o chwałę bożą). RZEWNO mi impers., serce mię boli, serce mi się kraje, bardzo mi żałosno. Wlod., bab $erj tfmt mir mel?e, bab ^Seinen fommt mtr an. RZEWLIWOŚĆ, ‘RZEWN1WOŚĆ, RZEWNOŚĆ, ści, z., wzruszenie serdeczne, serdeczna żałosność ; -Rui)5 rmtg, Bewegung, Iperjlidjfeit, innerer (Sdjmerj. (Boss. pe-bhiiboctł żaluzya, zazdrość). Wyszedł a płakał z *zrze-wniwości serdecznej; umywszy twarz, zadzierżał rzewność, i przyszedł k nim. Biel. Ust. 17. Na rzewność płaczu pańskie względy padły, Dał się przebłagać. Kras. Woj. Ch. 40. W *rzewniwości mojej, w ogniu gniewu mego mówiłem. W. Ezech. 38, 19. Zżarła mię *rzewni-wość moja. Buda. Ps. 119, 159. — Rzewliwość, Ośtfer, fêtfrigfeit. Ta jest przyczyna nie zajątrzenia naszego, bo się jątrzyć nie umiemy, ale rzewliwości po panu bogu i po świętej jego prawdzie, którąśmy mieć powinni. Smotr. El. 16. W Kozakach dziś bojaźń boża już okazalsza, rzewność w wierze gorętsza, karność większa. Smotr. El. 14. Ślepą 'rzewniwością poganie i żydzi prawdę niebieską prześladowali i prawdziwe nauczyciele zabijali. Żarn. Post. 3, 552 b, Gdzie przystąpi ślepa 'rzewniwość, a nieopatrzna tradycyj miłość, tam cięższego prześladowania kościoł doznawać musi. Żarn. Post. 5, 552 b.

RZEŹ, i, 2.; (Ross. pfe3b; Boh. fez, cf. ‘rzaz; Germ. 5Rctp, 9îif>, rysa , raz ; Hag. rjez » ostrze ; Vind. restiva » czas obrzynania winnej macicy); bicie bydła, rzeżnictwo; bab ©c&tadjten, 5Üïe|geln, btc @d)!äd)tem) ; Vind. kolina, (ob. Kóle, kłóć); Ecd. Koanrna; Boss. yóoti, (cf. ubić). Podatek skór ma być zamieniony w opłatę pieniężną od _ rzezi. Gaz. Nar. 1, 117. Woły i krowy do ukarmienia na rzeź, powinny być zdrowe, żartkie. Kluk. Bośl. 3, 277. Garkuchniarze i utrzymujący rzeź mięsa. Gaz. Nar. 2, 67. Rzeź bić, rznąć bydło. Dudz. 56, Vind. kiati, kołem, sa-klati (ob. Zakłóć), sadaviti, (cf. udawić); Eccl. 3aKaaato, MHCHiniaK); (cf. mięso) ; SBiel) fd)lad)teu. — §. Rzeź, mięsne jatki, zabicie, mordy; Boss. ctna, cbat, (cf. siec, cf. sicz); Slutbab, 9łieberlage, SWefselci), ©emefcel, ©d)Iad)t(janf. Rzeź była, nie wojna, Gdy bezbronnym śmierć niosła ręka mieczem zbrojna. Zab. 5, 430. Idą na śmierć, prosto jak rzeź odłączeni Barankowie, niewinni oni dwaj rodzeni. Groch. VK 308. Godziż się, aby bracia na rzeź braci ręce uzbrajali? Ossol. Mow. 59. Wydał go na rzeź. Rys. Ad. 72. (na sztych). Pewnie na rzeź swych ziomków, za kraju pożogi, Hołd mych pochwał odbierać będzie S y I a srogi ! Nar. Dz. 1, 76. — *§. Rzez, u, m., n. p. Gromada Siarska w traczu nie płaciła od jednego rzezu tramów budownych, tylko po półgrosza. Akta w. Siar. 15S5 r. Mskr., od jednego rznięcia, »on einem ©c&netben, »on einem ©djnitte. RZEZAĆ, ‘RZAZAĆ, -ał, rzężę cz. niedole. ; Boh. rezali; Sorab. 1. rjżu, rjżem, rjżam ; Vind. resati, resal, rejshem, (resati. rieshem, sresati, sreshuvati, shagati * piłą trzeć, piłować); Croat. rezati, ( rasatn mado)', Slav. riza-ti; Bag. rèzati, izrezati ; Boss. plmaTb, ptacy ; (cf. Germ. reffen. 51 big.; cf. Chald. DD"! contuäit; Hebr.    re-

sisim, scissurare, fragmenta); rznąć, krajać, fdmeibctt. Osła, acz sama rzezać nie umie f- wszakże inne naczynia

do ‘rzazania ostrzy. Modrz. Baz. 5. Latorośli ku szczepieniu mają być 'rzazane ze strony drzewa wschodowej. Cresc. 122. odrzynane, a&gefc&nittett. Ziemia ostrym lemieszem rzezana. Otw. Ow. 8. przerzynana, próta, burdjfcfynitten. Bańki rzezane. Cziach. Prz. 94. (po których skórę przecinają). W koszu sie rzezać. Papr. Pr. £2 b, (ob. Kosz). — Rzezać kabat, płótno, trzewik, karbować, sztucznie wyrzynać; fuitftltd) aubfdjneibett, aitêîtflfien. Chodzą w szatach aksamitnych, abo rzezanych, abo złotem przypię— kszonych. Modrz. Baz. 565. Trzeba nam ująć tych pieszczot, tych rzezanych axamitkôw. Rej. Zw. 187 b. Nie wiem, co za wory i miechy wymyślają, rzężą, bramują, bryzują. ffrbst. Nauk. d 8 b. Krawcy, którzyby jedwabne rzeczy klóli, rzezali, a szwaczki, coby płótno rzezały, niech płacą strofu złotych 10. Lek. C 2. Rzezany bram, fimbria. Macz. Przyjechał z Paryża w kabacie rzezanym. Dwór. E 2. Księża, aby trzewików rzezanych, ani ostróg pozłocistych nic nosili. Szczerb. Sax. 195. Rzezać obrazy, figury » ryć, strugać; Ross. ueKaiiHTL, (cf. czekan); aubfdjneiben, anbgraben, fdjnifseln. Rzezany przez Mojżesza cherubin, sculplus. Sk. Dz. 768, Ross. p-fe3HŁiił. Stały tam bożki rzezane staroświecką robotą. Pot. Arg. 310. Rzezanie słupów lub obrazów z drzewa, z srebra. Petr. Pol. 2, 315, (Dal. rizanye). Poślesz mi człowieka, któryby umiał ryć rozliczne rzezania. 1 Leop. 2 Parał. 2, 7. Umieli malarstwo, rzezanie, architekturę. Doter. 138. Wszystko to budowanie dziwne rzezania miało na ścianach. Star. Dw. 26. rzeźbę, ©djittfceres). ib. 6. Dyamenty dwa rzezane w tryanguł. liiok. Turk. 25. — Rzeże cyrulik chorego. Cn. Th. 971. odrzyna mu jaki członek, abo przerzyna; (tBfćfjiteibctt, (Utffcfmetbeit, biird?fd)netbeit. Rzezać chłopca, mężczyznę * trzebić, kastrować, Bosn. scko-piti ; Groat. zkopiti, zkaplyam , (cf. skop); »erfd)neiben, caflrtreit, entmannen. Justynian zakazał, aby chłopięta rzezane nie były. Sk. Dz. 515. Niektórzy sami się rzezali, chcąc się przy czystości zostać. Sk. Zyw. 2, 411. Najlepszy czas rzezania źrzebców w trzecim roku. Hipp. 27-— §. Rzezać, zabijać, mordować; würgen, niorbett, tobten. Po gospodach zbuntowani rzeza,ł zabijają, jako bydło. Tward. Wt. 20. — Fig. transi. Żeby 'rzazał z nas każdy ślepą zazdrość. Biel. S. M. A 2. wytępiał, wyrugował; oerbannen, entfernen »on fid). — §. llecipr. Rzężą się zęby * dobywają się, klują się, puszczają się, bte 3af)lte brec&en burd). Najczęściej w czwartym roku zęby poboczne u konia rzezać się poczynają, chociaż u drugich aż w piątym roku się rzężą, flipp. 25. — Fig. Niezmiernego wesela ona sercem nie obejmie, Znać go p* niej, i ledwie bokiem się nie rzeże. Pot. Arg. 157. — RZEZACZKA , §. 1) rzezanie w kroku , niemoc, gdy kto nie może wody puszczać, strangurii. Marz. ; Vind. yo~ dostają, vode sapertnost, bab ©djnetbcnuub Srennen Beęm Urtutren. Mający rzeżączkę lub trypę, gonorrhaeam, cierpiący, często urynę puszczać muszą. Krup. 2, 124. Syxt. Szki. 270. Perz l.eh. 2,6; Boh. rezawka , ber łparm jmaiig, uryny trudność z bólem. Cn. Th. 971. —    2)

Rzeżączka, ziele, ob. Łącz. RZEZAK, ’RZAZAK, (Cresc. 471.), a, m.; Boh. rezak, rezaeek , kragidlo, krogidlo,

RZEZANIE - RZEŹBIARZ.

RZĘŻĘ - RZEŹNY.

197

Brun sławny w Warszawie rzeźbiarz królewski. Zab. 15, 380. Na głazie rznięty cudna rzeźbiarza robota. Zab. 15, 377. N. Pam. 13, 56. ib. 4, 62. ib. 51, 51.' RZĘŻĘ, ob. Rzezać.

kragak, (cf. krajać); Sorab. l.rjzak, dówpacżk, prénka , wobrezwacżk ; Vind., sresalu , resazh, resalu, resalze ;

Bosn. makglięa, obruęgnak ; Boss. piaeitB; strug, ein ©djnetbemeffer, ein ©djlaitmeffer, SDłefcgermeffer, grupek SDîef* fer. Wyrżniesz większy otwór rzezakiem. Kąck. Pas. 21. ‘RZEŻEWIE, ia, n. ; [Eccl. raepaKiiie 2]; zarzewie, rozpalo-Skoro tylko do rak swych wziął rzezak krzywy, Alić z    ny    popioł, ob. ‘Rzeżatek,    gluljenbe 3lfd)e ; [Boh.

niego ogrodnik i winiarz prawdziwy. Otw. Ow. 590. (Mrt*    rerawy rozpalony). Postawże    garniec na ‘rzeżewiu, aby

nermejfer, SBinjermeffer. Rzezak w ręce kapłańskiej na za-    się    rozpalił. Radź. Ezech. 24, H. Nogę tę trzymać trzebicie ofiary. Otw. Ow. 527. b(l3 Opfemteffer. —- §. Rze-    ba    nad gorącym 'rzeźewiem.    Ostror. Mysl/źo. ‘Rzeżewia

zak, rzezanie moczu. Sienn. 377. rzezączka, ber £KU'tt= rozpaliło się. Budn. 2 Sam. 22, 9. iroang. Polej rzezak oddala, i uryne obficie wypędza. *RZEŹIĆ cz. dok., n. p. Rzęzić przez sen, chrapać, duce-Sienn. 123. et 126. RZEZANIE, ob. Rzezać. RZEZANIEC, ńca, m., trzebieniec, dit $erf#nittner; Boh. re-zanec, kleśtenec, (ob. Kleszczyć); (Boh. wagćak, ob. Jaj— ca); Garn. ręsanz spado , kapłun ; Vind. riesan, toushen, RZEZIMIESZEK, ob. Rzeżymieszek. RZEŹNICA , y, z.; So-kapunan , resanik, skoplenik, skoplen zhlovek, kopun , kapun (ob. Kapłun), (riesanek * wół) ; Bosn. sckopaę, usckopgljen; Eccl. xo.ioctgui , CKOiihi|h, KfóKemiKK, (ob.

Kazić). W niebie przyjmą koronę ci trzebieńcy albo rzezańcy, którzy sami się rzezali dla królestwa niebieskiego, nie ciało, lecz pożądliwości wyrzezujac. Galat. Alf.

325. Rzezaniec, rządzca saraju. Wej]. Mann. 1, 61. Soliman przywołał do siebie najpierwsze z rzezańców, ib.

62. RZEZAŃCZYNY, , a, e, od rzezańca , Słerfcfyntttnen «, ßrtftrntten ‘, (Eunuch* . Wydrzyj rzadv z reki rzezańczy-néj. Bardz. Luk. 119. RZEŻAŃSTWOC a, n. rzezańce, $erfcl)ntttne. Nicpoczesne rzezaństwo Śmiało się mocą kusić o Rzymskie państwo. Petr. Hor. F 4, not.

«Kleopatra około siebie miała rzezańców nie mało, dlatego wojska Antoniego rzezaństwem zowie».

ZÂTEK. tku, m., [‘ŻERZATEK ; Eccl. ajepaTi.KT» 2]; n. p.

Jak wągiel w ‘rzeżatku, a drwa na ogniu, tak swarliwy łatwo roznieci zwadę. Radź. Prov. 26, 21. (wągiel martwy. Bibl. Gd., ob. Rzeżewie). "— RZEZAWKÀ, *RZA-ZAWKA. Cresc. 481, ob. Rzezączka 2), ob. Łącz. RZEŹBA, y, z. ; Boh. reżba ; Boss. pt3B6a, Bupt3Ka; §. 1) ryte figury, rycie, rzeźbierstwor; gefdjntjjtc Slrbeit, ©cfMttfp n>erl, SBtlbljrtUCréS). Rzeźby różne sznicerskie bywają lipowe. Kluk. Rośl. 2, 1|64. Nie sz kin ił się tam marmor w kunsztownej rzeźbie. 'Zab. 6, 212. Rzeźba i malarstwo zdobiły pokoik. Nieme. Król. 4, 104. Fidyasz, sławny w kamiennej rzeźbie artysta. Mon. 71, 886. — §. 2) Rzeź, rzezanie, mord, zabijanie; ba§ ©djladjten, îDîejjCÏn, fOiOr-beit, ©emejjdc. Ofiara u nich zawisła na rzeźbie baranów.

Ktok. Turk. 195. Człek sie na świat nie rodził dla rze-

re ronchos. Mącz., fdjnardfeil. Niech twe Pegaza Muzy roz-kulbacza, Pieknie poryźał dawniej, teraz rzezi. Nar. Dz. 2, 96/

collect.

(*RZE-

źby swych braci. Zab. 12, 175. Ten nieszczęśliwy lud już znowu na swoje rzeźbe miecza dobywa. Staś. Num. 2, 161. RZEŹB1ARKA, i, z., która się rzeźbą trudni, bfe 23tlbfcfjm£miut, fBtlbbnnerttm. RZEŹBIARSTWO, a, n., sztuka rzeźbiarska, bte 33tlbfd)tnierfiuiff, SlihTancrfunft; Vind. podubska dlietovina, isresuvanstvu ; Eccl. ii3Baa-Te.ibiioe xy40*ecTB0, BaaicJBC/rBO, H3Baanie. W malarstwie, rzeźbiarstwie, w budownictwie, i innych kunsztach. N. Pam. 3, 297. RZEŹBIARSKI, a, ie ; Ross. ptsuHKOBS, od rzeźbiarza, ÜBtlbfnuier < . RZEŹBIARZ, a, m., sznicerz; Vind. spehuvauz, sdlietuvauz, bronzaresez, sresuvauz; Ross. Baaieifc, ptomurs, ber StlbfĄmt^er, StlD^öiier. Le

rab. 1. sclilachtwaneza, zarezwania ; Vind. mefnica, (ob. Mięso); Rag. komârda; Croat. barb. kassapniza ; Ross. pł>3Hiin,a ; rzeźniczy warsztat, gdzie bija rzeź, oprawują, mięso rąbią, kutlof, szlachtuz; ber ©d?I«d)tf)0f, ^uttcljiof. Niechaj mieszczanie Grodzieńscy łaźnie i rzeźnice nad * Niemen przeniosą , żeby się miasto lepiej budowało. Vol. Leg 5, 625. Browary, rzeźnice, jatki. Sejm. Grodz. 2, 81. RZEŹNICTWO, a, n. ; Boh. reznictwj ; Sorab. l.rj-znistwo ; Garn. mesarstvu ; Rag. komardarstvo ; Croat. meszaria, meszarsztvo ; Boss. MHCiiHuanbe, MacimuecTBO ; rzemiesło rzeźnicze, bfló JletfdferlfanbtBerL Nie traci honoru i sławy, kto takie prowadzi rzeźnictwo, zabijać ju-venes, non juvencos, krew' rozlewać mieczem na polu Marsowym, nie w jatkach. Chmiel. 1, 569. RZEŹNICZKA, i, z. ; (Boh. rcznice) ; bie gldfdfernm. RZEŹNICZY, a od rzeźnika; Boh. - reznićky ; Sorab. 1. rjznikowy; Garn. mesorske; Rag. komardarski; Croat. meszarszki, mesza-rov; Hung. mészâros ; Ross. mhchhbobł, MBCHimiu, mh-CMniecKUi, gletf(^er « , jS'letfcf)()auer » . Rzeźniczy warsztat, kutlof, szlachtuz. Dasyp. E e 4 b. RZEŹNIE, a , m. ; Boh. et Slov. feznjk, masar , (ob. Mięso); Sorab. 1. re-znik, rjzriik, mjasznik; Garn. mćsar, klavz , (ob. Kłóć); Vind. mefsar, mefar, fleifhkar, -saklauz (ob. Zakłóć), sa-kolovez, kalduvauz , kalduvaunik, (ob. Kałdun) ; Croat. meszàr, (rasavecz madator) ; Dal. komardar, meszar ; Hung. mészâros; Rag. komardar; Slav. mesar, barb. ka-sàp, kaszap; Bosn. komardar, bekar; Ross, mhchwcb; Eccl. 3aKa.iaTe.3B, mhchiiicb , Maconpo^aBem» ; co bije rzeź na przedaj mięsa, ber ftletfdter, $le if Raiter, SDîe|ger. Rze-źnik bydło nieme bije. Bardz. Trag. 287. Rzeźnik, koli— byk. Mon. 75, 589. Rzeźnik, który ma owce, woły, i inszy dobytek, któryby na jatki bił.... Szczerb. Sax. 142. Rzeźnikiem być, Boh. reznićiti; Croat. meszarim ; Dal. komordim; Slav. kaszapim , kasappiti ; Rag. komar-ditti : Ross. MficHJiuaTB. Patrzy na niego, jak krowa na rzeźnika. Mon. 71, 109. (niechętnie, z bojaźnią). Chciałem się bawić zielnikiem, będąc z natury rzeźnikiem. Zab. 13, 277. Treb. Mnie stworzył rzeźnikiem Bóg, a ja głupi chciał być cyrulikiem. Jabł. Ez. 40. ‘RZEŹNY, a , e, RZEŹNO adverb. , ostry, rzezający; fcfmetbeitb, fdjrtrf ; Boh. fezacky; Sorab. 1. rjzny. Wino miękkiego i słabego smaku, jak rzeźnym uczynić Sleszk. Ped. 375. Rze-

, e,

498 RZEZNOŚĆ - RZEŻYMIESZEK.

RZEŻYMIESZNIGTWO - RZNĄĆ.

Mącz., ber Seutelfcfynetber. Pot. Arg. 503. Boh. taskar; Sorab. 1. moschnow rubeżnik; Vind. mofhnoresar, mo-fhnoresauz; Croat. torborezecz (ob. Torba), sèporesecz ; Rag. chjesegia ; Bosn. varaveina ; Ross. sioiuemiHKT», uimib-HfiK’B, Ltbiraini (ob. Cygan), oônpoxa, onyra ; Eccl. mli-Tapb, MOiueHHHKT), MOUiuoplsBeut. Rzezimieszek, wypróżnimieszek, wypróżniworek. Volck. 831. Mon. 75, 594. Owi saccularii abo rzezimieszki daleko surowiej niż inni złodzieje u Rzymian karani bywali. Ostr. Pr. Kor. 4, 329. Złodziej, który we dnie kradnie, jako są rzeżymie-szkowie , ma być u prągi bit miotłami Szczerb. Sax. 52i. W rodź. ieńsk. Rzeżymieszka, bie 33eutelf($uetbertun ; Ross. MOiueHHHua. RZEŻYMIESZNICTWO, a, n., oszustostwo rzeżymiesznicze , 33eutclfd;neibere9 ; Ross. MouieniiHuecTBO, iunibHHnaHbe, MUTapcTBO, (ob. Myto). Rzeżymiesznictwera sję bawić, ‘rzeżymieszniczyć, beutelfdjitctbern ; Ross. mo-uieHHHuaTb, MbnapnTb, niH.ibtiimTb. RZEŹYiMlESZNICZY, a , e , od rzeży nieszka , śBeutelfffinetber » ; Ross. Mouien-HimeCKiif. *RZEZYPĘPKOWA, ej, i., n. p. Sokrat był jednej rzeżypępkowej syn, żebrak, w więzieniu umarł, a przecie był szczęśliwym. Petr. Et. 49; Croat. pupore-zka , puporczna baba * baba położnic pilnująca, dzieci odbierająca . fpeOamme, Sße^mutter, Ätnbermutter.

źny gîos, acuta vox. Macz. Aryon zagra! rzeźno żałosną pieśń na lutni. Ezop. 50. — §. Pass. Rzeźne bydło, do rzezi; Ross. yôoHHUH ckotb, @d)tad)tötel). ‘RZEZNOŚĆ, ści, i., ostrość, bie ©dfćirfe. Niektórzy do rnorselatów przykładają więcej imbieru dla rzeźności. Sienn. 537.

RZEŻUCHA, y, i. ; Boh. reficha ; Sorab. 1. żerehei, żer-chwa, krasza; Sorab. 2. krasza ; Vind. krelha, krelhiza , bobovez ; Croat. brèn, (cf. chrjtan) ; Dal. garbach; Slav. torman; Bosn. garbacch , trava, ren, turmą; Rag. garbach, hrèn; floss. ptatyxa, óponKpecs; Eccl. auipyxa ; nasiurlhim, bie Greffe, ©artenfreffe ; jest dzika i ogrodowa.

Kluk. Rosi. 1, 218. et 2, 252. Rzeżucha wodna, ob.

Potocznik, SBnttlttenfreffe. Rzeżucha polna , iheris, nnlbe Sïreffe. Urzed. 4 65. Rzeżucha polna, psia', Włoska, ob.

w ca,

Pieprzyca. Syr. 873. Rzeżucha zimowa, erysimum barba-rea , gatunek gorczycznika. Kluk. Dyke. 1, 208. btC 20ŁJI-terfrefe. Rzeżucha Turecka, pierna^ salsza , nasturtium orientale, ïurftfcfye Greffe. Syr. RZEŻUCHO WIEC

m., Danaus Curdainines, motyl biały, mnożący się na rzeżusze i kapuście. Kluk. Zw. 4, 576. ber śtreffen *

©djinctterliitg. RZEŻUSZANY, a, e, od rzeżuchy, $ref* fen». Siemie rzeżuszane. Cresc. 2ii. — IIZEŹWY, a, e, RZEŹWÓ adoerb., RZEŹWIUCHNY intensiv.-, Ross. pb3BUH, pbsoKi; raźny, rześki; Germ. rafd), munter, *RZKĘ, ‘RZKĄC contr. • rzekę, rzekąc, ob. Rzec. *RZKO-frifd). Rzeźwy chłopiec. Tent. 3, 19. Tu junak rzeźwy,    MO, RZEKOMO adoerb., wrzkomo, w rzeczy, jakoby, na

tu jeszcze rzeźwiejszy, Tu mąż ogromny, a tu ogromniej-    pozór; fdjetn&cir, junt ®d)etne. Dudz. 47. (Ross. penoMuä

szy. Groch. W. 416. Człowiek spracowany, wypiwszy    rzeczony). Pieniędzy rzkomo w gołą rękę brać nie chce;

kieliszek wina dobrego, rzeźwiejszym się    staje.    Krup.    ale    do mieszka daj przedsię. Rej.    Post. A aa    6. Rzkomo

5, 4 17. Gdy chory całą noc spokojnie przespał,    rano    nie    chcąc, i    kosztując, za kilka dni    wypijają    bećzke wi-

rzeźwiejszym wyglądał. Perz. Cyr. 3, 60.    Koń między    na.    Petr. Ek.    84.

źwierzęty ma bieg rzeźwiejszy. Papr. Kol.    Q 4.    Rze-    RZNĄĆ, rznął,    rznęli, rznie, rznę    cz.    jedntl.-,    Boh. reza-

źwiuchnych myśli wyraz przyjemny. Zab. 44, 22. — §.    ti ; Sorab. 2. réfasch ; Sorab. 4. różu, rezam, rjznu,

Kto śrzodek trzyma w gniewie, rzeźwym go zowią. Petr.    rjznetn, rjżu , rjżem , rjzam, (riefacż bydło bić); Vind.

Et. 409. żwawcem, lebhaft. (Ross. ptsBairE, f. p1>3Byxa    resati, rieshem , (rieshit solvere) ; Carn. ręshem , resal,

swawolnik, swawolnica : pl>3aKa, ptsaiCŁ wprawny w co,    resati, (ręshem » wybawiam, resitva * czas obrzynania win-

-ćwik, biegły). RZEŹWIĆ kogo cz. niedok., orzeźwi 6 dok,    nic); Rag. rèzati ; Bosn. rizati, rizati, pririzati; Croat.

orzeźwiać, krzepczyć; munter matten, ermuntern, beleben.    rezati, résem , rezalszem; Ross. pb3aTb, ptmy; rzezać;

Twe mi mdły umysł słowa orzeźwiły, Juk gnuśne rze-    (Etym. raz; cf. Grace, ggeram frango, xaoâvcco sculpo ; cf.

źwi stare wino żyły. Zab. 4 5, 343. Łąki te strumyczek    Germ, reffen, reißen, cf. obs. Genn. raunen, cf. fftuiten; cf

żywą zielonością rzeźwił i kształcił. Zab. 6, 214. Wino    Ghald. am contudit; Hebe. Sa'O'm resisim, sdssurae) ;

rzeźwi i rozwesela• człowieka. Krup. 5, 421. Rozrywki    fd).tdben. Nie zaraz trzeba ciała rznąć dla wrzodu. Pot.

umysł i serce rzeźwiące. Pir. Wym. 96. RZEŹWIEĆ    Arg. 166. Korybanty dla Cybeli rzną ciało. Birdz. Luk.

neutr. niedok., rzeźwiejszym się stać, munter merbett. (Ross.    44. —- Przez czułość serca, nie może patrzeć, kiedy

pfesBHTbcn, plł3B,iK)Cb swawolować). Na pieśni bardów,    kurczę rzną. Teat. 19. c, 90. Mdleje, kiedy kurczę rzną.

rzekł wódz: duch rzeźwieje, Miło jest słuchać ojców na-    ib. 19. c, 155. zarzynają, beit $al3 abfdjltetbeu. Król Tra-

szych dzieje. Kras. Oss. D. RZEŹ WOŚĆ, ści, z. ; (Ross. pt-    cki chciwości dogadzając swojej, rznie mordersko mło-

SBOCTb 1. swy wola, rozpustność, 2. rzeźwość); rzeskość,    dego Polidora. Przy b. Luz. 261. zarzyna, zarzezuje, za-

iwawość; bie SJîunterfett, fiebfiaftigfett. Rzeźwość i zwro-    bija, tobten. Rznący, fć^rtCtbenb ; Vind. rieshezh, resezh ,

tność pochodzą z ruchawośei dobrowolnej i chętnej. Pilch.    resajozh , oister, (ob. Ostry). —■ Rznąć co « przerzynać,

Sen. list. 4, 176.    Kto śrzodek trzyma w gniewie,    rze-    pr.    et transi, bltrcl)fcl)rtetbctt.    Rznąc powietrze pierzehliwe-

źwym go zowią, a    sam ten śrzodek rzeźwość, przystoj-    mi    pióry Stanął skrzydlasty    przed sklepem Merkury.    Zab.

ność rozgniewania. Petr. Et. 109.— RZEZYC1EE a, m.,    14, 160. Strzały się rzną powietrzem smutne grając świ-

który rzeże, ber etmaö ftfynetbet; (Boh. rezać; Bosn. ri-    sty. Przyb. Luz. 122. Złoto się śrzodkiem rznie" przez

zaę; Rag. rezâe, /. rezacizza ; Croat. rezâch, f. rezachi-    straż żołnierzy, flor. 2, 115. Min. (przedziera się, brćhtgt

cza; Vmd. resar).    Rzeżańców rzeżyciel, castrator.    Cn.    ftcfl    burtfi; cf. złota szwajca,    cf. złoty orzeł wszędzie    do-

Th. 97 4. RZEZYM1ESZEK, RZEZIMIESZEK, szka,    rze-    leci). — j). Rznąć figury w    drzewie, kamieniu. Tr.    wy-

źnik mieszków, urzynacz, wypróżnimieszek, zonarius.    rzynać; Vind. dleeteti (cf. dłóto), fpehuvati, sresuvati,

carex

RZNIĘCIE,

fpehnit, sdlietuvati ; Boss. Baait, M3Ba/nb, gignmt flltê* fc^neibcn, graben, fielen. Rznięty, rzezany, wyrzynany; au£gefd)nttten, geflogen, gegraben ; EccL imBamniŁii!. Pięknie rznięty Ecci ć.iaroncTyKanHŁifi. — §. Rznąć kogo czym, palnąć go, płatnąć, nagle uderzyć; einen 0trdd) »erleben, einen £teb geben, einen Sßiß ober ©d)miß geben. Lub mu wąsy wyskubie, lub w łeb rznę trzewikiem. Teat. 43. c, 131. Wyb. Tak mu rznął w pysk, aż z łóżka spadł na ziemię. Teat. 22. b, 04. Dopadł go tam liądz pleban ; lecz nim doń, przyskoczył, Tak go rznął brewiarzem, że aż się potoczył. Weg. Org. 24. Zajęty złością wielką, Już chciał o mur rznąć butelką. N. Pam. 9, 565. (grzmotnąć). — §. Rznąć na skrzypcach etc., brattf lo3 Rebeln, wacïer loê fireidjen, brat) ju fpielen, febra* pen, (cf. rzępolić). Kapela rznie; tańcują wesoło. Zab. 13, 212, (cf. Lut. chordas rädere, cf. rasores). Biegaj po skrzypce, basetlc, wiole, arfy, lutnie, cytry, trąby, waltornie’ będziemy zaraz rznęli tę aryjkę. Boh. Kom. 1, 296. RZNĄCZKA, i, i., rzeżączka, trypa, gonorrhea. Krup. 2, 146. ber Tripper. RZMĄCZKA, i, z., acuta , gatunek turzycy ; trawa bardzo pospolita na mokrych łąkach, bydłu szkodliwa. Kluk. Dyke. 1, 107 eine Slrt SîietfygraéS ; Boss. ema, itaiennaa TpaBa. ia, n., subst. Verbi rznąć; Konik. 1. rezneno; \ind. ries, vres ; Croat. resèny ; baö 0d)neibett, (Stechen, $Iuê* fe^netben, 5luëgraben, (cf. rzeźba). Nakazane rznięcie kanałów, jest do skutku przyprowadzone. N. Pam. 4, 103. U mularzów, rznięcie na facyatach i innej wypraw ie, na kształt kamieni ciosowych, nazywa się bunie. Magier. Mskr.

Pochodź, sub Nom. raz.

RZODKIEW', kwi, z., RZODKIEWKA, i, i., dem.-, Boh. fetkew, retkwicka; Morav. redekwa ; Slov. retkew ; Bung. retek; Korab. i. rietkei, retkwa; Sorab. 2. ratkej ; Carn. rêbkuT, reliqva ; Y ind, redkou , rödkou , retkvu , redkva, relkvu; Croat. lötkva, povertnicza; Bag. rodàkva, andàr-kva ; Bosn. rodaqua, rotqna, ondrriqua; Slav. rotkva ; Boss. piAbba , p^AMima, plenna ; Eccl. peTbKa ; Germ. ber fRctttg ; Lat. Craec. radix; liai, radicchio, ravsno; Angl, reddish ; Lat. raphanus; rodzaj, korzenie zażywają się surowo z solą. Kluk. Dykc. 3. 9. Są małe miesięczne rzodkiewki, 9îcbtcëd)en, które pospolicie sadzą na inspektach. Kluk. Bośl. 1, 208. et 2, 251. Rzodkiew' zamorska, Chinensis, ©t)iiiefifd)er £>dretttg ; funt jej daje więcej jak pól funta oleju. I\luk. Bośl, 5, 549. — Prov. Nie jedz rzodkwi, aż się zapoci; nie pij po niej, aż się przewróci. Rys. Ad. 49. RZODKWIANY, a, e, od rzodkwi, Settifb • ; Boh. redkwowy; Croat. rotkvin ; Hong. reteki; Boss. phAeiuHMH. List rzodkwiany Boss. p’feAbKOBiiHK’B. RZODKWlAltZ, a, m., przekupień od rzodkwi, ein 9îet* ttgêbânblcr ; Boh. retkwa?, /. retkwarka.

'RZOŃCA. Oczk. Przym. 14. ob. Rządzca.

'RZUĆ cz. niedok. ; Boh. rwati; ryczeć, brüllen. Fremuit leo, ryczy, rzuje też niektórzy mówią. Macz.

RZUCÀLNY, a, e,— ie adverb., do rzucania snadny; Slov. wyhoditedlny, co se muże wyhoditi, (cf wygodzić) ; Sorab. i. cżiskanitć, cżiskacżnć, (cf. ciskać); Boss. 6po-

eajLHLifi, KHAKifi, khaokT) ; ju roerfen, SBnrf * . Grecy używali także małej broni rzucalnej. Papr. W. 1, 357, cf. rzutny. RZUCAWKA, i, z., choroba, ś. Walentego niemoc. Sienn. 261. bie faflenbe ®ud)t. Spicz. 131. ib. 132. RZUCIĆ cz. niedok., Rzucać contin., [cf. Eccl. oyp&thth subvellere-, ruth. runtaly guatere 2]: ciskać, miotać, wer* fen; (Etym. fortassis ręka Boss. pyna, cf. poruczyć) ; Boh. boditi (ob. Godzić), hazeti, hâzÿm, hazÿwâm, wrey, wrhl, wrżeś, wrhu, (inde wrhcab warcab); Slot. hód-za(; Sorab. 2. chischisch, chittasch, (cf. chwycić); Carn. urezhi, vèrshém , luzhàm ; Vind. versi, vrezhi, vershem, luzhati, mezheti (ob. Miotać], zazniti ; Croat. hitili, hi-tati, hitam, baczam , mechem, berczam ; Hung. hajitom ; Bosn. vrrichi, varcchi, vcrcchi, hittiti, metati, metnuti ; Slav. hittiti, bäciti; Boss. Knuyifc, kiiabtb (cf. kinąć, ki-dać), BepGHTb, BepraTB, BeprHyit (cf. wierzgnąć), 6po-chtb, bpocaiŁ, ópachiBaTŁ (cf. proca), niBbipHyib, iubh-pmb, ycTpewinb, ycTpeioaTb. Trzy kroć Josy rzucano, jeśliby go spalić abo zachować. Warg. Cez. 55. O odzienie moje rzucali los. 1 Leop. Joan. 19, 24. Kostki o co rzucić. Ba rdz. Trog. 219. utn CilDfiê würfeln, (ob. Kostka). Miedzy ty 1 ą rzuceniami ziarnem (vbser. Instrumentalem jedno tylko padmenie było pożyteczne. Lach. Kaz. 1, 555. (między tylą rzutami, unter fo tuelen SMrfen). Z moż-dzierzów rzucać się zwykło kamieniami Juk. Ait. 2, 103. et 5, 515. (strzelać, mit £teincn aus bent SOłorfcr fcbte* fen). Pakę listów odebrawszy, nie czytawszy, rzucił w ogień. Pilch. Sen. gn. 232. er warf fie tttô gener. Rzucił między nas tę kwestyą. Mon. 65, 54. er warf bie grage auf. lUucić keść miedzy drugich, ob. Kość. — ALy raz spojrzyj na mnie, aby raz rzuć słodkie wejrzenie na wiernego przyjaciela. Teat. 50. c, 157. — Rzucić kogo przez nogę, ob. Noga; ein Sein unterfd)Iagen, über ba8 Sein werfen. Nikogo przez nogę rzucić nie chcemy, abyśmy sami pod nogi rzuconemi nie byli. Pilch. Sen, list. 104. Bywszy na najwyższych dostojeństwach, od młokosa Cezara przez nogę był rzucony. Pilch. Sali. 84. — Ja który zawsze pokoju życzyłem , po Farsalskiej bitwie, nie już złożyć, ale rzucić broń radziłem. Siem. Cyc, 378. — Wypiwszy, czaszę o ziemię rzucił. Pilch. Sen. gn. 165, ob. uderzyć o ziemię, an bie (Erbe werfen. Słoń i lew, skoro przeciwnika swego o ziemię rzuci, zaraz go poniecha. Pilch. Sen. łask. 21 (skoro go obali, wywróci). Zazdrość złych ludzi, o ziemię go rzuciła. Sk. Dz. 558. (zrzuciła go z dobrego bytu). Za wczasu masz, nim cię o łóżko rzuci choroba, lekarstwy zabieżeć. Haur. Ek. 118, (ef. Cali. tomber malade). Żołnierz u Turków rzuca swoje ciało, jak prostą ziemię, na zarzucenie okopów. Kłok. Tuik. 144, Rzuć za się, a przed sobą najdziesz. Jag. Gr. A 4. (trzeba co ważyć, żeby co wygrać). Panowie nie powinni się targować, tylko rzucać, jak plewy, dukaty. Teut. 52. c, 23. (rozsypać, sypać). Za moich czasów pieniądze Bez potrzeby nie rzucano, Skromne były ludzkie żądze, Na czas przyszły uważano. Kras. List. 124. (nie wyrzucano, trwoniono; baê~©elb auëwer« fen, wegwerfen, nertbnn). Ziemia się zazieleni, lasy rzucą cienie. Zab. 13, 160. w koło szerzą, fie werfen étyatten.

200

R Z U C A C.

R Z U M P L E.

ci, gotowe jest rzucić się do oręża dla obrony ojczyzny. Gaz. Nar. 1, 249. I jam się do tej pracy rzucił. Ryb. Ps. praef. (jam jej się chwycił). Kto nie oszczędza go, rzuci się do cudzego. Cn. Ad. 388. Chcąc uczciwsze obrać sobie rzemiosło, rzuciłem ąlę całym sobą do teatru. Teat. 20. b, 209. udałem się całkiem do teatru, całkiem mu skr poświęciłem, oddałem. — Rzucili się go-oućzeni, jako do uczonego ; rzucili się żołnierze , jako do walecznego hetmana. Birk. Zamoj. 25. (udali się hurmem do niego, cisnęli się do niego, fte brćtltgten ftd) $n t^nt). Sąsiedzi, o budowaniu klasztoru dowiedziawszy się, wnetże się rzucili, ten cegłę, ten wapno, ten piasek woził. Sk. Zyw. 1, 209. (chciwie się tego chwycili , tego się jęli, ruszyli się koło tego). — j§. Rzucać się do kogo, na kogo, przyskakiwać na niego, miotać się na niego, ftd) Über eilten fier werfen. Poznawszy, że to był rodzony brat jego, wnet się do niego rzucił, a obłapił go. Sk. Dz. 2, 198. — Aliter: Rzucać się na kogo , targać się nań ; über einen fjerftnrjen, ftd) über tfnt Der« machen, tfin anfalleit. Pies się na mię rzucił. Gn. Th. 972. Pospólstwa rozjątrzone chciało się rzucić na karetę , i rozszarpać zdrajcę. Gaz. Nar. 2, 159. Któryby się na hetmana ręką abo słowy nieuczciwemi rzucił, ma być na gardle karanym. Gwagn. 504. I na słońce się i gwiazdy rzucą. Sk. Kaz. 43 b. (nie rzucaj się z motyką na słońce, cf. motyka; cf. nie mieć się kotku na niedźwiedzia). Gdy ustało szemranie, P. Burke znowu się na rewolucyą Francuską rzucił. Gaz. Nar. 1, 177. — §. Rzucać się absolute; miotać się, ciskać się z gniewu, ftcft tnerfeit, 5. 95. oor 9Serbrnß. Lata po izbie, paznogcie gryzie, rzuca się po kanapie. Teat. 29, 5. Im się bardziej zwierz rzuca , bardziej w sieci wikle. Pol. Arg. 238. Mucha paf go w szyję między kłaki, Lwisko się rzuca, jak szaleniec jaki. Zab. 13, 282. Treb. Któżby wierzył, żeby ta mała gadzina tak się rzucać mogła? Teat. 1. b, 52. -— §. Rzuca się choroba miedzy obywatele, inva*it. Cn. 7/t. 972. dite 5łranffjeit überfällt btc (Etmtwfnter. Rdza się rzuciła na zboża, ib., (ob. Rdza). Rzuca mu się siwizna* siwieje, bte grauen ipaare bredjen burd). — Rzuca się komu płacz, bte îbrdnen bredjeit tfint bur#, bte Singen geljctt tfint Über. Łzy mu się rzucały, i dobywały z oczu. 1 Leop. Genes. 43. Gwałtem łzy podobne dźdżowi Rzuciły się człowiekowi. Groch. W. 359. Trochę przychodzi z tego zachwycenia; ale łzy mu się rzucą, znaki utrapienia. Jabi. Tel. 535. Teat. 55. c, 9. — Simililer: Krew'' mu się rzuca, er fängt ait Jit bluten. Cyrulik mi zakazał sukni zdejmować, żeby się krew' nie rzuciła przez jakie dotknienie nieostrożne. Boh. Kom. 3, 214. Gdy do zabitego przyprowadzą tego, który go zabił, tedy się krew' zabitemu z ran rzuci. Sak. Pr obi. 102.

Pochodź, rzut, rzutnia, rzutny-, dorzucić, narzucić, obrzucić, odrzucić, oirzutek, podrzucić, podrzutek, porzucić. przerzucić, przyrzucić, rozrzucić, rozrzutny, rozrzutność, urzucić, wrzucić, ivyrzucic, zarzucić, zarzut, zrzucić.

Miesiąc rzucił po świecie promieniem. Auszp. 11. (rozsypuje promienie, firent feine (Strafen <ut8, wirft fte urn*

swe-

Jer). — Pod miastem rzuciliśmy kotwice. Warg. Radź.

22. (wyrzuciliśmy kotwice w morze, nur warfen bte 2ltt* fer). Flota pod Abukir kotwice rzuciła. N. Pam. 2, 254.

— $. Rzucać komu co w oczy, podsuwać pod oczy; et* nem etwas in btc Singen werfen, nor Singen legen. — §.

Rzucić okiem, rzutem oka pojrzeć, eilten 33Itcf ptnwerfen. do nieę Przez okno rzucę na świat okiem. Zab. 13, 155. Okiem miłym i pełnym miłości rzucała na Telemaka. Jabl Tel.

45. Baraszkując, rzucam okiem po wszystkich kątach.

Teat. 20. b, 34. Rzucać oczyma i tam i sam, strzelać oczami, oglądać się szybko na różne strony; bte Slltgett (fin unb fier werfen, laufen laffeit. Cn. Th. 972. — §‘Si-militer. Rzucić piórem, krótko szybko kreślić co; eut* werfen mit ber geber, einen (Entwurf, Slbriß madfeit. Rzuć piórem, łatwo dojdziesz, licząc po 20 chłopów na jednego lokaja. Teat.\9.b, 44. Rzucić myśl, uwagę, krótko natrącać, einen ©ebanfen binwerfen. Te uwagi w tym miejscu tylko rzucone, lepiej się w dalszym ciągu dzieła uczuć dadzą. Pir. Wym. 211. — *§ Rzucił wnet sługę po te, co lapają; którzy przyszedłszy pojmali zbrodnia.

Gorn. Dz. 147. prędko wysłał, pchnął, wyprawił, kazał mu ruszyć, etletîbê ab[cf)tcîeit. — §• Rzucać kim, rzucić kogo, szarpać kogo; einen fierimtretßen, fjerttntwerfen, fiter unb bort bin werfen. Jednorożec na pojedynku rzucił bykiem okrutnym, jak piłką niejaką. Birk. Chmiel. G. Po rozbiciu się okrętu, falą rzucany, już prawie tonie. ~Teat.

53. b, 3. Gdy kaduk kogo rzucił, zaraz zrywano sejmy.

Boh. Dyab. 2, 195. Daje się wino pić, ale rzuci. Cn.

Ad. 148. (wino chłopa obali). — §. Rzucić szańce, rowy, okopy » kopać, bić; ©djûitjeit werfen, aufwerfen, gra* bett. Szańców żadnych ani blokauzów około nich nie rzucono , jak pt) stole Turczyn poszedł do nich. Birk. Zamoj. 29. Rzucać rów ku miastu. Tr. rów bić, einen ©raben aufwerfen. — Rzucić most, naprędce wystawić most, eine Srücfe fcfllageu. Wiele ci trzeba czasu do rzucenia mostu? N. Pam. 4, 87. Tam gdzie skały przez głębokie rozpadliny oddzielone były jedne od drugich, mosty rzucono, ib. 2 , 233. — §. Rzucać kogo » porzucać kogo, eilten tierlaffert. Ja cię rzucam, i ty mnie porzucaj. Jabł. Tel. 97, (cf. żegnać). Ten niewiernik mię rzuca , umieram z rozpaczy. Teat. 48. b, 46. Z miasta wychodząc, a wszystkie świeckie zabawy rzucając, na pustyniach mieszkają. Sk. Zyw. 1, 256. Dla niechęci ojca, Grecyą rzuciłem. Dmoch. U. 258. — § Rzucić, zrzucać z żołądka, womit, ować ; brećfiett, SWlt fiel) geben.

Krwią rzuca. Tr. RZUCAĆ się recipr., ciskać się, miotać się, padać; fiel) f)inwcrfeit, fünftürjen. Rzucił sie do' nóg moich, wierne czyniąc śluby. Teat. 48. b, 6. er warf fiel) 51t meinen Süßen. W mdłościach jak na pół obumarła, o łóżko się rzuci. Zab. 15, 191. ffe wirft ftd) attfs 93ett. — §. Rzucić się do czego, na co * porwać się do czego, ftdj über etwaś fierwerfen, ftd) fdflettntg but* ber machen. Antek postawiwszy garnek , jak piorun rzucił się na ratunek nieboraka. Teat. 54. c , A 2. Do oręża RZUMPLE plur., (cf. Germ. ©emtnpel, mutpeln); w górni-się rzucili, Sk. Dz. 1069. Wszystko, nawet kobiety i dzie- ctwie, wyrzuty, odchód kruszcowy, tutnüße ©teilte ltnb

RZUMPLARZ - R Z Y G N A G.

R Z Y G L I W Y - RZYMIANIN.

201

m.,

serc

Pochodź, odrzygnac, porzygnać, wyrzygnać. zadek, RZYM, u, m, (u dawnych in Genit. Rzyma ; n. p. Wara. Wal. 121, Biel, 454)

(Erbe, Me sont (Erje abgefjen. Tr. RZUMPLARZ, a, górnik rzumpie uprzątający, ber Knappe, ber bte uttnü^e (Erbe imb Steine u>egfd;afft. Tr.

RZUT, u, m., rzucenie, rzucanie; baS SBerfett, ber Surf; Boh. wzwrh; Carn. et Vind. luzhaj ; Croat. hit*, hitacz, (cf. chwyt) ; Hung. hajtâs; Ross. ôpocoin,, Meianie, iiiBbi-pOKï. Siła rzutu , vis projectilis, siła wystrzału ; n. p. kuli armatniej. Śniad. Jeog. 28. Wody pod rzutem kotwy pieniąc się tryskają. Przyb. Luz. 14. Miota nieprzyjaciel oszczep; im straszniejszy był ten rzut, tym więcej bogom dziękuje za swoje ocalenie. Staś. Num. 1, 150. Na rzut bowiem kamienia ledwie sięgnie oko, Tak się tuman rozciąga z pod ieh nóg szeroko. Dmoch. II. 68. Postrzegł to przez rzut oka chyży. Przyb. Mdl. 45, Tej tkliwej czułości nie umie pojmować, tych rzutów do siebie, tego rozrzewnienia. Nieme. P. P. 60. RZUTKI, a, ie , zwinny, zwrotny, rześki; fünf, flttrtfg. Chłopiec żywy, rzutki, zna świat. Teat. 19. b, 49. RZUTNIA, i, z., trajectoria, linia miejsca, która rzucone wzgóre ciało spadając przebiega. Hub. Mech. 52. et 54. Me Surfltnte. RZUTNY, a, e, RZUTNIE adoerb., rzucający, tserfeub , fymtmfdjleitbernb, (cf. rzuealny) ; Boh. hodmo; Boss. ópocoBMH, MeTaTeaLHbiił. Morze falami rzutne. Hor. 2, 37 ; mare ventosum. Petr. Hor. 2, £2 6. O gdyby wdersze moje były rzutniejsze, niżeli wiatry, które poginają trzcinę na brzegach. Karp. 3, 79 ; (plus légers. De Lille.). Wichry poczęły dąć w żagle okrutnie, Czarne wały bić okręt, i nosić go rzutnie. Jabi. Tel. 47. Rzutny koń. Jabi. Buk. G 3 6. Wężów rzutne ogony chrzęst czynią niezmierny. Min. Fars. 16. Niżeli palcem stron potrąci rzutnie, Narwie się motków, i naciska lutnie. Mon. 71, 719. (lekko, szybko, skoczno).

RZYĆ, i, i, ; Boh. fjt, fit, zachule; Slov. rif,

obritnë ljce; Sorab. 1. riez, poszledk, (ob. Pośladek); Sorab. 2. risch-, rijsch, rijtka ; Carn. rit ; Vind. rit, sa-dniza ; Croat. rit, guzicza, zadnyicza, (richcm = wierzgam) ; ( Bosn. zrr.içaliça » enema, cf. Turc, ard posterior pars) ; kuper, zadek; bcrStetê, ber ^untere. Kozieł rzyć przycisnął do ściany. J. Kchan. Fr. 77. Dosyć sarnie ogona po rzyć. Rys. Ad. 10. Pot. Pocz. 698. Myśl w niebie, a rzyć w popiele. Rys. Ad. 40. Wszystko się wszystkim podoba do siebie, Ano rzyć w piasku, choć lata myśl w niebie. Rej. Zw. 219. Chceszli sławnym być Daj niecnocie w rzyć. Rej. Zm. 237 6. rzuć ją o ziemię. {Vind. Jidi pefizi v’ rit * idź do kaduka !). Nie drzewiej pies popłynie , aż mu się wody w rzyć nalinie. Rys. Ad. 43. (z musu cnota). Slov. Pekni, gako rit na opak, ab-surdus.

Poehodz. rzyiny,-posorzyt, pólrzyć, pólrzylek.

RZYGAĆ, ob. Rzygnąć. RZYGACZ, a, m, co rzyga; Vind. regavez; Rag. rigalaz uzrigalaz, ber Dîülpfer. RZYGACZKA, i , z., ructatrix. Macz. jRÙlpferimt ; Vind. ? rigavka , rigavi-za ; Rag. uzrigaliza. — (RZYGADLO, ob. Zygadło).— RZY-GNAĆ med. jedntl., Rzygać contin., {Boh. rihati, (cf. rj-ti, figi rancare), kuckati, krkati, krkâm ; {Carn. rigam ructare, 2. rudire)'. Vind. rigati, srigavati, kouzuvat, sa-zukuvat, koflati, fe tergati, zhresdati; Croat. rigàm,

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V*

(cf. resim , erchim ringor) ; Rag. rigati, uzrignuti, od-righnuti, izrigati, (cf. rêxati fréméré, revatti, rudire) ; Bosn. rigati, uzrighivati ; Ross. pbirHjib, pbirarb, pBCTb, pBaTb, BupBaTb (cf. rwać), purneica , pbiraerca; Eccl. pwraio, BHpbiraio, n3pbiraio; Graec. evgèvyœ ; Lat. ructo, eructo) ; głośno żołądka odbijanie mieć, rnlpfen, ftety inor* gen. Gdy objadłszy się czosnku abo rzodkwi na człowieka rzygnie , tedy prawie aż go zaraża onym sprośnym dechem. Sak. Probl. 49. Nie godzi się, sposobem niektórych ludzi, za trzecim słowem rzygać. Ezaz. Ob. d, a. Rzodkiew' czyni smrodlwe rzyganie. Cresc. 241 , Sorab. 1. pżeszćdwano, zowtka horę storkano : Bosn. odrighnu-tuje, riganje; Vind. riga, kouzanje ; Rag. rigottina ; Ross. pbiranie, puroia; Eccl. pbirame ; Graec. sçévyfioç; Lat. ructus; Turc, arugh. Rzygnienie i wjatrów przez usta odchodzenie; ructus ct flatus. Comp. Med. 197. Na kwaśne rzyganie lekarstwo. Śleszk. Ped. 141. Siena. 372. — §. Rzygnąć, zrzucić z żołądka , wornitować; bredjen, fpetp en. Jedli wiele, a napełniwszy się, zaraz jednym rzy-gnieniem, nic w żołądku nie mieli. Sk. Dz. 1148. — Fig. Etna rzygająca kamienic. Pot. Arg. 284. Rozpadliny gruntu rzygaią wysoko płomieńmi. Przyb. Ab. 159. Urągając się z niego naśmiewali , Bluźnierstwa z gęby rzygając przeklętej. Odym. Stu. 2, / i, (cf. bluć). Scer-bat z dziesięciu tysięcy rzygnął duszą. Stryjk. Gon. X 3, wyzionął duszę, zginął. RZYGL1WY, a, e, — ie adv., ructuosus. Cn. Th. 973. Cn. Syn. 780. nilpfenb; Sorab. 1. pzeszédwaté; Rag. uzrigkni. RZYGULEC, lea, m., rzygacz , ein 30'tlpfer. Wszystkim rzygulcom, łakomskim, darmotrawskim, wytrzęsikuflom, łapisztukom. Dzwon. Siat. A 2. Bies. roz. B 3.

Roma, stolica państwa papieskiego. Dykc. Geogr. 568, Me ©tabt 9îom ; Boh. Rim; Slov. Rim ; Sorab. 1. Rom; Sorab. 2. Romy; Carn. Rim ; Vind. ,Rim , Rimsku mestu ; Croat. Rim ; Hung. Roma ; Bosn. Rim; Slav. Rim; Rag. Rijm ; Boss. Phmb. W Rzymie być, a papieża nie widzieć. Cn. Ad. 1262. Gdzie papież, tam Rzym. Sk. Dz. 518. I w Rzymie świat; i w Rzymie ludzie. Cn. Ad. 284. i w kapicy wełna, and) unter ben ^eiligen ftnbet tnau Tabel Kto w Polszczę albo w Rusi głupi, Ten w Rzymie sobie rozumu nie kupi. Fund. 81, (cf. w Paryżu). Nie ‘zaraz Rzymu zbudowano. Glicz. Wy ch. J 8, (cf. Kraków). Język i do Rzymu doprowadzi ; Ross. H3bib"L h ao Hiena aobgacts, Czas uczy, że gdzie cnoty zbrodnie przeważają Kraj rośnie, a gdzie zbrodnie, i Rzymy padaja. Zab. 10, 242. (i największe państwa). Siedmiopagórkewy Rzym. Iichow. 344. RZYMIANIN, ‘RZYMCZYK, a, m. / z Rzymu rodowity, ber jftihner; Boh. Rjman; Slov. Riman; Sorab. 2. Romaf; Carrn. Rimlar ; Vind. Rimlar, Rimlan, Remlan ; Croat. Rimlyan ; Hung. Rómaj ember, Rómaiar; Rag. Rimglja-nin; Bosn. Rimglianin; Slav. Rimljanin; Ross. Phmm-hhh'E. Rzym widział w osobie Brutusa ostatniego Rzymianina. Zab. 7, 24. Dumny Rzymczyk. Zab. 3. Bardz. Luk. 186. et 2, 56. — §. Katolików Aryanie zwali Rzymia-

26

z Rzymu rodowita ,

202

,R Z Y M I A N K A - RZYMSKI.

RŻYSKO-RZYTNY.

nami, papistami, papieżnikami. Sk. Dz. 443. Trudności bywają w pożyciu małżeńskim Rzymianina z Ruską, Ruski z Rzymianinem. Sak. Kal. E 1 b. t. j. katolika z Greczynką. RZYM1ANKA , i, i. bte 9îômertnn ; Slov. Rimanka; Slav. Rimljânka ; Croał. Rimlyanka; Boss. PmnaiiKa. Obrano sto białych głów ze wszystkich Rzymianek. Warg. Wal. 310. RZYMSKI, a, ie , od Rzymu, Sftomtfd) ; Boh. Rirnsky ; Slov. Rimski ; Carn. Rimskc ; Vind. Rimski, Rimlarski; Rag. Rijmski ; Slav. Rimski; Croat. Rimszki, Rimzki ; Hung. Római; Ross. Phmckm. Mietka Rzymska abo Włoska. Cresc. 255. Poczet Rzymski, ob. Poczet. Wszystko wycierpieć po Rzymsku gotowi. Chrośc. Luk. 295, jak Rzymianie. (Eccl. pHMCTByro, Graec. (jwyctilfeo, Romanas parles foveo). Imperium Rzymsko-Nicmieckie. Chmiel. 1, 493. 9tönufd)‘2)eutfdjl.

RŻYSKO ', a* n., od rży; żytnisko, pole na którym żyta, bflê 5RoggenfeIb ; ( cf. Bosn. rrit, rat, art, rt * cuspis). Ściernie na rżyska i pszeniczysku podorać. Zaw. Gosp. — §. Pole zżęte, koniuczki słomy po żęciu na polu w ziemi pozostałe, ściernisko ; (Boh. strnjsko, strniśtć ; Yind. sternifhe ; Sorab. 2. rschischcżo, dschischcżo, żischcżo; Ross. »HUBO, cf. żniwo) ; bte Stoppeln, baä Stoppelfelb. Wiele pomaga roli, gdy się rżyska do gnojenia w jej dostaną wnętrzności. Kluk. Rośl. 3, 156. Rżyska są znaczną pomocą do paszy bydła. Haur. Sk. 57. Żąć się powinno czysto, równe i nizkie czyniąc rżysko. Kluk. Rośl. 3, 216. Haur. Sk. 9.

RZYTNY, a, e; Boh. ritni ; od rzyci, zadkowy; Stetô * , Elfter *, ^intern * . Wrzód wychodny, który z gruba rzy-tnym zowią. Śleszk. Ped. 203, (ob. Fik, figa).

s.

ex) ; ściec ;

interjectio appellandi canes: (cf. sam! adverbium); te! te! fomntfier, (wenn man einen £wnb ruft), (oppos. zasię!)

Sa tu piesku, sa! Boh. Kom. 5, 113, (cf. szaszek). — Wrzeszczy myśliwskim głosem, czyniąc brzmienie żwawe : Sa sa! ma wierna trzodo! dalej me brytany! Toł. Saut. 107. — §. Na woły, miasto k sobie, na lewą rękę, wołają sa sa! Haur. Sk. 50. — Prov. Jedno sa sa, a drugie do łasa; disparibus bobus, non bene trahitur    "

currus. Rys. Ad. 49. Żegl. Ad. 99. Zabi. Zab. 66. Teat.

S, litera siedemnasta alfabetu Łacińskiego. Kras. Zb. 2, 462.

1. Rodługowate f wtenczas powinnoby się pisać, kiedy się dwa ss schodzą, n. p. Rofsya; z początku i w śrzadku stówa, które chcąc pisać można; ale na końcu stówa, lepiej się pisze s nii f. Dudz. 7. S troje, Łacińskie , n. p. Samson , co wymawiamy jak Niemieckie p, (Niemcy zaś s wymawiają, jak my z); drugie ś z kreską, n. p. oś; trzecie: sz. Gdzie po sz następuje cz,

Jan Kochanowski woli pisać scz niź szcz , n. p. sczo-dry. Januszowski miasto sz woli pisać ś abo sz ; Górnicki ss ; Orzechowski przektada Niemieckie sch, i pisze: proschę, wascha > proszę, wasza. Nowy Ch. — Wiele jest stów poczynających się od sz, (ob. Sz), które zwyczajnie piszą przez ś, n. p. śklanka, śkto, ślub, śnieg, śle. Dudz. 15. W stoioach wyjętych z Niemieckiego , lepiej sądzę zachować sz, odpowiadające Niemieckiemu fd): n. p. szlachta, sznicerz. — 2. Ś termi-natio seeundae personae Singularis praesentis Verbi być, et praeteriti omnium Verborum, saepenumero avulsa, adjungilur nominibus et adverbiis : n. p. Do-bryś jest: vel omisso jest: dobryś, dobryeś■-dobry jesteś. — Tyś to spraiuit * ty to sprawiłeś. Dziecko małe, ty wiesz, gdzie-ś jest, coś jest. Karp. 7, 64. (gdzie jesteś, co jesteś). In Plurali; -ście, n. p. Wyście tam byli * wy tam byliście. Myśmy to kazaliśmy to kazaliśmy, my to kazali. — §. Terminatio secundae personae Singularis praesentis omnium verborum exit in SA ! sz, (excepto jesteś) : n. p. Czytasz, lubisz, słyszysz, umiesz-, cf. Lat. amas, legis, audis, doces.— 3.— Ś cncliticum incertiludinis: n. p. Jakieś wzruszenia, jakieś poniewolne czucie ostrzegało , ze tobie życie wi-nienem. Staś. Num. 2, 131. Praecedente consonante, adjungitur , -siś: e. gr. : Obadwaj czymsiś zmiękczeni, wpadli w myśli smutne. Staś. Num. 2, 97, (cf. enclit. affirmationis — i, e. gr. jakoś, jakoż, qn. v., cf. sz *

z interrogationis). — 4. Pracpositio Latinorum cum in nostra lingua unica litera s cxprimitur , et non z; ut quidam scribunt; z enim est ex. Mącz. — Observant hoc discrimen veteres, n. p. Bać sienie będę, boś ty jest se mną. Biał. 237. Inde sejm * *svem a verbo zjąć, zejmować, quod scribendum esset sjąć, sejmować. Invenitur hoc discrimen apud Bohemos etc. n. p. s octem git; et z wozu padnaut; Vind. ( mano, ftabo, f niem ■ ze mną, z tobą, z nim. Apud Rus-sos cum ci, ex H3Ï — 5. S compositis quibusdam praeponitur, loco z, ex usu pronuntiationis et scri-bentium, praesertim antę c, k, p, t; n. p. schodzić, skończyć, spaść, stęsknić; in quibus et nos indulgebi-mus cosuetudini, quia aliter nonnunquam idem vcr-bum distrahendum esset duobus variis scribendi mollis; e. gr. Schodzić się z kim (ubi praepositio s * cum), et zchodzić z góry, ( ubi praepositio Slov. stekati, społu tćcy confluere; zciec; Slov. zté-kati, dołutecy defluere. — 6. Simliter z Cum Accu-sativo , n. p. Jest mi *z to siły, ma *z tysiąc złotych , deberet scribi s, ut Bohemicum s co, sec; sed vide praepositionem Z. — 7. Abbreviate ś* święty; ś. p. » świętej pamięci.

S A.

S Ą - S A D.

SĄD.

203

szad; Garn. sad, sadje, sadjovina « owoc, owoce, frukta , sadnishe * owocarnia ; Vind. fad, ladje » owoc, owoce; fa-dovitnost, fadlivost * urodzajność ; fadoviten, fadliu, faden* urodzajny; fadoviti, fad pernesti * płodzić, rodzić; (Croat. szadovemcza plaittarium, szadonöszen fructifer ; Bag. sad plantatio, pastivum) : Bosn. sâd, mjesto po-saghjeno mladiçami plantarium, mladi vinograd) ; sad, ber Sanmgarten ; Carn. drevje, drevnek, pashgrêd ; Vind. fadouni vert, pungart, vertifhe , ( cf. wirydarz), jabu-ken vert, lekoufhe; Croat. ternficz; Bosn. jabuciscte (ob. Jabłko), voccbgnak, perivoj ; Slav. vochnjak , ( ob. Owoc); Boss. OBomHHua. Ogrody, na same tylko drzewa urodzajne, sadami nazywają się. Kluk. Bośl. 1,59, (ob. Sadzić). Stróż sadu Eccl. ca^oxpaHiiTC^b,

29, 26. (niesworność). Trudno ma wóz dobrze iść, kiedy jeden stary wól ciągnie dobrze sa sa , a drugi miody do łasa; potrzeba sworności. Gil. Post. 127.

SA , ob. Być.

SABAS, SABAT u, m., n. p. Sabas żydowski. SABASZ, ob. Sobota.

SABAUDYA , yi, i. ; Bosn. Savoia ; Slav. Safojska ; księstwo między Francyą i Wiochami. Dykc. Geogr. 3, 3.

©ßöopeit. SABAUDZKI, a, ie, ©auotfd), uort ©atwpen.

Księstwo Sabaudzkie. Wyrw. Geogr. 243. SABAUDCZYK, a, w., ein ©awrçarbe ; Slav. Safojac.

*SABELEK, lka, m., kurzyka, kokorzyka , miody kurek, pullaster. Mącz. ein junges £>flfjnd?ett.

SABINA, y, z., SAB1NKA, i, z., zdrbn., imię kobiece, ettt

szud, richta ; Sorab. 1. fud; Carn. sódba , richta ; Vind. lodba, fojenjo, prauda (ob. Prawda), sposnajnje, ( cf. poznać, rozpoznać); Croat. szud; Bag. sud, sùdba, sudbina ; Slav. sód; Bosn. sud, pravda; Boss. cy4j&; cf. Siles. Baubengeridjt, cf. ©enb , Cd. 3?ut; Goth. saun; Kero suana, cf. Germ, füllten; tf. Hebr. *nD sod, consilium, coetus, T© confideravit) ; sądzenie sprawy, bn^@eric^t, baé 9(icl)ten, bn§ ©ertcl)tfialtett. Na każdym sądzie trzy osoby mają być: powodowa strona, obżałowany i sędzia. Modrz. Baz. 555. Sąd niesłuszny, gdzie sam sędzia instyguje, Cn. Ad. 1020. Sąd bez drugiej strony niedobry, ib. 1019. (pierwej obu stron wysłuchaj , toż dekret rozsądnie wydaj). Sąd skwapliwy, rzadko sprawiedliwy. Cn. Ad. 1021.— §. Sąd, sprawa, prawo, proces; @erfd)t3* procep, 9(ed)b3ffrett. Sąd o to nic będzie żaden, upominać się swego próżno. Gorn. Sen. 165. Sami Rzymianie niektóre trudne sądy do Areopagu posyłali, radząc się. Sk. Dz. 40. — \. Sąd, wyrok sądowy; Slov. rozsaudek, (cf. rozsądek); Slav. sud, odlucsak ; Vind. fodba, refod, refoja, odfoda, odioka, fod, baS 9Mjh3crfcmttnij3, Ur* IBcil, ber tluêfprudj. (Eccl. upaB40cy4ie, npaBocj4ie, npa-BC411WU cj4T>, sGrace, dixaioxgiala, juris prudentia, ju-stum judicium). Podają teraz sobie ludzie przez ręce sądy na piśmie zacnego Gobba, które sądy równają sie mądrości Salomonowej. Gorn. Wl J Ab. Mądrość przedwieczna chce , abyśmy nie pogardzali wzajemnym o sobie sądem. Zabi Boz. 140. (zdaniem, mniemaniem, opinią , cf. imię). — §. Sąd, miejsce sądowe, Vind. fo-dna hisha, fodnifhe; Slov. sudnica ; Boss. npnh‘a3^ ; czas sądzenia, obecność sędziów; bßö ©erictyC bte ©e* riefyte, ber ©ertdjtśort, bte ©cri^t^ett, ©erfdjtöpflegc, ©e= ricfltëfialktng. Niechaj po trzy sądy przyjdzie do sędziego i ławników u sądu,-i niechaj się skarży. Chełm. Pr. 167. Sądy zapowiedzieć, obwołać. Cn. Th. 974.1] Sądy zawiesić ib. 975, (cf. sądy zawiązane, cf. kadencja, roki). — §. Sąd, urząd sądowy; baś ©ertdft, bte ©endjtöbar* feit. Karanym za to będziesz w swoim sądzie. Teat. 46, 43. Niższy sąd ; Vind. podfodba , ob. Podsędek. Wyższy sąd, ob. Apelacya. — 2) Transi. Sąd ostateczny sąd pański, sąd boży ostatni. Karnk. Kat. 58. baó jung* fte ©erkijt. Jak świat światem , aż do sądu pańskiego, jeden drugiego oszukiwać będzie. Teat. 15: c, 16. Sąd

SBei&entflttte.— §, Sabinka, z dawnej Sabinii, eine ©ßbtnertnn. 1. SAD, u, m. ; Boh. saud ; Slov. sud, suditelna ; Sorab. 2 - SABINA, SAWINA, SZAWINA, y, z., choinka klasztorna , jałowiec szawina, juniperus sabina, rośnie krzakowa -to u nas w ogrodach. Kluk. Dykc. 2, 67. ba* ©äbenbßltm,

Sorab. 1. żandaw; Boss. apTbimi., K03amdi1 MOHOKeBeab-HiiK’b. Zakonnicy pospolicie szawinę sadzą w swoich wi-rydarzach. Cresc. 459. Sabina niepłodna, nietota, cu-pressus Cretica. Cn. Th. 973. ber ttńlbe ©flbelkum.

'SAGY * ssący, ob. Ssać.

SĄCZEK, czka, m.\ Boh. saućek ; Boss .cynoKb, cynennKB ; dem. Nom. sek; mała sękowatość w gałązkach, w ździe-blach ; ein Heiner Knorren, knoten , Sînütlein, Sînôtdjen, jOtörrdjeu. Sączki na- drzewie. Cresc. 663. Rozszczepić rószczkę od dołu do kolanka albo sączka. Syr. Bej. Zboża niektóre mają sączki gęste, jak pszenica, jęczmień i t. d. Cresc. 51. — §. Sączek u wędy, ząb. Cresc. 648. ber ©tadjel, Jpafen ober an ber gifdptagel. — [Transi.

Sączek, pniak z zęba, ob. Łączek 2j.

SĄCZYĆ cz. niedok., kapiąc z siebie wydawać, kroplami wypuszczać ; Germ. ftefertt. ftefernb oott fidj geben, trop* fein, in tropfen fließen mnd;en; (cf. Bag. suzitti lacrima-re, suza*Iza, Croat. szuczek lacrimosus, szuzechi lippus, szùza*lza; cf. Lat. succus , cf. sok, suczysty). Wszystkie drzewa wydające owoc pestkowy, zwykły sączyć gumę. Fors. 4. W świetne jutrzenka odziana szkarłaty Sączy Izy srebrne na spragnione kwiaty. Zab. 1, 206.

Nar. SĄCZYĆ się rec., kapać, Ijerab ftcfern sträufeln.

Z białej się brzozy smaczny otok sączy. Zab. 8 , 505.

Beczka, póki w niej nic niemasz, póły nie znać, by gdzie ciec miało, a skoro ją naleją, ali się wnet z kilku stron sączy. G om. Dw. 560. W nawie, przez którą się sączy, jednej abo drugiej szczelinie zabieżeć nietrudno.

Pilch. Sen. list. 243. Nie kroplami tu się sączy, ale płynie nieprzerwanie i nierozdzielnie. Pilch. Sen. list.

270. Mała tam utrata, gdzie się tylko sączy. ib. 2. 145.

Nie chcę ja ani tego, aby się mowa powoli, jakoby kroplami sączyła , ani też aby pędem leciała, ib. 503 , cf. cedzić słowa. “SACZYPIWOSZ, a, w, Pot. Jow. 72,

SACZYKWATERKA , ‘i, m„ Mon. 75, 591, wydmikufel, wytrzęsikufel, ein 53ruber ©aufauśb

Pochodź, osaczyć, wysączyć, zsączyć, nasączyć.

SAD, u, m.; (Boh. sad ; Boss. ca^, ca4HKb, ca/mme; (Eccl. ca[hortus 2], roślina ; ca^OBie ogrodowiny ; Sorab. 2.

204

SAD - SADEK.

SADLICZKA- SADNO.

cocyAO-

xpaiiHTe.ibHnita szelbiąg ; Eccl. coc-yAoxpanimime, cocy-AOAtiiaTejiL , cocyAOxyAOJKuiiKï vascularius.

SADEK, dku , m„ SADECZEK,

pański, a srogość jego, najpierwéj się pocznie od ko- SADLICZKA, i, z. ; Ross. HKomaa ; ziele ścioła jego. Rej. Pst. X x 4. Sądy boskie, sądy wie-    dła, któremu podobne pozorem i dotknieniem, alysson.

kuiste , opatrzność, przejźrzenie, los, Lałinorum fatum;    Syr. 57. ©djmerttturs ; ( cf. Ross. cajbHOH KopeHb żywo-

Ross.    cyAhóa, cyAbómm, bie ©ericfyte ©otteS, baś    Słerjjdn*    kost pospolity). SADŁO,    a,    n.\ Boh. sadło,    tuk, (cf.

glttp,    bie ©(tytcflttig, Sorfe^ltlig. Tak sądy boskie    chciały,    tucz); Slov. sadło; Sorab.    i.    sadwo; Sorab. 2.    szadlo ;

zwykli ludzie mówić, kiedy nie wiedzą przyczyny, dla    Carn. salu, sallu; VinJ. fału, mast ( cf. maść), toustina,

której się co stało. Otw. Ow. 109. Dziwne sądy boże,    toustnina, (cf. tłuszcz); Croat. salov, szàlo; Bal. szaló ;

że za    złych cesarzów takich plag nie było, jak    za Ty-    Bosn. et Rag. sallo; Ross.    cmo , ca.imo » łój,    ca.iim>

tusa.    Sk. Dz. 61. Sądy wiekuiste, fatum. Gorn.    Wi. B.    łoić; 1) sadło, bet ©cfynteet;    tłuslość z wnętrzności wie-

Gorn. Sen. 284. — §. Sąd czynić z sobą * sprawować    prza zebrana, i w siatkę, czepek, w podobieństwo Dosie przed sobą, mit fttfj felbft rcdjtcn. Codzień czynię sa-    lenderskiego sera zwinięta, zowie się sadłem. Kluk. Zw.

ma z sobą Sąd własny boże przed tobą. Groch. W. 394.    1, 290. et 34. Sadło wieprzowe dobre jest, świeżo

Nie nasza rzecz w boskich sprawach o was sądy czynić.    przetopione do potraw, jarzyn, do kiszek. Wici. Kuch.

Sk. Dz. 1158. — §. Philos. Sąd, wyrok, eilt Urtfjetl.    427.

Cała ta myśl: słońce jest świetne; nazywa się sądem, póki jest u mnie wewnątrz. Kpcz. Gr. 3, 41, (cf. zdanie).

Pochodź, sub Yerbo sądzić.

2. SAD, G. sędu, m., 'SĄDEK, dka, m., dem.', Boh. sud, saudek , saudćek, (osudj, osudjćko , nadoba » naczynie . posudniho platiti od fasy płacić); Slov. sud, sudek : Sorab. 1. fud, szud , fudowo, fudk, fudowcżko; Sorab. 2. szudk, sżudaschk; Bosn. sud od mleka, vode, sudicch ;

Yind. pofsodva, polsoda, pofoda, fodje ; Carn. sod, sôdz, posodâ ; Croat. szùd, szudicch , poszuda , poszu-dicza ; [Rag. sud , sudich , sńdicich , sûdak , sudacjaz ;

Slav. sud, sudich, posuda ; Ross. cyĄrb, cyAHO, nocy 4a,

na kształt sadła , fd)meericf)t ;

nocy Anna , cocyAii, cykora, cyAcmio, cyAOiibiuiKO, cy-AeHtto; ( Eccl. cyAM * isopaGSh, jioaûi okręt: Ross. ob-sol. cyAb , cy^enKO « pojazd , cf. korab'); fasa, naczynie do chowania mokrych rzeczy, eilt $öß. Gdy sąd winny ma być otworzony albo berowany, wino w pośrodku sądu lepsze jest, niż wierzchnie abo spodnie. Cresc. 345. Z młodego brzostu bywają obręcze na drewniane sędy. ib. 458. Jarzyny zachowują w bani albo w sędzię olejowym. Cresc. 170. Grona winne chować w jakieżkol— wiek sody albo laski. ib. 330. Onćj niewieście, która Heliasza nakarmiła, sędów już nie stawało, wt coby olej lać miała. Rej. Post. O o A. Weźcie sobie czystych użytków ziemi w sędy wasze. 1 Peop. Genes. 43, 11. (w naczynia wasze. 3 Leop.). Stało tam sześć kamiennych sędów wodnych. Sekl. Joan. 11. Refundere ccrevi-siam in aliud vas : piwa przelać w inszy sąd. Macz. Przelać w insze sędy. ib. Zebrali drobne ryby do sędów. Budn. Math. 13, 48. (w naczynia. Bill. Gd). 1 Leop. 2 Ezdr. 15, 5, Kazał, aby ten sadek był co rychlej wypróżnionym, a potym winem nowym napełniony. Wys. Kat. 158. Kazał sobie nasypać sadek maki. Budn. Apopht. 22. Wys. Kat. 159. *

Pochodź, sudzina, sudno, sudenny. Garn. sodar ; Yind. fodar, fodovesar » bednarz ; Ross. nocyAHiiicL,

czka, m., dem. No?n. sad, ein fletner Sauntgarłeu ; Boh. sódek ; Ross. cuahice ; (Eccl. caAOKŁ, nepTorpaAeifL hortulus) Możesz nadobnych przechadzek użyć około stawków albo po sadeczkach swoich. Rej. Zw. 164.

rzeczone od sa-

Sadło zajęcze, ob. Skrom. — Psiem sadłem boki mazać. Rej. Zw. 103 b, (ob. -Psi). Nie mieć sadła na psa, bo je zje. Rys. Ad. 42; (Slov. slaninu na psa zwe-rit ; okazya czyni złodzieja). Wie pies, czyje sadło zjadł. Rys. Ad. 70; ( Slov. wi pes, ćige sadło zedol ; czuje się, sumnienie go strofuje). Czuje pies, że zjadł sadło, a bojąc się kija , Choć mu i chlćb pokażesz, z daleka cię mija. Pot. Arg. 184. Opal. Sat. 121. Chodzi między ludźmi, jako pies, podtulając pod się ogon, czując to na się, że komu sadło zjadł. Rej. Zw. 65 b. Panna śmiotanę zlizała, a młodzieniec sadło zjadł. Sak. Rrobl. 51. (oboje nieprawne). Jak w komorze sadła, w nim nauki. Cn. Ad. 295. Jak sadła w raku , tyle w nim statku. Pot. Syl. 454. Ile w szczygle sadła. Opal. Sat. 50. (Slov. O sadło komarowe, de lana capri-na) (Slav. Kto ma sadło, temu snadno; bogatemu snadno). — Głupi jak sadło. Min. Ryt. 3, 202. fjak sak, bitmtn mię ein ®fel). Boh. Kom. A, 125. Teat. 25. c, 43. Pojętny, jak sadło. Boh. Kom. 2, 106. Obaczę jeśli teraz wygrzeczniał, przedtym bowiem wielkie z niego było sadło. Boh. Kom. 1, 500. (osieł, głupiec).— 2) Ziemne sadło-, mumia, ciałę kopalne, tłuste, lekkie, białe, pospolicie na wodzie pływające. Kluk. Kop. 1, 208. (§rb> ped). SADŁ0GRYZ , a , m., mysz ; Graec. 7rrsQvoq]ócyog. Przyb. Babach., (cf. połcioszarp, szynkodrap). SADŁO-WATY, a, e, — o adv.

Sorab. 1. fadwoyité. Trzecia powłoczka ciała naszego jest błona sadłowata. l'erz. Cyr. 1, 16. bie gctt(mut. SA-DŁOWY, a, e, od sadła, ©cfymeer* . (Boss. cajbnbiii łojowy, caJiOToniiMH od topienia sadła , cajoioiinn łojoto-priia, caiOTom; łojotop) ; Boh. sadlnjk sadłowy przekupień).

SADN1C, SEDNIĆ cz. dok., zsadnić , zsednić niedoli., sadna nabawiać, skórę przecierać; nnutb bvücfeit-, nmttb reiben: Nieprzywykłe konia sądni siodło. Pot. Syl. 101. Zsednio-ny osieł stęka. Zab. 15, 177. Kochają prrzyjaciela, jak żołnierz konia, żeby na nim jeździł; taka przyjaźń se-dni grzbiety przyjaciołom. Fredr, Ad. 108.— (‘SĄDN1EN1E, Eraz. Jez. y 2 b, oh. Sumnienie). — SADNISTY, SE-DNISTY, a, e, — o adv. przetartej skóry, ranny, pełen sadna, nuttlb gerieben. SADNO, SEDNO, a, n., Sorab. 1. zetreno, welk; Bosn. sadno ulcus\ Ross. caAHO ; przetarcie skóry na ciele od kulbaki, od obuwia; b(l$ SBuitb* reiben, eine ronnb gertebeitc ©(elle, ber 2Bolf »ont Seiten. Przydawa się koniowi uraz na grzbiecie od siodła, co

SĄDNY - SADOWINA.

SADOWISKO - SADZ.

205

sadnem zowią. Cr esc. 540. Öuetfdjrounbe ant SBteberrüfî be$ fferbeê. Na sadno lekarstwo. Hipp 147. Prov. Ostrożnie tykaj koniowi niezgojone sadno. Zegl. Ad. 209. Ru-szyl go Cn. Ad.

poczuł, er $at ibn empftnbltd) getroffen. Rys. Ad. 60. Papr. Przyk. C 3 b; Slov. nekomu do żiwego sâhat. Są ludzie, gdy go dotkną w sadno w obyczajach jego, w któ—

ein ćtrntlttffer Saumgarten. Gdym od złych wiatrów i od nagłej rudy Ochraniał sadowinę, kozieł mi się obłąkał. Simon. Siei. 54. SADOWiSKO, a, n., zasada, ber ©ruttb, sedno, tknął go w sedno, trafił gdzie boli.    bte ©rttnblage, ber ©runbpfetler. Przegniłe martwemi wo-

61. W sadno. Smotr. Ex, 8. Zabi Fir. 81.    darni domów sadowiska, fundamenta. Nar. Tac. 3, 99.

— §. Aliter: Nowe Sarmatów, odleglejsze od morza sadowiska. Nar. Hst. 2, 525. siedliska, 2Bolmft$e. (Ross. całuje wielki sad).

rych się on kocha, chocia nie o nim rzecz będzie, te- SĄDOWNICTWO, a , n., Ross. cy40np0H3B04CTB0 ; sądo-dy się przecie nadziewa, iż to nań przymówki. Rej. Zw.    wość, władza sądowa, [postępowanie sądowe; baê riefyter*

91. Ale cyt! prawda tyka w sadno. Kcliow. 152. W.    Itd)e Verfahren 4], bte rtdjterltdje ©emalt. Zburzywszy wła-

Post. W. 407. (w oczy kole).    dze konstytucyjne, pod siebie i prawmdaw'stwo i wyko-

SĄDNY, a, e; Boh. saudni; Slov. saudensky, k saudu pri- nawstwo i sądownictwo podgarnęli. Ust. Konst. 2, 161. słusićy ; Sorab. 1. ludny; Yind', fodni, foden, fodnifhki,    SĄDOWNIE adverb., sądowym sposobem, gertcfytltd). Mó-

fodnikou ; Carn. sodne; Rag. suudni, suudgni ; Croat.    wił do niego sądownie. 1 Leop. Jer. 59, 5.

szudni ; Ross. cy^iibiw; Eccl. cy4nre.ieH'Ł, Koxopbtîi cy- SADOWNIK , a, m., SADOWNICZY, ego, Subst.; (Ross. 4HTL ; od sądu, ©ertdjt# . Sądy wasze do sądnego dr.ia    ca40BHHKi>, ca40BmiiK’L ; Boh. sadar ; Carn. drevnekar;

były odłożone. Birk. Zamoj. 50. •— Sądny dzień « osta-    Vind. dreun vertnik, branjovez, fadjar; Croat. dervar;

teczny sąd, ostatni dzień świata; Vind. pofliedni den,    Bosn. jabuejar); sadowy ogrodnik, ber Sauntgartlier, £>bfb

fodnji den , baś jüngfte ©ertcfyt, ber jüngfte Sag. Co tu za    gartner. Sadowniczy wedle natury drzewa , jedne owoce

huk, co za tumult straszny, Jakby sądny dzień przyszedł    ręką swoją zbiera, drugie trzesie , a insze kijem obija,

na mię własny. Jabł. Ez. 101. Bóg żegnaj, na sądnym    Sk. Zyw. 55. Rzadkie, żeby i wewnątrz i po wierzchu

dniu chyba z sobą się obaczymy. Pot. Arg. 750.    cało Sadownikowi na czas jabłko się dostało. Pot. Pocz.

SADOWIĆ cz. dok., usadowić niedok., 1) posądzać kogo,    587. SADOWNICZKA, i, z., bie ©bftgćirtnerinn ; Vind.

einen fti>eit ntarijen, tfm placircn, tfm feffett. Król kazał go-    bragnarza, braniouka; (Croat. szadovenicza plantarium),

ście, którzy się byli zeszli na gody, przeciwko sobie sa-    SADOWNICZY, a,

dowić. 1 Leop. 5 Mach. 5 Gdy przyszło siadać do sto-    Ross. ca40BHHK0B,5, ca40BHHuifi, ca40BHnnecKb1. SADO-

łu, sadowdono każdego wedle rangi. Kras. Pod. 2, 4 50.    WN1CTWO, a, n., chodzenie koło sadów', sadowniczy

U stołu , nim się ceremonia sadowienia skończy, potrą-    kunszt, bie Sauntgdrtueret). Gaz. Warsz. Ross. ca40BHH-

wy ostygną. Mon. 65, 148. Sadowić się, siadać gdzie,    ueciBo, ca40Bt)4CXB0 ; Eccl. ca4<)4iMCTBie, nacan.vteme

fid) fc$en. Zioła te przyłóż na stolec ciepło, abo usadów    pacxetuii imi pa3Be4CHie BHHorpa4a. Sadownictwem się

się na tym, pomogą ku stolcowi przyrodzonemu. Sienn.    bawić, sadownikiem być, Ross. ca40BHiinaxb.

160. usiądź. — §. Sadowić kogo na jakiej ziemi, naja- SĄDOWOSĆ, ści, z., sądownictwo, gcrtd)tltcf;c ©CU^rtlt- Wła-kim gruncie, osadzić; eilten tV0 anftebelll, itm CtrtWtren,    dza komisyi skarbowej co do sądowości. Sejm. Gród. 2,

tpin eilten üffiotjitplöff befitmmett. Sadowić się rec., osiadać,    121. Czach. Pr. 69. SĄDOWY, SĄDOWNY, a, e; Boh.

fid) Itieberlaffen, fid) etabltren. Własność najpierwszych sa-    saudny; Sorub. 1 fudniczki; Vind. foden, fodnizhen; Ross.

dowiła ludzi. Przcstr. 144. Wieś targowa    nie ma b\ć    cy4CBHLiH, npncyxcxBCiiHbiM ; od sądu, od sądzenia, ©e»

blizko drugiej sadowiona , boby to było ze    szkodą dru-    rtd’tü * . W sądowym mieście nieraz to postrzegłem. Mon.

giéj. Szczerb. Sax. 246. Ułożyliśmy sobie sadowić się w 65, 60. (w trybunalskim). Sądowy naczelnik, prezes kraju Marsów. Staś. Num. 2, 128. Nakazał,    aby się tam    Eccl. cyvûeHauaabHUKL. Sądowy kodex Iwana Bazylewi-

* sadowili. Olw. Ow. 496. Radzi się go, aby    się tu podle    cza Ross. cyTieóimiCb. Sądowy wyrok; Vind. odfoja, res-

niego sadowił. Falib. P. — §. Transi. Fusy    się sadowią,    foja, resfod, fodni rcslozhik , fodna narka , (cf. szpruch).

osiadają, opadają; fid; feffen, anf ben 33obcn fallen. Tr.— Sądowe miejsce, sądowy plac, Sorab. 1. fudżencza, fu-2) Sadowić się na czym - zasadzać się,    gruntować się,    dne mëzto;    Vind. fodnu mestu, merlvifhe; Ross. ioohoc

fid) worauf grftnbeu. Cnota na rozumie    się sadowiąca.    mUcto. ‘Stolec sądowy, Garn. sodniza ; Vind. fodnizza,

Petr. Et. 152. My się na tym świecie    tak sadowimy    fodni stoi,    •Jticfyierftubl. Piłat usiadł na stolcu sądowym,

i gruntujemy, jakobyśmy tu wieki przebyć    mieli. W. Post.    Sekl. Joan.    19. Sądowa izba, sądowy dom, Boh. saudni-

W. 15. Niebezpieczno sadowić się na jego nauce. Podw.    ce; Ross. cy4iime, cy4U4iiuj.e, cy4ciicKaa pacnpaBa, na-

Syon. M 4. — §. Sadowić się na co * usadzać się, ko-    Jiaia. Sesya sądowa Ross npncy4CTBie. Unkoszta sądo-

niecznie nalegać, nacierać, ftetf itnb feft tnorauf befielen.    we; Ross. npOTOp’L, npOTopii, ob. Przesądy, peresudy.

. On się sadowi widzieć się z nim; czego tak chciwie    — Medic. Sądowe dni choroby, krytyczne dni. Krup. 5,

żąda, bóg mu sprawia. Leszcz. H. T. 207. — 5) "Sadowić co na harc, narażać, ważyć; cttuaś bran feffeit, SADOWY, a, e, od sadu; Boh. sadowy; Ross. ca40BbiH, aufê ©piel fefccu, bran wagen. Upominał króla, aby boga ben Saumgarten betreffend (Croat. szadöven, szadovit frunie pokusił, mało .ludu przeciwko nieprzyjacielowi wiel- cluosus).

kiemu na harc sadowiąc. Orzech. Tarn. 62. SAD0W1NA, SADYBA, ob. Sadziba. SADZ, u, et a, y, i., [z rusk. sadowyna « owoc, $rud)t 2]; biedny sad, haltyr; Sorab. 1. rébnik, wobwarnuwancza , haldar; Carn.

e, od sadownika, Saumgärtner » :

454.

m. ;

Boh. sadka,

206

SADŹ - SADZE L.

SADZIBA - SADZIĆ.

ocaźKecTBOBanfc,

ziemi

Vind. fadit, sa-

Graec. éÇsiv, eÇeiv ; Mehr.

winien

pôltar; Croat. poltar; Ross. ca40Ki>, ca4oqeKî, npopte; miejsce, naczynie, w którym się chowają różne rzeczy żyjące, ryby, ptaki etc. WM. , eilt Raiter, WO man U* heitbtge    fltneut fe|t. Sadz rybny, sadzawica ruchoma;

ettt $tfcl$fllter, $tfd)faften. Sadze na utrzymywanie ryb żywych na każdą potrzebę, są skrzynie drewniane, wodą napełnione. Kluk. Zw. 5, 276. Po ułowionych rybach mało, gdy rządnego sadzu nie będzie. Hipp. 33. Sadz na ptastwo, kojec, ptasznik, kurnik, ein SMftg. Kociec abo sadz kaczy. Macz. Sadz, albo kociec, gdzie kury sadzają. Kosz. Lor. 70. Krogulczęta chować potrzeba w sadzu, oplecionym gietkiemi chabinami. Haur. Sk. 270. — Sadz świni * karmnik, chlew. Cn. Th. 973. eilt ©djtneb neftflll. SADŹ » śrzon, oh. Szadź. ‘SADZA, ob. Sadze. SADZAĆ, ob. Sadzić. SADZAWICA, y, z., sadz ruchomy na ryby. Cn. Th. 975, Ross. camuKa, eilt fttfdjfjälter, SffôfAfÏMl, .Seÿaïter. Haur. Sk. 137. SADZAWKA, i, z. ; Boh. rybnik ; Vind. ribnjak, ribnik ; Sorab. 1. rebnik; Croat. ribnyàk; Slav. ribàrnica ; Ross. KyneaE, C3epo, npy4T>, 03401^; 1) ber ©a|tetdj, 33efefctetcb, ©tauber, £ab ter. Sadzawki daleko mniejsze są od stawu ; w stawach ryby się chowają dla mnożenia ; w sadzawkach zaś dla prędkiego ułowienia do zażycia. Kluk. Zw. 3, 189. et 274. Haur. Sk. 144. Sadzawki zowią się rowy szersze nad cztery sążnie, ale nie tak długie jak kanały, wypełnione wodą przychodzącą i odchodzącą. Świtk. Bad. 379. — Transi. fig. Sadzawkę uczynić w izbie, kurni aquam fundere. Cn. Th. 464. — 2‘) Sadzawka, kłoda, ciemnica , więzienie. Sax. Rej. du ©efrutgmß. SADZAWKO WY, a, e, od sadzawki, ©efctetd) *. SADZAWNIK, a,

m. ; Boh. sadecky; dozorca sadzawek, ber ïetrfjauffeljer, Stfcjjtnetfłer. Cn. Th. 975. SADZCA, y, m., założyciel, ber ©rttnber, ©ttftcr, Anleger. Antenor sadzca Padwy. Ossol. Sen. 9. Tros pierwszy sadzca Troi. Olw. Wirg. 421. SADZE plur. ; (nam sadza Singular, inusitatum) ; Boli. et Slov. saze; Sorab. 1. żale, szafy; Sorab. 2. zafe, kopsch, (ob. Kopeć); Carn. saje; Vind. faje, faja, fajovina, fai-niza, zhernota v’ dimniki, shufhou faje (cf. żużel), (fa— dje « młoto); Croat. szàja ; Rag. cjagbja ; Slav. csagje ; Bosn. saghje, cjaghje; Ross. caæa, (cf.    ‘czad,

swąd) ; Eccl. conyxa, canta; proch czarny z dymu w kominach. Włod. ber 5Ru$, .ttenrup. Każdy dym robi sadze. Kraj. Pod. 38. Cząstki spalonych ciał, jedne się po ścianach wieszają, i robią sadze, a drugie rozlatują się po proszkokrągu. Torz. 117. Sadzami pobrukać, pokop-cić Vind. obfajati, pofajati. Sadzami pobrukany Eccl.

sauepHeHt, saiwapairE canteio. Pełen sadz, sadzisty, Carn. sajast ; Bosn. cjaghjav; Rag. cjad-jav, ejadgliv; Croat. szajav. SADZĘ, ob. Sadzić. — (SADZĘ, ob. Sądzić). — ŚADZEL, a, m., rana, guz, wrzód, generale jiomen ; SButtbe, Seule, ©djnrôre, ©efdmntr. Sa-dzele są wrzody tak czcze, jako i drzeniste. Sienn. Bej. Fistuły abo sadzele dziurkowate. Urzed. 291. Cyrulik leczy wrzody, rany, sadzele, a to za radą doktorską. Petr. Pol. 414. Tym lekarstwem mają być wszelkie takowe zwierzchne sadzele léczone. Śleszk. Ped. 206. Gdyby był na skórze jego sadzel trądu .... Budn. Levit. 13, 2. W.

Levit. 13, 34. Leżał żebrak u wrót bogacza, po ciele którego całym sine osuły sadzele. Min. Ryt. 3, 281.— Transi, fig. Czas najlepiej leczy ogniste na sercu sadzele. Pot. Arg. 747. Pot. Syl. 169. Ach jak ciężkie miłości sadzele, nie może ich żadne zlćczyć ziele. Chrośc. Ow. 67. rany miłości, SÖUttben ber Siebe. SADZIBA, SADYBA, y, z., [siedziba 2], siedlisko; 2Bi)[>ltftj$, SBojmuitg, ©tjp. (Boh. sadba płonki). Wypłoszona część Jazygów w Chełmskiej, szukała sobie u dolnego Buga bezpieczniejszej sadziby. Nar. Hst. 4, 86. Kalisz miał być niejako stolicą tej części sadyby Germanów. Czack. Pr. i,

6. N. Pam. 6, 299. ^SADZIĆ, -ił, - i cz. niedok., Sadzać contin. ; Boh. saditi, sazeti ; Sorab. 2. szajżisch ; Sorab. 1. szadżież, fadzarn; Carn. sadim; fajat, safaditi, vfaditi; Croat. szaditi, szadim, zepiti, (ob. bzezepić) ; Rag. sâditi, usaditi, posaditi, nasaditi ; Bosn. saditi, usaditi; Ross. ca4HTb, caaty, cantart, caataio, no-oa4HTL ; Eccl. ca?K4y ; posadzić kogo, sadowić go, przykładać się do tego żeby siedział; einen ftf$eu macljen, einen plactren, einen rcofun feiert, (alt Słieberb. fateu; Angl. set; Isl. seta; Svec. saetia, saetta; Anglos. sattan ; Coth. satian ; Kero sezzan;

T\W collocare, r\'2 posuit ; cf. Germ. ©aj$, cf. ftijett * siedzieć). — Na ojcowskiej ją stolicy sadzają. P. Kchan. Orl. 1, 255. Znaj dobrze, kogo chcesz wysoko sadzić. Zab. 14, 102. Nar. U nas te merchy najwyżej sadzają, A tę, co nie ma złota, do kąta wepchają. Papr. Kol. C 2. Pozłocistego, by też nie umiał i kozie ogona *za-więzać, alić go na urzędy sadzają. Rej. Zw. 70 b. Sadzenie Vind. salaja, faditje. — §. Sadzić, wsadzić, eilt* fejjcit. Szaweł sadzał do więzienia i bijał wiernych. W. Act. 22, 19. Żydzi biczowali, sadzali, wyganiali apostołów. Bial. Post. 240. cittfc^ett, gefangen fefcen. Urząd po-dobrze opatrzyć komorę, gdzie sadzają. Sax. Art.

31. Sadzan żaden szlachcic być nie ma, jedno prawem przekonany. Herb. Stat. 241. Trzeba, żeby kostyry urzędnik publiczny imał i sadzał. Modrz. Baz. 140. Żaden dla długów nie ma być sadzan , ale dóbr swych wierzycielowi ma odstąpić, a nie iżby miał do ciemnicy być wrzucon. Szczerb. Sax. 87. Dłużnik bywa sadzan, że nie chce się obwiązać, jako chce wierzycielowi płacić, by się jedno zapomógł. Szczerb. Sax. 87. Iż kmiotek wołku nie może naleźć, a już go też bić, albo mordować, albo sadzać za to? Rej. Zw. 80 b. — g. Oeconom. Kurę sadzić na gnieździe, bte §eune auf bte (Et)er fefcen. Czasem do sadzenia kur najprzyzwoitszym jest wiosna. Kluk. Zw. 2, 104. W maju kury i gęsi sadzić, odsądzać cielęta, a pod owieczki stare podsadzać jagnięta. Jez. Ek. F i.

—    §. Sadzić gniazdo, pośeielać gniazdo, budować gniazdo , baS 9?eft tnubaueu. Orłowie tam gniazda sadzą. Tr.

—    Similiter: Miasto Jerozolimskie bóg znowu sadzi, A wygnance do własnych domów prowadzi. J. Kchan. Ps.

210. sadowi, osadza, zakłada; aulegcn, grihtbett.— Con-quinar. Sadzone jajca, gefegte 69er. — Horlulan. Sadzić płonki, kapustę, flancować; Panjen fe£eit, ftecfen, pfjan* jen. Noe począwszy sprawować ziemię, sadził winnicę. Dambr. 115. Flancowanie czyli sadzenie ziół do ziemi

SADZIĆ.

SADZIĆ - SADZICIE L.

207

bez korzenia, rozszczepiwszy rószczkę od dołu do ko-    dać, osiadły, posieść, posiadać, przysiadać, przysieść,

lanka. Syr. Rej., Ross. ca^na, npnca4Ka, (Boh. sadba    rozsieść, sąsiad, sąsiedztwo, wsiadać, wsieść, wysiadać,

pionki). Nowo sadzony Eccl. HOBonaca?K4eHHM, Graec.    wysieść, zsiadać, zsiesć, zsiadały, zasiadać, za si esc; zydel,

nócprtog. Cebula sadzona Ross. ca?KeHeir&. — §. Sadzić SADZIĆ, ‘SĘDZ1Ć, -il, - i, cz. niedok., osądzić dok., Są-co czym » wysadzić, mit ctii)«3 bcfefcen, etnfaffen, mtSlegen, dziwać frequ.; (Boh. sauditi ; Slov. sudif;" Sorab. i. fu-etnlegcn. Szable dyamentami sadzone. Teat. i. b, 54.    dźu ; Sorab. 2. szuzisch, (sze szuzisch, Germ. ftcf; f#eu*

(kameryzowane). Zbroja szmaragdy sadzona. P. Kchan.    en); Cara. soditi, sodem; \ind. foditi, odfojati, odfo-

Orl. 1, 1G6. Posadzka cudownym rzemiosłem sadzona.    diti,    obfoditi, rihtati, reloditi; Croat. szuditi, szüdem ;

Star. Dw. 6. Sadzić ściany marmurem, alabastrem. Cn.    Dal.    szuditi; Rag. sûditi, ossuditi, ossudîvati; Slav. su-

Th. 975. wykładać, mit SMarmor ûuêlegen, entlegen. Niebo    diti; Bosn. sûditi, ciniti sud, cinit praudu ; ’ Ross. cy-

nadobnemi gwiazdami ślicznie sadzone. J. Kchan. Fr. 15.    4Htb, cy*4y, cymy; cf. liai, giudicare, giuditio ; Lat.

Sadzenie * sadzona robota. Cn. Th. 976. eingelegte 2Irktt.    judicare; cf. Germ, fältelt, füllten; Svec. et hl.' sona;

—    Sadzić w co » wsadzać, wstawiać, wkładać; fyineitt    Kero    suanon); sądzić o czym, rozsądek czynić, zdanie

ftelten , feigen, legen, (cf. Ross. cama.îbinnHt wsuwacz, ca-    swe    dawać prywatne, urteilen. Sądzić o rzeczach jest

majŁHHM od wsuwania, cama^Łłiaa 4onaTKa piekarska ło- znosić z sobą rozmaitych rzeczy wyobrażenia. Zab. I, pata). Sadzić cegłę , u mularza, na wapno ją kłaść mu-    200. Z tej próbki można sądzić o ostatku. Kłok. Turk.

rując. Magier. Mskr. Próżno sadzę w swój wiersz długie    158.    Ludzie wedle dokończenia każdą rzecz sadzą, i so-

słowa , Gdy tego nie wypowie i najmędrsza głowa. Paszk.    bie wykładają. Baz. Sk. 408. Przed czasem sądzisz, od

Dz. 55. Słowa w tym piśmie tak są potrzebnie sadzone,    praw'dy błądzisz. Bratk. B 4, (ob. Uprzedzenie)*. W ten

za m-

Ze nie może być żadne opuszczone. Opal. Poet. — Ali-    czas cię sądził wcale za inszego. Jabl Tel. 196.

ter absolute: Sadzić, n. p.    Wielkiemi kroki w pole mę-    szego cię miał, wcale    insze miał o tobie    zdanie, inszą

żny Hektor sadzi. Dmoch.    U. 2, 73. (macha, śpieszy).    opinią, er fńelt bid) für    Ctruaê ganj (Ittberê.    Choć złą bę-

Otoż to drugi Kato, samemi sentencjami sadzi. Teat. 7. dziesz, niech cię dobrą sądzę. Nul. Ow. 251. (niech eię d, 43. (strzela , wali). —    §. Sadzić co na co » ważyć na    mam za dobrą). Z twarzy Maciejowskiego    niceś innego

co, bratt fc^eit, auf3 spiel    feijen. Co na to sadzisz, o co    sądzić nic mógł, jeno    szczery umysł. Gorn. Dw. 2. Tak

się chcesz ze mną założyć; quo mecum pignore ceriabis?    cię sądzą, jak*cię słyszą. Mon. 74,    143.    (z mowy o czło-

Mącz. Koniecznie z nim. chciał zakładu, za oną przy-    wieku sąd). Ludzie sądzą i błądzą.    Zab.    13, 512. Zabi.

mówką, sadząc gardło swe. Budn. Apopht. T 2. Uczci-    — §. Sądzić urzedownie sprawy, sądy odprawować, są-

wy człowiek nie sadzi ladajako chudoby swej na szaniec.    dzić co,‘kogo; rieten, ©erief/t galten, Üîed)t fpredjeit. Ju-

Falib. F o. — Recipr. Sadzić się na czym * fundować    tro będzie sądzona sprawa. Teat. 9, 55. Sędzia musi kil-

się, gruntować się; fid) «uf eltraS grünten, [teifen, fnficn;    ka kroć roki 'sędzić do roku; sobie dobrze* czyni, iż pa-

Sorab. 1. fadzuyu szo. Cnota na woli ludzkiej sadzi się, miętnego bobrów i liszek nabierze, ludziom, iż krzywdy i tam mieszka. Petr. Et. 127. To jest najpićrwszy fun- rozsądzi. Rej. Zw. 94 b. W Korczynie Władysław przez dament, na którym się sadzi wszystko. Bzów. Roz. 121.    cały wielki post sejm sądził. Krom'.    531.    (sejmowe spra-

Często podrwi, kto na swym rozumie się sadzi. Pot. Arg.    wy sądził, sejmował), ‘fioki ziemskie w    miasteczku są-

583. Siła ąię na naszych nadziejach sadząc, oszukiwamy.    dzić się mają . parafij tych, które się tam przedtym są-

Falib. R 5. W samych nam sobie mieć nadzieje trzeba,    dziwały. Herb. Siat. 45*1. Sądzić kogo niewinnym czego

fio się na sobie samo męstwo sadzi. P. Kchan. Jer. 261.    * skazować za kim, für eilten auöfpredjeu. Sądzić kogo

—    §. Sadzić się na co * usadzić się, przesadzić się na    winnym czego * skazować przeciw komu. Cn. Th. 976.

co; bnrd)flnś> ettnaö    errcidjen trollen, baö 3lcnj5erfte taran fet-    Sądzić    nieprzytomnego, nie jest sprawiedliwego. Cn. Ad.

Sen, ftd) auf etwaê    caprtciren.    Im się bardziej na co sa-    1019.    Przyjdzie Chrystus'sędzić żywe i umarłe. W. Post.

dzim , tym niepewniejszy skutek zabiegów naszych. Mon. W. 2, 46. Gil. Kat. 242. Śpicz. 1*69. Swoje sumnienie 65, 165. Nikt się    piędzią nie    mierzy, i każdy się sadzi    każdego ma sądzić. J. Kchan. Dz. 64.— SADZIĆ sie re-

Więcej czynić niż    może. Jabł.    Tel. 509. Sadzący się na    cipr.,    sprawować się, reifen, procefftren. Z panem pod-

co Vind. presheln , hlopenzhen, tert.    danemu sądzić się, nie jest rzecz bezpieczna. Biel. 586.

Pochodź. 1) notionis activae : sad, sadownik, sadowić,    Na toby wielu sarkało, gdyby musieli się z poddanemi

sadze, sadzawka, sadziciel, sadno, sadło, sadz, szadź,    swerni sądzić. Leszcz. Gł. 105. Święte to* czasy w one

szadzieć; oszadzać, oszedzieć; szedzizna, szedziwy ; dosa-    lata były, Gdy z cnoty, nie z praw ludzie się sądzili.

dzić, dosadny, nasadzić, nasad, obsadzić, osadzić, osada,    Rej. Zw. 225. Patryarchowie niczym się inszym* nie są-

osadny, odsądzić, posadzić, podsadzić, przesadzić, przy-    dzili, jedno prawdą świętą, a słowa ich były : jest, jest!

sadzić, przysada, rozsadzić, rozsada, usadzić, wsadzić,    niemasz! niemasz! Rej. Zw. 70.

wysadzić, zsadzić, zasadzić, zasadzka. — 2) notionis passi- Pochodź, sąd, sądny, sądowy, sędzia, sędzina, sedziak, vae: siedzieć, siesć, siadać, siadło, siedlisko, siodło, sie-    sędziwy, sedzić, sedzianka; osądzić, odsądzić, posądzić*

dlarz; dosiedzieć, nasiedzieć sie, przesiedzieć, wysiedzieć,    przesąd, przesądny^ przysądzić, p o dsedek /rozsądzić, roz-

usiedzieć, zasiedzieć się; — §. biesiada, biesiadować ; na-    sadek, rozsądny.

siadać, nasiadka, nasiadły; sieło, sioło, sielanin, sielan- SADZICIEL, a*, m., SADZCA, y, m., który co sadzi, za-ka, sielski; siedziba; siedlak, nowosiedliny ; osieść, osia- sadza, osadza; Rag. saditegl; Croat. szaditel; Vind. v fa

Carn. toi, (tolovaj * rozbójnik) ; Dal. karkas). Oto wyciągnęli łuk, nagotowali strzały w sajdaku swoim. 5 Leop. Ps. 10, 2. (w tulę swoim. 1 Leop.). Sahajdak, strzały większych pełny. Dirk. Chmiel. B 3 b. Już Apolon przepasał sajdak pełnostrzały. Tward. Daf. 5. Kołczan , część sajdaku. Otw, O tu. 519. Pełno tam wszystkiego, jak w sahajdaku. Rys. Ad. 56. SAJDACZNIK, SAHAJDACZN1K, a, m. ; Ross. caMAaiUHincB ; lukiem zbrojny, eilt Sogeit* fd)uj$. Rzymianom wielki pożytek dobrzy sajdacznicy przynosili. Papr. W. 1, 18. SAJDACZNY, a, e; Ross. caii-4aniHhiH ; od sajdaka, 5îôd;cr = ; w sajdak opatrzony, mit einem ^öd)er ycrfepen. Sajdaezna Dyana. Otw. Ow. 172. Kupidynek sajdaczny. Zab. 9, 357. Zabi. Bohaterka krótko ukasana , Na złotym wozie sajdaezna jechała. P. Kchan. Jer. 428. — g Sajdaczny hetman Kozacki. Dirk. Chodk. 12; niby to polny hetman Kozacki; wielki zaś hetman ich zwał się buńczucznym. Czart. , ztąd poprawić trzeba riastępujące miej-sce : Konaszewicz, nazwany pospolicie od Kozaków, którzy swoim pobralymom przy-imki radzi nadawać, sahajdacznym. Nar. Chodk. 2, 578.

javez, safadnik, vfajar; Dosn. saditegl, koji sadi; Eccl.

Bcaat4aTejb, ber ©efier, 2lnfe£er, £>iitfcfet\ 23efeßcr. Sadźca miasta. Zab. 6, 575. Nur., conditor urbis. — §. Sadzi— ciel, pyszny, wysoko a wystawnie się noszący, postawa, affeetator. Mącz. ein affecttrier SJfeitfd). SADZ1EC, dźca,

m.\ Ross. KOuoneJibHHKT;; ziele, wodna konop', ś. Kune-gundy trank; Eupatorium. Krup. 5, 202. SDSafferboft. Śleszk.

Ped. 420. ‘Szadziec. Cresc. 255, (cf. szadawy). SADZNTK, a, rn., szczepnik, ogród, miejsce, gdzie odchowawają szczepy. Mącz. eine ^flailjfdiitle, cf. sad; Boh. sadba płonki; Croat. szadovenicza plantarium; (Bosn. sadillo , motika za saditi vinograd pastinum).

SADZISTY, a, e, — o adverb. , pełen sadz, rußig, üüß Sftttß; Vind. fajast. SADZOWY, a, e, od sadz, 3htß *;

Ecel. caiKHMM. SADZONY, ob. Sadzić.

SADZONY, ob. Sądzić.

SAFANDUŁA, [cf. niem. ©albaber, gaduła 2], n. p. Jak daleki od tego jest mój safandtiła, Ni on świeci, ni grzeje, wierutny kloc drewna. Zabi. Amf. 55.

SAGAN, u, rn., SAGANEK, nku, m., zdrobn., [z tureck.

wor słomiany, siennik); Sorab. 1. zak, szak ; Sorab. 2. szak rybi sak; Carn. sak, sakènza nassa, sakina, Lat. sagena » niewód, shâkl «aeews; Vind. shak » rybi sak, sha-kel » wor; -Croat. szàk verriculum, szak » kobierzec, kilim, peregr. sakel, sdkely, sep * wór do zboża, dem. sâ-klyinecz sacculus ; Hang. zsak, saak, ’zâk, zsakotska; Bosn. saęma, mrjesgja za ribbu » sieć niewód; Ross. cant ; Germ, bet’ ©acf ; Graecolat. aaxxog saccus ; Lapp. tsakes; Risp. sacco ; Gall. śac; Ital. sacco, saccoccia ; Suec., Dan., Fini, et Belg. saeck ; Angl, sack ; Cliald. NpD; Debr. pîî?; §. 1) wor, miech; Bosn. gep, sgep ; Carn. arshat; Ross. jyrapb, ityjib, ber Seutcl, ber ©acf; (cf. sakiewka). Już miał sak pełny źwierzyny wszelakiej. Jabl. Fz. 79. Gębę jak sak rozziewi. Sak. Pęrsp. 22. —• §. Sak, gatunek przestronnej szaty kobiecćj, eilt tuctteS Śrauenfleib. (Ross. cauKOC'b zwierzchnia szata arcybiskupia). Gdy się z żonką pobrałem, jakież to materye w owych sakach były, A tak to je krajały, tak to sztucznie szyły! leat. 43. c, 80. Wyb. Jakaż ja nieszczęśliwa, czemuż ja nie „włożyła mego saku różowego? Teat. 24 Czart. Żonki krotofilne na swe adryany, na wolanty, ażu-sty, saki i robrany, wyciągnęły z śpichlerzów korce , z stodoł snopy. Mon. 70, 79. — §. Sak, sieć na ptaki, nà ryby, cierzeniec; ba3 ©acfnejj, 2Burfttej$. Kuropatwy sakiem łowią. Cresc. 688. Kuropatwa niejedna w sak dziany wnijdzie. Zbił. Żyw. A 2. Ryby łowią też siecią , na brzeżnych piaskach stały którą sakiem zowią; bywa na kształt namiotu, z przodku szeroka, a na końcu wazka. Cresc. 644. Sak, gatunek sieci wązkićj, na długim kiju, na białe ryby, wyciąga się po spodzie wody. Magier. Mskr. Rybitw jeden

sagan catinum. Men. I, 162 — 2], w kuchni, naczynie SAK, u, m. ; Boh. sak, saćek; (Morau. żoch ; Boh. żok żelazne, miedziane, w którym gotują wodę, lub na wielki rozchód do jedzenia. Wiel. Kuch. 427. Miedziak albo sagan, w którym różne grube mięsiwa gotują, ib. 416.

Mcßertfeffel, SOBaffcrfeffel, gleifcßfeffel. "

SAGAPEŃSKI kopr, ob. Zapaliczka ziele. SÀGIETA, oh. Sajeta.

SAIIAJDACZNY, SAHAJDAK, ob. Sajdak.

SAJA, i, z., maleryjka Włoska cienką lekka; Germ. bic 6i)je; Ital. soja; Gal. soje; Lat. med. essajum, ctitć 2lrt ffirtfcf;. Muchajery, saje etc. Vol. Leg. 4,81. Nie w pierzu, nie w sai pieszczony, Za pracą i duże poty W górze palma i nagroda, cnoty. Tward. Miso. 95. Saje wzorzyste. Otw. Ow. 214, cf. sawka. SAJETA, SAGIETA, y, z., szata z sai, eilt Sîletb Dölt ©oje. Król w błękitnej sa-jecie na czele pułku staje. Keltów. Wied. 22. To sukno w sagiecie Angielskiej, jak rozumiesz, co kosztuje przecie? Zabi. Fir. 10.

121.

SAJAN, u, m., SAGAJ, ju, m., SAJAN1K demin., Grec-koiac. sagum, suknia żołnierska ; (Ital. saione) ; Bosn. zubun, zubunicch, ber ' ffiajrennuf, ÉrtegêntaitteL Kto we Włoszczyznie się kocha , niechaj zbytnie krótką sukienkę, sajan przed sobą niezawarty, zarzuci. Gorn. Dw. 1 13.

Dworzanie w sajanikach, 'w biretkach z szpadami. Rej.

Wiz 167. Czuby, falsaruchy, stradyotki-, delie, żupany, one rozliczne Włoskie, Hiszpańskie wymysły, one dziwne płaszcze, sajany, kolety, obercuchy! Rej. Zw. 57 b.

Sajan Andromache Julowi darowała, chlamys. A. Kchan.

77. Rej. Wiz. 53 b: Maury

uzbrojone W tarcze, sagaje, w łuki i strzały. Przyb. Luz.

25. [Sagaj u Malajów rodzaj sztyletu; i wyraz ten tu nie należy 2|. SAJAŃOWY, a, e, od sajana, üEBaffeitrocfê * .

trzymał ją w ręce. Papr. Koi. JA. — Fig. Sak, klatka,

208

SADZIEG - SAJDAK.

SAJDACZNIK - SAK.

Szkarłatną sajanową maść pierze porwało; purpureum ułapił rybkę w bystrej rzece, a wyjąwszy ją z saku , za-chlamydis pennae traxere colorem. Źebr. Ow. 559.

SAJDAK, SAHAJDAK, a, m.\ Ross. caft/taKŁ, caratami; sło-    łapka, sieć, sidło, kleszcze;    ©djltiige, 9ic£, SMfig, illau«

wo Tatarskie, obejmujące w sobie i łuk z cięciwą, i koł-    eit. Mógł Cezar zginąć w ten    czas, lecz bez krwi rozla-

czan i taftaj, łubie. Czart. Mskr., $od)er, 23ogett imb Ißfeb    nia, Jako w sak uchwycony.    Bardz. Luk. 189. Baszom

le; Boh. taul ; Sorab. 1. kwókowna, kwokowna tobowa;    fałszywe delacye w sak wpędzają dobra ludzi majętnych.

SAK-SAKRAMENTARZ.

SAKRAMENTARSKI - SAŁACHA. 209

Kiok. Turk. 63. Niejeden wpadł w jego sak. Paszk. Dell.

IJ. Czyha , jakoby porwał nędznika zdradnie, I porwie, jeśli jako w jego sak wpadnie. J. Kchan. Ps. 15. Pra-wiebyśmy do saku zapadli im sami. Zimor. Siei. 254.

' Zwiesił nos , widząc się być w saku. Pot. Syl. 439. Będziesz ty u mnie w saku, zjesz mi kata. Jak. Daj. 210.

Być ci prędzej kiedy w saku abo w sieci. Cn. Ad. 50.

(nie uchronisz się, wpadniesz w łapkę).— §. Saki, gra, ein getuiffe» Spiel. — §. Głupi jak sak. Teat. 36, 65. jak sadło, bttnttn, tute ein ©fei. Syn szaleje, a ociec głupi jak sak. Teat. 55. b, 1. Głupia, jak sak. Teat. 51. ó,

Sak, głupiec, osieł, rura; ein bummer ©fei, ein Stfltbuieÿ. Któż więc ma zdrowy rozum? ten, kto nie jest sakiem! Zab. 9, 67. Tobie widzę, saku, Moja ręka i kije przypadły do smaku. Zabt. Amf. 51. Toż to głupiec! sak! Mon, 70, 55. — '“'SAK, SIAK, adverb. ; [Boh sic;

Eccl. CHipL 2]; cf. Ploss. CfiKi; Lat. sic. Czy tak, czy sak, wszystko od ciebie zawisło. Teat. 25, 56. (czy tak, czy inaczej, fo über fu, fu ober anberś; {Dost, h Tatet it cant * wszelkim sposobem ). Abo tak, abo ‘sak ; vel ajas, vel neges. Cn. Ad. 1154. Ni tak, ni *szak wierzył.

Dirk. Zyg. 44. Równie oszukuje ten, który powiada, że to tak abo siak jest lub było, jak ten, który obie- SAKSONIA, SAXONIA, ii. z., prowineya Niemiecka, Germ. ouje, a nie wypełnia. Mon. 75, 609.— Adjective : Chwy- ©adjfen ; Sorab. 2. Saxka; Slav. Saksonia; Carn. Shav-ciłem się postępków i takich i siakich. Mon. 71, 444. iedajakich. — SAKIEWKA, i, z., worek podwojnokoń-czaty na pieniądze; Yind. ihakelz; eilt ©clbbentel mit Jtuep Ipdlften, ob. Sakwy.

SAKRA, y, z., papieskie potwierdzenie biskupa, bte pälifb lidje Seftrtttgung eitteé» 33tfd;of^. Legat złożył z urzędu bi-. skupa Krakowskiego, a to, iż sakry nie mając, biskup- ' stwo trzymał. Biel. 71. Słać po sakry do Rzymu. Flej.

Post. Ccc 4. SAKRAMENT, u, w., świątość, baë Sa= crament ; Carn. svetstvu ; Vind. faktament, fvetstvu, skriu-nośt, (cf. skrytość) ; Croat. szvetozkrovnoszt, szvetotay-sztvo, bosanztvo , (cf. boże ciało); Bosn. otajstuo, (cf. taić); Boss. tćmhctbo. Rzecz niejaka święta, która jest skryta i niewidoma, znak widoczny rzeczy niewidomej, to jest, darów bożych. Kras.Zb. 2, 465. Karuk. I\at. 99. SAKWY, O. sakiew piw., wór podwójny, który przez bark Sakrament, rzecz zmysłom poddana, która z ustawy bo-    dźwigają, b(r Slteerfacf. Myśliwcy z sakwami’ napełnione-

iej nie tylko znak świątobliwości i sprawiedliwości, ale    mi zwierzyną. Kras. Pod. 2, 65. Gaiby jak sakwy miał

też i moc skuteczną w sobie zawiera. Kucz. Kat. 2, 269. Ezop i z przodu i z tyłu. Jabi. Ez. 8.

Sakrament najświętszy; świątość ciała pańskiego, b«3 Ijet* SALA, i, z., SALKA, i, z, dem ; (Soioh. 2. fol, pscbetsch lige Slbenbntabl, wieczerza pańska. —- Melon. Kapłan mając mszą, upuścił na ziemię sakrament. Biel. 456. (t. j. ho-styą, opłatek poświęcony). SAKRAMENTALNY, a , od sakramentu; Croat. szvetotayni; Yind. fakramenski,

• 81.

Nauk. L 6. Niechaj zaleca jako chce luteran Lutra, sa-kramentarz Kalwina, bratrzyk Husa. Hrbst. Odp. U 3, reformowany, kalwinisla; ein 9îeformtrter, ©altuner. SAKRAMENTARSKI, a, ie, od sakramentarzów', kalwiński, reformowany; Sacratttentirer * , głeformtrten * . Szedł do synagogi sakramentarskićj do kalwinistów. Hrbst. Nauk. x 6. SAKRYF1KOWAĆ ez. niedok., poświęcać na co, odżałować na co, aufopfern. Gdy o przysługę swej ojczyźnie chodzi sakryfikować, by rzecz najdroższą, się godzi. Min. Byt. 1, 70. Łatwiejsza sercu ludzkiemu dziesięć prawd ważnych sakryfikować, niż jednego przyjemnego wyrzec się błędu. Zab. 13, 72. SAKRYSTYA, yi, i., szatnia kościelna, bie ©ßcriftep. Birk. Exorb. G 4; Boh. sakriśta, kapla, kapie, (cf. kaplica) ; Gam. shagred; Yind. shagrad ; Croat. sakreslia, szvetoszramba ; Hung. secre-stye; Dosu. sagristia, sakristia. SAKRYSTYAN, a, dozorca sakrystyi, ber Sacrifiait, Sacrtff, (Mfter, itirdjncr). Biskup posłał sakrystyana do księdza .... Zab. 15, 89, Boh. kapelnjk, (cf. kapelan); Carn. shagrèdar, meshnar, (cf. ‘mszarzj ; Yind. mofhnar, kluzhar, (cf. klucznik); Croat. sakreslian, sikutor, czemester; Dosn. sagriston, sakristan ; Bag. zarkvoresnik.

m.,

zhje; Vind. Shauzhje, Saksianska deshela ; Croat. Szas-sianzka zemlya ; Hung. Szasz - orszóg ; Boss. Canconin. Dykc. Ccogr. 5, 25. Saxonia wyższa , niższa, ib. — U dawnych zawsze: SASYA; n. p. Odjechał do Sasyi. Biel. 465. Gwagn. 455, Boh. Sasy, ob. Sas, Saska, Saski. SAKSON, SAXON, u, m., §. 1) prawo ziemskie Saskie. Ba.v. Porz. 5. ber Sacf'fenfpicgcl, baö @ad)fifd;e SKet^t. Sak-son, lub prawo Chełmińskie, niczym się nie różni od Magdeburskiego , tylko przydaniem nowych wolności. Ust. honst, i, 255; zow ią go spéculum Saxonum, zwierciadłem Saskim, iż służy Saxonom, i wszystkim ludziom, którzy prawa tego używają, aby prawo swe, jako we zwierciedle widzieli. Szczerb. Sax. 417.— g. ‘2) Saxon, ob. Sas. Szczerb. Sax. 75.

Yind. polost, palazh (cf. pałac), lopo ; (sala, preddurje * sień); Croat. polacha , palacha ; t Bosn. sćla aula)-, Dag. e, dvoorniza , dvôrniciza ; Boss. 3ajn,, 3Ujia ; liai, sala, sa-lone ; Gall. sale, salon; Ilisp. sala); wielki przestronny skriunosten , fakramentalski, Sacratnentö * . Bóg przez pokój, ber Saal, ein gruPeè gerdumtgeê Bintmer. Sala ta sakramentalną pokutę grzechy swe zmywać nakazuje.    wiele przyjąć może ludu. Bardz. Trag. 522. Pokój ten •

Zach. Kaz. *1, 195. SAKRAMENTARZ, a, m., hydrie    wielki, jest to sala dla gromadzących się moich parafi-

przezwisko protestantów, że się sakramentami od katoli- anów. Xiadz. 75. Proszę pójść do sali ,* bo kolacya już ków różnią; Sacrameutirer, ein ©felname ber froteftanten.

Pamięć sakramentarzów, to jest kalwinistów, musi być w przeklęctwie. Birk. Chodk. 59. Kazanie przeciw kaiwi-

nistom, sakramentarzom i innym odszczcpieńcom. W. powinna być na wolnym powietrzu. Jak. Art. 3, 258.

Post. W. 244. Pi karci świętym czynią Husa swego, lu- ‘SAŁACHA, SAŁOCHA, y, z., [z rusk. imię żeńskie, Salo-terani Lutra, sakramentarze Kalwina, każdy swego. Hrbst. mea-, porów, ross cojoxa p s h o w. > niechlujnica 2], n. p.

gotowa. Teat. 1. c, 32. Spetfcfaal ; cf. jadalnia, (cf. wieczernik). Sala tańcowa ; Vind. raini prestor ( cf. przestwór), plesanjifhe, (cf. pląsać); îanjfaal. Sala na broń

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

27

Chociaż nie ma pieniędzy młodzieniec, sałacha Męzowe-mi pieniędzmi podejmuje gacha. Klon. Wor. 59. Leżą grace, motyki , brony, tych sałachy dopadłszy hurmem na Orfea poszły. Zebr. Ow. 268 ; ferae midieres.

kucharz powinien zrobić dobry salseson z mięsa wieprzowego , z tłustością i korzeniami ; atoli Włoskie sal— sesony, dla dobrej w nich uprawy, są zachwalone. Wiel. Kuch. 427.

SAŁACIANY, a, e, sałtowy, od sałaty ; Croat. salatni, ©alat». SALETRA, SALITRA, y, z. ; Boh. siliter, saneytr, sanytr;

Mlecz sałaciany, endivia. Ład. H. N. 56.    Sorab. i. faliter, falpeter, fwonć kamen,; Vind. faliter,

'SAŁAMACHA, y, z., (Boss. cajiaMaxa 2], caaaMaia papa    fhaliter, fhaniler, semelska fou ; Croat. sâliter, szalni-

z mąki, eilt ^łapp, $8rep) ; [krupy owsiane lub jęczmień-    ter, szolnitra, zemlyszka szól; Hung. salćtran ; Dal. saine wypiekane na sadle, transi, zagęszczona zacierka, ob.    nitar; Slav. shalintra ; Bag. soo nitarska , sanitar, sani-

Szałamach 2]. Kiedy który z Moskali chce lepiej zjeść,    tra ; Bosn. scjalitar, salitar, salitra, solnitar; Ross. ce-

sztuczkę słoniny do krup uwarzonych wrzuciwszy, onę    jurrpa ; Germ. ber Salpeter, vulg. ©aliter, ©altttłer ; (Lat.

sałamachę omaści. Gwagn. 517. ono jadło, warzywo, jetteŚ    sal nitrum , sal petrae). Salitra jedna z materyi wcho-

©efodjc, ©eridjt. [Gdy im ani tołokna, ani sałamachy    dzących w zaprawę prochu; jest naturalna i kunsztowna,

stawało. Pot. Woj. Clioc. 274 — 2j.    Jak. Art. 3, 315. Saletrę robić Ross. ceampoBaTL.

SALAMANDRA, y, z., §1) ogniożyw, Boh. obniżył, ohni-    SAL1TARNIA, SALETARNIA, i, Boh. sanytrna; Vind.

żiw, ohniwal , ohniwórek ; Carn. mazhàrad ; Vind. fala-    fhalitraria ; Ross. ce^HTpeimua; miejsce, gdzie kunszto-

mander, mazharad, ber ©alatuaiiber, z Greek. Jaszczurka    wną saletrę zbierają. Jak. Art. 1 , 47, bie ©alpetcrplitte.

ogniowa, znajduje się w krajach południowej Europy;    SALETRALNIA , i, z., ziemia saletrzana , saletrę wydają-

o b fi ta wilgoć przez dziurkowatość wypuszczając, gasić    ca. Kluk. Kop. 1, 175. ©alpctererbc. SALETRAN, u, m.,

może mały ogień. Zool. 208. Gwagn. 455. — g. 2) Sa-    nitras, sól z kwasu saletrowego i z zasady solnej zło-

lamandra , herb-, zwierzę większe od jaszczurki między    żona. Sniad. Chem. 2, 47. ©alpetcrfalj. SALETRNIK, a,

płomieniami, na hełmie pawi ogon. Kurop. 5. 46, eilt    w., który saletrę robi, ber ©alpcterfabricant ; Boli. sa-

Söappeit.    nytrnjk. O powinnościach saletrników i prochowników.

SALAPA , y, z., convolvulus Jalappa, bte 3>alape ; gatunek    Aqu. Mscr. SALETRNOŚC, ści, £., przymioty saletrowe,

wilca, roślina Amerykańska; korzeń jej jest owa sławna    falpeterartigeê SBcfcn. Ćwikła ma nieco w sobie saletrno-

salapa w aptekach, zażywana na laxowanie. Kluk. Dykc.    ści, jednak warzona saletrność wszystke traci. Syr. 1119.

1, 154.    *    SALETRO RÓD, u, m., SALETROCZYN, u, m., N. Panu

SAŁASZ, ob. Szałasz.    “    6, 319. Saletroród, nitrogenium, pierwiastek, który

SAŁATA, y, z., SAŁATKA, i, z., dem; Boh. s at; Slov.    jest częścią kwasu saletrowego; zowią go także azotem,

sałat; Sorab. 2. Tallat ; Sorab. 1. folota, folo a; Carn.    Śniad. Chem. 88. ©alpeterftoff.    SALETROSOLNY, a, e,

solâla, salsha , (cf. salsza) ; Vind. falata, folàla, fovata ,    falpeterfaitcr. Mier. Mskr. SALETROWY, SALETRZANY,

fhalfha; Croat. shalata , salala; Dal. szalata, lochika ;    SALETRZNY, a, e, od saletry, ©alpctcr» ; Boh. sanytro-

Hung. salyata , salâta ; Bosn. et Slav. sałata; Ross. ca-    wy; Rag. sanitarski , sanitarni; Vind. fhalitrast, (hani-

XUTT) ; hal. sałata, insalata ; Gall. salade; Angl, sallet ;    trou; Croat. sal i tren ; Sorab. 1.    salpetfanć. Destylowa-

Pers. salait ; Germ. (Saint ; §. 1) sałata z leda czego, sa-    nie kwasu saletrzanego. Kruml.    270. Kwas solny robi

łatne zioła i insze rzeczy, które z octem i oliwą zimno    się z soli pospolitej, jak kwas saletrzany z saletry, ib.

jedzą, ©alat. Włoska potrawa sałata, gdzie nie tylko    293. Woda saletrzana. Archel. 3,46. Gaz saletrowy, gas

z lakluki, abo z endywii,, ale z lada trawy, mając sól i    nitrosum, gatunek powietrza, które się otrzymuje przez

ocet, sałatę robią. Dwór. D 5. Włoch się sałatą kar-    rozkład kwasu saletrowego mocniejszego, za pomocą ciał

mi , Polak na niej zebudnie. Ferdr. Ad. 77. Sałata ogro-    palnych. Sniad. Chan. 202. Saletrzna szyba. Cn. Th.

dowa, ©arten»©alat, wieloraka , głowiasta letnia, łoczy-    977, eilte ©alpetcrgrube. Ziemia saletrzana. Roter. 215.

ga, kędzierzawa, głowiasta zimówa etc. Kluk. Rośl. 1,    SALETRZYSTY, a, e, pełen saletry, falpetrig, Doit ©alpe»

216. et 2, 258.— §. 2) Sałata, miano, które sukom    ter; Boh. sanytrnÿ, sanytrowitÿ; Sorab. 1. falpetroyitć.

dają, eilt 3îatIte ber $unbinnen. Suka, która pilna swego    Ziemia salctrzysta daje się poznać po smaku salelrza-

gnata, daj jej przezwisko sałata. Bielaw. Myśl. C. SA-    nym. Kluk. Kop. 1, 174.

ŁATKA, i, z., gatunek kozłka, valeriana locusta. Kluk. SALKA, i, ź,, dem, nom, sala, ba$ ©dldjcil, eilt fletltcr ©aal. Dyke. 5, 147, eilte 2Irt Salbvian. SAŁATNY, SAŁATO- SALMIAK , u, m., soi ammoniacus ; Vind. amoniaka fou; WY, a, e, od sałaty, ©alat», cf. sałaciany. Miseczka    Ross. Mamaiupii, ©almiaf ; sól te robią z sadzy, które

SAŁAWA, ob. Szaława. SALCESON, SALSESON, u, m

sałatna , SALATERKA; Ross. cajiamHicŁ, ca.raTtinua.    powstają z gnoju zwierzęcego, napojonego dostatkiem

soli pospolitej. Kruml. 545. et 299. SALMIAKOWY, a, kiszka wędzona, fz Franc. e, ©almiaf * : Ross. MaiuaTLipnuii. saucisson) , eine geräuberte SBtirft. Na salcesony pokra- SALNITRA , ob. Saletra.

no Salomeo! Teat. 16. b, 133. SALOMON, a. m. ; Boh. Salomon ; sławny przez swoje mądrość król żydowski , ber ftottig ©alomoit. — §. Mędrzec, ein SBeifer. SALO-MONEK, nku, m.) Boh. śalomonek ; ziele bardzo jadowi-

nam

jana mieszanina włoży się w pęcherz wieprzowy, i do- SALOMEA, i, z., imię białogłowskie, eilt Söetbcntame. Pan-brze się odgotuje ; potym surowo zażywa sie, krajać w listeczki. Kluk. Zw. 1 , 292. Zab. 15, 412t Z Włoch przyniesiono pasztety, torty, salcesony. Petr. Pol. 2,

542. *Salcece. Oczk. Przym. 423. Lubo w domu każdy

SÀLOPA-SAM.

SAM.

211

Mówić

te, zły mniszek, mordownik , napellus. Syr. 1386. ïeu» feWnmrjel, fêifenfiütlein.

SALOPA, y, i.t SALOPKA, i, z., zdrbn., gatunek wierzchniej odzieży kobiecej; Carn. oggrinâlu, (cf. ogarnąć); bie Saloppe. Nie potrzebuje tez Jejmość Dobrodziejka manlylków, salopek, dmisalopek, kryzów? mam wszystko bardzo piękne! Teat. 22. c, 51.

SALSEFINY plur. SALSUFY. Tr., salsifix, owsiane korzonki, ©panifie £a£>ernutr$el, rodzaj ogrodowin , których się korzenie zaźywaja ; najlepsze sa pod imieniem skorzonera. Kluk. Roił. 1, 210.

SALSESON, ob. Salceson.

SALSZA, SALSA, SZAŁSA, y, z., Germ. bie ©alfę; Ross. coycs; liai, salsa; Gall. sauce, (cf. sos, cf. sól); (Carn. salsha ; Vind. fhalfha , folata, (sałata) ; Bosn. salsa , osla-cięa ; eilte ütuiife; Morav. maęka ; Boh. omaęka , (cf. maczać); Bag. omaka; Vind. mozhika , smok, namak, sok sa namakanje) ; w czym co maczają, przysmak, szalsza. Mącz. ; kwaskowaty przysmak. Dudz. 56; przyprawa, podlewa do mięsa. Włod. Z liścia tego ziela czynią sal— sze i polewki. Syr. 87. Pieprzna salsza, którą dają kucharze do pieczystego , czyli sos z octem pieprznym robiony. Wiel. Kuch. 421. et 428. Nie kładź przed mię sałaty, salsy i saporu. Pot. Jow. 208. Syr. 64. Garum, rybna polewka albo szałsza. Mącz. Z przasnemi chleby i z szałsza polną będą tego baranka jeść. 1 Leop. Num. 9, 11. (z gorzkiemi zioły. Bibl. Gd.). — Figur. Godne żydów bajki, godne do mięsa tego wołu z pod ogona szałsze. Pot.- Pocz. 251. Tak przykrego saporu i niesmacznej szałsze , Za brzydkie wszeteczeństwa , zdrady, zbytki, fałsze, Zażywać nam należy. Pot. Zac. 12. — §. Pierna salsza, ob. Rzeżucha turecka. SALSERKA, i,

1.    ; Gall. sauciere ; Ross. coyCHHKt; naczynie na salsę, sosyerka, ba3 ©aticefdjüffdcfiett. — §. Solniczka, baë ©alj* faß. Salserka z solą. Erazm. Dw. E 2.

SALT, u, u., z Włosk. tac.* skok, eilt ©pntltg. Widziałem pijanice mikusia i inne salty po ulicy odprawują-cego. Mon. 71, 268. SALTARELA , i, z., z Włosk., taniec, pląsy, skoki ; bfl$ Xaitjcit, ©prtngen. Tam Hymen krotofile wodzi i uciechy, Saltarele, muzykę i wzajemne śmiechy. Zimor. Siei. 220. Dla sallareli Herod Jana zabił. Pot. Zac. 85.

4. SAM, ‘SAMY, sama, samo, SAM1UCHNY, SAMIUCZKI, SA-MUCZK1, SAM1USZKI, SAMIUSTKI, SAMHJTEŃKI, SA-M1UTENECZKI intens.-, Boh. sam, samy, samićky, samo-tinkÿ; (Boh. osameti, osamju samotnym się stawać, osierocieć); Slov. sam, -a, -o ipse; sami solus; Sorab.

2.    szam, szami; Sorab. 1. szam, famitki, szamlutki ; Carn. sam, -a, -u, samêdin ; Vind. fam solus, -ipse, samu adv. * solum tylko, jedynie; ( Vind. fammu« bardzo, lamstvu, vfebstvu, ofoba, perfhona * osoba ) ; Croat. szóm, -a, -o ; ( Croat. szamo « tylko) ; Rag. sâm * jedyny ; Slav. sarn; Bosn. sam jedini, sóm bez druga, sami; Ross. caiwB, caMUH ; Goth. sama, samo; Isl. same, samr; Svec. samme ; Angl. same» ipse; (Goth. sams * unus ; Svec. som ; lsl. sem ; cf. Lat. semel , cf. ulitimarn syllabam in Germ, einfant). — Apud Russos caMtiii adjectivo praemis-

sum, habet vim Superlativi ; ue-iOBiKE caMLiiî y'ienUH » naj-uczeńszy, cf. Eccl. caMOÓjarocTt, caM0?KHH3t, caMOcoBicTŁ, caMOcymecTBO * najwyższa istność. (W składanych Ross. caM-»CBoe; CBoeBOJbimiCL, caMOBOJbHHKt) ; — a) sam bez drugiego, sam jeden; Slov. samogedini; Carn. samedin , allein, oline jentanb. Gdy z nagła około siebie pojrzeli, nie widzieli dalej nikogo, ale samego Jezusa z sobą samym. Sekl. Marc. 9. Kto z ludźmi sam żyć może bez męża, bez żony? Pol. Arg. 517. Pierzchają z pułków rycerze zmieszani, Sami na placu zostają hetmani. Kras. Mysz. 29. Lżej nędznemu ni e samemu. Cn. Ad. 457. (lżej ból cierpiemy spoiny z drugiemi). Nie dobrze człowiekowi być samemu. Radź. Genes. 2, 18. Sam sobie żaden nie dostatni. Cn. Ad. 1052. (jeden niewiele może). Już czas , żebyś się uczył sam beze mnie chodzić. Jabł. Tel. 340. (o swojej mocy, bez cudzej pomocy). Na wielkiej ziemi żyli samiuteńcy. Przyb. Ab. 40. Samiuchna biega po pustyniach. Past. Fid. 195. Dokądźe te twoje kroki obracasz samiuchna? ib. 98. Chodźcie synowie, bom ja samiuszka zostawiona. 1 Leop. Bar. 4, 19. Przewiózłszy wszystkie rzeczy, pozostał samiustek. 4 Leop. Genes. 32, 23. Jedyna i samuezka. W. Post. W. 3, 27. Ty zostaniesz samuczki i opuszczony. W. Post. Mn. 322. Samiustek tam był. 1 Leop. Math. 14, 24. (sam tam był. 3 Leop.). Jestem sam , lecz nie samotny. Teat. 25, 4. Scypio nigdy mniej nie próżnował, jedno gdy próżnował, nigdy mniej sam nie był, jedno gdy sam był. Kosz. Lor. 168. Jakożci samo siedzi miasto tak ludne! Radź. Lam. 1, 1. (opuszczone). Ja osierociała i samiuchna! 1 Leop. Jez. 49, 21. Nigdy jedno złe nie przyjdzie samo. Teat.

26. d, 5, (cf. jedna bieda nie dokucza). Przygoda nigdy sama nie przyjdzie. Rej. Zw. 159 b. Prawdziwa jest powieść , że błąd sam być nie może , i gdzie uczynisz jeden, wnetże ich nastąpi więcej. Biał. Post. 7. Kąpiel sama przez się , bywa z samej wody. Comp. Med. 540. (Vind. zhist, gol, sgol, sgolen, nesmiefhan, fam). Nie sam-ci ja taki. Cn. Ad. 599. Tylkoż wy jesteście ludzie sami, co macie rozum? Chrośc. Job. 45. Pies chleba samego nie będzie jadł. Falib. S 2. bez jakiego przy-smaczku, 23rot allein, eitel 33rot, Roden Srot. Sam wybór, kwiat Eccl. caMOH36paHHHH. Złoto, i jeszcze samo obrączkowe. Teat. 55. b, 12. wszystko obrączkowe, niemasz inszego, lauter jJMnberbufaten. Samym odzieniem filozof; samą brodą prorok. Cn. Th. 978. tylko po odzieniu, po brodzie; blo3 ber SHcibmtg, bent 35arte nad). — Sam *a sam «sam na sam, jeden z drugim sam, samowtór, dwóch samych pojedynczo, SJłanit gegen 9Äamt, jinep mit etnattber ; Sorab. 1. szam a szam ; viritim. Włodzimierz wyzwał sam a sam na rękę hetmana. Stryjk. 185. na pojedynek, 3weöFampf, ®ueß ; Ross. caMOÓop-ctbo. Gdyśmy się sam na sam z sobą zamknęli, tak do mnie mówić począł. Kras. Dos. 71. tête à tête, unter öier 2lugen. Sam na sam, gdzie tylko cztery oczy są świadkami. Teat. 22. b, 57. Trep. S. M. 128. Jesteśmy tedy teraz z sobą sam na sam. Zab. 14, 308. co komu sam na sam. Nieme. Król. 1, 146.— Substantive: Skryte schadzki, potajemne sam na sam etc. Teat.

sama

oo 'S

pił. Teat. Salusi. T

, toż samo słyszałem od iki sam » takuteńki, ganj

212

SAM.

SAM.

52. d, 26. eilt fyetmltdfeê £êle à îête. Prosił jej o sam na sam. Teat. 52. b, 49. Półgodzinne sam na sam. Teat. 33. d, 52. Dzień naznaczony do naszego sam na sam. Nieme. Król. 2, 166, cf. 'zrok. — §.2) Sam, osobą, nie kto inszy, (oppos. drugi); Vind. perlhonski, vpriz-hen, felbfl, tu ^erfoit, fein anberer. Sam nie zażywa, i drugim nie dopuszcza. Cn. Ad. 1024. Sam się osądził. ib. 1027. Sam się sobie podoba, ib. Sam sie czci, kto drugiego czci. ib. Sam siebie żaden nie zna. ib. 1026. Sam się szpeci; sam sobie szkodzi, ib. 1028. Drugiego chcąc oszukać, sam się oszukał; co drugiemu myśli!, to samego potkało; kto drugiemu dół kopie, sam weń wpadnie. Cn. Ad. 213. Sam sobie winien; sam sobie tego nawarzył. Cn. Ad. 1031. Kto przez kogo co zrobi, jakby sam zrobił. Teat. 12, 115. Sam sobie gęde, sam wesół będę. Cn. Ad. 1030. Sem-eś taki. Cn. Ad. 1022. Łżesz, abym ja miał być złodziej jaki, Sameś raczej taki. P. Kchan. Orl. 1, 30. Sam w piecu lega, a drugiego ożogiem sięga. Cn. Ad. 350. (kocieł garcowi przygania, a oba smolą). Jaki sam jest, takie drugie chce mieć. Cn. Ad. 298. Samo się złe trawi. Cn. Ad. 1025. Prosta jest mowa prawdy, nie potrzebuje wielkich zalotów, sama się zaleca i okazuje każdemu. Gil. Post. 99 b. Samo sie dobre zaleca. Cn. Ad. 1025. (cnota sama się zaleca, dobremu piwu nie potrzeba wiechy). Sam nie mam , a tobie dać mam. ib. 1023. (samemu mi tego potrzeba, sam-em temu rad). Każdy sam najlepiej wie, co go boli. Pot. Arg. 327. Jak innych uczył, tak sam żył, iż mu nikt rzec nie mógł: zlćcz sam pierwej siebie. Sit. Żyw. 1 , 249. Żem sobie tylko ufał, żem sam siebie lubił, Samem też siebie za to nędzny Narcys zgubił. Nar. Oz 5, 78. Trudniejsza zwyciężyć siebie samego, aniżeli nieprzyjaciół swoicii. Ustrz. Kruc. 2,115. Jak trudno litość temu po-kazować, Kto się sam nie chce nad sobą zmiłować. Past. Fid. 144. Pomówię ja sam z nim. Goni. Sen. 345. Domicyan był sam w sobie. Sk. l)z. 65. (zamknięty, sekretny, tajemny, milczący). Idź tam, jak żeby sam z siebie. Teat. 45. b, 17. (nieposłany, od siebie samego). Od siebie samego to/mówisz, czyli tobie insi o mnie to powiedzieli? 0 lym. Sm. 2, E e 4. Sarn nie swój, zabawny bardzo, rozerwany. Cn. Ad. 1023. Każdy król nie jest sam swój, ale wszystkich. Biel. 504. Sam do siebie gad5. Mon. 65, 163. Sam swój, sofcie pan, Carn. samsvoj, (samsvojne substantivus) ; Vind. famfvoi, fvoi-nik , fvojovolnik, (cf. swawolny); Eccl. caMOUHHHHKi ; Sam swoim być, sobie panem być; Ross. cajiomniCTBO-BaTL. (Slov. samoswognost krnąbrność). — $. Sam , z siebie, dobrowolnie, o swojej mocy, Vind. fam od febe, famutesh, tmit felbfl. Sarno się nawinęło, samo to przyszło. Cn. Ad. 1025. Śmierci szukać nie trzeba, przyjdzie. Cn. Ad. 1070. Nie życz, przyjdzie śmierć sarna. Fot. Syl. 40. Same się drzwi otworzyły. Cn. Th. 978. (o swojej mocy). — Ten sam* tenże; Vind. tisti, testi, tejsti, tote, te, ber namlidje, berfclbe. Temu ko-lerykowi pochlebiać, toż samoby było co złorzeczyć. Pilch. Sen. gn. 297. To samo zdrowie, co i mój mąż

Kula w Ł b, 32. —

berfel&e, ber Itätnltdfe. Chłop Polski jest takim samym człowiekiem, jakim jest chłop Niemiecki. Przeslr. 245.

.— Sam « jegomość , sajna * jejmość ; er (ber $err), fte (bte grau). Pan Krakowski, i sama. Zab. 13, 307. Co-prędzćj wziąwszy na kolasy dzieci I sarnę (i zonę), także trochę domowych rupieci, Ujechałem do Lwowa. Zi-mor. Siei. 244.— §. Sam * prawy, wierutny, isty, ipsis-simus ; gerabe, gattj genau, juft. Kto na *samy wierzch góry wnijdzie , iż wyżej iść nie może , ten gdy postąpi z miejsca, na doł iść musi. Gorn. Wl. T 4. Wnijdę na 'samy wierzch wysokości jej. 1 Leop. Jes. 37, 25. Ubrany był w długie suknie z rękawami do samej ziemi. Kras. Ust. 184. Nowinę tę do miasta prawie w 'samy wieczór przyniesiono. Warg. Wal. 304. F. Kchan. Orl.

1 , 80. Cnoty w samo południe teraz trzeba szukać z pochodnią. Tent. 29. c, 4. Właśnie w sam czas przychodzi. Teat. 29, 27. gerabe jur redjten 3cit. Postrzał mi w same oczy wystrzeliła Miłość, a przecie w serce uderzyła. Fast. Fid. 68. gerabe tu bte 3lugen. W samej sprawie

1    potrzebie dopiero rady szukają. Warg. Gez. 111. milieu tu ber 21 jfotrę felbft, menu fte fcfftm mitten brin ftttb. Do samego wieczora czekać; przy samym końcu uciąć; na samiuchnym wierzchu siedzi ptak; na 'samy koniec popchnij etc. Cn. Th. 978. — 'Wielmi silny złoczyńca , sama niecnota. Macz., (ob. Wierutny) bic Safterfmftigfeit

» felbfl. Sam czart musiał to wymyślić »’ czart to wymyślił, emphasim tantum, addit. Cn. Th. 978, chyba czart. —

2    SAM; Boh. sem.zdc; Slov. sem ; Sorab. 1. szim, szem, zim; Garn. sèm, semkej, lêsèm ; Vind. fern, femkai, tofem , tofe, tufem , tuknifem, stufam , safetn , cf. sa; ( Vind. famuzh * lecz , lepak) ; Croat. szćm , szim ; Rag. sjemno; Slav. ovamo; Ross. chiwtb (cf. sąsiad, sąsiek), cio.ia, okuli; ( flebr. schäm, ibi; Chald. an tam, Syr. ran teman, ibi) ; sam, aduerbium loci, tu, tedy; hier, I)tcrljer. Pójdź jeno sam. Fast. Fid. 115. Dobre piwo pij sam, a zły miód daj sam. Rys. Ad. 13. Sam, sam świata monarchowie. Brud. Ost. B 2, (Soral). 1. tuh hćw , tuh szem, ob. Haiwo, hajno, adeste). Łacno rozprawiać z daleka przez ścianę; Sam jeno, gdzie ręką dostanę. Past. Fid. 233. Sam sam mężni żołnierze , cni junacy pójdźcie. Bardz. Trag. 117. Jeden tam, drugi sam. Cn. Ad. 344. jeden sasa, drugi do łasa , nieswor-ni ; einer bortów, ber anbere fjierl;er, einer redjtô, ber aube* rc liitf3. Ani mię tam, ani mię sam, nie wiem, co mam począć. Mąez. Cn. Ad. 5. między młotem a kowadłem, id) faun weber au3 , uod) ein. 1 tam wre i sam wre. Rys. Ad. 76. Wody morskie jako dwa mury tam i sam stanęły. Żarn. Post. 236. (z jednej i drugiej strony). Prawa ręka ni się sam , ni tam ruszyć dała. Oliv. Oto. 187. Z miejsca na miejsce tam i sam jeździli. P. Kchan. Orl. 1, 408, Carn. semterkje, temtertam , gorindoli ; Vind. la nu fern, pried inu fad; Sorab. 1. tam a szym , tarn a szem, ta ha szćm, horę ha dćhle; Croat. szim ovàm ; Slav. ovamo onamo; Ross. cuuy u CKuy, Ta»rB h chmü. To tam to sam biegają. Zbił. Ghr. A 2. To tam to sam

2], SAMARA, y, i;

TO

samice ;

m., dem.-, Boh. samce;

SAMAR - SAMIEC.

S A M I T - SAMOCHLUBIEC.

213

się kręci, Sama nie wie , gdzie bieży bez pamięci. P. Kchan. Jer. 545. — $. Nie wiele się z tego sam kata spodziewać. Ossol. Boh. 2, 47. z tego kąta tu, cittś bcm ■Śinfel liier. — [ SAMAR, a,

Bosn., samar phalerae, clitellae; [Eccl. caMapt 2]; juki, ©aumfattel. Naprzód szła ledwie podobna do wiary. Moc tureckich wielbłądów z ciężkiemi samary I śpiżą obozową. Tward. Wi. 4 22. [Układali sucharów Turcy niedojadki, Mąki, krupy i inne prowianty różne, Ci w skórzane samary, drudzy w wozy próżne. Bot. Woj. choc. 414. — 2j. -— (SAMBIA, ii, z., prowincya Pruska, od Sajma, syna Wedemunta, książęcia Pruskiego nazwana, ©antlanb fit ^rcnßen. Biel. 45. et 46).— SAM-COŁOZNIK, a, to,, z chłopcami cielesna sprawę miewający , pédéraste, eut fôna&eitfdjcmber ; Boh. samcolożnjk; Boss. Myaceaoaceu'B ; Eccl. MyjKeaoHtHmrE, MymentHTCJiL. Nieczyścicudzołożnicy, samcołożnicy. 4 Leop. 1 Cor. 6, 4 0. SAMCOŁOZTWO, a, n., pedsrastie, Słnabettfdjanbe* ÏCS) ; Ross. My*eio)KCTBO ; Eccl. Mymc.ierame. Sarnco-łoztwo popełnić Ross. MyatejoiKCTBOBam. SAMCOWY, SAMCZY, a, e; Ross. caMUOBt; od samca, wom ntdnnlb c^en ïflïergcfdllecbte. Nasienie męskie u zwierząt samco-we , do poczęcia potrzebne. Krup. 2, 4 50. Imiona zwierzęce, które znaczą płeć samczą, są rodzaju męskiego. Kpcz. Gr. 2. p. 51. SAMCZYK, ob. Samiec. SAMICA, y, z., SAMICZKA, SAMKA, i, z., dem ; Boh.

Sorab. 2. szamiza; Sorab. 1. faneżka; Carn. samiza, (* samotnica) ; (Vind. samiza * haftka) ; Croat. szamicza; Rag. mattiza, (cf. mać); Boss. caMKa, caMonna, Manna ; g: 4) zwierzę abo roślina żeńskiej płci, baê SBeibdjett, dit juetb-Itcfycê îliier, (cf. Germ, btc ©tc), dne n>cfblid;e fjïanje Powiadają o hyenie, że bywszy samcem , bywa i samicą. Otw. Ow. 623. Widziałem walkę byków o śnieżną samiczkę , Sama krówki przytomność podniecała sprzeczkę. Bul. Ow. 58. Słowik miłosny sie kwapi samiczkę bawić śpiewaniem. Tent. 55. e, 5. Gołąb' pieszczenie samkę w dzióbek bodzie. Hul. Ow. 129. Samiczka nieutulonym Rzewliwie gardłkiem chodząc szczebieeze, A po-bocz skrzydła spuszczone wlecze. Minsk. Ryt. 88. Kwiaty samice, foeminei, samp tylko mają słupki. Bot. Nar. 115. — $. Transi, ad homines : Lepiej się swoją własną cieszyć samicą , a cudzej nie rozłączać pary. Haur. Sk. 499. — 2) Samica, główne koryto rzeki; ber £>ûltptftri)m» eine3 $ltiffe$, tm ©egettfake ber Slrnte. Wisła dwojaka, jedna samica, druga lacha. Klon. Fl. E 3, not. maluralis al-veus samica, torrens lacha.» SAMICZY, a, e; Ross. cam-khht>; od samicy, meibltd;, b«§ 2Beibd)en ber Spiere unb ^fïanjen an^e^enb. Imiona zwierzęce; które znaczą płeć samicza, sa rodzaju żeńskiego. Kpcz. Gr. 2, p. 51. SAMIEC, *mca, m., SAMCZYK,' a Sorab. 4. fanez, faneżk ; Sorab. 2. szamak; Carn. samz, Vind. famez, famiz, (2. chłopiec); Croat. szamćóz ; Ross. cameim , caMqHK’B ; zwierzę lub roślina męskiej płci, (ber ®r), baê Mnndjen bep Suteren unb ffltonjen. Powiadają o hyenie, że bywszy samcem, bywa i samicą. Otw. Ow. 623. Podługowate jajca lepsze, bo ich skorupa twardsza i smaczniejsze nasienie samczyka zamyka. Hor.

Sat. 216. Samczyk roczny. W. Exod. 11, 5. (samczek.

4 Leop. Exod. 42). Samiec ptak, Croat. ochâk ; Rag. occhjâk. Kwiaty samce, masculi, w sobie mają same tylko prąciki z główkami. Bot. Nar. 415. •— g. Do gliny na cegłę dodaje się trochę piasku miałkiego, samiec zwanego. Ajg. Ceg. 20. feiner ©anb, juin 3tegelforntett. — (SAMIT, u, w., btc ©ammetblume, Saufenbfdjtm, amaran-thus caudatus, gatunek szarłatu; u nas bvwa chowany w ogrodach. Kluk Dykc. 4, 28). — SAMIUCHNY, SAMIÜ-CZKI, SAMIUTENKI etc., ob. Sam. — fSĄMNIENIE, ob. Sumnienie).— SAMOBÓJCA, y, m. ; Ross. caMoyóiBua ; zabójca siebie samego; Vind. fam fvoi vboinik, lastni vbijenik, ber ©elbfłittbrber. Mon. 75. 591; samokatea. Dud:.. 57. SAMOBÓJSKI, a, ie, SAMOBÓJCZY, a, e, felbfhnörbertfd). SAMOBÓJSTWO, a, n.; Vind. lastni vboi, famo fvoie vbijanje , lastnu vbifje; Boss. caM0}⁷6iHCTB0; ber ©elbfttltorb ; samokactwo. Dudz. 57. (siebiebójstwo, siebiebój). Samobójstwo, dobrowolne z desperacyi jakimkolwiek sposobem życia sobie odjęcie. Ostr. Pr. Cyw. 4, 550. Mon. 75, 591. Wydzierać sobie życie jest obrzydłym w oczach boskich samobójstwem. Pilch. Sen. list. 4,

4 9. SAMOBROTNIK, a, to., Tr., samoruch , silnia sama się obracająca , eilte ftdj bewcgenbe SJîafdjine. Zegar kuchenny , ein SBratemnenber. SAMOBRZM1ĄCA litera Tr., ' samobrzmiączka, samogłoska, vocalis, eilt ©elbftlauter. SA-MOBYTNY, a, c; Croat. szamobitni; Ross. et Eccl canto o um w fi ; przez siebie będący, felbftftiïnbtg, burd) ftdj beftebeitb. O samobytny, o istnośei dawna, z siebie poczęta, nie mająca granic. Zab. 10, 4 29. Koss. Smotr. Lam. 28. SAM! »BYTNOŚĆ, ści, z., istność z siebie samego , bic ©elbftćinbigfett; Croat. szamobitje. SAMOCHCĄC, SAMOCHOTN1E adverb., Gerund. chcący, dobrowolnie , nieprzymuszenie; felBft wollenb , frepnuHtg, «u$ eigenem Sßiflen ; Boh. samoehté; Ross. caMOxomo ; Eccl. caMOxomt. Gdy szkoda samochąc stanie się.... Gal. Cyw. 1, 14. Prawdziwie samochcąc się dręczysz. Teat. 58, 428. Samochcąc szukaliście guzów. Teat. 48. b, 27. Zrzec się jej dobrowolnie; utracić na zawsze samochac te, którą czczę równo z bogi! Staś. Num. 2, 6. Myśmy samochotnie oczy zamrużywszy, ślepym wodzom prowadzić nas powierzyliśmy. Smotr. Apol. 47. SAMOCHGÀ-CY, a, e, SAMOCHETNY, dobrowolny, freiwillig, felbft ttJOUenb; Ross. caMOXOTHbrä. Miłość' własna krzywdy sa-mochętnej zdrady broni naturze. Zab. 44, 28. Bezpieczniejsza samochcacvm, niżli zniewolonym rozkazywać. Pilch. Sali 299. SAMOCHLUBIEC, bca, to., SÀMO-CHWALEC, Ica, m„ SAMOCHWAŁ, a, to., SAMOCHLUB-CA, SAMOCHWALCA, y, to., SAMOCHLUBSKI, iego , to. ; Vind. hvala Peter, famohvalez; Croat.. bvala Peter, hvala Janusz; Ross. caMOXBa.i'B ; sam siebie wynoszący, ein ^raljler, ber ftdj felbft erljof)et, fßrafrtbanS. Mądrego zwykłeś pochwałami zdobić, wstyd płata dla samo-chlubca. Zab. 12, 84. Podły samochwalco, oo prócz tego umiałeś? Zab. 2, 91. Ten samochwalec wyperswadował sobie, że był najpiękniejszym miedzy wszystkierni ludźmi. Mon. 64, 501. Samochwał. Mon. 75, 591. Zagęścili się u nas darmopyszkowie i samochlubsey. Mon. 73 ,

214 SAMO CHLUBNY - SAMO DZIERŻ YC A.

SAMODZIERSTWO - SAMOJEDY.

e, zje-

103. SAMOCHLUBNY, SAMOCHWALNY, a, e; Vind. fla-vogovorliu, hvalnogovorjozh ; pra^Iertfc^, pralllenb. Grek samochlubny. Zab. 14, 101. SAMOCHLUBSTWO, SAMOCHWALSTWO , a, n., popisowanie się czym , chwalenie siebie samego; Carn. samohvalnost ; Vind. flavogovorli-vost, lastna hvala, lastnu hvalenje, famolvoja hvala, famo* hvalnost, pohvalavanje, snashajozhnost, bahaunost, baha-titje; Croat. szamohvàlnoszt, ©elbftlob, (Eigenlob, ^raftleres). Co za czoło, kochanki mi swoje wyliczać; ha i to z samochwalstwa mógł uczynić. Teat. 21, 81. Mon% 73, 591. SAMOCHOTNIE, ob. Samochcąc. SAMOCIAŻ ad-verb., wciąż ciągnąc, in etilem fort Jteljenb. Kazał Jagiełło szkuty ze zbożem przeciwko wodzie Niemnem rzeką do Litwy somociąż prowadzić. Krom. 459. SAMO-CZWART, a, e ; Boh. sametwrty; Slov. samośtwrti; (Vind. samofhterti * cztery razy tyle) ; Boss. caurb nernepTi.; sam ze trzema, felbft vierte, mit brep mtbern. Puścił się nocą Władysław tylko samoczwart. Biel. 69. Samoczwarta, to jest, wziąwszy z sobą sługę jednego i żonę jego i kapłana, puściła się na morze. Sk. Zyw. 1, 344. Na bie-siedzie każda potrawa musi przyjść, jako kasztelanka, albo samotrzecia , albo samoczwarta. Rej. Zw. 59. SA-MODRUGI, ob. Samowtór. SAMODWUNAST, a dynastą drugiemi, felbjtoolfte. Starostó Bydgoski sam, sa-modwunast tylko, Krzyżakom się zastawił. Biel. 268. SAMODZIAŁ, u, m., sukno lub płótno własnej domowej roboty, sukno, płótno proste. Wtod. Cn. Th. 978. $udjf ober Setnnmnb oon eigner Arbeit, £airètud), ipauMetn* JUflltb. Samodział, sukmana z przędzy grubej wełny. Mon. 75, 591. Ten do lemiesza, ten do berła zdatny, Temu samodział, a ten pan bławatny. ib. 71, 155. SAMODZIELNOŚĆ, ści, z., dzielność przez siebie, ob. Udziel-ność; ©elbfttoirffamfeit, ©el&flfraft, ©elbftftdnbigfeit. I w stanie społecznym przedziera się jakieś czucie własnej samodzielności człowieka, że jest w sobie przeświadczony, iż odebrał od natury dosyć darów, któreby mu wystarczyły były do utrzymania jego szczególnej istoty mimo związku społecznego. N. Ram. 20, 184. — Ross. caMOAbficTBeHiiUH ; Ecel. caM044iicTBHTe.ibHi>iiî, Graec. àv-

XOEVSQyr\rinoę. Eccl. CaM04'feiiCTBeHHHK'L, KOTOpblH 44«“ CTByer* b* ucm* , 44,18011 uto caM* ; caM044iejb, koto-puii caM* tbophtł. SAMODZ1ERCA, y, m, SAMODZIERŻ, a , m. ; Bosn. samodrasgjaę, monarka ; Rag. samodarxaz, samoyladalaz ; Ross. caM04epn<eit’B , caM04CpmaBemi ; sa-mowładzca, jedynowładzca , cf. monarcha; ©clbft(;errfd)er, ©elbfłjjaltcr. Fryderyk II. najdoskonalszy samodzierżów nauczyciel. Przestr. 75; Eccl. caM04epjKaBCrByio ; Ross. caMOBJiacTBOBaîb, Graec. ^ovâoysiv. ‘Samodzierżec. Mon. 75, 591. SAMODZIERŻAWCZY, SAMODZIERŻ AWNY, SA -MODZIERGZY, a, e; Ross. caivKuepmaBUbw; samowładny, jedynowładny, felbft^crrfcfienb. Między królmi samo-dzierżawczemi tej ziemi naszej rachuje się Perymel ostatni. Przyb. Luz. 211. Prozerpina samodzierżawna Plutona żona. Zab. 12, 408. Samodziercze domy. Przestr. 69. Samodzierczo adverb. ■ Ross. caM03aKOnno. SAMODZIER-ZYCA, y, z.; Ross. caM04epauma ; samowładna pani, bte ©elbftfjerrfdjermn, ©elbftfjatterinn. Katarzyna II. imperato-

rowa i samodzierżyca całej Rosyi. Vol. Leg. 7, 560. SAMODZIERSTWO, a, n., samowładztwo, 6elbftljcrr|c()aft, HHetnÿcrrMjAft. Mon. 75, 591. SAMODZIESIĘT, iąta, iąte, sam z dziewięcią drugiemi, fel&jeÿente, mit neun anbern. Sam Szujski samodziesięt tylko uszedł cało. Paszk. Bell. A 3 b. SAMOGŁOSKA, i, z.; Slov. samohlasnó, zwućka, samozwućka, hlaska ; Carn. samoglasnek ; Vind. glafnik, lamoglafez, fammoglafnik ; Ross. raacHaa óyima, caMO-r,iacHaa óyima ; samobrzmiąca , ber ©elbftlauter, vocalis ; od głoski, litery. Kpcz. Gr. 1, p. 4, ob. Spółgłoska. SAMOGŁOSKOWY, a, e, od samogłoski, wokalisowy, ©el&ftlfluter *. SAMOGŁOŚNY, a, e, — ie adverb., przez się brzmiący, felbftlantenb ; Boh. sahmohlasnÿ ; Carn. sa-moglasn; Vind. famoglafen. SAMOGWAŁT, u, m. ; Ross. Ma,lania ; psota z samym sobą pełniona, bte SelbftbefleC4 ftutg, onania. Perz. Lek. 197; satfiołoztwo. Tr., ob. Sa-* mołożnik. SAMOIŚCIEC, śca, m., egoista, sobek, samolub, siebielubiec, osobie tylko samym myślący; ber (Ego* tft, ©clbftfucfltler. Samoiściec przy tronie nigdy nie zaśpi; osobliwość zawsze go cuci. Staś. Num. 2, 193. SA-MOISTWO, a, n. ; Boh. sobetnost; egoizm, [samolubstwo 2j, bte ©elbftfudjt. Z tym samoistwem szlachty, już odpadały od kraju najbogatsze miasta. Przestr. 49. (Vind. fa-mostojezhnost, famofvoinost * udzielność istoty, ©elbftfiän« bigfeit). SAMOISTNY, a, e, — ie adverb., pełen samo-istwa czyli prywaty, egoizmu; felbfttfd), felbftfncbttg ; Boh. sobćtny. Samoistne dusze. Staś. Zamoj. pr. (Vind. fam-stojezh, famfvoin ; Eccl. caMOCTOflTO,ibHbiM, ‘samoistny, udzielny co do istoty, felbftftdnbig). SAMOJEDNY, a, e , jedyny, ejnjig. Kaimskie ręce krwią braterską zbroczyć, Samojednego w pole wyprowadzić usiłował. Kulig. Her. 134. SAMOJEDYNAST, a, e, sam z dziesięcią drugiemi, felbcilfte, nut jefjlt anbern. Każdy samojedynast przyjechał. Warg. Cez. 28. SAMOJEDZ, SAMOJAD, SAMOJEDNIK , a, m., SAMOJEDZGA , y, m., ludojad , ludojedca, ludożerca; Sorab. 1. famohyedżk ; Carn. ludyshèrtnék ; Rag. gljudojeghja ; Croat. lyudojed , (szamojedecz monophagos) ; Ross. 4F04oa4,b. 4104044* ; Eccl. tie-iOBbitOJMeu* , uejo-B4K05Kpeit'B, ueiOB4KonojKHpaie,ib. Samojedz. Mon. 75, 591. Bajeczne powieści o samojednikach, o wilkołakach, i tym podobnych dziworodach. ib. 70, 74. SAMOJEDZ, i, z., jedzenie zwierząt swego rodzaju, b(l3 grcffeit ber SJjtere feincè eignen ©efdjledjtS, baö Slufrejfen einer beu an* bern. Wielkie sowy mniejsze sowięta wyjadają i samoje-dzią się żywią. Haur. Sk. 277. — Samojedź, ludojedź, 3Kenfd)eitfreffere^. Radzi byli pasterze i blizcy sąsiedzi, Że ich zbawił Herkules takiej samojedzi (Kakusa). Klon. Wor.

24. — Transi, fig. W Wołoskiej samojedzi ani wiary poddanych przeciwko panu, ani sprawiedliwości pańskiej przeciwko poddanym niemasz żadnej. Orzech. Qu. 141. — §. Collect. Samojedź, 1. SAMOJEDY, dzicz, kraj, gdzie ludzie ludzi pożerają, ludojedzcy, ludożercy; bie SOfenft^en* frejfer, ba8 Canb ber 23?enfd>enfreffer. Samojedź, anthropo-phagi, ludzie, którzy drugie ludzie jedzą. Mącz. [2. SAMOJEDY, z czudz. same*bagnisty kraj, i jets*mieszkaniec ; naród właściwy w Rosyi. 2]. Samojedy, naród północny państwa Rosyjskiego wzdłuż morza aż do Syberyi ; jest

SAMOJEDNY- SAMOLUBNY.

SAMOŁUSK- SAMOPASKA. 215

to naród dziki i t. d. Dykc. Gecgr. 5, 15. ©atltojebett.— §. Lud dziki, balwochwalski, ; i Samojedź , który sąsiadów i ojców swoich jedzą. Sk. Żyw. 2, 80. Ziele to rośnie w Arabii abo Samojedzi. Syr. 898. SAMOJEDNY, a, e, SAMÜJEDZKI, a, ie, od samojedzi, ludożerny, lnenfdjen* frcfferif#; Boh. lidogedsky; Eccl. ije,TOBliKoa4HbiH. SAMO-JĘTNY, a, e, — ie adverb., osobno odłączony, abgefott* bert Gruczołki samojętne, conglobatae. Krup. 5, 115. Dwa gruczołki poduszowe są z wielu innych gruczołków samojętnych złożone. Krup. 2, 542. (Carn. sa mojej a//os pascuus). SAMOKATCA, ob. Samobójca. SAMÛKACTWO, ob. Samobójstwo. Dudz. 57. SAMOKUPIEC, pca, m., sam jeden jakim towarem handlujący; Yind. lamotersbez, fa-mokupez; Rag. samoprodâvalaz , ber SlUctntyĆUtbler, SDiOrtCpO* lift, ber allein einen gerciffen łpanbel fflÿrt. Wenetowie na ów czas bogatych towarów Indyjskich samokupcy. Nar. Hst. 6, 512. Nazywano ich głodotwórcami, samokupcami, monopolistami. Czach. Pr. 1, 526. SAMOKUPSTWO, a,

n. ; Yind. famokupzhnia , famotershtvu ; Sorab. 1. yenoh szamoho pżedahwacztwo ; Croat. szamoterstvo ; Rag. sa-moprodaja; Eccl. OTKynmmiecTBO ; monopol, handel jednemu tylko pozwolony; bfl§ SRonopoltnnt, ber SUlcin^anbel. Monopolium albo samokupsiwo pochodzi tylko z łakomstwa , z zazdrości. hlaur. Sk. 254. Pozwalając osobnego przywileju albo samokupstwa jednemu człowiekowi lub towarzystwu , pozbawia się przez to wielu osób pożytku. Mon. 74, 175. ib. 75, 591. Do rozszerzenia handlu wydano edykt, w którym samokupstwo czyli monopolium w handlowaniu zniesiono. Pam. 84, 619. — “SAMOKWI-TŁY n. p. Hymet. Zebr. Ow. 182; semper florescens. SAMOLOT , a , m., ptak Fenix, który ma być jedyny na święcie , umiera i znowu sæ rodzi. Cwagn. 696. ber ni?, ogniwacz , wyczyniec. SAMOŁOWKA, i, z. ; Ross. como^obIj, caMOJOBiiaa cnacTB , cjioneub ; łapaczka, w której kto sam sie łowi, dół, dołek, propr. et transi.; eine galle, gaUgrufee, ein gallfiricf. (Croat. szamolovecz pesz vertagus). Wilk, gdy w gotową gdzie nade wsią samolówkę wpadnie, Nazad mu z niej wyjść niesnadnie. Tiuaid. Wi. 246. wilczy dół, SEBolfêgntbe. Mon. 75, 691. Sami w swoje samołówkę wpadli. Biaiob. Od. 24. Kiok.

78. Pot. Syl. 259. Ela bóg umysł stateczny, żebym w tej wędrówce Żadnej się zwieść nie dała świeckiej samołó-wce. Tward. Pasq. 48. Samołówki sądowe, wykręty, kló-remi schytrzają drugich w prawie; anfraclus judiciorum. Macz. Wykręty czyli słowne samołówki, sophisrnala. Pilch. Sen. list. 4, 54. SAMOŁOWNY, a, e, — ie adverb., tierfćinglt#. Zdała się Polakom przysięga Kazimierza po-dejźrzana i samołowna. Stryjk. 591. SAMOŁOZTWO. Tr., ob. Samogwałt. SAMOŁOZNIK , a, m., Tr., onanista, sam z sobą psotę pełniący, ber ©elbffbeflccfer. SAMOLUB, ob. Siebielubiec. SAMOLUBNOŚĆ, ści, ź. ; Yind. lastna lubesen , Eamofvoje lublenje, velku na fe dershanje; Ross. caMOJiioóie ; naganna miłość własna, bie Eigenliebe, ©elbfHtebe. Samolubność mniema , iż nie trzeba się przymuszać, ani trapić dla nikogo. Zabi. Roz. 196. SAMOLUBNY, a, e; Ross. caMOjnoóHBun; siebie kochający, et-geitltebig, felbftlicbig, itt fid) felbft yerlicbt; Boh. samoljbe-znÿ. Tam się samolubny Narcys z sobą pieści. Zab. 10,

54. Koss. Część brzegów' Afryki podlega rządowi samolubnemu. Pam. 85, 2, 294. arbitralnemu. SAMOŁUSK, a, m., wąż niejadowity, bez tarczy, samemi łuszczkami cały okryty. Zool. 205. eine ganj f^uppige 0#lange. *SA-MOMADRY, a, e ; Eccl. caMOMy^puil, KOToputl caMi> o ceóL mhiit-b, mto ont yMens , cf. pedant. SAMOÓSMY, a, e, sam z siedmią drugiemi, felbadjt, mit fiebett anbent. On Noe , który jedno samoósm został żyw. Rej. Post. S s 6. Samoósmego Noego bóg zachował. 1 Leop. 2 Petr.

2 , 5. Pojmali go ; potym samoósmego go ścięli. Gwagn. 644. SAMOPAŁ, u, m. ; Rag. samopallo, samokres ; Dal. samokresz ; Ross. caiwona.TL, (cf. samostrzał, ein ©elbftfdntpi ; gatunek dawnéj strzelby, eine 3lrt alter gen* ergenieljre, [eine guntenfïiitte 2J. Mon. 75, 591. Kozacka piechota strzelby, samopały nazwane miała. Papr. W. 2, 115. Kozacy prażyli Turków z samopałów. Nar. Chodk. 2, 401. Jednych działa rażą, Drugich Dońcy ukryci z samopałów prażą. Tward. Wi 244. Muszkiety nasze dalej nad Osmana samopały i trzciny sięgały. Tward. Wi. 159. Ręka jego od postrzału z samopału Moskiewskiego zdziu-rawiona. Birk. Krz. Kaw. 56. Samopałem zbrojny Ross. .cajionajbnmcL. SAMOPAS adverb., sam osobno się pasący, allein tneibenb. (Sorab. 1. famopastnć, zamopastnć; Boh. prostopâsnÿ, rozpustily ; Yind. famupafhen ; Carn. sama-pash, samapashne vagus, dissolutus). Koń ten samopas się nad brzegiem to tam , to sam pasie. P. Kchan. Orl. 1, 15. Jednorożec tak dziki, że i swojej samicy nie rad widzi; bo odszedłszy od niej samopas po pustyniach chodzi, aż się miluścią zapali, i znowu do niej przychodzi. Dirk. Chmiel. G 2. Owca chodzi samopas, nic jej nie zatrzyma, Znać tu ani pasterzów, ani wilków nie ma. Karp. 1, 89; (cf. Kto nie ma przyjaciela, jest jako on żubr odyniec, co go od siebie stado wybije, iż jedno sam pustopas chodzi, a żadnego społku z innemi źwie-rzęty nie używa. Rej. Zw. 88 b). — Transi. Samopas, rozprószenie, pojedynczo, osobno, bez dozoru; jcrfłreitt, allein, obite Slnfftcfyf; cf. Ross. cbmobo^bhuh, cBoeBoabHHił. Samopas wałęsali się, gdzie je noc zagnała, tam swe siadła mieli. Pilch. Sali. 151. Ludzie ci, chociaż tak chodzą samopas i tu i owdzie, mają jednak każda ich horda głowę, której słuchają. Boter. 250. Nieprzyjaciel zewsząd ściśniony, daje się nogom samopas. Ttuard. YVi. 140. pierzcha, w rozsypkę idzie, entfliegt jerftmtt. — Samopas kogo puścić, bez dozoru, eilten fi# felbft obttß Slufjtcft überfoffen. Edukacya, jak złą naturę przełamuje, tak dobra, kiedy ją samopas puścisz, w zły się zwyczaj obraca. Falib. R. — Aliter: Stolec, samopas odchodzący. Perz. Tek. 100. wstrzymać się nie dający, mimowoli chorego odchodzący, umtnllfütyrlid/e 0ti#lc, bie ft# ni#t üerlialten laffett. SAMOPAS, a, m., samopasny człowiek, rozpuszczony, swywelny, eilt 51li3gelajfener. Poczekajże, poczekaj, panie samopasie. Zabi. Amf. 77. Ludzie nazbyt dworscy, nieuważni, samopaśni. Ealib. A 1. SA-MOPASKA, i, z., błąkająca się niewiasta, małpa, am-bubaja. Macz., (eilte łpenimtreiberinn, awanturnica). (Sorab. 1. zamopastnofcż ; Carn. samopashnost * swawola, swa-

216

SAMOPIĘT - SAMOSIÓDM.

SAM OSŁA N I E G - SAMOTNOŚĆ.

wolność). SAMOPIĘT, a, e, sam z czterema drugiemi, felbfunfte; Slov. samopatl. Rycerskiego stanu człowiek może łupieżcę pokonać samotrzeć, mieszczanin samopięt, a prosty chłop samosiódm. Szczerb. Sax. 442. SAMO-PŁYNNY, a, e, dobrowolnie płynący, »on felbfł fltepenb. Samopłynną weną lane rymy. Min. Ryt. 5, 544. SAMO-PSZA, y, z., triticum amyleum, 5Itttelfom, pszenica krochmalna, za jedno biorą z orkiszem, ©pelj, 2)tnfel; jeno że mniej pokarmu ciału daje, niżli orkisz; ziarno podobne pszenicznemu, jeno w łupince jak orkisz zawarty. Syr. 955, (cf. gołka, ploskur). et 9,50. et 927. et 456, (cf. jarka). SAMORODNY, SAM0RÜDY, a SAMORODNIE adverb. ; Eccl. canopo4Hbm; (Boh. samo-rostlÿ sponte sua nalus ; Eccl. caMopaciemiUK) ; nierobio-ny, naturalny, nie sztuką lub ręką wystawiony; felfrft €i'= jeugt, »on ftd) felbft geträufen, mm 9ïatur, nntürltd), iitdjt fnnftltd), ntdri gemalt. Nil a dwie przemysłem uczynionych. Boler. 213. Złoto, jako burzące działo, skały samorodne łamie. Dirk. Exorb. Rb. Karmią się ziołami, korzonkami, i innemi samoro-dnemi owocami. Kiok. Turk. 74. Miejsce to samorodne miało zasklepienie. Otw. Oiu. 108. Skrył się za płotem samorodnym. Zab. 11, 88. Samorody. Przyb. Milt. 510. Produkt samorodny, Yind. famorashniza ; Ross. cqmo-p04Ka. — Transi. Wiersze Homera zdają się samorodne, z taką łatwością zrobione , iż jak się zdaje, nie kosztowały ani trudu ani pilności. Pir. Wym. 545. bardzo naturalne, niekunsztowne, lub też oryginalne; natürltd), originell. SAMORODNOŚĆ, ści, a., naturalność, bte 9ta« iürlicfyfctt. Tr. Samorodność czyli oryginalność. Teat. 24. bte Drigtnalljett, baê Originelle. ŚAMOROST, ob. Winne ziele. SAMORUCH, u, m., SAMORUCIINIA, i, z., 1) samo-brotnik, silnia sama się obracająca, eilt fid) fcl&ft l>etOC= gcitbeâ 2Bcrf; Eccl. caM04Bim<ecTB0. Obrót kółek w jakiej samoruchni, automa. Hub. Mech. 15. Gdy w jakiej sa-moruchni jedno koło w tę, drugie w. przeciwną obraca się stronę .... ib. 15.

SŻNOŚĆ , ści, i., Cn. Th. 979. władza ruszenia siebie samego , bic ©elbjlbcioeguitg. Przytoczył się niebieski pojazd samoruchem. Przyb. Milt. 218. SAMORUCHY, SA-MORUSZNY, a, e, Cn. Th. 979; Eccl. caM04BH5KHbiH ; sam się obracający, fid) tum ftd) fel&ft beitU’geitb. Zbiega pod niebieską samoruehą bramę. Przyb. Milt. 150. Samoru-szne silnie, automatu. Hub. Mech. Samoruszae woskowe obrazki. Mon. 69, 1052. SAMORŻADCA, ob. Samowład-ca. SAMORZĄDNOŚĆ, ści, i, ność; bte 0elbft(ierrfd]flft, ©ouneraiititat. Upadła samorządność narodu. N. Pam. 14, 254. SAMORZĄDNY, ob. Samowładny. ‘SAMOSADKA, i, i. ; Ross. ca!»oca4Ka ; sól na jeziorach sama się krystalizująca. ‘SAMOSĄDNY, a, e, — ie adverb.; Eccl. caM0cy4Hbiił, Grace, duzódi-xog ; fel&firtdjtenb. ‘SAMOS1LNY; Eccl. caMOcmbHbiH, ob. Samowładny. SAMOSIÓDM, a, e, sam z sześcią drugiemi, felbfte&ente, mit fcd)ê onbern. Tego żałuję, iż nie sam, ale samosiódm z żoną i z dziećmi zginąć mam. Orzech. Qu. 174. Wyszedł oskarżony samosiódm przysiągłszy. Gorn. Wl. J 2. Rycerskiego stanu człowiek mo-

, e,

ma

odnog samorodnych 5,

2) Samorueh, SAMORU-

samowładność , udziel—

że łupieżcę pokonać samotrzeć, mieszczanin samopięt, a prosty chłop samosiódm. Szczerb. Sax. 442. ib. 158. SAMOSŁAN1EC, ńca, m., nie od drugiego lecz od siebie samego posłany, samozwaniec; ein twn ftd) fel&ft ©e* fctncfter, ber non memanben einen Auftrag fiat, M für einen 9lBgefanbten auêgiebt. Ci nowowiernicy, samo-słańcy, którzy bez porządnego powołania na urzędy kościelne sami się wdzierają. W. Post. W. 12. Uchowaj nas od chytrych samosłańców. Sk. Kaz. 88. SAMOSŁAN-STWO, a , ».

Slbfeitbnng oon jentanben. Nie idą odszczepieńcy od apostołów, ale #d swej woli i samosłaństwa swego. Sk. Kaz. 201. et 206. SAMOSOB adverb., samopas, osobno; ab lein, (janj allein. Pasąc przy morzu pastereczka hoża Liczne samosob hydełko bez stróża. Zab. 16, 510. SAMOSTRZAŁ , u , m., (dislng. samopał) , ber ©elbfłfdjufb Samostrzał zastawuje się tak, że na miejscu, gdzie się zwierz dobrze już wnęcił, nabita flinta się osadzi, od cyngla aż do zanety sznurek, aby gdy zwierz za netę ruszy, fuzya wystrzeliła. Kluk. Zw. 1, 407. — §'. Kusza, łuk z cynglem; Yind. famoistra , famoisiru, strelak, fa-moistrel, (famokrefs « pistolet); Croat. szamosztrèl, adject. szamosztrèlni ; Dal. szamosztril, ( szamokresz scopus); łlung. szamszerigy ; Bosn. samostril; Hag. samostriel, (sa-mokres lerzetta) ; eine Slrmbruft, ein ®ritcfbogcn. Samostrzały na wystrzelanie strzał. 1 Leop. 1 Mach. 6, 51. Wujek, ib. (kusze. Bibl. Gd.). Czyniłeś panie mocne ramię moje, jak ‘łęczysko samostrzału miedzianego ; ut ar-cum aereum. Wróbl. 57. Z drzewa laskowego najlepsze obręcze bywają na achtele, takież samostrzały dzieciom ku krotoiili. Gresc. 405. Prov. Wszystkiego pomoże, z kuszy i z samostrzału. Rys. Ad. 72. SAMOSTRZELN1K, a, m., co samostrzały, łuki, robi, ber 2)rtt(f&ogeitmad;er. Z palniku czynią też łucznicy łuki mocne, także samo-strzelnicy kusze. Syr. 791. SAMOSZÓST, a, e, pięcią drugiemi, fclbfcdjfter. Drugich niewolników z sobą namówiwszy, uciekł samoszóst ztarntad. Paszk. Dz. 54. Biel. 116. SAMOTNY, “SAMOTY, a/e, SAMOTNIE adverb., osobny, sam bez ludzi, einfnnt; Boh. samotny, osamelÿ ; Slov. samotni, samotne, osamèiÿ, (samolliwe słowo singulare verbmn) ; Sorab. i. famotnć, famitko-wnć ; (samotne proprius, właściwy); Carn. samotne; Yind. famoten , safehen , pufhaun ; Rag. samotni, samo-xiv; Ross. ye4HHeHHŁin , iioinajEHUH ; Eccl. eAimćTBye-mmm. Jestem sam, lecz nie samotny. Teat, 25, 4. Nie jest dla człowieka dobrze, żyć ‘samotem. Przyb. Milt. 250. żyć samotnie; Yind. ofubnuvati; Eccl. eAHHCTBOBa-TH, OCOÓCTBOBaTH, OCOÓHTHCH, yejHHflTHCH, M0.1*iaJIbCTB0-Bam. Samotnym uczynić, osierocić, Boh. samotnjm , osamotnjm ; Croat. oszamochujem. Samotnym się stać, osierocieć Boh. osameti, osamjm. SAMOTNOŚĆ, ści, z., SAMOTA, y, z. ; Boh. samotnost, samota , samotina; Slov. samotnost, osamełost, (samotnost, panictwj coeli-balus); Sorab. 1. famitkofcż; (Sorab. i. famotnofcż pro-prietas)', Carn. samota, samizhe; Yind. famota, famot-nost, pufhaunost, ofebnost, bresludnost, odludnost; Croat. szamocha, puschina; Rag. samocchja; Ross. ye4HHenie,

udawanie poselstwa od kogo, ttorgebltdje

sam z

SAMOTNIK - SAMOWŁADCA.

SAMO W ŁAD CZYN A - SAMOWOLNY. 217

yeAiinenimK"L , mo.ticUlhmkTi ; AHMKb ,    ll!10U7i.

Post. 18. Może bóg sobie pra-

OAHnanecTBO, ocoóeHHOdb, ocoóaHBOCTb, MO-mame, 3a-xojtycTbe ; Eccl. eAHuauecTBO, OYAumcmirc , ocoÓHOCTb ; (Eccl. MiVbYAitLiiiii|3 cela dla samotnego bogomyślca) ; osobność , bezludność. Dudz. 57. bie ©infamfeit. Niecierpliwy trwać dalej w samocie nielubéj Bez uciech oblubieńczych i ojcowskiej chluby. Zab. 15, 7. Kniaź. SAMOTNIK, a, TO., samotnie żyjący, ein ©infamer; Sorab. 1. samszétk ; Carn. samoshivçzh ; Vind. bresludmk, odluden zhlovek ; Bag. samôxivaz ; Boss. ocoóhhkt, , OA«Heu7> (cf. odyniec),

Eccl. ocoóhhkb, 6e3rpa-Nie wesołyś , choć w szczęściu, "pókiś samotnikiem. Przyb. Mili. 248, cf. samożyjec. SAMOTNICA, y, ź.,_ samotnie żyjąca, eine ©infame, bie einfam lebt; Carn. samiza; Boss. yeAHHeHHMta: Eccl. mionwiin. SAMOTAKI, a, ie, tautologiczny, tautologifd). Podania samotakie , gdzie to samo słowo w tym samym znaczeniu twierdzone bywa o sobie samym. Cyank. Log. 158. SAMOTOK, u, to.; Bag. samotok, sirovaz, opol, mu-stum protropum; vino vergine. che esce dali’ uvanontor-colala, SSorfpnutg. SAMOTBESC, ści, i., wino z suchych jagód. Tr., troefner Seeren * SBein. SAM0TREŚC10WY. a, e, ib. SAMOTBZASK, u, to., ein ftongeläftg, ein Släftg bie 5Sögel 511 fangen. Samotfzask. łapka na ptaki. Mon. 75, 591. Szczygły łowią sie też na wabika w klatki, samotrzaski zwane. Kluk. Zw. 2 , 224. U klatki samotrza-ski wieko tak się podeprze, aby ptak wpadający samego siebie zamykał I\lvk. Zw. 2 , 385. Słowa jego za samotrzaski staną, Kto nieostrożny na ich lepie więźnie. Zab. 14, 55 SAMOTRZEĆ, ia , ie, sam z dwoma dru-giemi, fdbbritter; Boh. samtretj ; Slov. samotrell; (Vmd. famotretji « trzy razy tyłki). Wierszowie był na gardle skaran samotrzeć i z syny. Biel. 74. Przyszła do niego matka boża samotrzeć (adverb.). Sk. Zyw. 1, 117. Rycerskiego stanu człowiek może łupieżcę pokonać samotrzeć, mieszczanin snmopięt, a prosty chłop samosiódm. Szczerb. Sax. 442. Każda potrawa na stół musi przyjść, jako kasztelanka. albo samotrzecia, albo samoczwarta. Bej. Zw. 59. SAMOTRZYNASTY, a, e, sam z dwunastą drugiemi, felbbm)$cljnter, jtrolf anbern. Zebrał towarzyszów dwanaście, tak iż sarnotrzvnastv szedł na ono miejsce. Sk. Żyw. 1, 569. SAMOUCZNY, a, e, SAMOUK, a, to,, z siebie samego uczony; Graec. âvrodidaxtog ; Boss. ca-Moynna ; Eccl. caMoyneubiH, caMoynHUH. (Vind. famovuk « partacz). Onych samoucznych , w sobie mądrych świadków słuchać nie zaniechamy. Smotr. Apol. 178. SAMO-WIAREK, rka , w., SAMOW1ERNTK, a, to., na samej wierze bez uczynków zasadzający zbawienie, hydne przezwisko protestantów, ber auf ben ©lanbeit allein bie @elig« feit baut. (Eccl. caMOBtpHbJM , Graec. dvtômcrog, per se fidem faciens). Przestroga samowiernikom, Którzy się tylko liściem okrywają Wiary, a dobrych spraw zaniedby-wają. Odym. Św. 2 /N 3 b. Wy mili samowiarkowie ! Smotr. Lam. 152. Ci samowiernicy, nieprzyjaciele wszech uczynków dobrych. W. Post. W. 2, 66. Szata ta swa-dziebna nie znamionuje wiary, jak samowiernicy wykręcają , ale miłość i uczynki dobre. W. Post. Mn. 365. SAMOWŁADCA, SAMOWŁADZCA, "SAMOWŁAJCA, y,

w.; Carn. samoblastnik ; Vind. famokraluvauz, famobla-stnik ; Croat. szamoladaveez ; Bag. samovladalaz, samo-darxaz ; Slav. vlastelin ; Sorab. 1. famohkneziczer ; Ross. caMOB.iacTHTeab; samodzierż, jedynowładca, nieokreślenie panujący; ber @elbftljerrf(|er, umtmfcfiränfte, alleinige 23el)errfcber. ‘Samowłajca nieba i ziemi. Groch. W. 195. Potomek Jagiełłą cnego ‘Samowłajcy Sarmackiego. Groch. W. 473. Król nasz nie samowładzcą, ale ojcem i głową narodu być powinien. Gaz. Nar. 1, 170. z konst. 3. maja (nie despotą). Sak. Kal. E 1. Mon. 75, 591. SA-MOWŁADCZYNA , y, z., samodzierzyea, samowładna pani, nieokreślenie panująca; bie Selbfilterrfdjerimt, alleinige, unbefcbranfte ©ebieicriun. U PcnsjIwańczyków, równość stanu jest ich samowładczyną. Zab. 12, 176. SAMOWŁADNY, a, e, SAMOWŁADNIE adverb.\ Yind. famoblasten, famogospodezhen , famokralski, lastnomozhen , fam od febe, f lastno mozbjo ; Bag. samovlaastni ; Croat. sza-movlaszten ; Boss. caMOBiaciiiWH ; Ecd. caMonoBCJine.rL-Hbiii, caMOCiMbiibifi; samodzierczy, nieokreślenie panujący, felbftljerrfcbenb ; in malam partem despotyczny, beêpotifd). Rząd despotyczny abo samowładny, gdy najwyższa władza zadnemi nieokreślona prawami od jednej panującego zawisła woli. Wyrw. Geogr. 113. W państwach samowładnych wola rządcy jest prawem. Mon. 65, 255. Samowładnym być, samowładnie panować, Bag. samo-vlasctittti, vlasctitti ; Boss. caMOBJtacTBOBaTb. — §. Osądzenia nie według przepisanego sądowego sposobu postępowania, samowładne wyroki. Gal. Cytu. 1 , 16. eb geninacfytig, tviflfüfyrlicfy, samowolny. (Slov. samówlastne słowo anomala vom, ob. Nieforemny). SAMOWŁADZTWO,

n., SAMOWŁADNOSĆ, ści, z., jedynowładztwo. Wlod, ; Carn. samoulastnost, samoblastvu; Vind. famo-vlastnost, nepodloshnost, famoblastvu , famogospodstvu , lamokralestvu, lastna muzh ; Sorab. 1. famohkneztwo ; Croat. szamovlasztnoszt ; Bag. samovlastilos ; Ross, ca-MOB,iacTie; nieokreślona władza, itliumfrbrćinfte ©etualt. Samowładztwo. Mon. 75, 591. Utrata samowładności narodowej, nie może być na przeszkodzie do ćwiczenia się w pożytecznych naukach. N. Bom. 5, 187, erb. Samorządność, udzielność. — §. Niewolno, aby skrzywdzony sobie zadosyć uczynienia sam poszukiwał; samowładztwo nie zgadza się z publicznym bezpieczeństwem. Gal. Cyiv. 1, 15. ©igcmnacbtigfcit, samowolstwo. 'SAMOWLAZŁY, ego, to., wtręt, wtrecień, intruz, wdzier-ca, cf. samozwaniec, samosłaniec, ber ftdj felbft aufge« bruugen l)at. Iż na urząd nie będąo powołany, ani posłany, sam się weń ^wdał i wtrącił, dzisiejsibyr go nazwali samowlazłym. Żarn. wdziwie apostolskie sukcesory wzbudzić z tych, którzy u was sa zwani heretyki a samowlazłymi. ib. 18. ib. 5 b, 623. SAMOWOLNY,*a, e, SAMOWOLNIE adverb., z własnej woli pochodzący; Croat. szamovölyen pertinax ; Bag. samovogljan inobseguens ; Bosn. samovogljan contu-max ; Eccl. miGBoahiib, camovotmiTv ; Graec. dvrdßovlog; Boss. caMOBOJbBWH, CBOCBO^bHUil ; według upodobania i woli postępujący, arbitralny ; eigenwillig, felbftbeliebig, et« gennta$tig. Gdyby magistratury, nie podług prawa, ale

28

Słownik Lindego wyd. 2. Tou» V.

218

SAMOWOLNOŚG - SAMÜRA.

SAM Y-SANIE.

podług samowolnego sądziły zdania .... A. Zatnoj. 9.

Gdy jedna część społeczności samowolnie pracą i osobami drugiej części zarządza, takowy stan rzeczy nosi imię niewoli. N. Pam. 15, 287. Religia monarchów Czyni cnotliwymi ; a jeżeli ich władza okaże się samowolna i sroga , czyni znowu poddanych cierpliwymi. N. Pam. SAMY, ob. Sam.

10, 28. Zadziwienie nad samowolnćm postępowaniem SAN, u, m., rzeka na Rusi. Dykc. Geogr. 3, 24, ciii gluj-i rządu Angielskiego, ih. 3, 362. Zwierzęta się samowolnie tu ©altjtctt, ob. Sandomierz.

poruszają. Zool. 1. Ciała samowolnie w próżni spadające. SAN CYT, u, m , termin prawa Polskiego, na wyznaczenie Hub. Mech. 20. z siebie samych, nem felbft, i'Oit freien wyroków sejmów lt»b konfederacyj ; —

©tlltfcn. Samowolne spadanie ciał. Hub. Mech. 16. et 45. et 71. Judasz z matką swoją samowolnego dopuścił się kazirodztwa. Pociej. 23. nie wymuszonego, dobrowolnego. ( Eccl. caMOBO.tCTByto spante effero). SAMO-

WOLNOŚĆ, ści, z., arbitralność, bte ßigcmtHÜtgfett, $rctp SANDACZ, ob. Sędacz.

fielt beé 2Stlleiti?. (Croat. szamovölynoszt pertinacia; Hag. SANDAŁ, u, w., §. 1) [rodzaj obuwia składającego się z sa-samovoglnos inobedienlia) Samowolność obcych kupców.    mej podeszwy 2], pantofel zakonników, eilt ©attbai ;

N. Pam. 19, 124. SAMO WTÓR, a, o, sam z jednym    Croat. sàndalea lignea solea\ Hoss. caiwudii; Eccl. kuj-

jeszcze; Boh. samdruhÿ, (samodruha ciężarna , brzemion-    auriw, cau4äji;i, n.îecmmw, (naeciia podeszwa nożna).—

na); Slov. samodruhi: Bo:,n. samodrńg; (Vind. iamadruh,    g. 2) Drzewo sandałowe, Sanbrltyolj ; Hoss. can4a;n> ; (can-

duoja versta * podwójny) ; Hoss. cawL - 4pyn>, (»2. pod-    4a.ien'& nawa lekka). SANDAŁOWY, a, e, od sandału ,

weselony), fclbrtitber. Ze wsi był powinien z pachołkiem    ©anbei»; Hoss. caH4a.1t.HUii ; ( catł4a.ntTb, nacan4a,iHTb

samowtor zbrojno    na koniu stawać. Star. Hyc. 15. Po-    farbować    saudałowemi    drazgami).

jadę samowtór za    nim. Biel. 110.    Zjechali sie prowin-    SANDARAKA,    i,    z.,    farba    cynobrowata, ©anbarad), 2Bacf>boP

cyałowie samowtórzy do Rzymu na obieranie generała.

Sk. Żyw, 2, 250.    Mon. 61, 191.    Sk. Dz. 1045. Arfo

złocista, uciecho    świętego Króla    psalmisty, w trudne

czasy jego, Kiedy przed Saulem z tobą samowtóry Ucie- SANDOMIERZ, a, m., | rws/c. Sudomyr; Elym. sąd 2] ; mia-kaf w góry. Groch. W. 598. SAMOZERCA, ob. Samo- sto niedaleko tego miejsca, gdzie rzeka San do Wisły jad, Ludojad. - SAMOZWANIEC, ńca, m., samosłaniec, nie od drugiego wezwany, fałszywe wezwanie od drugiego udający ; Iioss. caMoaBaHeiib ; Eccl. caM03Baimbiîi, ber ftd) felbft berufen f;at, ben utetnanb attberś berufen bat, ber falftfjltcb »orgtebf, al$ 0erbc man tfm berufen. Krzyżacy sędziów od papieża na rozstrzygnienic zatargi ich z Polską SANICA, y, z,, sanna droga. Włod., SANNA, y postanowionych, samozwańcami tytułowali. Nar. Ust. 5,

378. Dymitr samozwaniec. Nar. Çhodk. 1, 506. SAMO-ZWAŃŚTWO, a, ». ; Eccl. ca»i03BancTB0 ; bte ©elbftbcru» fłtng. SAMOŻYJEC, joa, m., w niektórych województwach bczżeniec. Czart. Mskr. y ber >)agcfto!je, ber ofntc Söetb lebt. SAMPAN , a , m., jespan, jegomość pan , ber fiocf)gecl)rte $crr. Powiedz wróżko natychmiast jasno, zwięźle, krótko, Rok, dzień, porę i miesiąc narodzin sampana. Zabi. Zab. 71.

SAMPIERZ, ob. Sąmpierz. SAMS1AD, ob.-Sąsiad. SAM SIE K, oh. Sąsiek.

SAMSON, a , m , sławny przez siłę swoje żydowski Herkules , ©tutfou. Jużbym się teraz i z Sarnsonem spróbował. Tcat. 27, 109. — Samson herb] cttt üffiappctt.

Samson lwowi paszczę rozdziera ; na hełmie trzy pióra strusie. Krup. 5, 46.    ł

SAMTEN, samato, somoto »sam ten, ten tu, (oppos. tam ten), btefer fiter. W żadnej ogroda sarntego kwaterze Fiolkom miejsca czemużeś nie dala! Kchow. 144. SA-MUCHNY, ŚAMIUCHNY, oh. Sam.

SAMURA, y, z, [świnią; ross, casijp'b astr. wieprz 4], n. p. Tam Merkuremu przy zwykłej ofierze Prośnćj samury,

którą na rzeź daje, Takie z pokorą wylewa pacierze.... Pot. Syl. 559. Niemasz dziwu, lwa abo żołnierza na murze Widzieć; ale co też tam było po sainurze, Której i przez płot ciężko, bo jej koły wadzą. Pol. Pocz. 655, (cf. Ross. 3ai\iypnTbCH domatorem być).

od słowa sandre. Kras. Zb. 2, 471. ein ftcicbêtagê » ober Mouföberattonts» auśfprucb. Tysiące wydanych od generalnośei sancytów , to jest wyroków. Ust. Konst. 2, 251. SANCYTOWA depu-taeya. Sejm. Grodz. 64. roztrząsająca saneytn.

berl;arj. Żywica jałowcowa. Sienn. 559 ; nie tylko do przednich wchodzi malarskich pokostów, ale i do lekarstw. Kluk. Rosi. 2, 222. SANDARAKOWY, a, e, non ©anbarad).

zmierza. •Kpcz. Gr. 3, 55. SAND0M1RSK1, a, io, n. p. województwo Sandomirskie. Dyko. Geogr. 3, 25, SANDO-MIRKA, i, z., najprzedniejsza pszenica w Sandomirskim- rosnąca, ©anbpmtrer 2Set^cu, eine ber beften ©nttungen. Pradziad mój płynął z sandomirką do Gdańska. Tcat. 1, d. 52.

z., bte

©dllitteubafiu ; Croat. szanik; Garn.) sèninz ; Vind. fanienz, gasifhe, gas, gashnia, (cf. gać); Slav. saonik; Bosa. savnik , prrit , fiut po snigu. — §. Plur. Sanice , płozy sannę, Boh. sanice; Hoss. no^oab, nojosoicr., n0403KH, nonami, bic ©cbltcReufttfeu. SANIE plur. ; SANKI, SA-NEGZKPp/wr. dcm.-, Boli. sanë, sankÿ, plaż (cf. płazać), (2. sané żuchwa; sań smok; Sanę jędze); Slov. sanc, (sana, eelist czeluść, żuchwa); Sófab. {. fanki; Sorab. 2. szanki ; Garn. seny, sumkę, (sumknili evadere, zemknąć); Vind. fani, derkalize ; Croat, szśni, szaone ; Hung. szan ; Hag. saone, saónize; Slav. saoni-ce, szaonieze; Bosn. savne, savniçc; Hoss. cami, catt-kh, caHOHKii, ca.ia3Kti, ca^asouKu; pojazd do jazdy śnieżnej , na płozach, ber ©dflitten. Przodek sanek Hoss. rojtOBauiKii, roJOBHumi!, 3aro,iOBOKT». Szyna pod sankami Hoss. TopMaatt. Sanki pośpieszne ; Vind. fumkc, fReiitt» fc&litfeu. Sanki szerokie łubiane Hoss. oóuihbhh. Sanie od wożenia drzewa Ross. 4poBHH, 4poBeiiiKH. Chłopskie sanki obłączaste Ross. po3Ba;iLHii. Małe sanki chłopskie Hoss. nomcBemm. Sankami jeździć, Vind. fanienzhati, se (anmi vosili, fanienkati; Croat. szanjkatisze, szan-kamsze, szanchcmsze. Jeżdżenie sankami, jazda sanna,

fana , .fane

S A N K 0 W Y - S A M P I E R K A.

SAPER - SAPKA.

219

ślitada , Vind. fanienzhanie, fanineska voshnja, fanion— SAPER, ob. Hawerz.

kanje ; Ross. naiame. Sankami jeżdżący; Vind. fanien- SAPERDA, y, m., sciolus. Mon. 75, 590. mędrek, z Lac. ski vosnik, fanienzhar, fanienzhavez, ber ©djfltttenffltyrer.    sapere , iron., eilt Älügling. Nie z pisma świętego, two-

Wyjeżdżać sanki Ross. oÔKaiaTL, oÓKarUBaTL. Sanie za    ja takowa odpowiedź, miły saperdo, ale z twojej to gło-

saniami, dzięk dzięk dzięk dzięki Teal. 56. c, 10. Kto-    wy jak z pustej'stodoły wyleciała. Pm. Kam. 255. Znaj-

by komu ogankę posłał w największe mrozy, albo o ś.    dzie się choć jeden saperda, wszystkim innym przeci-

Janie sanki, mianoby go za niemądrego. G om. Sen. 58.    wny. Teat. 55, 54.

— Prov. Jak sanie się skrzywi. Pot. Zar. 189. — §. SAPIASTY, a, u, — o adverb., sapkę majacv, fcfynnpttt}, mit Sanie do przeprowadzenia ciężarów. Jak. Art. 5, 515,    bem ©cfynnpfen bebaftct. Tr. SAP1AG , -iaf, -i, med. niedok.,

chociaż mimo śniegu, same mocne bardzo jsanicc; Me    Sapnąć jedntl, Sapać contin. ; {Boh. sapali dilacerare);

©cjjleife, Saften wegjufcfyletfeit. Sanie służą do przeprowa-    Boh. supati ; Carn. sopsti, sópem , sêplem ańhelare,

dzenia armat przez ciasne drogi. Jak. Art. 5, 49. — §.    soplivost « dychawiczność; Vind. (apsti , satapsti , safapu-

Ąnatom. Sanki; kość ramienna, kluczyk, kluczka. Dudz.    vati ; Rag. sopitti naribus respirare difficulter; Ross. ca-

50. baê ©djlnffelOetn. SANKOWY, a, e, otl sanek, ©djltt«    mut; ksykająey odgłos wydawać, einen, 3iKher dop. jtd)

ten*, ©d;ltttd)en* ; Boh. sanowÿ. SANNY, a, e, od sanien, geben, jifdjen (non brennettben Körpern). Żelazo rozpalone od sanny; ©cblttten*, ©djlitten&afm*; Ross. camiuft; (caHHHneil    w wodzie sapie. Dudz. 21. Krew'jego, jak gdy ognista

u dawnych carów urzędnik nad zimowemi pojazdami).    w wodzie się pociera szyna, sapi, stridet. Źebr. 0iv. 222.

SANKCYA , ob. Ustawa. 'SANTUZ, ob. Zamtuz    Płomień ku górze się ciągnie, kiedy do niego dobrych drew

SAP, u, m., sapie,nie , ba§ ©cf/ltanbcn , ©efdjllrtlibe, ©ejtfcbe ;    przykładają; ale jeśliże mu mokrych a sapiących, przy-

(Vind. fapa, veiler, duh , 'odih* wiatr, oddech, dech;    łożą, tedy się wlecze po ziemi z dymem pospołu. Rej.

Carn. sapa halitus, spiritus-, Croat. sapa chuch, sapi    Zw. 41 b. Pochodnia, klóra mu w reku gorzeć miała,

konyszki cluv.es ; Bosn.    sapi od kogna ; Ross. cana    Żałosnym tylko dymem kurząc się sapiała. Olw. Ow.

cyprinus b aller us, Germ.    Me 3ope'. Gdy zmieszasz ogień    589. Pochodnia, z którn był w ręku, sapiała płaczli-

z wodą będzie sap ; gdy    przyłożysz ogień do prochu ru-    wym dymem ; laerimoso stridula fumo. Zebr. Ow. 245. —

śniczego będzie trzask. Żarn. Post. 225. Jak się orga-    g. Sapać, parskać od piersi abo przez nos: fdjnatlben,

ny rozlrzęsą, to też już będzie więcej sapu a kołatu,    fdjttieben, Maufen. Sapię śpiąc. Cn. Th. 979. chrapię,

niżli cudnego piskania. Rej. Zw. 71.— Sapy, dąsy gnie-    icf) fcbnardje. Westchnieniem jej* pierś napełniona, gwał-

wliwe ; ©djnauben, Sollen, SJraufen nor 3nnt. Skarom to    townie sapi. Teat. 56. b, 58. tbre 23ntfr riidjelt. Zerwa-

mówil , aż ten w sapy.    Pot. Jow. 161. Nie wiedzieć    wszy się z ziemi, zapalony krwawym na całej twarzy

zkąd się wzięły te dąsy    : sapy. Pot. Arg. 745. — §.    rumieńcem, odetchnął i sapnął. Ossol. Sir. 2. er f dm <Utf*

Sapy, SAPOW1SKA, sapiska, sapowate miejsca, ©ttntpf*    te. Koń sapa. Tr. parska, haS |iferb brauft, fcjittauM.

lanb, SDîoraftDoben. Atolim przecie zwyciężył te sapy,    Wół gdy się zapali, będzie chrapał, sapał, rogami trzę-

A już za lasem postawiłem nogi. Jabl. Buk. 0. Na iłach,    soi. Weresz. Reg. 125. Uciekają ludzie, gdzieby usły-

sapach, glinach, nie sieją, bo są ziemie ciężkie. Haur.    szeli smokowe albo wężowe sapienio. Eraz. Jez. B b 4.

Ek. 52. SAPAĆ, ob. Sapiać.    (ksyki). • §. Sapać z gniewu, dąsać sie; (Ist. snubba;

SAPIEHA, y, m., imię książęcej familii yv Polszczę; zkąd    Sven, snaesa et snubba; Angl. snib, snub; Boh. sapali

się robią imiona SAP1EŹYNA , SAPIEŻANKA. Kpcz. Gr.    se furere) ; oor 3wn fdmauben, toben. Gniewa sie i na

2, p. 149.    swą niefortunę sapi. Pot. Syl. 516, (cf. sarkać na co).

SAPIENT akademicki, bidellus, bedell ; Vind. fhulni slrie-    On. sapa przeciwko swym wszystkim przeciwnikom. Radź.

shaunik , nośnik fhulne palizc, ber ^Sebctt, Uniöerfitfltä«    Ps. 10, 5. Saul sapając groźbami i mordy na apostoły,

Mener. Sapientowie, słudzy rektorowscy, noszą przed    prosił aby mu były dane lisly do Damaszku. Żarn. Post.

rektorem insignia abo sceptra srebrne pozłociste. Falib.    5, 550. SAPISKO, a, /?., miejsce mokre, ziemia wil-

P 5. Zwykł zawsze ser zrana jadać; ponieważ mu be-    gotna bagnista, jmnpfnjey (Erbretd). Sapiska, przez które

dellus czyli sapient akademicki powiadał, że ser rozumu    woda chodzi na wiosnę ze śniegów i deszczów, mogą

wn-

dodaje. Mon. 70, 104.    być obrócone na stawki. Strój. Staw. A 4 b. Dla

J*SAPIERZ, a, m., 2] ‘SAMP1ÉRZ, ‘SZÀMP1ERZ, [§. 1) strona    łów dobra pasza na bagnistych miejscach , tudzież na

pozwana, ©egenpnrt. adversnrius-, Boh. super; cf. Eccl. c^nph*    sapiskach , które częstokroć, gdy deszcze panują, wody

przeciwnik; Etym.    prza 2];    cf. Gall. champion. [Gdy acz    zalewają. Haur. Sk. 56. Gdzie    susza    czy sapisko.    Przyb.

sampierz na roku    zawitym    nie stanie,    powód ziszczę    Milt. 265. SAPKA, i,    z.; Slov. nótcha : Runy.    nâtha ;

mienionej dziedziny pieniądze. Wociesz. Stat. Wisi. I, str. 15. Vind. naszhitjc , flinudla , sefhki, nahod , keufheh; S/av. reus. 2], — §. 2)    Transi Spółzalotnik,    ber ’Jîe&etibitbler.    hunjavica, zatvorenje    nosa;    Ross.    cant; katar, ber

Compelitor, szampierz w staraniu o jaką dostojność, gdy    ©d;:tupfen. {Croat. sapka, arakchin pileus Turcicus parsie dwa do jakiej dostojności ubiegają. Macz. Szampierz,    vus rotundus). ‘Nieżyt abo sapka. Sienn. 224. Ryma,

rivalis, Urs Gr. 164. — $-5) Szampierz w szachach«    sapka, nieżyt, i innemi imiony zowiemy wilgoć zbytnia,

rycerz. J Kchan.    Dz. 95.    ber ©prin^er    tin ©d)ûd)fpiele.    która z głowy płynie,    ‘niegdy    jedno    w nozdrze,    *nie-

W rodź. zeńsk. ‘SAMPIERKA, i, ‘Szampierzka, compe-    gdv w czeluści, ‘niegdy w płuca i insze członki, ib.

titrix. Macz, ‘Sampierzyca. Staś. Num. 2, 135.    350. Lekarstwa przeciw ‘katarusowi, t. j. nieżytowi

220

SAPL1WY - SARD Y K.

SARDYNIA - SARMĄTYZM.

albo sapce. Spicz. 127. ib. 246. Sapkę i zaległość w SARDYNIA, ii, £., wyspa znaczna na morzu śrzodziemnym. głowie, co inni rymą zowią. Syr. 402. Leczenie sapki,    Dykc. Geogr. 3, 18; Bosn. Sardegna, bic 3tt|el ©arbtnien.

to jest, zatkania nozdrzy. Sienn. Rej. — Fig. Jakiż tam    SAUDYJSKI, a, ie, mm ©arbtnien. Król Sardyński ma

też rząd w domu, gdy z onego swaru Pan bez sapki,    swoje rezydencyą w Turynie. Wyrw. Geogr. 243.

a pani nigdy bez kataru. Pot. Arg. 515. Niejednemu w SARGAN , a, m, miano psie, u żydów używane, eilt Ômt< kościele przydaje sie sapka z kazania. Pot. Arg. 226, beitatnett bet) bett 3ubctt. Bielaw. Myśl. C.

(cf. chrapka). Nadgrodzimyć to, cośmy zmordowani Na- SARK, u, m., sarkanie, sarknienie; ba3 ©d)liirfeu, (Bdjltau* byli często szukając cię sapki. Morszt. 83. SAPLIWY, a,    fett. (Cara. sèrk, poshirk * fyk ; Rag. sàrcjak ; Bosn. srri-

e, — ie adverb., sapiący, jifdteitb, braufcnb, fdjnaubetlb;    kuę. , serkuę, hal. sorzoj. Któż ty jesteś? potwora na

Vind. safapnenik; Ross. canyirs , f. canyHbn. Ogień sa-    to bez odwłoki Odpowiada, wydając z piersi sark głę-

pliwy. A. Kchan. 138. Z krwią sapliwe piany puszcza    boki. Przyb. Luz. 157. SARKAĆ, SZARKAG med.

społem; stridentem spumam. Zebr. Ow. 201.— (SAPOR,    tin , Sarknąć jedntl.; (Boh. srknauti , srkati , strebati ;

-u, m., SAPOREK, rka , u, m.y dem., z Łac. przysmak,    Slov. strebu, smrkarn ; Sorab. 1. frebarn ; Cara. sdrbam,

salsza ; eilt Secferbiffen, eine ßetferet), ciné fc^macî^afte ©ait’    serkam, serklâm, srębam, sreblém, sreblâm, srebati ;

CC. Szałszom i inszym przysmakom abo saporkom , do-    Vind. fhrepat, ferkat, zhrepati, zhreplem , zhrepluvati,

brze to ziele przydawać. Przed. 188. Zuwki nie darmo    frèbati , frèblem ; Croat. szćrkati, szërkam , szërchem ;

dziś przezwali sapory, bo sapią. Rej. Wiz. 15. Owe    Hung. szürtsölöm; Rag. sarkatti, sarknutti, scmârknuti ;

rozmaite przysmaki, co je sapory zowią, a prawie sa-    Bosa. sarknuti , srriknuti, sarkati, serknuti, serkati, srri-

pory; bo chłop po pich sapi, ożarfszy się. Rej. Zw. 58    kati, semarknutr; Lat. sorbere; Ob erb. fltrpfyeit ; 9it C=

b.    Konew' piwa lepsza, niż wszystkie sapory, bo sapią. . ber f. lurfert, flttbbertt) ; sorbać, serbać, chrapliwie

Lek. C 2 b.). — SAPOWATY, a, e, SAPOWÄTO adverb.,    lub gębą wciągać, fd)lni'(Cn. — Absolut. Sarkać nosem,

wilgotny, bagnisty; fumpftg, lltoraftig. Pomościana po-    On. Th. 980.— Transit. Sarkać co nosem, gębą, eiltKtŚ

trzebna na miejscach sapowatych, układając w poprzek    etttfc^lüfent. Wódka ta, nosem ja sarkając, zaziębłość

drogi drzewa. Os. Zel. 81.— §. Twarz sapowata, gnie-    głowy rozgrzewa. Syr. 107. — §. Tr. fig. Sarkać

wliwa, opryskliwa, eilt ftrgerltdjeS ©efiiljt. SAPY, ob. Sap.    uskarżać się, narzekać, sykać; über etroaS flagen, tttelp

*SARABAJTA, y, m., n. p. Dlategoć się i to jak sarabajcie    îlagett. Jeszcze nie sarkasz na nieludzkość ojczyzny?

nie podobało. Pim. Kam. 337. mnich, włóczęga; ein ©a*    Teat. 4-6. c, 11. Ciężko na

rabatt, ein herum ftrctdjenbcr üOîonch. ß n c 9 c l o p. 2B ö r t e x> bitd) 7, 310.

SARABANDA, y, z., pewny taniec, eilt geitfiffer Ï0UJ. Księżniczka tańcowała sarabandę Hiszpańską. Nieme. Król. 2,

48. Krakowiaka , byczka, sarabandy, drabanta. Teat. 24.

c,    74. Gdy swą słońce jasność gasi, Sarabandy chcę grać Basi. Kchow. 281.

SARAFAN. a, m., [z persk. sarapan 2]; Ross. capa^aHî, szlafrok, długa suknia kobieca; eilt 2Beiber*©d>lafrocf, lam ger SBetberrtuf. Zdaje mi się, że w tym samym codzień chodzić musiałaś sarafanic. Teat. 19, 27. Sarafan tegoroczny czarny, kunami podszyty. Ossol. Boh. 11.

SARAJ, ob. Seraj.

SARBAT, u, m„ n. p. Zabrał Chodkiewicz Szwedom dwa okręty'z niemałą liczbą sarbatów ; a potym spalił dwa okręty z wielą sarbatów. Nar. Chodk. 1, 278.

SARDELA, i, z., ślodków małych rodzaj; Vind. fardela, fardeliza; Garn. svôja ; Croat. łaszka, mossoly, mussuli ;

Rag. sardûn, sardjella; Rosn. sardiella, srridella, laska;

Ross. amioycE, ca-ianyma, ca.iaKyuiKa ; Eccl. ce.i4b, ( cf. śledź); bte ©arbeite, clupea encraisiocolus, mała ryba ska-, podobna do śledzia; w wielkiej liczbie łowią się około Sardynii, zkąd się też sardelami zowia. Kluk. Zw.

5, 293. Zool. 187. Krup. 5, 72. Małe sardele Bosn. ghrrimme, oglighe.

SARDONIK, a, m, kamień drogi cielistej maści. Cn. Th.

979. ein (SMftetit, ©arbom?. SARDYK, u, m., kamień drogi, karniol, ber (Eartttol. — Fig. Chrystus jest dykiem, który utrapionyin i frasobliwym wesele przynosi. Odym. Sw. B b 2 b.

con-

nosem

na co,

to nie sarknąć, zdrajca mym był synem. Teat. 45, 59. Na nieszczęście z woli opatrzności, nie należy sarkać. Teat. 49. c, 2, (cf. sapać na co). — Sarknąć, szarknąć , drgać z holu, jutfett öor ©d)mcr$. Tr. Szarka, boleje, każdy, kto zraniony. Past. Tid. 147. Choćby nawet umierała, Niebym na twoich rękach nie szarka,ła. ib. 250. SARKNY, a, adverb., styskliwy, narzekający, toefiflageilb. Rzecze z łkaniami sarknemi, pełna bolesnych czuciów. Przyb. Ab. 54. (Bosn. sarknivi, serknivi, koji se mosge srriknuti sorbi-lis ; Vind. ferkavez * sarkający co, wsarkający w siebie) Pochodź, tusarkac, wysarkać.

SARKOKOLA żywica, ob. Łysy sok.

SARMACYA, yi, z., ©armatien. Dwojaka Sarmacya; jedna Tatarska' abo Azyatycka na wschodnim brzegu Donu i *Wofhy, w której mieszkają Tatarowie Zawolscy ; druga Europejska, w której Polacy, Ruś, Litwa, Mazurowie, Pruäacy, Pomorczycy, Inflantczyki, Moskwa, Gotowie, Alani, Wołosza i Tatarowie na tym brzegu Donu. Gwagn. 2. Rozmaite derywacye : Biel. 1. Stryjk. 94. et 93. Gwagn. 6.— §**. Poet. Sarmacya * Polska. SARMACKI, a, ie , mor-. ©anitaft|c&. SARMATA, y, m., etu ©armatę ; poet. Polak, ber ^ole. Jeszcze chwała bogu nie schodzi Sarmatom na mężach dobrych, na ‘rozumiech bystrych i dostatkach wojennych. Star. Pob. C^b. — In malam partem: Człowiek grubych obyczajów , nieokrzesany, junak staroświecki; ein grober altinobtftfjer ungehobelter fcfd), nad; bent alten ©armattfdjen ©ctylage. Ach coż to za Sarmata, juzem leż dawno nie widziała takiego antyka. Teat. 15. c, 13. Sarmaty, jak dopadną, to potną, pokraja. Teat. 43. c, 22. Wyb. SARMATYZM, u, m., nieokrzesanie oby-

sar-

e,

ie

SARNA - SASANKA.

SASANK OWY - SĄSIEDZKI. 221

czajów , grubiaństwo , grundychwalstwo ; grobel , UttgellO» belteê 2Befeit. Sarmatyzmem zwano szlachcica prostotę i szczerość. Przestr. 92, Zaczyna gust brać górę, nieraasz SASECZKA , ob. Saska.

jednak dosyć zachęcenia do tego; jeszcze i tu sarrna- SĄSIAD, "SAMSIAD , a, m., Sąsiadek, dka , m. , zdrbn. ;

Bok. et Slov. saused ; Sorab. 1. fuszod, bodlan ; Sorab.

2. szuszed; Carn. sosed ; Vincis, fofsed, fofed, inejak, (cf. miedza); Croat, szuszed, blisnik, mejash ; Hung. szomszćd; Slav. sósid , korashia, komsia, ( cf. kum, kmotrj; Bosn. susid, blisgnak, (cf. bliźniak); Hag. su-sjcd ; Ross. cocIviB, (coci.tarbca spólsiedzieć ; Eccl. co-ct^ni, coctauy) ; Eccl. [c*CT.,yL 2], npiiceshiniKi» ; bliz-, ko kogo mieszkający; (Etym. siadać, siedzieć, ob. Sadzić); (in Genit. et Accusât. Pluralis, loco sąsiadów, frequenter occurit sąsiad n. p. Star. Ref. 15. et 17. Żadnego z sąsiad nie widziała. Sb. Żyw. 8J ). Ościenny sąsiad, o ścianę' z kim mieszkający, (ob. Ściennik ). Przejeżdżając zatrzymał się dni kilka u państwa Cześni-kowstwa, naszych sąsiadów. Teat. 16, 11. Niepewny -jest swego państwa, dla Turczyna, który mu 'samsiadem jest. Janusz. Oksz. M 4 b. Iż mi sąsiadek z niechcenia uczyni, a już wnet siodłać ? Rej. Zw. 80 b. Lepszy jest sąsiad blizki, niż brat daleki. Iladz. Prov. 27, 10, Rys. Ad. 55. Sąsiad dobry za brata stoi. Cn. Ad. 1052. Nie kupuj majętności, kup sąsiada. Zegl. Ad. 161. Rys. Ad. 48. Sąsiad zły za nieprzyjaciela stoi. Cn. Ad. 1052. Sąsiada złego abo skup abo uchodź; sąsiada, gdy masz potężnego , a k temu złego, odbież wszystkiego. Cn. Ad. 1055. Zły głód, wojna, powietrze, gorsi źli sąsiedzi. Kras. Roj. 112. Ciężki sąsiad we wsi, w domu i na wozie, ale najcięższy w łóżku. Rys. Ad. 6. Zawsze sąsiada sąsiad w oczy kole. Pot. Syl. 151. (sąsiedzkie wszystko lepsze, cudze piękniejsze; zazdrość). Wiedzą sąsiedzi, jak kto siedzi Zab. 11, 588. Zabi. Boh. Kom. 4,554. Smotr. Ex. 7. Sam sie chwalisz , znać, że masz nie dobre sąsiady. Simon. Siei. 49. Masz doma, a u sąsiada prosisz. Cn. Ad. 480. Nie po wszystko, bracie mój, chodzić do sąsiada. Simon. Siei. 57. Nie pożyczam u sąsiąda rozumu. Cn. Ad. 479. Ten, kto nie gasi ognia u sąsiada, Jego się ściana prędko zajmie rada. Kchow. 544 (sąsiedzka trwoga, twoja przestroga). SĄ-

i. ; Boh. sausedka ; Sorab. 1.

Vind. fofeden, fofedfhen, fofedfki, fofefhki;

tyzm przebija się. lent. 19. c, 11. Powraca się znowu zwietrzały sarmatyzm. Mon. 75, 189. To pachnie sar-^ matyzmem. Teat. 55. c, 21. Obyczaje nasze mocno jeszcze zadawnionym oddają sarmatyzmem. Mon. 64, 195.

SARNA, y, i. ; (Boh. srnec, srna; Slov. srnèc, srna ; Sorab. 1. szorna, forna ; Sorab. 2. szarna; Carn. sèrna, serniza, sernâk ; Vind. ferna, fierna , fernza, fezna, fer-njak, fernak, fernski kosel, fernski famez; (fiern, fern* daniel, /. ferna, fierna); Croat. szërna, szërnecz,■ szër-nicza; Slav. serna; Bosn. sarna, sęrna, srrina, srrinaę, (sarnuti , srrinuti, hoditi najbrrisge ruere, ob. Runąć); Rag. sarna dama; Boss. cepna ; Syber. Koayaa, Kocyaa, KOcyabKa, H3K)ópb, cf. żubr); SARNKA, SARNECZKA, i, z, dem.; {Boh. srnka) ; §. 1 ) baś 9te(>, ber    bte 0łel)=

Stege; cervus capreolus, podobny do jelenia, lecz mniejszy i kształtniejszy; samiec ma rogi galęziste; zowią go kozłem. Zool. 572. Kluk. Zw. 557. Sarny, leśne kózki. Cresc. 625. et 618. Nie wybiegały się przed ich zapalczywością prośne maciory, cielne łanie, kotne sarny. Mon. 68, 187. Jeleń i sarna piszczą. Banial. J 2. Lękliwe sarny. ib. J. Sarneczka bojaźliwa, na glos każdy pierzchliwa. Past. Fid. 195. Ot, dwie kobietki, jak sarny młode. Teat. 52. d, 102. hoże. — Prov. Dosyć sarnie ogona po rzyć. Rys. Ad. 15. Wysilił się w rozum, by sarna w ogon. ib, 72. Włóczy się za nim państwo, by za sarną ogon. ib. (nie wiele, wcale nic). —- §. 2) Sarna, miano charcie , du NrtJltC bd' îÔlttbfpteb bÜHbimiett. Bielaw. Myśl. C. SARNI, ia , ie, od sarny; Boh. srnj , srnćj; Vind. fernou, fierni , fernski; Slav. sêrnechji, Dîe^C * . Sarni korzeń, ziele, ob. Gorzysz. Syr, 195. SARNIĘ, ięcia, n., SARNIĄTKO, a, n, dem., młode sarnie, ba3 9îd)3tcfel ; (Slov. srńatko ; Carn. sernz ; Bosn. srrincicch, mali srrinaę). Za miłe doniesienie w nagrodę weźmiecie • Sarnę, do której przydam sarniątko , jej dziecię. Toi. Saut. 55. ‘Sarnusię, Bielaw: Myśl. L)

5. (Croat. szërnjàcha fungus dirneus).

SAS, a, m , “SASIN, ‘SAXON (cf. Sakscn). ‘SASEK, ska ,

m. ;    1) z Saksonii rodowity, ber @ad)|’e; Boh. Sas,

Sasyc ; Vind. Sakfian , Shauzhjar; Croat. Szassiań ; Hung. Szâsz ; Slav. Saks; Ross. CaKCOHeifb. Saxones, Sasowic abo ‘Saskowie. Mącz., (ob. Saska). Przez Sergiusza papieża sprawę , "Saski nawrócono na chrześciańską wiarę. Biel. Św. 74. Sprawa ‘Sasina przeciwko Słowianinowi, i Słowianina przeciwko Saxonowi jak ma być sądzona. Szczerb. Sax. 7-5. Było to za króla Sasa. Ossol. Str. 5. (za Augusta). — Prov. Za króla Sasa , było cbleba do pasa. Ä⁷. Biel. — §. 2) Sas, herb; miesiąc do góry rogami, na każdym rogu gwiazda, w śrzodku strzała; na hełmie ogon strusi, strzałą przeszyty. Europ. 5, 46, etu Sffiappen.

SASA, ob. Sa.

SASANKA, i, z, ziele, Colchicum, bte 3ettl0)e, )perbftblltme.

Paluchy abo późne sasanki. Sienn. 77, adj. n. p. SA-SANKOWY kwiat. Sienn. 552.

SIADA, y, ź.. SĄSIADKA, i fuszoda ; Vind. fofeda ; Croat. szuszeda; Boss. coct4Ka; która blizko kogo mieszka, btc 9?acbbariltlt. Pójdę odwiedzać słabą sąsiadę. Rui. Ow. 105. W nićj obywatel miał dobrą sąsiadę. Zab. 9, 180. Sąsiada Rzymian Galia. Klon. Wor. 15. SĄSIADOWAĆ, med. niedok.; Ross. coc'h^HTbca , coci4CTBOBaTb ; Eccl. iipioómaH) ; w sąsiedztwie czyjem mieszkać , ttt ber 9?ad)barfd)aft tvoljneit, jentanbeś 9?acl)bar feptt. Rusini z dziczą Połowców sąsiadujący. Nar. Hst. 5, 75. SĄSIEDZKI ,* ‘SĄS1ECKI, SĄSIEDNI, a, ie ; Roli. sausedskÿ; Slov. sausednÿ ; Sorab. 1. fuszodski ;

Croat. szuszèdszki ; Hung. szomszèusagi ; Ross. cocl>4HHH, cocb4CKiH ; Eccl. npHce.ïbiiH'UH ; od sąsiada, od sąsiedztwa, (cf. ościenny); nacfybarltd), benachbart, 9îad)bar(> * . W swoim smak jeden, a w sąsiedzkim dwa. Burl. A 5. Sąsiedzkie wszystko lepsze. Cn. Ad. 110. (cudze krowy

222

SĄSIEDZTWO - SATYRYK.’

SATYR A - SA ZEŃ.

dojniejsze). Sąsiedzka pełniejsze krowa nosi wymię. Mon. rifu^, ©atyrenfdjrei&er. Satyr, dzieło Jana Kochanowskie-6i, 542. Oko    *sąsieckie zazdrościwe; zazdrość    'sasie-    go w którym przygania zepsowanym obyczajom. J. Kchan.

cka wada. Cn.    Ad. 781. ‘Sąsiecka zgoda rzadka.    Cn. Ad.    Dz. 29. Kras. List, 85. Sławny satyropis. Hor. Sat. 150.

1055. Sąsiedzka trwoga, twoja przestroga. Cn. Ad.    115. Od    Nieobraźliwy satyryk, i dowcipowi i sercu swojemu za-

Kartagińczyków    miały sąsiedne miasta Rzymskie    trudno-    letę czyni. Gol. Wym. 407. — g. Ciszej mi hultaju, ja-

ści dosyć. Biel. Św. 54. SĄSIEDZTWO, a, n. ; Boh. et    ki mi satyrzysta. Teat. 28, 51. przymawiacz , szyderca.

Slov. sausedstwj ; Sorab. 1. fuszodstwo, fuszodnofcz;    SATYRA, y, z.; Hag. pjesan zlorekka ; Ross. campa;

Carn. soscdshèna, sosęska ; Mnd. lofedfhina, fofsefhina,    rym z materyi uszczypliwej, tak nazwany od Satyrów

fofsefzhina, fofsefbka , fofefhka, fofedstvu; Croat. szu-    bożków swawolnych. Nar. Tac. 2, 245. bie Satire, eilt

szcdztvo, jednoszelstvo ; Hang, szoïnszédsâg ; Dal. blisi-    ©ebid)t. Satyra prawdę mówi, względów się wyrzeka,

ka, (cf. blizkość); Sldv. Turc, komsiluk; Bosn. susistuo ;    Wielbi urząd, czci króla, lecz sadzi człowieka. Kras.

Rag. sussjestvo, blixika; Ross. cocIMctbo, okojotokT) ;    Sat. 5, (cf. paszkwil). Gol. Wym. 406. Najsławniejsi w

g. 1) blizkość mieszkania, bie 9iad)tl>arfd)aft. W sasie-    naszym narodzie pisarze satyr: Kochanowski, Opaliński,

dztwie mieszkam z kim, sąsiad jestem komu. Cn. Th.    Naruszewicz, Krasicki. Ld.— g. Vulg. Satyra, przymów-

980. Pojechał z wizytą w sąsiedztwo. Teat. 41. 6,254.    ka, przycinek, przytyk, eine ©ticfjdrebe. SATYRYCZNY,

— g. 2) Collect. Sąsiedztwo; Boh. snusedstwo * sąsiedzi,    a, c, SATYRYCZNIE adverb., fatyrifd), uszczypliwie dobie Ńadjbant, bie 9ład?bctvfc^ctft.    wcipny ; Rag. zlorćk, (cf. złorzeczyć); Ross. campime-

SĄSIEK, SAMSIEK, u, w.; Croat. saseka,    barnbar; Ross.    cKih , Hacarfeui.niBbiw.    Persyusz satyryczny rymopis. Mon.

. nacina, cycfcta, (cyctia*!. skrzynia    mączna ; Eccl.    69, 62. autor satyr.    SATYRYCZNOŚĆ, ści, z., sposób

CikCKKi vas frumentarium); (Elym, siec); bie Sattfe, Jlt    satyryczny, przytykowy, fattyrifdjeä Sßefett; Ross. uacbiimi-

Det^ben (Seiten ber Sennej (Vind. kran). Przedziały abo    boctl. SATYRYJSKI, a, ie, n. p. Satyryjska choroba,

sąsieki w stodołach służą na układanie    każdego gatun-    pryapism, kiedy męski członek nad przyrodzenie się

ku zboża osobno. Kluk. Roił. 5, 22o.    Zboże pierwej    wznosi, i nader się    ciągnie. Syr. 455. od swywolnych

u malarzów,

farby przydawać, przymieszać; mit einer <yarbe uerfe^en, eilte $(U'I>e bet)mtfcl)eil. Na bergrynie satyrować abo tuszować zawgryem, feryować blajgielem. Raur. Sk. 565. SATYSEAKCYA , yi, z., dosyć czynienie, za dosyć czynienie; Ross. y/iOBO.ibCTBie, ©enngt!)mtng. Za tę krzywdę dam mu z siebie satyjsfakcyą. Teat. 21, 177. — g. Ukontentowanie, uciecha, Vergnügen. Na tej komedyi będziesz miał zupełną satysfakcyą. Teat. 22, 18. Uczynim satys-fakcyą dla czytelnika, gdy tu niektóre złych listów wypiszemy. Nar. Ust. 4, 501.

Drezdenka. Teat. ó6. c, 15. SASKI, a, ie; Boh. saskÿ; SAWA, y, z., rzeka w Węgrzech Cam, shavske ; Ross. CaitcOHCKifi ; ©ädjfifd). Prawo Sa-

w izbie tam wysuszą, a potym w gumnie wymłóciwszy, Satyrów bożków zwana, do 'samsieków zsypują. Gwagn. 428. Wymłóciwszy zbo- SATYROWAĆ , raczej Saturować, cz. niedok że do 'samsieków śpiżarnyoh zsypyją. Gwagn. 536. do przegród w spiżarni, bie 2U>fd)enrungen im ^ornjpeic^er.

Pacha, połowa sąsieku, przedzielona od drugiej przez klepisko. Skrbk.    t

SĄSIETNICE , ob. -Łągi. ‘SASIN, ob. Sas.

SASINA, y, z., gefyacfieS ©cfyilf junt ©nitgcn ber Sletfer. Przyczyniają sobie niektórzy nawozu z sasiny, abo z posie-czonćj trzciny na stawie. U aur. Sk. 51.

SASKA, i, z., SASECZKA, i, z., dem., bie ©ćtd)jtnn. Z Sa-xonii młoda Saseczka. Teat, 56. c, 15. Młoda Saska,

w Austryi. Wyrw. Ge-

kgnixnik, rnudroznanaz, razummk, (ob. Księga, mędrzec, rozumny); Croat. knyisevnik, knyisnik; Ross. KHHJKHHKTj , rpaMOTbu , rpaMOTHIIia ; Eccl. rpaJIOTHOH , eilt ©delirier. SAWANTKA » literatka, sensatka, uczona; Ross. rpaMorbiiica, rpaMonmua, eine ©eierte.

SAWINA, ob. Sabina.

ogr. 21 ; Slav. Sâva ; ber glltp ©an. skie, jest prawo Magdeburskie, rozciągnione do wszys- SAWANT, a, m., z Franc., literat, sensat, uczony; Rag. tkich miast Saskich. Ust. Konst, i, 255, (oh. Sakson). — g. Wiara Saska. Zebr. Zw., luterska. SASY, SASYA, ob. Saksonia.

'SĄSMY « jesteśmy, ob. Być.

SASZEK, ob. Szaszck. SASZOR, herb ; (ob. Orla 2) , ob.

Szaszor.

SASZUEKA, i, £., n. p. Bukiew' ma ziarnka w saszułkach 'SAWKA, i, m. ; (Ross. caBKa gatunek kaczek); [Sawa, albo w strączu szarym. Urzed. 541, oh. Czaszułka.    Sabba 2], imię Kozaka, ein ^ofafeitnfltne. Chodzi z    fajką

SATURN, SAIURNUS, a, m.; Boh. Hladolet;    Slov. Iliado-    Sawka po majdanie. Zab. 16, 125. Nar. — g. Sawka,

let; Carn. Grudn, Krodn, Krode, (cf. grudzień); (Carn. alias, jedwabiu sztuka. Instr. cel, Lit., sed cf. saja. grudem « rodo)\ Eccl. Kpoia ; najstarszy z bogów, ob. SAXON, ob. Sakson.

Dzieciozerca, synojedzca. — g. Saturn, najwyższy mię- SĄŻEŃ, 'SĘZEŃ, żni, z., et żnia , m. ; Boh. sah siąg, la-dzy planetami. Sienn. 428. ,    tro ; Moruv. saha ; Sorab. 2. feżeżan ; Carn. sesnęn,    klaf-

SATYR , a, m., dziki leśny mąż czyli bożek z    koziemi    no-    trn, ręshta; Vind. kvaftra ; Croat. szesày, szeseny,    klaf-

gami. Olw. Ow. 14. Jnbt. Ez. 155, Eccl. 4hbüî My>Kï,    ter; Rag. scèxagn; Slav. fàt; Ross. cameiib ; miara trzy—

ituiiil, eilt ©at^r, SSaibgott. — g Satyr, myśliwskie na-    łokciowa lub 6 stóp. Jak. Art. 5, 515. Łejk. 2. Sążeń

rzędzie. Chmiel, 1, 80. eilt getüiffeê 3flftfrwcrfjeug. — §.    kwadratowy »56 stóp kwadratowych. Jak. Mat. 1, 117.

Satyr, SAT\R\K, SAT\RZ\SrA, SAHR0P1S, a, m. ;    ber §aben, bie Klafter. Sążeń jest, kiedy człowiek obie

Ross. camp'B, campHKü; satyrą się parający, ber ©fltys    ręce jak może najlepiej wyciągnie; taka miara bywa w

górach ; zowią ją- tez klafter abo łatr. Ilaur. Ek. 25. Sążniami, siegami, po sążniu Hoss. nocameiwo. Sążeń kopalny ma w sobie półczwarta łokcia. Kluk. Kop. 2, 290.

— Fig. Ja widzę na trzy sążnie w ziemię. Boh. Kom. 1,

505. (bardzo bystro i głęboko). Najbardziej się szerzeni Żeniąc się, i chociażby za ostatnią zapiąć, Ciągnie drugi na sążeń, a? ledwie go na piądź. Pot. Arg. G19. SĄZE-NISTY, SĄŻNISTY, a, e, gruby, pleczysty, duży; mer* fd^rötig, grüß, bief, ftnrf, breitfdjnlterig. Osi karety uginały się pod ciężarem sążenistych hajduków. Kras. Dos. 55. SCENA, y, z., z Greek., znaczy miejsce reprezentacyj dra-Sążniste woły. Teat. 51. c, 50. Sążeniste ramiona. Staś.

Kum. 1, 122. Mnie z ramion sążeniste skrzydła wyrastają. J. Kchan. Dz. 254. — §. W każdej rzeczy sąże-nistćj , mogącej się na kęsy swoje dzielić, możemy wziąć cześć małą i wielką. Petr. Et. 102. która może być miarą osięgniona, dochodzona, ntcpkr. — §. Fig. Rzuca mowę nadętą, słowa sążeniste. Kor. Hor. 7. szerokie,

Breite Sßorte, grofStfjueriidje Sieben. SĄŻNIOCAL, a, m,, cal sążnia kwadratowego. Jak. Mat. 1, i. et 119.^ eilt Qm* bratflafterjplb Cal sażnia sześciościcnnego * SAŻN10SA-ŻNIOCAL. Jak. Mat.' 1, 11. eut Gulttcflafterjoil. ‘SĄŻN1Ó-KRESKA, i, z., punkt sążnia kwadratowego. Jak. Mat.

1, 1. ber ôuabrafîlafterpwîft. Kresa sażnia sześciościen-> SĄŻNIOSĄŻNIOKRESA. Jak. Mat. 1, 11. <£ultio

nego

flafterpimft. SĄZN10L1N1A, ii, z., dwunasta część są-

żniocala, linia sążnia kwadratowego. Jak. Mat. 1, 119. SCHAB, u, m., ziobro, osobliwie wieprzowe; Carn. kra-ct 1, 1. eilte Guabratfloftcrlime. Linia sążnia sześciościen-    zha, gnâd, (cf. gnat); Bosn. zarebarnik; Croat. zareber-

nego * SĄŻNIOSĄŻNIOL1NIA. Jak. Mut. 1, 11. eine ©tu    nyak, brt« Dhppfpecr, ber iRippenliraten, l>efonber§ »on einem

Btcflafterlinte. SAŻNIOSTOPA, y, i., Stopa sążnia kwa-    ©djwetttC, petaso. Cn. Th. 980. Pożytki z ukarmionych

dratowego. Jak. Mat. 1, 1. eilt ÖUrtbrntflafterfuP. ib. 1,    wieprzu«v, mięso, słonina, szynki, kiełbasy, kiszki, kom-

119. Stopa sążnia sześciościennego = Sążniosążniostopa.    pic, schaby. Ład. U. N. 185. Sąsiedzi obsyłali się to

Jak. Mat. 1, 11. eilt ©iibicflaftcrfnp. SĄZNIOWAĆ cz. nie-    pieczenia, to głową, kiszką, schabem. Pot. Joio. 113.

dok., sążniami mierzyć; Vjnd. kvaftrati, nad) 8!afierit lltef-    — Transi, fig. Tam Mars, u nas Wencra, rzadko wi-

fen. Jak. Mat. 1, 117. SĄŻNIOWY, a, e; Boh. sahowy ;    dzieć, aby Który z młodzi szlachetniej końskie cisną!

Boss. cameHHŁiiT, nocuæcuHufi; trzyłokciowy, na sążeń    schaby. Nar. Dz. o, 161. (boki). SCHABOWY, a, e,

wielki; Klafter», eine Klafter ciit(ta!teitb. — Fig. Obłuda    Uîippenbraten *.

sążniowe przebiera pacierze, a dobra cudze gwałtownie SCHADZAĆ, SCHODZIĆ, ob. Zejść. SCHADZKA, 'SCHA-bierze. Zab. 10, 67. Koss. przedługie, flafterlange ©ebete.

SĄŻNIOWE, ego, n., Subst., zapłata od mierzenia sążniami, Klaftergelb ; Boss. iiocameHitoc. Sążniowego nie-ząpłacił. Tr.

*SĄŻYCA, y, ż., żyto na pół z pszenicą. Syr. 914. et- 942.

Gdy się komu na polu miasto pszenicy sażyca urodzi, a takie na nasienie nie jest sposobne ziarno, bo w dalszym siewie jużby się w żyto obróciło .... Haur. Sk. 8. ballt loggen, (taili 2Betj$ett.

Sk. Dz. 876.

s c.

SCAEKOWAĆ, ob. Całkować. SCAŁOWAĆ, ob. Całować. SCARTABEL, ob. Schartabel.

SCEDZIĆ, zcedzić cz. dok., Seedzać niedok., zupełnie od-cedzić, wycedzić, cedząc wylać, zlać, pr. et tr. ; abfeb gett, megfetgeit. Kiedy Jezus na krzyżu ostatki krwi sce-dzi. . . . Pot. Zac. 194. (Ross. cntAun,, cnimiiBarb stoczyć płyn).

^SCELOWAĆ cz. dok., złatać żeby było cale, polatać, (cf.

podcelować) ; jufammen flnfett, au^fltćfcn. Zdarte scelo-wawszy sieci, Rzućcie je kędy Bootes wam świeci. Miask. Byt. 2, 60. Lepiej każdą rzecz starą sobie scelować, a nowej czekać, niżli ani nowej, ani starej nie mieć. Bej. Zw. 172. Wyleciałby orzeł w górę, Scelowawszy białym skore, Tak podartą pierzem znowu Wabiąc dzieci do obłowu. Miask. Byt. 279. Ty też na warcie wytchnij sobie łodzi. Aż eie sceluje tartemi dęby Neptun trójzęby. ib. 2, 99.

matycznyeh, btc ©cette, btc 33u(me, ©dnutluifyne; Slov. di-wadło; Bag. prizor ; Bosn. sjennięa, (cf. sień); Boss. 3p'bjnme, (ob. 'Źrzećj. Teraz rozdziały aktorów nazywają się scenami ; nadchodzący lub odchodzący aktor nową scenę zaczyna. Jak więc komedya z aktów, tak każdy akt z scen składa się. Kras. Zb. 2, 477. ber SUiftritt in einem Sliifsngc, bie 0ccnc; Boh. weystup, (cf. wystąpić): Boss. śmienie. — §. Transi, fig. Scena , widowisko, udawanie na pozor, spektakl, rola; ein 6cl;aii|ptel, Auftritt im mcnf^Iicften Selten, eine ©aufeley, STomobte. August scenę złożenia rządu, co lat dziesięć punktualnie wyprawiał. Kras. fJst. 155. Ja nie gram sceny, tak mówię, jak myślę. Teat. 28. b, 56. (nie udaję). Bardzo już wiele scen zabawnych widziałem między hrabią i hrabiną. Teat. 52. d, 74. Co za scena pełna trwogi. Teat. 53. b, 77.

GKA, ZCHADZKA, i, z.; Boh. schuze, schuzka, (sebud-ce klubista) ; Slov. schuzka, schazenj, sgjli; Sorab. 1. zandżeno , zromadniżeżo ; Carn. shod, shodisbe, sbiral-she; 7ind. kupei fbazanje , sberiiTie, spraulifhe, fhod , bratoufliina, sbiralifbe, vkupspravifhe , sbor; Croat. zbo-dische ; Ross. cxoa^‘, cxo4ita, cxo4Ónme, commune , eoHMi), (cf. sejm); Eecl. CHinie, cmiciuecTBie, ci>uib-CTKifie, C'LcptiHHie ; schodzenie się do kupy, zgromadzenie się, skupienie się ludu, abo miejsce skupienia, schodzenia, zejścia się; bw Sufatttntenfititft, Hßerfammlung. Rada schadzki mieszczan nakazuje, a cokolwiek się stanowi w pospolitej schadzce, to niechaj wszyscy zachowują. Kto-by do pospolitej rady nie przyszedł, niechaj za to winy odłoży złoty; a jeśliby komu mianowicie nakazano przyjść do schadzki, niechaj odłoży winy czwartą część. Chełm. Pr. 5. W kościele ś. Piotra była wielka schadzka albo synod, na którym arcybiskupi zasiedli.

(zbór). O postanowieniu sobie króla, schadzki poczęli miewać, gdzie ztąd i zowąd rozmaicie o tej rzeczy rozprawiali. Stryjk. 45. Schadzkiśmy zakładali najczęściej w

224

SCHARTAR.EL - S G H M U R Z Y Ć.

S G H N A Ć - S C H Ó D.

wieczorze. Zab. 13, 159. Z nim rozmowy i schadzki czę- SCHNĄĆ, ‘schnął, sechł, schnie med. niedok. ; Boh. schnau-sto sekretne miewała. Teat. 5, 89. {rendez-vous, 'zrok).

Jeśliby kto czynił schadzki przeciw rządowi .... Chełm.

Pr. 6, (cf. klub). — §\ Schadzka pierwszego piwa w browarze. Tr. odchód pierwszy, ber fDîôfd^, SJJîeifd), bn§ erfte Ster tnt Srattbmife.

‘SCHARTABEL, SKARTABEL, a,

ti, sechnauti, smahnauti schnuf, schnu ; nu; Vind. fehniti, fehuvati, vfehuvati, Te vfufhati, ob-nemagati, opefhati ; Croat. szehnèm , zgiblyem , zgibati ; Dal. szusitisze, szuhubiti ; Pag. sahnutti , ussahnutti; Bosn. sahnuti , usahnulti; Boss. coxHyib; Eccl. coxity OTt) B04M, C0XHy IIM qaxny ; (ob. Suchy suszyć; Lat. siccus; cf. Gall. secher, sec; liai, scccarsi); osychać z wody * mokrości, wilgotności pozbywać, trutfiteit, treugett, irocfeit tucrbett. Rodne schły zagony. P. heban. Jer. 222. Ciągnie wapno, u mularza, gdy narzucone na ścianę zaczyna schnąć czyli tężeć. Magier. M&kr. — § Schnąć, jak drzewo żywe, zioła « więdnąć, tuclfert, trotfttetl, tW-trpcflten. Drzewa schną, na jego złorzeczenie. Cn. Ad. 217. (strasznie klnie). Bukszpany jak schną tak schną u nas. I\ras. Pod. 2, 52. — $. Schnąć na ciele, jak człowiek, bydle, chudnieć, słabieć, z ciała spadać; Boss. Hcnaxiiyib, qesHyib, MaaTbca, nmger werben, nbnejjimen, Abfallen, UOîlt ^letfdte fontntett. Konie schną i chudnieją z różnych przyczyn, hońsk. Lek. 19. 1 koń na konia patrząc, kiedy nie je, tedy schnie. Bys. Ad. 17G. Czło-wiek, gdyby sechł, jak go ratować. Haur. Sk. 404. (w suchotach). Ciało schnie od frasunku, czerstwość odbiega mię. Kulig. Her. 90. Schnie, chudnieje, i oczywiście z ciała opada. Mon. 70, 110. Scbnienie, ob. Suchoty; Vind. fehnenje, fufhenje, fufha, ginenje, vadnenje, to-vanje. — §. Transi, fig. Schnąć z pragnienia, z tęsknoty; uerborren, »erfcömad^ten, »ergeben. Ód tego czasu, jakem się rozkochał, schnę jak szczepa. Teat. 15, 26. Schnie, mdleje, obumiera z miłości i kona. Zab. 15, 189. Prawdziwie, że już schnę z tęsknoty. Teat. 52. d, 44. Ustawicznie schnie z umartwienia. Teat. 28, 45. W tak długiej dotąd obietnicy schneli oczekiwając. Tward. Wl. 59. Nieszczęście mniej na tym, co cierpiem sło, Bardziej schnie i trapi się człek troskliwą myślą. Jabł. lei. 69. Schnie z niecierpliwości oglądania córki swojej. Staś. Num. 1, 208. Schnąć będziesz, nie widząc dziatek swoich. Gorn. Dz. 120. Ön nic nie myśli nigdy, tylko o niej, Tak schnie nieborak, i tak tęskni po niej. P. hchan. Jer 15. Niech źli schną widząc cnotę, że jej odstąpili. Dmoch. Szt. B. 34. Schneli na to , że musieli się kłaniać swoim dobrodziejom. Lach. Kaz. 1, 275. Szum ten tak bardzo ludzi potrwoży, iż od tego schnąć będą, czegoś jeszcze gorszego czekając. Sk. Kaz. 5. (truchleć).

chradnauti, schfâdnu ; Slov. Sorab. 1. sknéez, sknu, na mjaszu hi-

m., nowy szlachcic, jakoby rzekł ex charta bellicus. Petr. Pol. 241. Herb.

Siat. 255. Skrzet. Pr. Pol. 1, 76; vid. Steiner exercita-tiones ad jus Polon, de scartabellis. Szlachtę nową kreowaną Grzymułtowski wojewoda Poznański nazywa scar-tabellos, i inni politycy toż czynią. Słowo toż pochodzi od Greckiego axanzrjg, co znaczy rześkiego; inni wywodzą z Łac. scara chorągiew', bellans wojująca, niby scara-bellans. Innych zdanie jest, że ten termin skomponowany jest na wyrażenie nowej szlachty, niby z ćharty bellans , t. j. z prawa na szlachectwo sobie danego wojujący, i często ją, gdy im nieszlachectwo zadano, prezentujący. Innych opinia, jako to Szczerbica, że scartabelli są to szlachta pod prawem miejskićm żyjąca, /goła dawny to w Polszczę termin, jeszcze za Kazimierza Wielkiego. Chmiel. 1, 378. Scartabellus trzymał średnie miejsce między dawnym szlachcicem , i tym , który z chłopa przychodził do tej świetnej stanu różnicy. Czack. Pr. 265. eût Sttdjâbeltttrtitn. SKARTABELAT, u, w., Zab. 14, 274. ber 99ud)abel, Sriefnbel, ^apterabel.

SCHEDA, y, z., z Łac.. karta, kartka; Croat. sćda , cze-dula , sćdieza , (ob. Ceduła), ein 3<dtel. — §. Osobliwie: dział majątku z zapisu, ber (Erbteil niiê einem $crmâd)tntjfe.

SCHEMA, atu, m., z Greckolac. ; Boss, cxiuia 1) obraz, kształt, forma; 2) kaptur mnichów najsurowszego zakonu, cxiiMHHKb mnich tego zakonu, cxmwHTb oblec na takiego zakonnika; Vind. fhema, larva, (ob. Larwa).— §.

zawi-

Wzór przepisany dawania raportów etc., eilt 0$etltA JU Sînpotteit it. f. tu.

SCHIZMA, y, z., z -Greckołac. , oderwanie się członków od głowy powszechnej. Smotr. El. 17, ob. Odszczepieństwo ;

Boss. pacKOJTŁ, ob. Rozkolnik. SCHIZMATYK. Smotr. Ex.

54, oh. Odszezepieniec, Oderwaniec.

‘SCHLEBIĆ cz. dok., Schlebiać niedok., w chlćb przeistoczyć, in i8rot oertunitbeln. Pańskie ciało nie przemienia się z chleba cieleśnie, ani się z chlebem cieleśnie złączą i schlebia. Żarn. Post. 2, 289. Schlebienie nie jest przystojne świętemu ciału naszego pana. ib.

SCHLEBNY, a, e, — ie adverb., pochlebny, fd)meid)Cll)nft.

Schleime zwierciadło. Zab. 16, 295.

SCHŁONĄĆ cz jedntl., nagle pochłonąć, plöfclid) »erfüllt (fett, SCHÓD, ZCHÓD, u, m., §. 1) schyłek, nachylenie, de loco et uerfdtlingnt. Kto w przestronnej    czczości stawi kroki    Boz-    tempore; ber Slbfjnng, Abgang, IpernbgAng, bie Neigung,

dziew bezistnéj nocy schłonie    go szeroki. Przyb.    Milt.    ^erflbtteigttng, baS (Enbe ; Boh. zchod , zchodek , schodak,

50. Srogie, ah srogie Nimfy,    krzyknęła w zapale,    Ah!    schüdek ; Sorab. 1. skohd; Vind. dolhod ; (shod ; Carn.

nie zwłoczeie mej śmierci, a schłońcie mnie fale ! Chodk.    shod * schadzka; shodishe * miejsce schadzki; Croat.

Gesn. 70. Przyb. Milt. 10.    zhodische * schadzka) ; Boss. cxo^Tj , (cx04Ka , cx04Ónme

SCHŁOPIEĆ, ob. Chłopieć. SCHŁOSTAĆ, ob. Chłostać.    zgromadzenie); Eccl. mumm, CHtuie, CHHcmecTBie,,CLUih-

SCHŁYPNĄC cz. jedntl., chłypnąc wypić, Abf^Ilirfen, jufnm«    ctkhi€. Przybliżył się już Jezus ku schodowi góry oli-

mett Würfen; Boss. cxacôtryn,.    wnéj. Sekl. Luc. 19;" ku ześciu abo dołowi, ib. not. Na

SCHMU RZYĆ, n. p. Schmurzone czoło. Zab. 15,12. Kniat.,    schodzie roku, sub finem anni. Krom. 626. gegen ben

ob. Pochmurzyć, chmurzyć.    3lu$gAng be3 3Afir$. Drugiego potym roku ku schodowi

maja. Krom. 575. Schód księżyca, księżyca kwadra po- SCHOWAĆ, ZCIIOWAĆ cz. dok. ; Boh. schował; Slov. scho-ślednia, księżyca połowica na schodzie. Cn. Th. 550. wnti, schowâwâm; Sorab. 2. schowasch, skowasch ; So-

rab. 1. zchowam, schowacż ; Croat. obchuvati; Bosn. spremiti, sahraniti, ostaviti ; Ross. npnóepeiif>, npiióepe-raTL, nparaTŁ, npany (cf. sprzątać), cnp/naTL, Bnpa-rrarb, BnpaTUßarb, xopomnb, cxopomiTb, (cf. chronić, schronić); Eccl. emoctii , 6,iF04y ; (cf. Hebr. łor schewa posuit, disposuit ; cf. Graee. oxinuv ; cf. Germ. ®d)pppen, ’fdjupeu) ; odkładając na bok schraniać, DcrtMljreil, rtltf* heben. Rachuje swoje pieniądze, nie żeby wydał, ale żeby schował. Kras. Rod. 2, 254. Schować zawsze co, nie wadzi. Cn. Ad. 1054. (zostaw co na potyrn). Schować nie szkodzi, co się nagodzi, ib. (co bóg da, do kobiałki). Nie to złodziej, co ukradnie, ale ten co schowa.

Rys. Ad. 45. Kto umie kraść, umie i zchować. Rot. Arg.

551. NTa słowo komenderującego: schować pałasze! pałasz do pochew się kładzie i wsuwa. Kaw. Nar505.

— Z przytykiem: Niechaj wielebni doktorowie swoje tra--dycye niepisane schowają, teraz już tych ich kupi nikt nie kupi w światłości jasnej słowa miłego boga. Żarn. x Rost. 90 b, cf. pod ławę, w kąt. — SCHOWAĆ się,

1) ukryć się, schronić się; fiel) ycrbergen, ycrftecfeu. Pana nie było, czyli się schował. Teat. 55. d, 27. Schowaj się! kapitan idzie. Tent. 15. e, 59. — §. Transi, ßg. Schowaj się sobie z lakierni radami. Boh. Kom. 1, 585. idź sobie w kąt, pod ławę, yerfrtechc bid) mit beinern SRat^gcben. Schowaj się z twojemi oświadczeniami. Teat.

21, 78. Schowajcież sie z wiara waszą odszczepieńcy. BWk. o Exorb. 4. Na drugi raz sie z waszą łacina schowajcie. Teat. 50, 18. — §. Aliter: We grze trzeba wiedzieć co schować, a co odrzucić. Lub. Roz. 108. które karty zachowywać, n>cld)e harten man behalten, entnehmen foli.— Schowawszy matkę, precz wyjechał, nie chcąc przestać na sprawach domowych. Orzech. Tar. 25. pochowawszy, pogrzebłszy ; begraben, beerbten. Zszedłszy na brzeg, znaleźli młodzieńca pięknego, Bez siły i bez ruchu w piasku leżącego; Trzeźwili go, jak mogli, gdy nic nie wskórali, Ciało jego łzy roniąc, na brzegu schowali. Chód. Gesn. 018. — 2) Schować się gdzie abo w czym, bawić się tam, chodzić koło czego; fid) lt*0 fliifl)«lten, ftd) womit ycrmctlcit. Schowawszy się tak dawno w Polszczę, możesz o prawie naszym sądzić. Goim.

VW. Q 5 b. Wiadomość z ‘pospolitowania między ludźmi siłv bierze, gdy sie kto miedzy ludźmi schowa. Chez. Wych. L 5. Schował się na dworze Zygmunta. Star.

Zad. C 4. Milcz prostaku, coś się zchował w domu. Popr. Koł. U 4. Partowie odebrawszy króla Wonona, schowanego w Rzymie , nieznajome cnoty za pewne występki trzymali. Kłok. Turk. 107. wychowanego, erjpgett.

Jak w to trafić, jam sie w tym nie schował Alb. na Woj. A 5. niećwiezony, nie biegły w tym: nfd)t geübt, linbetnanbert. Schować się na czym , innutriri disciplinis.

Cn. Th. 982. SCHOWALNY, a, e, do schowania, dający się schować, oertDrtljrbar. — §. Schowaniu służący, gdzie schować można co: my man ma£ yermabren faittt, SSernniljnmgŚ * . Szafa schowalna , rozchodowa, wydawal-na, armarium promptuarium. Cn. Th. 982. SCHOWAL-

— §. 2 ) Schód, SCHODEK, dka czka, m., dem., vcl potius SCHODY, SCHODKI, SCHO-DECZKI in plur., któremi schodzą na dół, i jak wschody na górę, właściwie mówiąc); Boh. schód; Sorab. 1. zkhód ; Sorab. 2. trepa; trind. stopniza, stopifhe, nastop, lesniza ; Carn. lesniza, lestva , lęsniza, (cf. leziwo, leży, leźć); Croat. stenge , (0bb. ©ttego;; Ross. .rbcimua, rlï-CTHima; (cxoahu drabina okrętowa), btc Stiege, bte kreppe. Schody okrągłe czyli dane w ślimaka lub srzóbę. Switk. Bud. 159. bte Sdfltecfeufttege ; Sorab. 1. wihyite zkhod. Schód kręcony. Cn. Ryn. 191. bie SBeilbcltreppe. Schodeczki sekretne. Teat. 19. c, 04. Trzeba ją wprowadzić małemi schodkami, .żeby sie z nią nie spotkał. Teat. 58, 85. — Milit. Schodek, podnóżek, ławka, bankiet w przedpiersieniu , schodek ziemny, dany ze strony wnętrznćj, dla wyjrzenia na pole, i dla postawienia się tam do strzelania. Jak. Art. 5, 500. et 515. bev Auftritt, bte Stufe. — § Pojedynczy schód wschodów s grades, stopień, bic ©tufe; Boh. schodek, schodek; Ross. ciy-SCHODZIĆ, ob. Zejść. "SCHODZIEŃ, dnia, m., Eurus. Zebr. Ow. 5. raczej wschodzień, bCV OftlUtub. SCHODZIStOŚĆ, ZCHODZ1ŚTOŚĆ, ści, z., poehodzi-stość, declivitas. Marz. . Ross. nait.iOHHOCTL (cf. skłonność), HH3XOJK4eHie , (cf. cx04CTBeiiH0CTb , CX04CTBO podobieństwo , pochodzenie na co , stosowność, zgodność), ber 5!bf)ang, ein abhängiger, allmäl)ltcg ab|d)üffiger Ort. SCHO-DZISTY, a , e , SCHODZISTO adverb.. pochodzistv, nachylony; abhängig? abfehüffig; Yind. dolhoden ; (Boh. scho-dnÿ którędy chodzą, wychodzą). Gdzie grunt bardzo pochyły i zchodzisty. Strój. Staw. B. Na pagórku niewielkim sehodzista mogiła Leży w- gruncie obfitym. Bardz. Luk. 55. Rzeki schodziste. Otw. Ow. 5. W prawą;Tyber wypada z wierzchu sehodzistego. Bardz. Luk. 27. Neptunie, niech do morza nie płyną schodzisto strumienie, Niechaj je nazad morskie wraca zaburzenie. Bardz. Luk. 50.

neun.

, m.,

SCHODECZEK,

SCHOLASTERYA , vi, i., urząd scholastyka, baS 3lntt ciitcë ©chulafterè ober ©cbolafticinL SCHOLASTYCZNY, a n. p. Filozofia seholastyczna, gatunek filozofii z pedant-ska subtelnej, fcbülaftifci), j. 33. bic fd)olaftifd)e ^hdofopbie. SCHOLASTYK, a, ?»., kanonik kapitulny, szczególniej naukami i śzkołamiOz urzędu swego sie bawiący, ber ©djolafticuś, 2)omf^oiafter. SCHOLASTYKA, i, i., większa i mniejsza w drukarni ; gatunek pisma mniejszy od submytju. Magier. Mskr., eine gctüiffe 3lrt Settern.

‘SCHOPIĆ się, 'ZCHOP1Ć sie recipr. dok., [rusk. schopyty się Czchwycić się; mit fpaft aufftepen ; Etym. chapać, cf. po - chop 2], n. p. Gdy tam wjeżdżała, zchopiła się z osła, a rzekł jej Kalew : co tobie? Badn. Joz. 15, 18. (zsiadła. Bibl. Gd.)-, zeskoczyła, fie fpraug heninter- (B°h-schopnosl zdolność), Etym. chopnać.

SCHORZAŁY, Z CHORZAŁY, a , e , bardzo chory, febr franf. Schorzałą gałązkę odcina ogrodnik. Teat. 46. d, 44. Lekarze lecząc schorzałego człowieka, nie wszystko ciało, ale schorzalsze zawsze leczą miejsca. Janusz. Lig. A 3.

e,

Słownik Lindego wyd, 2. Tom V.

29

226 SCHO WALNI A - SCHRONIENIE.

SCHRONICIEL - SCHWYCIC.

Ab. 20. Schronek bór najgęstszy czyni. Przyb. Milt. 297. — §. Anat. Stek lub schronienie mleczne, jest to mlecznych naczyń złączenie się, receptaculum chyli. Krup 2, 63. SCHRONICIEL, a, w., który kogo schronił, ber SSenua^rer, $eroa(jrer; Bosn. sahranitegl, f- sahraniteglięa servator; Rag. shramtegl, sahranitegl, f. - iza ; (shranitegl depositarius, sahraniv servabili» ). ‘Schronny. Chodk. Kost. 89.

SCHROPIEĆ, SCHROPOWACIEĆ, ob. Chropowacieć. SCHRÓ-STAĆ, ob. Chróstać. SCHRZYPIEĆ , ob. Chrapieć. SCHU-DZ1Ć , ob. Chudzić.

NIA, i, z., SCHOWANIE, ia, SCHOWKA, i, ź., gdzie co chowają, ba$ SefmltmfS, bie SSermaprung; Sorab.

1. khowancza, zkhow; Sorab. 2. fchow, skow ; Carn. hramba; Yind. sahranva, sahranenje, (ob. Schronienie);

pochwalić, fepr rtttlobcn, aitpretfcn. Gdy ujrzeli Sarę, iż była bardzo piękna , zchwalili ją przed Faraonem. 1 Leop. Genes. 12, 15. Usty i pismem boską sehwalał matkę. Chodk. Kost. 13. Wszystkie te rzeczy czasu swego będą schwalone. 1 Leop. Syr. 39, 40. Kupido, tyś mógł Marsa wyraić matce, Mogłeś Adonida i nieznaną zchwa-lić Dafne Apolinowi. Tward. Pasq. 55. (zachwalić mu ja, zalecić, przywabić go do nićj). SCHWALEN1E, SCHWAŁ, 'SCHWAŁA, wielka chwała, zaszczyt najwyższy; außer» orbenfltdteö Sob, ^retë, 2luäjetd)nnng. Baszę darami nad schwał ludzki kosztownemi ubłagał. Warg. Radź. 175. Kostka błogosławiony nowa

Croał. szràmba ; Rag. primaliscte, (cf. przyjąć) ; Ross. cxoponenie , xpaHeme , ôjnoÆeme, xpamiMme , bwŁcth— jmiuo (cf. mieścić), uyjiaH'b, nyianiimeb, nyaaHeifB ; Eccl. wtcTHJHUte , chK(tOKT>, (ob. Kryć, skryć). Niektórzy wodę po potopie wpuszczają w wielkie schowanie w po-śrzodku ziemi. Kluk. Kop. 1, 29. Nazwań jest apostoł Paweł naczyniem wybranym, przeto że był prawie za- SCHWALIC , ZCHWALIĆ cz. dok., ‘Schwalać niedok.; Boh. konu mocnern schowaniem. 5 Leop. Hier. 4. (jakoby schwaliti, schwalowati; (Slov. schwalugi collaudo) ; mocno alrnaryą. 1 Leop.). Trudno znaleźć schowanie czasu niebezpieczeństwa. Ezop. 19. (schronienie). Gdy się masz modlić, wnijdź do schowania twojego, i zamknąwszy 'dźwierzy twoje, módl się. Sekl. Math. 6 , (cf. złożenie , stancya, pokój, komnata). Stodoły, stajnie i tym podobne schowki. Gal. Cyw. 2, 159. *'SCHOWANEK, nka, w;

Boh. schowanec; wychowaniec, ber 300liltg ; (Boh. scho-wawać, schowawatel depositarius, schowatcl depositor.)

Rzymska schwała, ztąd ten schwał w Rzymie dawny. Chodk. Kost. epigr. Całejby mi potrzeba xięgi ku ich schwale. ib. 82. — g. Pompa , popisywanie się; prangen, ©eprange, Sîuÿutrebtgfctf. Potrzebnie, a na zchwał, nie przygodnie, ani z trefunku , takowe jakie są białogłowy, natura na świat daje. Goni. Du). 259. Na schwał tylko co mieć,, kupić, praedicutio-ne hominum ad aliguid emendum induci, ob praedicatio-nem aliguid habere. Cn. Th. 982. bloê beä Sîltfeâ nagelt, ber Cśl)rc mcgeit. Na schwał odkładają dalej swe obietnice, aby za niemi chodzono. Gorn. Sen. 57. — §. Na SCHWAŁ, na WSCHWAŁ * bardzo wybornie, tak że nie można się tego odchwalić ; gar ungemein, ûberaitô, »ber fltteS £ob, ganj aitöliel/meiib ; Roh. schwaine, na schwele ; tu 5Id)t ltcbuteti. — 2) Active: Schronić co « utaić, skryć,    (Slov. naschwâl sponte, data opera). Przykrył dom ka-

skrycie schować; verbergen, aufbeivaf/rcit. Zebrane tam    mieniem drogim na schwał. Radź. 2 Chroń. 5, 6. Budn.

widzieli, co ziemia schronić w łonie swym najskrytsze-    ib. Był na zchwał mądrym, dziwnie mężnym, bardzo

go mogła. Tward. Wl. 149. SCHRONIENIE, ia, n., ‘SCHRO-    powściągliwym. Gorn. Ow. 397. Na schwał cudne nic-

NA, y, £., SCHRONKA , i, i., 'SCHRONEK, nku, n., miej-    wiasty. Biel. 158. Na zchwał mocna zbroja. P. Kchan.

sce do schronienia, 'skłonienie; Boh. zachow; Sorab. i.    Jer. 279. Miał kilka koni na schwał dobrych Arabskich,

zakhów, wucżek ; Carn. pervejshalshe ; Vind. hranva, sahran-    Biel. 754. Rozumie jakoby to było na zchwał dobrze,

va, ohranstvu, sahranenje, vtezhifhe, mestu segurnosti, per-    Gorn. Dw. 45. Na schwał są duży. R. Kchan. Jer. 19.

jemnifhtvu; Croat. pribcs’ische, obramba, szramba, szra-    Gorn. Sen. 165. Słup bardzo wielki, który na schwał

nenye; Rag. vklonisete, primaliscte, zâklon, zakloniscte,    był wywyższony. Radź. Dan. 2, 51. SCHWALNY, a, e,

skroov, skrovisete, zataja; (sliranna deposilum)-, Rosn.    bardzo chwalony, przesławny; fetyr gerufmtt, goprie*

pribjesgiscte, uteciscte, primisete, mjesto koję prima;    feil. Zchwalny Fabiusz w tym, że miał    wielkie szczęście

Ross. jót/Kiime, cxopoHertie (1. pogrzeb, cxopoiieiiHUil    w ociąganiu i przewłoce czasu. Janusz.    Lig. G 3.

pogrzebowy); xpaHMwme ; Eccl. npuiOHt, ©tcfyerfictt, SCHWYCIĆ cz. dok., Schwytać niedok.; Ross. cxBaiHTL, fïuct;t, 3llPiid;^ort; (Roh. schranka schowalnia, cf. Germ.    cxBaraTB, cxBaTbiBaTb ; uchwycić, pochwycić; ergreifen,

©cfyranf, @d;retu, cf. skrzynia). W obcych krajach szukał    $u paćfcit frtegeit. Jam dopuścił, że przebiegł mój wiek

schronienia swój głowie, Bo mścić się nad nim chcieli    nic schwytany. Kulig. Ber. 128. (nieużyty, nieobrócony

Herkula wnukowie. Dmoch. II. 55. Ja wygnaniec szukam    na co dobrego , uilbeitujd). SCHWYCIĆ    się recipr. « por-

schrony u ciebie. Staś. Kum. 2, 37. Gotują tam na łące    wać się nagle, plöfdtd) aitfbred)cn, 9(eipailÖ nehmen. Prze-

Chłodny schronek, gdy parzy południe gorące. IJrzyb.    piórka chwyta się. Teat. 51. c, 26. Schwycił się gnia-

Któż cię na świętym zgoni Aonie Schowanka mądrych cór Mnemozyny ? Przyb. Luz. A SCHRONIĆ się rec. dok., Schraniać się ; Boh. schraniti, sohranowati; Vind. shranit, ohranit; Croał. szranùjem ;

Dal. zhraniti ; Rosn. sahraniti ; Rag. sahraniti, sahragni-vali, shrâniti; Ross. xopoiiHTb, cxopoHHTb; 1) schraniać się gdzie, vel, przed kim, schować się, taić się, uchodzić, ukradać się; Sorab. 1. podwucżekuyu ; Rag. uklo-niitise, ftrfi fit @fd)erljeit bringen, entfliegen, entgegen, fid) uerbergen. Schroń się do tego gabinetu. Teat, 56. d, 24.

Słyszę go, że idzie, schroń się, żeby cię nie postrzegł.

Teat. 24. c, 45. — §• W zad ustępowaniem schraniał się sztychowi. Olw. Ow. 105. ochraniał się od sztychu , uchodził mu, er fncfytc bent Sticljc ju entgegen. — §'. Aliter: Schraniał się lud onego dnia iść do miasta, jak się zwykł schraniać lud porażony i uciekający z bitwy. W.

2 Reg. 14, 5. chronił się, wystrzegał się; fid) fyliten,

O

«    ——a

dosz, i dalej z jarma u Przez pole ze ną wypuści jak    trzyli, rzekąc, dalekośmy    od was bardzo, a wy    w po-

strzała. Kniaź. Poez. , 198. SCHWY , u, m., łapka,    śrzodku nas mieszkacie!    Budn. Joz. 9, 22. Absolute:

rózga chwycąca ptaka, ber Bogelfpreitfel. Na ptaki ze    Nastał król, który nie znał Józefa; ten schytrzał    na nasz

krza zgiąć mocna sprężynę albo schwyt, u którego u    naród, a ‘wielem złego    uciskał go. Radź. Act.    7, 19.

wierzchu uwiąż sidło z powrózka. Cresc. 631. Skoro    not., * chytrze wynajdował    brzemiona nieznośne,

klinik zemsknie, a schwyt albo sprężyna sidłem ptaka za szvje abo za nogę pochwyci. Cresc. 632.

SCHYBIĆ* ob. Chybić.* SCHYDZIĆ , ZHYDZIĆ ob. Hydzić.

SCHYL, u, m. , SCHYŁEK, łku , m., nachylenie ku końcowi, wyjściu, zejściu, reszta, schód; Boh. nâklonek ; Sorab. 2. negga : Vind. fraga , fragiza, bie 3?eige gegen Paś fêttbe, ber Slblauf, baś 3(bne(mten, ber SReft. Szałasz wysoko zbudował na pagórka schylę. Przyb. Ab. 213. na pochyłości jego , auf bem 5Ibf>auge. Już dzień był na schyłku, a słabo oświecał sklepy. Ust. Konst. 1, 159. Gdy czas przyjdzie schyłku dnia, zamroczy się. Kanc. Gd. 532. Przyszedłszy do schyłku życia swojego. Teat. 50. c, 117. Prześladowania tych ostatnich czasów', na schyłku tego świata. Baz. Hst. 260. Co ci się stało, nieszczęsny Mitylu , Czy twe zdrowie i cały dobytek na schylu ! Zab. 9, 242. Ejsym. Nie rychła na schyłku oszczędność. Fredr. Ad. 53. Na schyłku piwo, beczka. Cn. Th. 982, baś Ster, bie £onttc ift auf ber 9Reige, Boh. poćepj. — (‘SCHYLAWY. Eraz. Jez. 3 b, ob. Szy-lawy).— SCHYLIĆ cz. dok , Schylać niedok. ; Boh. schy-liti; nachylać, nakłaniać, skłaniać, naginać; neigen, beu* gen. Porzucił się na ziemię głęboko schylony, Wybije czołem pokorne ukłony. Przyb. Ab. 109. Schylić się, Vind. pognitife, pozhepniti, pokłonili; Croat. prignuzu-tisze, ( cf. przygiąć); Bosn. prighnutiso , chjucchnuti ; ( Eccl. npuHiiKHyrii, npmiHKaTH , npncTa.iiHO CMOiptu. schyliwszy się przypatrywać). Eneasz zebrał członki, do ziemi się schylił. Dmoch. II. 2, 221. Upuścił kapelusz, żeby miał po co schylić się. Teat. 11. b, 57. ftdj nad; etmaś bilden. Przed zlężeniem brzemienna ma lekko pochadzać , schylając się często ku ziemi. Sienn. 442. Zchyl się do niej z różanemi usteczkami swojemi. Groch. W. 344. Musi się złamać, kto się nie chce zchylić. Pot. Arg. 51. — Racz zostać panie z nami, gdyż się dniowi Schyliło, i ma się ku wieczorowi. Odym. Siu. 2, M m 3. dzień już na schyłku, ber $ag Iwt ftd) geneigt, ift auf ber 3Reige. — §. Gramma¹. Ja wszystkie cudze imiona na końcu • schylam, t. j. deklinuję. Budn. Bibl. praef., abdubern, becltniren. SCHYLIĆ się, Schylać się recipr. « spuszczać, skłaniać, zniżać; fferablaffeit, emiebri* gett. O jak łaskawa rozmowa, a jak bóg do naszych się ludzkich obyczajów schyla. Sk. Zyw. 202. Którzy się do ich przyjaźni schylili, panowanie skromniejsze nad sobą upatrowali. Warg. Cez. 155. “SCHYLY, a, e, schylony, nachyly, pochyły; geneigt, gefenît, abfcbnjjtg. Rzeki sehyłe krzywemi ogrodził krajami ; ßumina declivia. Łebr. Oto. 2.

SCHYNAĆ , ob. Chynać.

SCHYTRZEĆ, ob. Chytrzeć. SCHYTRZYĆ, ZCHYTRZYĆ cz. dok., Sohytrzać niedok, chytrze oszukać, podstępnie przechytrzyć; fiberltfłett, lifttg betrügen. Wykrętami zchy-trzają drugich w prawie. Macz. Przeczeście nas zchy-

SCHWYT - SCHYTRZYĆ.

è C I A 0.

227

ptak padnie na prątek, chcąc ponęty dosiądź, tedy się ŚCIĄĆ, ZCIĄĆ, ściął, ścięli, f. zetnie, zetnę cz. dok., Ścinać niedok.; Bob. stjti, setnu, stjnati, stal, stnu , srau-bit; Slov. sfati, zetnem ; Sorab. 1. zczinam; 1) odciąć, odsiec; abfwuen, abfcfmeiben, rceglmuen. W lato sierp ostry z słomą ścina kłosy, I dojrzałe z grząd zrzyna kapusty poczosy. Zab. 9, 50. Koss. Drzewo ścinają, i na klocki tną. Os. Rud. 582. Starodrzewny gdy dąb zetną w lesie, Potężniej runie, im wyżej wierzch niesie. Kchotu. Roz. 107. Ścięcie, ścinianie, Boh. stètj ; Eccl. yct-KHOBenie. Dobrze ułożone drzewa ściananie , jest nader pożyteczne. Mon. 74-, 701, cf. wrąb; Vind. druvarjenje, druvaritje, druv napraulenje.— §. Math. Ostrokrąg ścięty, conus truncatus. Geom. 2, 185. — Ścinać się z kim» bić się na miecze, ftcfy mit etnanber fjmtmtyfllien. Musiał król zpieszyć jezdnych i wrącz zcinać się z nieprzyjacielem. Nar. Ust. 5, 15i. — §. Ścinać kogo, gardłem go karać, Soi ab. 1. hwowu zrubnu, zczinam; Vind. ogla-viti , glavo vseti, odglaviti, glavo odfekati, glavo odvse-ti ; Rag. odsjecehi glavu , Eccl. 0e3r;iaBJio, o6e3raaBHiH, o6e3r^aBnaio, Graec. ànoxecpciXlÇto, einen fi'pfen, entljaup* ten. Mężobójca ma być ścięty. Sax. Porz. 141. ścięty, Boh. sta ty ; Eccl. rjiaBOOTctneirŁ, raaBoyctnCHUM. Ścięcie Vind. odglavenje. odfekanje te glave. Miejsce ścinania; Boh. stjnadlo, (2. gilotyna). Miejsce ścinania białych głów Carn. frishkovz. Synowska ręka łeb jej ścinała. Bardz. Trag. 581. Według woli cesarskićj wszyscy postępują , Każe zabić, zabiją , zetną i zćwiertuja. Stryjk. Turk. B 5. Ścięła śmierć * gardłowa , mieczowa kara ; bie ©dtmerbtfirafe, baś ßntbanptcn, bie ipinridjtnng mit bem 0d)lücrbte. Na ściętą go śmierć skazano. Sk. Żyw. 2, 67. Sk. Dz. 96. Karzą jeszcze grzechy ściętą śmiercią, ogniem, Więzieniem, i nie wiem czym; a ten grzech uchodzi. Opal. Sat. 185. — g. O ściętą szyję* na złamaną szyję, do gardła , do ostatniego, do ostatniej kropli krwi, biś auf bett Ickten Blutstropfen. Mordicus teuere , -zębami trzymać, o ściętą szyje nie cheieć puścić. Macz. Wiary chrześciańskiej o ściętą szyję przyjąć nie chcieli. Biel    106. żadną    miarą. — $.    Jakoby    go    z nóg ściął«

jakby    go obalił,    a!ś menu man    ibm bie    $ûjüe meggefdilageu

batte. Jakby go z nóg' zciął, padł nad samym łóżkiem. Teat. 43. c, 76. Wyb. Te choroby, właśnie by z nóg ścinając, przytomność odbierają choremu. Perz. Lek. 56. Złośliwe te choroby z nóg ścinają. Perz. Lek. 50. (o łóżko uderzają). — § Transi, .fig. Zębami ścinać, kosić; mit beu Bitten abmćibcn, abfreffen, abbaefen, abuageit. Tu wełnonośnych owiec drużyna, Młodziuchne trawki ząbkami    ścina. Zab.    1, 188. Nar.    Rano,    nim    trzoda się w

pole    oddali , w    koło chałupy    rosą okrytą    ścina trawkę.

Wej. Marni. 1, 277. — Assimil. Kielich gładko ściąć. Teat. 3, 61. łyknąć, spełnić; hinunter fdjhufen hinunter fturjen, einfcblucTeu. Kieliszki gładziuteńko ścinać. Mon. 71, 125. Wino szampańskie ona ścina, jak tego potrzeba.

Teal. 8. c, 46. Gorzałęśmy ścinali. Teat. 10, 54. Idę    zkąd, zwłoczyć ; fyerafyiefyeit, herunter jtebett, altjtebeu.

skosztować szampana, na którego szumne ścinanie smak    Z włóczę kogo, ściągam na dół, detraho e tribunali. Cn.

sobie od rana zaostrzam. Tcat. 6, 26. — Improp. Nie-    Th. 1457.    Ściągnąć pieczenia z rożna. Tr. Ściągną z

bo pioruny bez przestanku ciska, Grad ścina trawy i    ciebie ten    obwód, to zawicie, aż do ostatniej skóry,

piekne pszenice. A Kchan. Jer. 194. zwala, zbija; jufant*    Pilch. Sen. list. 5, 523. Ściągnąć wodę z roi. Cn. Th.

men fćOIageit, ltteber f<blagcit. — §. Z gniewu zęby ścina.    982. zaprowadzić, ba§ Sßaffcr tum ben gelbem ablette».

Pot. Syl. O27. mocno ściskać zęby, btC 3ßb»e jUfantllteu    Ściągnąć wino z beczki. Tr. (ztoczyć). Ściągnąć wilgo-

fcetße». Ściąwszy gniewem zęby. Pot. Zac. 100. Czego    tność z głowy. Cn. Th. 982. Ściąga się woda, spływa, ib.

Similitcr : Jozafat ścia

krzywego gdy kto z prędka, a jakoby ścinając zęby, a    bfl» Söflffer fitest jufanuneu.

nie z lekka napraszcza, rychlej złomi, niż naprośei. Glicz.    gnał błogosławieństwo boskie na całe królestwo. Zabi

Wych.Gi. Ust czyli zębów do kupy zcięcie. Perz. Cyr.    II. T. 215.    (obrócił). Winszuję ci, ściągnąłeś na siebie

2, 189. (mocno zamyka, stula). Zęby ściął * umarł. Tr.    łaskę króla    jegomości. Teat. 8, 117. Konstytucya Polet' bat i»§ ©raŚ gcfuffen. — 2) Ścinać, stężać; fłetf ma*    ska zaczęła    ściągać uwagę państw Europy. Ust. Konst. 1,

C^Clt , gerinne» rnadjen, ftarren utadjen. Słońce gorącem    190. — Aliter: Gracze więcej zwykli w ręku miewać,

swoim sól morską ścina. Warg. Radź. 27. Mróz wodę    niż rzetelność: kartę ściągnąć lub skrupkować, to się

ścina, ber $roft ntadjt ba3 SSaffer ftctf, gefrieren. Mróz    dziś nazywa fortunę zrobić. Teat. 14, 100. — §. Ścią-

wodę w lody ścina. Warg. liadz. pr. Ścina się woda,    gać rękę, palec na co * wyciągać po co, sięgać; a»(0

rzeka * marznie, bnö Sffiaffcr gefriert. Wody się ścinały,    ftreefen bic $aitb 2C., langen na# etwa»; Boh. oprahnauti

na poma-rzecz,

kwiatki więdły, liścia źółkniały. Mon. 65, 172. Śmier-    se. Jako nie bałeś się, ściągnąć reki twej

teiny mróz ścina krew' w żyłach. Weg. Mann. 1, 158.    zańca Jehowy. Budn. 2 Sam. 1, 14. Przyrodzona

Nie trap' mnie tarniną, która mi krew' w żyłach ścina.    częściej tam rękę ściągać, gdzie boli. Os sol. Sen. 28.

Nieme. Król. 2, 189.    Ściągać szyję * podawać szyję. Cn. Tb. 282. bett $a!8 bin*

ŚCIĄGNĄĆ, ZACIĄGNĄĆ,/. ściągnie, cz.jedntl., Ściągać nie- . ftreefen, ben Stopf beut ©dpoerbte binbalte». — §. Ściągać dok. ; Boh. stahnauti, stahowati ; Slov. ztahugi, fstahatelka    co do czego, na co * stosować co do czego; Vinti. na-

contractio) ; Sorab. l.zcżahnu, deleczahnu , delecżaham ,    potegniti, navlezhuvati, ctwa3 worauf bejtebdt, binbeuten.

romadżecżanu, romadzeżaham ; Sorab. 2. feschagnusch ;    Nie ściągaj tych słów na to, ku ternu. Tr. Jako ludzie

Vind. stegnit, dolpotegniti, istegniti, predstegniti ; Croat.    ściągają się do pana boga, jakoby do ostatniego końca

ztegnuti , ztćsem, sztegnyen ; Rag. stêghnuti, ustêghnu-    swojego, tak też tym sposobem ściągają sie dobra ży-

ti ; Z?os/i. steghnuti , zgarciti, zghrrccili, zghercili ; Ross.    wota ludzkiego do dóbr niebieskich. Kucz. Kat. 5, 552.

CfflHyTŁ , ciflTHBaTL , (CTfnteaTfc, CTHJKCB3TŁ nabyć); §. 1)    Ściąga się co do czego* mierzy do tego, godzi na to ;

ściągać co , ciągnąc ściskać, zwięzywać mocno ; jufaut*    Scjtig baben , fi# bejtel;en auf etwaś, babin jieleit, abjwcc*

men sieben, jufammeu bt.tbeu, feft btiibctt, jubtnbeit, umgür*    fen. Ćzcść obrazu ściąga się do osoby, która obraz

ten. Dejopeja płacze, żc kształcik pisany 'Scięgnąć nic    znaczy. SĄ. Dz. 711. Żadna takowa scena nic powinna

może piersi już tykanej. Tward. Daf. 10. Ściągniesz su-    się znajdować w sztuce, któraby się nie ściągała i nie

jknią pasem złotym. 3 Laop. Exod. 29, 6. (ściśniesz.    wpadała naturalnie do celu sztuki Teat. 54. b, 11. Nie

1 Leop). Wierzch szaty Po jej    biodrach ścigał pas    bo-    widzę jeszcze,    do czego się to ściąga. Teat. 30. b, ii.

gaty. Otm. Om. 514. Skronie    swe Febus ściągał    lada    Jam nic głupi ,    rozumiem, co się    do    czego ściąga.    Boh.

gałązkami. Otm. Ow. 27. (wieńczył). Nogi swe purpu-    Kom. 1, 304. Choćbyś o potopie świata gadał, to on

rowyrn obuwiem ściągają. A Kchan. 13. — Simil. Wina    powie, że ta mowa do niego się ściąga i jemu przy-

ściągające, astringentia. N. Pam. 1 , 15. — §. Transi.    mawia. Boh. Kom. 1, 501. — Ściągnąć się, rozciągnąć

Ściągać wojska * zgromadzić, do    kupy zbierać, btC $nip*    sie; Vind.-fe istegniti, dostegniti    fc ,    ftcb crfłrccfcu.    À też

pett jufammctt jieben. Ściągają    się roty * zchodzą    się,    ta przyrnówka    może się ściągnąć    na    każdy stan    i na

M.

zgromadzają się; bie ïruppeit Stehen jufatmueit, ucrfamnteln    każdą osobę Świata tego. Rej. Post. U u 5. Zdanie: że

Do boju sposobnym kazał się na jedno miej-    królestwo towarzysza nie    cierpi ,    szerzej sie ściąga    niż

sce    ściągnąć. Warg. Cez. 82. Rozkał nieprzyjaciół    bar-    do królestwa. Budn. Cyc.    14.    rozciąga sie , ‘ c£ bat    eilte

cami zabawiać, ażby mu się lud wszystek ‘zściągnął.    norf) weitere, weitlduftigcre $e,$iebuug. — Wieluński po-

Warg. Wal. 82. (observes obsoletum Plusquamperfectum*    wiat przedtym do Wielkiej Polski się ściągał, pertine-

ściągnął był). Kościoły na różnych miejscach nawiedzi-    bat, Krom 259. należał, jit etwa« geboren. — $. Verb.

mo*

wszy, potym wszyscy się do jednego ściągają. Paszk. Dz.    medium: Ściągać gdzie, dążyć gdzie, ciągnąć gdzie ,

85.    Ściągnienie wojsko tam miewa, gdzie hetman    na-    b^¹¹ ji^b^¹¹- Ściągnąłem do    wsi    na    nocleg. Xliadz. 51.    —

znaczy. Ktok. Turh. 207. miejsce ściągnienia się,    ber    Moral, Więcej ku złemu ,    niż    ku    dobremu ściągają    nę-

©autinelplajt. — Similit. Persyusz więcej myśli w wiersz,    dzne sprawy człowieka. Rej. Ap. 2. dążą, fte eilen mebr

niźli słów ściąga. Dmoch. Szt. R. 54. pakuje, wkłada,    JltlU 23i)fen tyn, alê juin ©ulen. Skażone przyrodzenie

tłoczy ; btnettt jwdngen, jufatnincit brängeu. — §. Czystsza    ludzkie zawsze ku złemu , niż ku dobremu bardziej ścia-

kraina nieba, nigdy się w obłoki nie ściąga. Pilch. Sen. , gać musi. Rej. Ap. 1. ŚCIĄGACZ, ob. Ścięgacz. gn. 290. obłokami się nie zachmurza, fte bejtebt ftd) Ute ŚCIANA, y, z.\ Boh. stena; Sorab. i. Icżena, (fejna; »lit 20olfcn.— §.' 2) Ściągać, patiu* zciągać co abo kogo Graec. <rxnvl tenlorium; cf. Lat. scena); Sorab. 2. feżo-

ność, i są pewne ściany, Między któremi umysł ma być zalrzymany. Hor. Sat. 10; certi fines. — O ścianę granice, ościennie, granicząc, stykając się; Boss. cMe-?kho, neben an, gletd) banebat, tit ber 9?ad)barfd;aft, an« granjenb. Jakim już kosztem, clioć o ścianę, wino Węgierskie opłacamy! Falib. N.— \. Aliter : Ściana, szczyt, przedmurze, ochrona; bte ©Ąufcroanb, bte 23ebccfitng, bte ©dmfurebre. Kamieniec jest ścianą królestwa Polskiego. Tr. Za ścianą, pod szezjtem, pod obroną, hinter ber ©dnt^nmnb. Za tą nieprzebytą górą, jak za ściana, bezpiecznie siedzieć mogą. JabŁ Tel. 225. Snadniej im

na ; Carn. stęna , (stenar , stęnovz * cieśla) ; Vind. stie— na, stena, (sieja, stieja « ściana wewnętrzna piecowa; stena, skala, veli kamen» skała); Croat. ztena, sztćna,

(cf. stanąć, staneya) ; Siar. stina, duhar, duvar, (stina jù moru, shkolj * skała ; Hosn. stina, stjena ; Dal. sztina ;

Rag. stjena * skała ; cf. Germ, ©feilt; cf. opud Notkerum steinzun » mur ; [Graee. oteiróg fauces 2]: Boss. citna ,

31141; [Eccl. CTT.ti.i murus 2], etm» (cf. sień, cf. cień),

CKHHia , iiiÄTT,()7», iiamcti»; ( ctühi» , itHL, CT,Hh ambra, ct’Lhhhk’L » woszczyny w ulu, oct.hhtm , odiHHTb , oerfe-naio zasłonić, obsłonić ; CTtnaiufi obmurowany; cf.

Iiebr. p® liabitare); ściana, generalius nomen, habet    przyszło za cudzą ścianą z nieprzyjacielem czynić. Biel.

sub sc : mur, przegroda, przepierzenie etc., bte Sffiaitb.    S. M B 4 b. — Aliter: Zacharyasz , z żoną swoją, ta

Meczet budowany na G ograni; cztery facyaty abo ścia-    Jan jeszcze za ś.cianą, umieli przywitać pana. Birk. Kaz.

ny mając większe, a dwie mniejsze. Star. Dw. 5. Cisnął    Ob. A 5. jeszcze przed urodzeniem, ttod) nor ber ©ebnrt,

Sani oszczepem, myśląc przebić Dawida k 'ścienie, (ku    uod) int SDhlferlcibe, cf. (lenn. §iut0d)Clt tm Steiler. — §.

ścianie, do ściany). Budn. 1 Sam. 18, 11. Jedwabne-mi kołdrami ściany ozdobione, /’aszk. Dz. lii. ściana , wyraz mularski , gdy ściana jest od góry nachylona. Magier. Makr. Ściana cała, gruntowna, bez fram-bug, lochów abo murków, okien, bte ^aitpfntaiter. Ściana z. frambugami, abo na frambugach, eilt ©ctynuKOogett.

Ściana przeczna, dzieląca mieszkanie, eine ©eiłetUMnb.

Ściana spoina z sąsiadem , eine 33r«nbm«ttcr. Cn. 7/t. 982 — Impropr. Bóg morzu dno otworzyć i dwie 'ścienię (dual. ściany) uczynić kazał. Sk. Kaz. 578. Przejścia Egiptu, morze i Jordan , ścianami stały. Pociej. 37. Niech mury między niemi a nami będą ścianą. Nag. Cyc.. 28. przegrodą, 3'tufcl)cmraub, ©efyctbcnninb. —    ! liras, cl

prov. Kaznodzieja czasem przez godzinę tylko ścianom wrzeszczy. Sekl. 110. próżnym ławom kościelnym, beu leeren Saufen prcbtgeu. Mów ty ścienie. Alb. z Woj. 16.

Rys. Ad. 39. (tobie z ust, jemu mimo uszy szust). Jakoby kto przemówił do ściany. Pot. Syl. 254. (do słupa).

(Vind. Bob v’stieno metati ; rakam shvisbgati). Moje słowa, jak groch na ścianę. Chrośc. Ow. 33. nic chwycą sie j'>go, wachen feinen (Stnbrucf, fruchten ufdftê. Wy gadacie, on swoje czyni, i nagany Wszelkie są to groch próżno na ścianę rzucany. Zab. 7, 152. W'ey. Wszystkie one przestrogi , jak groch na ścianę. Pot. Syl. 9.

Prosił, ale jakoby na ścianę groch miotał, nic mu nie pomogło. Birk. 67. Kon. 45. Komuż ja te słowa powiadam , do kogoż te słowa moje, do żelaznej ściany, albo raczej na wiatr puszczam! Smotr. Lam. 15. ( próżno, darmo). — Godny, choć wie i umie, przecie podpiera ściany. Pod. Wróż. 62. (pod płotem Jeży, żebrze,

ubogi, wzgardzony).    Bicia nie czuł, jakoby w ściany    C1BIC /z.    med,    wścibiać nos, dziób, szyję;    bett ©dutûbel,

bito. Sk. Dz. 577.    Miód ten b\ł tak,słodki, jakoby    bte ©djnnitke,    bcu fpalś, bte 9îafe in ctmaś    Immn fteefen.

ścianę lizał. Dwór. B 2. (czczy, bez smaku). Poswarków Bocian do ważkiej flachy szyi szyję swoje ścihi. Kniaź. między małżeństwem    nie ma nikt wiedzieć, tylko same    Poez. 5,    147.    (Bag. scibati virga caedere).

ściany domowe. Pelr.    Ek. 18. Dziś i ściany się strzedz    'ŚCIBOR,    a, m.,    teraz przezwisko; początkowo imię po

trzeba i własnego cienia. Pot. Arg. 259. (żeby koszula moja wiedziała, spaliłbym ją). 1 ścianom mieszkania

swego nie wierzył. Gwagn. 156. — $. Metonym. syneed. ŚC1CHNĄC, ob. Cichnąć, ucichnąć.

Niżeli cudza, bliższa swoja ściana. Jabł. Buk. N 4 b. 'SCIE, 'SZC1E , a, iście, chodzenie, chód, droga, (oh. (dom, pomieszkanie, majętność i t. d). — §. Aliter: Ścieżka, cf. ścieź, oścież); Boh. ćesta droga; Eccl. [lue-Ściana * granica, bte @rćn$e. Jest w każdej rzeczy mier- cthi€, cf. 2] ij jictîi , oyAHija jplatea 2], ocoöähbo npeAfc

(X-

cn

Cfi.

bä

Ściany w prasie drukarskiej, belki boczne, utrzymujące; Wisi całą prasę. Magier. JUskr., bte ©etfetmntttbe, * ©etfettbfllfen ber Slud/bnuferpreffe. — §. Mathem. Ściana, bok figury. Solsk. Geom. G. bte ©eite einer gtgur. Ściana, paries, o bryłach ; bok o liniach i figurach. Geom. Nar. 2, 40. Ściany liczby, tadix quadrata. Solsk. Geom. 6. bte Qua* bratttutrjel. Ściana liczby kwadratowej, liczba która w się multyplikowana daje produkt sobie przyzwoity. Ściana liczby pełnej, ßttbiüiuirccl, liczba, która liczbę pełną rodzi. Solsk. Geom. 5, 80. Wyciągnąć ścianę z danego stopnia. Uslrz. Alg. 2, 20. ŚCIANKA, i, i., 'ŚCIANEK, nku, w., dem.; Boh. stinka ; Croat. sztenicza ; Ross. crlłHKa ; §. 1) eine flehte Sffiflitb. Strzelając z rusznicy do sąsiada przez ścianek, człowieka zabił. Mógł on wiedzieć, iż tam za ściankami ludzie mieszkają. Pelr. Roi. 4G4. Ścianka w orzechu Włoskim , przegródka. Tr. — 2) Ścianki plur., miedzyścienie, między domami, an-dron. Cn. Th. 983. bte ©d)ltppe, bte 23ranbgaffe snujdjett Sitten Raufern. Isthmus, ścianki abo ciasność ziemi miedzy dwoma morzami. Marz., bte fD?cercitgj\ — Ścianki, gra w ścianki, uderzając pieniądzem o ścianę. Tr., bctê sinfdjlaflctt, ein Situberfptel, trenn bte Sttnber nttf ^fentttgett ÖCflctt bte 2£aub werfen mtb banu bie SBttrfe attsmeffeit. (Ross. CTtiiOÓOH bresza, cf. murołom ; crtHOÓHTiibiH muroło-mny, eTinoniieeipE 'ścianopis, malarz ścian). ^ŚCIANWA. y, i. ; Boh. slenice, stinka; Sorab. 1. feżenwa; Sorab. 2. fcżónwa ; Vind. et Carn. steniza ; Croat. sztenicza ; Slav. stiriica ; Ross. iaoiii> ; pluskwa; bte SBflttje. Wódka ta zabija pluskwy abo śeianwy, gdzie na ich miejsce bedzie wlewana. Gresc. 176.

gańskie , Czcibor, Swięcibor, Swantobor. Jabł. Iler., ein Śłante.

66. Koss. bte fdjttu^enbe Stirne träufelt. — 2j Ścieka co dokąd, abo gdzie » ścieka się, do kupy się zbiega, ju» fammenfltefJett. Ściekanie rzek wespół¹ » zbieganie. Cn. Th. 983. Wszystkie rzeki ściekają się ku morzu, a wżdy morze nie pełne. Radź. Eceles. i, 7. Wytrwaj, na koniec razem wszelka pociecha na ciebie się śeiecze. Pot. Syl. 225. — 5) Ściekać na nieprzyjaciela , wyciekać, wycieczkę robić, wypadać; einen 3liiśfa[I madjett, über ei« nett fierfaÔeit. Re quis extra ordinem m kontem pugnaret;

.ïaBKaMH TOprOBUMH) ; [Etym. szedł. 2J; ber ©attg, ber 28eg. Obawiam się, abyć na bezdrożach strudzonemu, do *ścia prawdziwym gościńcem stawało sił. Bardz. Boet.

450. ib. 145. Bieg i *ście gwiazd. Warg. Wal. 90. Jeśliby woda sobie nową drogę albo *ście nalazła . i tym-by grunt twój rozwarła.... Szczerb. Sax. 485. Miał młyn, a przy tym wolne *śeie wody. ib. 248. (ściek, koryto, łożysko). Strzała rozdzielone powietrze, tudzież się zaś zbiegło, ze żaden nie wie *ścia onćj strzały. 1 Leop.

Sap. 5, 12. (śladu). Serce człowiecze wymyśla drogę    aby kto z wojska na nieprzyjaciela nie ściekał, nie wal-

swoję, ale pan sprawuje *ście jego. Radź. Prov. 16, 9.    ezył. Mącz. Nasi ściekając z zamków, często nieprzy-

Pan patrzy na drogę wasze i na 'ście. którym idziecie.    jaciela trwożyli. Slryik. 736.

W. Jud. 18, 6. Birk. Dom. 163. W labiryncie tym wie- ŚCIĘCIE, ob. Ściąć. ŚCIEG, ob. Ścig. le jest lochów i    *szcia    podziemnego.    Warg. Radź. 23.    ŚCIĘGACZ , ŚCIĄGACZ', a, m, żyła klejowata; Vind.    bielą

Najtrudniej raz z    drogi    prawdy spaść,    potym im    dłużej    stula, nategnowa shila, stegnoshila , krepna shila,    kita;

‘szcia, tym dalćj w las. Smotr. Ex. 91. (im dalćj, tym    Ross. CTanOBaa auiJia,    ( cf. sucha żyła); bte glecfyfe einet

gorzej). Wolne ‘ście przez państwo. Warg.    Cez. 6.    SDîlrôfel,*. n. p. Ścięgacz    myszek, lendo musculorum. Krup.

przejście, ®itrd)gaitg, ©itrcbjng. Namówił ich do opu-    4, 2. ŚCIĘGACZKA, i, i., binda, bte Sltttbe. Ścięgaczka

szczenią świata a 'szcia do zakonu. Wys. Aloj. 353.    wiązała mu oczy. Zab. 5, 247. Min., Mon. 69, 597. ŚCIĘ-

Wielc mówiono o tym 'ściu jej za mąż. Biel. 540. o    GACZOWY, a,    e, bte JObtêfdfïecfifen bcfreffcitb. Błona ściętym pójściu jej za mąż, o tym zamęzciu, małżeństwie,    gaczowa. Krup.    4, 2.'ŚCIĘGNĄĆ, ob. Ściągnąć. 1. ŚCIE—

(ob. pójść za    mąż); bie 93erl;eitratf>ung, £>euratft    (pott $rau»    GNO, ŚCIĘGNO, a, n., ŚCIĘGNECZKO, a, n., dem., od ścią-

enjintcnt). —    §. w szachach: *Szcie , jazda,    ciąg;    ekt    gania; sprężysta skórka, która w ciele kości z kościami

©attg, fiu 3u<3 hu ©cfyadjfptele. W szachach jedno 'szcie    zwięzuje, ligamentum. Krup. 4, 153. wiązadło, bte ©elp

przeglądać trzeba z drugiego. J. Kchan. Dz. 81. Uczy-    uen ber ©Iteblttaßett, Spailttabertt. Tych zwierząt pożywać

niwszy kilka ‘szcia bardzo misternego, dał mu met.    macie, które    w nogach mają ścięgneezka przydłużsne

Garn. Dw. 159.    ku skakaniu po ziemi. Radź. Lev. 11, 21. Bibl. Gd. ib.

— ŚCIE, terminatio secundae personne pluralis Perfecti, e —§. Aliis. Ścięgno est ud, ber @d)eilfel, aliis kirść, ba$ gr. Daliście,    pisaliście etc., ob. Annotât, de litera S.    ^üftbctit. Cn. Th. 985. Krup. 3,49; Bok. stchno fémur ;

‘ŚCIEBAC , ob.    Naściebać.    Slov. stehno ; Sorab. 1. fczeno; Sorab. 2. fezogno; Garn.

ŚCIEC, ściekł, /. ściecze med. dok., Ścieknąć, /’. ścieknie    stegnu; Vind.    stegnu, bedru , glieshna, kolp coxa; Bosn.

jedntl., Ściekać niedok. ; Bok. stecy, stekati ; Slov. stè-    steghno coxa,    coxendix; Rag. stêghno, stegànze coxen-

kati, społu teey confluere, ztekati, dołu tecy    defiucre\    dix, (stjêgn elychnium)    ; Croat. sztègno, coxa ; Ual. szte-

Vind. odtezhi, doltezhi ; Ross, ctgtb , creKaTt    ; — 1)    gno; Slav. stegnah ;    flung. tzomb; Eccl. [cTcnio 2j,

ścieka vel potius    zeieka    co zkąd, zpływa, zpada ;    berab»    iiciecbi « lędźwie, (oci eim, ocxeriibi spodnie długie,

fltepen, Ijerabträitfelit, (jtitab ftd) ergießen,    ablaufen.    Dachy    durna ulica). Ścięgno, coxendix. Urs. Gr. 185.

Genn. (£tcg ( Etym. ścigać 2] ; od ścia * ślad, trop; [Eccl. c/miia platea 2J; Ross. BTequa, bte 6pur, ber ftußtapfen. Ścięgna wołów, ślady, tropy. Klon. Wor. 23. Drogi tam już nie było, tylko trop zwierzęcy I stegna udeptane, którędy do wody chodzili. Tward. Pasg. 49. Gdzie tylko pójdzie, smalec jej stegna cechuje. Zab. 6, 161. Min. Po Stegnach , po drogach, chodzili by jakie mary. Tward. Mise. 101. Tward. Wl. 185.

są dlatego, iżby łatwiej deszczowa woda ściekać mogła. 2. ‘ŚCIĘGNO, 'STEGNO, STEGNISKO, a, n., [Gotk. staigs , Gorn. Dw. 411. Wody, które z dołu były, zciekły a spłynęły do morza. 1 Leop. Jos. 5. Tam strumyk mrucząc z daleka Na zieloną trawkę zeieka. Teat. 55. b, 4.

Leszcz. Class. 18. Woda Drużbacka ścieka do blizkićj rzeki. Petr. Wod. 6. Ściekanie, ob. Ściek. - — Allegor.

Niech cię ustraszą przeszłe interegna, Mokre krwią Polską pokazując ścięgna. Kckow. 261. Wysłał ścięgna znakami zwycięztw, gdzie

Krew' Chrystusa na nas ściekając, grzechy nasze obmywa. Karnk. Kat. 211. Na kogo czyja wina jakim sposobem spływa , temuć się przywłaszcza ; bo jeślić się nie przywłaszcza, toć nie spływa; jedna Adamowa wina przez podawanie rodzaju na nas ścieka. • Salin. 4, 387.

vodotoeje; Carn. od tek, odtękanje ; ( Vind. stekva « cysterna); Ross. cTeucnie, hctok’b , B040iueqa , B040Teuie , B040iue<tb ; — 1) potius ZACIEK ; zciekanie wilgotności zkąd dokąd, zpływ , spływ; ber 3lbflnß, 51blattf. W dołach bez ścieku woda gnije. Staś. Buf. 44. Ulice w Londynie mają ściek do Tamizy. Pam. 85, 1, 9. Zadziwia-

230

ŚCIE - ŚCIEC.

ŚCIĘCIE - ŚCIEK.

— § Verb, neutr., tr. fig. Wszystkam od łez prawie się tylko obrócił. Psalrnod. 15, (cf ścigać), inde ustegnić. ściekła. Gkrośc. Ow. 148. prawiem się rozpłynęła, td) ŚCIEK, u, m.\ Boh. ztok, odtok, (cf. stok, stek); Bosn. jerfloP faft tu grauen. Na CQŻ mię chowa śmierć, wziąwszy synów obu? Na to żebym ja łzami ściekł do grobu. Pot. Syl. 73. fit frönen tnê ©rab fjerab fließen. Tu bracia nasi krwią ściekli do kropli. Jabł. Buk. S, b.

(krew' z nich kapała). Krwią droga ona ściekła, ib. R,

5 b. Już zbroję, już ma potłuczone skronie, Już krwią ściekł, a wżdy nie znać tego na nim. P. Kchan. Jer.    jące dawńych Rzymian ścieki podziemne. N. Pam. 11,

193. Spocone mu w bluszczu ścieka czoło. Zab. 10,    226. (kanały, SBafferlcttungen). Abdachów albo ściekania

wody, nie może żaden na sąsiedzki grunt puszczać.

wszy ręką swoją rózgami, z nową suknią do domu odprawiał. Ztąd podobno weszło starożytne przysłowie: dać komu ścierkę po łaźni, to jest, ociąwszy pogłaskać. Nar. Hst. 7,

grzebło, drapaczka. Ścierka do potu, czoła, twarzy, nosa, ob. Chusta, Chustka. Józef ścierki rozpięte miał, by na nie spuścili ciało od drzewa Jezusowe. Odym. Św. 2 , K k o. chusty, płachty. ŚCIERKOWY, a, e,

. Ścierka gruba do drapania ciała,

■«o

Szczerb. Sax. 36. [Boh. samotec protropum). — g. Wieszcza słotnych ścieków kawka. Hul. Ow.. 4 27. pluty, 9ÎC* gettplTe. — 2) Ściek, do kupy ściekanie, zbieganie się wody, (unde stek), zlew; ba£ Bufammenrimten, 3itfairtmcn* fließen. Tygrys i Eufrat , gdyby się zeszły, i w ściek jeden się zebrały, I gdyby swe wzajemne wody pomieszały.... Bardz. Boet. 153. (w jedno koryto, łożysko, cf,

prąd). — Pr. et fig. Miasto ściekiem rozmaitej gawiedzi    od ścierek, 2Btjd)lappeit * ; Boss. xpaniiMHUH.

a , n. ,

końce ździebeł po żęciu w ziemi pozostałe, bie ©top« pcln ; (Boh. strn ; (Garn. stern * czas żniwa); Vind. stern, shitnu steblu , steblu, sternje, steblouje; Croat. sztćrn, ztern ; Bosn. strrin). Po zżęciu kłosia ścierń pałają. Otui. Ow. 29. Tam były snopki zboża i ścierń świeżo żęta. Przyb. Milt. 561. Ściernie na rżysku i pszeniczysku pod-orać. Zaw. Gosp. Ściernią z roi nikomu nie przedawać, bo przez to plonnieją role. Haur. Ek. 4 9. Chwaściste rżyska abo ścierń na przyczynek karmi każ kosić. Haur. Sk. 57. Rozszedł się lud zbierać ścierniska. Budn. Exod. 5, 4 2. — §. Ściernisko, rżysko, pole zżęte, na którym ściernie: Boh. strnjsko, strniśte; Slov. strniśte ; Hung. larló ; Sorab. 4. ztżerniżcżo; Sorab. 2. żischcźo ; Garn. sternishc; Vind. sternifhe, starnifhe; Hag. starnisde ; Bosn. strrinisete; Croat. szternische ; Ross. jkhhbo , co-AOMenubie ctoó.ih . (cf. żniwo); bie ©toppeln, ba3 ©top> pelfclb. Zbierane po ścierniskach kłoski. Leszcz. H. S. 4 54. ŚC1ERNISTY, a, e, — o adverb., pełen ścierni,

napchane. Nar. Tac. 2, 452. — Anat. Ściek mleczny,    ŚCIERŃ, i, i., ŚCIERNIE plur., 'ŚCIERNISKO,

z błonek utkana pustość na ściek czyli na skład mleka w tyle brzucha. Perz. Cyr. 1 , 43. Stek mleczny. Krup.

2, 63. receplaculutn chyli, baä SJiilcPeftalniß am SRücfgva» be. ŚCIEKAĆ, ob. Ściec. ŚCIEKŁY , a, e , mokry od czego, kapiący czym; non etrüaè fließeiib, triefenb, naß.

Głowa cierniem ukłóta, twarz krwią ściekła i policzkami odrapana. Sk. Kaz. 4 73. Ściekła źrzenica od wina. Hul.

Ow. 64. — §. Tęgim mrozem ściekło rzeki, spławne wody, Stanąwszy, w kryształowe zmieniły się lody. Zab.

4 3, 455. płynące rzeki, ftrömenbe ftlüffe.

ŚCIELĘ, ob. Słać. ŚCIEMNIEĆ, ob. Ciemnieć. ŚC1EŃCZYĆ, ob. Cieńczyć.

ŚCIENN1K , a, m„ 4) ościenny sąsiad, ościennik, bet ©tdnj« nacfykr. Sąsiedzi stykający się z sobą, collaterales, w prawie zowią się ściennikami. Zabór. Ceom. 558. Ścien-niki, które mają przyległe ściany z dobry czyjemi. Herb.

Stat. 229. et 230. Czack. Pr. 2 , 205. — 2) Ściennik, czterdzieści pasm nici lub przędziwa. Tr., ettt ©trâljn

ober eine £afpel ©ant. ŚCIENNOŚĆ, ob. Ościenność.    flopplicbt; Vind. sternjast, sternifben, sternoujast.

ŚCIENNY, a, e, od ściany; Boss. CïtimuH, Sßattb * • SCIERPIEC /. ścierpi med. dok. ; Vind. sterpeti ; Boss. ciep-Duży zegar ścienny. Gaz. Nar. 4, 42. Zab. 7, 76. N.    nim, yTepnim, yiepiLHiiBaio ; Eccl. iio/plhth, noAten-

Pam. 44, 488. Ściennym wałem oba brzegi Osuszył    AK). (cf. podjąć) znieść, cierpiąc wytrzymać, wytrwać;

pan, aż zbrojne Mojżesz przeprawił szeregi Miask. Byt.    etbltlPeit, ertragen, enthalten, au3ftel)en, Icibctt. Umiem

4 9.— Math. Rachunek ścienny, calculas radicalis. Ustrz.    i niedostatek ścierpieć ; umiem znieść dostatek wszys-

Alg. 2, 28. btc Ôuûbratororjelrei&nunfl. — §. ścienny,    tkiego. Zygr. Gon. 554. Dziwne excesa czyni; już tego

ościenny, graniczący, stykający się; angrdnjcnb, ©rfitii » .    i sam pan bóg ścierpieć nie może. Star. Byc. 24. Nie

ścienne kopce, sypane na samej ścianie stykających się    mógł Jehowa więcej ścierpieć złości spraw waszych,

z sobą dwóch granic, collaterales scopuli. Zabór. Geom.    Budn. Jer. 44, 22. Często cierpiąc, trafia się, co ścier—

558. ©rdnjl/ugel.    pięć nie możesz. Min. Byt. 4, 4 54. Ścierpieć tego nie

ŚCIENSZYĆ, ŚC1EŃCZYĆ , ob. Cieńczyć. ŚCIEPLIĆ ; Dalm. mogę. Teat. 25. b, 40. Wszyscy są tobie podobni, jeśli sztepliti, oh. Ocieplić.    cię ścierpią u siebie. Teat. 2. c, 52. Jęczmień ścierpi

ŚCIERAĆ, ZC1ERAĆ, ob. Zetrzeć. ŚC1ERACZ, a, m., któ- wszelakie powietrze, tak zimne jak gorące. Crcsc. 164. ry co trze, ściera. Wtod. ber Leiber, Treiber; Croat.    — Cum Dalivo: Ścierpieć komu, folgować mu, pobła-

szteritel, ribócz, f. ribachićza ; Hang. törö; (Boss. cm-    żać mu; einem itcnfyfe&cn, mit ibttt ©ebltlb haben. Śmierć

pa,ibHhiii pralny). ŚCIERKA, i, z. ; (Ross. empira pra-    nie ścierpi żadnemu. Hanc. Cd 293. Łajał Melsztyński

nie, bielizna);* szmat jakikolwiek do ścierania, obciera-    Głowaczowi; wszakże^ mu to śc.ierpiał dla zamieszania

nia czego; Boh. lawićnjk, omuce, omućka, womuce, (cf.    Rzpltój. Biel. o07. ścierpcie też i mnie, że tez będę

obmyć, wymyć); Sorab. 1. woinischcżo ; Garn. brisâlu ,    mówił; a gdy odmówię, śmiejcie się , będzie - li się wam

adra, otternâlu ; Vind zota ; Croat. ponyava ; Bosn. ota-    zdało. 4 Leop. Job. 21, 2. et 55, 4. — Intrans. me-

rak, ubrus (cf. obrus), karpina; Boss. cmpaana, yriip-    dium : Głogowe drzewo na wszelkiej ziemi się rodzi,

Ka (ob. Utrzeć), or&HMaAKa, cyAOMOÖKa, ipannna, Tpa-    i w każdej krainie ścierpi. Cresc. 429. (wytrzymuje).

nHMKa, npa/KKa, Aocnyrb, jocKyTOKi, aocnyionnH^, ein    “ŚCIERPNY, "ŚCIERPI ANY, ŚCIERPLI WY, a, e; fios*.

ftUfc^Iappen, Sletbclappen, ein @tücf Setnroanb ober tuty junt    cTepnHMbiK; znośny, mogący być ścierpianym ; erträglich,

Lethen, eilt ©^enerlappcn. Ścierka łazienna, ob. Rotach.    letbltd), att^JU^alten. Pchły kąsanie nieścierpliwre. hzop.

Ścierka z łyka lipowego; Boss. MOnaana, (cf. wiecheć).    77. Gdy nieścierpnemi razy kłócia serdecznego cierpiał,

— Bolesław Chrobry, gdy miał kogo ukarać z młodzie-    ś. Kostkę prosząc, folgę utrzymał. Chodk. Kost. 74. W

ży szlacheckiej , brał go z sobą do łaźni , gdzie ocią-    niescierpianych ciężkościach Nie ustał pan w swych lu-

tościach. Kanc. Gd. 66. ŚCIERPNĄĆ, ŚCIERPŁY, ob.    chodnjk, ślepege, (cf. ślepić); Sorab. 1. zczezka ; So-

Cierpnąć.    rab. 2. fcżaschka ; Garn. stęsa, (zęsta via) ; Vind. stes-

ŚCIERW, a, u, m., padło, martwe zwierzę; (Elym. ście-    da, stesa , pohojen pot; Croat. sztêza, zteza, (sztiszka,

rac, zetrzeć, trzeć, cf. czerw) ; b(l§ 5la3 ; Sorab. 1. zcźerb,    jëz seplum)- Slav. staza; Bosn. staza, put tiesni, klanaę,

mordwe cźewo, flaknencz, mreyencz; Sorab. 2. zerwisch-    uliciça ; Hay. stitza, pûtaz, drum, vulg. klânaz; Boss.

cżo ; Boh. mrcha, mrśina (ob. Mereha), umrlcina ; Slov.    cre3fl, ciemna , ipona , ipoiWHa, TponKa, iponiiHKa ,

mrśina; Carn. mérha, mershina, merlatina; Vind. mer-    (cf. trop); Eccl. [cn»^a semita 2J, iporiHHKa, ij'LCTii, ołfJH-

lia , merlatina, mcrletina, merfhina, merzina , mertvo ,    ip\, ocoójhbo iipe/rb aaBKaMH ToproBbmii). (Etym. ście,

trupio (cf. trup), mertvu truplu, zerklina, fmerdlina,    iście, iść; cf. Germ. ©tdg, @fcg; [Golh. staigs 2] ; Svec.

sefmrajena merha, deratnina , dertvina ; Croat. rnërha,    stig; Fint. tie ; Esthl. te); droga dla pieszych lub kon-

merczina , (merczvarim excarniftco) ; Bosn. mrrięina, te-    nych ciasna, cber $ußftdg. ścieżka przez śnieg; Vind.

lésina; Hag. marzina, martaz , sopisàlina; Hoss. CTepBO,    gas, stesda po fnegi ; Garn. gas, (cf. gacie). Ścieżka

CTepBa, CTepBHTHHa; (CTepBeHtTb , ocTepßeHiTb wściec.    poboczna, manowiec Ross. 3ayjOKT>. Ścieżkami, nie go-

się z gniewu), MepTBemuHa, MeprßHHiiHa. Orły na ścier-    ścińcem bitym się puścili. P. Echan. Orl. 1, 105. On

wy padają, jako są marchy końskie. Cresc. 625. Tam się    przecie zdrowy na koniec przychodzi, Gościniec mija,

orłowie zlatują, gdzie ścierw czują. Hys. Ad. 66. Kruk,    ścieżkami uchodzi.    P. Echan. Jer. 252. Na ścieżkę ty z

gdy ścierwu dopadnie, naprzód się do oczu rzuci. W.    gościńca nie bocz    dla złej drogi. Żab. 13, 279. Treb.

Post. W. 2, 124. Nie inaczej się pochlebnicy zbiegają    Dla ścieżki gościńca nie opuszczaj. Hys. Ad. 9. (pe-

do tych, gdzie czują co wziąć, jako kruey do ścierwu.    wniejszego się trzymaj). Udaje się przeciwną od gościń-

Eosz. For. 41 b. Ścierwie smrodliwy, obrazie szpelności.    ca ścieżką. Psalmod. 53. Zewsząd otoczony jestem rolą

Past. Fid. 114.— §. Ścierw, n. p. koński, mięso na ko-    bogacza; ledwo sam wazką ścieżeczką przejść mogę.

ściacił, to co o ludziach mówiąc, ciało, Silber ftltf bctî 5îtiü*    Siru. Qu. 4. Drogi tam nie widać, prócz między łoziną

d)cn, $(ctfd). Koń przepadzisty, ścierwa przepadzistego, łatwo    'steczka ciasna była. Tward. Basi], 55. Vestigia recentia,

nabierający ścierwa, i opadający z niego. X. Eam. ŚCIER-    nowe świeże tropy, dopiero uczyniona *steeka. Mac:.. Jor-

WIK, a, m., zdrobn., n. p. I wrona ma przekwinty, to    dan wód swych cofnął, a ‘steckę przestroną działał idą—

ścierwik, to żółwik. Bielaw. Myśl. E i i j i. ŚCIER-    cym. Kanc. Gd. 117. ‘Stedzka. Bardz. Trag. 367. Szedł

WISKO, a, »., miejsce, gdzie ścierwy wyrzucają, bei’    swą ‘steżką do chaty. Brzyb. Ab. 88. Gotujcie ścieżki

©cfymbanger. Tr. ; Boli. mrchowiśte, mrśnjk. “ŚCIERWI-    panu swemu. Rej.    Bost. B d d b. Boże nie daj nam z

STY, a, e, — o aduerb., otyły, łejbowaty; fett, bttf.    ścieżki niebieskiej    na gościniec piekielny nigdy zstepo-

Kawalkator powinien być ciała nie ścierwistcgo, ani    wać. Hrbst. Nauk.    J 3. Odstąpili ścieżek prawdy. Psal-

ŚCIEŻKO

wróblego. Hipp. 58. (Sorab. 1. żcżerbanć, zcżerboyitć    mod. 50. — §. Ścieżka flisowska, ob. Trel.

cadaverosus). ŚCIERWOWIEC, wca, ni., mucha lśniąca    WY, a, e, od ścieżki, ^upftctgi3 * . Cn. Tli. 984. ŚCIE—

WI. , co ścieżki naprawia, semitarius. Macz.

niewygodna, przykra ścieżka, ein

się , jakby była miedziana; najwięcej na trupach i ścier-    ZNIKS a,

wach się pokazująca, musca cadaverina. Kluk. Zw. 4,    ŚGIEŹYSKO, a , n.

592. Ład. H. N. 112. btc 5la3fltege. ŚC1ERWOWY, a, übler, unbequemer ^upfteig. Obwiódł lud swój ścieżyska-e, od ścierwu, ?(a$ * , OOit 2(a^. Tr.    mi; a potym na ciasnymi trudnym ścieżysku przysiada;

SCIESAĆ, SC10SAĆ, cz. dok., ciosąc obrobić, Jiifammcit , cal lis, trames. Arom. 580.

jtmmern, abjtmtnern; Hoss. ciecarb, ciecbiBaib.    SCIĘZYC cz. dok., obciążyć, befdjmerett, bclaften. Widzisz

ŚCIEŚNIĆ, ZCIEŚNIC; Slov. stësnugi; Sorab. 1. zklutźu,    Winnemi «"”* Mo

ob. (jiesnié.    drip⁴    j    »    •    ••

,    , ^ r ,    dLUj, bUlLij, u, m., dziurawienie igłą szyjąc, miejsce

SC1ESZKA, ob. Ścieżka. ŚCIĘTY, ob. Ściąć.    między jedną a drugą dziurką igłą przekłutą ; Germ. ber

ŚCIEŻA, (Boh. steżege ; Carn. tezhaia ; Vind. durni zhe-    im 9?ä^cu; Bosn. zadivgljnj ; (Rag. stjćgh * chorą-

gel, yratni tezhai < cardo)\ na ŚCIEŻA, na 'SCIEŻAJ, na    giew'; Hoss. creama szew, ciernyib, CToraib ściegami

SCIEZ otworzyć, na rozcież, na oścież; Hoss. Ha crbiub,    szyć; composita Hacieraib, H3CTeraTb, nepecTeraib, ne-

wa cilimb, [perrmeit, oiigclmeit aufutadteu ; (Cam. steshSj *x-    pecierHBaTb, npocreraTb, npocreniBaib , no^cTeruyTb,

pansis manibus pedibusgue). Tak szefelinem w podwój    noAcreraib, no/tCTeniBarb, cocieraib, ycierarb, ycTe-

uderzyła, Aże się drzwi na ‘ścieżnj otwarły strzaśnione.    niBaTb, ctcjkhhki szev\-czyk). Ścieg u krawca i szwa-

Olw. Ow. 95. Otwórzcie drzwi pokoju na ‘ścieżnj. Bardz.    czek znaczy za każdym sztychem zaciągnienie nitki w

Trag. 160. W prawą i w lewą bogów przedniejszych    szyciu. Magier. Mskr. Polskim ściegiem, Francuskim ście-

pokoje Stoją, mając na 'ścieżaj otwarte podwoje. Zebr.    giem szyć, u krawca i szwaczek sposób odmienny za-

Ow. 6; (valais apertis). Niedbalstwo wszystko na ścież    kładania brzegów materyi lub płótna do zszywania, ib.

otwiera nieprzyjacielowi. Zab. 11,179. — (ŚCIĘŻAŁY,    Przyhaftował cyrulik koniec przeciętej kiszki kilkoma śei-

ŚC1EŻEĆ, ob. Gieżeć). — ŚCIEŻKA, ‘STECKA, \STE-    garni iglanemi do brzegu rany brzuchowej. Berz. Cyr.

CZKA, ‘STEDZKA, ‘STEŻKA, i, i., ŚCIEŻECZKĄ, i,    2. 27.'Haftować tę ranę szwem kuśnierskim rzadko da-

z., zdrobn. ; (Boh. stezka, steżnjk (cf. cesta droga), cho-    jąc ścig od ścigu. Perz. Cyr. 2, 26. Filis smutnemi ście-

dnjk, chodnićek (cf. chodnik), peśina , pèsinka ; Slov.    gi vryszyw'a klęski Dorydy. Karp. 1, 57. Piękna chorą-

30

'VJ

GO.

ja, m , miano

stisk, tlazh, saklep, klupa, stifnilu , vlhkernilu, preziep, (stiska, stfskalu, stiskauniza, prefha ? prasa) ; Bosn. stisg, (tjesk, utjesk; Rag. tjés * prasa); Boss. 3aTopt, CBa.i-Ka, 43BK3 , (cf. dawić). Ścisk wielki, każdy się drz«, jak kto może, jeden drugiego popycha, łokcie się w ścisku wycierają. Teat. 20. b, Î21. Suszyć. Pieśń. 1, D 2. W wielkim ścisku Boss. 3aTopno. — g. Transi. Ścisk, ucisk, uciemiężenie, bieda; Yind. stiskuvanje , obtifhanje, te-fhava, nadluga, riva, ©rang, ©ebrange, 3(otb. Choć pod czas ścisku i dolegliwości Wzdychać do jego będzie łaskawości. Ghrośc. Job. 98. Ścisk teraz na mnie zewsząd; uczynie-li to, śmierć mi płaci; nie uczynię-li, nie ujdę rąk ich. 1 Leop. Ban. 15, 22. Napełnione są biodra moje boleścią, żdżymanie a ścisk mię zdjął, jako żdżymanie tej, co rodzi. 1 Leop. Jes. 21, 5. (ucisk. 1 Leop.). Ścisk, krzywda i gwałt ludzi. YYiśń. 462. Nie chcesz, aby ścisk poddanych twoich wołał na cię do nieba? obchodźże się z niemi sprawiedliwie. Hrbst. Nauk. n. 5. Ścisk nie-d os ta In i żywności wojska nadraził : rictus inopia. Krom. 620. ŚCISKAĆ, ob. Ścisnąć. ŚCISKACZ, a, m., stła-czający co, ber Bufaitmienbritcfcr, greffer. Ściskacz stalowy, sprężysty do żvłv rozdętej abo rozprężonej śeiśnienia. Gzerw. 15. ŚCISŁY, ‘ŚCISKŁY, ‘ŚCISKLIWY, a, e, ŚCIŚLE, ŚCISŁO, ‘ŚCISKI.E, ‘ŚCIŚLIWIE adverb.,

giew'; Polka z córkami Spartańskim ściegiem ją szyła. Kniaź. Poez. 1, 147. et 86.

ŚCIGAĆ rred. niedoli., Scignąć jedntl. ; Boh. stjhati ; Bosn. et Bag. stighnuti; (cf. Germ, fielen, einem naebftedfen, ge* ftocbeit fommeit, ©tecfOrief; Lat. ‘stigare, instigare; Graec. atiyeiv) ; gonić za kim ; Garn. tlervim ; Yind. preganjati, pretirati, prepojati, poditi, pohilati, nahiluvati, hitati, nahituvati; Boss. ycal>4HTb, nadtjagen, itacfyfejjen, einju|o^ len fndjen , »erfolgen. Wstań, a ścigaj te męże; «a gdy je pościgniesz, mówże im.... 1 Leop. Genes. 44. (ruszaj, machaj za niemi). Kto wiele ściga , mało dogoni. Lach. Kaz. i, 561. Uciekającej nie chciej żony.ścigać. Pot. Syl. 509. Ściganie, ob. Pogonią; Boss. cyrOHKa, cyront. Ścigać kogo przez listy, einen ©tecfbrief nacbf$tcfen. — Fig. et transi. Nie mogę ku Jorkowi wasz zapęd Marsowy Ścigać po wielkim morzu; ale powróconych Muza ma witać będzie w ogrodach zielonych. Karp. 5, 68 ; (suivre. De Lille). Zawsze na wojnie tych największe niebezpieczeństwo ściga, którzy najbardziej pierzchają. Pileli. Sali. 115. Nie mogąc cnota zrównać, chciał ich ścigać męstwem. Jabi. Tel. 278. (naśladować, nadjeifern). — §. Aliter: Ścigać kogo przed sądem * instygować nań, nnf einen oor ©ertcIJ infiigiren. Zalecamy instygaforom, ścigać w sądach sejmowych osoby wzwyż oskarżone o występki popełnione. Gaz. Nar. t, 551. Ścigać czego na kim » patrzać czego na kim, mścić się czego na kim; ftef) wegen eritmê an jemanben galten, ifm bafür nuferen, ifm in Slufpnid) nehmen. Cokolwiek panu zginęło , na słudze tego ścigał. W. Genes. 51, 59. (z reki jego tego szukał. Bill. Gd.). — Similiter : Czy przeto, że w iarołomca korzystać może z przemocy, ściganym być nie ma nb słar wie! Ust. Konst. 1, 58. karanym na sławie, przez rozgłoszenie zdrady Jego hańbionym; an feiner (?|re geftraft, ge af'tibet. — §. Ścignąć; Boh. stihnauti ; Boss. CTHrnyTi»; dogonić, dosiądź; entbleit, erjagen, erregen. Goń te łotrzyki ; bo bez wątpienia ścigniesz je. 2 Leop. 1 Reg. 50,

8. (dościgniesz). (Orzeł) Gdy słońca niemal śmiałym sięga lotem , Iż go nie ścigną, wrzeszczą w dole wrony. Zab. 15, 14. Zabi. Tu stań,'by co się tam dzieje ścigło twoje oko. Przyb. Milt. 241. — Ścigniony, ścigły; sed potius negative: Nieścigniony, nieścigły * którego dogonić nie podobna, unetuboblbar, unerreichbar. Tak rączo biegły nie-ścignione konie, Ze mogły równać z prędkich orłów lotem. P. heban. Jer. 255. Kto nieścignione wiatrom przyprawuje skrzydła? Zimor. Siei, 215. Orzeł nieścigniony. Zab. 15, 14. Zabi. Punkt nieścigły'okiem. Suszyć. Pieśń. 5, T 2 b. Cud rozumem nieścigły. Zab. 15, 29. Kniaź.

CINAĆ, ob. Ściąć. ŚCINACZ, a, charta.- Byd,, 9?amc eiltet 3Btnbfptelê. Pędzi konno przez zwierzyniec; a za nim ca pa j, łapaj , ścinaj, dołoż, dwa smycze chartów. Teat. 20. b, 52.

CIO ! n. p. Wół, gdy do niego mówią ścio! zaraz rozumie. Haur. Sk. 50; Boss. ci04a, tu! fńerljer!

8C1SK, u, m., nacisk, tłoczenie się ludzi, lub rzeczy, ©e» bränge ; Sorab. 1. cżiżcżencza ; Garn. stis, (stiska, sti— skavneza, presha * prasa); Yind. tifh, tifhanjc, stifs,

mocno

spojony, szczelny, ciasny ; enge, genau on etnanber. Ścisły szyk. Tr. Tak ściśle się skupili mężni wojownicy; jak ściśle budównik spaja ściany w murze. Dmoch. II. 2, 105. Byłam ściśle złączona z tobą przez przyjaźń, spodziewam się złączyć jeszcze ściślej przez związek małżeński. Zab. 14, 542. Ziemia twarda i ścisła. N. Pum. 17, 205, (tęga, zbita, gęsta). — Ścisły, wazki, nieszeroki, niewielki; fdjtnal, fletu, gering. Bównina między górami w szerz bardzo ścisła. Warg. Radź. 128. Sekty swój bronią, powiadając Ją być droga ścisłą i trudną, od świata odwodzącą. Żarn. Post. 2, 400 b. Azov, nie widzimy, jako ściskła jest umiejętność nasza , jak mało tych rzeczy, które umiemy! Pe.tr. Et. 74. Ściskle. Pelr. Pol. 158. et 2, 46. W ścisłych granicach siedze. Warg. Gez. 4. Moje rzeczy bardzo ścisłe. 'Alb. na Woj. 18. (majątek bardzo mały, ciasno koło mnie). — §. Ścisły, nieszczo-dry, mrzygłod, liczykrupa , Yind. stifujen , skop, tord , terdoviten, dershliu, farg, genau, filjtg, fein* fparfant. {Boss. Cuiicmtl , cnncäHTB obrachować. cb. ‘Czcić , ‘Czysłoj. Jan ś. bardzo skromny a ścisły żywot wiódł. Żarn. Post. 12 b. (wstrzemięźliwy, surowy). Na swego zły, skąpy i ścisły, a na obcego dobry, hojny i rozrzutny. Krom. 250; (restriełus). Ludzie ściśli zbierają z wielkim usiłowaniem. Budn. Apopht. 68. Ściślejszego 'skępca nigdy nie widziałem. Zebr. Zw. 155. Nam trzeba przyjaciela, któryby cudzego nie pragnął, a swego nic był ściśle skąpym. Gorn. Sen. 249. (żeby nie był sknera). O sobie samym myślić, ścisłe jest i łakome serce. Sk. Kaz. 157. Nie mamy być tak ściskliwi w jałrnużnach i miłosiernych uczynkach. W. Post. W. 196. — Similiter: Dla wielkości szarańczy był ten rok bardzo ścisły. Papr. Ryc. nieurodzajny, ubogi, skąpy; ein feljr unfrud)tbareé, bürfttgeS, înappeê 3af;t\ — Ścisły, akuratny, na piędź nie chy-

Słownik Lindego wyd. 3. Tom V.

234

ŚCISŁOŚĆ - ŚCISNĄĆ.

ŚCISNĄĆ.

W. Post. W 3, 199. — g.

biący; accntat, genau; Carn. almatne, stuprav; Vind. marlivu , tinku, doskerbnu ; Ross. HCnpaBHHH, Hcnpa-Bem , iicnpaBHO, touhmS, Tonem, touho , TonHexoHbKO, bî oóplm ; Eccl. 35KaTbii1, stnaio , hciihtho , Hcnumt. Oddasz ścisły rachunek bogu za najostatniejszego kmiotka. Kras. Pod. 2, 200. Od służących ścisłe usłużenia wyciągamy. Kras. Pod. 2 , 56. Każdą literkę w piśmie ś. każą ściśliwie zachowywać. Biaf. Post. 9. — §. Ścisłe znaczenie lub branie słowa którego « najwłaściwsze, genau beftimmt, eigentlich, eigentümlich. Słowo to właśnie i ściskło wziąwszy. Petr. Et. 207. Niewola przez się, to jest, ściśle wzięta, nie ma u nas miejsca; ale.... Kras. Pod. 2, 228. — §. Ścisłe prawo, ostre, twarde, surowe; bart, febarf, ftreuge. Klasztor najściślejszego zakonu. Tr. — 2) Ściśliwy, mogący być ściśnionym , jufattt* ntenprepbar. ŚCISŁOŚĆ, i ‘ŚĆISKŁOŚĆ, ŚCIŚLIWOŚĆ, ści, i., ciasność, nieprzestronność , szczelność; bte (Sit* ge, btc ©enautgfett. Ścisłość przyjaźni. Past. Fid. 92. Ścisłość czasu krótkiego. Krom. 254. Ścisłość w robocie, w postępowaniu, akuratność ; ©enaitigfeit, 2lccura* teffe; Vind. marlivost, doskerbnost,, tinkust, pounost; Boss. TonHOCTb, HcnpaBHOCTb, onpeA'bjieiiHOCTb. — g. Ścisłość, skępstwo; Vmd. stifnjenost, terdust, dershli-vost, terdovitnost, ©enauigfcit, larghett. Ściskło.ść jest, gdy ochraniamy grosza, nic dajemy gdzie potrzeba i przystoi. Petr. Et. 256. Gdzie ludzie wolni, tam o szczodrobliwości królewskiej rychlej, a niżli o ścisłości jego radzą. Orzech. Qu. 9. —- g. Ścisłość, ubóstwo, niedostatek; sirntutb, ©nrfttgfett. Bolesław Łysy o ścisłość, o niedostatek, o mierziączkę ludzi swych przyszedszy, le-dajako błąkał sie. Krom 258. Szaleństwo sadowić się na tych ziemskich ścisłościach, i rozszerzać dzierżawy swe na tej nędznej ziemi.

Ucisk, uciemiężenie; ©ebttfnge, ScbrćtngnijS, Srangfal. Po śmierci Atyli, Hunowie od pogranicznych zwojowani i do wielkiej ścisłości przywiedzieni byli. Krom. 13. — §. Aliter: Ściśliwość, n. p. powietrza, compressibili-tas. Hu¹). Wst. 190. snadność by być ściśniętym, bte ^rejübarfett. ŚCISNĄĆ, f. ściśnie, ścisnę cz.jedntl., Ściskać niedoli. ; Boh, stisknauti. stjskati , stiskowali, sc-wrjti (cf. zewrzeć), sauźiti; Sorab. 2. schischcżasch ; Sn-rab. 1. zcźiżcźu , zklutżam ; Vind. stifniti, óstifniti, sti-skati, stiskuvati, tifliati ; Garn. slisneti, stisnem , sti— skam « drukować, (ob. Wycisnąć); Croal. ztisznuti, zti-szkat, zliszkam, ztischem; Dal. ztizknuti ; Rag. stisnuti, stîskati, stisnijvam, stiskijvam, stjescliti; Bosn. stisnuti, izmeciti ; Slau. stisnuti; Boss. CTHcnyrb, CTHCKHBaîb ; Eccl. commua», 3îKHMaio ; ciskając ścieśnić, stłoczyć, sprasować; jufammen brüefen, jufammen preffeu, verengen. Ściskacz, narzęilzie cyrulickie do ściskania żyły rozdętej abo rozprężonej. Czerw. 15. Ściskać rękę w pięść. Cn. Th. 985. Trzeba mi wiedzieć, kiedy mię wyciął, czy miał rękę rozwartą, czy w kułak ściśnioną? Teat. 31,

57. Kleszczami co ściskać. Cn. Th. 985. Gdy mu ptak rękę paznoktaini mocno ściskać począł, rzucił go. Sk. Dz. 1148. Kobiety trzymają się ściśnione i szlochają. Teat. 13, 78. (w kupie). Tak byłem ściśniony u stołu między osobami, żem bokiem siedzieć musiał. Kras. Pod. 2, 131. (w takim tłoku, ścisku, w takiej prasie). Szedł Jezus, a za nim szła tłuszcza bardzo wielka, i ściskał* go. 1 Leop. Marc. 5, 24. Widzisz, że cię tłuszcza ściska, a powiadasz, kto się mnie dotknął? 1 Leop. Marc. 5, 31. Do kupy ściskać, zbijać; jufammett ffiufett, jufant* tttett brangett. Co jeno miał sił w onej dobie, Wszystkie gromadzi, i w kupę je ściska. P. Kchan. Jer. 145. Ściskać grosz ku groszowi, skąpić. Macz. zbijać grosze, jttfantntett fparen, fnaufern. Co ociec twój niemały cza* zgromadzał, ściskał, palce oblizował, głodu przymierał, tyś tego wszystkiego do roku nie miał. Falib. fi 3 ; (Slov. ofec stiskal, a syn wiskal; prodigus est natus, de parco patre creatus). Iż się kurczątka zwabić nie dały, gdy j# kokosz wabiła, gdy skrzydła swoje rozciągała, wiec też teraz już skrzydła swoje ścisnęła, kurczęta niewdzięczne opuściła. Żarn. Post. 3, 530. To pełne, to szermują« skąpe czynili sztychy, To wyciągnieni, to w. się ściśnie-ni i zbici. P. Kchan. Orl. 1,32. skurczeni, zebrani; Ctn* gezogen, ttt jtdî ptnetrt gebucfi:. — Simililer: Dzień się i słońce przed chmurami ściska, Które wychodzą z piekielnej ciemnicy. P. Kchan. Jer. 194. Ściskać co związkiem , ściągać mocno. On. Th. 985. feft jitfammcit jtcl/en. Ściśniesz suknią pasem złotym. 1 Leop. Exod. 29, 0. (ściągniesz. 3 Leop.). Ja jestem mocno ściśniony, popuść, zmiłuj się. Teat. 17. b, 48. Ścisnął konia ostrogami. Boh. Dyab. 3, 181. Zwarł go ostrogami, et gab bettt spferbe bte ©potlteu. Ta szata mię pod pachą ściska. Tr. Bót mię ściska » gniecie, bet ©ttcfel btiiclt nttcb, Boss. TpyTHTb, Tpyqy. Kto wiele obejmuje, mało ściska. Cn. Ad. 405. Ściskać wargi, zęby «ścinać, btc £tj)« pen, bic 3ö(mc jufatntueit betjkn. ścisnąwszy zęby, krzyknął gniewem poruszony Oho. Ow. 320. Z gniewu już dłużej nie wytrzyma, już ściśnie zęby, już oka przymruży. Pot. Arg. 479. Powiem wam i uczynię, że się zadziwicie, l że wargi ściśnięcie i brwi nakrzywicie. P. Kchan. Orl. 1, 259 — Ściskać słowa, z przymusem i powoli mówić; btc ©Örter jufammett be$en, gejnmngen tmb mć?t fret) fort fpte^eit. Tak mówiąc ściskał w zębach słowa , dla udawania spokojności. Staś. Kum. 2, 11. — Gramm, Samogłoski a, ć, ó, gdy są ściśnione , piszą się z znakiem prawym. Kpcz. Gr. 2, p. 242. gdy się nieotwarto wymawiają, gebchnpfte, uidjt l;ctt aitógefprotjjene ©elbfHauter. — g. Imitatio Lat. Tyś mię ściskającego w domu tę pracą , a nie śmiejącego na świat ją wydać, napominał. Petr. Ek. ded., \cf. nonum prematur in annum). — Ali-' ter: Zimno ściska, ciepło rozrzedza. Staś. Buff. 41. stęża , bte Mte britcft jufammen, »erbtdft, 5. 33. bte 8uft. Ściśnione mrozami bagniska i rzeki, ułacniły przystęp do fortecy. Nar. flst. 3, 43. gdy się ścinały od mrozów, zmarzłe, gefroren. — g. Ściskać kogo, cieśń mu czynić, w szranki go kłaść, ciemiężyć go; einen bringen, btÖC* fen, tu bie ènge treiben, eintreibenbebruefen. Ściskać rozchody « ujmować. Cn. Th. 985. Ściskał go niedostatek , długi i wzgarda.. Sk. Dz. 1130. Wierność poddanego Oswobodziła pana zciśniętego. Przyb. Luz. 78. Możniejszy ubogiego ściska. Biel. 211. Na państwo Tureckie

SCISZYĆ - SGYATYKA.

SCYATYCZNY-SEDENTÄR Y A.

235

mają ze wszystkich stron uderzyć i ścisnąć go zewsząd. ledovnicza, ba$    Kto ma scyalykę, t. j. denną

Pum. 85, 2 , 73. Miasteczko to było w srogim obie-    boleść , ma pić ten trunek. Spicz. 26. SCYATYCZNY,

żeniu, a już mocami onemi i głodem onym bardzo by- a, e, ischiadicus ,    », bflé    Ictbenb.

ło ściśnione. Hej. Post. N n 5. Nikogo nie ściskajcie, SCYENTYF1CZNY, a, e, — ie adverb., naukowy ; Eccl. Białe przestawajcie na ‘żołdziech waszych. 5 Leop. Luc. 3, ^lrreJibHMH; ob. Wiadomość, cf. umiejętność.

14. (nikogo nie nędźcie. 1 Leop.). Faraon ścisnął lud. SCYZORYK, a, m., z Franc, cisoir, nożyk do tempero-5 Leop. Exod. 5, 23. (znędził. 4 Leop ). Nie chciał pod-    wania piór, skryptualik ; Boh. c.yzorâlek , skrypturâlek,

danych ściskać podatkami. Sk. Dz. 63. Bliźniego swego    rezaćek ; Garn. sboftrijâlz ; Croat. pioronos; Hag. bri—

ściskał. Sk. Kaz. 450. Tak oni sami i dobra ich mogą    tviza zâ pèra; Bosn. nosgicch ; Hoss. nepoMHHHOH hohm-

być od kredytorćw ściśnione. Chełm. Pr. 148. Jestem    yeiCB ; Eccl. nepomiHHHieL, baS ftebemteffer. Scyzoryk zła-

biedą ostatnią ściśniony. Kulig. Ber. 41. Ludzie świeci,    mał, i nie może sobie pióra poprawić. Mon. 65, 250.

im więcej smutkami bywają ściśnieni, tym więcej niebie-    Poprzerzynał te papiery scyzorykiem. Zoł. H. T. 250.

skiego dobra żądają. Wróbl. 6. Nie zażywaj źle łaska- ‘SCZEK, ob. Szczek. SCZAROWAĆ, ob. Czarować. ‘SCZCIĆ, wości, aby cię moc nie ścisnęła. Sk. Dz. 1427.— Ści- 'SCZEDŁ, ob. 'Czcić, ‘czedł « czytać, ska co serce » dolega, boli serce, serce się nad tym kra- ‘SCZEKOCKI, a, ie , [ze Szczekocina 2], n. p. Widząc na je; cö brücît etmnê baß §erj, eô mnd;t bem £erjen 0d)nm> Mazurku Sczekocką burkę.... Kchow. 206. jen, t(mt bcm ^perjcn łt>e^e. Ból mi mocno ścisnął serce. SCZERNIĆ, ob. Czernić. SCZERSTWIC, ob. Czerstwić. Teat. 7, 25. Odchodzą z sercem żałością ściśnionym.    SCZERY, ob. Szczery.

gu. v. \ n.

p. Głowę sczeszs. Eraz. Ob. J. uczesze, wy czesze. — §. Sczesać, vel polius zczesać dok., Zaczesywać contin., cze-

Staś. Kum. 2, 96. Wej. Marin. 1, 145. Ściśnione mia- SCZESAĆ, /'. sczesze ; cz. dok., Verbi Czesać łem boleścią serce, patrząc na domy mizerne. Kras. Pod.

2, 16. Ścisnęły zewsząd serce trwogi. Odym. Św. 2, K

k 3. — Ściskać kogo, uściskać go z przyjaźni, ‘obła-    sząc ściągnąć; Sorab. 1. ztżeszam ; Boss. ciecaTb, czepiać go; einen umarmen, an fein §ers brüefen, bie $anb    eman», abfâmmen, tyerab îammen. Czarne węże z wło-

brücfen U. f. rn. ; Boh. obgijti, (cf. objąć); Sorab. l.wób-    sów swoich zczesywały. Otw. Ow. 160.

pżimnu, wokoscham ; Vind. objet, objemati, okuli gerla SCZKAC, SCZKNĄĆ, ob. Szezknąć. SCZUBIĆ , ob. Czu-past, ogerliti, okuł kragna perjeti, obvratiti, obramiti ; bić, Poczubić. SCZYPAWY, ob. Szczypawy.

S E.

Croat. obimati, obimlyem, gerlim, gërliti, garliti, (cf. gardło, cf. gardłować); Dal. zagarlili; Hag. garliti ; Bosn. prighrilliti ; Slav. gèrliti, zagêrliti ; Boss. oómiMaTt, oóu-

MaTb, oÖHHMüK) ; Eccl. oÓMMaio. Na znak w iecznej przy- ‘SE , ob. Się. SĘ, SSĘ, oh. Ssać.

jaźni, ściśnijmy się po bratersku. Teat. 29, 68. Niechże SABASTENA, SERESTENA, y, £., cordia Linn. jedwabne mi się choó ścisnąć cię godzi, na zadatek przyszłej pie-    śliwki. Syr. 795, (Scbeflen , 23rnfll'eeren. Śleszk Ped. 420.

szczoty. Teat. 14, 83. Ślicznie Panno Czekino, lak się    SEBASTYAN, a, m„ imię świętego, patrona od moro-

całować i ściskać z żołnierzami! Teat. 54, 66. Jeszcze    wego powiedzą. Lam. pr., ©ebofttan ; O e ft. ÜBaftcl ; Sosie, jeszcze ‘ściskajta (dual. » ściskajcie) miluchno. Groch.    rab. 2. Basto.

W. 542. Jak się ze mną ściska, jak z bratem. Teat. 56, ‘SEBRANIE , Biel. Św. 254, ob. Zebranie , Zbór.

37. Ścisnąwszy go mile, darował mu cztery wexle. Zab. JSĘCINA, y, 2’., n. p. Upłynie kwartał, rok jeden i drugi, 1 1, 247. Nie każdy, co ściska, prawdziwie lubi. Zab. nim żołnierza jaką opatrzą sęciną. Jabł Buk. C. 4.?

m., ryba, perca lucioperca Linn.; Boh. eandat, cendat; Sorab. 2. zandor; Slav. smugj ; Boss. cygani, cy/taiieKi>, cy/tfomme; Germ, ber 6anber, 3«nber, ©attbaal; Dan. sandart . sandat; Anyl. sandel ; (Oeftcr. ber Sibld); ryba, wązkościa głowy podobna do szczupaka, reszta do okunia. Kluk'Zw. 5, 182. Zool. 181. SĘDACZY, a, e, . od sędacza, Sattbcr« ^ Boss. cy^amn. Sedacze mięso Boss. cyAaKOBima, cy4a»iHHa. — §. Sądecz , Sandecz, miasto w Krak. Byle. Gecgr. 5, 5. et 14.

13, 527. Zabi. Jak prawicę moje ściska na dowód pra- SĘDACZ, SENDACZ, SANDACZ, SADACZ , ‘SĄDECZ , a, wdziwego braterstwa. Zab. 8, 05. Czułość jej moja odpowie ściśnięciem ręki. Kniaź. Poez. 1, 14. burd) einen £>anbebrncf. Dane słowo, ściśniona ręka, wicie u niego waży. N. Pam. 16, 57. Menalkas ścisnął rękę moje. Chód.

Gesn. 258. Ona go ‘obłapiła , ściskając go za szyję. P.

Kthan, Orl. 1, 19. Padania do nóg, ściskania za nogi, całowania w ręce, podłość w sobie mają. Zab. II, 69.

— p. Ścisnąć ramionami. Teat. 54 b, A 2. zżymać się, bie 31d)feln Jiicfen. Ścisnąwszy ramionami, i westchnąwszy, wyszedł. Boh. Kom. 3, 90. Za tak wdzięcznymi słowami Ścisnął ‘SEDENTARYĄ, yi , 2’., ( sedeneyarya. Chmiel. 1, 253 ), ramionami, Bo się tak wielce zdziwował. Pieśń. Kat. 145.    z Łac., życie siedzące, ba3 t)tde ©t^Ctt, ftjjeiibe Scbfnèart,

ŚCISZYĆ, ob. Ciszyć, Uciszyć. SCZM1Ć, ob. Szczmić.    fifgnbeê Arbeiten. Życie ‘sedentaryą, to jest, zbytecznym

SĆM1EL , ob. Ćmiel. SCOFNĄĆ, ob. Cofnąć. SCUDZO-    siedzeniem się bawiące. Krup. 5, 744. Ci, którzy się

ŁOŻYĆ, ob. Cudzołożyć. SCUDZOZ1EMCZYC, ob. Cu-    ‘sedentaryą bawią, rozmaitym podlegli chorobom. Comp.

dzoziemczeć. SĆW1CZYĆ , ob. Ćwiczyć.    Med. 45. Może mu zaszkodzi zbytnia ‘sedentaryą. Kras.

SGYATYKA, i, z., z Greckołac. ischiadicus * kulszowy ból.    Doś. 19. Upominam, aby sobie tak bardzo nie psuli

Perz. Lek. 171. Perz. Cyr. 2, 159; denna boleść. Sienn.    nad ‘sedentaryą zdrowia; ale też zażyli potrzebnej agita—

46; biedrzna choroba, dna, Carn. krishnèmôr; Croat.    cyi. Mon. 70, 152. Tkaczcy synowie od rodziców mają

236

SEDLIGE - SĘDZINA.

SĘDZINA - SEJM.

skłonność do ‘sedentaryi. Torz. 104. Sedenteryą bawiący się ROSS. CHAt.IbHHKt , f. CH^tjbHHIia.

SEDLIGE , ic, plur., miasto Czeskie, sławne przez wody, które od niego Sedlickiemi zowią. Dykc. Geogr. 5, 34. Krup. 5, 211. 0eibli£ in Söhnten, @etblt|er Sßaffer. SEDNO , SEDNIĆ, ob. Sadno. ‘SEDWASER, ob. Serwa-ob. Sąd , sędu. SĘDYK, ob. Syndyk, oh.

ser.

dżina. Zab. 15, 183. — (2*w SĘDZINA, od sędu, ( ob. Sąd, G. sędu), laska, eilt ftaj-Sdjett.' Grona ku zachowaniu kłaść w niejaka sędzinę czystą, przytłaczając dobrze. Cresc. 331). — SĘDŻ1ECKI, SĘDZIOWSKI, a) ie, ‘SĘDZINY, a , e ; Ross. cj^eHCKnl, cy4bHHTi ; do sędziego należący, 2fttd)terJ , beit 9îid)ter Ctngełjenb. Sędziecka stolica. Modrz. Baz. 355. Sądząc zarobić, więcej wygrać, niż strona, co zyskała dekret, to sędziowski sekret. Kras. W. 21. Na twarz nic nie dano sędziną; za pokojem *bvto bez sędziego. Zebr. Ow. 4. SEDZIEL1ZNA, SĘDZIOŁ, SĘDZIWY, ob. Szedziwy. SĘDŻTWO, SĘ-STWO , a, n., §. 1) urząd sędziecki ; Slov. rychtśrstwj ; Vind. fodnia , fodstvu; Croat. szudchia; Rag. sûdstvo ; bfl3 3^tćf;teraml. Na to sędztwo postanowił dyna jego. Weresz. Reg. 36. Sęstwo najwyższe Rzymskie, praefe-ctura praetorii. Sk. Dz. 521. Sęstwo częstokroć fabryk i korupeyi profesyą. Zab. 16, 166. Pompejusz przyjaciół Cycerona do sęstwa w tej sprawie nie miał przypuścić. Siem. Cyc. 412. (do sądzenia tej sprawy). — §. 2) collect. Sędzia z sędziną, ber 9îtd)ter mit feiner ©e* mafjlinn.

Sędzia.

SEDYMÊNT, oh. Fus, Ustojny, Szlam.

SĘDZIA, iego , et sędzi; Boh. saudce, sudce, sudj, ry-cbtar ; (Sudice , Sudićka Parca , Prządka); Slov. sudëc, saudce, richtir; Sorab. 1. fudnik ; Sorab. 2. szudnik ;

Garn. sodnik ; Vind. fodnik , rihtar, fodez; Croat. so-dez, sudaz, szudecz ; Bosn. südaç; Slav. sudać; Rag. sudaz, suditegl, sûgbja ; Ross. cy4iu , cy^ba; Eccl.

(ay^im , cy4HTeib; ber Jîtd)ter. Sędzia jest osoba, która rozsądek wydawa , o jakiej sprawie między dwoma spór wiodącemi. Sax. Porz. 6. Sędzia jest mówiącym pra-r wem, Gorn. Wl 11 4 b. Ztąd rzeczony jest sędzią, judex, quasi jus dictons, iż sądzi i dckreta prawne wyrzeka. Szczerb. Sax. 407. Sędzia ziemski. Kras. Pod. 2,

143. ber 8anbriri)ter. Sędzia miejski, ber Stabtricl/tcr, (cf. SEGIETA, y. z., lektyka, bie Sänfte, ber £rage[effel. Tr. wójt).

zapaśników fice/.. CTpacTonoJiontHHKTj, [i04Bnroii0405Kimia

Sędzia kryminalny (Vind. kervofodnik). Sędzia SEJM, u, w, ‘SIJEM, *SJEM, (Papr. Gn. 5. Petr. Pol.

245), ‘SIEM (Warg. Gez. 19); Boh. snèm, (cf. snâtek Żaden w swej sprawie sędzią być nic pobranie się w stan małżeński; Slov. snem, zhromaż-

deni ; Garn. sejmn , semejn , smejn * jarmark, semnishe * plac tanieczny kiermaszowy ; Vind. feim, feimen, finijm = jarmark; fern, femenj, fenjem, zerkouni obhod « kiermasz, feimifhe » targowisko ) ; Croat. szejem , szajam , szènyem ; Dal. szajam, pazar » jarmark; Ross. ceilMi , przestronne). Sędzia cohmü , commune schadzka, zbór; (cyearb, cyiiMTi utarczka, spotkanie się, zejście się); Eccl. CEtiMiiiąie, cłr(>j-Hii!€ , CT>iiO(>T» — (Etym. jąć, zjąć , zjęty, ‘sjęty » zbieram vide observ. de litera s * z) ; — 1‘) sejm, jakiekolwiek zgromadzenie, gromada, zebranie, -schadzka , zjazd; Dal. zkupschina ; Croat. szpravische, zkupisehe , szkupchina , zbór orzachki; Eccl. Tß’LffihCTKOy Tf>T4KJH|ie, ( cf. targ, targowisko), bte Serfantlittig. Goelus hominum celebrarc ; ‘sijem abo zjazd jaki trzymać abo zebrać. Mącz. Przyzwali Jeroboama , zjachawszy się na ‘siem , i ustawili go królem. 1 Lcop. 3 Reg. 12, 20. (zgromadziwszy lud. 3 Leop.). Ludwik cesarz z Eugeniuszem papieżem w Ak-wisgranie ‘siem położyli. Biel. Św. 79. (zjazd, kongres). Król wyjechał na '•''siem Lubelski. Hrbst. Odp. 275. (trybunał). Sejm świętych ludzi w Nicenie. Bial. Post. 5. (synod, zbór). Był sejm abo synod w Szmalkaldzie , dla uśmierzenia i zgodzenia sekt. Baz. Ust. 45. Będą was sądzić na swych ‘synodziech abo ‘sejmiech. 1 Leop. Math. 10, 16. będą

sądu). Na dniu ostatnim, ^przed sejmem wszystkiego świata. W. Post. W. 177. Żądając sobie tego błogosławieństwa przeczystej panny, wszyscy się z stron dalekich i zamorskich na on czas zeszli. O jaki to był sejm , tak miłym na przeczystą dziewicę patrzeniem wsławiony. Sk. Zyw. 2, 115. — §. Wszyscy ci są cudzołożnicy, sejm zdradziecki. Budn. Jer. 9, 2. (zgraja prze-' stepników. Bibl. Gd.), Izali prawdziwie sejmie sprawie-

yipn/KHHTe.ib.

może. Mon. 64, 412. Rys. Ad. 79. Sax. Art. 27. Każdy na się łaskawy sędzia. Cn. Ad. 342. Niemasz człowiekowi we wszystkich jego postępkach bliższego i spra wiedliwszego świadka i ‘sędzi nad swoje każdemu summie. S'ii 'tr. Ex. 6. Niewiniuchna , jak stary sędzia. Teat. 20; b, 10. (sumuienie ma sprawiedliwy; Eccl. npaaocyTteu’ß , Graec. óimrtgg, oppos. HeupaB0cy4em> Sprawiedliwym sędzią jestem ; Eccl. rtpà-B0cy4CTByf0, Graec. âtxai.o Sorte*. — Sędzia od stron obrany, oh. Jednacz , rozejrnca, polubowy; .Eccl. cy4ia H330.IBHBIU , ber 0djtcb3rii!)ter. — Sędzia wszelaki, rozsą-dnik, ber 5Rtd)ter (überhaupt). Jak się ty z ludem swym sprawujesz, Takim ‘sędzim fsedzäa) nad sobą uczujesz. Groch. W. 251.

Któż mię postawił sędziem abo dzielną nad wami? Sekl. Luc. 12. On jest ‘sędziom (sędzią). Morszt. 141. Józef był sędzią braci swojej i wszystkich Egiplczyków. Hrbst Nauk. B i.— ‘Sędyk, (ob. Syndyk) * sędzia , n. p. Jeden z nich opłonąwszy jedyk , Prosi, tćj kłótni bądźże Wc Pan sędyk. Zab. 15, 183. 1. *SĘ-DZ1AK, SENDZ1AK , a, w., sędzia, ber 5ütd)ter. Petr. Pol.

Pierwej żydzi byli bez królów, tylko mając sę-dziaki. Sk. Ki:. 615. Księgi sędziaków w bibli, libri judicu'n Sk. Kaz. 5. Rzekł Mojżesz do ‘sędziaków Izraelskich .... 1 Leop. Num. 25, 5. (do sędziów Izraelskich. 3 Leop ).— [2. SĘDZIAK, z lureck. sandźak n. p. 2], Sę-dziaki u Turków. Gwagn. Sendziak, rządca jakiej pro-wincyi, właśnie jak u nas wojewoda. Warg. Radź. 32. — SĘDŻ1ANKA, i, z., córka sędziego , beS DPctyter-J ütodRcr. SĘDZIO, a, m., sędziego syn, beŚ JłtĄlter^ 0o()tt. 1. SĘDZINA, y, z, sędziego żona, abo też; która spór jaki rozsądza; Boh. rychtarka ; S’ov. richtarka ; Vind. fodni-za, bte 3Bcfiterttm. Niech Wc Pana głowa będzie sę-

197.

was

wydawać do rady. 3 Leop. ; (do

SEJMIE - SĘK.

SĘKATY - S E K I E L.

257

bić, sztucować. X Kam. Sęk trudny do rozbicia. Zab. 3, 258. — §. Inde: Sęk » trudność, przeszkoda; ©d)tt)tes rigfett, ^tnbcrntp, fefter knoten. Tu sęk; tu twarda kostka. Cn. Ad. 1180. ba ftecftS, ba liegt ber §unb begraben. W tym sęk, jak go poznać. Teat. 2. b, 118. To jest sok i główna przyczyna owej wielkiej trudności, której doznajemy w zbywaniu płodów naszych. Pam. 85, 1 , 756. Jeśli szkuta uwiąźnie na haku, Już tu sęk na cię flisie nieboraku. Klon. Fl. H 2 b. Teraz mi sęk zadałeś, którego nie ruszę. Zabi. Amf. 50. Wielką zmyśl-ność i język pohamować żony, Trzynasty tu Herkula sęk niezwyciężony. Zab. 8, 564. Kniaź. Rychlejbym się być spodziewała w grobie, niż w takim niebezpiecznym sęku. Pot. Syl. 68. Tak twardego trudno dobyć sęku. Pot. Arg. 230. Nauka ta ich zdaje się coś , lecz gdy przyjdzie do sęku, rozum jéj przcciwmy jest. Zab. 13, 67. (gdy na orzech przyjdzie, gdy przyjdzie orzech zgryźć, menu eê junt Treffen foin tnt). Vereor, ne isthaec fortitudo in nervum erumpat denique ; obawiam się, aby ta śmiałość na sęk nie trafiła ; abyś tak wysoko nie naciągał, aż się stronka spada. Macz. — Vulgär. Jechał was sęk, Mon. 64, 723. (niech was kaci weźmą). Teat. 54. b, 75. — §. W sieci, w sitowiu sęka szukać * zrzędząc, ganić, gdzie nie ma przyczyny, trudności wynajdować bez potrzeby; Ijofmetftern, tabeltt, ©cl;mtcrigfetten aitffudten, otyne 9?otl| unb Itrfadjc. Kto w sieci sęka szuka, niechaj go obieszą. Pot. Jow. 232. Najdą starzy i w sicie sęki i skrupuły. Pot. Arg. 713. I o twym zdrowdu zamyślała sroga macocha, i mając kredyty u męża, sęku szukała w sitowiu. Pot. Sol. 100 (węzła w sitowiu szukać), — §. 2) Czarne ziele albo sęk, anemone pulsatilla , gatunek zkwilca, zielono nim nici farbują. Kluk. Dykc. 1,36; Boss. cohe Tpaßa, eine ©attnng Anemonen. — §. 5‘) Sęki, koniuszki u jeleniego rogu; bte 3<wfcn, '©proffctt ant $irf($gew*i$e. Tr. SĘKATY, SĘKOWATY, a, e, — o aduerb., pełen sęków, fnorrtg, ćtfltg, fnottg ; Boh. suko-waty; Garn. gerzhast; Bosn. frrisgiv, sçvorgliv; Boss. cyKOBaTMil, ropBiiCTUH. Sękowata jodła. Chrośc. Luk. 85. Nagotowałem sobie dobry kij sękaty i gibki. Teat. 5. b, 62. Maczuga sękowata. Past. Fid. 11, Garn. gerjâzha, gerjâzhovza. Sękowata buława. Chros'c. Ow. 136.— Fig. tr. Twardy a sękowaty pień radzić i myślić o tym. Zebr. Zw. 41 b. — Aliter: Rozpieszczonemu każda rzecz zaszkodzić więcej będzie mogła, niżli owemu sękowatemu, co przywyknie z młodu i złemu i dobremu. Bej. Zw. 7. SĘKOWATOSĆ, ści, z , nodatio, e. gr. abietis. Cn. Th. 986. bte Hłnorrigfett, Slfłtgfetl.

dliwość mówić będziesz? Budn. Ps. 58, 1. ( o zgromadzenie! Bibl. Gd.). — §, Z teraźniejszych częstych głównych sejmów planet zwierzchnich, dziwne rzeczy czasom teraźniejszym opowiadali. Podw. Wroi. 54.

(z potykania się, zejścia się). Pisali o dziwnym sejmie planet zwierzchnich, i o konstytucyach ich, które na swych sejmach stanowili, ib. 35. — 2) Polit. Sejm, zgromadzenie trzech stanów, całą Rzpltą reprezentujących, to jest, króla, senatu i rycerstwa czyli szlachty, pod imieniem posłów w pewnej liczbie od ziem, województw, powiatów wybranej. Nar. Hst. 7, 66. Krom. 689.

Herb. Stat. 257. Sorab. i. rayske habo krayowske zkha-dźwano ; Vind. deshelfki den , kralestveni den , bet*4Retd)3‘ tag. Sejm konwokacyjny, elekcyjny, koronacyi; sejm ordy-naryjny, extraordynaryjny; sejm walny; konfederacyjny.

Skrzet. Pr. Pol. 1, 93. eć255. Sejm doszły, sejm przerwany, zerwany. Ld. 'Sejm niewieści, wiersz Marc. Bielskiego.

Apelacya ma być na wielkie roki , albo na sejm walny.

Tarn. Ust. 71. 'SEJMIE, ‘SEJMĘ * zdejmie, zdejmę, ob.

Zdiąć. SEJMIK, u, m., zjazd szlachty na miejsce wyznaczone w województwie lub ziemi ; Vind. deshelni vkupsbor, deshelsku spravifhe , bet' Sanbtag. Sejmik przedsejmowy, sejmik posejmowy czyli relacyjny, sejmik deputacki, sejmik gospodarski. Biel. 246. Skrzet.

Pr. Pol. 1, 226. Krom. 436. Vol. Leg. 5, 171. Herb.

Stat. 257. Na zjazdach powiatowych czyli sejmikach.

Pam. 84, 736. SEJMIKOWAĆ med. niedoli., sejmik od-prawować, Sanbtag galten. SEJMIKOWY, a, e; (Croaf. szejemszki, szenymćni * jarmarkowy ; Garn. smajne dan,

« dzień jarmarczny); od sejmików, 8anbtag3 * ; Groat. or-szachkoszpravischni , zborni, (cf. orszak, ef. zbór). SEJMOWAĆ, -ał, -uje med. niedok.]; Boh. snemowati ; (Croat. szenymujem, szejmńjem nundlnor, mercatum exerceo)\

1) sejm odprawować, 3îetd)3tag galten. O czymże innym teraz sejmują, jeśli o dźwignieniu królestwa nie radzą?

Orzech. Qu. 9. — '$. Papieża w Rzymie nie nalazł, z którym sejmować i o dobrem pospolitym radzić pragnął.

Sk. Dz. 1107. (kongres mieć). — 2*) Sejmować. Sienn.

502 * zdejmować, j>b. Zdiąć. SEJMOWY, a, e; Boh. snëmowni ; od sejmu, 9îetcb3tag » . Izba sejmowa. Ld.

Gdy kaduk kogo rzucił, zaraz zrywrano sejmy; dlaczego choroba ta nazwana sejmowa; morbus comitialis. Boh.

Dgab. 2, 195.

'SEJWAN, u, m., z Persk. ; sajban ; namiot z przodu otwarty. Czart. Mskr., etn Dornę offneé 3elt.

SEK, u, m. ; liai, secco; wino słodkie Hiszpańskie, lub z <vysp Kanaryjskich. Krup. 5, 106. ber ©ect. Od kufy Malwazyi , Alekantu , Kanaru, Sęku po 4. złł. Vol. Leg. SEKATURA, y, z., utrapienie, utrapiona rzecz; eine tMfyre

3, 564. Wina, które morzem przychodzą, Francuzkie, Hiszpańskie, Sęki, Madery. Vol. Leg. 2, 1253.

SĘK, u, m., (dem. Sączek qu. v.)\ Boh. suk, stonek; Sorab. 1. szuk; Sorab. 2. szuk , szuzk ; Vind. fok; Garn. gèrzha ; Bosn. ghrriccjo, frrisg, sçvor ; Boss. cynt, (cyube gałęzie) ; Eccl. cftYhi|h ; (9? i e b e X f. 3ade * gałąź) ; §. 1 ) SEKIEL początek gałęzi w drzwie, najwieźlejsza i najtwardsza część drzewa, cf. konar; ber Knorren, ber 2luêtt)ud)§ bet'

Kefłe, baâ SlftloĄ. Z sęków obcinać, pasenkować, trze-

$lage, eine ©ecatnr, Sefdjroerlidjfett. Niesłychane znosić musiałem sekatury i prześladowania od domatorów, którzy stolicy nie znają. Mon. 70, 244. Pomyśl, żebym ■wolny był od tej sekatury. Tent. 19. b, 15. SEKATOR, SEKÄT0RKA, ob. Sekut , Sekutnica.

, n. p. Koń Sekiel. Kchow. 51, t. j. koń z pogranicza Siedmiogrodzkiej ziemi, etn ^fevb DOtt ber ©tebett= bürgifdjen ©rdnje ; nazywają się n. p. milicye pograniczne Siedmiogrodzkie Szekelij Fb Darubanok. Sekhely w Wę-

geheime ©emad) ; Ross. HyautmcB, nywnoe MhcTO. Forica, pospolity 'sakret abo domek do potrzebowania; latrina, domowy abo osobliwy *sakret. Mącz. SEKRETARKA, i, £., od sekretów' kobieta , wiernisia, Mc ©ecretfltrinn. flor. Sat. 230. — §. Od sekretnego pisania , od pióra kobieta. SEKRETARSKI, a, ie, od sekretarza, ©ecretatrS *. Sekretarski urząd * SEKRETARSTWO, a, »., bfl$ ©ccrctd* riat. SEKRETARYA , yi, i., izba sekretarska, Me 6ecrc* tartatêfhtk. — $. Sekretarya * sekretarstwo , sekretarski urząd, b(l$ ©CCrctartClt, (cf. pióro). August ofiarował Ho-raeyuszowi sekretarya w swoim gabinecie. Mon. 70, 558. SEKRETARZ , a, m, od pisania rzeczy wszelakich , sekretu nieraz wymagających ; ber ©eljettnfdjretber, ber 6e-cretarłllS, ©ecretatr; Boh. tagemnjk ; Carn. skryvnovçdesh ; Cront. otàynik; Rag. potijnik; Bosn. potajnik, koji pi-sce postajne stvari gospodę, (2. potajnik, koji krije ) ; Eccl. Tci u ii u    [qui sacris est initiatus 2]; Ross. obs.

gierskim języku * granica ; a książęta Siedmiogrodzkie brali tytuł Siculorum comités, t. j. narodu nad granicą mieszkającego. Czart. Mskr. — Jest na stajni sekiel farbowany. Kehow. 95, ob. Farbować. SEKIELCZYK demi»., n. p. Niech jeno ociec raczej przyniewoli Syna do trąby, a nie do wioli, Niechaj go raczej widzi w siedle Na dobrym siekielczyku, a nie przy zwierciedle. Kehow. 59.

SEKRET, u, m. ; (Boh. sekrÿt, pecet « pieczęć); §. 1) tajemna, sekretna wiadomość , tajemnica; Carn. skryvnust; Eccl. TaSnaa, bflö ©cfyetmntjk To tylko, co dwóch wiedzą, sekretem się zowie. Weg. Org. 7. Święta rzecz nader sekret, skarb to niezrównany, Bo nie z nabytej bryły, jak pieniądz ulany, Lecz cząstką duszy naszej i ztamtąd dobyty, O czym sam jeden bóg wie, a z nim i ty. Nar. Dz. 3, 101. Sekretu się zwierzyć, jest wolność stracić. Zegl. Ad. 222. Sekret zwierzony zamykaj pieczęcią. Zab. 15, 545. Sekret ten, między nami tylko wiadomy być powinien. Teat. 21. b , 15. Miałbym sekret pewny ci objawić. Teat. 45. d, 92. Wyb. Wszak ty wiesz, że ja do sekretu dobry. Teat. 15. c, 40. Pewien jestem, że mi tego sekretu dotrzymasz. Boh. Kom. 2, 319. Ze się o te pannę stara, to nie sekret. Teat. 26. c, 40, (cf. baby na trecie o tym gadają). Twój dowcip może nam Kom. 4, 143. — Sekret, sekretność, tajemność, Me £>ettnlid)fdt, bnö ©cMinttttß. Przy Ichmść Panach to mówię ; nie ma tu żadnego sekretu. Mon. 64, 50. dzimy bez sekretu, ani go chowamy, Choć wiemy, że sekret jest duszą dobrej rady. Opal. Sat. 191. Być obo

AbHicL, (cf, dyak). Dla wielości sekretarzów , gdy każdy z pisarzów i komorników', chodząc do komoiy królewskiej (do gabinetu), sekretarzem sie zowie, postanowiono , aby jeden był zawżdy sekretarz , który ma wiedzieć tajemne odprawy Rzpltćj. Herb. Siat. 32. Sekretarz Wielki Koronny, SînmgropfecretnnuM SEKRETER, u, wiele wydać sekretów natury. Boh. m., gatunek biórek do pisania i schowania papierów,

eine 91rt ©cfyreibeftifieit, ©c(jretkltfd)e. Teat. 19. b, 11. SEKRETNIE, a, m., człowiek sekretny, eńt ©efyeimmjwMJcr. Ra- Mospanie sekretniku, mów bez bojaźni. Teat. 20, 81. SEKRETNY, a, e, — ie adverb.\ Boh. saukromny, sau-kromj; Slav. otaini, otajini , potajan ; Bosn. potajni, wiązanym do sekretu. Nieme. Król. 1, 62. (do milczę-    skroviti ; Ross. TafiiiOMii, TaeME, j^oaomł, yxoAKOK) ;

nia). Zalecam ci jak najściślejszy sekret. Teat. 35. d; 35.    Eccl. Tan. Sk. Zyw. 1, 215, ob. Tajemny.

ro składany; Vind. dvanaistina , dvanaistnost, ein tu fecfyS îtyetle gebrodjuer 51ogett. Papier do pisania w kształt mniejszej książki zszyty, ein $eft papier jutu ©Treiben; Ross. TeTpaAt», Teipau, TeipaAKa. Napisałem lekcyą moję bez żadnej omyłki ; otoż mój sextern. Teat. 24. c, 29. .Rozdziera swój sextern. ib. 31. To, co ty mó-w'isz, na moich sexternach przyszłego mego kazania jest. Orzech. Qu. 192.

Więcej nie powiem, bo mi sekret nie dopuszcza. Boh. SEKSTERN, SEXTERN , u, tu., papieru arkusz w sześcio-Korn. 2, 181. Ale proszę o sekret, proszę ciebie, aby Nikt tego nie mógł dociec, osobliwie baby. Zabi. Zab.

9. proszę o milczenie , 33erfd)lMcgetll)Cib Jak na spowiedzi , miej to w sekrecie. Jabi. Ez. B 3. Miejże w sekrecie , com mówił. Teat. 35. c, 18. No no no! dajźe pokój, przynajmniej w sekrecie Między sobą to miejmy, gdyby się na świecie O tym miano dowiedzieć.... Zabi.

Amf. 8. Powiedział mi to, lecz w wielkim sekrecie.

Jabi. Tel. 180. gmij in ©efyetnt, al3 ein großes ©elietinntjL SEKTA, y, z. ; Slov. strona w nauce jakiej rozróżniona, Chciałem z tobą mówić w sekrecie. Teat. 41, 121. sam    eine ©ecte; Slov. sekta ; [Jung. szakadés ; Rag. nâsljedba;

na sam, unter Mer 5lugcn.— Pod sekretem mogę ci po-    Croat. naszleda, räzdel, (ob. Naśladować, ob. Rozdział);

wiedzieć. Teat. 19. c, 18. pod obowiązkiem sekretu, mit    Ross. TOAtcB, (ob. Tłumacz). Filozoficzne zgromadzenia,

Sebingung ber 33erfd)tMcgcttl)ett. Mówiło to się przed dobrym    zwane sektami, zaszczyciły się nazwiskiem mistrzów swo-

tylko przyjacielem, i to pod sekretem. Zach. Kaz. 1 ,    ich. Kras. Pod. 2, 152. — §. In ma lam partem. Od-

215. Tylko pod sekretem, bo tez i mnie pod sekre-    szczepieństwo, kacerstwo, eilte fcpenfdje    ©ccte; błędliwa

tern jest powierzono. Teat. 19. c, 18. Tak ta niesława    nauka, osobliwa rota, mająca osobliwe    mniemanie, na-

pod sekretem rozeszła się juz może po wszystkich są-    uke i wiarę w wielu rzeczach. Macz. SEKTKA, rotka.

siadach. Zach. Kaz. 1, 214 — *$. Eccles. Ruth. [Sekret,    Maez., dem. SEKTARSKI, a, ie, odszczepieński, kacer-

średn. lac.^secreium missae, xięga zawierająca porządek    ski, heretycki , fccterifd). SEKTARSTWO , n. p Pietyzm,

jakim msza ma być odprawiana. Du Cange 2], Twoim    Zinzendorfianizm, skłonność do sektarstwa, rozpostarły

zdaniem nic po graduałach, po traktach , po ofertoryach,    się daleko. N. Pam. 9, 299, ob. Odszczepieństwo , kapo sekretach, po komuniach i po postkomuniach ;    cerstwo, heretyetwo. SEKTARZ, a, m., naśladowca czy-

bo tych wszystkich w ewanielii nie napisano. Pim. Kam.    jćj nauki , zwolennik czyj, ber 3IttMttgcr    Ctlter 6ecte. Ze-

124. — £. 2) Sekret, prywet , ganek, dwór, gardero-    no nauczał na miejscu nazwanym Stoa ;    od którego se-

ba, kancelarya ; ber SlMrttt, tai $dltfel, tai ^retnet, bas    ktarze jego rzeczeni byli stoikami. Mon.    70, 786. — j).

kę, tej prawo daje tytuł sekwestru. Ostr. Pr. Cyw. 1 , 2, btc ©equeftririmg; Boh. duwèmjk, (cf. dowierzyć ). — Fig. tr. Język mieć w sekwestrze. Pot. Arg. 75. (trzymać język za zębami). SEKWESTRATOR, a, m., se-kwestrem abo na sekwestr co biorący, na sekwmstr co przyjmujący, ber ©eqiiefter; Kwiernoręcznik. Mącz. (gu. v.). Jeżeli rzecz, o którą spór idzie, strony sporne abo sąd komu bez właściwej ugody składu do zachowania daje, wtedy ten zachowujący zowie się sekwestratorem. Gal. Cyw. 2, 65. SEKYVESTROWAC cz. niedok., na sekwestr podawać, feqiteftriren. Cn. Th. 987. SEKW1TO indeclin., ze świtą, mit ©efolgc, tm ©cfolqe. Masz przyjaciół se-kwito, gdyć szczęście blask nieci, Tak jak zwykł cień za tobą iść, gdy słońce świeci. Min. Ryt. 3, 193. Se-kwito dobre ma za sobą. Tr.

Odszczepieniec, kacerz , heretyk; ein ©ectirer, eilt'Äe^cr.

Sektarze uporne. Sk. Dz. 244. Sektarze, świętokupcy, świętokradcy. Bial Post. 250. Sk. Dz. 309.

SEKULARYZOWAĆ cz. niedok., przenosié z stanu duchownego na świecki, foculflrijtrett. Opactwa i prelatury w Szwabii sekularyzowjć się mają. N. Pam. 13,. 124. SE-KULARYZAGYA, yi, z., przeniesienie do stanu świeckiego, bie ©dculorffotion.

SĘKULEG, lca , rn., kól z sękiem, który się wbija przy końcu hartuflu dla utrzymania onegoż. Magier. Mskr.

SEKUNDA, y, z.; §. a) połowa minuty, eilte ©ecitnbe, bie fpäifte einer iDîtnute. — §. *b) Sekunda , sekundowanie , pomoc; Seęftanb, §mlfe. Wkrótce nam Cezar w sekundzie przybędzie. Chrośc. Luk. 177. Niech w bogu swoje męstwo, swoje siłę kładzie, A bez jego sekundy nie

myśli o zwadzie. Pot. Zac. 56. 'SEKUŃDANIA , ii, z., SELERA, y, z. ; Slav. celer; Carn. scléria ; Vind. feler,

n. p. Pożyteczniejszać jest dać na wielkie miejsce syna    epih ; Croat. zeller ; Pag. selen, sćlena ; Ross. ce^epeft ;

na nauki, niż go w miasteczku przy bakałarzu bawić,    Hal. celeri, sceleri ; Angl. celery; Lat. apium selinum ;

kędy się jeno na rybałdyą albo sekundanią sadzi, a o    bie Sellerie; należy do rodzaju pietruszki, i czasem za je-

nauki nie dba. Glicz. Wych. M 1.? SEKUNDANT * po-    dno się bierze z pietruszką rzepną. Kluk. Dyke. 1 , 45.

kowi.

SEKUT, SEKUTN1K, SEKATOR, a

mocnik pojedynku. SEKUNDOWAĆ * pomagać pojedyn- ‘SELCA, y, m.. ( Elym, słać); posłaniec, bet Slbgefonbte.

Jeśliby kto rękojmie abo posły, które zowią selce, po-

m., utrapieniec, do-    słane do siebie w rzeczach urzędu ziemskiego, które tak

kuczający drugiemu , z którym tylko sekatura ; ber einen    z dawna zowią , aresztując bydło , ubił.... Vol. Leg. 2,

gufefct, tnarnt maefyt, ein laftiqcr üftenfiij. Patrzaj, jak ten    946: (z zwycz. Mazow.).

sekut łże. Teat. 16. b, 120. SEKUTN1CA, y, i., SE- *SEŁEDEC, dca, m.\ (Ross. cejeAKa « śledź) ; kosa na gło-KATORKA, i, z., utrapiona baba, dokuczliwa; ein rcolp. wie w warkoczyk upleciona, eine .Çxtarflecbie. Sełedec z rer ^lagegeip:, ein laftiqeé 2Bei&. Tę sękutnicę dziś je-    czoła, głowa wciąż goła, Wąs. broda, Ryłaby teraz wy-

szcze rózgami otnę. Teat. 27 , 47. Zona mi kością w'    śmiana nieraz ta moda. Mon. 73, 59. Kozaczek z zaple*

gardle stawa, Będąc najgorsza w święcie baba sekutni-    cionym czerwona wstążką sełedcem. Kras. Duś. 76.

cą. Zabi Amf. 28. Tręb. 'S. M. 128. SEKUTNY, a, e, SEL1NÄ, ob. Szelma. SELO, ob. Sioło. SELTERSKIE wo-— ie aduerb., dokuczliwy, utrapiony; InftiiJ, befdmterlidj,    dy; od miasta Seltz w Alsacyi. Dykc. Geogr. 5. ©eljer

ploqciib, einem jnfejjenb. Za cożeś tak sekutna, za coś    Soffer. Krup. 5, 211.

taka jedzą? Treb. S. M. 61. Baba sekutna. Pot Arg. SEMINARYUM, z Łac., ob. Szezćpnik, nasiennik, płonnik. 455 klon. Wor. 41. Haur. Sk. 101    SEMITON, ob. Półton.

SEKWANA, y, z, rzeka

©eine in granfretd), eilt gluß.

SEKWELA, i, z., konsckwencya, skutek, wniosek z czego, wypadek, co za czym idzie; bie gölgcruitß, bie tfüb 0C DOW etiuaö. Przykład ten niebezpieczny był dla se-kweli szkodliwej Tward. W. 1). 59. Podejźrzany poseł białejgłowie, Podejźrzana godzina, podejźrzana mowa. Sekwela pewnej śmierci z tych przyczyn gotowa. Min. Ryt. 2, 180. Nietylko czas, ale i miejsce i okoliczności i sekwele narodzenia mojego , od boga z największą oznaczone były mądrością. Mon. 74, 60. — Jurid. Pójdzie to w sekwelę, res haec offeret judicaturis exemplum, quod scqnantur. Cn. Th. 986. Sekl. 40, (cf. prejudykata). SEKWENS, z Łac. następujący, lub też następstwo, kolej; ber ftofgenbe, ©equetrô, bie 9?adjfol(je, bie 3îet(ie, n. p. Mego pana do kozy zapakowano; teraz na mnie sekwens. Teat. 22, 131, jejjt ift bie 3îei^e on mic^. — §. Ciąg pewnego następstwa kart we grze ,' n. p. Sekwensy, honory. Mon. 76, 728. SEKWESTR, u, m., SEKWÈSTRA-

we

SEKULARYZOWAĆ - SEK WES T R.

SEKWESTRATOR - SEN.

259

Francyi. Wyrw. Geogr. 21, bie SEN, G. snu, im., SENEK, nku, m., dem., SENECZEK,

czku, m„ dem sec.; (Boh. sen ; Sorab. i. fon, fpiar, fpar, fpano ; Sorab. 2. fpane, (zna; Carn. sen, snù, spanje ; \ind. fen, lenj, fni, spanje, spietje , spatje , spajanje ; Croat. szćn, szenya, szèny ; Hung szńnnyodozas ; Rag. sàn ; Bosn. san, drimesg, (cf. drzymać); [Eecl. etui 2] ; Ross. coHt, yrOMOHT) ; Ital. sogno, sonno ; Hisp. suen-no ; Isl. suefn; Suec. sömn; l.at. somnus ; Hebr. sebenacb, dormitio); §. 1) spanie, ‘spik ; ber ©djlflf, ba3 ©cfylofen. Każdy człowiek pewnego czasu odpoczynku od dzieł potrzebuje, który snem przyrodzonym zowiemy. Krup. i, 627. Sen jest uspokojenie wszystkich zmysłów powierzchownych. Sak. Probl. 225. Sen, zmysłów wszystkich związek, rzecz śrzednia między śmiercią a żywo

tem. Bial Post. 121. Sen śmierci bratem: Kulig. lier. 67 ; Eccl. coht> CMepTH ópani. O miła śmierci zmysłów', złości zapomnienie, Śnie, ty dajesz w pracach odetchnie-nie. Zab. 14, 119. Śnie pożądany, co rzeźwisz człowieka , 1 mdłe sposobnym dziełu czvnisz zmysły, Gdy osła-

.    '    I    V    y    %! V '

GYA, yi, i., odłożenie spornej rzeczy abo persony do    biona uśpieniem powieka Działać    nie zdoła obowiązek

ugody. Cn. Th. 987. Gdy sam sąd przez się bierze,    ścisły. Kras. List. 2, 149. Gdy sen    padnie na ludzie, le-

abo komu innemu zleca, rzeczy jakowej doczesną opie-    żą a śpią. Sk. Kaz. 502. Nynaj    dziecię drogie moje ,

plunenie, CHOptiiMTejrfcCTBO. Snów wykładacz, bräunt* beutet'; Eccl. comeptumre^B, cOHHOeyaentB. Sny niechaj snami będą , ja im wiary nie dawam. Past. .Fid. 44. Kto snom wierzy, oszukawa się. Rys. Ad. 55. Sen mara. Cn. Ad. 1054. Mówiąc o śnib , powinno się wprzód mówić: pfe! sen mara, pan bóg,wiara! a potyrn dopiero: śniło mi się, iż ... . Mon. 74, 559. — Przez sen * śpiąc, marząc, drzymiąc; im £r«ume, tut ©djlafe, trdumeub ; Ross. BnpocOHLt; (npocoHKH, npocoiibe lekki sen, drzymanie). Pragnący przez sen pije, a gdy się ocuci, jeszcze pragnie. 1 Leop. Jes. 29, 8. To co teraz do mnie mówisz, zdaje mi się, że przez sen powiadasz. Teat. 50. b , 15, Ross. nporpl)3MTL. Pałace kosztowne budują przez sen. Buk. Kant. B 5. O bogu żadnej wiadomości nie mieli, o czym, jakoby przez sen mówili. Falib. 0 2. — §. Sen, urojenie; ütrmmtereiç, $tW0Cfptnft. Komuby się wszystkie sny alkoranu podobały? Kłok. Turk. 168. Pisali ^też nasi przodkowie czasem leda sny w kroniki. Biel. Sw. 200.

Niech zwiąże sen oczki twoie. Groch. W. 567. Senku ludzie pokojący, Przyjdź senku usypiający, Lekarzu myśli strwożonych, Ciał lekarzu utrudzonych, Przychodź senku , przychodź rączy, Przychodź senku , przyjdź pieszczący! Przyszedłeś senku, a twemi Okryłeś skrzydłki czarnemi Oczki memu dzieciąteczku, Senku, o wdzięczny seneczku. Groch. W. 566. Pacyent sen czy spokojny miewa, czy lekki, czy ciężki, czy się często przebudza, czy się zrywa, czy leży jak pień? Perz. Lek. 78.

Sen południowy, spanie pofudniowe; Boh. polednicek, ob. Południować. Sen ich morzy. Tward. Wł. 90. Snem * zmorzony powieki zasuwa. Hal. Ow. 210. Znędzniony przez niesen. Staś. Num. 1, 205. niespanie, bezsenność,

©djlafloftflfeit. Niech mu płodzi ta choroba nieśny. Ghodk.

Kost. 16. Pod czas głębokiego snu zginął. Kulig. Ber.

67. -Łatwa bezzbrojne i pobić ospałe , Od snu do śmierci przejście bardzo małe. P. Kchan. Jer. 227. Sen zapomniały, spanie twarde. Sienn. Rej. nieprzebudzony, nieprzerwany, letarg; Rag. martvillo , màrtvi sàn, (cf. *śpik);

Cth ütobeö'fdjlaf. Sen ustawiczny i bezmierny, subet z Arab- ^ skiego zowią. Syxt. Szkł. 251. Pod własną tarczą Kaost mniej bezpieczny, Mężny Kukułin wprawił go w sen wie- SENA, y, z., SENES, ziółko, sena, @ene#latter. Syr. 857; Kras. Oss. C 2 b. (śmierci go nabawił;. — §. 2) Vind. bana, fenetni listek; Bosn. sena, cf, siano.

Pochodź, senliwy, senny, sennik, śni ar z, snowidz, sen-nodajmy, sennorodny ; śnić sie, przyśnić sie ; bezsenny ; usnąć, zasnąć.

«zny.

Sen, to, co się śni, marzy, widowisko senne, bet Staunt ; SENAT, u, m., w Łacińskim języku od starości zwany. Boh. sen; Sorab. l.szohn, fen, fno, dżecżo, (cf. dziać); Prot. Kont. C 5, bet (Senat; Rag. vjêchje ; Bosn. vjec-Carn. sajne ; Vind. fenj, fni, fenjanje; Croat. szenya;    chnięi, (ob. Wiec). Rzymianie nazwali senatem wybór

Bosn. san, sagn, sagnanje, snenje ; Ross. cnOBiiAtnie,    najpoważniejszych swych starców. Mon. 76, 875. Słowo

cohü. Sen abo śnienie jest widzenie rozmaitych rzeczy    rada naddziady nasze senatowi dawały. Czack. Pr. 247.

pokazujących się we śnie. Sak. Pr obi. 255. Starcowie . (stara rada. Biel. Sw. 287 b, ob. Rada). U nas niegdy dwu-wasi będą we śnie sny miewać. 1 Leop. Ad. 2, 17.    nastu wojewodów panowało, z których potyrn stał się

(tut ©ctjlafe bräunte fcabett, träumen; Croat. szenyati, sze-    senat. Leszcz. Gl. 45. Senat tedy, zgromadzenie najzna-

nvàm). Sny przychodzą albo z tych rzeczy, które czło-    komitszych państwa obywatelów na radę i rządy państwa ;

wiek widzi, słyszv, albo z tych, o których myśli. Biał.    senat Polski był śrzednim stanem królestwa. Kras. Zb.

Post. 121. Sny są w dzień wymalowane obrazy, cieniem    2, 486. Senat, urząd senatorski, SENATSTWO, SENA-

noenym zepsowane. Past. Fid. 48. Jakowe sprawy, takie    CTWO, SENATORSTWO, a, n., @eufltorentt>Ürbe, Senat;

i sny bywają. Budn. Apopht. 50. Co na jawie, to we    Croat. vechnichtvo; Eccl. óoiapciBG. Cyneynnat od płu-

śnie. Zab. i, 102. Kar. Co kto miłuje, to i we śnie    ga ku senactwu przyzywany. Cresc. 700. Senat, perso-

czuje. Cn. Ad. 575. (co we dnie kto w głowie warzy,    ny, senatorowie; btC Senatoren, bet Senat. Dla dostoj-

o tym mu się w nocy marzy). Sny lekkoskrzydłe. Zab.    ności zwano ich ojcami, a dla wieku senatorami, sena-

2, 596. Nar. Jak sen prędko z oczu ginie, Tak prędko tern. Pilch. Sali. 15. — Senat, miejsce, radziecki twoja młodość i uroda minie. Simon. Siei. 46. Wszystko    dom senatorów; Me Seuat^ftube', bet Senat, baS fflatljtjauś.

to sen, wszystko jak znikome cienie, Co sobie człek    SENATOR, a, m., członek senatu; Croat. shenator, ve-

niebaczny-ma za szczęsne mienie. Groch. W. 527. Sen    chnik ; Bosn. vjecchnik, starosillaę ; Rag. \jeechnik, sta-

okropny trapił mię całą noc. Weg. Marm. 1, 15. Ukła-    rovjeechnik, eilt Senator, Ctlt 3ïetify3ratl). Uznawam chęci

dłam się wcześnie, ale miałam sen straszny. Mon. 64,    i rozsądek Ich M. PP. braci moich starszych i młodszych,

286. Sen (Scfolaf) miewa przerwany, wizyj raczej, niżli    Ich M. PP. Senatorów i Posłów. Warg. Wal. 115. Do-

snów straszliwych pełny. Oczk. Przym. 525. Śnie mój,    prosić się nie można widzenia tego kowala, jakby ja-

ba nie śnie, raczej cię widzeniem Nazwę prorockim,    kiego senatora. Teat. 52. c, 58. SENATORKA, i, z.,

boskim obwieszczeniem. Past. Fid. 311. Chciał zasnąć;    bte Seitatortun, SJîetdjêratÿtun. Dziś nie ma w kraju różni-

porwał sie strwożony, Sny nad zwyczaj dziwnemi ze snu    cy mydlarki od senatorki. Mon. 69, 595. SENATORSKI,

przebudzony. f}apr. Ryc. 27. O nieba! senże to, czy na    a, ie ; Croat. vechnichki ; Senator *. Zasiadanie w' se-

jawie słyszę te dziwy! Teat. 27, 44. Leszek miał we    nacie i wotowanie przy boku pańskim, ten jest sena-

śnie Michała archanioła widzieć. Nar. Hst. 5, 177. Po-    torski urząd i powaga. Pim. Kam. 571. Zwolna postę-

wiedz nam sen, a wykład jego oznajmiamy. W. Dan.    puje senatorskim krokiem. Jak. Baj. 187. Senatorska

2, 4. Wykład snów w piśmie, nie ma nas wzywać do    ulica w Warszawie,

szukania wykładów snów naszych. Sk. Kaz. 505. Biał. SENDACZ, ob. Sędacz. SENDYK, ob. Syndyk. SENDZIAK, Post. 120. Wykładanie snów, ïraumbeuteret); Eccl. corne- ob. Sedziak. SËNEK, SENECZEK, ob. Sen. SENES, ob

31

Sena. SENESOWY⁷, a, e, od seny ziółka, ©eiteê * . Liście senesowe. Syr.

SENLIWY, a, e, drzymliwy, śpiący, pełen snu; Slav. sa-nan ; Bag. sangniv; Boss. comhbmh , coMHBeipb , fcfcld* frig, troll ©dilaf. Na łożu gnuśnym sen drzymie leniwy, W około niego mak ‘roście senliwy. Zmor. Box. 515. Gdy senliwy głodny je, kiedy wstanie, próżna dusza Buda. Jes. 29, 8. SEŃLIWOŚĆ, ob. Spiącość,

jego,

drży mli w ość; Boss. comniBOCTb, btc ©djlafrigfeit. SENNIK, a, m., snów wykładacz. Cn. Th. 987 ; Eccl. coHieptuui-reJL , conHOcyAGiVB, ber Traumbcttter ; książka sny wykładająca, ba3 Traumbild). Miałem sennik , który mi ksiądz pleban odebrał, mówiąc, iż to jest książka zakazana. Teat, 16, 55. — §. Sennik, bożek snów, ber @0tt ber ‘Träume. — §. Sennik, któremu się często co znacznego śni, abo który sny swe rad powiada, śniarz, snowidz ; Sorab. 1. dżecżer, dźeczerski ; Vind. fenjauz, ber Trait* mer, ber oft träumt, ber oft tron feinen Träumen fprtdjt. Bracia, gdy z daleka ujźrzeli Józefa, mówili, już go nie Józefem zowiąc: ono, sennik idzie. Sk. Żyw. 520. — Fig. Plato i filozofem był najpierwszym co do sławy, i najbłędliwszvm sennikiem, co do wymysłów. Mon. 69, 50. SENNODÄJNY, SENNORODNY, a, e, son sprowadzający, fc&lafbringenb. Sennodajna czarownika rózga. Przyb. Milt. 350. Merkury ciemne mgły sennorodnym spędza palcatem. Zab. 15, 11. Kniaź. SENNY, a, e, od snu; Croat. sznon , ©d)Iaf * , Traum * . Jezus mówił o śmierci Lazarzow'éj, iż zasnął; uczniowie zaś rozumieli to o spaniu sennym. Budn. Joan. 11, 13. Omamienie zniknie, jak mary senne. We:g Marm. 208. Traumgefubter. — Senny, do snu podobny, znikomy; Eccl. ciiobhahwh, nOAO-ÓHblfi COlIHOMy MOMTaHÎK), MlUOBpCMCHHHłl , CKOpOIipCXO-Aautiö. Senna nauka, do snów wykładania służąca. Cn. Th. 987 ; Traumbeutcrep ; Eccl. coiiieptinenie , CHopiuiH-TeabCTBO. — §. Senny, pełen snu, senliwy, zaspany, fd)läfrig; Bosn. sanan, komu se drimglje; Slav. sanan; Bag. sagniv ; Boss. conuwił. Z nóg zwaleni, senni, i rzygający wzbraniać się będą przepijania twego. Pilch. Sen. list 2, 570.

SENS, u, w., znaczenie, rozumienie, wyrozumienie, znamionowanie, treść; ber ©imt, SScrjtonb, btc Sebcutung, ber Suçait; Boss. cmwc.1T, , cmmccjtl, tojwb. Na niektórych miejscach , gdzie wykład według litery nie bardzo smakował, sens albo rozumienie duchowne brać się musiało. Groch. W. 23. Daje mi sprawę    osobie,    mało    nie

terni słowy, abo w taki sens...,. Groch.    W.    558.    Na

ten sens mówił, na te notę coś....    Cn.    Th.    988.    ber

©tmt, ber 3nbalt feiner SRebe mar ber. .. .,    er    fpraćt; ojm*

gefaljr fu . . . . W ten sens mu odpisał. Zab. 11, 253, Bajka częstokroć sens moralny mieści Kras. Mysz. 42. ber moraitfdjc ©imt, bie SDïoral einer gabcl. Coż warte piękne sensa tam i sam na szczęście rzucone! Zab. 8, 143. piękne sentencje, fdjöiic ©cbanfett. Tłumacz niech uważa, żeby wszędzie sens gładko wypadał i równy. Pilch. Sali. W tej powieści sensu niemasz. Nar. Hst. 5,

129. e$ ift fein ©tun, fein SDłenfdjenocrftaitb barin. SENSAT, a, mi., sawant, literat, uczony; Bag. kgnixnik,

mudroznanaz, eilt ©cletyrtcr. Ani żaden doktor, ani mądry sensat tego zgadnie. Chmiel. 1, 4 70. Córki naszej nie damy nigdy za sensata. Nieme. P. P. CG. Nie zdarzyło mi się jeszcze widzieć , żeby w miłości sensat byl szczęśliwym. Teał. i, 9. SENSATKA, i, i., sawantka, literatka, uczona, eilte ©elefyrte. Widzisz ją, jaka sensatka. Teat. 14. d, G. SENSY PERD A , y, w., bałamut, eilt Sßäfcfyer, ©d)tt)äj$er. Zdaje mi się, żeśmy się razem uczyli u bakałarza. Ç-. Pewnie u owego sensyperdy! Teat. 30. c, 20. — §. Transi. Upiwszy się gorzałką, gdy ich ten sensyperda zmoże.... Pot. Jow. 115. trunek pozbawiający sensu, t. j. rozumu, przytomności. SENTENCYA, yi\ z., SENTENCYJKA, i, i., 'dem., powieść poważna do obyczajów życia służąca. Cn. Th. 988, cf. przypowieść, eine ©entenj, ein ©ittenfprnd); Boh. pro-powëd, propow'jdka ; Sorab. 1. pżistoyne wureknćno ; Vind. savjetik, spomenski sgovor, vukni sgovor, pri— poviest; Pag. mudrogovörak ; floss, napocenie (cf. wyrzec), noroBopita ; Eccl. Mj/tpocJOßie, yMCTBOBanie. Sen-tencyami mówił ociec święty. Birk. Dom. 57. Ojciec mój idzie , posłyszę ja tu nie jedne sentencyjkę od niego. Boh. Kom. 1, 208, (cf. morał, cf. łacina, cf kapituła). Sentencyami sadzący. Sorab. i. fudnoretżniwć ; Bag. svjesnobessjedni, mudrogovôrni. — §*. Sentencya, zdanie, mniemanie; btc SDîCtyltUttg, ba3 ©wcfyten. Libo miał miasto Romanowo zbudować; której sentencyi jest Długosz i inni kronikarze nasi. Biel. 125. — *g. Szedł do okna i czytał ten list, a sentencya tego listu ta była .... Baz. Ust. 87. sens, treść, osnowa, 3tl^dt. — §. Jurid. Sentencya w prawie, wyrok zwierzchności, czyniącej sprawiedliwość. Kras. Zb. 2, 489, 'ortel, betö Ûrtlieil, ber 3llt3fprucl). Sentencya za nim padła. Birk. Syn. Kor. C 3 b. SENTENCYONARZ , a, m., księga, zamykająca ogólne'sędziów zdania o sprawie, podług których pisarz dekretowy dekret pisać obligowany. Ostr. Pr. Cyw. 2, 45, (cf. dekretarz), ba3 ©timmenprotuM ber ©cri^tóBetj* fijjer. SENTENCYONOWAĆ med. niedek., zdanie swoje o sprawie opowiadać, głosować; [eine ©łtrattie geben, flint* men. Jedne mieli senteneyonowania aryngę: idę in sensom pryncypała mojego. Mon. G5, G5, (cf. potakiwać). SENTYMENT, u, w., uczucie serca, bie (Empfindung, ba3 ©cftibl bc3 ^erseitS; Boss. BOcuyBCTBOBaiiie. Różność humorów⁷ w jeden sentyment zawierać, Dwojaką wola jednym godzić rozumieniem. Zab. 14, 149. Ja kiedy co powiem , to mnie z mego sentymentu żaden nie zbije. Boh. Kom. 1, 51G. Wspaniałość sentymentów. Kras. Boś ; Eccl. ó.iarcmyBCTBie. SENTYMENTOWAĆ cz. nie-dok. , sadzić sentymentami; Boss. BOcnyBCTBOßaTb, nut ©entinmttS fein SBefcit treiben, empftnbeln. Tacy.-filozofowie, którzy sentymentować umieją, a nie czynić, podobni są do tych, u których postawy siła, a Vvatku nic. Pilch. Sen. list. 599,' (Eccl. óiaroMyBCTByro, Graec. xnlcög ài(T&avo[iai). SENTYMENTOWY, a , e, od sentymentów, CŚntpftltbiittflS * . SENTYMENTALNY, sadzący sentymentami, entpfitlbelnb ; (Eccl. KiuroYoyKhCTKMiT,, Graec. svalaât]-rog). Po owych pierwszych bohatyrskich pismach nastąpiły romanse sentymentowe, a te najszkodliwsze, po-

Stoumik Lindego wyd, 2. Toni T.

trujący obyczajność. Kras. Pod. 2, 247.

nieważ w dowcipnie ułożonych intrygach, w wyrazach sepeticch panariolum\ Slav. sepetar, kosharcxia * ko-wdzięcznych, zawierają jad, nieznacznie zarażający umysł, szarz) ; Boss. cy^yKt, cyiuyyeicb, cyH4yiiHme, óayjnb,

óayjens., óay.ibUHKii. Pakowane sepety metalem ciężarnym. Mon. 70, 193. Pot. Jow. 217. Przyjechawszy woła na służącego: zdejm prędzej sepet, nieś go przede mną. Zab. 13, 188. Siada na sepecie pod oknem. Teat. 10. c, 88. Rzemieślnik od sepetów, ber 5bffermad)er ; Ross. cyiuymimeL , Óayjibmwrt. — Eij- Sepet * stara pani, zadek, chałupa, panewka, indermach, cymbał, dupa, qu.

v. ; ber łpintere, berê ©efdj5, ber 2lHern>crtjiefle. SEPETOWY,

SEP, G. spu et *spi, spy, m. et z. , osep, zsep ; (Etym. sypać) ; pewna miara ziarna, którą panu niby podatek oddają, małdr, małdrat; Słorttera&gabe, ftflrnerjeljenb; Boh. osep, (syp * sypanie, seypka granorium; Garn. jspa pro-fusorium , nubile, tecta; Vind. lep, safip, nalip « grobla;

Croat. sèp; Slav. exep ; Flung. zseb * mieszek, kieszeń).

— Po dziesięć groszy poboru płacić mają, bądź gdzie

ÊLT

są snopowe dziesięciny, abo meszne, spy abo małdry. a» e> 0l^ sepetu , fïoffcr * ; hoss. óayibHbw, cyH4yuHUii.

Vol. Leg. 2, 662. Vol. Leg. 5, 49. Spy, alias osepy. Vol. Leg. 7, 332. Wietrzne młyny, które są na *spi, płacą po gr. 10. Vol. Leg. 3, 51. Podwyższa kmieciom na sep miary. Groch. W. 565.

SĘP, a, m. ; Boh. sup, kane, (ob. Kania); Slov. kańa ; IJung. kónya ; Sorab. 1. krawolz, (cf. krogulec); Carn. kajnz; Vind. kajna , kanja , sakolzh (ob. Sokoł), jastran, jaslreb, (cf. jastrząb); Bosn. sep, sup, kostisgar; Rag. sèp, kostoxer, dobrohran ; Croat. kanyuh ; Ross. CHirL (cf. spinać); Eccl. cam», z Gréck. yvxp. 8|c(ik Csok. 5, 141; (Eccl. cesm-L, non, non;a gryf, nog} ; ber ©epet, król sępów, vultur papa, ber fôutrettfleper, ptak wielkości indyczki, żywi się szczurami,, wężami ; znajduje się w Ameryce. Czy u nas prawdziwe są sępy, pewności niemasz. Zool. 273, Sępy drapieżne. Bania!.. J 2 b. Sęp mięsożerny. Przyb. Mili. 87. Sęp pazurowaty miąższym kłapa głosem. Banial. Job. ślepy sęp, ob. *Ślepkugiel. — Allegor. Srogi sęp począł go płatać na sumnieniu. Pot. Zac. 57. (aluzya do Prorneteusa * mól go gryzie, robak). — $. Aliter: Słuchaj, ty dziki sępie. Zab. 13, 358.— fj. Sępa pokazać, kozła postawić na czele, posępiać twarz, sępić się; Ross. cyriHTbCfl, Ctlt fttljfcrcä ®ejtd)t ma* d)eit. Ponuro patrzy, sępa umarszczył na czele. Przyb. Ab. 98.

S PI, ia, ie, SĘPOWY, a, e; Sorab. 1. krawolczowé , (cf. krogulczy); (Eccl. cynOB'B, immift * ptaszy) ; do sępa należący, abo z sępa, ©cpcr * . Rodzaj sępi należy do rzędu jastrzębiego. Zool. 273. Ścieżki tćj nie widział ptak, ani na nie poglądnęło oko sępowe. 1 Leop. Job. 28, 7. SĘPIĆ cs. niedok. ; Ross. cymiTb, nacyniiTb, Hacyniłib ópoBH , iiacynifTbca , cenTaópcMt CMOTpliTb ; (ceHTaópb ; Eccl. cemeMBpiö September, wrzesień); zasępiać, zaci-miać, zachmurzać; ftnfłer machen, faner ntaÿett, wrfłn* fient' trüben. Sępiło się mglistym powietrze srzonem. Mon. 76, 1. Dla niej ciernnemi darmo się chmurami Sępią niebiosa, srożą obłokami. Past. Etd. 96. Gdzie chęć przychylna, uprzejmość wesoła, Nikt się nie krzywi, nikt nie sępi czoła. Zab. 16, 187. Kniaź. Nie przestają sępić się sa trzodę pańską. Hrbst. Art. 144. (kwasić się). Daleki jestem od tego, abym najmniejszym punkcikiem prześwietnych domów miał sępić lustry; rzetelnością idę, ale bez uszczerbku każdego chwały. Nies. 1, przestr. (czernić). SĘPNY, SĘPOWATY, a, e, — o adverb., posępny, pochmurny; trübe, fünfter, umwölft. Widać na sępnym niebie bitne wojsk orszaki. Przyb. Milt. 53. Jak straszny, mrukliwy, mściwy, sępowaty, Nigdy mu takie kozły na czole nie siadły. Przyb. Ab. 188.

Pochodź, sępi, sępie, nasępic, posępic, zasępić, posępny, posepność.

SĘPA , y, i. SEPIA , i. i.,

SEPOWY, a, e, od sepu, Sdpltt * ; Boh. osepnj ; (Croat. sepni » kieszonkowy, mieszkowy).

z Łac. sepia, pław morski, kałamarz, ber !£httenftfdj, robak mięsisty, mający kilka maćków na przodzie; ścigany od ryb, Wypuszcza z siebie sok czarny, i tak uchodzi. Zool. 93. Sepia się w swój inkaust kryje. Klon. Wor. 2. Sienn. 318. Arystotelesa przeciwnicy sepią nazywali. Stryjk. ded.

SEPARACYA, yi, z., bte ©epartruttg ber Gljeleutc. Separa-cya małżonków tylko od łoża rozdzielaz wolnością za-wspólnego pojednania się; w czasie trwającej se-paracyi korzysta żona część dochodów umówioną. Ostr. Pr. Cyw. I, 223, (cf. rozwód). Zdaje mi się, że nie zgodzimy się z sobą ; boję się, żebyśmy nie byli zaraz po ślubie przymuszeni żyć w separacyi. Teat. 22, 153. SEPARATKA, i, z'., żona z mężem nie mieszkająca, chociaż nie mająca rozwodu, eine öOlt tarent ÜJîattttC ©C* partrte. Ostr. Pr. Cyw. 1, 225, cf. rozwódka.

SEPET, u, m., SEPECIK, a, m., dcm., [z lureck. sepet» cista. Men. I, 186 — 2j; kufer, ein Koffer; Rag. sepet; Vinä. skrinja f kosho ali visinjam obdana ; (Bosn.

wsze

SER, a, m. ; (Boh. seyr; Sorab. i. feder, fsyder, fe-drecżk; (cf. (era, huste tnloko po pohrodże siara; fyry aridus; Hebr. T)2? siccandum exposait soli ; Graec. Çrjçoç

a.ridus)y Sorab. 2. twarosch, (cf. twaróg); Garn. et Vind. fi r ; Croat. szir, szirècz, szirek; Dal. szijr; Rag. sir; Bosn. sir, siraę; Ross. cups ; Eccl. cupi*; cf. Lat. serum; Graec. tvqoç ; Helvct. Strpeit; cf. cliam surowy; Ross. CbipHUH,- Cbipbiii * niewarzony, wilgotny ; cbipb * wilgoć) ; ber Słćife. Z twarogu robią się sery. Kluk. Zw. 1,

227. Zgrzawszy kwaśne mleko, wlewają je w rogi worków dla wysączenia serwatki, i tak się robią sery workowe. Kluk. Zw. 1, 227. Ogrzewać mleko, ser robić, grzejąc przy ogniu zsiadłe mleko. Ar. Kam. Grudka, gatunek sera owczego z przegotowanej żyntycy robionego. X. Kam. Ser garncowy (Garn. môhaut, mohôvt). Sér zkwaśniały ; {Croat. kiszelyak (cf. kisnąć), cf. krajanka). Sér sta.ry ostry Sorab. 2. fzydr. Co sery robi, przedajc; Boh. seyrar; Bosn. sirnicjar, koji cini sir, ob. Sernik.— Prov. Sól na séry, a sery na sól. Rys. Ad. 63, (cf. ręka rękę myje). Croat. Vidi - sze iz kojega mleka morę szir biti ; de fractu cognoscitur arber, ex unguibus leo.

SERAF - SERCE.

SERCE.

243

Kto sér jada, pies go nie ukąsi, złodziej go nie ukradnie , i nie starzeje się. Rys. Ad. 29.

Pochodź, serek, sernik, serowy, serzeć, serzysko , serwatka ; (cf. siara), cf. surowy, cf. szary. (Ross. chipo-nycTt, ciiponydie ostatni dzień karnawału ; cupony-CTHaa    tydzień zapustny).

SERAF, a , w., anioł przedniej rangi, ber ©erttp!). W niebie na serafy patrzy i cheruby. Przyb. Milt. 17. SERAFICKI, a, ie, ferapljifdj, anielski, englifd). SERAF1NEK, nka , m., imię, eilte 3îatlte. Idźże Seralinku , macierzyn kochanku. Rys. Ad. 18.

SERÀFAN, a , m., z Persk. ser a paj ; odzież kobieca od głowy do stóp okrywająca. Pers. ser głowa, a paj noga. Czart. Mskr., eine grauenfleibung »ont Stopfe brê auf bte Süße (;erat>.

SERAJ, ju, m., SARAJ (Klok. Turk. 33), pałac Sułtana, w którym ustawnie mieszka, po Turecku szaraj, to jest dwór nazwany. Star. Dw. 2; floss, cepajb, (capaîî, ca-paeivb szopa) ; bflê ©eratl. SERAJOWY, a , e, od seraju, ©eïûitë *. Nie jestem Turczyn, nie przychodzę do kochanki z obyczajem serajowym , ale z chęcią zasłużenia się. Teat. 11. b, 46.

SERB, ŚYRB , SORAB, a, ni. ; Boh. Srb; Sorab. 1. Szerb, Szorb ; 1) eilt ©orbe, ein Seitbe. [Z <Łużyc lub północnej Serbii pochodzący, ein ßaitftßer 2J ; (Elym. [pa - sierb = pa - synek 2|, cf. sierp). Syrbia , kraj niegdyś od Sło-wianów Syrbów posiadany, zawierał w sobie częśó Lu-zacyi, Szląska , Czech i Miśnią teraźniejszą. Nar. Hst. 3, 287. Serbów zowią 'Windisz. Rièl. Św. Hi b. — [2) Serb, mieszkaniec Serbii, eilt ©enuer 2]. Croat. Szërblyanin Rascianus ; Bosn. Srribglin , Serbgli, Srribgli ; Slav. Sêr-bljin. Wiele rzeczy szkodliwych dzieje się w państwach naszych za przechowaniem Wołochów i Serbów nieosia-dłych i luźnych ; przeto zakazujemy przechowywać ich , pod winą, która jest w prawie o przechowaniu cyganów. Vol. Leg. 3, 468. — 3*) Serby, instrument muzyczny, eilt lltltftfaltfdjcê 3nfintmeilt. Dosyć szlachcie nh starych , chłop nie dba o herby, Byle mu w karczmie dudy albo grały serby. Pot. Pocz. 413. Widziałem, kiedy w wieńcu przechodził ulice, Przed nim Menalka w Włoskie przygrawał skrzypice, Za nim niesiono serbv. Zimor. Siei. 174.' SERBIA, SERWIA, ii, £; Lat. Servia, [©enmem2], królestwo Serbskie ; prowinćya Turecka. Dykc. Geogr. 3, 41; Croat. Szërbszka zemlya Rascia, Servia-, Bosn. Serbska zemglja, Srribska zemglja ; Slav. Serbska. SERBSKI, a, ie, Sorabski, ©erlufd), üKeitbifd) ; Boh. srbskÿ ; Sorab.

1. szerski. Serbska ziemia, Serbia, Sorabia. Cn. Th. 988 ; Boh. Srbsko. — [ Serbski , Serbii się tyczący, ©eryien betrcffcnb. 2]. Królestwo Serbskie. Dykę. Geogr. 3,

41. ‘Serbskie gęśle « serby, eilt ntltfifaltfdlfS 3îîftrunteiît. Juzem był pogardziwszy Kutnarskie piszczele, Począł przy Serbskich gęślach śpiewać, jako wiele Kantymir z hordyńcarni znajomej drużyny Nagle z Pokucia.zagnał w Tatarskie dziedziny. Zimor. Siei 179. * (wyższy gatunek poezyi od sielanek, wiersze heroiczne, epiczne).

SERBAĆ, ob. Sorbać.

SERCE, a, n. ; (Boh. et Slov. srdce; Carn. serze; \ind.

ferze ; Croat. szèreze; Slav. sêrdce ; Bosn. sarçe, serçe, srriçe { Rag. sarze , sardaeze; (sarze, il mezzo); Sorab.

1.    wutroba (cf. wątroba, cf. wnętrze), hutroba; Sorab.

2.    hutschoba, wuischoba, wutroba; Ross. cep4ue, (cf.no-slrum śrzod) ; Germ. bflS ; Svec. et Dan. hierta ; Angl. heart; Goth. hairto; Anglos. heord; 9î ie b erf. §art; Graec. -AaQdfa, xéaç, xrjç ; Lat. cor); 1) ciała naszego najgłówniejsza część, do poruszania krwi służąca. Zool. 9. Wejch. 116. Kirch. Anat. 29; przez swoje na przemiany nadymania i stulania , krew' z żył wszystkich części do swoich komorek przyjmuje, i znowu ją przez żyły rozrzuca. Kluk. Z.w.\, 39.— $. Serce moraln. > uczucie, umysł, sentyment, dusza; $crj, ©efityl, ©enuitl), ©eele. Serce jest jako wójt wszystkiego ciała , które inne członki wszystkie snadnie uspokoić może. Rej. Zw. 141. Z płaczem mię całowali, aż mi było miło na sercu. Teat. 19,

63.    (uczułem ukontentowanie). Serce się kraje, patrząc na płacz srogi. Groch. W. 339. Szlochała , aż się serce krajało. Teat. 38, 227. (Leci cfri^or,muuc \dyssenteria 2], ‘sercobolenie , litość ; cep/toóOjiLHHH litościwy). Serce żałością ściśnione. Staś. Num. 2, 96. Sciśnione miałem boleścią serce, patrząc na domy mizerne. Kras. Pod. 2, 16; Eccl. Tfl*KOcep4CiByio doleo, moereo\ Graec. ßagv-xccçôtoç ètfu. Sercuby się padać od wielkiej żałości. Kodak. Cat. B 3. Serca ich z gniewu się padają, rumpun-tur. A. Kilian. 356. Puka się z żalu serce, że ich nie widzimy. Łącz. Zw. 5. Trzeba mieć serce nieuno-szone , żeby taką kobietę zdradzić. Teat. 4, 13. Serce niewdzięczne. Teat. 50, 101. Złe serce , Eccl. aaocepAie ; złego serca będący, Ross. ajtocep/tbiH, c^occp4Ctbchhum ; złego serca jestem, Eccl. 340cep4CTByio. U boga zawżdy jest płatniejsze serce wierne, pokorne, uniżone, miłosierne, niżli wszystkie ofiary świata tego. Bej. Post. Iii 2 ; upokorzone serce, ib.^ N n n 5; skruszone, ib. 1 i i

5. Dobre serce; Ross. 6jarocep4ie, (óaaroyipoóie miłosierdzie, cf. wątroba). We Pana serce wspaniałe. Tent. 8, 118. Kto wielkiego i dobrego jest serca, nie szuka pożytku z dobrodziejstwa, ale w samym się. dobrze czynieniu kocha. Gorn. Sen. 9. Dobrej rzeczy, ale nie dobrym ąercem prosił. Sk. Dz. 816. (w niedobrej intencyi). Napominał papież króla , do uspokojenia się z Węgrzynem; a to tym sercem czynił, że radzić o Ma-tyaszu pragnął. Krom. 702. tym umysłem, tlt ber 9U>fidjt. Poczciwa Marysia, niech jej bóg płaci za dobre serce. Teat. 54. c., A 2. (za życzliwość, guteê iperj, gute @Cs ftniutng). Serce do kogo brać, abo mieć * przychylność, skłonność; <pcrj ju jcmanbeit, Neigung, Buneigung fnffen rber Itaben. Wielkie serce do wiary cbrześciańskićj brał. Sk. Dz. 177. Ofiaruje mu wielkie dobra z swoją córką ; ale on, że nie ma do nićj serca, nie chce ją uczynić nieszczęśliwą. Mon. 64, 259. Waleryan miał serce-do Cecylii. Groch. W. 274. Mąż począł serce tracić do żony. Mon. 68, 512. (przywiązanie). Do kogo serce raz stracimy, ten cokolwiek czyni, wszystko źle czyni. Mon.

64,    292. Książęta Śląskie serca do Bolesława nie mieli, ii im to był ojca wygnał. Biel. 98. Księża nawet złego serca byli na ś. Chryzostoma. Sk. Dz. 557. (nieżyczliw

mu

mu

serca.

Zabi. Zab. \ 0.

Bce-

swoje nieprzyjaćioły.

serce na

CU z

svon-

byli, fte tttarnt il?m nicfit gewogen). Żołnierze brali do Gordyana złe serce. Sk. Dz. 122. (niechęć). Gdybym był królem, lub jaśnie wielmożnym, Chciałbym mieć serca sług albo poddanych Kras. Mysz. 95. (być kochanym od nich). Powiedz, z jakim jest sercem twoja panna dla mego pana? Tent. 27. c, 20. ( co czuje dla niego?). Dla ciebie jedynie żyje, Dla ciebie rne serce bije. Teat. 55. e, 16. (tobiem całkiem oddana). Ludzie serce za światem i staremi zwyczajmi obracają. Żarn. Post. 91 b. Izraelczykowie już na puszczy będąc, do Egiptu zasię sercem obróceni    byli. Gil.    Post.    232 b.

Dał im bóg    króla wedle serca    ich. Rej.    Post.    U u 3.

(według życzenia). — §. Serce, tajnia uczueiów, myśli, sentymentów"; £er$, geheime ©efüfjle, ©mpftnbuitgeu, ©c* ftmtungen. Pełno słów gładkich wdzięcznych w gębie, a zdrada w sercu. Birk. Kant. C b. Oby była do serca człowieczego szyba ! Pot. Arg. 343. Z serca pełnego do ust wypływa. Simon. Siei. 99. Gaw. Siei. 566. Co na sercu, to i    na języku. Cn. Ad.    94; Slov.    ćo w    ustócb,

to w srdci.    Pókiś w oczach,    pótyś w    sercu.    Brud.

• Ost. A. 10. fommft nur nu3 bcit 3Iugen, fommft itttr <ut«S betu ©tun. Nic mam żadnej niechęci przeciw bliźniemu na sercu swym. Karuk. Kat. 434. Otwórz nam serce cale. Teat. 49. b, 70. Wielką łaskę u króla miał, i sercem pańskim władał. Falib. Pp 3. — Brać w serce, do serca* nic puścić mimo się, nieobojętnie się zastanawiać; jn Iperjeit nehmen, }u $erj«t faffett, bc^erjtgcit; ■Vind. vferzhili, k’ ferzu vseti ; Eccl. Bncpcimi, Biiyrpb ceófi npHHHTb, hm B,i05KHTb bï iiepcn CBOii, (ob. Piersi). (LGc/. oycfi’?4bHT,, BCTaHUHBt, npH.it/KGH'b kt» 4t.iy pilny, gorliwy). Czemuż tego sobie nie wziął w serce swe, co jest przyszłego, ale tylko, co jest 'niniejszego? 3 Leop. 4 Ezdr. 7, 16. (w rozum. 1 Leop.). Jednak to wzięła w serce , i poczęła wierzyć temu , bo.... Wy*. Aloj. 41. Mędrcy kładli cudowne zaćmienie słońca przy męce pańskiej do swego serca. Sk. Dz. 37. Królowi do serca nie padła ta mowa. Dmoch. U. 1, 4. nie była do smaku. — Z serca, od serca etc., serdecznie, szczerze , uprzejmie; tnm $ errett, aufrichtig. Ponieważ z serca idzie miłość i zakochanie, otoź rzecz każdą ukochaną i umiłowaną, do kochającej i.miłującej przyłączamy, i ztąd owo mówią, z serca się w nim kocha. Sak. Probl. 117. (Garn. Serzhćk, Lubizhk * Kupido). Od serca jestem jej przyjacielem. Teat. 11. b, 15. Płaczą nie z serca i pewnie zmyślają P. Kchan. 0:1. 1, 20. Z sercarn na to pozwoliła. Teat. 48. b, 8. Przyjął mię z wszelką ludzkością, i pewny byłem, iż z serca pochodziła. Kras. Pod. 2, 11. Bądź zdrów kochany przyjacielu, ale od serca, prawdziwie od serca. Teat. 50. c, 28. Znowu teraz jestem Wc Pana przyjaciel od

Gałą nadzieję położyłem w kompanii kilku poufałych od serca przyjaciół. Kras. Dos. 104. Sercem serdecznie ukochana Anusia. Teat. 9. b, 48. Całym sercem, bardzo dobrze. Teat. 26. d, 59; Vind. zie-loferznu , od zielega ferza, globokoferznu ; Ross.

4yuiH0. (Eccl. npeycep4Hbii1 bardzo rad). Z całego serca Wc Pana proszę. Teat. 17. b, 38. Ucieszyłem się

z całego serca z tak chwalebnej odmiany. Mon. 64, 714. — §. Serce, wnętrze, dusza, n. p. Pospólstwo biedne, by za skórą, albo pod sercem wziąó, z wielkim skwier-kiem swym, składać a dawać musi. Kosz. Lor. 127. — §. Serce, animusz, odwaga, męstwo, Slav. sardecnoöst, (ob. Serdeczność); (Ross. cep4Ue gniew, cep4HTb, cep-5Ky , ocep4HTb, ocepuaTb rozgniewać , cf. sierdzisty) ; ber SJîutfj, bnö $erg, fcte £apfcrfcit. Serce brać, mężnieć, §erj foffen; Roll, zsrdnatim , zmużiti se ; Ross. pa3Óo-4piiibca , pa36o4paibCH. Serce brać, nie tracić trzeba , Komu przyjazne są nieba. Jag. Wyli. D 3 b. Święty z mąk do męczeństwa jeszcze większe serce brał. Sk. Dz. 153. Wziął wielkie ib. 381. Gzy nie lwie serce było w Chodkiewiczu? Birk. Chodk. 15. et 16. Wszystkie niebezpieczeństwa pod nogi sobie włoży, sercem nad serce człowiecze. Gorn. L)w. 551. Kto ma mieć kiedy serce, ma go zaraz z młodu. Morszt. 130. Kto w serce ubogi , Głowę ma na skrupuły, na ucieczkę    nogi.    Morszt.    552.    Coż

to, serce ustaje, groźby z    siebie    składa,    Już gniew

ustał! Baräz. Trag. 451. Serce stracił poganiec, i ustą-ił z wojska. Groch. W. 538 ; Slov. srdce pod lawicu pustif. Leehowe plemię, czyś już zaginęło, Czyć się Iwie serce w tchórza obróciło ? Rak. Pob. R 5. Leżąc na ziemi, na sercu nie upadł. Pilch. Sen. list. 1 , 88. Upadło im zatym serce, tak    że tył    podali.    Warg.    Cez,

225. Takżeś to małego serca? Rost. Fid.    81 ;    Boh.

ebaulostiwy; Subst. cbaulostiwost. Wojenna trąba serca nie wzbudzi małego. Jag. Wyb. E b. W którym synu kiedy Spartanka zajęcze serce widziała , nie znała się k niemu. Gorn. Dw. 263. Tak mało serca ma, iż zając go zastraszy. Past. Fid. 195. Gdzie serce, tam i szczęście; aiideces fortuna juvat. Cn. Ad. 259. Posiłki Saraceńskie królowi Perskiemu wielkie serce czyniły. Sk. Oz. 393. Sam mu serce czynił, i bać się nieprzyjaciela nie kazał. Sk. Dz. 1151. Kulig. Her. 39. Serca dodawać. Cn. Th. 989. (tuszyć, Vind. naferzhiti, po-lerzbiti, yjunazhiti, terze storiti, gorpoferzbiti, obfer-zhiti). Serce komu psować. Gwagn. 146. — §. Blande: Serce , moje serce » kochasiu , rybko ; meitt .'perj, utctit $erjd)ert, meut ©djajj. Lecz moje serce , trzeba.... Past. Fid. 85. Azaż nie często słuchamy onycb pozłocistych słów; mój złoty, moje serce, mój serdeczny! Klon. Wor. ded. — 2) Transi, ad alias res : Serce , e. gr. u dzwona ; Carn. kembél ; Vind. kembel, knebel, knöbl , ska butiza, bet, tukazb, toukazh, (ob. Tłuk); Bosn. kle-pesallo ( cf. klepadło ) , jezicjaę., (cf. języczek); Boss. H3bUib, ber Klöppel tu ber ©locie. Poszedł "do dzwona, i z samego serca, które we dzwon uderza, po troszce uskrobał metalu. ' Haur. Sk. 454. Moździerzowy tłuk, serce, pilus. Mącz. bte üJîÔrferfeule. Dziura w gardle matni, w sieci w matnią wpuszona i rozpięta, zowie się serce. Cresc. 644. Serce w więcierzu lub skrzydlaku jest to sieć ściągniona we śrzodku onegoż, przez którą gdy ryba przejdzie, dla wężyzny wrócić się nie może. Skrb. Serce w flecie, w piszczałce, ber Stern tn ber glöte. Tr. Serce w roślinie ; Boh. maćiśte, folia intima,

bte §>erjt>lćittei. — 3) Rotan. Serca skrycie, Momordica, gatunek balsamowego jabłka ; Salfautnpfef. Kluk. Rośl. 2, 253. Kluk. Dykc. 2, 127; nasienie w jagodach zamknio-ne, kształt ma serca ludzkiego. Syr. 1575. "SERCO-CHWYTY, a, e, za serce chwyeący, ^erjercjretfenb. Snem sercochwytym zemdlony leżałem. Hor. 2, 40. Nar. "SER-COEOJNY, a, e, — i.e adverb., serce uspakajający, licrjbe* rulhgeitb. Serećkojne balsamy. Zab. 5, 288. “SERCO-ŁOMNY, a, e, — ie adverb., nad czym się serce łamie, kraje; pada, puka, fyer^redjettb. Troski sercołomne. Ryb. Gejl. C 5 b. Nar. Dz. 2, 20. “SERCOLUBNY, a, e, — ie adverb., serdecznie ulubiony, Ijcrjltdfgeliebt. Tyś w ser-colubnym tkwiała mi pożarze. Hor. 2, 281. Kniaź. “SER-COPRZEJMY, a, e, — ie adverb., serce ujmujący, przemakający, fierjbttrdlbrmgeitb. Sercoprzejmy Amor. Zab. 10, 591. Zabi. “SERCORUCHY, a , e , serce poruszający, Ijerjrüljrenb, fjerjbetregenb. W każdej krainie, Sereoru-chej Wenery cześć i chluba słynie. Zab. 15, 26. Kniaź. Zawsze szepcąc mi do ucha, Radziła grać zalotv Wenus sercorucha. Żab. 9, 555. Zabi. “SERCOTYCZNY, a, e, w serce trafiający, Ijer^reffcnb, fyersberiibrenb, berjöernnmbonb. Eupidowe strzały sercotyczne. Zimor. Siei. 195. et 274. Kupid potrząsa kołczanem już na łuk napięty, Szykuje między palce sercotyczne pręty. Zab. 1,181.Arar. “SER-COWEDNY, a, e, — ie adverb, serce troszczący, wędzący,- bet'ätvelfenb. Wolę Meceno, prostym siedzieć do-ma, Niż bym szkarłaty nosił sercowędne. Hor. 2, 118.

nad ser-

m. ;

SERDECZNY,

Nar. “SERCOWEADNY, a, c, — ie adverb. cem panujący, bcrjbeflCtTfdlCltb. Amorka też spytajcie, na co łuk napięty Z sercowładnemi nosi w swym kołczanie pręty? Zimor. Siei. 272. Cóżem ei winien, bożku serco-władny, Żeś mi *swą bronią zadał raz szkaradny? Mon. 75, 6. Pieśni sereowładne. Simon. Siel. 05. ‘SERCO-WIEDCA, y, m. ; Eccl. cf>L4!|eßi;4bi|L ; Ross. TanHOBi-4eu,b; świadomy serca, (o bogu), ber ^erjcttśfltubtger. Sąd takowy pan bóg, jak sercowiedca, samemu sobie zostawił. Smotr. Apol. 27. SERCOWY, a, e, do serca należący,    ^crjettë « ; (Rosn. sarcjan; Rag. sarcjan,

sarcjani). Worek sercowy, który serce całkiem osłania, pe~ ricardium. Wejeh. Anat. 121. Ty tylko bożku sercowego bractwa, Siniejesz sie w duchu z Boreja dziwactwa. Zab. 46, 522, SERDAK, a, w., SERDACZEE, czka, m., dem,, (cf. Eccl. copotna, cpsYiuja » koszula) ; kaftan, spodnie odzienie; Croat. zobńn, zobunecz; Dosn. imrosccicch, zubunicch ; (Ross. cepiymi surdut) ; [sukmana , siermięga; ettt Sauerrocf 2], b«3 53rufttud), ber 23rufilaj$. Przemysł od chłopskiego serdaka promowany do Czeskiej purpury. Chmiel. 1, 553, (cf. siermięga). Coż czynisz chłopie opiły, Już ci brzuch na poły zgniły, Szpetnieś serdak pobraraował, Znać żeś gardła nie żałował. Rej. Zvj. 234. Miał na sobie serdaczak z płótna czarnego wszystek podrapany, sukienkę krótką i wytartą z sukna podłego. Wys. Ign. 29. — §. Transi. Mars żelaznym serdakiem odziany. J. Kchan. Dz. 158. (kirysem, zbroją). Żadnemu się w serdaku żelaznym jeździć nie podoba. Star. Ref. 19. SERDECZKO, a, n.\ Ross. cep4eyK0 ; Boh. srdeeko ; dem. Nom. serce; serduszko, baê $crjs

djctt. śmiej się dzieciąteczko z serdeczka całego. Groch. -W. 559. Żonko, serdeczko twoje miej w dobrym baczeniu. Papr. Przy. B 4 b. Jedna drugiej piękniejsza , aż sie dziwno zdało. Co było miło pojrzeć, aż serdeczko drgało. Rej. Wiz. 25. SERDECZNIE, a,

Boh. srdecnjk ; Ross. cep4emiHKT> ; I) ziele, cardia-ca; Öerjgefpamt, ritt Sîraut, serdeczny korzeń, jeleni korzeń czarny, jelenie oko, ptaszę gniazdo, polna marchew', świniak; ziele to dolegliwościom serdecznym, osobliwym jest lekarstwem. Syr. 155. et 135; gęsia stopa. Kluk. Rośl. 2, 255. — Serdecznik, kamień drogi, encardia. Plin ; mający kształt serca, bel' ^erjftem, cm ©Delftem. On. Tli. 989.— 2) ‘Serdecznik; Ross. cep-4eiiHiiKT,; sworzeń, ber $orfiećf>t«geI, Spammagel. Niełatwo na Rusi żelazny serdecznik najdzie , O drzewianych przyprawach kolaska jak najdalej zajdzie. Gwagn. 450. SERDECZNOŚĆ, ści, i., uprzejmość serca; Croat. ser-zbnôst; Vind. ferzhnost, ferzopertnost, perferzhhost, re-fnizhlivost; Rag. sarejànstvo : Ross. npocrocep4eme, npo-CTOcepAimiiocTb , yipońa, (cf. wątroba; Ross. ycep4ie, ycep4CTB0 , yccp^HOCTL gorliwość), bte .^erjlttfjfcU. Między nami były wielkie serdeczności. Tent: 10, 54. Zbyt poufale za rękę mię chwyta, a z wielką serdecznością pyta.... Hor. Sat. 119. Pochlebnerni serdecznościami łudzą. Mon. 71, 701. — §. Serdeczność, serce, męstwo, sierdzitość , Boh. srdnatost; Vind. ferzhnost, fmie-unost, podsloplivost, ferzhlivost , junahost, ( ferzhnust efficada) ; Croat. szërchènoszt animositas ; Dal. szarcze-noszt, ; Slav. serdeosnöst; (Rosn. sarcjanost, jakost fir-milas, robur); Ross. carfciocTb, xpaöpocTL, Die ^crjfiaf* tigfctt, ber SDïlitl). Serdecznością nasi, liczbą nieprzyjaciele przechodzą ; audar.ia. Krom. . 642. a, e, SERDECZNIE adverb.\ Roh. srdećny; Sorab. 2. hutszobnć, (cf. wątrobriy) ; Garn. serzhnè , perserzhne; Vind. ferzhan, ferzni, ferzhen ; Rosji, sercjan, srricjan , od sarça ; Slav. serdesan , serdesano; Ross. cep4emiLiH; od serca, sercowy'; §cr^», ^erjeilśO. Duchy ożywiające, czyli serdeczne. Syr. 502. Dte Sebeitêgctftcv. Dwie komórki serdeczne. Ir. Serdeczna żyła Boh. srdećnice. Dołek serdeczny Ross. 4yini;a. Śerdeczna boleść Slav. sérdesena Lol lest Serdeczne pukanie; Slav. serdeseno ku cà uje , ^pei^flopfcn. Serdeczny korzeń, ob. Serdecznik. Czwarty palec u ręki, serdeczny. Perz. Cyr. 21. Pot. Arg. 484. pierścieniowy, wierny ; Ecd. 6jni30cpe4HM, nepc-THecMH , ber ^crjftngcr. Hor. Sat. 246. Glista tasiemkowa lub serdeczna. Perz. Lek. 187. bei Skitbnmrnt, ($cr$nnmn). — §. Serdeczny, uprzejmy, z serca ; lferjltd), »Ott §crjeit; Vind. ferzoperten, perferzlren, refnizhiiu ; Croat. szerchćni ; Ross. npocTOcep4eMHbiH, 3a4ymcBfibiH, ycep4HbiH, yrcep4H0; Eccl. npiiCHlie. Dziękujęć serdecznie. Teat. 48 , 59. Płacz serdeczny. Zbił. Lam. A c. rzewny, bitterltcfyeś 2Betnen. Naprzód się na serdeczny płacz wszystka udała. Oliv. Ow. 552. Kto obu was serdeczny żal może wysłowić? Groch. W. 545. Inni z wdelkiego smutku lub płaczu w serdeczny śmiech wpadają. żab. 12, 289. Dudz. ein fjerjltcbeś ©elfter. Serdecznie im to przypadło do smaku. Teat. 52. d, 7. (rze-

wnie). Mamy o tym myślić serdecznie, kiedy co spra-    Jundz. 303. et 444. SERDYT, ot. Sierdzisty, Sierdzić sie.

wujemy. Papr. Koi. 2 b. — Serdeczny » serdecznie ko- (Derivata osierdzie ; cf. deriv. sub. śrzod. chany, perjUc^ft^clieDt. Mojej serdecznej zonie bardzo do SEREK, rka, m. ; Boh., seyrek, syrćek ; 'Carn. sirz, sir-smaku to będzie.    Tcat. 52. d,    7. Ali serdeczna Filido,    zhèk ; Eccl. cupeu'B ; dem.    Nom. sér, eilt Reiner Jłdfe, ein

rzucam ciebie! Zab. 14, 151.    Bądź łagodny,    bądź mi    $â3d)Cît. — Transi. Serki    kwiatowe kalafioru zdrowe są;

grzeczny, W ten    czas Błażejku serdeczny Nad    wszystko    ale pręty nadymają. Kluk.    Dykę. 1, 81. pączki kwiatowe,

kochać cię będę.    Tcat. 52. d,    45. Choiseul,    brat ser-    ’SEREMSKI a, e, [z Syrmii,    mtS Sonnten, n. p. 2], Ani w

deczny Xcia Kaunica. Pam. 85, i, 766. Pan pułkownik    mym lochu Seremskie wina stawają. J. Kchan. Oz. 236.

Bachusiewicz, człowiek serdeczny i poufały. Mon. 64,    Seremskiego wina ku piciu było dosyć. Ezop. 52.

77.

Ab mój serdeczny, luby, nieoszacowany ! Teat. 33. SERENATA, y, z., z Łac. włosk., ponocna muzyka; {Hag. d, 22. Azaź nie często słychamy onych pozłocistych    nócchnodojka). Dawać serenate Hag. nocchnopjetti.

szczyzna.

słów: mój złoty, moje serce, mój serdeczny? Klon. *SEREPCZYZNA, [właściwie Sierebszczyzna 4], ob. 'Sierp-Wor. ded. — g. Serdeczny, żwawy, ochoczy, pełen serca, sierdzisty, Boh. srdnaty, stateeny, ( cf. stateczny); ‘SERGETY czyli surgoty, strój kobiecy. Haur. Sk. 519? Slov. srdnaty, zmużily ; Sorab. \. hutrobwaté, zmoszno- 'SERGIEL, [gla, w. ; z niern. @cl)erge 2], usnacht, stróż do-feżiwć; Vind. ferzhan, ferzhen, poferzhen , ferzhliu, ju-    mowy, parobek podły, który leda co robi, posługuje a

naken; Dal. szaresen ; Slav. sêrdcsan; Bosn. srricjan,    pilnuje domu. Cn. Th. 1077. ber IpauéfiiedR.

sarcjan , jaki, (lerjljflft, tnut&tg, frtfd;. W te czasy najmę- SERIO adverb., zŁac.\ do prawdy, bez żartu, żart na stro-żniej i najserdeczniej bili się wszyscy. Warg. Cez. 116.    nę, w sarnćj rzeczy; im Óśrnfte, ernftljaft; Boh. ważne, cf.

Bili się nasi serdecznie i mężnie. Jabi. Buk. 0 2 b.    poważnie, oprawdu, opraw'dowè, Subst. oprawdowost,

Przymuszeni do rozprawy z bliża , serdecznie poszli do    Derm. Cśrnftfjafttgfeit, adj. Boh. oprawdowÿ; Germ, emftljaft,

szabel. Warg. Eure. 29; impigre. Nieprzyjaciel z samych    *zdoprawdowość, *zdoprawdowy ; Slov. oprawdowÿ, pfj-

sny, Subst. pfjsnost; Sorab. 1. woprahwdofcżnć żortne, woprahwdżne, woprahwdże, bezżortne ; Vind. refhnizhno, près shale, près fherza, rcfhnizhen, terd refnou , riefnost, refnoba ; Croat. nazbil, zrćsz, serpos-hen, serpust; Bosn. nazbigl , brez scjale, sprave; Hag. na sbigl, nazbigl, zbiglja, sbijglja ; Hoss. neuiyTA. Weg. Marm. 1, 51. leat. 28, 37. W rzeczach boskich żartuje, serio się nie obchodzi; ale wszystko odprawuje w porywczą. Srnotr. Ex. pr.

ne-

porażek coraz serdeczniejszy. Ealiss. FI. 34. Amazonki nie mniej były serdeczne, jak mężczyzna. Petr. Pol. 157.

Tyran boi się duchów serdecznych ib. 2, 117. Leszek Czarny był pan serdeczny, z nieprzyjacioły wojny wielkie miewał. Papr. Hyc. (chrobry). Był potym tak serdecznym w przedsięwzięciu, jak przedtym był słabym.

Birk. Dom. 66. — Similt. Rozumiesz , że nie pojadę, oj pojadę i serdecznie pojadę. Boh. Kom. 4, 230. (na urząd).

Ależ temu filutowi dałem serdecznie. Boh. Kom. 1, 275.

nięa, mjesto od sirra caseale)\ Vind. lirna kamra, (fier-nik*owcarz, /. fiernica * owczarka) ; Hag. sirniza ; {floss. cidpuiiKTi »pączek nadziewany twarogiem); bte Hafefyorbe, ber ftctfeforb. W serniku świeżo robione sery susza. Kluk. Zw. 1 , 228. —

Boh., seyrar; Bosn. sirnicjar, k oj i cini sir, ber ^ćifeinacfyer, Räfebänbler. Postanowieniu miejskiemu podlegają wszys-

sérniki, śledzio-

wniki, i insi, którzy rzeczami śniednemi przekupują. Szczerb. Sax. 582. SERKOSZ , a, m., ptak wielkości kwiczoła, mający kolory sroki łowi drobniejsze ptaki, la-nius excubitor. Kluk. Zw. 2,261. ber große grane Söürger, 5încfelfter, Sergelfter, große îîemitobter. SEROKOSZEK, ser- szka , m., lamus collurio , mniejszy od pierwszego i błękitny. ib. ber rotfyfopfïge Sfirger. “SEROMIOT, który sera nie jada. Petr. Hor. 2 N 2 b. eilt ilßfeoernidp ter. “SEROSKROBEK, bka, w, mysz; Grace. tVQoyXvqiog. Przyb. Batrach. SEROWIEC

owad drobny, na kształt pyłku jakiego , zpajduje się w chlebie, serze, mące. Kluk. Zw. 4, 370. bie JMfemtlbf. — §. Serowiec. Torz. 184, ob. Surowiec. 1. SEROWY, SERNY, a, e, od sera, $ćife*; Boh. seyr< e, — o adverb., na kształt fedrané ; Vind. firni, firou ; Hag. siran ;

Hoss. cwputiM. Zebrawszy z mleka śmietanę, pozostaje część serowa. Krup. 5, 78. Serna polewka Vind. kafhprad.

Serdecznego im figla wyrządzimy. Teat. 5, c, 28. (poczu- SERNIK, a, m.\ Boh. syrnjk, seyrnik (syrnice; Bosn. sir-ją-ć). SERDUSZKO, a, n., 1) blande, serdeczko ; Boh. srdyćko ; Slov. srdećko ; Sorab. 1. hutrobka, ( cf. wątróbka); Vind. ferzhize , farzhize; Croat. szërdascze; Hag. sardascze; Bosn. sardascce, srridascęe, ba3 $erjdjen.

§. Sernik, co sery robi, przedaje,

W serduszku jej jakie upragnienie. Haur. Sk. 259. Odkryj mi twoje serduszko, wynurz swe myśli przede mną.

Teat. 26. d, 7. Wiem jak łechtać ich nicugłaskane serduszko. Teat. 7, 45. Nowość powinnaby twe serduszko cy, którzy miejskie kuchnie dzierżą słodkim do siebie ciągnąć powabem. Teat. 52. d, 22. —

2) Aduland : Serduszko, SERDEŃKO, SERDYŃKO * kochane serce, rybko, lperjc|en, Siebten masc. et fern. Ale z tobą serdeńko, co się dzieje teraz? Teat. 34, 96. Czart.

a, m.,

wca, m., acarus sero

Nie zapalaj się bardzo moje serduszko, żebyś ^sobie żo-łądeczka nie zalterowała. Boh. Kom. 1, 401. Żebyś denko wiedziała, kto to jest.... Teat. 15. c, 43. 0 moje serdeńko ! Teat. 50. b, 117. Moje serduszko, mój serduszko, (do mężczyzny). Moje serduszko, moja serduszko , ( do kobiety). Tr. — 5 ) Transi. W środku kwiatu liii owego są jakoby szczecinki żółte , serduszkami nasi zowią. Syr. 751 bie ©taubfäben ttt ber 8tlte. —

é Sorab. 1.

4) Transi, fig. Serduszko, wątróbka, chrap, wark, gniew. Cn. Th. 1228. (Sntrüfhmg, Slerger, 31crgerntß.

. szirni;

SERDUSZKOWATY, a,

małego serca, role eilt £cr$d)en gefîaltet. Liście serdu-szkowate u fiołków; cordatum folium. Bot. Nar. 55.

Serowy kołacz. Tr. serny kołacz, eût Stäfefudjen. Serna niedziela; Eccl. Cbipnaa    cuponycTHaa, cupoa-

CTHaa , od postu nazwana, który przez ten tydzień zachowuje cerkiew', bte SMfenjodje, eine genńfje §a[tenn>od)e.

Potrzeba aby zakonnicy pościli śrzodę i piątek ‘syrnćj niedzieli. Pim. Kam. 316. (Eccl. CHponoi'crb suszenie, wstrzymywanie nawet i od mleczna). — 2. SEROWY, ob. Surowy.

[‘SERPANKA , i, z., 2], Serpanki, ów, plur. [letnik, ber Mittel, theristrum ; psrówn. rusk. serpanok , ob. Sierpan-ka 2], Serpanki należą do stroju białogłowskiego. Sax.

Tyt. 6. Odejmie Pan córkom Syońskim igiełki i zwierciadła i serpanki i czepce. W. Post. W. 2, 62. Na on dzień SERWET, u, m., Servesta, miasto, 3?rbft, w księstwie An-

haltskim. Dykc. Geogr. 3, 211. SERWETSKI, ą, ie, od tego miasta, .Berbfter, tum    Serwetskie piwo, 3er»

beftcr $ier. Em. 63.

serum, to

sûrutva > mlachjeniza ; Ross. ctipoBOTKa, npocroKBauia , npocTOKBaiuKa ; Eccl. cbipoBauca. cuBopomt, Slâferüaffer, SBolfeu. Kapałka, serwatka. Ern. 848. Po zebranej z mleka śmietanie zostaje się twaróg, część zgęstniała, i serwatka wodna. Kluk. Zw. 1 , 227. Krup. 5 , 79. — §. Anat. Krew' ma także w sobie serwatkę , jest, cieczę żółtawego koloru. Zool. 7. Krup. o, 95. Kirch.

14. ber bitfere gelbe    ber ftd) t>om Slute abfonbert.

Pokarm zamienia się w likwor , podobny do mleka, ten w krew', krew' w ‘syrowalke, 'syrowatka w wodę, woda w kości i ciało. Boh. Dtjab. i 41. ib. 2, 35. SERWATKOWY, a, c* od serwatki, z serwatki , tum SWolfctt.

talierski perlizh ; Croat. sztolni rubecz, ztolni rubecz (cf. rąbek), obriszachicz, (cf. obrus); Rag. rucincich, rucinîk; Slav. otàrcsich. (cf. obetrzeć), salveta, Bosn. otark, ubrus (cf. obrus), rucincich od larpeze, (cf. ręcznik) ; Ross. cai-4>eTKa ; chusta stołowa, bie ©eroieffe, ścierka stołowa. Cn. Th. 989. Niósł kosz serwetą obwiązany. Kras. Pod. 2, 134. Wychodzi zapięły serwetą. Teat. 53. d, 82. Alić już kredencerze stoły nakryli, już serwety łomią. Pot. Arg. 719. Już było po wieczerzy, już serwety zbierał kredencerz. Pot. Arg, 9. Tuzin serwet Kotońskich , Holenderskich , adamaszkowych. Vol. heg. 4, 358. Gost. Gor. 111. SERWETNY, SER WETÓW Y, a, e, od serwet, ©erretten * ; Ross. caa^CTonKLiił. — (SERWIA, cb. Serbia). — SERWIS, naczynie srebrne, porcelanowe lub inne, które ńa śrzodku stołu stawiają. Wiel. Kuch. 428, ob. służba stołowa, ütafelfentfiL — $. Serwis kwaterunkwy, obowiązek dawania najpierwszych potrzeb kwaterunkowym, lub płacenia od nich; bcr©ert'të, Oltn* tierferütë. SERWISOWY, a, e, n. p. Serwisowa komisya, ob. kwaterniczą komisya. SERWIT^JRKA , i, z., zakonnica dozor nad stołowemi potrzebami mająca , ber ïifd)» jeitgncmra(irertnn tn grauenfloftent. Tr. SERWITORYAT, u, m., SERWiTORAT, przywilej dawany od króla nieszla-chcie , mocą którego miani byli za zostających w służbie królewskiej, a przed samym królem odpowiadać, powinni byli. Vol. Leg. 5, 460. Swad. 5, 93. Skrzet. Pr. Pol. 2, 52. ein fDtttgltdjeâ Sienftprutflegium, rooburdj ein Unabe* lieber f>Joê oom Könige abhängig nutrbe. Serwitoraty albo monopolia są prawdziwą zarazą handlu. Mon. 74, 175.

247

SEROWY - SERWATKA.

SERWATKOWY - SERŻANT.

odejmie pan ozdobę trzewiczków, i zaponki, i czapki, i rąbeczki, i pończoski, i ‘kręczone łańcuszki, 4 jabłuszka 'woniające, i kołstki, i 'pierzcionki, i perły na czele 'wiszające , i bryzę, i płaszczyki, i ‘przeszcieradła , i SERWETA, y, z., z Franc. (Etym. Lał. servire); Garn. shât, igiełki, i zwierzciadełka i serpanki. 1 Leop. Jes. 3, 18- (cf. szata); Yind mifna haderza, milni fazonetel, fliat,

22. [ i tkanki i letniki. 1 Leop. i czechły i letniki. Żarn.

Post. 3, 622,— 2]. wężyki do zapinania z Łac. serpens.

SERPENTYN, u, m., kamień pospolicie zielonawy. Kluk.

Kop. 2, 89. ber Serpentin, Serpcntinftein ; Ross. 3MieBiiKB,

(cf. żmija). SERPENTYNA, y, z , 1) działo wyrzucające 24 funtów żelaza. Archel. 13. śmigownica, bte $elD> falangę. — 2) Serpentyna , krzywa szabla , ein frttmnter Säbel. Kordy, pałasze, kręte serpentyny. Kchow. Wied.

6. Już podobno do swojej serpentyny rwie się, ja bez ceremonii fugas. Teat. 43. c, 124. Wyb.

SERWASER, ‘SEDWASER, 'SZEDWASER, u, m.\ Boh. śedwaser, lućewka; Yind. lozhitna voda, oistrugrisna voda, lug sa odlozhenje ; Croat. ostrogrizna voda; Ross. itpinKaa Bcvttta ; aqua fortis, ba$ ©cfyeibettutffer, płynność ostra , rozpuszczająca kruszce, robi się z koperwasu i i saletry. Kluk. Kop. 2, 536. et 544. Krup. 5, 93; Szed-waser, 'rozrewna wódka. Sienn. 605. Stychwaser. Tr.

2278. Szlychwaser. ib. Żydzi monetę psują, moczeniem w sedwaszerze. Pcłr. Pol. 75. Fusy z szedwase-ru. Sienn. 517. SERWASEROWY, a, e, n. p. Serwa-serowa woda, Krup. 5, 89.

SERWATCZANY, a, e; Bog. surutni, vodeni ; Croat. szi-rotkàszt; Boss. cbiBopoTomiuS ; od serwatki, Sftolfen*.

Mleczna obo śerwatczana barwa. Spicz. 204. Białość serwatczana. Cziach. Prz. e 2. i Serwatczane naczynia, rasa serosa. Kirch. Anat. 17. Żyły pulsowe serwatczane, humor żółtawy zamykają, ib. Krup. 3, 97. et 2, 195.

SERWATCZANOSĆ, ści, z., podobieństwo do serwatki;

Boh. syrowatećnost; Rag. surùstvo, vödnost, SJîolficfp

feit, ntolftßcd 2-ßefett. SERWATCZEĆ neulr. niedok., w SERYARZ, a, m„ z Łac. rejestr, poczet, spis dekretowy, serwatkę sie obracać; Croat. cisziritisze; Eccl. cupiTHCfl, Urt()Ctsprotofoll. Na końcu każdej kadencyi seryarz dekre-glt Sftolfen n>crben. Mleko w cieple gęstnie, na zimnie    tów ma być spisany. Vol. Leg. 7, 325, ( cf. dekretarz,

serwatczeje, serescit. Mqcz. SERWATKA, *SYROWA-    sentencyonarz). Podkanclerzy czytał seryarz sędziów sej-

TKA, i, z.; Boh. syrowatka, żinćice, (ob. Żynczy- ^ mowych. Dyar. Gród. 523. ca; Bosn. sgetića ) ; Sorab. 1. szyrowatka, feruwa- SERYNET, głos pewny w organach. Magier. UJskr., eine tka , kapalcza ; Sorab. 2. szrowadka, kapaliza ; Cam. gemiffe (Stimme trt ber Orgel.

syrotka , siràhka ; Yind. frotka, frotika, firotka, frotki, SERYWSK1 n. p. sok, w aptekach, Seraphim, z ziela za-fmetki (cf. śmietana), skuta, marlrano mleku; Croat. morskiego, sagapenum. Sienn. 227. et 556. et ib. Rej. szirolka, smètek (cf. śmietana), sztópki; Rag. sńrutka, SERŻANT, a, m., z Franc., przedniejszy podoficer; Croat.

sérg, (cf. szereg); Dal. barabanst, (cf. baraban); Slav. straxmeshtar, f cf. strażnik) ; Ross. cepæaHï, ber ©ergcrtilt.

SERZEC, ob. Sér, ein 5îâfe. SÉRZYC cz. niedole., zsćrzyć, usćrzyć dok., w ser obrócić, ju $«fc lltfldjeit ; Boh. syriti, posyriti, coagulare, posyraly; Sorab. 1. zeszćdru; Cum. sireti, sirem ; Vind. mlieku vfiruvati ; Croat. szirirn, n sz i ryjem ; Rag. siriti, ussiriti ; Bosn. siriti, usiriti ; Eccl. ycbipato, crycTmo bko cupi; ( Ross. et Eccl oifCiJftHTii zwilżyć, cbiptrb - zwilgnąć). SERZYSKO , a, n. ; Boh. syriśte; \ind. firifhe , îirifhzhe, rafol, i’ zliem fe mlieku tfiri inu stilni; Sorab. 1. fedriżeżo, fedreno; Croat. szerische, podlev; Rag. sirisete; Bosn. sirisete, kojim se sirri ; Eccl. cbipiime , crycTHßiuecca MJiewo , TBapony bnö Sab, Sîâfdflb. Podpuszczadło , podpuszczkę, mleko zsiadłe w młodego zwierzęcia żołądku , serzyskiem zo-wią, coagulum. Sienn. Wyki., Mą^z. Syr. 070. Podpu-stka abo serzysko. Ilaur. Ek. 178. Serzysko zajęcze.

Sienn. 286. Haur. Sk. 299. ^afenlab. „

SESAM, ob. Łogawa cudzoziemska. Syr. 1014. SESEM, ob.

Zezem. *

SĘSTWO, oh. Sędztwo. SESYA, ob. Posiedzenie, Zasiadanie.

SET, Benit, plur. numeri Sto, qu. v. SETKOWAĆ cz. nie- SETYNA, ob. Aty dok , na sto rozkładać; Croat. sztotimim , ju IjlUtbert etn* v t&etleit. Setkować, setnego karać, eentesimare milites. Cn Th. 990. immer beu ^unberifieit ftrafeit. Setkowanie, cen tesimatio. ib. SETNI A, 'SOTNIA, i, z.,

Vind. stumi, sturedni ; Croat. ztotni, sztolni; Dal. szto-ti ; Bosn. stoti ; Rag. stóti; Slav. jedan od stotine ; Ross. eOTbiîî ; [sanscr. sat 2] ; ( Pers. sad * sto) ; w rzędzie po dziewięćdziesiąt dziewiątym następujący, ber ipimbertftr Pierwszy, i drugi, i setny. Gorn. Sen. 267. — §. Setny Boh. stonasobnÿ; Ross. cotchhuh , CTopumudH, CTopu neio; sto w sobie mający, fmnbert entfmltenb, (umbcrifdl* łig. Polifem z jednćm , Argus z setnćm okiem. N. Dam. 22, 107. Setne lata sobie zamierzamy. Psalmod. 50. Jedno ziarno przyniosło trzydziestny, a drugie sześćdzie-siętny, a drugie setny owoc. 1 Leop. Marc. 4, 8. ib. Math. 13, 8. (stokrotny. 1 Leop.). — Transi. Bardzo liczny, bardzo wiele; febr idei, ftarf, jafjlretdj. Wielka a prawie bezmierna a jakoby setna liczba. Otw. Ow. 257. Te setne pytania bardzo mi się uprzykrzyły. Teat. 11, 124, Radźcie setnie błogosławionemi za te dobrodziejstwa. Bals. Miedz. 1, 40. Kocha cię twój braciszek, bo cię setnie złupił. Nar. Dz. 3, 128. (porządnie, na urząd). Miła mu jest czarność tej nocy, radby setnie ciemności jej przymnożyć. Teat. 2 , 3. Bars. Z nim gadać nie może, choćby setnie rada. Hor. 2, 101. Nar. mocno pragnie.

na.

SEWERUS, imię własne; Boh. Śebjr, cf. siewierz.

_ SEXALTERA wielka, Sexaltera mała, w muzyce takty, które się tak wyrażają : ⁶/₄ , %. Magier. Mskr. fecfyötdertd &«ft, [ed;3acl;rel £aft.

liczba ze stu

złożona ; Eccl. cothb , cto(»hi|s , ein Rimbert, eine 341

tum (mnbert ©tucf. Romulus cały lud swój wojennym SEXTERN, ob. Sekstern. trybem na setnie i pułki podzielił. Faliss. praef. Bot.

S F.

Zac. 151. Ukraina po trzy kroć tysięcy ludu wyprawiała na wojnę, a teraz i na zupełną sotnią zdobyć się nie

może. Psalmod. 41. Porachuj czas, uznasz, ż.e po sió- ‘SFAŁK, u , m., n. p. Mąkę przesiać dobrze z otrąb i z dmćj lat setni ona jedynowładna pani słabieć poczęła. sfałków, jak piekarze zwykli czynić. Syr. 437. wyrzutek, Psalmod. 77. SETN1CIWO, a, n.. centurialus. Cn. Tli. brak, co odpada, (cf. defalka, cf. szuszfalki), 9lbfafl[el. 990; przełożeństwo nad stem , bte #flUptm«nnfd)«ft ftber SFAŁDOWAĆ, ob. Fałdować. SFAŁSZOWAĆ, oh. Fałszo-100 fDłamt. Na wyższe miejsce z dziesiątnika, to jest, na wać. SFATYGOWAĆ, ob. Fatygować, setnictwo nastąpił. *Sk. Dz 141. SETNIK, ‘SOTNIK, a, m.\ SFERA, y, i, SFERKA, i, z., dem., w geografii, uło-Boh. setnjk, /. setnice ; Slov. setnjk ; Hang. szśzados ; Sorab. zenie cyrkułów, wystawujące obroty planet. Kras. Zb. 2, 1. stoternik; Carn. stûglar; (Vind. stuinik, poglavar, gla-    495. Wyrw. Geogr. 39. eilte ©pljare. Co są te niebios

var« kapitan) ; Rag.- stolnik ; Croat. sztótnik centurio ; Bosn.    przestronne sfery lub sferki zwinione? Dar. Lot. 25. —

sottinik, vojevoda svarh sto junaka; Ross. cothhkt, , co-    Fig. Trważ jeszcze ta uroda, te żywych sfery oczu?

Transi, fig. Każda

248

SERZEC - SETNY.

SETYNA - SHAFTOWAC.

Tenno« roiOBa, (cotckoh dozorca nad stem chłopów lub Ustrz. Troi. 45. kręgi , okręgi. — chałup) ; Eccl. CTOHayaJbHiiKt ; I) przełożony nad stem    rzecz ma sie zostać w swojej sferze. Mon. 64, 128. w

ludu, ber #mibcrtmamt. Setnik abo rotmistrz, był to ka-    swoich granicach, ©rmtje. SFERYCZNY, a. e, SFERY-

pitan jazdy Rzymskiej ze sta ludzi złożonej. Papr. W.    CZNIE adverb., fpfmrifclt ; Ross. K.ryóoBaTbiii ; Eccl. ny-

1,^ 479 centurio. Sotnik i koszowy siczy Kozackiej. Zib. JOOKpyrJMÄ, na MairB ii.m iciyóii noxoacitt Kpyr.iocTiio. 16, 123. Nar. (Ross. cOTiiimeö kapitański). — §'. Je- *SFOL, u, w., [czesk. swoal » wrzód 2j ; piega, ber ©Dtlt'

. ^en lekarz od bogatych nie brał, jedno po stu czerwo- merfproffe. Brodawek i sfolów zganianie. Sienn. 511. et nych złotych; i dla tegoż go insi medycy Krakowscy    515.

nazwali setnikiem. Biel. 450. — 2) Setnik żołnierzów, SFOLGOWAĆ , SFOLŹEĆ, oh. Folgować, Folżeć. SFORA, centuria. Cn. Th. 990. (ut dziesiątek), Imnbcrt ©tüff, oh. Swora. SFORCOWAĆ, ob. Forcować. SFORKA, setnia. SETNORĘKI dziewięsił. Simon. Siei. 56. centum    SFORNY, SFOROWAĆ, SFORZEŃ, ob. Sworka, Sworny,

geminus Bnareus ; « SETNORĘCZNY Tyfon, centimanus.    Sworować, Swmrzeń. SFORSTOWAĆ, ob. Forstować.

Zebr. Ow. 64. SETNY, a, e, SETNIE adverb.; Boh. stÿ;    SFRANCUZIEĆ , SFRASOWAĆ, SFRYZOWAĆ, SFU-

Slov. sty, stl; Hung. szazadik ; Sorab. 1. stotÿ, stoteré;    KNĄć, ob. Francuzieć, Frasować, Fryzować, Fuknąć.

Sorab. 2. hunderti ; Carn. stujne, rajmno, samu stu; SHAFTOWAC, ob. Haftować.

S I - S I A Ć.

SIADAĆ - SIADŁY.

249

Boh. sÿti, 1. fćhyu,

A3 A3 Oi

S I.

SI SI, ob. Sio.

‘SJABR, a, m., [Eccl. cccpï» plebejus; Ross. ceópu zdrowe dzieci kursk., rneóepŁ sąsiad r i a z. 2] ; druh, towarzysz, brat, kolega, spólnik; ber ©efdltrte, ©efeQ(d)after, Sntber, iDtitgenoffe. Rusini Połowc-ów dla częstych przy-mierzów i sąsiedztwa, w języku swoim zwali kumami czyli kmotrami, siabrami, pobratymcami. Nar. Hsi. 3,

85. Ghoeiajby też i kilka albo kdkanaście uczestników albo siabrów w jednej rzeczy było.... Stat. Lit. 121. Jak bracią niedzielną abo uczestników, tó jest, siabrów pozywać, ib. 190.

SIAĆ, siał, sieje cz. niedok., Sii sati, syl, sal, sel, segi; Slov. fehmenu , (sayu); Sorab. 2. szasch przesiać, (cf. sito); Carn. sejûti, sejal, sejem, sojom, (Garn. Seja Dea se-mentis, Segesta); Vind. fjóti, fejem, fjal ; Croat. szćjati, szejalszem ; Dal. sziyati ; Hang. szitalni, szëtâlok » przesiewać przez sito; Rag. siati; Rosn. siati, usiali; Slav. siati, (sjati lucere); Ross. ct.TTb, cfeio (2. przesiewać, CHTHbifi pytlowy); Eccl. ctio; (chtomï» elito przesiewam; Grace. arjPoo , aetco , atvtiv ; Lat. obs. sao . seo , unde sevi, praeter. Verbi serere ; Svec. sa, satla ; Angl, sow ; Anglos, sawan ; Germ, [den; ziarna po roli dla wznijścia przyszłego zboża pewnym porządkiem rozrzucać; siewbę odprawować. — Propr. et ßg. Na grochowisku siewają ozimią pszenicę, dobrze jednak sprawiwszy pole. Haur. Eli. 52. Ktokolwiek skąpo sieje, niech się obfitego nie spodziewa żniwa. Zab. 13, 79; Croat. Ivak bus szejal, tak bus sel; Slov. ćo si nasegaś, to żaf budeś; kdo ne sege, ten ne wege. Darmo pracujesz, jak ten, który sieje w piasku. Past. Fid. 86. Próżrfa rzecz, siać na rzć-*e. Min. Ryt. 3, 553. Sieję na zasianej roli, posiewam drugi raz. Cn. Th. 995; resemino. Ten jegomość ani sieje, ani orze, a wszystko mu się rodzi. Roli. Kom. 1, 9. Jam siał, a drugi żnie. Cn. Ad. 284/ Gdzie nie siał, jednako ze mną zbiera. Groch. IV. 563. Sieje wiatr, wiatrem żyć będzie. Dar. Lot. 12. Głupich nie sieją, sami się rodzą. Tent. 12, 15. Mon. 70, 200. Cn. Ad. 669. — Transi, ßg. Sieją miedzy niemi zazdrość, jednemu przy drugim większą łaskę pokazując. Corn. Dw. 310. wysiewają siemię zazdrości, fie [treuen beu ©anten ber ©i* ferflldjt auS. Matka twoja wszystko złe w dom nasz siać poczęła. Sk. Żyw. 1, 523. Niechaj gdzie indziej zwady takie sieje. P. Kchan. Jer. 422. Gęste wojny i spory sieją. Pilch. Sali. 61. Sieje wino łagodne rozmowy. Miask. Ryt. 2, 127. (mnoży, przysparza, leje). Ludzie się biją, fatwm śmierci sieje. Tward. Wt. 158. Sieje żołnierz nieprzyjacielski niebezpieczeństwa, groźby i gwałty. Ust. Konst. 2, 158. szerzy, verbreiten, auSbreite». Tak te dzieje starożytność w bajkach sieje. Jak. Raj. 113. Co się tam dzieje, Tu uprzedzające sława wieści siejo. Tward. WI. 93. Na sianej gęstym trupem ziemi. Przyb. Luz. 83. (posianćj, pokrytej). Już czarnemi skrzydłami gęste noc siała ciemności. P. Kchan. Jer. 175j*(wysypała). Wchodzi słuszny rodak z pacholiki dwoma, wąsy kręci, to

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

gwiżdże, to sieje rękoma. Mon. 70, 168. macha, siecze; mit bcn 9lrmen festen, um fiel; tyenitn fähigen. — Cum lustr. Szafuj dostatkami, siej marnie pieniądzami. Suszyć. Pieśń. 5, N 3 b. sypać pieniędzmi, mit ©efb ttm ftd) mer* fen, ba§ ©elb megmerfen. Śmieszna, gdy chłop łacinę sieje. Min. Ryt. A, 217. meint er mit Satein urn fic^ mirft. Biesami sieje, gniewa się i sierdzi. Zab. 16, 218. — Recipr. Jak się za grzmotem deszcz rzęsisty sieje. Pot. Arg. 37.

Pochodź, dosiad, dosiewad, nasiad, nasiewad, nasienie, osiac, osiewek, odstać, odsiewać, posiać, posiewać, pod-siad, podsiewad, przesiać, przesiewać, przysiad, przy-siew, rozsiać, rozsiewacz ; siemię ; siew, siewacz, siewba, siejba , siewny, siec, siatka; sito, sitko, sitarz, sit, sitowie ; siano, sianozęd, sienny, siennik ; — §. jesień ; Boh. oścu, osenj ; — §. wiosna; Boh. wesna ; [Sanstf. ta-sanla , cf. wesoły 2]; wsiać, tusiewac, wysiać, wysiewać, wysiew, zasiać, zasiewać, zasiew, zasiewca.

SIADAĆ, ob. Siedzieć et Sieść. SIADACZ, a, m., sessor ; Germ. ber ©t$er; Sorab. i. fedar; Rag. sjèdalaz; (Ross. cIijokte. pasażer na statkach, sankach; ciM’k.ibiiHK’B, przesiadujący noc, (cf. biesiadnik); f. ciub-imma ; cm-AiłJJCipB 1) kupiecki pisarz; 2) obs. oblężony. SIADALIBY, a, e; Sorab. 1. fedaté, fedacżnć ; Ec.cl. otAaJibiibiM ; na którym siadają, sessilis. CnTli. 990. junt ©ifjett. Grzbiet siadalny, tergum sessile. Zebr. Ow. 506. SIADANIU, zowią się deski dla każdego z flisów, na których siedzą, kiedy pojazdami robią. Magier. Mskr. SIADŁO,

n. ; Rob. sedadlo , sydlo, (cf. zydel); 1) siedlisko, ber ©i£, SBopnftjj, 2öo(mort, Sîu^eort. Bóg stwarzając świat, od ziemi wody odłączywszy, Zamierzonemi ujął je brzegami, Zkąd już każda rzecz własną postać brała,

I w należytym siadle zostawała. Odym. Św. 2 , Q 3 b. (w swoim miejscu). Pan na wysokości niebioskie wstąpił ; tamże nas za sobą wabi, abyśmy tym siadłem mizernego świata wzgardziwszy, o rzeczach duchownych myślili. Żarn. Post. 5, 527 b. Nie mając pewnego siadła , tam i owdzie tułali się. Pilch. Sali. 12. Samopas wałęsali się ; gdzie je noc zagnała , tam swe siadła mieli. Pilch. Sali. 151. Przodkowie nasi siadło swoje między ludzkiami narody założyli. Modrz. Raz. 410. Wandali straciwszy dawne siadło swoje w Afryce, i królestwo sławne .... Klon. Wor. 7. W Rzymie siadło panowania wszystkiemu światli być miało. Faliss. FI. 14. Nie pójdzie żadne z nas na swoje siadło, Zoden swojego nie ogląda dachu. Zab. 15, 275. Wprzód trzeba, aby siadła i mieszkania miały Tam pszczoły, gdzieby ani wiatry do-chadzały. Otw. Wiry. 454. (pasiekę, ule). Długo buja-wszy orzeł spoczywa na siadle. Pot. Pocz 13. (na gnie-ździe). Z ciernistego wyleciawszy siadła, Bystrym pędem sęp głodny pośpiesza do padła. Zab. 6, 160. Min. Żarn. Post. 3, 527. Gdy wieczór przychodził, płacy na siadło lecieli. Ezop. Ul. (na grzędę). — 2) Siadło, siadł, siadła, ob. Sieść. SIADŁOŚĆ , ści, z., krępość , zawiązałoś ciała ; ttntcrfefct&eit, eine unterfefcte ftigitr. Posągi dawne mają przy wydatnych muszkułach , siadłość i cieli— stość. Mon. 69, 652. SIADŁY, a, e, krępy, karłowaty,

32

250

S I A D O W A Ć - SIANOŻĘĆ.

SIANOŻĘĆ - SIARKA.

czas sianoźęci, kiedy wyniosłe zielsko, wraz z poziomą trawą padnie od ręki koszącego. Psalm. 37. — §. Bujna sianożęć po łąkach się ściele, Zab. 16, 183. Kniaź, siano skoszone, £>eu. 2. SIANOŻĘĆ, ia, w., foeniseca. Mon. 75, 591; kosiarz, ber #eunmf>er; Vind. kofez, fiezbnik, fenofek ; Rag. sienokosaz ; Ross. cbHOKOceifL. SIANO-ZĘTNY, a, e, $ettfd)Iag, ben $eufd)Iag bełreffenb; Ross.

CtHOKOCHHH.

zawiązały; mńerfe|t, Pütt ©eftalt. Cn. Th. 9Ö0. Zsiadły, krępy. Xiądz. 32. W Azyi konie są siadłe , niewiele jedzą, a jednak bardzo są pracowite. Boter. 198. Praefra-ctus, ciężki, twardy, surowy, który się nie da nakłonić, siadły. Mącz. SIADOWAG, SIADUJE ob. Siedzieć et Sieść.

SJADZ ob. Sięgnąć. SIĄDŹ, SIADZENIE, ob. Sieść.

SIAG, ięgu, m., sążeń; Boh. sâh ; Morav. sâba; Sorab. 2. fcżeżan ; Carn. sêshe'm; Groat. szesày, szeseny, klafter;

Rag. scèxagn ; Ross. caæeHL; (cf. Hebr. ptn chozsen , SIANY, ob. Siać.

szary); bte Stejłnitlc^, bte Seefł, bte crfte 93ïild) ttad) betu halben, collustrum. Mącz. Cn. Syn. 198; Slov. kulastra; Sorab. i. fera, huste rnloko po pohrodże; Carn. mle-sva, smlesva ; Ross. mojo3Hbo. — §. De feminis: Nie zła rzecz jest tego dnia, gdy się dziecię urodzi, nie dawać mu matczynego mleka pożywać, bo przy tym czasie niewiastom siara albo plugawość niejaka gęsta z piersi odchodzi. Sienn. 466. Spicz. 185. — §. Siara, mleko krowy ocielić się mającej, im jest bielsza, tym bliższe ocielenie. Kluk. Zw. 1, 205. bte SJłtld) por bem halben. SIARCZAN, u, m., sulphas, sól z kw'asu siarczanego i z zasady solnej złożona. Śniad. Chem. 1, 46. ©cfymefelfaiter^ falj. 'Siarezyk. N. Pam. 6, 319. ‘Siarczyk, sulphuretum, nazwisko dane związkom , między siarką a innemi ciałami zachodzącym. Śniad. Chem. 309. *Siarcznik. Mier. Mskr. SIARCZANY, a, e; Roh. syrnaty, syrny; Ross. ctp-iibiil ; od siarki, ©^imefcl « . Zędra siarczana. Krumf. 587 ; (wątroba siarczana. ib. 204; siarczak. Mier. Mskr.). Kwas siarczany, accidum sulphuricum, kwas składający się z siarki i kwasorodu. Śniad. Chem. 229. Deszcz siarczany. Ryb. Ps. 18. Pan spuścił deszcz na Sodomę siarczany i ognisty z nieba. 1 Leop. Genes. 19, 24. (siarkę i ogień. 3 Leop.). Te słowa siarczanemi snopkami pachną. Baz. Ust. 62. (stosem). Piekło siarezanè. Przyb. Mili. 104. SIARCZYĆ

sinus, brachium), bic SUûfter, ber gaben. Siąg ma łokci SIARA, y, z., nieczyste mleko krowy po ocieleniu, (Etym.

3. Solsk. Geom. 3, 137. Drzewo ścinają, na klocki tną, z nich siągi układają. Os. Rud. 582. Siąg, stos drzewa długi i wysoki na 3 łokcie, szeroki na 5 ćwierci łokcia. Os. Zel. 83. SIĄGNAG, ob. Sięgnąć.

SIAK! in phrasi. Ni tak, ni siak. Ni taki, ni siaki, ob. Sak.

SIĄKNAĆ, ob. Sieknąć.

SIANIE, ob. Siać, ob. Siewba. — SIANO, a, n. ; Boh. et Slov. seno ; Sorab. 1. feno, szyno, fsenno ; Sorab. 2. szèno, szene ; Garn, senu; Vind. fenu; Croat. szćno;

Dal. szeno ; llung. szćna ; Bosn. sjeno; Rag. sjcno ; Slav. sieno; Ross. cbno; cf. hal. fieno ; Lat. foenum; Graec. eia ; Germ. ba3 §eit. Skoszone trawy ususzą się na siano. kluk. Roił. 3, 295. Do gumna na siano spać. Dwór.

J. Daj siana wołowi, a cukru papudze. Mon. 70, 256.

Ej siano, siano, mogliby je księża jeść. Rys. Ad. 13.

(specyalne). Fura siana mu w głowę zajechała; dumne marzenia. Wolsk. Jakby siano wlókł przez niego, poszło przezeń mrowie. Pot. Arg. 728. et 779. Próżno siano młóci. Pet. Arg. 386. Nieprzyjaciela potarli nasi jak suche siano. Biel. kr. 83". Biel. Sw. 181. By pies nasienie, sam go nie je, a krowie go nie da. Rys. Ad. 3.

cz. dok., SIARKOWAĆ , siarką przyprawiać , powlekać ; Boh., syrkowati ; Vind. fhveplati, pofhveplati, fhveplanje, fhveplaria; Croat. sveplim ; Ross. cbpiiTL, fd)iuefeht, mit @d;tt)efel anma^ett, itber5te(ieit. Winiarze wina ipsymując, hałunując, białkując, siarkując, plastru-jąc, psują. Syr. 1219. Siarkowany, inductus sulfurae. Cn. U. 991, Ross. atyne.iLHf)iH. SIARCZYSTOŚĆ, śei, i., sulfuratio. Cn. lh., bte ©cfmtefehntg, fc^tpcfeltgeâ Söefcit. SIARCZYSTY, a, e, — o adverb.\ Boh. syrny; Slov. svratÿ ; Vind. fhveplan , (hveplast, pofhveplan , fe Iheve-plan fmiefhan; Croat. svèplen ; Eccl. JKyneMCTŁiił; Ross. ckpncTLiu; pal! ©cl)it)efel, [dupefeltg. Kamienie siarczyste wielorakie są, najgłówniejsże kizy. Kluk. Kop. 1, 219. Kąpiel siarczysta; Boh. smrdawka, (cf. smród). Siarczysty, siarkowy korzeń botan., ob. Wieprzyniec. — §. Transi, fig. Siarczysty, gorący, ognisty, zapalczywy, j)t|ig. Wkłada w dyszel Alekto siarczyste woźniki, Których dobrze spasł sw'emi Kocyt pastewniki. Zab. 15, 55. Kniaź. SIARKA, i, z.; Boh. syra ; Slov. syra , sirka , żiwiobeń; Sorab. 1. schwabel ; Vind. fhveplu, fumpor; Croat. svè-plo ; Rai. szumpor ; Rag. sûmpor; Slav. sùmpor ; Bosn. sumpor ; Boss. ctpa (2. żywica, 3. cipa ivb ymaxi gnój uszny ; cf. ciptin szary, cf. Croat. sar żar) ; Eccl. atotf-

. (sam nie używa, a drugiemu nie daje). Nie grab' dudku siana. üwor. C 2. (nie porywaj się na rzecz nie twoje). Nie grab' dudku siana, ulgniesz po kolana, Będziesz-li tak zuchwały, Uwiąźniesż jako mały. Bies. roz.

A 4. Nie wykręcisz się sianem. Rys. Ad. 50. nie wy-figlujesz się, bu    itjtrft    bid) mcl)t    jjeratrêivtcfeln, Deranêbre-

tyett.    Gród. Dis. C    4    b.    Mon. 64,    723. Simon. Siei. 113.

Już    mu nie stało    na    wykręty siana. Pot. Syl. 86. SIANKO,    a , 7i. , dem.,    n.    p.    Jagnięta    można w stajni karmić

otrębami abo drobnym siankiem. Spicz. 135. — §*. Sienne ździebełko, cm ^eufplttter, §etl(/«Imen. Czemu widzisz sianko w oku brata .... Sekl. Math. 7. — §. Wiązanka czyli kupka siana Ross. cbmio. Siedli wszyscy na trawie i na sianku. Rej. Post. 0 4. — Sianko, potraw.

Gn. Th. 991. 5l?ari)I;eu, ipcrbftyeu, ©rummet. 1. SIANO-ZĘG, i, z. ; Croat. szinokosas, livàda ; Vind. fnoshet, traunik, (cf. trawnik); Ross. cbiioæaTL ; łąka do koszenia siana, ber £)Citfcl)Ia(j, bte SBtcfe. Panowie urodzaje i sianoźęci rolnikom wypasywali ; agros et pruta. Krom.

191, Posiadacz sianoźęci Ross. noæeHHLiu. — Siano-żęć, sianoźęcie, ia, n., foenisecium. Mon. 75, 591 ; Carn. snoshet, kosęte; Vind. fenofiezhenje, fenospraulenje, fenofezha, kofitra, fiezhje, kofhni zhafs ; Croat. szino-kóssa ; Bosn. sjenokosejej, kosidba ; Slav. sinokosha, sicnokossje, kosidba, sjenisete ; Ross. cbHOKOCï, noacna ; koszenie siana, ber $ett[d)I«g, ba3 ^CUma^Clt. Przyjdzie

nein», (cf. sopel); ber ©d)tt)efel; tłusta ziemna żywica, mająca w sobie kwas kuperwasowy; pali się błękitnym płomieniem. Kluk. Kop. 1, 217. Jak. Art. 1, 64. et 315; ciało żółte elektryczne, wolnćm ciepłem topniejące, które się łatwo od ognia zapala. Śriiad. Chem. 75. Siarka żywa, surowa, lebenbtger ©cfytttefel. Sienn. Wyki. Siarki białogorejące. Otw. Oiv. 598. (Eccl. nenao, cipa ropio-naa, HHor^a ćmom, cf. piekło). — Siarka do krzesania ognia, siarczysta nitka, papierek, heblowina, siarczyste zapały, podpały. Cn. Th. 991 * SIARNIK.

Garn. shveplenka-, shvepleniza ; Vind. fhveplenka , fvi— zhiza od fhvepla; Croat. sveplénka ; Slav. sumporacsa ;

Hoss. ctpeiiBKa, cßtnuibHa, cl>panaa crmqKa, ber ©dpne* felfaben, baś ©cljtt)efel()i)lsd;en. Kruml 387. Siarniki, nici w siarce maczane. Magier. Mskr. — §. Transi, alias. :

Siarka, gorączka, popędliwy;    , §nj$fopf. Prędki

jestem jak siarka. Teat. 8. b, 83. I ja tak byłem w le-ciech Wc Pana, jak siarka. Teat. 24, 89. Czart. SIARKOWAĆ, ob. Siarczyć. SIARKOWY, a, e; {Boh. syrnÿ;

Rag. sûmporni) ; od siarki, ©djtnefel * . Kolor siarkowy Slav. sńmporita boja. Siarkowe naczynie, do topienia siarki Ross. cipnuua. Siarkowy rzemieślnik , górnik abo zlewacz. Cn. Tli. 991, Bosn. sumporar, koji cini stigne od sumpora; Rag. sumporâr; Croat. sveplenar. Siarkowa huta « S1ARKOWNIA, i, z., cliyż abo warstat, gdzie siarkę sprawują, warzą, sulphuraria. Macz.\ \ind. lhve-plenil'he, fhvepleniza; Croat. sveplénicza ; Bosn. sumpo-riscte, mjesto od sumpora, btc ©cfitnefelfiutte. — Siar- SICINA, ob. Sit. kowy korzeń , ob. Wieprzyniec.

SIĄŚĆ , ob. Sieść.

pokrywająca kiszki, omentum ; Ross. cajibiiHK'B, bfl3 5?ej$ tnt Serbe, bte 9?ej$aut. Perz. Cyr> 1, 47. et AS. Krup. 2,

15. — g. Siatka czyli czep, drugi żołądek zwierząt przeżuwających. Cn. Th. 178. Kluk. Zw. i, 41. ZooL

Boh. syrka;

m., co

27. ber pet)tc 5Dłagett ber nneberfćttteitbett $ljterc, ba3 ©ant, bte .'panbe, btc S0îu|e. SIATKOKRUSZ, u , m., geftricfter $obalb; niby jaką siatką abo gałązkami poznaczony kruszec kobaltowy. Kluk. Kop. 2, 248. SIATKOWATY, a, e, — o adverb., na kształt siatki, nejjfbrnttg, gencjjt. Siatkowate, siatczyste budowanie, reticulata structura. Cn. Th. 991. SIATKOWAĆ, -ał, - uje cz. niedok., siatki robić, lub na kształt siatki dzierzgać, krajać, (cf. szatkować); 9?e£e ntadjen. Tr., nc|äfmltd) nnrfen, fcfynetbeit; (Carn. sćtkam « pończochy dzierzgam). SIATKOWY, a, e, od siatki; Rag. mrexast; Bosn. mrisgjast, 9?ei} ». Kawał ten może być oplatany albo kratkowym węzłem albo też siatkowym. Jak. Art. 2, 93. (w siatkę , jak siatka). —• Anat. Błonka siatkowa wnętrzności obejmująca, omentum, dzieli się na wielką i małą siatkę. Krup. 2, 15. Żyła żołądkosiatkowa. Krup. 3, 86. SIATNIK, a, siatki lub sieci robi; Croat. mrésar ; Rag.wrexâr; Bosn. mrisgjâr ; Ross. cliTonnnKTi, /. cŁtomhiiim , ber 9?ejunad)er, 5?ej$ftrtcfer. Cn. Th. 991.— Siatnicy u Rzymian, zapaśnicy, mieli sieć na łowienie* przeciwnika, retiarii. Nar. Tac. 2, 241, ob. Sidlnik. bte 9îej;fed)ter bei) beu Römern. SIATNY, a, e, w siatce będący, od siatki, 9?et$⁵ ; n. p. Siatne abo w sieciach oka. Cn. Th. 991.

SICZ , ob. Siecz.

‘SIDALEN, ob. *Sieda!en.

et fig., nerftrtcfcu, fangen ttt einer ©c^linge. Ile mamy bogactw, tyle mamy- sideł, w których się sidlimy, i na których, jako ptacy na lepie lgniemy. Żarn. Post. 2, 509. Chcesz mię pochlebnemi sidlić słówkami. Past. Lid. 112. SIDLNIK, a, m., który usidla, ber ttt ber ©cbliitge fangt. Sidlniki u Rzymian przeciwnika powrozem zadzierzgnąwszy, o ziemię rzucali. Pilch. Sali. 57, ob. Siatnik. SIDŁO, a, n., SIDEŁKO dem. ; (Boh. osydlo, Ijćka, le-ćka; Slov. osydło , skłonka , piętka; Sorab. i. kuszćdwo ; Carn. pêkla; Vind. fhilu , fhiuo , saders (cf. zadzierg), klank, kvank^ progla , progou , nastava , vjemniza, klapa , mresha : Croat. prńglo, szprusnicza, zanchicha, znn-ka (cf. zankiel), zadèrska; Slav. zànka ; Bosn. zanciça, tonot, pleniça ; Eccl. cii jo , ociiit, mbhjo, yAaBita (cf. dawić), npyno ; Ross. cnioifL, y^aBa , y/taBKa , Aaniuo, nerM, neTejna, neraime (cf. pętlica), HaBtTb, kob^, (cf. knuć); cf. Germ. ©etl, ©tfle ; Stec. sele ; Graec. oii-Xov)\ —■ na ptaki i źwierza połapa, pomek, potrzask; bte (śdfltnge, bte dobite, ber ^allfłrtcf. Podług wielkości ptaszków z mniej lub więcej końskich włosów razem wziętych , nakręcą się sidła. Kluk. Zw. 2 , 382. Na ułowienie rvb w wodzie, ptastwa na powietrzu, zwierza po lasach jkryte- sidła rzucać nam pozwolono. Mon. 64 , 517. Zajączka w sieci myśliwiec dostanie, Jarząbek w sidle na drzewie zostanie. Zbił. Żyw. A 2. Jak kuropatwa bywa przywiedziona do szlaku, albo kózka leśna na

251 '

SIARNIK - SIATKA.

SIATKOKRUSZ - SIDŁO.

SIATCZANY, SIATCZYSTY, a, e; Bag. mrexast ; Ross. cLt- SIDLIĆ cz. niedok., (cf. Germ. feibeht. 31 big.), usidlać, pr. uaiŁiH ; na wzór siatki, dziurkowaty; nejprattg, tnie ettt 9?ej}. Siatczyste budowanie; reticulata structura. Cn. Th.

991. SIATKA, SIATECZKA, i, i., dem. Nom. sieć ; Boh. sytko; Sorab. 1. fćtka ; Sorab. 2. fźetka ; Ross. cfcTKa, ciTOMKa; (cf. Carn. sćtkam »pończochy dzierzgam); btté 9?e£d)Ctt, ein fleitteś 9łe|; (Croat. mresicza, tvćz; Rag. mrexiza; Bosn. mrisgięa). Siatki na ptaki, ryby, etc.,

3>ogelttCj$e 2C. Siatki przepiórczane są małe. na laseczkach osadzone. Kluk. Zw. 2, 349. — Fig; Umyślili taż go siatką, którą on z karków ich zrzucał, przykryć. Birk.

Dom. 150, (cf. sidło). Młodym siatką jest uroda. Bar.

Lol. 18. Szczęście wyskoczyło mu z siatki. Morszt. 69.

(z klatki, jak ptaszek). — Siatka, czepek niewieści, worek siatkowy; eine Sîe^aube, ein 9?e^facf. Siedząc obie— dwie przy stole, jedna siatką, druga haftowaniem się zabawia. Teat. 2, 5. Bars. — Siatka w oknach, żeby much przez otwarte okna nie wpuszczać, ^liegengatter.

Siatka w budowaniu miasto okien albo kratek. Cn. Ih. 991.

Poczynił dwie siatce [dual. 2], które miały okrywać a ozdabiać ono dwoje obtoczenie, które było na wierzchu słupów. 1 Leop. 3 Reg. 7, 41. Siatka pajęcza « pajęczyny,

©ptmtetneben, ©ptunengetnebe. Jako pajęcza siatka, jest ufanie głupiego. Pociej. 80. Źle kiedy prawa podobne są siatce pajęczej. Petr. Pol. 334. (bąk się przebija, a mucha uwiąźnie). — Anatom. Siatka w oku, retina. Kluk.

Zw. 1, 45. bte 9îej$aut. Siatka w pustości brzuchowej,

S 1 E.

L

sidło, tak i serce pysznego. 1 Leop. Syr. 4 4, 32. Temu ptakowi nie kładłem sidła: a widzę, że się wnet ułowi. P. Kchan. Orl. 1, 369. Kręć się, figluj, jako raczysz, Abyś miał w sidełka twoje Wolne wprawić serce moje, Tego nigdy nie obaczysz. Past. Fid. 728. Kto na kogo sidło stawia, sam się w nim ułowi. Radź. Syr. 27, 28. kto drugiemu dołki kopie , sam w nie wpadnie, rt>er ait* bent eine ©rube grabt,.... Sidła stawiać, dołki kopać Ross. nairbTOBaib, npoHCKaTŁ, npoiicKiiBaib. Ludzie ci łatwo w zastawione sidła wpaść mogą. Teo.t. 4 7. b, 17. Adwersarze własnym sidełkiem samych siebie ułowili. Salin. 5, 96. Katylina najwięcej ludzi młodych w sidła swe schwytał. Pilch. Sali. 29. Czartowskie sidełka. Bals. Niedz. 1, 5. — Prov. Sidłu widłu. Dudz. 50. gadu gadu, ni siadło ni padło, ni w pięć ni w dziewięć; wlazł na gruszkę, kopał rzepę; eilt Ctüigeê ' @(bn>aj$Clî, nidjt genauen, itirtft geftoefen; îuafd; mir ben Çelj, uitbmad) mir ihn ntd)t itaf. SIDŁ0WY, a, e, od sidła, @$liitgeit*;

BOSS. CMKOBblif.

SIE Pronom. Sing, ct Plur., — Genit. siebie, Dat. sobie , Kupić- se drzewa. Teat. 16. c, 61. eus. się et siebie, lnstr. sobą; Boh.

vulgär, se, (n.

Mon. 70, 597), se ; Slov. sa, si, sebe ; Sorab. % sze, szebe ; Sorab. 4. szo , szebe; Carn. sê, sêbe; Vind. fe, febe; Croat. szebe, sze ; Eccl. f.A, C€B€; Ross. ce6a; Lat. se, sibi; Grace, t; Germ. fid) ; §• 4) Omnibus personis Latinis et Germanicis redditur ; e. gr. myję się, id) IMfdje lltid); myjesz się, bu mćh'd)fł bid); myje się, er mafd)t fid); myjemy się, mir mafd)eit un$ ; myjecie się, tft mafdjet eudj ; myją się, fic lMfd)CU ftd). — Cum prima persona, c. gr. Czasem mówimy: dziękuję sobie, nic mogę ni na kogo skarżyć, jedno sam na się, i sarn się skarżę; omierzłem sobie. G om. Sen. 342. ba§ banie id) mir felbft, id) fanit über tticutaiibeit flagen, als über mid) ; td) bin mir felbft gum tëfel genmrbeit. Dozwól mi z sobą płakać. Groch. W. 155. mnie samemu, na samotności ; luf ttttd) mit mirai» lein mellten, adeln itt ber (Einfamfeit meinen. Mam, ale nie sobie tylko; wszystko, co mam, wasze jest. Sk. Raz.

531. ttjd)t für ittid) allein. Nie mogłem tobie, ledwo sobie. Rys. Ad. 54. Pierwej sobie, potym tobie. Rys. Ad. 57. Pierwszy punkt szczęścia, mieć drugiego siebie. Zab. 43, 228. drugie ja, feilt jmcite3 3d). — Cum secunda persona, e. gr. We Pan patrz siebie. Teat. 30, 55. fieb bid) felbft red)t ait. Sobą mierz drugich. Cn. Ad. 4073. na swą słabość patrząc., zrozumiej drugim, itfld) bit* mif aitbere. Sobą nie mierz drugich. Cn. Ad. 4075. (nie wszyscy mogą ,_co ty). Nie chciej z siebie o innych brać miarę. Teat. 47, 4 5. urtbeile nid)t nad) bir ooit aitbent. Sobie pierwej dobrze uczyń, potym drugiemu. Cn. Ad. 4075. pierwej Sobkowi, potym Dętkowi ; "tfme bir felbft $uerft ®utc$, banu bellt attbent. Ty nikomu tak nie wierz o sobie, jak sobie. Zab. 8,. 553. traue nicmaitbeit in 9tücffid)t beiuer ntp(ir, aI3 bir felbft. Gdziebyś od siebie uciekł, poniesiesz wszędzie za sobą swoje skłonności. Teat. 27. c, 4 4. — Cum i er lia persona, e. gr. Jak sobie posłał, tak się wyśpi. Teat. 21, 55. Trzeba tu o sobie pomyśleć, to nie przelewki. Teat. 13, 402. (o własnym ratunku).

Kto sobie zły, a komuż dobry? Rys. Ad. 22. Niż suknia , bliższa koszula przy ciele, Miłość bliźniego, od siebie się rodzi. Jabt. Buk. H b. od swojej własnej osoby, bic Siebe beS 9?dd)ften mad)t »on ftd) ben Anfang. Sobie dobry, sobie gali. Cn. Ad. 4073. Co mi po mędrku, co sarn żyje sobie. Zab. 45, 57. O tej dobie, Każdy sobie. Zegl. Ad. 4 89. Rys. Ad. 52. Człowiek się nie dla siebie tylko rodzi, Żyć mu też tylko sobie się nie godzi. Pilch. Sen. list. 36. Pszczółka nie sobie miód zbiera, Wół jarzmem dla drugich kark sobie naciera. Teat. 46. b, 22. Nie sobie ptaszek miłych dziatek rodzi, 1 owca w wełnie nie dla siebie chodzi. Slryjk. 237. Kreza syn sobie był niemy, ojcu na zdrowie począł mówić. Warg. Wal. 4 74 . Cnota sobie nagrodą, cnota sobie zyskiem. Pot. Arg. 307. Cnota się sobie samej sobą płaci. Kchcw. 57. Miał z sobą co czynić, Biel. 402. Nie wie, co z sobą ma czynić, stanął jak wryty. Nag. Cyc. 42. (z swoją figurą, z swoją osóbą). Dzbanem leje w się, aż mu po uszach ciecze. Rej. Zw. 59 b. (przez gardziel)J Któraż była tak potężna siła, Któraby sobą się nie obaliła ? Tward. Mise.

4 4 3. swoim ciężarem, burd) ftd? felbft, »on ftd) felbft, burd) ifre eigne Saft. Ta pani sie nie obejźrzy , chyba wszystka sobą, jak wilk. Gorn. Dw. 54. całą swoją osobą, fie fanit ftd) ntd)t anberö umfefen, alê mit ihrer ganjeit ^erfoit ; fie muf ftd) gattj umbrepen, fie fiat ein fteifeS ©entef; (Vind. vfebstvu, ofoba ; Slav. sobstvo; Carn. usêbstvu, osób obses, zakładnik; Croat. szobsztvo, oszoba « osoba; Rag. bez sobstva, bezsobnb impersonalis). — Sobie pan, pan sobie, swobodny; Carn. samsvoj, (samsvojne substantivus), Vind. fam fvoi, fvolvolen, fvoinik, fvojovolnik ; Eccl. caMOumiHHKT», fcttt eigner §>err. Gospodarz jeden był sobie panem i oraz pastuchem. Jabł. Ez. 84. Sobiepan, hetman łakomstwa i zazdrości. Rej. Wiz. 4 68 b. Sobiepaństwo, swoboda, wolność. Włod. (Boh. osobiti sy sobie przywłaszczyć; Slov. samoswognost, swewolnost krnąbrność; Ross. caMOunncTBOBaTt panem sobie być, czynić coć się podoba). Sobie co czynić , ut leżeć sobie , chodzić sobie, śpiewać » gwoli sobie, für fid), JU feinem Vergnügen, gemütldtd), molgemutlj. On sobie śpiewa , er fingt fid) ciitd. Ja tu sobie będę siedział. Zab. 4 6, 491: Mam się dobrze, żyję sobie wygodnie. Teat.

54. b, 40. Lepszej rozkoszy używa , co sobie w ciepłej izbie siedzi, a grzanki sobie do piwa kraje, niż ten, co po szelmie biega. Rej. Zw. 67. Jem sobie, piję i używam. Teat. 15, 67.— Smiliter : Nuże, idź sobie precz ztąd. Teat. 44. d, 43. idź swoją drogą , gel) beilteê SBegeS. Nie potrzebuję ciebie, pójdź sobie. ib. 41. c, 533, (cf. won!). — Od siebie, »on ftd) ; u furmanów’: od siebie* na prawą rękę, bet) bert gufrleuteu : l)0tt ! red)t§ ; opposit. k sobie, na lewą rękę, fd)ilUtbe ! ltnf$. Od siebie, k sobie wyraz stangreta iforszpana, który mając po prawej ręce konia dyszlowego, kieruje nim ku sobie i od siebie , czyli na prawą i na lewą stronę. Magier. Mskr. Od siebie, Slov. od sebe, na prawau stranu ; Boli. hat; Sora in 2. bot; k sobie; Sorab. 2. k’ szebe, tschwo ; Sorab. 1. hotte tend dextram, relinet sibi, schwude, sinistram. K sobie , Eccl. omyto, omytoio, et ^eBa , Ha JCBt, (mymi ,

SIEBIEBÓJ - SIEB IE B Ó JS T WO. 253

S I Ę.

205.

iiioyiiifa lewica, uioyii lewy). Musi być gdzieś drugi inszy gościniec, k sobie abo od siebie, którym mijają te topiel. Żarn. Post. 3, 750 b. Koń ten k sobie (ku sobie), czy od siebie, wszelako dobrze ciągnie. Teat. 52,

10. Ciągnie starego ziemia k sobie. Kolak. Wiek. C 1, (ku sobie, do siebie). — Po siebie, po sobie, ob. Po, — Exempta de plurali Pronominis się, significatione vi-cissitudinis duarum partium , ftety « etrtaitber. Bądźmy jak dawniej sobie przyjaciele. Zab. 14, 256. Szym. wzajemnie, grcunbe son Ctnartber    Jesteśmy sobie siostry

kochające się. Teat. 15, 3. Ruś sama między sobą nie mogli się z sobą długo zgodzić o ten Halicz. Biel. 116. ble Reußen unter etnanber, fonnten ftety mit ctnanber ntttyi lange oertragen. Ruskie książęta poczęli między sobą walczyć , i jedni drugich wypędzali. Biel. 115. A lak teraz dajmy sobie ręce z tymi ludźmi, i uczyńmy sobie z niemi pokój. 1 Eeop. 1 Mach. 6, 58. Oni są bardzo w dobrej z sobą przyjaźni. Teat. 21. b, 44. Nie zawsze z sobą będziemy ; prędko przyjdzie nam z sobą się rozstać. Teat. 21, 6. ntćf;t immer bet; einanber, Palb oon ritt« an ber. — §. 2) Sie, ut Particula multis Verbis in omni gcnere, numéro et persona est perpétua socia, sic ut sine ilia nunquam proferanlur, e. gr. boję się, ici) fürste mid), dziwuję się , id) tOltnbre mid;. — Observandum, Polonos majorem numerum habere talium reciprocorum , quam Germant, e. gr. Śmieje się, id; lactye; targuję się, id) tyanble, id) binge; pukam się, id) berfte u. f. m. — Się, subau-ditur aliquanio, cum proxime praecessit, e. gr. Gniewasz się? Pt'. Nie gniewam. Cn. Th. 991. Zaimek: się, ile możności nie powinien być często użyty. Gol. Wym. 518. — §. Się, cum Yerbo tertiae personne est periphra-sis impersonaiium, ut spi się, C£> fctylflft fid), dormitur, idzie się, c3 getyt fid;, itur. Çn. Th. 991. Periphrasis haec locum lenet Gallici on, Germanici man, on dort, man fctyldft, on marche, matt getyt. Będzie się o tym myślało. Teat. 56. b, 58. man toirb baran benfen. Panam miał groźnego; wzięło się może więcej jak w szkołach, ale mi tego nie żal. Kras. Pod. 2, 145. (więcej plag wziąłem , więcej mię bito). Nigdy się za bogatego udawać nie trzeba, kiedy się jest ubogim. Teat. 4. b, 96. tnenit man arm tfï. Będzie się mocno żałowało, że się tak wiele czasu marnie strawiło. Mon. 75, 159. Gdyby znało się dobrze siebie samego, wiedziałoby się , co się ma złego a co dobrego, ib. 70, 255. Bawi się częstokroć z ludźmi wyslępnemi , ale w rzeczy samej gardzi się niemi. Zabi. Boz. 114. Nie żyje się z niemi, ani ich się słucha i uważa; nasza banda górę bierze. Teat.

19. c, 11. — §. Się, Yerbo aclivo saepissime vim pas-sivam tribuit, n. p. Słowo to na tym miejscu bierze się cale w innym znaczeniu, c3 nnrb genommem. Nonnun-ąuam. passimm et reciproeum unum idemque valent, n. p. Pragnieniem rzeczy, a wielu zarazem, Umysł się psuje, serce bałamuci. Zab. 12, 79. ba§ ©emütty uerbcrbt ftd) Ober nnrb oerberbt. Pieniądze się wydadzą , nim się postrzeżesz, ba§ ©elb toirb angegeben, ober gtebt ftd; au$, etye aI8 manS merft. Mógł się był ten człowiek wypuścić, by był nie apelował do cesarza..! Leop. Act. 26,

32. (mógł być wypuszczonym, możnaby go było wypuścić).— §.3. Się * dusza, myśl, umysł, przytomność duszy, reflexyi, n. p. Przy sobie być» przytomnym sobie być, przytomność swoje mieć; bet; ftd) feęn, ftd; gegen« mdrttg fet;n, bes; ©egenmari beS ©eifteS fetjtt. Szalałam urażona, nie wiem, com mówiła, Mogłeś wiedzieć, żem w ten czas nie przy sobie była. Morszt. 356. Zdawał się odchodzić od siebie. Zab. 14, 345. zmysły tracić;

Eccl. HeBbAbTiica, oon ©innen fomntett. Niektórzy na ten postrach od siebie i od rozumu odchodzili. Birk. Dom.

20. Powiadamy o gniewliwym, że od siebie odszedł, że sobą nie włada, że uchylił rozum i przytomność. Pilch. Sen. gn. 145. Odeszły od siebie, i srodze niespokojny. Żab. 6, 217. außer ficty. Zasmucony od rozumu odszedł, i ledwo kiedy do siebie przychodził. Sk.

Dz. 570. Z siebie * sam, z swojej głowy, n. p. Tacy tłumacze dzieła te z siebie napisać byli zdolni. N. Pam.

15, 106. (oryginalnie). Jozue nie miał tego sam z siebie , ale od boga. Birk. Zyg, 4. (nie z własnego domysłu). Łokietek dosyć z siebie czynił zawżdy. Biel. 187.

(ile od niego zależało). — Przez się, ob. Przez. — Przy sobie , n. p. Babko dajże mi pokój, nie mam nie przy sobie. Teat. 24, 101. Czart, w kieszeni z sobą, na do-redziu, tety tyabe UtctytŚ bet; mir. — Aliter : Powiem ci, ale proszę, miejże to przy sobie. Biel. Hst. 62. (niech to będzie miedzy nami, nikomu nie powiadaj;. — Na się, n. p. Gdy Annibal miasto obiegł, mieszczanie wielki głód na się mieli. Kosz. Lor. 156. głód im dokuczał, dał im się w znaki, musieli wielki głód wytrzymać, ob.

Na. — Po sobie, (cf. Eccl. nocoócTBO, nocoóie, cno-coócTBOBanie posiłek, pomoc),, ob. Po. — Z sobą, razem , mit ftety Sltglctd) ; (Sorab. 1. fobu , zpowu spoinie , razem). Jeżeli Pan chce co jeść, to proszę z sobą. Teat. 55. b, 50. Wszędzie córkę swoje z sobą bierze. ib. 50. b, 26. To tedy nic nie mam mówić, choćbym ich razem kiedy z sobą nadybał. ib. 10. b, 51, (cf. Eccl. COBOCXO'/K.t3r , BxotKy cl k1>mT) kjar razem z kim wchodzę; coBOCTani, conocTaro stoję z kim razem; co-BOCXBU.iaTii, BM'bcrfe cl KliMï XBa.tHTb razem chwalić).

— §.4. U siebie « w stancyi swojej, tu feinem Sogtś, bet; ftety jlt §aufe. (Bosn. et Slav. sobba « izba , pokój ; Slav. sobni = pokojowy; Eccl. cboh, CBoacii pomieszkanie). Postanowiłem jeść objad u siebie z garkuchni. Zab. 5, Czekam tedy Pana mego u siebie. Teat. 45. b,

58. et 24. c, 15. Tu mój pokój, myśl, jak gdybyś u siebie była. Teat. 48. d, 56. »Sans façon , bez ceremonii, bez subjekcyi , tak jak u siebie, ib. 21 , 8. (jak w domu). Proszę do siebie, tam mi resztę dopowiesz. ib. 26, 62. Wziąwszy pisma moje, poszedłem do siebie, gdziem zastał brata. Mon. 64, 634. do domu, nad) §aufc, tu mein Sagtê. Pocztą zabawiony, do siebie odszedł. Kras. Pod. 2, 229. do swego pokoju , in fein 3tUt« liter. Pójdźcie do siebie dzieci, zmartwionemu tyle Potrzeba mi spokojnej osobności chwile. Zabi. Zab. 95. Nie być u siebie w stancyf ; Y ind. vunbiti, vunpostati, allé fetyrt. “SIEBIEBÓJ, ju, m., samobójstwo, ©clbftntorb. Zgub się siebiebojem. Przyb. Ab. 127. SIEBIEBÓJSTWO, .

Pochodź, przedsięwziąć, przedsięwzięcie; sobek, sobie, posobny; sposób, sposobny, sposobić, przysposobić, przysposabiać, sposobność-, podsobny, przedsobek, zasobny, zasię, zaś; — §. osoba, osobny, osobność, osobliwy; przedsię, przecie, przecież; — §. swój, swojak, swojski, swojsiwo , swojszczeć; oswoić, oswajać; swoboda, swowo-la, oswobodzić, wyswobodzić.

'SIEBIERKI Moskiewskiej, od 1000. ‘SIEBIERSKIEGO sukna od postawu.... lustr, cel. Lit. (Ross. vulg. ctßep-CKift zimny ; Eccl. drnepciu północny).

SIEC, siekł, sicce, siekę cz. niedok., Siekać contin.; Boh. seći, sćcy, sycy, secti, sekl , sekóm, sęku, seknauti, sekati, sekawati ; Slov. sekati, sdcaf, sóeem ; Sorab. 1. lękam, lecżżu ; Sorab. 2. szëz, szćkl, szëku, szekasch ;

Carn. sekati, sękal, sękam , (séklâm * posiekiwam); Vind.

(iezhi , fiekm, fiekia , lieźhem, fekati, fekuvati, fecat , shagat; Croat. szechi, szćchem; Bosn. sjecchi, sicchi, prisjecchi ; Rag. siecchi; Slav. sich i ; Ross. char*, ct- SIEĆ, i, z., (siatka dem); K3TL , ctKy ; cf. Lat. seca; Graec. uixtÇco ; Germ, ba cf eit ;

Angl, hack; Svec. hacka ; Ital. acciare, cf. segare; cf.

Germ, faßen); siekać co siekierą , rąbaczem, rąbać, posiekać; fmcfeit, fjaefenb flauen, jerfiacfeu. Swoją szablą hartowną siekłeś Turskie czoła. Bies. roz. B 1. Siec mieczem * ciąć, Dänen mit bem ©djtnertc. Miecz ostry, na obie strony siekący. Rej. Ap. 11. (obosieczny). Okrutnie się bili i siekli na się. P. Kchan. Orl. 1, 7. W tym pójdą do pałaszów, i nielutościwie Imą siec na się. Simon. Siei.

44. Niemcy siekli się z Polakami. Zbił. Dr. B 4. (rąbali się).' Sieczenie się z kim Eccl. pyKoebneme. —

Siec łąkę* kosić, bfe Sßicfe Ratten, indfjen. Kiedy łąki sieką, tedy nie siecz dzień podle dnia trzech dni; bo kto tak siecze , tedy wszystko rad zgnoi. Haur. Eh. 76.

Niezahamowana Śmierć siecze wszystko kosą zagniewana.

Past. Fid. 23. Zioła na łąkach sieczonych pasterki zbierają ; tonsis in vallibus. Otw. W. 465. Siec owies, kosić na grabki, ben §aber fdjltetben. — Phrast. Człowiek fałszywy, i tak i owak słowa odmienia, i strzyżo i goli, i grabi i siecze , insze mówi stojąc , insze siedząc. We-resz. Reg. 118. — Siekę kamienie * łamię kamienie, łupana , cieszę. Cn. Th. ©lotne bredjen. — Similit. Siec kogo rózgą , biczem * chłostać , smagać , ćwiczyć ; enteilt ©tretdje geben, tyit pettfdjcn, t^nt bte ïîutfie geben, tfjn I)mt* en , ftretdjcn. Z rózgami się rozszykują , żeby go siekli.

Wys. Ign. 44. Wyświecając z miasta zbrodnia kat siekł miotłami. Dwór. G 4. Siekali się nago rózgami. Kodak.

Nielitościwie, jak bydlę jakie go siekli.

Teat. 8, 94. Trzykroć się na każdy dzień siekł żelaznym łańcuchem, aż do krwi wylania. Zggr. Pap.lS.—

§. Aliter : Sieką muchy konia. Gn. Th. 996. kolą

а,    m., Przyb. Milt. 539. SIEBIELUBCA, y, m., egoista, samolub, sobek, samoiściec ; ber ©elbftfücl)1er, tëgotft. Zlał Ludwik władzą swą na ludzi złych i w społeczności ludzkiej żyć niegodnych siebiclubców. Nar. Hst. 7 ,

б.    S1EB1ELUBNY, a, e, samolubny, egoifttfd); Boh. so-betny. Siebielubna pycha. Nar. Dz. 2, 152. SIEBIE— LUBSTWO , a , n., SIEBIELUBNOŚĆ , ści, i., egoizm ; Boh. sobćtnost.

Wiek. B 2.

gry-,

zą, kąsają , bie gltegen flehen ba3 $ferb. Wiatr siecze * ostry jest, ber 2Btnb tft fdjitetbenb. Tr. — §. Tr. fig. Galera ta długiemi daleko siecze wiosły wodę. Bardz. Luk. 47.-bije, porze wały, fie fcfjlâgt nut langen Zubern bie Sßogeit. Na deskach płyną, siekąc morskie wody. Bardz. Trag. 549. Wybili się na morze , mocno je siekając. Otw. Ow.-451. Siec powietrze, bie Suft burcfyfdjuet* ben. Są owe ptaszętom skrzydła, któremi wiatr sieką po powietrzu. Kulig. Her. 231. Biedna ja ptaszyna, nie mogę lotem jak przedtym siec powietrzne kraje. Toł. Saut. 71. Hipogryf prędko skrzydłami machał i tak prędko siekł powietrze, jak piorun. P. Kchan. Orl. 145. Gdy szybko wiatry siekła, głóg ją w biegu strzymał, Gdy za suknią fałdzistą kolcami poimal. Nar. Dz. 33. Nie uciekaj, woła, przede mną ! (bo siekła nogami). Zebr. Ow. 20 ; (fugiebat enim , ef. czesze). — §. Włosy się sieką* lezą, bte §aare fallen atl3. Jeśli się której białejgło-wie włosy sieką , a temu nie rada , potrzeba naprzód wziąć na laksans ; bo z cholery przypalonej najbardziej włosy się sieką. Śleszk. Ped. 12.

Pochodź, siecz, sieczka, sieczna, siekacz, siekanina, siekanka, siekiera, siekierka, siek, siekmie, sie czyś ty ; dosiec, dosiekać, nasiec , nasiekać , obsiekad, odsiecz , obosieczny, pasieka, posiekać, przesiekać, przysiek, rozsiec, rozsiekać, wysiekać, zasiekać, zasiek, zsiekać.

Boh. syt, leć, tenelo, keser, (cf. *kaserz) ; Morav. tenata ; Slov. sÿ£; Sorab. 1. fetź ; Sorab. 2. szösch ; Carn. raręsha, ( ob. Mrzeżna) ; Yind. mresha , mreshiza; Croat. mrèsa, mresicza ; Dal. rnrixa; Rag. mrèxa, mrexiza ; Slav. rnrixa; Bosn. mresgja , mri-sgja ; Ross. c1m>, mepeæa, Mepencita ; Eccl. Mąr.aa , Mpe-mma, npyr.io, 6pe4HHKï ; ba3 Üîejj. Sieć rybia, sieć ptasza, sieć na zwierza; $(fd)mte|L $ogclncj}, ï()terne^. Sieci oczyste. Bardz. Trag. 122. Sieci są najwłaściwszym narzędziem łowienia ryb ; mając oka , wodę przepuszczają, a same ryby otulają. Kluk. Zw. 3, 241. Dryga, sieć na jesiotry. Magier. Mskr., Carn. draga ; Ross. KH.M4aHi>. Podrywka, sieć mała do łowienia ryb, o dwóch pałą— kach na krzyż, na długim kiju, która się do góry podrywa. Magier. Mskr. Stronna sieć, sieć pomierna , służy na białe ryby. ib. (Carn. pirotneza , nozhniza; Ross. óepcJKMiKTi, CBHFmaTKa gatunki siec i rybackich), (ob. Niewód , włoka, drugubica, mrzezna). Wielką siecią nie łów,, gdzie więcierzem ułowić możesz małą rybkę. Opal. Sat. 51 ; (quod fieri potest per pauca, jieri non debet per plura). — Sieci myśliwskie robią się z sznurów konopnych , z mniejszemi lub większemi okami ; tak się zastawiają, aby źwierza wpadłego okrywały i poplątały. Kluk. Zw. 1, 396, Ross. Tetteio, TeHeTuo , Tenera. Sta-wiący sieć, Carn. mręshnik; Croat. mrćsar; Eccl. Mpe-5KeBep>Keir&, MpetKHHtcB, cLthiiicb; Ross. TeHCTBHKt. Zajączka w sieci myśliwiec dostanie. Zbił. Zyw. A 2. Sieci na ptaki, bardzo subtelne, pajęczyny zowią. Cresc. 639. Sieć lotowa do okrycia kuropatw. Haur. Sk. 284. Gdy ptak na sieć patrzy, darmo sieć zastawiasz. Birk. Kaz. Ob. K 2. — Pr. et alleg. fig. Zbierajcie sieci, bo już ptacy nie lecą. Rys. Ad. 77. Dobry łowiec wie, jak

sieci zakładać. Gorn. Sen. 275. Był wilk w sieci , i przed siecią; vulpes Herum laqueo non capitur. Rys. Ad.

25. Lesk. 2, 145. Linia sieczna trójkątmierska, secans trigonometrica. Geom. 1, 509. SIECZONY, ob. Siec. SIE-CZYSTY, a, e, siekący; Boh. sećny; Rag. sjecjasti ; Croat. szechlviv, fmnettb, fcfytteibcnb. Kwiat polny od sie-czystéj stali Ścięty na pokos się zwali. Nar. Dz. 1, 28. Pałasz sieczysty. Pot. Arg. 375. Sieczvste dzięki. Nar. Dz. 2, 84.

3. (szczwany, sparzony na zimno dmucha). Nie jednego hordyńca rycerz w sieć nagnał. Paszk. Chor. A 3. wsadził go w kozi rożek, w ciasny kąt wegnał; er l)at tim tu bte (Enge getrieben, tnë Sotf^orn gejagt.    Latasz

zbłąkana sarneczko po lesię, Samaś zostawszy bez matki, jak w sieci. Zab. 15, 209. jak w saku, jak w ma-    ‘SIEDALEN,    ‘SIDALEN, Ina, m.\ Ross.    cfe/ta^enï , pieśń -

tni , tute tut ©acfe. z płochą przyszedł podstawą, by się    kościelna,    w ciągu której siedzą,    eilt    Sttrdjenlieb, bet) bent

z sieci wyrwał. Rej. Wiz. 4 70. Do sieci wpadnie, kto mau ft|ett barf. Pim. Kam. 244, ib. 244 etc. z głupiemi kradnie. Rys. Ad. 4 4. (w dół). Już to za SIEDLARZ, ob. Siodlarz.

siecią. Pot. Syl. 505. już klamka zapadła, łyżka po obie- ‘SIEDLECZKA, i, ż., n. p. Duch jego jest, jak nawałność dzie; fcfyott DOrbCi), fć^OU jU fpät. Gdy mu gniew serce    rzeki zabierającej aż do gardła, ku przewiewaniu naro-

tyka i rozbada, Nie już za siecią, onym odpowiada.    dów siedleczką próżności. Radź. Jes. 50, 28. wiejadło,

Chroic. Luk. 52. Widzicie sami, co to za sieci na was.    wiejaczka, ob. Sierleczka, bte SBltrfjcfyatlfcI. Na początku

Nag. Fil. 267. (sidła, łapki, dołki). Wszędy łakomstwo    ewanielia miasto siedleczki albo wiejaczki, plewę od-

a swaw'ola tak szeroko rozbiły sieć swoje, że trudno i wiewała, a pszenicę zostawiała. Żarn. Post. 5, 87 b. niewinnemu, aby się z niej wybić miał. Rej. Zw. 78.    SIEDLIĆ się    recipr. niedok., usiedlić    się    dok. ; Carn. sęlem

Prawa nasze, sieć pajęcza, z której się bąk wykręci, a    sê, sćliti ;    Croat. szelitisze ; Bosn.    selitise; (Rag. selititi*

mucha uwiąźnie. Paszk. Dz. 4 4 4. Rej. Zw. 224 b. (sia- osadzić; Ross. ceMTbca, cb. Sioło, cf. Germ. fiebeln,' tka pajęcza). SIECIOWY,, a, e, od sieci, * ; Boh. ctnftebellt) ; siadło swoje założyć, feinen ©t| ltcpnteu, ftcb tenetnj ; Croat. mresni ; Ross. cLtomhum ; Eccl. Mpemubiii,    ltieberlaffctt. Orzeł siedli się na drzewie bardzo wysokim.

MepetKHLiH.    Sienn. 290. gnieździ, niftet. Jastrząb' na górach się wy

SIECZ, SICZ, y, z., zasiek Kozacki, Hajdamacki; Ross. cita, ctub, ein Sîofafett*, §at)bantaîcnuerbau. Sicz Zaporowska jest horda Kozaków' Siczowych, mających swe w Siczy Naddnieprskiej siedliska, aż ku granicom Ocza-kowskim. Dykę. Geogr. 3, 46. Sicz , Kozacy Siccy. Łu~ bieńsk. G. 434. Duchy owe zuchwałe tej co wódz dziczy Zaprawione w Smoleńsku krwią północnej Siczy.

Teał. 45. d, 66. Wyb. — $*. Samson w polu zapalił Filistynów *siecza. Pot. Jow. 2, 78.? SIECZBA, y, z., sieczenie, koszenie zboża ; Boh. sećba; Vind. fezha , fie— zha , fiezhenje, kofhja , kofitje-, kofenje, ba$ Ratten be3 offner, freier $la|. ©eireibeê. Po deszczyku najlepsza sieczba zboża, bo się nie tak mierzwi zboże. Haur. Sk. 84.' (Eccl. chyl cios, plaga). SIECZCZANY, e, a, do sieczki należący, ipćtclfel * , tpacferliugê. Os. Żel. 66. SIECZKA, i, z., ł§. 1) Ross etna;

Boh. sec « siekanie , rąbanina, rzeź; baâ Rancit, 50îc|cllt, ba5 ©entfiel. Pierwej tam będzie okrutna, sieczka, aniżeli koronacja królewska. Orzech. Qu. 4 58. — §. 2)

Sieczka; Morav. sećka ; Boh. sekanina , rezanka ; Sorab.

2. haxel ; Vind. riesanje, drobnina ; Croat. szechka ; Ross. cluina, pk3Ka ; słoma drobno pokrajana dla koni , ber łpfttferltttg, f^äcffcl). S-ieczka najlepsza pszenna, potym Żytna z słomy pogodnej ; owsiana chyba w wielkim niedostatku. Kluk. Roił. 3, 445. SIECZKARNIA, i, z., komora od sieczki, bte pcffclfantntcr, $ćtcferltng§famer; Boh. rezórna. Sieczkarnia, wr której w zimie rzną sieczkę.

Świt. Bud. 62. Przy stajni powinny być sieczkarnia , schowanie na kulbaki, szory etc. Kluk. Zw. 4 , 4 80.

SIECZKARZ, a, m., co sieczkę rznie, ber £)äcfelfd)ueiber;

Croat. szlamorezecz , szlamoszek ; Hung. szetska-metszo, szalmametszö. SIECZKO WY, a, e, od sieczki, $acfer*

ItttgS *, n. p. Słoma sieczkowa. Tr. SIECZNA, Math., linia dotykająca koła, we dwóch punktach części swoje mająca zewnątrz tego koła > secans. Jak. Mat. 4, 29. et

SIEDLISKO ,

soko rad siedli. Sienn. 291. Usiedli! się orzeł na drzewie wysokim. Ezop. 4 26. et 47. et 63.

‘SIEDLISZCZE, a, «.; (Boh. sydlo, adj. sydelnj; Sorab. 4. fedliżeżo, fedliżciko; Vind. fedlifhe, fedifhe; Croat. sze-dalische, poszadische; Hung. szeek; Bosn. sidalisete ; Rag. sjedaliscte, sjedisete, pzsadisete; Eccl. cciuiipe , coahtic; Ross. HMaao, rbaaanme » zedel, stołek); siadło, miejsce osiadania; ber @t|, ber Slufenttyaltêort, ber 2BoIjttft|., pr. et tr. Mózg musi być siedliskiem duszy. Zool. 45. — Siedlisko, plac, area. Cn. Th. 992. ein

SIE DM', iu, m., *SIEDM', i, i., Num. card. Boh. sedm , sedmi; Slov. sedem ; Sorab. 2. szedim ; Sorab* i. federn, szydem , szedmio, ssydm; Carn. sędm, sedèm; Vind. federn ; Croat. szedem , szèdem ; Rag., Slav. et Bosn. se-dam; Ross. et Eccl. ce^btrb, ccmt. ; Tatar, sevene ; 9He* berf. seven ; Angl, seven ; Svec. sju ; Lat. septem; ltal. sette ; Hung. heeth ; Graec. inrn ; llebr.    scheba ;

Glicz. Wych. A 8 b.

Ind. sapta ; Germ, fteben. Pam. Warsz. 10, 4, 407. Grób Arlemizya mężowi tak kosztowny urobić dała, że go między sićchn cudów świata, abo między rzeczy siedm , które świat za niejaki cud ma, liczą. Warg. Wal. 457. Siedm' święceń kapłańskich, siedm sakramentów, siedm grzechów głównych, siedm godzin kanonicznych, siedm psalmów pokutnych, siedmiu braci śpiących i t. d. Pam. Warsz. 40, 4, 114. Od siedmiu boleści, (ob. Boleść). Doskonale się Lukan wszystkich siedmiu nauk, które Łacinnicy liberales, t. j. swobodne zowią , nauczył. Kosz. Lor. 2 b. (siedem nauk i sztuk wyzwolonych). Wziął Jagiełło księciu Opolskiemu za siedm dni siedm zamków; ale pod zamkiem Bolesławem siedm lat Polacy leżeli , aż się na ósmy rok poddał. Stryjk. 472. ( Eccl. ce^MiiHa * siedm lat, albo siedm dni). Umiał dobrze grać, albo w jedenaście siedm miotać.

Dz. 850.

Wina, którą siedmnadziestą zowią, w tych

n. ; Eccl.

dmiułbiste

se-

(pewna gra w kostki). — *§. Gdy zapalisz lampy, tedy 'wszystka 'siedm' gorzeć mają. Radź. Num. 8, 2. (wzys-tkie siedm razem). Siedm' kłosów wyrastała z jednego źdźbła bardzo pięknych ; a druga siedm' także ze źdźbła jednego zwiędłych. 1 Leop. Genes. 41. SIEDMDZIESIAT, G. siedmiudziesiąt, Num. card. ; Boh. sedmdesat; Slov. sedëmdësat ; Sorab. {. fćdemdżeszat, szydomdżeszat ; Sorab. 2. szedmiżaszet; Carn. sedmdcset; Vind. ledem-defet, fedemred; Croat. szederndeszet ; Rag. Bosn. et Slav. sedamdeset; Eccl. ce^hM^ecATh ; Ross. ceiMec/iTb ; dziesięć razy siedm , ftebjńj. Siedmdziesiąt i siedm kroć. Sk.

Siedemdziesiąt kroć, siedemdziesiątkrotnie Eccl. ce^Mfe^ecHTOKpaTHO, ce4Mbce4Mcpnneio. — §*. Poe-na, quae consueverit nostro fisco applicari, siedmdziesiąt dicta , in his casibvs applicetur: pro incendio, pro spolio straiae publicae, pro praesumendo gladio coram judicio, pro non praestita judicio satisf'actione. Vol. Leg. i, 14. wina pieniężna, eilte ©elbftrflfe. *Siedmnadziesta. Vol. Leg. 1 , 55.

czterech przypadkach ma być dawana etc. Herb. Stal. 547. Kto przed arcybiskupem miecz wyjmie, winą sicd-mnadziestą , to jest czternaścią grzywien , ma być karan. Herb. Siat. 128. et 471. 'SIEDMDZIESIATNIGA, y. i, bev (Sonntag Septuagesima ; Rag. sedmodesetizza ; Croat. szedmodeszclicza ; Boh. dewctnjk; Slov. déwâlnik. Dla dni siedmiudziesiąt, które do postu i przyprawy do święta wielkanocnego starzy brali , niedzielą starozapustną siedm dziesiątą abo siedmdziesiątnicą zowią. Sk. Kaz. 86. SIEDMDZIES1ATNY, a, e, siedmdziesiąt mający w sobie. Cn. Th. 992, Vind. fedemredni , ftebjfg ettłljattenb. S1EDM-DZIESIATOLETNI, ia, ie; Boh. sedmdesatnjk ; lat 70 mający, z siódmym krzyżykiem. Mon. 76, 801. Sak. Persp. pr. B 2 ; Vind. federn defet lćt star , ftcb}tgjnfyng. Żółkiewski przy Cecorze mężnie się potykając, dokonał życia swego , starzec siedmdziesiątoletni. Kras. Lisi. 40. SIEDMDZIESIĄTY , a, o, Num. ord. po sześćdziesiątym dziewiątym w rzędzie, w liczbie ; Boh. scdmdcsaty; Slov. sedemdesćtl ; Sorab. 1. fćdómżeszató, szydomdżeszaty; Sorab. 2. szedimżaszeti ; Carn. sedemdesetè ; Rag. se-damdeszeti ; S!av. et Bosn. sedamdeseti.; Eccl. ce4Mb4e-cflTHbiii ; Ross. ccm4Ccht5ih, ber ©te&jigftc. 'SIEDMGLÓ-WNY, ob. Siedmiogłówny. "SIEDMIOBRAMY n. p. gród Tebański. Dmoch. II. 102. ftcbentfiortg. “S1EDMI0CH0DY

n. p. Nilus. Olw. Ow. 187. siedmionogi, siedmiorgiem odnog wychodzący, ber ftcDenarmt^e 3lłl. Nilu papierne-go rzeki siedrniochodne. Zebr. Ow. 397 ; seplemfluae. SIEDMIODNIOWY, S1EDMI0DZ1ENNY, a , e , tygodniowy, fte&enttfgtg, toodjęntltdj. Cn. Th..992, Crgat. szedmerodne-vni. "SIEDMIOGÓRNY n. p. Rzym.' Żarn. Post. 5, 10

b. Chodk. Kost. 55, Eccl. cö4M0X01Mhuh , oh. ‘Siedmpa-górkowy, fiebenberfltij. Grody siedmiogórne. Mon. 70, 556. Rzymskie. SIEDMIOGRÓD, SIEDMIGRÓD, u, m., Siedmiogrodzka ziemia; Boh. Sedmhrady, Sedmihradska żerne ; Carn. Erdęlje, (distng. erdezh ruber = rusy) ; Croat. Erdèly, (Morovlàska zemlya) ; Vind. Erdelje , Erdelska deshela , Erdelnja semla : Hang. Erdély; Rag. Erdègl ; Slav. Er-délj ; Bosn. Erdegl; Ross. CeMnrpa4CKa?i 3Cm,ih; ’ Trans -

silvania, Siebenbürgen. Huni położywszy się w Siedmio-grodzkićj ziemi, rozdzielili sie na siedm ufów , a w każdym mieli swego książęcia , z których każdy tam sobie zamek założył, i od tego czasu Panonią Siedmiogrodzką ziemię przezwano. Gwagn. 661. SIEDMIOGRODZIA-NIN, a, m., Mon. 75, 591; Boh. Sedmihradean ; Slov. Sedmohradćan ; Vind. et Carn. Erdęlz ; Slav. Erdéljae; Croat. Erdelecz, ber Siebenbürger. Obaczmyż się, budzą nas swojemi przykłady blizcy Siedmiogrodzianie. Paszk. Dz. 111. SIEDMIOGRODZIANKA , i, z., bie Siebenbürgen ïiltn; Slov. Sedmohradeanka. SIEDMIOGRODZKI, a , ie , od Siedmiogrodu, Siebenbürger *, Siebenbürgtfd); Croat. Erdelszki. "SIEDMIOGEBNY n. p. Don. Bardz. Trag. 182. na 7 odnóg się dzielący, siedmiochody, ftebenntaulig. "SIEDMIOGLOSY. a, e, n. p. Siedmiogłosa piszczałka. Otw. Ow. 90. ftebenfłimmtg , o siedmiu tonach. SIEDMIOGEO-WNY, a, e, n. p. Siedmiogłowna Hydra. Jabl. Tel. 254. Chmiel. 1, 13. (siedmiołbista, ftebenftipftg ; Vind. federn-glaven ; Croat. szedmoglav). Siedmgłowny smok. Bzów. Roi. pr. Nil siedmiogłowny. Hor Sat. 97. siedmiochody, siedmiogębny, ftebenarmig. "SIEDMIOJĘZYK , a , m,, siedm języków umiejący. Mon. 75, 591. ber ftebeit Sprrt* cl)en ffllttt. SIEDMIOKĄT, a, m., heplagon, figura o siedmiu kątach. Solsk. Geom. 7. Jak, Mat. 1, 52. eilt Sie« benetf. S1EDM10KATNY, a, e. ftcbenećfig; Eccl. ce4Moy-roJHuft. SIEDMIOLATKA,' SIEDMIOLETKA, i, z., gatunek cebuli. Ład. H. N. 20. Kluk. nośl. 1, 211. SIEDMIOLETNI, ia, ie ; Boh. sedmilety; Sorab. 1. fćdem-lëtné, fedemak, szodmak, (cf. siódmak); Vind. fedem-lieten ; Croat. szedmeroletni, szedmak ; Rag. sedmero-Jjetni, sedmoljetni , sedmerogodni ; Bosn. sèdmâk , od sedam godina ; Ross. ce4MH,itTHUH ; Ecel. C04M0.ibTiiŁiM ; lat siedmiu, fiebenjafrfg. 'SIEDMIOLECIE, ia cc4M0.ieiie , septennium. "SIEDMIOEBISTY, a, e, “Sie-dmiołbiany n. p. Siedmiołbiana Hydra. Chrość. Luk. 2,

54. Zab. 14, 262. et 269. Zab. 10, 155. Zahl Sie-kręgi. Chrośc. Ow. 120. fiebenföpftg. Subst. S1EDMIOŁBICA * Hydra. Brud. Ost. D 5. Mon. 75, 591. "SIEDMIOL1CZNY n. p. rok , hebdołnaticus annus. Chmiel. 1, 180. m ©odtenjaljr. SIEDMIOMIESIĘCZNY, ob. Siedm-miesiecznv, SIEDMIONOGI n p. Nil. Otw. Ow. 386. et 618, Croat. szedmonog » SIEDM10NÜRTNY. Hal. Ow. 154 , septemßuus * SIEDMIORA rzeka. Oliv. Ow. 64. SIEDMIORAKI, a, je, SIEDMIORAKO aduerb. ; Boh. dmery; Sorab. 2. szedimoraki; Sorab. 1. szydomory, fć-dórnerć, naszódómere : Vind. fedemgubi, fedempremni, fe-demverstni, fedémstrozhni, federn barti telkai, fedemfortni, ledemvifhni, fedmirni, federn fort; Croal. szedmeropeldni, szedmerosztruk, szedrneri ; Slav. sedmerostruk ; Rag. sèd-meri, sedmerobrazni, sedmeroslicni ; Ross. ce4MepimnuM, ceMepHniro, (ce^epiiH-Ł miara siedmiu czetwercików) ; Eccl. cc4M0yacTiibiH, ce4MepH<iHuii ; z siedmiu złożony, fteberfrtd). Siedmioraka liczba zawżdy się najwięcej ś. duchowi podobała ; tak czytamy w piśmie o siedmiu trąbach, siedmiu pieczęciach, siedmiu baniach gniewu bożego etc. Rej. Ap. 6. Duch ś. darami siedmioraki. Pieśń Kat. 87. O siedmiorakim syna bożego objawieniu. Farn

17. Oblewać krainy niedżdżyste Zwykł odnogami Nil sie-    szedmeromeszechi, ftcbcitlllOliałlid;. Siedmmiesięczny. Cn.

dmiorakiemi. Odym. Św. G 4 b. Siedmiorako pomnożyć    Ih. 992. Siedmiomiesięczny przeciąg czasu. Mon. 74,

Eccl. yceAMopimaiH. SIEDMIORAŹNY, a, e, siedm razy    150. 'SIEDMNADZIESTA, ob. Siedmdziesiąt kara. SIEDM-

się dziejący, ftc&ertmaltg. Złoto dopiero swą bierze ozdo-    NAŚC4E, astu, Nam. card.\ Boh. sedmnast; Slov. sehe, Gd) w ogniu wytrwa siedmioraźną probe. Kchoiv.    d’emnâst; Sorab. 1. szydornnacźe, fedemnatźo ; Sorab.

271. Nil siedmioraźną odnogą wystaje; septem discretus    2. szedimnalcżo ; Garn. sędrnnajste; Vind. ledemnaist,

in ostia. Zebr. Ow. 115. Nil siedrnioraźny, septemfluus.    fednaist; Croat. izedemnayszt ; Slav. et Bosn. sedamna-

*6.1-4. (siedmionurtny, siedmionogi, siedmiory, siedmio-    est; Iioss. ceiwuiaAUaTb ; Ece.l. cc^hMiixpcATi>; siedm nad

raki, siedmioebody, siedmiogłowny, siedmiousty, sie-    dziesięć, ftcbjeljlt. Xerxes miał ludu do boju 1,700,000,

dmiogębny, siedmiorogi, siedmiorzeczny) Ajax, pan tar-    to jest, siedmnaście kroć sto tysięcy. Buda. Apopht. 102.

czy siedmioraźnój, clypei septemplicis. ib. 514, ob. Sie-    SIEDMNASGIORQ, rga, n., siedmnaście różnych sztuk,

dmioskóry. SIEDMIORNASOBNY, a, e, — o adverb.]    różnego rodzaju, (iebjeljn ©tlicf. SIEDMNASTOLETNI, • ia,

Boh. sedmcrnasobny ; Boss. noce4MH*-ino, (2. tygodnio-    ie, lat siedrnnastu, ftebjefmjiïbrtg ; Boh. sedmnâctiletÿ.

wo); siedm razy powtórzony, ftebenfdlttg, ftcbenmal fi)    SIEDMNASTY, a, e, Num. ord.] Boh. sedrnnacty; Slov.

»ici.    W sicdmiornnsob adverb., siedm razy tyle, fteOeit*    sedemnóśtf ; Sorab. 2. szedimnasti ; Sorab. 1. szydo-

facl).    Tr. Oczy szalonego siedmiornasobne są. ! Leop.    mnaty; Vind. iedèrnnaisti ; Slav. sedamnaesti ; Hoss. C04-

Syr.    20, 14. (siedmiorakie. 5 Leop.). Siedmiornasób po-    M0Hna4ecHTb, ceiWHaAUUTbiH ; w rzędzie, w liczbie po

mnożyć Eccl. yce/wepiuii, yce/tMopam. SIEDMIORO,    szesnastym następujący, ber ©iebjebnte. SIEDMNASTNY,

rga, n., siedm sztuk czego osobliwie różnej płci; Slov.    a, e, siedmnaście zamykający, ftebjclpt eittfjaltcnb. SIEDM-

sedmoro ; Vind. fedmiru ; Slav. sedmero ; Hoss. ceMepHH,    NASTNIK , a, m. ; Boh. sedmnactnjk ; Carn. petiza ; So-

ceMCpo, ftebctt ©tucf, ftcbett łterfdjiebenen ©efd)ledjt$. Sie-    rab. 2. polpetnik; pieniądz 17 mniejszych wartający, ber

dmioro dzieci. Leszcz. H. T. 253. Z zwierząt czystych    ©tebjctiner. *SIEDMNICA, y, z., tydzień; Lat. septima-

weźmiesz ‘siedmiorgo a ‘siedmiorgo, samca i samicę. W.    na; bie Sßocfye. Buda. Dan. 9, 24; Eccl. ce^bMHip; (ce-

Gcnes. 7, 2. (siedmioro a siedmioro. 1 Leop. ib.). Wiele    4MHHa siedm lat, albo siedm dni). SIEDMNIEDZIELNY

chleba macie? Oni powiedzeń: siedmioro! Sekl. Math.    n. p. czas. Groch. W. 81, wielki post, bie ftebeu $afteit*

15.    W siedmiore. Otw. Oiv. 499. w siedmioro, ftcbcn-    nwdjert. SIEDMPAGÓRKOWY n. p. Rzym. Kchow. 544,

fart).    SIEDMIOROGI n. p. baranek. Suszyć. Pieśń. 5, D 3    septicollis, ob. Siedmiogórny, fïebeit|ûglig. S1EDMPALE-

b, ftcben^örnlg. — Impr. transi. Nil siedmiorogi. Mon. 71,    GZNIK, a, m., Comarum, rodzaj rośliny. Kluk. Dyke. 1,

584, ob. Siedrnioraźny. SIEDMIORZĘDNY, a, e, n. p.    140; Vind. ledmiroperstna trava, fedemperstniza, bfl3

Siedmiorzędne mory Tebańskie. Zab. 11, 554. ftcbettret*    ©mtfefratit, ©tebenblatt, ©iebenftngerfraut. 'SIEDMRACKI,

I)tg. SIEDMIORZECZNY n. p. Nil. A. Kchan. 175 »SIE-    seplemvir, jeden z siedmiu najwyższych rządców. Mącz.

DMIORZEK1. Otw. Ow. 25, oh. Siedrnioraźny, septcmplix.    SIEDMSET, G. siedmiuset, Num. Gard., siedm razy sto;

Zebr. Ow. 110. siedmionurtny, ftebenflujftg, ftebeitanittg ;    Sorab. 1. fedemo ftolerni, szydom llow ; Slav. sedam

Sorab. 1. fédëmhrebiczwaté. ŚIEDMIOSKÓRY, SIEDMIO-    sto; Bosn. sedam stotini, ftebctt Willibert. SIEDMSETNY,

SKÓRNY, a, e, ftebdiljäitttg. Tarcza Ajaxa siedmioskóra ;    a, e; Boh. sedmisty; Sorab. 1. sedémostoterné ; Vind.

spodkiem podprawiona była skórą wołową w siedmiore.    fedemstutni ; Croat. szedmosztotni, szedmerosztotni; Eccl.

Otw. Ow. 499, (ob. Siedrnioraźny). Pan siedmioskórnój    ce4MLC0ibiil ; Num. ord. ber ©tcbcnfmnbertfłe ; albo też

tarczy. Hal. Ow. 59. SIEDMIOSTOPNY, a, e, na sie-    siedrnset w sobie mający, ftebenbiutbert cutbalteiib. Cn. Th.

dmiu stopniach, septempedalis. Macz., ftebenftijMg, ftebett*    993. SIEDMSTOPNY, ob. Siedmiostopny. "S1EDMTRY0Ń-

fd^it^tg. Siedmiostopny. Cn. Th. 993. SIEDMIOSTRUNY,    SKI, a, ie, n. p. Co samym stronom Ausońskim słu-

a, e; Hoss. ce4MiicrpyHHbiH ; o siedmiu strunach, [tebett*    żyło, Głoszono i po miejscach, siedmtrYońskich. Zebr.

faltig. A ty o cytro, co wiec 'siedmiostronem Słodko uj-    Ow. 5 b. septemtryońskicb , północnych,

mujesz słuch dotkliwy tonem. Hor. 2, 91. Kniaź. SIE- Pochodź, siódmy, siódmak.

DMIOTIJLNY, a, e, n. p. Siedmiotulna fujara. Zab. 9, SIEDŹ, i, z., gatunek grzybów. Jundz. 565. eine ©attuitg 248. Ejsym. Zab. 10, 251. Zabi., siedmiogłosowa, fte*    ^tlje, ©rbfcfytüâmitte. “SIEDZĄ, y, z., siadło, siedlisko,

bentöuig, ftcOcnrö^rtg. SIEDMIOUSTY n. p. Nil. Przyb.    siedziba; ber ©i^, Slnfent^alt, 2ßol)n[i§; Boh. sedârna ;

Luz 129, ob. Siedrnioraźny. SIEDMKROG, siedm razy;    Carn. seja ; Vind. feja, felu (oh. Sioło), fedelfh, fedilu,

Boh. sedmkrat; Vind. fedembarti, fedemkrat; Boss. ce-    fedetje, fedek ; Hag. sjedniza, sjedisctc, sjedalisete;

Mbio, ce4Mbto; Eccl. c€AhiJ€f»ii|eiffi, ce4MnmH, CC4MII/K4U ,    Croat. szedalisebe, széd, poszadische ; Eccl. cetiHTBA Ni-

ftebemttal. SIEDMKROTNY, a, e, — ie adverb. ; Vind.    gdy ziemia w swej siedzy spoczywa. Przyb. Milt. 238.

-fedemkraten, fedembarten ; ftebetimaltg. Siedrnkrotnego    Siedzą godniejsza bogów. ib. 262. W cichej swojej sie-

kagańco lichtarza. Odym. Św. G 5, o siedmiu odnogach,    dzy niewzruszony. Przyb. Milt. 256. Spoczynku siedzą,

siedmraźny. SIEDMLIST, u, w., ziele, ob. Pępawa, ku-    ib. 9. Jaz abo siedzą jesietrza. Stat. Lit. 217. Idź boha-

rze ziele, tormentilla, SRot^etltttltrjel. Krup. 5, 155.    tyrska duszo do siedzy pokoju. Przyb. Luz. 298. 'SIE—

SIEDMŁOKGIOWY, a, e, na łokci siedm, ftebeitelltg.    DZENICZKO, a, n., dem. nom. siedzenie, (ob. Siedzieć);

Siedmłokeiowa szata. Mon. 74, 337. SIEDMMIESIĘCZNY,    Hag. sjednieiza , ba§ ©tjjdjcit, eilt îletncr ©i^, sedicula,

SIEDMIOMIESIĘCZNY, a, e; Boh. sedmimesyćny ; Croat.    stołeczek. Mącz. SIEDZIBA, y, i., siedlisko, osada, ber

53

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

1, 46.

2Bo$ltftfc. Słowiańskie narody prawie od pierwiastków siedzib swoich w Europie poczęły być celem obcej przemocy. Nar. list. 2, 49. W spokojnych siedzibach swoich. ib. 158. Brak sposobów w obronie swych siedzib przeciw garstce najezdników. N. Pam. 6, 567.

SIEDZIEĆ , -iał, - ieli, siedzi, siedzę med. niedok., Siadać (sed distng. siadać a Sieść) contin., Siadywać frequ. ; Roh. sedeti, sedati, sedawati, haćeti, liacjm ; Slov. se-dèf; Sorab. 1. szejdżież, szeidżim, szeidżu, sedżu ; So-rab. 2. szejżesch, szejżim ; Garn. seisti, sedcm, sedim ; Vind. fedeti, festi, fedim , federn, zhizhati; Croat. sze-deti, szedlm ; Rug. sidjetti ; Slav. siditi; Dosn. sjedili, sisli, sjesti ; Ross. cn^biL, cumy; Eccl. cbm/iy, cfcæy ; Lat. sedere; Graee. iÇeiv, od'o g ; Svec. sitta; Angl, sit; Germ, ftjjcit, (cf. sieść , siąść, sadzić ; cf. Hebr. TW schath, posuit ; nw schuth, collocavit) ; siedzieć, opposit. stać, leżeć, chodzić. Fałszywy człowiek słowa odmienia, insze mówi stojąc, insze siedząc. Weresz. Reg. 118. Siedzieć -podle kogo; siedzieć niżej u stołu; siedzieć po prawej ręce; siedzieć u stołu, za stołem; siedzieć na koniu; siedzę na poły, na pół stoję, abo wiszę , siedzę na pół-Janku, ob. Półłanek ; siedzę po Turecku, przysiadłszy nogi. Cn. Th. 995. et 4. Siedzący, Sorab. 1. fćdanski ; Ross. ciuamm ; Eccl. cb.aamiu ; ( Ross. ch4Chł niemogący jeszcze chodzić; cii4ii.iMH zasiedziały). Siedzący na wyższym miejscu ; Eccl. nepcociłAHUicL, (cf, prezydujący). Eccl. Bbimecl>4tiiie pierwszeństwo w-siedzeniu, wyższe miejsce. Na koniu dobrze siedzi. Xiadz. 209. er ftjjt gut JU $ferbe. Siedzieć w wannie, w ciepłej wodzie. Sienn. 279. (naparzać sie w wannie). Kokosz na jajcach siedzi. Cn. Th. 993. — Fig. Siedzę jak na szydłach. Cn. Ad. 1056. Glicz. Wych. K 6 b. (stoję jak na igłach). Sic-dzim na lodzie. Groch. W. 568. (bardzo śiizko). Wszystko nam się opak wiedzie, Siedzimy tu jak na lodzie. Pieśń. Kat. 168. (niebezpiecznie). — §. Inactuóse, olio-se : Siedzieć, cicho siedzieć, siedzieć w domu; fijjen, fłtll ftfteu, JU ó)attfe ftgicit. Trzeba podobno w domu siedzieć, nie mając czym szumieć po mieście. Teat. 22 , 9. Niby pies na łańcuchu przywiązaną siedzieć trzeba. Teat. 29, c, 25. Pożyteczniejsze mądrego siedzenie abp próżnowanie , niżli głupiego zakręt abo robola. Pilch. Sen. list.

My siedzim sobie, tym się tylko szczycąc, co przodkowie czynili. Paszk. Dz. 111. (legartujemy). Siedzieć , niż ustać lepiej w pólzawodzie. Pot. Styl. 35. (me podejmuj się szaszku logawego pola). Siedź ty, milcz, daj pokój. Cn. Th. 994. By ten był dał pokój, by był siedział, nie wtrącał się. ib. Choć u sąsiada gore, rozruchów tu sie żadnych nie bojem , Ale zgoła w swych państwach siedziem za pokojem. Groch. W. 598. (mieszkamy bezpiecznie, cf. staneya , cf. pokój). Odważ część majątku na jałmużnę, a prędzej się zbogacisz, niż siedząc na złota milionach. Psalmod. 55. (dusząc je w skrzyni). Siedzą nad tym, co teraz na przyszłe nie ważą. Jabł. Tel. 511. Paryski kościoł siedzi w smutku bez pasterza. Sk. Dz. 1138. (oddaje się smutkowi). — Siedzieć z kim, w posiedzeniu z kim być, w kompanii jego siedzieć, nut einem lit ©cfdlfdtaft fcęu; Ross. coclvtaTbca;

(cociÆHTLCH w sąsiedztwie mieszkać, cf. sąsiad codMs). Eccl. codMini, coch5K4y. Do domu godownego nie wchodź, byś miał z nimi siedzieć, i jeść i pić. 1 Leop. Jer. 16, 8, (cf. biesiada ; B&h. beseda , poseda , posedćnj spolećna). Gdy im z poczeiwemi białemigłowami siedzieć przyjdzie, używają słów niewstydliwych. Gorn. Dw. 130. Jeden dla swej kochanki, by z nią tylko siedział I siedm-bv na sie grzechów śmiertelnych powiedział. Nar. Dz. 3, 99. — g. Laboriose: Siedzieć robiąc, siedzieć na czym, nad czym, fałdów przysiadać; ftfsett wtb arbeiten, bet) etwas ftijcn, über ehuaê ft|en. Siedzieć mi musi, robić, modlić się. Teat. 50. b, 16. Siedzieć nad robotą. Teat. 45. b, 5. Jak mól w księgach zawsze siedział. Jabł. Ez. 71. Najdłuższe w noc siadania nic wam nie pomogą. Ryb. Ps. 262. (lukubracye). Człowiek umysłem pracujący, i na siedzeniu życie prowadzący, bywa humoru kwaśnego. Perz. Lek. 345. (na sedentaryi). Sie— dzianą zabawką się bawić. Ostror. Myśl., sedentaryą się bawić, »eine ftjjeitbe Scbeitśart führen. Rzemieślnicy ci do siedzianćj przyzwyczajeni zabawki. TY. Tel. 236. — $. Poenae causa: Siedzieć w wiezieniu, wsadzonym być; ftjjetj tnt ©efćtngniffe, jur ©träfe ftfcen. Taki niech winę popada, rok siedzenia w wieży. Star. Vol. C 4. Siedział w kozie za zmyślony wexel. Teat. 29, 91. Na gardło siedzi związany. Groch. W. 173. O onego, co w wieży albo w łańcuchu siedzi, wszyscy się starają, by był uwolniony. Rej. Ziv. 148 b. — § Fig. trans!. Interes ten w głowie mi siedzi. Teat. 43. b, 50. tkwi mi w głowie, za uchem szczeka, e$ ftecft mir im $opfe. — Aliter: Wy nie wiecie, co to za dyabeł w tym siedzi. Teat. 14. d, 58. kryje się, tai się, tkwi, anta habiliter ftecft. Serce ludzkie tylko sarn pan bóg wie, co w nim siedzi. Petr. Ek. 64. — §. De situatione, collocatione: Siedzieć * położonym być, leżeć, mieszkać; gelegen fepn, liegen, îDoljUClt. Starosta Podolski wziął Litwie niektóre zamki, ku Podolu i Wołyniu siedzące. Stryjk. 585. Miasto to przedtym' na górze siedziało , teraz wszystko rozwalone. Warg'Radź. 160. Alcxandrya siedzi nad brzegiem morza Włoskiego. Roter. 216. Przy krawędzi góry, miasteczko Emaus siedziało. Warg. Radź. 155. Gdyby ta wieś miastem była, demby siedział podle domu. Hebst. Odp. Y 5 b. Jak niebo od ziemi, tak prawda od tej powieści daleko siedzi. Zebr. Zw. 114, (odległa, odstrzelona). Abo to Polska najbliżej Turków siedzi? czy nie bliżej są Turków Wenetowie? Gorn. WŁ U b. Pomnisz, kiedyśmy byli pospołu na żniwie? Pszenicę wr ten czas żęto na siedzianćj niwie. Simon. Siei. 81.? — Pod prawem jakim siedzieć « pod nim żyć, podległym czyli poddanym mu być; unter einem getroffen ©cfeiye ober Sftecbte leben,'mobuen, tbnt unterworfen fepn. Miasta za własnym prawem siedząc, miały przystęp do dostojeństw w Rzymie. Warg. Cez. 240. Miasta, które za prawem Majdeburskim siedzą, prawo swe z Hali odnosić mają. Szczerb. Sax. 220. Wszyscy pod tymże prawem siedzimy, Śmierci dług równie płacimy. Dar. Lot. 2. — Siedzieć, mieszkać, rządzić się; nwfmeit, fdjalten unb malten, <perr fe»n. Wkrótce jadziesz w tamte kraje, w których

sięgniona głębina. Pilch. Sen. list. 515. nie do dosięgnięcia , unerreichbar. — Recipr. Sięgnąć się , n. p. Zawsze bóg ^opatrzy, aby czasu przygody było się do czego sięgnąć. Żarn. Rost. 5, 547 b. (zkąd brać, do czego się udać, czego się chwycić,'. Miał się założyć skarb pospolity, aby pod czas potrzeby, było się sięgnąć do czego. Biel. 422. (żeby było co brać z niego). Zygmunt do wojny 'się, jak pan baczny, nigdy nie sięgał, aż za wielkim przyczyny daniem. Biel. 515. — §. Transi. Sięgać głosem , trąbą. Cn. Th. 994. mit ber ©ttrnrne erret* eben. Sięgać strzelbą, donosić strzelaniem, mit beut ©e* wehre erreichen. Umiej łuk ciągnąć , umiej bronią władać, Nieprzyjaciela sięgać, a sam siebie składać. Star. Vot.

Rozyna siaduje. Karp. i, 42. Ci na tym siedzieli, co z dziadów mieli. Lib. Hor. 22. Moi rodzice ubodzy szlachta byli, siedzieli na czynszu. Teat. 22. b, 47. Człowiek stanu rycerskiego na dobrach czynszowych siedzieć nie ma. Szczerb. Sax. 55. Przodków naszych męstwu powinniśmy, iż tak szeroko siedzimy. G om. Wl ded. Żeby krzywdy nie mieli od chciwych sasiedzi, Ale żeby spokojnie siedział, jak kto siedzi. Jabl. Tel. 151. Wiedzą sasiedzi, jak kto siedzi. Cii. Ad. 647. Rys. Ad. 75. Zab. 11, 588. Zabi. Teat. 55. d, 44. (jak się ma, w jakim jest pierzu). Sąsiad wie, kto płocho siedzi. Haur. Ek. 27. — §. Fig. de variis rebus: Ząb w dziąsłach siedzi. Tr. Suknia ta dobrze na nim siedzi. Tr. (dobrze leży). SIEDZENIE ; Boh. sedenj, sed , poseda ; Garn. sę-ja ; Vind. fedetje, feja , fedek, fiedefh , fiz, zhizh , zhi— zhanje, fellu, (cf. siodło); Croat. széd, szedahsche; Bosn. sjediscte; Ross. cif/tinie ; Subst. verbale, praeter signißcationes enumcratas, exprimil : §. a) tempus sedendi, posiedzenie, Me ©tjjuitg. Na pierwszym siedzeniu synodowym , uchwalono .... Sk. Dz. 406. (na pierwszej se-syi). — §. b) Locum, ubi sedent, sedem, ber @tk, Ort be$ ©tjjen§. Chłodnice a letnie siedzenia. Cresc. 495. (altanki). Siedzenie na widokach, dziwowisko, miejsce ku patrzaniu na widok. Gn. Th. 169. miejsce, etit ©tj$ Bet) bcn ©djwujptelen. ‘Siadanie gąsiętom na noc ma być przegradzane na ziemi. Cresc. 579. Siedzenie na koniu * siodło, kulbaka; ber ©attel, ber 6tj$ im (Sattel. Siedzenie na koniu ma się utrzymywać w równoważności, i miarkować z ‘stojeniem w strzemionach. Kluk. Zw. 1, 185. Wziął konia z siedzeniem. Kras. Sat. 58. Siedzenie w

C 5 b. Muszkiety nasze dalej nad Osmana samopały sięgały. Tward. Wł. 159. — Similiter: Każę cię zbatogo-wać od głowy do pięści, Od pierwszej po dziesiątą każę siagnąć skórę. Zabi. Amf. 82. macać w nim dziesiątej skóry, btë auf bte jehnte #aut burchserben. — Sięgać kogo powinowactwem » dotykać się go powinowactwem , in ber ’ SSenoanbtfebaftMinie an einen angrćinjen, anftoßeu. Gneusz Anka króla krwią siąaał. Warg. Wal. 121. — Sięgać kogo listami. Gn. Th. 995; epistoła petere, pisać do niego, posyłać list do niego. — *§. Sięgnąć się na kogo , rzucić się na kogo, ftd) über einen machen. Ktoby zgwałcił albo sięgnął się na tego, któryby dzierżał miejsce cesarskie, jakoby, się na cesarza sięgnął. Eraz. Jęz.

S 5. Łajaniem, mówieniem sięgają się na stany przełożonych panów. ib. S o.

Pochodź, dosiądź, dosięgnąć, osiądź, o sięgnąć, osie-gać, posięgać; posag, posainy ; priesięgnąć, przy siądź , koniu, sam śrzodek konia, gdzie kulbaka nalega; ba3 przysięgać, przysięga, przysięzny, krzywoprzysięstwo, krzy-itreuk beö ^ferbe^, worauf ber Leiter [ißt. Cn. Tli. 994. . woprzysięica ; luyprzysięgać się, zaprzy sięgać się, sprzy -— Siedzenie, siedlisko, siadło; 3Sohnfi|, @ii$. Jak cię sięgać się, sprzysięgły ; zasięgać, zasiądz. opuszczać nasze narodne siedzenie! Przyb. Milt. 555. S1EGNIEW, a, m., Dziwisz, Dionysius. Jabl. Her.

-— Siedzenie w ciele ludzkim, pośladek, zadek, zadni- SIEJBA , ob. Siew, Siewba.

ca; sed siedzenie honeslius dictum. Gn. Th. 785; Slov. SIEJĘ, ob. Siać. SIEJOSŁOWGA, y, m., próżny gaduła; sedenj, zadek ; Hung. segg , ber Hintere, ba» ©efdß. Sie- Slov. darmotlâch ; Ross. cyec.iOBem*, 6yec.iOBeiyb , ny-dzenie u ubrania, pludry, foeminalia, quae foemora tegunt. ctocjobcb, ctu SBortcmacber, Sftaulmacher. Mówili jedni: coż Gn. Th. 1171, ber $ofenbobCtt.    ten siejosławca chce powiadać?    5    Leop. Act. 17, 18.

Pochodź, in Yerbo sadzić.    (świegot.    1 Leop.).    'SIEJOCHA, y,    z.,    ptak pewny, [siewka,

SIEG, ob. Siag, Sążeń. SIĘGNĄĆ, SIAGNAĆ, contr. Siądź,    posiewka; 23rad)toogcl, óerbftiwgcl 2], ein gewijfer    ‘Sogel.

sięgnął, contr, siągł, cz. jedntl., Sięgać contin.; Boh.    Gęsi, także kaczory, siejochy, kuligi, Kuropatwy,    potar-

sóhnauti, sahati, sahnu, syhnu, sycy ; (Sorab. 2. sehe-    guj, nieśże do Jadwigi. Bielaw. Myśl. E 2 b.

gnusch , schenusch ciągnąć); Carn. sezhi, segl, sęshćm, SIEK, u, m., §. 1) sieczenie, rąbanina; ba» galten, §ac* sęgam ; Vind. fezhi, fegeu , fegla , feshem; Ross. en- feu, fOîe^cltt. Nie tylko z janczarek nośnych gęsto szyją, rnyTb, caraTb, ca*y, ca3ato ; (mariiyTb, rnararb kro-    ale w sicki się rąbią. Leszcz. Class. 76. Rycerska    sława,

czyć) ; rękę po co wyciągać, by dostać, by dosięgnąć;    imię swoje, z nieprzyjacielem w polu chodząc w    sieki,

nach etwas reichen, langen, bie    ^anb    an»ftrecfen.    Sięgnij    Ręką na    przyszłe    światu podać    wieki. Pot. Pocz. 299.

—    §. Siek, cios; Dal. sziik, ryz; Vind. vfiek, vdar ; Bosn. sik, riz, ber £)teb. Jednym siekiem przeciął. Tr.

—    §. 2) Siek, ryba; Boh. sekawec, cobitis taenia, ber ©teinbetßer, eilt gtfd); aliis idem quod Ostropysk , Iglica, qu. v. — §. 5) Siek, oguzie, mięso przy ogonie bydlęcia, barana, wieprza. Wlod., absegmen carnis cum cauda. Cn. Th. 618. bać> ©cbwanjftucf tum einem gefdjlacfjteten $te« be. SIEKAĆ, oh. Siec. SIEKACZ, a, m. ; Boh. sekać ; Sorab. 2. lecżk; Vind. fiezhnik ; Rag. sjecjaz; Croat.

ręką twoją, i weź węża za ogon    ;    sięgnął,    jął    go,    i    obró

cił się w laskę. 1 Leop. Exod. 4. (wyciągnij rękę. 5 Leop.). Sięgam czego, wysoko abo głęboko leżącego. Cn.

Th. 994. Skąpy po one w worek nierad sięga. Pair.

Jal. 6. Łakomstwo ludzkie i do grobów sięga. Sk. Dz.

19. Kto wielu sięga, i nad zamiar łaknie, Zawsze mu czegoś w niedostatku braknie. Hor. 2, 125. Kniaź. Po coż lam sięgać, gdzie dosiądź ciężko? Mon. 75, 722.

Do cudzej kieszeni sięgali. Mon. 68, 206. (kradali). Nie-

z toporzyska siekiera w rzekę. Sk. Żyw. 2 , 229. Opak idzie, Russi dicunt: sokira pływajet, toporyszcze utonu-ło. Cn. Ad. 787. Tępą siekierą nięwiele narąbiesz. Sak. Pr obi. 212. Zła siekiera nigdy nie zginie. Cn. Ad. 1555. (złego nikt nie chce). Najgorsza siekiera u kowala. Cn. Ad. 529. (najgorsze boty u szewca). Wszystko stracił ; dano mu kija za siekierkę. Falib. U 5. stracił na frymarku ; (cf. Croał. konya za svèglyu dati). Siekierze się sęk umknie, kamień kosie. Pot. Syl. 52. Wydarł mu siekierkę z ręku. Sk. Dz. 469. Lib. Hor. 9-1. (wytrącił mu broń). Juz nieprzyjaciel stoi z siekierą nad głową twoja. Rej. Ap. 56. Dobrzeć się jest na przyszłe rzeczy rozmyślać, ale się nie tak trwożyć, jakoćby już tuż z siekierą nad głową stano. Rej. Zw. 87 b. Czym go oni podstąpić a ułowić chcieli, tym się sami ułowili, a prawie się siekierą swą,'jako ono mówią, poucinali. Rej. Post. P p 5; ( Vind. naiskaka bukva k’ fvojemu konzu topar da; cf. bicz na siebie). — §. Siekierki w klawikordzie, blaszki mosiężne , które uderzają o struny, ztąd się mówi : klawikord na siekierki. Magier. Mskr., bte Jammer illt SIEKANINA, Śtlat)tci'. —■ §• Transi, fig. Najdziesz przy młodych dworach galanty, przechyry, I wronami karmione i stare siekiery. Klon. Wor. 55. ćwiki, szczwane, kule; kjcfylaijen, geltest, fdjlatt. SIEKIERNICA, y, i., ziele, ob. Wyka wonna, wilczy groch. SIEKIERÜNOSZY n. p. Pirakmori. Ohu. Ow. 490; securifer ; Rag. sjekiropossaz ; Croat. sze-kironosz, szekironoszecz ; Hang. szekerlzćt, nyftmgenb. SIEKIERÛWATY, a, e, — o adverb., siekierze podobny, securielatus. Cn. Th. 996. ajrtfÖMtiiJ. SIEKIERZ, herb : strzała z jelcami i krzyżem. Kurop. 5    4 7, ctlt 2B(lp'

szekâch , f. szekachicza; Eccl. CT>Yi.i|h; który siecze, rąbie, rębacz, wysiekacz; ein Reuter, $«cfer, ©cfylćtger, 9îam fer. Cn. 'Th. 995. — $. Siekacze, zęby przednie. Perz. Cyr. 1, 50, inchores, btc (scjjuetbejfifme, bie $auer. — g. Siekacz, SIEKACZKA , i, i. ; Boh. sekaćek; Garn. sękalu ; Vind. fekalze, fekauni nosh, nosli za fickanje ; Bosn. sje-kaç, obistraniça, prosjek ; Slav. siecsivo ; Ross. ctnna (cf. sieczka), ckoóc^ł; (cf. ber $fd)0(fcl. 2lblfl.j; narzędzie do siekania, n. p. siekacz kuchenny, ein Iprtcfincffer ilt ber Ślltrf;e. Siekacz do siekania mięsa, tłustości, jarzyny i t. d., w kuchni jest potrzebny. Wiel. Kuch. 428. Siekacz żelazny, do siekania gliny przyprawnéj. Torz. 104. Siekacze zaczęły ucinać skrzydła ptasząt. Teat. 55. d, 85. Siekacz ogrodniczy, nóż. Cn. Th. 995. ctlt ©ar= Icttntejfer, eine |)tppc. Kiedy winorodne rószczki obcinają, Okrutne im rany siekaczem zadają. Toi Saut. 99. Maciory winne Krzywym siekaczem ostro zacinają. Odym. Św. I) 2 b. Siekaczka, bte ftelbljaiie, do obcinania różnych głąbów, osobliwie kapusty. Kluk. Roél. 1, 80. *SIEKALNIGA, y, i., $. 1) deska, na którój siekają , ba8 .Çuxeïbret ; Vind. fiekaimiza; Croat. koszach, y, z., rąbanina, rzeź; ©Clttejjel, 9)łe|elet) ; (Boh. raubenina, (sekanina , rezanka •- sieczkaj ; Cara. sasćka , (cf. zasieka) ; Vind. safeka , (2. słonina siekana ; (iekanzc * rzepa siekana); Rag. izsjezkaniza; Croat. obârnicza). Szczęście twoje, że ja mam rozum; inaczej byłaby tu wielka, siekanina między nami. Teat. 15. c, B.— $. 2) Siekanina, SIEKANKA, i, z., potrawa drobno posiekana; Sorab. 1. na drobne fekana yedż ; Ross. cajiLiniKT., ©efmtftCtL d/C. Ptaszki te na siekankę drobno posiekać. IIaur. Sk. 589. Z ziela tego rzezanicę albo siekankę czynią na za-

zła siekiera , eine fd)lcd/te

n.

pen. S1EKIERZŸSK.O, a,

warcie żołądka. Syr. 29. SIEKE. oh. Siec.-— (S1EKIEL,    21 vt. Tr. — % Dzierżak siekiery, toporzysko; Vind. le-

SIEK1ELCZYK, ob. Sekiel). — SIEKIEM, SIEKMIE , SIE-    kirni topar, ber. »nftteh

KNIE, ciętym sposobem, caesim. Mącz ; Holi. seomo , SIEKNĄĆ, SIĄKNĄC med. jcdntl.; Croat. uszeknuli, usze-secne, sekmo : (śikmo, na śikmo * przeko -, adject. śik-    kujern; Ross. chkhjtl ; osiąkać, Cerm. ftcfcrtt, (cf. simy); Slov. sećnym spusobem ; Dosn. sikuccbi; Rag. sje-    kać), »crftcgett ; (Vind. zhaifhali). Jak woda siąknie w zio-

cirnize ; Dal. szikom; Croat. szekńch ; Eccl. ctnuTeJSi.HO,    mię, Tak niszczeje ludzkie plemię. ,/. Kchan. Ps. 155.

mit einem tfuebc Imtiettb; oppos. ‘paehmie, sztychem. SIE-    •— §. Activ. transit. Nos siaknął na ziemię, i noga zali 1ER A , y, z., SIEKIERKA, SIEKIERECZKA, i, z., dem.;    tarł. Tcat. 15. c, 58. wysiąkał,‘ bte 9?afe mit beit fttitflertt

Boh. sekera, sekyra, sekerka, kładnj sekera, kladnicc,    fdjnettfcen. Trat. 15. c, 11; Vind. fe vfeknii, nuef vfe-

(cf. kłoda); Slov. sekera, sekerka; IJurig. szekertze, sze-    knili, fe obrilsat; Rag. ussêknuti, usseknutisc; Ross.

kertzćtske ; Sorab. 1. fekcrcz, szekera, (sekera, (ekera,    comiTfcca, DWComiTLcn, (cf. sok, soczysty). “SIĄKŁO-

lekerka; Soi ab. 2. szekera, szekerz; Vind. fekira, fe-    WŁOSY, a, c, n. p. Siąkłowłosa wełna. Olw. Ow. 215.

ziera, fekiriza , fhirozhka, llmaidaka , zimbraka, zicple-    wilgoć zachowująca i wydająca, trtcfcnb.

niza, (cf. szczepać) ; Garn. zimbàra ; Croat szekira , sze- Dochodź, o siąkać, wsiąkać, wysiąkać, zasiąkać, zsiąkać. kiricza, szirochka ; Dal. szikira ; Slav. sikńa; Rosn. si- SIEKOMY, a, e, mogący być rozsiekanym, rozdzielny; kirra , sjekirra, sjekirrięa, nagjak (ob. Nadziak), bradva    Croat. szecblyiv, ppszecblyiv; Ross. cKkombim , jcr^flnbar,

sedlók; Carn. selâk ; Croat. szelyàn, (sèlyar inquilinus; Ilung. zseller); Slav. seljanin ; Rag. segljan, segljanin, sebar; Rosn. segljanin, kniet, segljanicch ; Rag. segljanin, segljanicch; Dal. texàk ; Ross. cejiflHHHi>; (Eccl. cejt-hiik’l , æiiT6!\h, OGStTSTenh, oóbiBaie^b mieszkaniec, 2, noceJHHHHt, KpecTŁatiHHTj, 4epeBeHCKiti MyjKHSt wieśniak); siodłali, wieśniak, ber Snnbntattit. Mieszczanie i sielanie wszyscy pewnych dni pocztę, do książęcej śpiżarni no-

(cf. barta), keser; Rag. sjekirra, sjekiriza , sjekiriciza , jertljetlliar. Niesiekomy, insecabilis. Cn. Th. 525, de alomis. bràdve, bradviza, magnarra, tesla, tesliza , (cf. cieśla; “SIEKANIN, a, m. ; Roh. sedlak, niwar, (ob. Niwa); Slov. Rag. tessatti * ciosać siekierą); Eccl.    , cliKHpKa ,

ctmmo : liai, secuie, seine, scura ; Lat. securis ; (Svec. skiira faix); narzędzie do rąbania drzewa, bie 2Ijł. Siekiera, naczynie ciesielskie. Jak. Art. 5, 515, (cf. topor, cksza; Ross. mjuma gatunek siekiery, cf. szlachta, bin-das). Nie raz siekierą trzeba w dąb uderzyć, kio go chce wyciąć. Dirk. Kaz. Ob. li 5 b. Izba zimna, drew niemasz , stłukła' się siekiera, Rej, Wiz. 92. Spadła mu

sili. Krom. 1G5. Spocznij wiejski fleciku, juz dziś grać    mię Nic padło w polu , lecz w drodze na ziemię. Leszcz.

przestaję Miłą prostotę sielan i ich obyczaje. Przyb. Ab.    //. S. 586. Dobre siemię padłszy na wyborna ziemie

5. I. SIELANKA, i, z’., SIELUSZ K A dem. ; Boh. sedl-    przyjęło się zarazem. Tward. Wł. 7. Ziele, obrazki

ka ; Slov. sedlącka ; Croat. szciyanka; Bosn. segljanka;    mniejsze,    ziarna ma okrągłe, a w nich jest siemiączko.

liny. segljanka, seola , seoka ; Slav. seljanka; Iioss. ce-    Sienn. 80.    Ziele miesiączek siemiączko ma w główeczce

jHHKa; wieśniaczka, bte ^Bauersfrau, bte 33fiuerittn. Jedna    rzędem położone. Spicz. 46. — Hodie siemię *plerumque

sielanka czworo bliźniąt jednym razem porodziła. Stryjk.    de semine cannabis aut Uni , (nasienie vero generalius) ,

296. Nie wicie on sieluszkom na fawory stracił, Tylko    tnfonberktt : ^attffamcit, Cctnfanten ; Boh. semenec kono-

hykowe przez rok kilka razy płacił. Zmor. Siei. 226.    pie). W całej Europie siemię lniane z Rygi idące za

2. SIELANKA, pasterka, pastuszka, skotopaska, ckloga,    najlepsze osądzono. Przędz. 'Siemieniec konopny. Ob.

wiersz pasterski, rodzaj poezyi, który ma za cel naśla-    Post. A 2. SIEMIENISTY, a, e, — o adverb., pełen

dowanie obyczajów życia pasterskiego w stanie najprzy-    siemienia;    Eccl. efeiweiniCTb:», nj04HCTUii; Boss. ctsie-

jemniejszćj prostoty. Gol. Wym. 417. baê $)irtengebtd)t,    hohochmm,    tfolt ©amen. Słońce ziemi wnętrze siemieni-

©dtäfcrgebidjt, btc 3bt)Ile. Simonides wiersze swoje pa-    ste warzy.    Zab. 10, 130. Koss. S1EMIEŃNY, a, e, od

sterskic nazwał sielanki; podobnież Gawiński, Zimoro-    siemienia, nasieniowy, nasienny, ©anten*; Sorab. 4. feh —

wicz ; od słowa Ruskiego Sioło * wieś (gu. v.). SIELA-    menowć ;    Vind. fiemni ; Ross. efcMennbiö, (distng. ce-

\VA, y, i , SIELAWKA , i, z., dem., g. 1) gatunek ryb    »leniiwü plemienity, familijny, licznej familii). Siemienny

małych. Sienn. 507; Boss. ccjiaßa, ynaen, btc ItfelCty.    owoc, Boss. cLmchhiikt;; Vind. fiemenza, eine ©antfrndjt.

Sielawa * sulwica. Arom.; Bosn. ghirra , ghirrięa ; Croat.    Siemienia główka, nasiennik Boss. cTMeHOBMhcTimnue.

tentas, btc Worane, ein SBctßftjcl). Sielawa, salmo albula,    Siemienny skład Eccl. cksiHHOnpiflTejmmć, l Koci. cbsm-

rybka , podobna do śledzia, w jeziorach. Zool. 184. Sok    iioctaiejib * wysiewacz; Bag. sjćmmennitisc ; Boss. cl>-

sielaw Hiszpańskich łowionych w (berze. Hor. Sat. 260.    MeiuiTHCH w siemię przejść, tu ©anten fließen'.

kupniów, siemierników, tedy ci nie mają być przypuszczeni do miejskiej przysięgi; ale mają tylko mieć wolność na przekupstwo i siei miernictwo. Dub. 208. Ipöcfcr, ipoefem). [cf. Boss. ceMepHTb mówić z gestykulacją, kursk. 2],

— §.2) Sielawa, herb ; rzeka wężykowato płynąca; na ‘S1EM1ERNIK, *SIEMÎERNICTWO , n. p. Co się tknie prze-nićj strzała. Europ. 5, 487, ein ÏÏJappett.— ('SIELA, ob.

Siła). — S1EŁ0 , oh. Sioło. SIELSKI, "a, ie; Boh. sedl -sky ; Slov. sedléckÿ ; Vind. deshelski, nadeshelen,, de-shelen ; Garn. dushęlske ; Croat. szclzki, szćlszki, szćini;

Bag. segljanski , seoski, sêbarski ; Bosn. seglski, sei—

ski; Boss. çe^LCKm , ceabiibtn, noce.iancniH ; siodłacki , SIEN, i. i. ; Boh. sin, syn, synka; Slov. syn; Boss. ci-od sioła, wiejski, wieśniacki; $orf«, letnbltd), oom ßanbe,    im , ci:mu, cbnniKii; miejsce wolne przed pokojami na

nom $orfe. Lud sielski na wsiach. Stryjk. 22; Vind. de-    ziemi, baê SSoïfcattê, bte £tauêflur; Carn. vêsha ; Vind.

shelniki , polski lud; (Croat. sèlyarszlvo inquilinalus ) ,    predhifhje predhifha , vesha, lopa, predhifhtvu ; Dal.

baö Sar.böolf. Napominał ich do roLot sielskich, aby    polacsa ; llnng. palota, (cf. połać, cf. pałac); (cf. Bosn.

ziemię sprawiali, i drzewa owocne szczepili. Stryjk. 45.    1. ąj en ni ca * ciennik, 2, sjennięa od komedia » scena;

Ludzie sielskie. Siat. Lit. 357. Sielska młodzież. Weg.    Sorab. i. fejna ; Lat. scena; Grace. Gxyvt) lentorium ,

Harm. 1, 102. Tu małym kosztem sielskie rozkoszy    halitaculum cx frendibus, Boss. CKimia namiot, sałasz ;

kupuję. Zab. 9, 104. Zabi. Sielska ma Muza, cicha i    1. Eccl. ctiih^ rfcitb, ctT>tih * cień, timbra, 2. esm»,

trwożliwa Ucieka od scen krwawych dzikiego Gradywa.    CKWiia,    , ojimctt» itajtaina namiot, npc4Cttiie

Nar. Dz. 2, 24. Pasterka pędzi mą trzodę, Nucąc so- miejsce przed namiotem, 0CT,mmi, oerfctóHTb , ocitHHfo bie sielską ode. Mon. 74, 407. Po sielsku , po wiejsku ;    zasłonić, (cf.    ściana).    Sień pospolicie    w domach    bywa

Boss. no cejbCKH ; ( noceabcniu wójt, włodarz). Sielskie    opuszczona, stając się    zebraniem zimna    i wiatrów;    prze-

obyczaje, wieśniactwo Eccl. noce.ianciBO tuslicilas, no-    to z doświadczenia szkodliwego uczyniłem ją zgodną do

ccjmiiCTByio rusticor. S1ELUCHA, y, i., gburka, eine    mieszkania, i opalającą się. Xiadz. 75. W budynkach

(jrobe Scitiriun. Zawstydzićhy się przyszło tak prostćj    naprzód ma być sień widoczna, izby wesołe, pokoje

wieśniaczce , niezgrabnej sielusze. Min. Byt. 5. 545.    wczesne.- Haur. Eh. 7. Sień kością słoniową sadzona.

*SIEM. Biel. Św. 79. Brbst. Odp. Z 75. 1 Leop. 5 Pieg. 12, Bardz. Luk. 179. et 2, 18. Pierwej trzeba przed swoją 20, oh. Sejm.    sienią umieść. Rys. Ad. 56. — Sień podługowata mie-

SIEM1Ę, ienia, n, SIEMIĄCZKO, S1EM10NK0 dem. ; Boh.    dzy mieszkaniem, jak w klasztorach, ( ob. Kurytarz ).

syme, someno , semjeko, semynko ; Sorab. 1. szymio ,    Krucbta rdbo    sień na    przodku wzdłuż    szła według sze-

fćbmo, fćhw, fćhwne żilo; Sorab. 2. szemć ; Carn sej-    rokości domu    bożego.    1 Leop. 2 Parał. 5, 4.

me; Vind. ferne, feime; Croat. szème; Bag. sjemme ; SIENNICA, y, z., ^SIENNIK, a, m., §. 1) gdzie siano chowają ; Bosn. simme, sjemme; Hung. szemetske, (szem * ziar- Boh. sennjk , seniśte; Carn. senize, jesenize , parna; na); Boss. efejm, ctsieuno; (distng.    Boss.    ccMbfi, cesien-    Carn. szenik , szenyàk ; Vind. fenjak, fenilbe ;    Bosn.

ctbo plemię, familia); hal. seme;    Lal.    semen; Turc.    sjenisete, gbdi sjeno stoji ; Hung. szćnatartóbcly ;    Boss.

sembil; Egypt. dsom , som ; Germ. ber ©atttc ; nasienie,    cfeHHitbTi, ctiinima. Foenile, bróg albo stodoła, gdzie sia-

ziarnko nasienne, baö ©atltcnforit.    Ziarno gorczycy,    no składają, siennica może być zwana. Macz., ter $CU*

najmniejsze między Siemionami, W.    Post.    Mn. 89. Sie-    hoben, ^)eu[cfoppeu. Siennik, foenile. Dasyn. X 5 b.    Sien-

kni, (cf. serdak , cf. sierć , siraczany), eine SîleiblMi}. Sie— rak wytarty, w ktorvm w domu chodziła. Min. Ryt. 2, 189.

nica, sienna stodoła. Volck.    324. Cn. Th. 996.— §. 2)    kiedy    psy idą,    nie trzeba im nic ciskać,    bo    sie    usie-

Siennik, vel polius słomnik,    miech słomą napchany do    paja,    powikła.... Ostror. Myśl. 46.

legania na nim, ber ©trolpacf ; struzak. Mon.'⁷l\, 75, Morav. SIERADZ, a, m., miasto w W. Polscze. Dykc. Geogr. 3,

źoch ; Boh. żok, poslamka;    Vinci fiamni shakel, Ha-    48, eitte (Stabt    tu ©roßpolen. (cf. [Thracoillyr. Serety 2],

mnena zieha ; Croat. szlamnyak ; Slav. slamnjacsa; Ross.    Turc,    seradium    , serrai arx). SIERADZKI,    a,    io,    n. p.

coJOMemiHKt. Nalazłem w izbie sienik na kształt mate- Województwo Sieradzkie. Dykc. Geogr. 3, 48.

raca. Kras. Dos. 121. 4. SIENNY, a, e; Boh. senny; SIERAK, a, u , m., [siermięga, sukmana 4], gatunek su-

szenszki ; Runy. szćnós ;

Vind. fenski ; Croat. szenov,

Ross. ctHHbiH; od siana, tum $eu, $ett *. Przy dobrym weseląc się winie Sienne wili korony. Bardz. Luk. 58. Sienna stodoła , siennica. Volck. 324.

SIERBSZCZYZNA, ob. Sierp'.

2. SIENNY, a, e, od sieni; Ross. ckmibiM, ( cf. cŁhhum, cŁhobhhh, cinHCTBiiI cienisty); ba3 Sorïfauê ober bie ÓauŚflur betreffend Jeden z odźwiernych czyli siennych. Min. Ryt. 4, 24.

■"SIEŃKO, Î.'SIENIUTA; u Rusi Szymon. Nies. 1,145. Pot. Pocz. 476, ©tmeott. — 2. ‘S1ENIUTA, herb; chorągiew' kościelna, z której krzyż wisi kawalerski. Kurop. 3, 47.

‘SIERĆ, SIERŚĆ, ‘SIERCHL , i, z.; Boh. srst ; Sorab. 1. lerstka, fertźe seta, cf. szorstki; Ross. mepcTt, mep-CTKa (wełna) ; Rag. dlakka; Vind. dvaka; §. 1) ba$ fUr$e #a«r auf ben gellen ber Spiere. Ze skóry ciało zwierzęce otulającej wyrastają albo włosy długie , albo sierć krótka, albo wełna, albo futro. Kluk. Zw. 1, 50. Sier-cią bydlęcą wytykają się poduszki do siedzenia na krzesłach , na pojazdach. Kluk. Zw. 1 , 238. Sierć końska , SIEPACKI, a, ie , od siepacza,    ceklarski , szarpacki, §cb    Garn. et Vind. fhima ,    koinska diaka; Rag. kostrćt. Sierć

fdjer«.. Plemię olbrzymów,    chcąc wyrugować dzielne z    krowia, kozia; Croat.    arovza, (arovnik » materac). Sierć

nieba bogi, Siepackie niosło    mordy i pożogi. Zab. 12,    zajęcza po myśliwsku    Turzyca, (qu. v.). Gdy koźlę do

9. katowskie. SIEPACZ, a,    m., szarpacz, łapacz, ce-    owcy przysądzą, uroście na nim miękka wełna albo

klarz, oprawca; Boh. biric;    Vind. l’hibavez, tepstnik ;    ‘sierchl. Glicz. Wych    D 4. Postawy z sierści koziej. 3

Dal. szatnik, (cf. szata); ber ,$afd)er, fpenferêfuecfft. Każdy z tych urzędników ma przy sobie 40 siepaczów, z któremi obchodzi część swoje miasta , doglądając, jeśli się jakie hultajstwo nie najduje. Star. Dw. 19. Pot. Syl. 527. O siepaczach Rzymskich. Chrośc. Fars. 164. W dom szatański czarni go porwą siepacze, satellites. Brud. Ost. D 7. S1EPNĄĆ cz. jedntl., Siepać contin., podsiepać dok., szarpać, rzucać kim; einen permit reißen, rütteln, fdjüttelu; {Ray. zjepati vlase s glavee: lacerare crines ; cf. Vind. tepsti * rózgami smagać, chłostać). Wilk ten rozjuszony wszystkie dobytki siepał wielkim gwałtem 1 nieprzyjacielskim je słał na ziemie kształtem. Otw. Ow. 447.

Leop. Exod. 25, 5. (z wełny koziej. 1 Leop. ). Skubanie ‘sierchli. Glicz. Wych. Sierść z jego kożucha za relikwie skubli. Sk. Dz. 1001, ob. Runo, glocfen i)pn 2Bo(Ie. Wilk sierścią owczą pokryty. Birk. Zbar. D. (skórą owczą , runem owczem). Bydła mi nie zostało ani jednej sierci. Zimor. Siei. 229. ani jednego kopyta , and; ntcfjt eilte Platte sum meinem Steife tft mir übrig geliehen. — §. 2) Sierść, maść, fyrba konia, wołu etc., Ross. rnepcib , bie ftrtrbe eiucS (PferbeS , OdffenS K. Sierści abo maści koni są wielorakie; główne są czarna, biała, czerwona i brunatna. Kluk. Zw. 1, 163; gniada, cisawa , wronia, bułana, ka-ra etc. Końsk. Lek. 3. Żelazna sierść, żelazny koń. Rys. Nieszczęsna siepa wzjeżone swe włosy. Otiu. Ow.    Ad. 79.    — Prov.    Znajmy    się    po    sierść.    Rys.    Ad.    81.

531.    szarpie, rwie, ftc rauft i(tr fpaar. Siepa,    dłabi,    Znam cię wskroś,    znam    po    sierci    farbowany    lisie.    Min.

Znać po śierci zwierza , z mowy człowieka.' Zygr. Pap. 154, Slov. po srśti wieka poznóś. Nie twojej sierści, któregoś pragnęła Młodzieńca, już go sobie insza wzięła. Pelr. Hor. 2, M b. nierównia ci, nidjt beilteś ©leicbctt. Jezus wskrzesił Łazarza, wierę nie po sierci, Gdy Łazarz Jezusowi okazya śmierci. Pot. Zac. 7.

rękę, niedogodnie. SIERCISTY, SIERŚCISTY, a, e; Boh. et Slov. srstnatÿ; Hung. sertćs ; pełen sierci, Doll fitrjer £>aare. (Sorab. 1. ferstżoyitć fetosus, cf. szorstki ; Ross. inepcTHCTHil wełnisty, uiepcTHHbnl wełniany ). Skóra sierścista. W. 1 Reg. 19, 13. Włosiennica sier-cista ostra. Sk. Dz. Ł1005. Dzikie i ‘szerściste wory, chcą mieć znakiem ostrej cnoty. Nar. Hst. 5, 435.

Pochodź. *siraczany, sierak; nasierszały ; siermięga ;

nęka    mię mdła białogłowska ręka. Chrośc. Ow.    101.    Ryt. 1 ,    228.

Wielka potęga w jej warkoczu, który jak raz oko z serca siepnie, Przyjdzie się łamać i paść od impetu. Zab.

15, 224. (machnie, uderzy). Złodzieje miru nie mają,

Wszędy gonią ich i wiążą, wszędy ich siepają. Klon.

Wor. 37. Przybiegli w posiepanym a podrapanym odzieniu. 1    Leop. 1 Mach. 5, 15. — §. Ból, wrzód,    rana,    nie na

siepa    mię* piecze, dręczy; bie Sßmtbe brennt,    fttdft,

fdjtnerjt. Kwiat ten na dymienicę przyłożyć, siepanie i targanie w niej uśmierza. Syr. 682. Proch ten, gdy na wrzód przyłożysz, wszystko bolenie i siepanie ulży. Sienn.

275. alle3 ©djmerjen unb Meißen. Otręby pomagają przeciwko kłóciu, na bolączki i na bolesne siepanie w ciele. Spicz. 135. Ból wielki w żołądku siepający. Comp.

Med. 191. ein jucfeuber 6$merj. — Recipr. Siepać się, usie- sierszeń , szorstki. pać się * szarpać się, pasować się, mocować się, wal- SIERDZIĆ.się recipr. niedok.-, (Boh. zsrdnatéti animum ca-czyć; ringen, fämpfeil, ftd) bentm reißen. Rozrywa sobą pere-, Carn. serdim se, (serd ira; Vind. fard, ferd ira, więzy, siepa się daremnie. Bardz. Trag. 283. Z niebem    ferditi, gnjievati * gniewać kogo); Croat. szerditisze, lyu-

trudno się nam siepać. Pot. Arg. 511. W sworach,    timsze ; (szerdim kogo iratum facio) ; Bosn. sercilise »

srriditise, srricitise , serdittise, sardittise, gljutitise;    cielona. Gil. Kat. 111. Trzeba do tego ludzi śmiałych,

(srricba ira; Rag. sarditti * gniewać, sargba, sarditos    mężnych, sięrdzistych. Relr. Pol. 2, 273, gorliwych,

ira; Sarde Furiae ; Slav. sêrdba ira); Ross. cepAHTLCfi ;    eifrig, Jjtjjtg. Skaurus byï człowiek surowy, mówca sier-

(nocepÄHTtca, noocep/uiTLCH, npiocep^HTLCfl pogniewać    dziwy. Kosz. Cyc. 67. Gotowy fryd, gdy trafi na ‘sersie; ocepAMTb , rozzłos'cić, ocepaaTb rozgniewać się,    dy ta serdyt. Kchow. Fr. 46. (kosa na kamień). Będę ja

cep^HTb, cepacy gniewać); (Etym. serce * gniew) ; gnie-    wiedział, jako przytępić mu rogi, I choć 'serdyt, prze-

wać sie, srożyć się, srożeć ; (Eccl. no;uortBaTH ), fiel; er«    cięż go ja go nabawię trwogi. Morszt. 134. Porwał się,

Junten, ftd) argent. Sierdzi się, a nie ma na co. Cn.    ale zginął, ‘serdyt, a nie duży. Pot. Arg. 548. (gniew

Ad. 1036. Basami sieje, gniewa się i sierdzi. Zab. 16,    bezsilny, nie jest silny; vana sine viribus ira). Niechaj

218. Poeta obyczaje złe u chłopiąt widząc, Począł się    też ma lwie serce, kogo starość znuży, Coż o nim luna nie sierdzieć, do ludzi ich hydząc. Groch. W. 580.    dzie mówią: ‘serdyt a nie duży. Pot. Arg. 410. Russ.

Niemasz się o co sierdzieć, swarzyć. Cn. Ad. 617. (nie    ‘Sierdyta sobaka wołkom strawa. Dirk. Chodk. 11.

wielka szkoda). — (S1ERDZ1ENTE czopowe, boulons, na- ^SIEREBRZESZCZYZNA , (cf. srebro), ob. Sierpszezyzna. zwisko okowu łoża. Jak. Art. 1, 272, ber cifente 23e)d)lag 'SIERLĘCZKA, i, z., S1ERLĘCZA , y, z., wiewiadło , wie-ber [Saöette. S1ERDZIEN1KI , n. p. Eegary w obu koń-    jadło, wiejaczka, bte SBitrffcIjattfel, (cf. siedleczka). W rę-

cach są opatrzone sierdzienikami, na zawiaskach przy-    ce jego sierlęczka , a wyczyści bojowisko jego. 1 Leop.

nitowanemi do legara. Jak. Art. 2, 501). — SIERDZI-    Math. 5, 11. (łopata. Bibl. Gd). Rozmiece je sierlęczą.

STOŚĆ, ‘S1ERDZ1TOŚC, ści, i., gniewliwość, opryski i—    1 Leop. Jer. 15, 7. (wiejaczka. 5 Leop). Bo w ręku jest

wość, zapał; Roh. srdnatost; Garn. serditnost; Vind.    jego (Chrystusa) Sierlęczka, a tą bedzje ehedożone Przcń

ferditje, divjoferdenje, ferditnost, hitroferdnost ; Croat.    bojewisko zboża rozlicznego. Odym. Sw.? I 2 b.

szörditoszt; Bosn. srriditost, srricba, serditost, seręba , SIERMIĘGA, ‘SZERMIĘGA, i, z’., SIERMIĘZKA, i, i., dem.; srrięba, sarditost, sareba ; Rag. sarditos, sargba, râ-    Ross. cepwara, cipsinra; proste chłopskie suknisko, gvó⁵

sargba, rasarda, jdljer 3^tt, ©rimm,    .fnfitgfdt, getter.    beê Saitenittld) ; gruba chłopska suknia, gunia, sukmana,

Tak wielką moc miały łagodne słowa, iż owa sierdzi-    cttt (jrobtitdjcner Saiicrnfittel ; Ross. 3 liny hü , snnyitmnch,

tość w ludziach ugasła. Budn. Apopht. 145. Grozi lwa    (cf. żupan). Chodzi on w siermiędze, by jako chłopi-

najeżona grzywa i siedzistość. Przyb. Ab. 141. Same    sko. Papr. Przyk. C 2. Za pługiem chodzi w łapciach

dzikie zwierzęta, przestając z ludźmi, łagodnemi stają    a w siermiędze. Slryjk. Turk. e. Wodę wozi bosy w

się, i najsroźsze bestye sierdzitość swą składają. Pilch.    złój siermiędze. Paszk. l)z. 51. W chłopskim odzieniu

Sen. gn. 295. Przeciwko nieprzyjacielowi niech żołnierz    i siermiędze grubej. Pol. Arg. 60. One wory grube a

używa sierdzitośei swój. Gorn. Dw. 25. SIERDZISTY,    żałobne siermięgi. Gil. Kat. 284, (ob. Part). Ubiór pań-

‘SIERDZITY, SIERDZ1WY, ‘SERDZIWY, a, e, — ie et o    ski porzuca, a siermiężkę wieśniaka prostego frymar-

adverb. ; Boh. srdnatÿ; Garn. serdit, sirdit; Vind. fer-    kiein bierze. Banial. K 5 b. Cnota w podłej siermiędze,

dit, fardit, ferditliu, hitroferden; Croat. szërdit, szer-    występek w purpurze. liras. W. 4 — $. Transi.    Chry-

dito ; Bosn. sardit, serdit, srridit ; P>ag. sardit, sargben,    stus siermięgę człowieczeństwa na się przyjąć    raczył,

sercjan, sàrdan ; Ross. cep4HTbn1, ccp4HTKa; Eccl. npo- Psulmod. 101. SIERMIĘŻNY, a, e;' Ross. cipMfmitbiii ; muHhiß ; (Eccl. oycpiĄbirb pilny), ( cf. Gall. hardi) ; opry-    yoit groben &(tterl)aarett, grob jitfatnnteit gemebt.    Sukno

s kii wy, gniewliwy, zapalczywy; tyijsig, grimmig, jor*    proste siermiężne. Sut. Lit. 595. Siermiężne    suknie,

llig. Jastrzębie łacno się rozgniewają a sierdziwi są.    Budn.- Apopht. 90.

Cr esc. 688. Rozdrażniony będąc srodze zwierz sierdzi- SIEROCIE kogo cz. niedok., osierocić dok. , sierotą kogo

sty, Nie lżej sam sobą rzuca nad piorun ognisty. Oiw. Ow. 316. Sierdzi ty gniew. Rej. Zw. 78. Sierdzisty Mars stalą tnie, co potknie. Zab. 6, 146. Min. Mars serdziwy gwałtem się wdarł w towarzystwo dobrotliwych planet. Sion. pr. B 6. Sicrdzista białogłowa w dzień i w’ nocy przynagla mężowi, aby Piotra zgładził. lirom, 166. Każdy się brata s.wcgo krwi sierdzistym sercem pomścić chce. Gorn. Dz. 69. Moskiewski z wydania królewny za księcia Finlandzkiego bardzo sierdzisty był, a tym gniewem obostrzony ku Litwie sie oburzvł. Biel. 555/

W każdej ^ię rzeczy bardzo sierdziwym a przykrym i nieubłaganym pokazuje. Kosz. Lor. 53. Nie dokaże moc nigdy sierdzista , co, łagodność i dobroć. Jabł. Ez. :56. Po głosie spornym a sierdziwym, po głosie spokojnym i wolnym, poznać umysł. Budn. Cyc. 76, Kosz. Cyc. 94. Zwątpiwszy o sobie, tym się sier-dziwiój a uporniój potykał. Kosz. Lor. 154 b. Macba-beusz sicrdziście wojnę podniósł przeciwko nie przyj a-

uczynić, pozbawić go rodziców, lub dzieci, zgoła o samotność go przyprawić; Vind. firotiti , safrutiti , pofru-titi ; {Rag. osiromàscitî, dovèsti na siromasctvo poupe-rare), einen oermatjf madjen, einen ber ©einigen -berauben. Juże icb sierocie nie będziesz. Budn. Ezech. 56 , 12. (więcej ich nie osierocisz. Bibi. Gd). Wojny sierocą niedołężne rodzice. Przestr. 49. Jak osierocił miecz tw ój niewiasty , tak osierocieje matka twoja. Budn. 1 Sam. 15, 52. Popilius posłany do Antyocha , aby wojsko jego z Egiptu wyprowadził, a synów Ptolomeusza żeby nie sierocił. Papr. Przyk. B 2. (r.ie ubożył, pozbawił dziedzictwa). SIEROCIEĆ neutr. niedok., zsierocieć, osierocieć dok. ; Ross. cnporfcTb; sierotą się stać, swoich postradawszy samotnym się zostać; öcrmflifct mcrbcit, nad) SSerlujtc ber ©einigen ycrlaffen mtb eittfattt bleiben. Daj, aby jego synowie zsierocieli, a żona jego wdową była. Wrobi. 200, Przeczbym ja biedna matka miała osierocieć po obu was jednego dnia. Budn. Genes. 27, 45. Ojczyznę

w stanie zsierociałym wziął w opiekę, Bardz. Luk. 151.

Płaczcie stróża swojego panieńskie klasztory, Ubogie sie-rotcczki i szlacheckie córy. Groch.. W. 126. — g. Sierota , po stracie dzieci osierociały lub osierociała ; ettt öertMtffer SSater, eine muuatfie lutter. Wezoram był ojcem , a dzisiaj sierotą, Miałem, ach miałem w swym domu skarb drogi. Zab. 15, 266. Emil Paweł, który tak wiele miał synów, że ich darował innym familiom, sierotą z nienagła został. Warg. Wal. 184. —    2)

Sierota po żonie * wdowiec, ber SBtttver ; sierota po mężu * wdowa , bte 2ßttme. świeżo po mężu zostawszy sierotą. Pot. Arg. 7. — §. Sierota, aliquando pro egeno et mendico usurpatur. Ca. Tli. 997. etit armer Śśerlaffener. — 3) Sierotki, pory, dziurki potowe , bte ©wetßlödjer. Powietrze wilgotne pory, które drudzy sierotkami zowią, w ciele otwiera. Cr esc. 4. Syxt Szkt.

W wodzie tak długo siedzieć , póki ię skóra nie zaczerwieni , i sierotki sie na nią nie wydadza. Petr. Wod. 41.

Mało nie rok osierociała stolica papiczka , aź Bonifacyusz obrany. Sk. Dz. 616. SIEROCTWO, a, n. ; Boh. syro-ba ; Sorab. 1. fćrotstwo , dźecżi zhubeno, nana ha ma-cżere zhubeno ; Bag. sirotinslvo , sirotigna ; ( cf. siro-masctvo ; Croat. sziromàstvo pauperies)-, Croat. szirolin-sztvo ; Ross. cHporcTBO, ciipoTCTBOBanie ; §. 1) osierocenie dzieci po utracie rodziców, (ob. Ojcosieroctwo), rodziców po utracie dzieci; małżeństwa, po utracie męża lub żony; bte SSertMtfuug, ber Mfenftanb, SBtttrcer* fianb, SBUtmeiiftanb. liano. Gd. 298. O jak żałosne sieroctwo człowieku, Kiedy w podeszłym dzieci straci wieku. Morszt. 268. Patrzy, jakie było sieroctwo tej ubogiej matki. W. Post. Mn. 346. — %. 2) Collect. Sieroty,

. et 73. et 242.

05

C/3

Sorab. 1. ferp , ferpik , szerp , szerb ; Sorab. 2. szerp ; Garn. sèrp ; Vind. ferp; Croat. szerp; Dal. szarp; Hang. sarló ; Rag. sarp, sarpich ; Bosn. sarp, serp, srrip, sarpicch, srripicch ; Eccl. cfrBirt, cepnomiirB, cepninrk ; Ross. cepiiB, cepmiKB, ropóyma; cf. Gall. serpe, sarpe, echarper ; Lat. med. sarpere; Germ, fdtarbett, far&eu, §arfe ; Graec. agrty, cf. Gerrn. ber ütjcljerper; nostr. szarpak, szarpać; cf. Germ. fdjarf; cf. Lat. scirpùs ; Carn. serpiza ; (cf. Śerb, Sorab) ;.'sierp, narzędzie zębate do żęcia zboża, bte 6t = d)el. Sierpy do trawy mniejsze są i bez zębów; do zboża zaś większe , i mają nieznaczne ząbki. Kluk. Rośl. 2, 164. et 5, 121. Sierp od trawy Boh. kosalec, klepanec. Zioła zdarzone, część z korzeniem zdrowym Wyrywa, część sierpikiem skrawa mosiądzowym. Zebr. Oui. 167. Tesak abo sierp na obcinanie ciernia lub ostu potrzebny. Bot. Nar. 4, 140. Sierpik ogrodowy Ross. ÓOPO34111110,. Sierpa trzeba oziminie , kosa się zejdzie jarzynie. J. Kchan. Dz. 262. Owdzie ze rżyska powracają żeńcy , Ci ostrozębe kłosistemi wieńcy Obwodząc sierpy, pląsa

Grad zboże tak pobił, iż nie było po co z sierpem wychodzić. Gom. Sen. 116. — §.. 2) Sierpy, herb'-, trzy sierpy do góry końcami ; ręka z obłoku trzyma je. Kurop. 3, 48, eilt SBappeit. — (SIERPANKA, i , z., Ross. ceprmiiKa ; tkanka cienka, niby siatki od much w oknach, [letnik, Mittel, ob. Serpanka 2]; ©djleper, $ltC* geittttdj, fcpr bunitetl ©emebe. Za łokieć sierpanków sześć groszy. Stal. Lit. 395.). — SIERPIEŃ, pnia m ; Boh. el Slov. srpen ; ósmy miesiąc w roku, Augustus. Haur. Sk. 488, ber 2leritbteinditat ; Sorab. 1. żencz, żneyska mè-szacztwo (ob. Ząć), prażne meszacztwo , prażmk ( ob. Praznik) ; Sorab. 2. jazmenski (ob. Jęczmień , Sorab. 2. jazmen ; cf. źnojski * lipiec, ob. Znój); Carn. serpan male Julius, serpan velike Augustus; Vind. ferpan, fe-demnik Julius, ofemnik, gospojnik Augustus; Croal. szër-pën , jakopovschak Julius, velikomeshnyak , vêrssan, ki-movez , kolovoz Augustus, ( malomessnyak September , klaszen meszecz Junius , cf. kłos); Dal. szarpan Julius; Rag. sarpagn Julius, kolovoz Augustus-, Bosn. serpagn ,

Söcufen. SIEROCY, S1EROTSKI, S1EROCIŃSKI, SIERO-TNY, SIEROTCZY, SIEROTCZYN, a, e, od sierot, 2Bab Ten * ; Bólu syrofcj; Sorab. 1. fćrotżinć; ( Vind. (rofhen, fromazhen s nędzny, potrzebny; Rag. sirornàh, siroma-scni pauper; Croal. sziromach); Rag. sirotinski ; Croat. SIERP, a, m., SIERP1K, a, m., detnin ; Boh. et Slov. srp; szirotinszki ; Ross. ciipoTCKifi ; Eccl CHpOTHÜi. O siero-cińskie i o wdów ubogich sprawy usilnie zastawował się.

Krom. 585. Sierocej inlraty rachunek. Ustrz. Alg. 2,

129. Każdy sąd opiekunski ma księgę jedne opiekuń-ską czyli sierocińską trzymać. Gal. Cyw. 1 , 85. Czyja to ta wieś tak nieporządna? zwyczajnie, sierocińską odpowiedział. Kras. Pod. 2, 19. Osła 'sirotczynego zaganiali , i brali w zastawie wołu wdowinego. 1 Leop. Job.

24, 3. (sierotczego. 3 Leop ). ' Sierotskie dobra na dra-pież okrutnym tyranom podają. Birk. Zyg. 18. Pobiją go sieroce łzy wylane rzewnie. Pot. Arg. 368. Siero-tny dom, orplianotropheum. Macz ; Sorab. 1. fćrotow dom, fćrotnencza, ferotowna ; Ross. cuponimumne,

CHponn-raTCMbiiLiii 40M’&. SIEROTA, y, masc. et fem.,

SIEROTKA, SIEROTECZKA, i, i., dem.- Boh. syrotek , syrotćek, syrubej Sorab. 1. lerota, ferotka ; Sorab. 2, fyrrota ; Garn, sirota, srota, srotèz, sroteza, srotiza, edinzhèzh ; Vmd. Prota, frotle, i“irrota; Croat. 'sziróta ;

Slav. sirota, (siroma » ubogi) ; Rag. sirotta , sirotizza;

Zab. 9, 17.

Bosn. sirota, sirotięa, (shromah * ubogi) ; Ross. cupoia, ciipoTHHa, cwpoTKa, ciipoTHUKa ; (Etym. Eccl. ciips ; Boh. syry « opuszczony ; cf. Chald. "py zerich , indigus opis-, cf. Hebr. pE? sarach, residuum esse, superesse) ; §1) któremu lub której rodzice zmarli, ber SBrttfe, bte Jßatfe.

Sierotami nazywają tych, którzy ojca nie mają. Groick.

Obr. 291. Sierotą być Ross. ciiporcTBOBaTL. Ztąd na-zwanyś sierotka , żeś z małoletności swojej, ojca z matką utracił Steb. pr. Gdzież ten jest, któryby ogarnął sirotkę błędnego? albo tułaka opatrzył w nędzy jego?

Rej. Żw. 190. Jestem uboga sierota, opuszczona, nie wiem nawet jakich rodziców miałam. Teat. 54, 6. Młoda dziewczyna rodu szlacheckiego, i sierota. Teat. 20, praef. Gdy sierota do lat zupełnych jeszcze nie przyszedł.... Gal. Cyw. 1, 109. Sierotą dziurę zatkać wszędzie. Pot. Syl. 121. Kto ma być sierotą , lepiej się nie rodzić. Pot. Arg. 360. Sierota cięższa niż kamień. Rys.

Ad. 65. Mężu! ty chcesz uciec w pusty świat daleko I pod moją sierotki zostawić opieką? Przyb. Ab. 228.

SIERPNIOWY - SIERSZEŃ.

SIERSZEN IOWY - SIEŚĆ.

265

ługi, srripagn Julius, kolovoz Augustus; Slav. sèrpanj    dłem i szczękami rażąc, nabrzmiałość znaczną z bólem

Julius, kolovoz Augustus-, Ross. ABrycrE.) Sierpień od    sprawuje. Zool. 129. Kras. Baj. 17. Hadze tych siersze-

sierpa rzeczon , bowiem tego miesiąca juz wszelkie zbo-    niów nie drażnić. Biik. Zyg. 12. (nie budzić licha, nie

ża sierpa a żniwa potrzebują. Cresc. 695. Chmiel. 1, 192.    jątrzyć sierdzistego).' Ma sierszenie w nosie. Dudz. 61,

Sierpień kłosy kosi. Min. Ryt. 4, 191. Zima nie przynosi pożytku; ale bez niej nic nie zbiera sierpień. Mon.

64, 253. (żniwo). SIERPNIOWY, a, e, od sierpnia;

Slugitfts. 'SIERPSZCZYZNA, y, 2., [właściwie serebszczy-zna : danina w srebrze początkowie jako pogłówne Ta- Boh. srśnowy. tarom z Rusi opłacana , którą później i wielcy xiazeta ‘S1ERZP, ob. Sierp. Dudz. 29.

litewscy z ziem ruskich pobierali. Lachowicza Pamiętnik SIEŚĆ, SIĄŚĆ, siadł, siedli f. siędzie, siądę med. niedok., str. 100, 101, 107, 279. — 4] n. p. Niepobożnemi po-    Siadać contin., Siadywać, siaduje frequ. , (sed ej. sie-

datkami , winami, sierbszczyznami ludzi w swych imio-    dzieć) ; Boh. sÿsti, sednauti, sedati, sedawati ; Sorab.

nach obciążył. Stat. Lit. 233. Serebszczyzna, sicreb-    1. szeinucż, fedani, szeidacż; Sorab. 2. sze szédnusch,

szczyzna. ib. 215. Contributio generalis super vniversam Lithuaniam imtituta , alias serepszczyzna 560 grossorum.

Nie będziemy mogli ani sierebszczyzny , ani płatu żadnego i nijakiego poboru ustanawiać aż na sejmie. Stat. Lit. 39. et 87. Podatki ziemskie, to jest , poglówszczyzna , serepczyzna. Vol. Leg. 2, 794. Na sejmie Wileńskim r. 1551 serepczyznę na wszystkę ziemię Litewską, Ruską i Zmudzką, na trzy lata. od sochy po 5 groszy, uchwalono. Slryjk. 750. .Jagiełło dobra duchowne wyzwolił oil wszelkich podatków, serepcizn, podwod etc. Stryjk. 446. podatek sierpowy, ©icfyelgelb, dite SlbgaOe. Imię tego podatku od srebra wywodzi, i pisze Sierebrzeszczyzna J. W. Czacki, n. p. Pieniężna danina, dla różnicy od danin in natura, nazywała sie w Litwie od słowa sierćbro srebro., sierebrzeszczyzna.

Czack. Pr. 1 , 202, cf. pokonćwskie. SIERPIE, a g. 1) dem. nom. Sierp , qu. v., baê ©tdieldietl. —

Bolan. Sierpik ; Boh. srpek, ziele, jeleni trank, ma liście ząbkowane ostrokolące i rzeżące, jak sierp, serratula,

©djartenfraut, 0d)artc. Syr. 1159. et 1254. Sicnn. 78.

Klak. Dykę. 3, 74. Kluk. Roił. 2, 253, Vind. ferpiza.

SIERFNJCA , y, 2., Sium Falcaria, gatunek Marka. Kluk.

Dykc. 3, 84, 0iunt, 0td)elfraut, ©idjclmarf. ‘SIERPO-DZIÓB , a, m., ptak, Tantalus falcinellus ; Ross. napa-ba, ber ©tdjelfdtnakl, ©ididjdmablcr. SIERP0WATY, o aduerb., na sierp pochodzący , ftdfdfonntg ;

Ross. cepnoBiMHUii, falciformis. Perz. Cyr. i, 155. Pierwszy oddział błony mózgowej . sierpowaty. ib. 58. SIERPOWY, a, e, od sierpa ; Vind. ferpen , ' 0td)d *. Sierpowy trzonek. Kluk. Rosi. 2, 164. Kowal sierpowy ; Boh. srpnjk ; Vind. ferpar, ferpni kovazh. "SIERPOŻEŃGA , y, m , sierpem zboża zżynający, ber ©tdidfdjlitttcr. Tamte-czne trawy znają sierpożeńców. Otw. Otu. 550. ( Rag. sarponossaz fMcifer)/

SIERŚĆ, ob. Sierć.

SIERSZEŃ , SZERSZEŃ, ia ,

. Dub. 30.

a, e,

Słoi), gako srśen, kokotliwy, osa, opryskliwy, czupurny; aufbrattfenb, [)t$tg. — §. 2j Mniejsze działko, sierszeń , wyrzuca 2 ÿ₂ uncyi żelaza. Archel. 11. dne 2U't Heiner Summten. S1ERSZENIOWY, a, e, od sierszenia, .Çwritiffeu

AND

ni. ,

2)

et sznia , m. ; (Boh. srśen, srśan , (verb. srśjm , srśrti beczeć); Slot. srśen; Sorab. 1. scherseben, scherschyn : Sorab. 2. scherseben; Cum. sershën, zhmèrl ; Vind. lerfben, ferfeben ; Croat. szërs-sen , ztershen , kebèr ; Dal. starmel ; Slav. stêrshèn ; Bosn. strrisce, slrcimegl, starmegl; Ross. mcpuieHb, cf. O f> b. $arntfd)er, cf. Hebr. ninx ziraah, crabro)\ §. 1 ) bie £onuP; vespa crabro, gatunek osy, ale wielki, żą~

sze szidnuśch, szinusch ; Carn. sędam, sęsti, sędl, sę-dćm , zbizhkam ; Vind. festi, fedeu , Pedla , federn , dol-fesli, dolzhizbati ; Croat. szeszti, szćdam , poszagyujem-sze; Rag. sjesti, sjedam, sjedati; Bosn. sisli, sjesti, sjediti, posaditse; Boss. eben,, cn/iy, ycfecTLca ; (Eccl. ci^aiocfl, CH/taioca, paadMaroca rozsiadać się, padać się, pękać); siąść po staniu abo przyszedłszy gdzie zinąd, usiadać ; ftdi tttcbcr fe|eit, łtiebcr laffen, ftd; fefcen. Czy się im siąść podoba nad źrzódłem przejźrzystym, Czy na podsłońcym wzgórku, czy w gaju cienistym. Przyb. Mili. 74. Niech pani siada do fryzowania. Teat. 25. c, 11. Siadajmy do stołu. Teat. 51, 63. Gdy przyszło siadać do stołu, sadowiono każdego wbdle rangi. Kras. Pod. 2, 150. Chodźcie, ‘obiedwajcie! i siedli i jedli. Biai. Post. 110. Xiądz pleban siadł do konfesionału słuchać spowiedzi. Xiadz. 55. Przez dłuższy czas siadał do karety, niż do odprawienia całej drogi było potrzeba. Mon. 64, 71. wsiadywał, er yertćtnbelte mehr niit bent Cśinfefcen, (Einfłeigen, Slnfftetgeit in ben Sffiagen, alö.... W kole senatorskim, gd.y siadywał, mógł się każdy zadziwić mądrości jego. Birk. Choa'k. 58. gdy zasiadał, menn er feinen ©tft nnftm. Na karku komu sieść » przy-sieść go, opanować go; ftef) einem auf beu ÜJÏacfen fc^eu, i^lt {tbemmltigcu. Nie będziesz królem , narodom zwyciężonym na karku nie siędziesz. Bardz. Trag. 218. Chłopy podwiódł, aby siedli na karki panom swoim. Birk. o Exorb. 10. Bladość mii siadła nn jagody. Bardz. Trog. 519. przykryła mu lice, 231eid)e bccfte feilte SBangcn. Gdy się w swej nadziei odrwią, to im siada Najczęściej w ‘uściech owo: ab niestety, biada! Min. Byt. 1, 291. (to w ‘uścicch ich bywa). — ‘Siądzenie, siedzenie * siedzenie, na czym siedzą, ber 01$. Scytowi kochali się w pięknych siądzeniach , i ko ie uzbrajali o wojny. Nar. IJst. 2, 522, (cf. siodła, ulbaki). Siedzenie od złota na koniach. Tward. W i.

cielskie, lub w grobie siadł, grozy; lumulo quoque simus hoslem. Zebr. Ow. 531. choć legł, poległ, pochowany jest. — §. Transi. Siadłem, zginałem , już po mnie, disperii. Mącz. przepadłem; tft atrê mit llttr, iclj Inn »erloren. Siadłeś, jako sól; actum est de te. Cn. Ad. 1055. Jeśli Zawiszy nie będzie, siadłem. Orzech. Tar. 17, cf. zostać na koszu; (cf. Rag. sjedilka , usi-djèliza » której się nie dostało męża , eine 0t$cngcf)ltebcne).

O- a>

•— *§. Czuję nieprzyja-sen-

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

Na pogrzebie hetmana nie usłyszałeś głosu innego, je-    STRZYŃSKI, SIOSTRZYŃSKI, a, ie; Slov. sestrin; Sono : jużeśmy siedli, jużci nie będzie do Rusi biegał nas    rab. 1. fotżinć, szoziny; Carn. sestrèn; Vind. festerni,

bronić, ib. iii. ttńr ftttb Briefen. Jak skoro się dwaj tak    bestem, festerski; Ćroat. szesztrin; Ross. cecipHHS ,

wielcy panowie Złączycie, siedli Turcy i Persowie. P.    cecipimuHt ; od siostry, do siostry należący; ©djiucfłer-*,

Kchan. Jer. 45. Bez pochyby siedlibyśmy byli, by sie    fdjmefterltd). Juno łechce Jowisza siestrzycznym uściskiem,

był Annibal z bratem złączył. Faliss. FI. 77. Niemasz    Zab. 15, 14. Kniaź. Miłość siestrzyńska. Chrośc. Ow. 197.

cię; i ja w mój nadziei siadła.    Chrośc.    Ow. 128. Wnet    Całowania    sioslrzyńskie. Otw. Ow. 374. Nie chciała po-

połowica miasta i z trzaskiem    upadła,    A z swoim    bu-    wiedzieć,    choć na pilną prośbę i usiłowanie siestrzyne.

dowaniem i ze wszystkim siadła. Prot. Jai. 17. obaliła Gorn. Dw. 28L Wszystkoś pokłócił; jam ztąd zdrajczy-się, fte fturjtc sufammeit. Jeślibyś co z tych tajemnic wy- na siestrzyna. Zebr. Ow. 154. (siostrę zdradziłam). Brat zionął, to twoja głowa siadła. Kosz. Lor. 100. Alexan-    siestrzyczny. Stryjlc. 294. Siostrzyn to    grzech. Dardz.

der wziął przymierze gorzkie z Moskiewskim, Siewier-    Trag. 246. SIESTRZEŃSTWO, a, n. ,    pokrewieństwo

skie państwo bo siadło, Litwie nabladło. Slryjk. Gon. R    siestrzyczne ; Vind. festrina , festroufhina, bte ©djltfefter*

3. Już tam siadło zbawienie, i    nadzieja    polepszenia    zgi-    fdjaft. ■—    Fig. Moralista uważa, jak sie cnoty z siebie

nęła, gdzie sobie za pośmiech    mają cielesną żądzę    wy-    rodzą, co    za siestrzeństwo i powinowactwo z sobą ma-

pelniać. Kosz. Lor. 63 b. Jeśli nie powstajemy, siadło    ją. Lub. Roz. 16. SBenuaubtfćljaft. ‘SIESTRZYCA, y, i. ,

wszystko. Rrbst. Nauk. N 2 b. — $. Ni siadło ni padło.    SIESTRZYCZKA, i, z., dem. nom. siostra; Boh. sestfi-

Rgs. Ad. 48. na jednej nodze, jak z bicza, Cef. ptaki    ćka; Garn. séstriza; Ross. cecipima, baS ©d)tt)eftcrdjen.

gdzie padają), nie wiedzieć zkąd, jak; mir Utd)ł3, btr    Nie myśl siestrzyco Marto o potrzebach    moich. Groch.

I tak ni ztąd, ni z owad, ni siadło, ni padło,    W. 230. Bardz. Trag. 8. Łącz. Zw. 34.    Panu bogu się

Kilkoro tych bestyjck razem mnie ujadło. Zabi. Fir. 70.    poleć ma miła siestrzyczko. Biel. S. M. B 3. Siestrzy-

Nie syna zostawuję, ale łotra, który jeszcze, ni padło,    czki świątobliwe. Groch. W. 359. Dziewiętne nadobne

ni siadło, a już pracą rodziców swych rozlewa, depce.    siestrzyce. Mon. 76, 600. (Muzy). Wyschłe siestrzyce

Falib. J. Sami, ni padłszy, ni siadłszy, czynią konstytu-    Wątek dni twoich wezmą w swe nożyce. Mon. 70, 723.

cye. W. Post. W. 3, 355.    Parki, Prządki.

1.    SIESTRZAN, u, m., podciąg, balka, na której się wspie- SIEW, u, w., SIEWBA, *SIELBA, S1EJBÂ, y, z.; Boh.

rają poprzeczne bałki. Budź. 57. ber Unterbaifcu, Unter*    setj, syge, setba, setina ; Carn. sejtva ; Vind. fietva,

äug, auf bcm bte Öuecrbalfett liegen.    i'eitva, fjanje, naf ielva ; Croat. szètva, szejanye, ztern

2.    S’SSTRZAN, SIÜS1RZAN. a, m., SIES1RZEN1EL, -SI0—    (cl. ściernie); Rag. sjèdba; Bosn. sidba, zemglja posiana;

SI RZLN1LL, ńca , m., SlESIRZANEK, nka , m. ; Boh.    Ross. ciin» ; Eccl. ctflTßa ; sianie, czas siania, siewka;

sestfenec; Vind. festriżh, festerni fin, festem otrok,    ba$ ©neu, bte ©aat, bte ©aatjctt. Siewba rana pod czas

festrizhek, (cf. bratanek); Croat. szesztrich, szeztrich,    omyli, późna zawsze. Cn. Ad. 1036; (Slov. skorä segba

szeztrin szin , nechjak ; Dal. nechyak; Rag. sestrich ;    casto zmili, a pozdna wżdicki; cf. co wczas, to z nas).

Bosn. sestricch, nethjak, sin sestre ; Ross. ceoTpnHmr& ,    Omieszkałeś orania i siejby, żąć też nic nie możesz. Sk.

neiiii, vulg. yeuii, (cf. wuj); Eccl. cecTfuiYiiijii,, cecrpnut    Kaz. 92. Siejba lnu zaczyna 'się pierwszych dni maja.

cMin,, ópaTauemi, óparoHOKŁ, ber ©djiuefterMn. On mój    Przejl. 7. Taką wojnę sprawił siew Kadmów. Bardz. Luk.

siostrzan rodzony. Tsat. d 4 , 167. G zart. Miły siostrzen—    6o. Go zon po poczęciu, już sie me przybliżają, a sicj-

czc. Tent. 55. e, 61. Justyn, siestrzenieeJustyniana, syn    by na siejbę nie dają. Sk. Dz. 94. — g. Co wysiano,

siostry jego Wigilancyi. Śk. Dz. 581. Oddał'ją w ręce    bte fuäfnat/ bte ©ct<U anf betu gelbe; Ross. noclsBT,, na-

siestrzana. Zab. 11, 53. Steb. 159. Potomstwo Grachowe    • ctss. Spasienie ‘sielby. Herb. Stat. 70. Podeptanie *siel-

a siestrzankowie Afrykanowi. Warg. Wal. 198. Roter.    by. ib. 359. SIEWAĆ , ob. Siać. SIEWACZ, SIEWIARZ,

487. Siestrzeńcy ; Carn. sestrinzi ; Fżncł. fiestrizhi, fe-    SIEWNIK, a, m., SIEWCA, y, m., S1EW1EC , wca

strizhi, fiesterni otrozi, festrizhni, festrizhne ; Dal. sze-    »»., który sieje, wysiewacz ; ber ©der, ©ćtemaitu ’ Sorab.

sstrichÇ ©ef^ratfferftuber. — §*. Siestrzyn mąż albo sie-    l.séhwcz; Vind. fejauz, nafievauz, nafievar; Croat. sze-

strzanek, niektórzy z Niem, zowią szwagier. Ma.cz. ;' Vind.    jâch; Bosn. siaç, koji sie; (cf. Rag. sêbar rusticus) ;

fiestern mosh ; Croat. svak , ber ©djmeftertnaim , ber ©djma* • Ross. cijiTean. Siewacz powinien mieć rękę dobrze wpra-tjer. SIESTRZENICA, SIOSTRZENICA, y, z., ‘SIE-    wioną do chwytania nią nasienia podług potrzeby. Kluk.

STRZANKA, i, z.; Boh. sestfenice ; Slov. sestremca, tet-    Rosi. 3, 193. Wielką szkodę czynić mogą ospali siewia-

ćena sestra, mogóg maiki sestri cera; Garn. sestrizhna ;    rze. Haur. Sk. 35. Nasiał ten piekielny siewacz gorszą-

Vind. festiîzhka , fesinzhna, festerna hzhi; Bosn. sestri-    °cgo kąkolu. Chmiel. 1, 1098. Siewca ten jest dyabeł.

eina, kcehi sestre; Rag. sestricna, brattuceda; Croat.    Farn. 134. Stankar, kaeerstwa zwingliańskiego siewca,

szeztrichna; Ross. cecrpemma (siostra prżyrodna), ce-    Steb. 124. Przyłożył się też do tego drugi siewiec Phi-

CTpiinita (* siostry córka), Ecci. ópaiattKa, fet. bratanka);    lalet, a po nim Ortolog ; swojcmi błędami jeszcze bar-

(Eccl. cecTpeniiifj * siostra), bić ©djtt)eftertt)#ter. Miał sie-    dziej tę niwę zaplewili, tak iż już niemal w połv zka-

strzankę Justyniana za żonę. Sk. Dz. 541. et 135. Miła    kolała. Smotr. Apol. 60. S1EWALNIA, ob. Siewnia. ‘

cTDmu^ciiAcln-^' e, fil- SIESIRZENNY, SIE- SIEWIER, u, m. ; Vind. fever,, pounozhna strona fvieta, STRZYiW, SIOSTRZYN, SIESTRZYCZNY, a, e, SIE-    pounozhifhe, pounozhje * północ, strona świata polno-

iż z płacbet sieją, musiałby płachtą przełożyć,» baê ©de* lud). SIEWNY, a, e: Sorab. i. féhwné;

Croat. szetrćni ; sianiu służycy, jur ©aat bteiieilb, ©aat * . Od wigilii panny Maryi narodzenia ozimy siew poczynają, a dlatego tę uroczystość mianują dniem siewnym. Haur. Sk. 7.

Vind. fietni, Boss. cfeflTeJLHMH ;

cna, fever, bura, burja (cf. Boreas, cf. burza), samur-jan, Niemcz, fianjak, garbin, pounozhni veter = wiatr północny; lêvernik, fevernjak, pounozhnodeshelnik * pół- fictouni, lietveni ; nocnik; Carn. garbin, gerbin » północny wiatr, (sevar Auster} ; Croat. szever, bura aquilo, szevèrni septentrio-nalis ; Bosn. sjever, siuer, burra Boreas ; Bag. sjever aquilo, septentrio, sjeverni borealis, septentrionales \ Boss. *SIEWRUK , a , m., [Siewierzanin, ein ©eöerter; Boss, ce-cbBepi * północ; {mlg. cteepKO zimno, (cf. Syberya) ;    BpioicB kursk. 2], n. p. Moskwa Siewruków Litewskich

ber Sîorben, bte SKittcrnndjt. Wiatr północny przodkowie    rozbiła i kadź miodu im wzięła; A o te to Siewruki sro-

nasi zwali siewierem, ÜJÎorbll'tlîb ; to dlatego przypisuję,    ga w-ojna się wszczęła. Stryjk. 486. O Siewruki Litew-

iź tego słowa, jako i innych wiele Polacy zapominają,    skie wojna się wszczęła, Którym miód Moskwa odjęła,

tak iź juz nie mają czym wiatrów zwać. Budn. Eccles.    Stryjk. Gon. Q 5 Ćmę Siewruków i szlachty pobrano,

4 , 16. et Prov. 25, 22, ‘SIEWIERNY, a, e, północny    Ziemi ośmdziesiat mil Ruskiej urwano, ib., może bartni-

co do położenia, nutfentädjtltd). W cerkwi u ołtarza drzwi    ków? (sed Boss. ceiîpiora accipenser stcllatus, ryba w mo-

siewierne. Sak. Persp. 25. SIEWIERSKI, a, ie, od Sie-    rzu Kaspijskim, na 6 stop długa),

wierzą, ttott ©etrerieit. §. 1) Ksieztwo Siewierskie, Sie- "SIEZA, y, i., [przyrząd szczególnego rodzaju do połowu wierz, w państwie Moskiewskim, graniczy z księstwem ryb, eilte Verrichtung junt gtfdjfange. PycCK. oómcth. cjob. Smoleńskim; stolica Nowogrod Siewierski. -— ^.2) Księ—    qu.    v. 2]. n. p.    Jeśliby kto    komu jaz,    sieże, bądź też

stwo Siewierskie, Siewierz, o mil 8 od Krakowa, przez    gać    jaką porąbał, takowy    ma onemu zapłacić gwałt.

Oleśnickiego do biskupstwa Krakowskiego przyłączone,    Stnt. Lit. 512.

zkąd biskupi Krakowscy byli Siewierskiemu książętami. SIKAWKA, i, i. ; Carn. bćsgalza ; Yind. kropizo, kropiuni-Dykc. Ceogr. 3, 49. SIEW1ERSZCZYZNA, y, z., SIE-    za,    fhverkaliza,    refliuniza,    besgalza,    bozou, tershou ;

WIERZ, a, wi., ©eweriett, kraje do księstwa Siewier-    Croat. bizikalka ,    bzikalyka,    spriczólka .    sprihalka ; Boss.

skiego należące; n. p. Tak w koronie, jak w Siewier-    innpHm, nacocś, no.iHBa^LHaa Tpyóa ; §. 1) spryca,

szczyznie. Vol. Leg. 5, 606. Stefan król waleczny stra-    strzykawka , bte ©ptikc. Sikawka składa się z rurki, u

cone

Siewierszczyzny odzyskał. Tward. IVI. 10. t. j Sie-    dołu niewielką dziurkę mającej, w górze zaś otwartej,

wierskie księstwo w Moskwie.    i z stępia w rurce. Hub. \Yst, 206. Sikawki do ognia.

SIEWKA, i, z., g. I) siewba, sianie, siew; ba3 ©den,    Vol. Leg. 7, 546. geiterfprtjteit. Nie wspomina Modrzew-

bie ©ant. w schadzkach rzucano rozmowami pierwszą sie-    ski w urządzeniu swoim do gaszenia ognia sikawek, znać,

wkę rozruchów. Ktok. Turk. 199. zasiew, ©antę.— $.2)    że tamtych czasów, (koło 1555 roku;, nie były jeszcze

Siewka, gra kałkułów. Budź. 25. eilt ©piel mit ©teilten;    znajome. Modrz. Baz. 536. not. Sikawka do enemy. Czerw,

permutatio similis vel eadem calculorum in ludo\ vel du-    56. Perz. Cyr. 2, 6. et 521. Krup. 5, 288. bie $h)fih's

plcx ordo calculorum vincentium e. gr., siewkę mam,    tpri^C. — §. 2) Sikawka, ryba morska, physeter. Plin.,

bi far i am calculis vinco. Cn. Th. 997. id) (mbe eilte 3wtd> ein ©ceftjd); jak kolumna przed okrętami podnosi się, lltltlile. — Translate sonat inconstantiam ,    elusionem , col-    i jak sikawka albo fontana na    okręty wodę leje.    Chmiel,

lusionem duorum, repetitionem ejusdem rei ; Verihlberltdp    1, 651,    Croat. boleń. — §.    5) Sikawka morska, bie

feit, Un&eftôttbiflfeit, ©rebemy, «Utêpcbte.    Boga się opa-    Stfeerbofe,    Sßajfer^ofe, bie £>ofe;    Eccl. cmoBima,    cMpiYh,

trznością ta siewka dzieje, że ubodzy a    nizkiego stanu,    CMopmfc,    oómkt, 40>K4eBHHft.    Płynąc na morzu    widzia-

wzgórę wstępują, wysocy na dół upadają. Żarn, Post.    łem sikawkę groźnego przekazu, Ta skupiona od wia-

3, 640 b.. (przemiana). Po zabiciu wielkiego księcia o    trów, lekka para z razu, Wnet się słup wysokości nie-

zarnki Litewskie rozmaici urzędnicy rozmaite siewki grali.    zmierny rozwodzi A grubością największe maszty naw

Stryjk. 561. Przez długą szczęścia obojego siewkę. Pot.    przechodzi; Zcia sie, że jej podpora na wodach osiada,

Syl. 227. Ach obłudna na świecie obojętnym siewka.    Gdy jej wierzch niebieskiego sklepienia dopada; Widziano/. Arg. 515. Przystojność upatruje, żeby się na dwoje    łem jak się wzniosła i znowu spuszczała, A w miarę

rozerwawszy z miłością, nie był jako siewka rozumienia    poruszenia fali się ruszała, W górze zaś nad nią ehmu-

u ludzi. Tward. Pacę.*28. Żebyś znowu z mamki była    ra tak się w grubsz szerzyła W miarę, jak jej sikawka

dziewka Daremny zawód, nie idzie ta siewka. Pot. Jow.    morskich wód starczyła. Przyb. Luz. 149-50. SIKNĄG

2, 54. Już zabit, on już swojej nie otw orzy siewki. Pet.    med. jednll., Sikać contin., §. 1) jak z sikawki głośno

Arg. 728. Na nas te chytre, siewki, przez swe gęste a    ciurknąć, strzyknąć, fprijjenb bmw fpntbfllt. Gdy z drża-

płonne nowiny, zastawialu Smotr. EL 27. (sidła). — g.    cego sztylet wyjmie ciała, Krew' nań gorąca ona raną

3) Siewki, siejki , siewniczki, ptaki, w jesieni tylko u    siknie. Zab. 15, 255. Sikający Boh. strjkawy.— §. 2)

nas się pokazujące, wielkością indyczętom równe. Kluk.    Sikać sikawką active, z sikawki gdzie wody napuszczać;

Zw. 2‘ 327. ^ebftöögel, Sradjößflel, ob. Posiewki. SIE-    Vind. fhverkati, fhterkati, mit ber ©prifce fpri^en. Cn. Th.

WNIA , SIEWALN1A, i, z ; Carn. sevavnèza ; Vind. fe-    997. Za ołowiu zepsowaniem, dziury cewka dostawszy,

strakoś, aupolnik ; Slot. sikora, sikorka; Sorab. i. szy-

267

SIE WIERNY - SIE W N I A.

SIEWNY - SIKORA.

jauniza; Boss. cbBa.itim. Płacząc poniesie siewnią z na- sika gwałtownie wodami, ejaculatur. Zebr. Ow. 82. sieniem. Budn. Ps. 126, 6. « not. śiewalnia abo siewnia SIKORA, y, i., SIKORKA, i, z.; Boh. sykora, sykorka, po Słowiańsko zowią naczynie, z którego sieją. U nas,

CO

C/3 ‘

>■

S IŁ A - SILIĆ.

sy-

moc na co

bez siły mdleje. Gn. Ad. 1056. się kazi. Rys. Ad. 63. Siły głupie wielkością swoją upadają, Ale skromne bogowie bardziej podwyższają. Lib. Hor. 66. Radą, me siła; rozum siłę przechodzi. Gn. Ad. 989. Siły rozdwojone słabieją. Cn. Ad. 1037. Siły złączone mocniejsze. Cn. Ad. 1080.

Fredr. Ad. 8; {quid nie skoczy. Rus, Ad.

(dwaj ' valeant

, vana

kora; Sorab. 2. szikora; Carn. plasheza, gavgarza, sha-pelza, gôrshnék ; Vind. feniza, fenza, plafiza (cf. pliszka); Croat. szenicza ; Slov. sinica ; Hang. tzintze; Ross. 3H!IKa, CHHeilIGHKa, CHH6306kB, CHHHIta, CHHH4Ka , (Elym. cnnirt ), KHHseKt, MOCKOBKa, 'laitKa (cf. czajka), 6opo-AOSKa, AOiro.YBOCTHKi, BapanyiiiKa ; §. 1) parus, ptak, należy do rzędu wróblego ; żywi się robaczkami, gnieździ się w lasach; w zimie wyjada gąsienica zasklepione. Zool.

228. bte ?Jîetfe,    eiit łSogel. Sikorka pospolita,

parus ćaeruleus , błękitna. Kluk. Ziu. 2, 272. bte -Slau* metfe, (cf. bargiel). Do głosów tych sikora tarara przydaje. Banial. ,( 3 b. Ptaszki, zimnem spłoszone, precz od nas zleciały, Widzieć tylko gdzie niegdzie osobną sikorę, Która śpiewa na przykrą nieuważna porę. Chód. Gem. 15. Dworna sikora. Banial. J 5. Sikora dworny ptak. Rys. A l. 62. —■ g Transi, fig. Ciszej ty sikoro, myślisz, że ja o twoich figlach nie wiem. Tent. 10. b ,

28. plotko, 0d)ro5£eriiint. — §. 2) Sikora , sikorka, obrywka, co się komu okroi, zysk; etlt ^t’Ofttcl)eit, ettt ffrtrter tMengeitHim. Dwa śluby, dwie sikory, a jeszcze przy jednym zapaleniu świec. Teat. 16, 111. Ja się z niego nie śmieję, to nasza sikorka. Teat. 46. b, GO. Nie wdawaj się z jurystami; ci lehmość dyabelnie łakomi są na sikorkę. Tent. 22. b, 36. Susceptant ten lada rzecz rozwleka na kilka arkuszy, wszystko to dla sikorki. Trelo. S. M. 17.

SIŁA, y,LŹ., SIŁKA, SIŁEĆZKA, i, ś., demin.; Boh. la, sylicka ; Sion. siła; {Garn. siła * gwałt, nędza, sil— nost * gwałtowność; Vind. fda, permurenie, porfilnost, pobije, cis gwałt, bieda, potrzeba; fiu » nimum ; Croat. szila * gwałt; Rag. silla * mnóstwo, liczba; Bosn. silla, usilnost impetus, conatus , violentia, multitudo, vis, po-tentia, silla, koją sc eini drugomu « gwałt; cf. Bosn. sgilla * korzeń, cf. żyła); Ross. coa; (cf. Graca, tihj, ilrj agmen, uvXg praeda; Hsbr. Svt chajil, robur ; Aeth. Sm hil, validas fuit; cf. Hebr. S'2? schal, spoliavit; cf. Genn. '©ecie, ©aille. 9ïblg., cf. Otcl wiele); 1) siła, skutkująca, bte ©trtrfe, bte ftraft; Carn. kerfka ; Croat. jakozt; Rag. • jilkost; Bosn. jakost, hrabrost, snaga, moech; Ross. MoryrciBO; Kcal. MoryuecTb. Siła jest przyczyna dająca ciału ruch, albo dążąca do poruszenia go. Jak. Mat. 3, 233. et 227. Siła vis, władza potentia. Hub. Mech.~ 66. Siła, moc zewnątrz działająca. Pan. Warsz. 3, 323. Lip. Siła w mechanice, cokolwiek w stanie lub położeniu ciała odmianę sprawić może. Śniad. Jeog. 10. — Pan jest skała moja i siła moja. 3 Leop. 2 Reg. 22, 2. (opoka ma, moc a dużość ma. 1 Leop., wsparcie moje). Bożek siły, mocy; Carn. Jodat, Zcdut,’ Jodute. Gdzie siła, tam i moc. Rys. Ad. 14. Siła bez głowy szaleje, a rozum Siła bez rozumu sama

mogą). Nic nad i). I koń nad

17. Przeciw mocy potrzebna jest siła, A siła co innego, jeno, gdzie ich siła? /. Kchan. Dz. 17 5. Bez siły próżny gniew. Tiuard. Wł. 13, (cf. *serdyt, a nie duż sine viribus ira). Kędy siły niemasz, tam i żyć niesna-dnie. Simon. Siei. 40. Siły w ciele, duchy ożywiające ; Sebeitäfräfte, Sdmtśgetfter. Siły ze krwią uchodzą, spiritus. Cn. Th. 997. Trzeba mi spocząć trochę i nabrać sił. Teat. 33. c, 21. Prüfte (cunntcllt. Siły krzepić, rozruchy-wać, exercere vires. Gn. Th. 997. Siły na chorego biją. Perz. Lek. 10. gwałtowne poruszenia cierpi , ber Słranfe leibet heftige Semegimgeit, ^Ballungen. Gdy o tych okropnych rzeczach mówił, przez strach pocił się, a siły nań biły i w największe zimno. Sk. Żyw. 1, 98. Gdy go ujźrzy, westchnęła , biją na nią siły. Jabł. Tel. 97. — Wedle siłek mych ubogich. Czach. Tr. A 5. (podług przemożenia, podług możności) Sławić cię chcę panie, wedle drobnej siłeczki mojej. Sk. Kaz. 576. Ta zbroja święta nie osłabi ich, lecz siłeczki ich pokrzepi. Bals. Niedz. 1, 63. — Przez siłę, Vind. po fili; Garn. posili, coacte ; gwałtem, gwałtownie, (posileti cogere) , gett) alt* fant, gejmuitgett, erjtuintgett. Przystosowania przez siłę nadciągane. Mon. 71, 588. x- 2) Siła czego adverbialster, et Substant., Gen. siła, Dat. siłom, 4cws. siłę, lustr, siłą, Loc. w siłu ; wiele czego, mnogo; (cf. Mat. vis, cf. nostrum moc czego); eine SDłcitge, ötel. (Vind. flu m-mium; Eeel. guso wielce, mocno). Gdzio siła głów do rady, i siła rąk do wykonania, sprawy oporem ida. Kłek. Turk. 8. Kto siła pragnie, temu nie dostaje. Lib. Hor. 77. Siłaśmy siali, a mało się wżęło. Groch. W. 558. Sita mogą momenta. Lub. Roz. 463. Kto może siła i wie-lom rozkazać. Tego chce, czego nie może dokazać. Pot. Syl. 20. Siła to,, gdy dwa na jednego. Tward. Wł. 106. Siła złego, dwóch na jednego. Boh. Kom. 4, 255. Teat.

19. b, 76. (cf. jedna bieda nie dokuczy). Już się na cię siła zbiera złego. Bardz. Trag. 451. Siła to na cię, ciężko to na cię, nie sprostasz temu i nie bedzie ci *z to {ob. *Z). Wszystkich liczyć, na wiersz mój siłaby. Kchow. Wici. 12. Na niewolnika niech kładą kajdany, Już też to siła Tankredzie na pany. P. Kchan. Jer. 117. (to z granic wychodzi, ba3 tft gar 31t arg, î!t ütel). W każdej sprawie siła na tym należy, jako się co mówi albo czyni. Gorn. Sen. 59. W trefności jeden naród miewa przed drugim siła. Gorn. Dw. 138. — §*. Jużeś wszystko powiedział? spyta mię który z was; 'Siłkę jeszcze tego mam. Opal. Sat. 45. jeszcze trochę, nad) eilt wenig, ttodj etWät. — 3) Inlerrog. Siła ich? jak wiele? ile? tüte tuel? Carn. kolkajn, kołku, (cf. kilka); Vind. kuliku, kolkain ; Croat. kuliko'; Rag. koli; Ross. CKOJbKO. SILIĆ cz. niedok., Siłować contin.; {Boh. syliti posilać); forso-. wać, usilnie natężać; Slov. syljm, prinucugi ; Vind. fi-liti, tishati, natishati, nafiliti, perfiliti, pofiliti ; Croat. szilim , szilujem, sziliti ; Dal. szilovati ; Rag. silliti ; Bosn. sillovati, usillovati, anffrettgert, fłarf aitfpamtett, gingen. Nic dobrego nie zrobiemy, Gdy talenta siłujemy. Jak. Baj. 253. Warunkowano, aby cerkwi Ruskich nie pustoszono, i do wiary Rzymskiej nikogo nie siłowano. Krom. 523, (cf. Carn. silnek ; Croat. szilnik ; Rag. sil-

SILIĆ - SILNY.

SILOS TRĄDY - SINIEĆ.

269

nik, sionik, ussilnik coactor, violator, raptor; Vind. fyl—    wiele wytrzymać, człowiek silny wiele dokazać może.

nik tyrannu§ ; Ross. ch.tlhhkï» rycerz, bohater). Zbyt si-    Ram. Warsz. 5, 315. Lip. Nieco silny, Ross. ctObHeitb-

lona cięciwa najprędzej się zerwie. Zab. 14.    SILIĆ    się    niw l średnie silny KptnKOBaruH, (cf. krzepki). Nadzwy-

rec. niedok.) Boh. snażiti    se ; Vind. fe pomujat, fe mu-    czajuie silny Ross. Maiepbiîï, Maiept. Człowiek silny,

jat; Bosn. usillovatise, sillovatise; Dal. szilovatisse; Croat.    Corn, korénâk, (cf. korzeń); Ross. yciuoKX, cii.ia'JE,

szilimsze, szilujemsze ; Ross. CHJHTbCH, hchjhtłch (cf. ży-    MorymufE,    Kpinbiinb.    Silna suma pieniędzy. Gorn.    Sen.

Ja), TiuHTŁca, nOTiuiiTŁca, noTiuaTŁca ; usiłować, sił    103. (wielka, liczna).    Silnym kosztem Rzymianie    gry

swoich natężać; feine Sîrâfte anftrengen, ftd) anftrengen, an» rozmaite dawali. Gorn. Dw. 142. (znacznym). Gdyby żył greifen, fiel) jrotngen, 3w^ng antfrnn. Kto się bardzo rządnie, toby było wszystkiego obfito i silno. Jabł. Tel. sili, prędko ustać musi.    Fredr. Ad. 8. Nie    sil się,    je-    57. (bardzo wiele, mnogo, fefir Hel). Co na tym miej-

szcześ daleko do końca ,    szanuj się. Twór.    Wiecz.    83.    scu bawiąc się stoicie, l w niebo z chęcią tak silną pa-

cn ?"

Sil się, jak chcesz, czarcie,    srogiemi nacierając poku-    trzycie? Odym. Sw. 2, O o (z tak usilną, natężoną

sami. Pociej. 388.    Jeśli się    niebo chęcią nie przy mili    chęcią). — §. Cum üativo : lnym być komu, ciężkim

Zamysłom naszym,    darmo się mózg sili. Min. Ryt. 1,    mu być, przemagać go, przeważać, zdużać go; einem

16. Ludzka żądza    na to się    sili, czego jej bronią. R.    übenMrîjfeit fep, überlegen fep, tfju ttt bte (Enge treiben.

Kchan. Jer.    127. Silimy się    na    zakaz, chcąc, co sienie    Na ostatek Węgrowie, bacząc sobie silne Polaki, ustę-

godzi. Hul.    Ow. 206. Silić    się    z głosem. Cn. Th. 997.    pować poczęli. Papr. Ryc. Na prawym skrzydle dla gębie Stimme    fcïjr anftrengen.    Silenie się na stolcu dare-    stwy żołnierza silni naszym byli. Warg. CeZi 34. Lubo

mne , chęć    do stolca daremna,    wydymanie się. ib., ber    nas Turcy wielością przechodzą, silnemi nam jednak ni-

©tntyljmang; Boh. tuhawka. Gdy sobie dali bitwę, mę-    gdy być nie mogą, bo nas męstwem nie celują. Star.

stwo się siliło zobopólnie. Paszk. Dz. 38. Dopiero się sili    Woj.A^b.    Rusacy z    łuków strzelając naszym silni    byli ;

zabój srogi, kiedy nawalną gromadę na się gwałtownie    lecz nasi z    kuszami też im nie źle odpierali. Biel.    104.

wiodą. Tward. WY. 133. (rośnie, pomnaża się, wzmaga;    Nasi silniejsi byli Krzyżakom żołnierzem, niż pospolitym

mi jest « nie równia mi z nim. Cn. Th. 997. Takiej myśli niechaj będzie pan przeciwko tym miastom, którym on silen jest, jakiejby myśli sam przeciwko sobie pragnął od drugich, klórzyby mu zdołać mogli. Kosz. Lor. 146. (które kto mi.asta opanuje, będzie miał pod sobą). “SIŁOSTRADY, a , e, n. p. Siłostrada. starość. Olw. Ow. 614. ba§ fraftoerjeßrenbe $Ilter. SIŁOWAĆ med. contin., silić, usiłować, ftd) anftrengen. Nie-zastawiaj się obliczu mocnego, ani siłuj przeciwko bystrości rzeki. 1 Leop. Syr. 4, 32. (ani usiłuj 5 Ljeop., ani walcz).

WSTĘP, u, w., spadowchód, infiueneya , wpływ do sił naszych; (Einfluß, Äraftergttß. Zabobonni wierzą, jakoby niebiosa wysyłały moc abo siłowstęp jaki swój na wolą ludzką. Zebr. Zw. 166. et 170.

Pochodź, dziewięćsił; posilić, posiłek, posiłkować, posilny, przesilić, przesilenie, usilić, usiłować, usilny, usil-ność, wysilić, zasilić, zasiłek.

iHtcfyft, fteigt, nimmt $u mit aller SDîadjt). Dziś, gdy się na - ruszeniem. Biel. 386. Sk. Dz. 862. Kłok. Turk. 8. Silen Tyrsowym widujemy polu, Codzień się licho sili i przybywa bólu. Zab. 11, 378. Zabi. Sili się choroba, cre-scit morbus. Cn. Th. 997. Do tego czasu dzień się jasny silił, Odtąd już na wstecz trochę się uchylił. Zimor. Siei.

193. przyrastał, rósł dotąd, teraz go ubywa, krótszym się stanie; Hśfier ttaljm ber £ag Jit, (cf. przesilenie dnia).

“SIŁO-

SILNIA, i, z., machina, wszelkie narzędzie, czy to pojedynkowe, czy leż wieloskładne, służące do pomnożenia skutków siły jakiejkolwiek. Jak. Art. 5, 315. bte SDlafdjfine. jak. Mat. 4, 214. Geom. 1, 269. Hub. Wst.

119. Rog. Dos. 2, 64. Krup. 4, 4, Slov. nâstrog, (cf. nastroić); Sorab. 1. riźt, riżtunka, (cf. rusztowanie, cf. rynsztunk); Garn. skupstika; Rag. sloogh, (cf. złożyć);

Vind. maflnna, vmetalnostnu delu. “SILNOMOWNY n. p.

Demosten. Czart. Myśl. 39. silny, potężny w mowie, frdf* ttg ht ber 9îebc. SILNOSG, śei, z., siła, usiłowanie;

(Garn. silnost; Vind. lilnost, filenje, permuranje » gwałt,

gwałtowność), bte Straft, ba§ Seftreben. Krup. 4, 9; So- SIMONIA, ob. Swiętokupstwo.

rab. 1. szylnofcż, felnofcż; Bosn. jakost (cf. jakość), S1NAK , a, m; boletus faretus, gatunek hubki, rośnie yv snaga, snagnost, (cf. snażny). Porusz się panie ku mi- lasach, można go zażywać. Kluk. Dyke. 1 , 76. eine 2Irt łosierdziu, bo ty znasz, iż ja silność czynie w żałości @d)tt>dttttne , ^tlje. SINAWY, SINIAWY, a, e; Ross. ch-serca za grzechy moje. Wróbl. 11. SILNY, SILEN, Ina, HeBaTufi ; trochę siny, sublividus, etnwS Hau unterlaufen, lne, SILNIE, SILNO aduerb. ; Boh. sylny; Slov. sylny, Dudz. 29. SINIAWOŚĆ , ści, z., siność nieznaczna, bte silni; Sorab. i. szylny, feine; Vind. filen, filnosten, fil-    $lćuiltd)fett ; Ross. cnneBaTOCTŁ. SINICKI ; lak Inflantczy-

nostnu * gwałtowny, fyfnu, fiu * mocno, bardzo, (cf.    ka Brauna przepolszczono. Vol. Leg. 5, 127. (*perr 00U

przezlisz) ; Garn. siln ; Croat. szi lën (violenlus), eskile *    SBraun). SINIAK, a, m., SINIEC, ńca, m., sina plama

silnie; (Bosn. sillan, usilan, sillom, silno, usilno vio-    z uderzenia, eilt Hauer über brauner glctf üüttt ©tüße,

lentus) Rag. silni, sillan, silna, silno violentus); Ross.    ®d)lage; Sorab. 2. modriza, (ob. Modry); Slav. modrica ,

CHibHMH, ctuetTB, MoryTHLiS, MOryuiß, MOÆO/tuOBaTUH ,    udarac, cêrnjàvka; Croat. chernyavka ; Rag. modrizza,

stibHUä¹, (cf. ziele, zielony); Eccl. ętso, seiibHh, uy-    poxigliza ; Ross, chhgbo , saiimói. Z uderzenia albo z

5KHMH ; mocny, wielki, usilny; Croat. jak, jaklen, jako    upadku lub z gwałtownego szturknienia bywa siniec, to

(cf. jak), precze; Slav. jàk, jaki, -a, -o; Bosn. jaki, sna-    jest, krwią zajście. Perz. Cyr. 1, 182. et 81. SINIEĆ,

sgjan, (cf. snażny); fłarf, groß, frâfttg. Człowiek mocny    sinieje neulr. niedoli., zasinieć, posinieć, dok.) Boh. zsy-

270

SINIC - SINY.

SIO - SIODLARSKI.

nati, zsynaleti; Sorab. 1. womodram; Ross. crntfeTi», no-cHH-fen. ; sinym sie stad, Hau werben aiif. ber $aut, ror Stälte, orn einem ©djlage te. Chłopiec cały zsiniał. Perz. Lek. 315. Stał jak słup, zadrżał, zsiniał i struchlał. Przyb. Milt. 290. Pośmiały, zsiniały, Boh. prisynalÿ; Slcv. zsynaly; Ross. CHHeHMH. 'SINIC cz. niedok., posi-

nę, siny raz za siny raz. Rndz. Exod. 21, 25. Z zajadłości siny. Zab. 14, 255. Bardzo siny, siniutki Ross. CHHeHewB. — Poet. Siny mróz ku tfam kroczy, a życzliwe lato precz się bierze. Ryb. Geil. B 4. ("twarz czyli skórę sino czyniący mróz, ber bte #aut HĆtltenbe groft). Pochodź, posinieć , podsinieć, podsiniały.

nić dok., sinym uczynić, Hau anlaufett machen, Hau fcljla* SIO! SIO!» SI! SI! płosząc kury. Cn. Th. 715,    \ \$\

gen; Sorab. 1. zmodrzenczuyu ; Bosn. omodritti ; Croat. (bte pfuter megjageub) ,‘(cf. sit!); Croat. ess, ’oss ; Ross. omodrujem, omodreszlem ; Ross. CHHHTŁ. 'Sinienie; um, miiTt, ztąd imiHuyTt, umuaTŁ płoszyć ptaki, cf. Ross. CHHGHie farbowanie sino, t. j. błękitno, modro. ksyknąć.

S1NIŁO, a, n., ziele, farbownik, urzet, ber 20atb; Ross. SIÓDEMKA, ob. Siódmka.

BaÜAa; isatis, sieją go dla sukienników do błękitnego SIODŁAĆ , cz. niedok., osiodłać dok. ; (Boh. sedlati-farbowania. Kluk. Bosi. 2, 254. cf 3, 351. 'Sznido. Mącz.

'Sznidło. ib. Czynią spusty do Gdańska żelazem, fladrom,

'sienidłem na farby. Biel. Św. E 2 b. SINO adverb., modro, błękitno, za skorą, Hau, lutter ber ftailt. Kolor nienaturalny, sino czerwony, sino blady, sino popielaty, znakiem raka. Perz. Cyr. I, 121. Ziele to lice wą-growate abo sino czerwone goi. Sienn. 87. Sino krwawy, Hutrünfttg. 'Sino t. j. błękitno farbujący; Ross.

HMBHiiKï, cuHMLimiwB farbierz, ber Slauffirber. SINO-C1NA, SINOWIZNA, y, i., sińce na skórze, siniaki, si-ność skóry, Haue ober Harnte ftlccfeu auf ber <paut. Ukazały się na ciele zbitego szkaradne sinowizny i degi abo blizny. Stryjk. 301. Ón zranion za występki nasze; si-nocina jego jest nam lekarstwem. Budn. Jes. 53, 5. SI-NOGARL1CÀ, SYNOGARLICA, SYNOGARDLICA , y, i (Budn. Levit. 12, 8). SINORARLICZKA, i, i., dem.\ od gardła sinego; Boh. hrdlićka ; Slov. hrdlicka; Carn. gerîèza ; Vind. gerliza, ptutika, ptutuika ; Croat. gerli-cza; Hang. gerlitze, gerlijze, gellicze ; Rag. gàrliza , gar-liciza ; Bosn. gherliça, gbrriliça ; Slav. gèrlica ; Ross. rop-aima , rop.iHiuB, ropjHunm^ , Buxiipt, (ciiHOineiiKa ,

He300Ka parus careuleus, cf. sikora) ; bte 8ad)taube , lumba risoria , mało się co różni od turtawki ; po bokach szyi ma kresę łekowalą, czarną, koloru bywa ce-glastego. Zool. 227. Vulgär, idem qu. turtawka , bte Tur* teltrtllDe. Gorli synogarlica. Banial. J 4. Płoche synogarlice. Cresc. 590. Jęczy ona ustawicznie jak syno-garliczka. leał. 13. c, A. Kochały się jak synogarliczki. ib. 28, 20. SINOGARLICZE , eeia , n., dem., ba3 Sad)* tauberen , Turteltauben. SINOGARLICZY, a, e, od sino-t garlicy, SacfRauben *, Turteltauben »; Çarn. gerlezhnè. Si-* nogarliczym jękiem lament' nuci, Że się do męża więcej nie powróci. Zab. 13, 364. SINOSĆ, ści, z'.; Boh. zsynalost ; Sorab. i. modrencza; Carn. mudrzst, (ob. Modrość); Croat. modneza , chernyavka; Ross.

CHHeBa, citueia, chhb, cuiiŁKa ; modrość zaskórna z uderzenia, Z zimna ; bte 331aubett ber §aut »on ©plagen, non Mte. Ubiczował go , aż do siności. Sk. Dz. 722. Plaga albo raz od bicia czyni siność, ale raz od jeżyka łamie kości. 1 Leop. Syr. 28, 21. SINY, a, e; 'Boh. sy-nalÿ; Slov. zsynaly; Bosn. signe; Croat. blyatav; Sorab. 1. modrenczoyite, modre zabeżanć ; Ross cnmu,

(ciïHeTHHH ciemnobłękitno farbowany; Ross. cimeirB dya-bełj ; modry za skórą , Hau (unter ber £>aut. Lekarstwo na sine razy z uderzenia. Haur. Sk. 398.

cii-

CII-

co-

CIIHOCTt ,

Rana za ra-

Carn.

sćdlam; Vind. fedlati, fedluvati, ofedlati; Bosn. sedlati, osedlati; Croat. szèdlam ; Ross. ci/paTb ; Ecci. cb^aio ; [Etijm. ob. Sadzić); Germ, fattcln; Angl. saddle; Srec. sadło) ; siodłać, siodło kłaść, k u 1 ba czy ć ; n. p. Precz pierzchliwa bojaźni, co żywo w pogonie, Siodłajcie zbrojna młodzi wiatronogie konie. Zab. 4, 548. hoss. — Fig. Głębokie rzeki, co przejściu wstręt dają, Mosty siodłają. Kchow. 311. (pomoszczą, bebrucfen). — Aliter: Gdy mierzionego smoka orzeł zoczy, siodła go, I by gębą nie kręcił nieczystą, W szyję wkleszcza pazury sponiste łuszczystą. Zebr. Ow. 101 ; occupât, chwyta go, uchwycą, podbija sobie , nimmt tfm tu feilte ©cnmlt. Iż mi sąsiadek co z niechcenia albo z nieobaczenia uczyni, a już wnet siodłać? Rej. Ziv. 80 b. najeżdżać, überfallen, über* itefien (mit 3eftbe). Zawsze do boskiego źrzódła Dusza dąży, ale ją ciężar ciała siodła. Hor. Sat. 48. uciemięża, wstrzymuje; belaftigen, surücftmîten. SIODŁACKI, 'SIODŁA CZKI

a, ie, od siodłaka , osadniczy , sielski, Sattb* ntannśD. Woda ku pożytku ludzkiemu albo siodłackiemu. Cresc. 9. Vannus, siodłaczka wiejalka. Urs. Gr. 127 VSI0DLAK, 'SZEDŁAK, a, m., (Orzech. Qu. 58. ). SIO-DŁACZEK, czka, m., zdrbn. ; Boh. sedlak ; sielanin, wieśniak, włościanin, ber ganbntann. Mięso, chlćb, drogo przedawają , tak iż siodłacy dalej tego nadążyć nie mogą. Gwagn. GIS. Gdy widzi siodłaczek, iż pan bóg dawa wzrost zbożu , które z pracą rozsiewał, iście z weselem na to pogląda. Gil. P>t. 200 'b, cf. chłopek, kmiotek; (cf. pełen nadzieje, rolnik się śmieje. J.Kchan). Łupi rzemieślnik siodłaka, siodłak zaś przyrywa rzemieślnika, jeden z drugiego prawie łupem żywię. Gil. Post. 54 b. Ze psami po polu wiatr goni, Albo z sio-dłaczkami ladaco błazgoni. Mon. 74, 57. W lud sie dobrze opatrzyć, i ćwiczyć siodłaki, Łacno z takich poczynić piesze i Kozaki. Biel. S. M. 4 b. — Siodłak, koń od siodła, od kulbaki , podsobny, wierzchowy; ba§ ©attetpferb, fJWtpferb. Pan brat prawic z Magierska ty sobie sprawił , Ale dla nich nieborak siodłaka zastawił. Bies. roz. D 1. SIODLARZ, SIĘDLARZ, a, m.\ Boh. sedlaf; Slov. sedlar ; Sorab. 1. zotlar, fedwatżinik; Sorab. 2. latlar; Carn. sedlar; Vind. fedlar, fotlar, fot-tlar; Croat. szedlór ; Slav. sedlàr; Bosn. sedlar., koji se-dla cini ; Rag. sedlâr; Hal. sellaro, sellajo ; Ross. ct-4ejbHHK,B; rzemieślnik od siodeł, ber ©attlcr. Birk. Exorb. C 4 b. SIODLARCZYK, a, m., ber ©attlergefcUc. SIODLARSKI , a, ie, ©«ttler * ; Slav. sedlarski ; Ross. cfe4e.11>-

OWICS

sza-

SIODŁA R STWO - SIÓDMKA.

SIÓDMY - SIOSTRA.

271

hhkobTj. Siodlarskie rzemiosło » SIODLARSTWO , a, baS ©attlerfypbwerf; Rag. sedlârstvo. SIODLARKA, i, z., żona siodlarza, bie ©attlerinu; Boh. sedlâfka. SIODŁATY, a, e, niby siodło na 4-MCTbiii, gletc^fam wie mit einem ©attel auf bent iRucfen. Gęsi szarawe siodłate i pstre, nie tak są użyteczne, jak białe. //aur. Sk. 124. Cresc. 579. Siodłata wronka. Klon. Fl. E 4 b. SIODŁO, a, n., SIODEŁKO, a, n., zdrbn., siedzenie co się kładzie na koniu, od siodlarza sporządzone, cf. kulbaka, jarczak; Germ. ber ©attel ; (Buh.se-dlo , ozjdlj ; Siov. sedlo; Sorab. 1. szedlo, fedwo ; So-rab. 2. zodlo ; Garn. sedlu; Vind. fedlu, fedla, (fedilu, felu, fellu, feja , fedefh , fiedefh , fiz * siedzenie, Ital. sedia) ; Croat. szedlo, szedlenicza, szarnâr; Slav. et Bosn. sedlo; Rag. sedlo; Ross. clwo, cl^eabiie; Eccl. dMJO ; Wallis. sadell ; Island, sadu! ; Angl, saddle; Svec. sadel; Ital. et Bat. sella; Graec. a eU.a\ Gall. selle; Hisp. silla ;

n.,

z. ; Boh. sedmicka, sedrajk ; Carn. sedmiza ( sedmina * siódmy dzień; Vind. fedrnina* exekwie, fedmnik » miesiąc lipiec) ; Croat. szedmicza ; Bosn. sedmina, (sedmina, ne-sobie mający; Ross. ct-    digl ja dana » tydzień) ; Ross. ceaiepua, (cgmhkt» czwartek

siódmego tygodnia po wielkiej nocy, majowa uroczystość obchodzona od pospólstwa) ; na kartach lub kostkach etc., liczba siedmiu wyrażona, bte ©{eben. Ciągnąc bank, mówi : siódemka przegraje, ósmka wygraje. Teat. 22, 4. karta z siódmka. — §. Siódmka * siódma część czego; Slav. siedmina, ba§ ©iebentel. %f₇ dwie siódmki. Jak. Mat.

żykiem, A z siódmym witać zaczynam. Mon. 76, 801. Już mi na siódmy krzyżyk poszło. Sak. Persp. pr. B 2. O siódmej, (sc. godzinie). Teat. 38, 13. um ©iebeit, UtU fiebeit U lir. O już po siódmej , a miałem tam być o szóstej. Teat. 30. b, 109.

1 , 60. Pięć siódmych części abo jednym słowem pięć siódmek ⁵/₇, Jak. Mat. 1, 45. SIÓDMY, a, e. ; Boh.se-dmÿ; Slov. sédmi ; Sorab. 1. szodmy, fédémé; Sorab. 2. szedimi ; Carn. sędme ; Vind. ledmi ; Croat. szedmi ; Rag. sèdmi; Bosn. sedmi; Slav. sédmi; [Eccl. 0641111 2], Ross. ce4MHH ; Ind. saptami ; Num. ord., w liczbie lub rzędzie po szóstym idący, ber ©tebente. Siódmy rok. Etym. ob. Sadzieć, Siedzieć). Siodło nie ma być, ani Gorn. Sen. 497. Juzem się z szóstym pożegnał lat krzy-zbyt przestrone, ani ciasne, dobrze i równo wysłane.

Hipp. 39. Siodło pod człowiekiem nieczystym, nieczyste będzie aż do wieczora. 3 Leop.Levit. 15,9. (pokład, i Leop.). Prov. Slov. Sedlo na każdeho kona; res communis omnibus circumstantiis ; fswińa świni, bi na sebe

(feliti* osadzić); Croat. szólo, (szelimsze migro, muto stationem, szelyar inqilizus)\ Slav. selo , sello , seoce ; Bosn. selo; Rag. selo, seoze oppidum, quantita di case einte di muraglia ; Boss. ceao, ce.ibito, (ceieme , kojio-iiia osada); Eccl. ceno [fundus 2}, ceime; wieś, iai ®orf ; (Etym. siedlić, siadło, sadzić). Nic tylko stare puste role naprawili, ale i sioła albo wsi na surowym korzeniu wyrobili. Slryjk. 562. Wszystkie krainy, sioła, miasteczka i dwory palili. Slryjk. 154. Ktoby na dom, na sioło abo na grunt najechał... Siat. Lit. 173. Vol. Leg. 4 , 652. Gdy już zboże na Żmudzi zwożą, tedy sobie kolacye czynią, na które się czasem ze czterech siół składają. Stryjk. 146. Kazał prosić wszystkich, co w onym sicie mieszkają. Stryjk. 148. Pasterz przygrywa, huk się rozlega po siele wesołym. Tward. Daf. 82. — Fig. Jakoby w głowę zaszedłszy , ladaco ni *k sełu , ni *k horodu plecie. Pim. Kam. 320. ni w pięć, ni w dziewięć. — §. "Lizbona, śliczne świata sieło, Mowne-

zlate se mała; tak sluśi, gako świni sedlo, cf. szory). SIOŁO, S1EŁO, a, n. ; Carn. selu, dushela ; Vind. fellu, — Meto. odło, jazda konna, n. p. Trzeba dobierać koni, inm do siodła, innych do zaprzęgu. Pam. 85,

4, 207. j wierzch, unter ben ©attel, sutn {Retten. Skoczek nogę wywinął, nie można go brać pod siodło.

Teat. 19. b, 67. — Fig. allegor. Kto się na ten harc najmocniejszy kusi, Ujrzysz, alić za siodło każdy wypaść musi. Rej. Wiz. 28 b. (zbitym będzie, er fällt au§ beńt ©attel, jte^t beu Äürjerit). Widzisz, jako tu wypadł z siodła na harcu? Orzech. Qu. 188. — Aliter: Podbić ich chciał, i włożyć na grzbiet swoje siodła. Pot. Arg.

615. Mon. 71, 546. (jarzmo, 3ocl), ©daueret)).— Transi, ad alia : Siodło u armaty, kawałek balu mocno okuty, na którym spoczywa dno armaty. Jak. Art. 3, 315. ber ©attel au einer Kanone. Siodło nazywają w kancelaryach , papier w kilkoro złożony, do którego wszywają się arkusze. Magier. Mskr. baS {Räcfenftücf, tDüVCiu btC SlętCU eilige» tyeftet werben. Siodełko u smuklerza, do robienia sznurków Węgierskich lub plecionek. Magier. Mskr. baó

©cfmürfätteldjen ber ^Ofamentircr. U flisów siodło, pniak    go Uliscsa nieśmiertelne dzieło. Przyb. Luz. 84. sie—

wcięty, który wbijają na kleszcze dla ich ściśnienia. Ma-    dlisko, siadło, osada; 2lnfiebcluitg, ßolüUte.

gier. Mskr. ber ftlemmftocf. — Anatom. W tyle głowy    Pochodź, siodłak, siedlić, sielanin , sielanka, sielski ;

dołek, sella Tarcica, siodło Tureckie. Krup. 1, 99. SIO- ob. Sadzić.

DŁOWY, a, e, od siodła; Vind. fedlouski, fedlaun ; SIONKA, i, z’.; dem. Nom. sień; (Boh. synće, synka); Croat. szamàrni ; Slav. jashichi ; Ross. ci^eabHŁW, ©ot*    ettt fletttefl 2?orl?au», eilt Sorfäldjen. — Anat. Sionki żyłowe;

tel». Siodłowy koń, ob. Podsobny.    odnożki żył po ręce rozchodzące się, zostawają między

SIÓDMAK, a, m„ S1ÓDMACZEK * czka, m,, dem.\ Boh.se- sobą próżne i wolne miejsca , które się sionkami żyło-dmak, sedmik , sedmerka ; (Sorab. 1. szodmak siedmio- wemi zowią. Krup. 3, 73. areolae venosae. letni chłopiec); Carn. sedmiza; Vind. fedmâk, fedmiza, SIOSTRA, y, z’., SIOS111Z\ CZKA , SIES111Z4 CZKA, SIO— fimar; Rag. sedmâk ; (Croat. szedmâk septennis) ; liczba    STRUNIA, dem. ; Boh. et Slov. sestra; Sorab. i. sotra,

siedm zamykająca. Cn. Th. 998. eilte 3^1 »0U ©iebcit.—    szotra; Sorab. 2. schotscha, fzotscha ; Carn. sêstra;

§. Pieniądz 7 mniejszych wartający; Ross. ce4Meptmu ,    Vind. festra; Croat. szeztra , szèsztra; Slav. et Bosn. se-

ber ©{ebener. — §. Botan. Siódmaczek , trientalis, rodzaj    stra , sestrięa ; Pag. sestra ; Ross. cecrpa , cecipima ;

rośliny. Kluk. Dykc. 3, 121. SIÓDMKA, SIÓDEMKA, i,    Eccl. cecTpa, cecipRiunpa; [Sanscr. svasr 2]; Lith. scho-stro ; Svec. syster; Angl. sistcr ; Lell. sessu ; Fini, sisa ; — SIS, enclitic., ob.— ś, enclit.

hl. suskin; 9?tcbcrf. ©ufter Germ. bte ©{fymcfter ; rodzo- SIT SIT! Graec. akra. etcpkra, vox pastorum greges pellen-na , bte leibliche ©cbmeftcr. Dwie siestrze (dual. > dwie    sio-    Gum. Cn.    Th. 998, (Lat. ite e. gr. agnae, caprae) ; głos

stry). Biel. 563. Pokłoń się siostrzyczce ode mnie.    Teat.    pasterzów    stado poganiających. Wtod, ber 9îttf ber ©cbćb

23, 8. Ach ty to siostruniu! Teat. 12. b, 9, ( cf.    bra-    fcr auf bte    ©cfjaafe, urn [te öormärtä ju treiben; ( cf. sio

ciszku!). Ulubiona siostrunia. Teat. 23, 8. Stój    sio-    sio! Ross.    urn, imiTb, (iiihkhjtł , immaTŁ płoszyć ptaki),

strunin, tak nie powinnaś mówić. Teat. 30. b, 26. SIT, u, m., SITOWIE, ia, n., S1GINA , y, i.; Boh. syti; Prov. Slav. Z gednu 'sestru dwóch śwagrow dostał;    Slov. sÿtj, śaśina, syk, rakyta, (cf. rokić); Sorab. 1.

una ßdelia duos inalbare parietes. — Transi. Siostry so-    fćcźo, fćcźina , fćcżinka, rezena ; Sorab. 2. fzische,

schische ; Carn. serpiza, biz, Jâzh ; Vind. fitje, fitina, bizhje, lazbje, paludje; Croat. szit, szitena, szitje, su-je, sas; liung. sas , szittyó, sip; Dal. cziv ,< ( cf. cew ) ; Slav. sita, sichika ; Bosn. sit, sita, sgjukka vodena, si-tov ; Rag. sîla, xuk, barb. barra; Ross. chthhkx ; juncus, Stufen, spław, rośnie na miejscach w-odnistych. Kluk. Bośl. 2, 254. Sit gładki, laevis. Syr. 1547. Sit kwitnący, floridus, SJîüüêfïedtten. Syr. 4547. Sit, sitowie ostre, między którym się zające chowają, carex. Cn. Th. 998. 3îicbgvrt3. Koszałka z siciny. Zab. 10, 52. Koss. Prov. Węzła w sitowiu szukasz, t. j. nazbyteś pieczołowity, nikczemną sobie pracę zadawasz ; nodum pi scirpo quaeris. Mącz. (zbyteczne trudności wynajdować , über« mäßige ©djmierigfeiten aufftobern ; Rag. zakidîvati rannu na zdravu mesu ; Croat. isches rànu v czelom meszu). Rzecz niepodobna ; w sicie sęku szukać. Pot. Syl. 494. Najdą starzy i w sicie sęki i szkrupuły. Pot. Arg. 713, ( cf sieci). 0 twym zdrowiu zamyślała sroga macocha, i mając kredyty u męża , sęku szukała w sitowiu. Pot. Syl. 100. W sitowiu sęku szuka, kto na rokosz woła. Pot. Arg *116. **SITAK, a, m., żaba, Graec. y.akapîvAioç, Przyb. Batrcch. SITARZ, a, m. ; (Boh. sytkar , sytar; Vind. fitinar, fitodolauz ; Croat. szitàr) ; co sita robi, ber

bie » podobne , cf. bracia. Cn. Th. 948. Śmierć siostra snu, bo nic podobniejszego do umarłego, jak śpiący.

Budn. Apopht. 75. Medycyna tak jest złączona z filozofią, ze są jakoby dwie siestrze rodzone. Syxt. Szkł.

37. — §. W klasztorach, u zakonnic, siostra, n. p.

Siostra Fortyanka. Mon. 70, 744, cf. brat. — §. Botan.

Brat i siostra, brat z siostrą, wdówki, kwiatek podobny fiołkowi , flos trinitatis. Urzed. 503. Syr. 1452, bte $m)f«Itigfeitêb!nme, Stiefmütterchen. SIOSTROBÓJCA, y, m,, sororicida. Cn. Th. 998; Sorab. 1. fotré zamordu-waf; Vind. festrevmorez; Eecl. cecTpoyóinita, ber ©djwe* ftermorber. SIOSTROBÓJSTWO , a, n., zabójstwo siostry, ber ©cbmcfiermorb ; Vind. (estremorstvu, festernu ubijanje.

SIOSTRZAN, SIOSTRZENIEC, SIOSTRZENICA, ob. Siestrzan , Siestrzenica. SIOSTRZYN ob. Siestrzeński.

'SIPOSZ , 'SZYPOSZ , a, tn. ; Flung, sipos , (sijp « piszczałka, si polni » piszczeć) ; Croat. sipus , ( sfp tibia); Ross.

CMiiOBiii,HKT>, (cimoDKa flet pasterski), coneifL, (conejib , coneaKa piszczałka, cf. sopel): cf. Gall. siffler, souffler; na piszczałce grający piszczek , ber Pfeifer, Sfîojjrpfctfcr.

Dodaw-ali Turkom postrachu, przeraźliwe zewsząd piszczków, surmaków, siposzów, brzękaczów i bebniarzów odgłosy. Nar. Chodk. 2, 594, (Ross. cmihitl chrypnąć,

Szyposz, instrument dęty, ein Slafcillfiniment. Faunów surmy krzykliwe , Szyposze, wielogłośnc i rogi myśliwe. Zimor. Sie!. 150. 'ŚIPKOŚĆ, ści, i., ochrypliwość , $ciferfeit, 9łan^igfeił ber ©timme ; Vind. fiplivost, neduha, (fipliu , neduhen « dychawiczny); Croat. szip, szipulànye astma, anhelatio ; (sziplyem difficulter respiro, szopem anhelo ; Dal. szopem tibia cano); Rag. sijp astma, (si-pgliv, sipavaz chipatisce d' asma, verb. sipati; Bosn. si-pati, muçno odibati graviter respirare); Slav. sipot, adj. sipotljiv ; Ross. cimOTa, cnnynecTb, ocurmocTb ; (chimuFi, cnmi'b, cnnyniił, ocunawil ochrzypły, clinHyib, ocnnHyTb, ochrypnąć, mnnuyTb, iunnkTb, niHnJio syknąć; Eccl. CiHiiïh scarabaens melolontha). Dla wrzodów w gardle 'sypkość przypada; ho wilgotności ztąd pochodzące, rozmiękczywnją części one głosowi służące. Sak. Probt, (cfistng. sypkość). SIPNIEC, SYPNIEĆ" nijak, niedok., sipkości nabyć, ochrypnąć, betfer merbett. Gdy wilka kto obaczy, sypnieje. Sak. Probt. 100.

SIRACZANY, a, e, z sierci, [z grubego sukna; yon groben 2ud) 2], oon fnrjen 'tbier^anren. Wieśniacy Litewscy po wielkiej części i teraz za odzieże siermięg siraczanych używają. Krom. 413, ob. Sierak. ,

SIROTKA, ob. Sierotka.

‘sipnąć, ob. Zasipłość). . W szałamaje szyposzom przy- ©iebtttrtcber. Za chwost mego siodłaka miałem od sitarza grawać rozkazał. Faliss. Fi. 55. Bialob. Odm. 45. — §*. dwa szelągi. Alb. . z Woj. 5. Vol Leg. 5, 179. SITNY,

ocunaTB

272

SIOSTROBÓJCA - SIROTKA.

S 1 S - S I T 0.

SIT WY, a, e; Boss. ciiTflHbifi; od si , ©teb * ; ( Rag. sitni minutus). Sitny łub. Cn. Tli. 99 Sitny, pytlowany, przesiewany, burcbgejtebt ; 'Boss. chthhS. — Anat. Kość sitna czyli rzeszotna, iż drobnych dziurek na kształt sita albo gąbki pełna. Mon. 69, 676. SITQ, a, n., SITKO, dem.\ Boh. syto, scyto, sytko, ßi rosy wad lo ; Slov. sito, syto; Sorab. 1. kźida , leha , feya, woszana kźida ; Sorab. 2. kscliida , febba ; Garn. situ, sijtu, sytu ; Vind. fitu , fitto , fitize, mihenu fitu ; Croat. szito ; Dal. szito ; Hmg. szita ; Slav. sito, sitto ; Bosn. sitto; Rag. sitto , siallo , siatniza; Boss. chto , chtc*iko, cumę; ( cf. Svec. sickt; Angl, sive ; Angls, syfe; cf. Gcrm. fteben, fidjten ; Graec. âgé tn , przesiewać; Gruec. crjcrgor ; cf. siać, sieje); naczynie do przesiewania, z gęstszemi dziurkami niź przetak albo i rzeszoto, berê ©teb, cribium densum. Śleszk. Red. 420. Różne są sija , mniejsze i większe, rzadsze i gęstsze, z włosia końskiego robione, których do przesiewania mąki , przecedzania gąszczów i sosów, i t. d. potrzebują, Sita dubeltowe ; od spodu skórzane ; wło-siane i t. d. Wiel. Kuch. 428. Sita do przesiewania mąki mają boki sosnowe , jodłowe. Kluk. Bośl. 2, 165. Proszek czysty przesiewa się przez sito gęste. Krumf. Chym. 43. Przesiewać przez sito; (Sorab 1. fayu ; Vind.

SITOWIEC - SIWIEC.

SIWAWY - SIWY.

273

m.,

Ross. cipontrin, ein

prefjati , prefejati, iitati, skus fitu tozhiti, pretozhiti ). Najlepsze sito Węgierskie lub Biłgorajskie. Torz. Szk. 285. Darćtnna praca sitem czerpać wodę. Haur. Sk. 174. Petr. Ek. 11. Żydówka mi z nożyczek wróżyła na sicie, Że mam leząc na łóżku moje skończyć życie. Zabi. Zab. 68. — §. Sitko, gra dziecinna, ein ^inberfpiel. Jak dzieci zamieniają miejsca, grając sitko, Igracze ciągnąc karty swe frymarczą wszytko. Kchow. Fr. 143. Radzi-by panem, jako grają sitkiem. Pot. Syl. 258. Jakoby właśnie sitko grali. Biel. 13. Zmówili się , sitko grają, galą sobie. Cn. Ad. 1359. (zna swój swego; ty cyt, ja cyt). SITOWIEC, wca, n., 1) Sitowa trawa, ob. Kościeniec. — 2) Sitowiec pliszka, motacilla schoenobenus, gnieździ się nizko w sitowiu. Kluk. Zw. 2, 315. eine 9Irt ISacfyfteP jen. SITOWI , ia, ie, do sitowia należący, abo też z sitowia, Sittfen», au§ Sinfeu. Cn. Th. 999; Boh. et Slov. sÿtènnÿ ; Sorab. 1. (ecżlinowe, fecżinanć; Bosn. sgju-ccin ; Eccl. chthmh ; Ross. chthhkobhS. SITOWINA, y, scirpus, rodzaj trawy. Kluk. Dykc. 3, 61 , 23infengra3. Ostra sitowina. Olw. Ow. 153. SITOWATY, a, e, — o adverb., na kształt sita, fiebartig, wie ein ©ieb. — Anat. Kość sitowata , jest z jednej bardzo cienkiej błonki złożona , która wiele komoreczek w sobie zamyka. Krup.

l,    46. Perz. Cyr. 1, 28. SITOWISKO, a, n. ; Boh. sy-tiśte; Sorab. 1. lecżinina , rćzenina ; Carn. bizhje, bi-zhovje, lozhje; (sijtuvje materia pro cribris, varia cri-bra)\ Croat. s’assevje ; Hung. s’asashely; Rag. sitisce ; Ross. ćmie, ciiTOBie; miejsce sitowiem zarosłe, ein mit Sinfcn beroa^fener Ort. Cn. Th. 999. Cn. Syn. 541. SI-TÔWKA, i, z., n. p. Młode poznasz owce, sitówki, jar— laczki, kiedy dwa zęby naprzód u spodu mają. Haur. Ek. 126. ein jroepjatynigeg ©d)aaf. (Ross. chthhk’l, chthh-neKE chlćb pytlowy). SITOWY ob. Sitny.

SIU BZIU. Dudz. 50, próżne słowa, wiatr ; leere eitle SDBor* tc, 28tnb. Ni SIUDA, ni tuda ;    ni SIUTKI, ni tutki,

(Ross. CK>4a tutaj); ni tędy, ni owędy; ni w pięć, ni w dziewięć; weber genauen nod) geftodjen. Prawi, jak mówią, ni siuda ni tuda, Jak mu chmiel nadmię, gra głowa jak duda. Brath. H 2, b. Ni me tutki, ni me siu-tki. Rys. Ad. 47. SIU SIU! psi psi! słowo dziecinne, wyrażające potrzebę na mały dwór. SIUSIAĆ cz. niedok., po dziecinnemu, to co szczać; Oefterr. n>ifd;eln, (tfdjub len). U Jeżysk wielkich pytałem Mazura, Coby za rzeczka? rzekł mi: dziewcza dziura: Więc nie wiem, tak— li; lecz rzeczka malusia Do Wisły siusia ! Klon. Fl. G \.

SIWIEC , wca , m., SIWALEC , lca , m., S1WASZEK , szka ,

m. , SIWCZYK, a, m., dem., człowiek siwy, ‘szedziwy, ein

©raufopf; Boh. śediweo; Carn. sivz, (sivora » siwa skała; siwa kobieta); Find, fivez, fiuz, (fivora, prestara baba); opleśnielec. Bies. roz. D 3. Gdy tak już on siwaszek dokończył swej rzeczy.... Rej. Wiz. 22. Nie nowina siwcowi wojna. Rys. Ad. 48. —    §. Siwosz, siwczyk,

koń siwy, Boh. bruna ,. (sywâk « gołąb' siwawy) ; Vind. fivez, fiu konj ; Bosn. siuaę kogn ; Rag. sivaz, (sîvaz, sokó»sokołj; Slav. sivac, zellen, ein ©ctnmmel. Potraf tam dosieść jakiego siwosza. Kniaź. Poez. 2, 190. Oho jarmarku dawno u mnie czeka Nosaty siwczyk i kobył-

Stownik Lindego wyd. 2. Tom V.

ka wrona. ib. 3, 189. Siwosz, osieł siwy. Zab. 13, 274. Treb. SIWAWY, a, e; Vind. fiukast ; Carn. shavtov ; Slav. sivast; Bosn. prosid, napo sid ; Ross. ct40BaTUH ; na siwość poszły, trochę szedziwy; gräulich ettraê gran. Oko w źrzenicznym humorze siwawe. Suszyć. Pieśń. 3, F. 4 b. S1WIĆ cz. niedok. , osiwić dok., siwym uczynić, grau machen, grauen. Późna ‘szedziwość wiek wszystkich siwiła. Mon. 71, 416. SIWIEC neutr. niedok., osiwieć dok. ; Slov. śediwegi ; Bosn. sidit, osidit ; Croat. szedeti, Ross. chbIitb , nocHBtTL, nocl^TL ; siwym się stawać, ‘szedzieć; grau werben, graue $aare befmnmen. Starzy gdy siwieją , szaleją. Teat. 33, 80. Czyż to chodzi przywilejem, Być rozumną siwej głowie, Głupniem często, gdy siwiejem, Wybaczcie mi staruszkowie. Zabi. Bal. 36. Nad księgami siedząc, osiwieli. Wad. Dan. 26. S1WIOSNKA, i, i., ziele, siwe główki, polium. 33ergpolep. Syr. 703. SIWIZNA, y, z. ; (Ross. CHBH3Ha o siwej maści końskiej); siwy włos, ‘szedziwość; Bosn. sjedina, sidina, bilochja od vlâsi, sidine, vlasi bieli ; Croat. szedina ; Ross. cfc-4HHa, grauetS $aar, ©raubett. Siwizna czyni nas starymi , nie żeby siwizna miała być przyczyną starości, bo z starości siwizna idzie, nie starość z siwizny^ ale iż o starości naszej jaśnie znać dawa i świadczy. Żarn. Post. 3, 598. Jakże mojej wstyd mi jest siwizny, gdy młodzieniec mędrszy, niż ja starzec. Teat. 42. d , D. Siwizna nie mądrości znak jest, ale starości. Cn. Ad. 1037. Frasunki siwiznę przed czasem przynoszą. Cn. Ad. 792. Wspanialsza niż złoto siwizna. Pot. Arg. 273. SIWOBRODY, a, e, siwą brodę mający, graubärtig. Neptun siwobrody ‘wlajca wód. Zbił. Dr. C 3. Charon siwobrody. N. Pam. 4, 99. Bogów ociec siwobrody. Dmoch. 11. 2, 46. Mąż jej stary, siwobrody. Morszt. 20. 'Milczałbyś lepiej dziadu siwobrody. Treb. S. M. 17. Pod rękę ją prowadzą ochmistrze siwobrodzi. Pot. Arg.

125. SIWOBRODA, y, m., Subst., ber ©raubart. I temu też siwobrodzie zachciało sie na starość młodej żony. Teat. 52. b, 118. SIWOGŁOWY, a, e, głowy siwej, graufbpftg; Carn. sivoglav, sivoglavz. S1W0JAB<Ł-KOWITY n. p. koń, gorczykowaty, ein apfelgrauer ©djint» mci. Menińsk. 1, 24. "SIWOKLESK, a, m., n. p. Siwo-klęskowi. Kchow. Fr. 75. ? — ‘ SIWOKRUSZ , u ©raufupfererj, kruszec siwy, bardzo kruchy, wiele w sobie przv miedzi żelaza majacy. Kluk. Kop. 2, 182. SI-WONAKRAPIANY n. p. koń;

©djintmelfdjećfe. SIWOOKI, a, ie, oczu siwych, grauäu* gig; Croat. szivoochni. SIW’OSC, ści, z., kolor siwy, bie ©rau^eit; Sorab. i. schedżiwocż, ob. Szedziwość; Rag. sjedine ; (Ross. chboctl szarość). S1W0WĄSATY, n. p. Kochanek siwowasaty. Teat. 7, 53. mit einem grauen ©djnurrbarte. SIWY, a, e, SIWIUCHNY, SIW1USIEŃKI, SIWIUTEŃKI, SIWIUTKI intensiv.-, — o adverb.; (Boh. sywy caeruleus) ; koloru między białym a czarnym będący ; Slov. śediwy ; Vind. liu; Carn. siv, (sivn * okrutny); Croat. széd , (szivo * brunatno) ;* Rw. sjed , sjévo, sjeghi; Bosn. sid; Hung. Ösz ; Sorab. 1. schedżiwć, Ross. chbłih; Eccl. dMuHHBiö ; cf. Pers. sipid, sifid, grau. Siwe wody. Tward. Wi. 174. Siwe skały. Paszk.

35

ca

przy-

274

SKACZĘ-SKAŁA.

SKAŁA - SKALINA.

Bell. B 4. Siwa sierć końska, ©cfytmmelfarbe, rozmaita, jedne konie są brudnosiwe, drugie siwojabłkowite , 3Ip* fel^ttnmel, trzecie białe prawie i śniegowi podobne; drugie dropiate, mrozowate, gorczykowate. Końsk. Lek. 5 ; cf. Ross. yajoirferm. Harcuje cnotą swą, jako siwym na Kleparzu. Rej. Zw. 37 b. (wyjeżdża na popis). — Człowiek siwy, ‘szedziwy; ein grauer ÜJîaitn, mit grauen paaren. Siwa gdyby gołąb' baba. Teat. 42. c, 43, Carn. et Vind. fivora. Wszak to pan siwiuebny, jak gołąbek. Teat. 53,

6. Bratk. R 2 b. Siwiuchne starce. Kmit. Spyt. C 4 b. Na tę brodę przyrzekłeś mi siwą. Teat. 43. c, 137. Ani włoska u niego siwego. Past. Fid. 292. Miłość nie jest zrobiona dla ludzi w siwe obrosłych włosy. Teat. 7, 34. Nie wszyscy ludzie mądrzy, chociaż starzy, Ani się rozum w siwym włosie darzy. Chrośc. Job. 120. — Fig. Jeszcze młodą na ciele była , ale bardzo siwą na umyśle. Wys. Kat. 61. dojźrzałą, reif am 33erftanbe. Owoż rozum siwy! Teat. 42. d, B. ; (oppos. stara głowa, rozum młody; siwy a głupi, cf. zielony.).

Pochodź, nasiwieć, osiwieć, posiwieć, podsiwieć, za-siwieć.

S K.

SKACZĘ, ob. Skoczyć. SKACZYDŁO, a, n., skakanie, podskakiwanie ; ba$ (Springen, ba§ ^üpfeit. Strumyczek leda kto tamą zawiera, Choć się tez gwałtem skaczydła napiera. Pot. Syl. 51.

SKĄD, ob. Zkąd.

SKADŁUBINA, SKAŁUBINA, SKALINA, ob. Skała.

SKAKAĆ, ob. Skoczyć. SKAKANTERYA, yi, i., wiercipię-tostwo, aluzya do słowa galanterya ; ©pringeret), Sötltb* feentelep. Żebyś się nauczyła gładkiego sposobu pisania listów, a nie teraźniejszą skakanteryą, co to więcej w liście zobaczy kresek, pauzów, kropek, aniżeli słów. Teat. 16. b, 75.

KALA, i, i., z Łac. miara na mapach i abrysach, w piędzi, w łokcie, w laski, w staja, w łany albo w mile. Solsk. Geom. 7 ; Vind. merna paliza ; Carn. nasiop , (cf. następ) ; bte ©cala, j. 33. auf ben Saabfarten. Długość tę poznać możesz ze skali na tablicy przyłączonej. Świtk. Dud. 55, cf. Eccl. cisami, nopom, ayneiiH, z Łac. scala. IjepK CaoK. 3, 63.

1. ‘SKAŁA, SKALINA, SKAŁUBA, SKAŁUBINA. SKADŁUBINA, y, i, SKADŁUBINKA, SKAŁKA, i, i, dem.; (Ross. CKaia skóra z brzeziny odarta ; Eccl. CKa;ia * 2) skała ; cf. Hoss. ckoæoki , CKOJioucKTi trzaska ; Etym. ckojotl , CKa^HBaTŁ, skłóć, skałać); rozpadlina, szczelina, rysa; Boh. skaula , skulina , roztrżenina ; Slov. śkałubina, śtrbi-na, skóra, rozsedlina, śtrbinka, śkałubinka, śkaricka; Sorab. i. skaloba, zkawba, rozkawótżo, kwckencza; So-rab. 2. rizina; Carn. poprask, sbprajna; Vind. sprauska, poklei, spok , fhrimf, poprask, poklina, sianje; Croat. proliska , spok, klufft ; Bosn. ęipotina, sckrappa, pukli— na; Ross. cKBa*HH«a, mepómta, mepÓHHKa, (cf. szczerbina); Eccl. xTAtrçiia, ckkcukhis , CKBamiiHa, bte ©palte, ber 9îtj*. Rozszczepiwszy gałąź, w to rozszczepienie nasypawszy prochu woniejącego, zasię czyście związawszy woskiem z obudwu stron, zalepić miąższo onę skałę ; tedy .... Cr esc. 78. Gdy się drzewa szczepają, tedy rozpadlina albo skałuba pospolicie do rdzenia bywa, rzadko głębsza, ib. 55. W ulu trzeba żeby najmniejszej dziure-czki i skadłubinki nie zostawało. Kąck. Pas. 27. Rima, skała, rozpadlina. Mącz. Volckm. 307. Rimula, skałka. Mącz. Subtelną skałubiną rozpadła się była Ściana ta, która domy obadwa dzieliła. Otw. Ow. 144. Niekiedy wilgoć z drzewa wychodzi skałubami, choć ranami w drzewie nasieczonymi. Cresc. 50. et 359. Piorun skału-binę sobie w zasklepieniu przeprół. Krom. 375. Przestrzegł, aby palców nie kładła w skałę przyprawioną, A ostremi gwoździami srodze przystrojoną; Ta wetknie rękę, a na gwoździe zaraz trafiła. Papr. Koi. Q 3 b. Patrz, jak pszczoły woskiem drobne skałuby domów swych zalepiają ; spiramenta. Otw. Wirg. 455. Stojąc za ścianą będzie słuchał przez skałubę, co ja będę czynił. Baz. Hst. 252. Koźlę rzekło , aczkolwiek wrzask kozi słyszę , ale skadłubiną wilka wńdze. Ezop. (przez szparę). Okrutny szatan ludzkiej pilny zguby, I w klasztorze wymaca grzechów) skałuby. Pot. Jow. 73. Próżnowanie wszech grzechów skałuba. Pot. Arg. 772. Tą skałuba dojrzę statecznych przyjaciół. Pot. Arg. 54. — 2. SKAŁA, y, z. ; Boh. skala; Slov. skała; Sorab. 1. skala, skawa, skalni— na; Carn. skâla, skalovje, pezhovje, pezhovina, (cf. pieczara, cf. opoka); Vind. skala, pezhouje, pezhina, pezh, rupazha, veli kamen, stena, (cf. ściana); Croat. pechina, pechinieza, dćrn, (cf. dereń ; cf. skulya specus) ; Bal. gre-beni (cf. grzebień), kars, krasz, grich ; Hung. köszikla ; Rag stjóna, stjeenu, kuk, kómmen (cf. kamień), grè-ben, hrid, klissùra, gljut, goldt; Bosn. stina, stjena , kamen, stjenięa , hrid, grebeni, sekke , krrisc, kersc , klissura ; Slav. stina ù möru, shkölj, pechina, kameni-to bêrdo ; Ross. CKajia, Balyms; Eccl. npoaors, cuaia, npoJOMTi ; (Graec. <rxaXa scopulus. Joan. Tzetzes Chil. 7 ; cf. Genn. $tfel ; Lat. silix; cf. liebr. śela, petra ; bpD, sakal, lapidavit); skała, saxum allum et praeruptum. Cn. Th. 633, rupes ; (distng. opoka petra), eine ftelfenfpifcC, ettt abfdjiüßtger gefê, ein (iol)er einzeln jjentorragenber Reifen. Kazali mu z skały skoczyć. Kłok. Turk 10. Skała podwodna z wody wyglądająca , murex. Cn. Th. 999, Ross. iy4a, ly^Ka, Kopra, eine ŚUtppe. Skały po obu brzegach rzeki, morza; Ross. moua, (cf. szczęki). Medea barana z złotą wełną zawiesiła w trudnym a ciasnym miejscu między dwiema ‘skalorna na morzu. Biel. Św. 9 b. Skała kra, urwista; Ross. yrech, (ef. ucios). Skała siwa ; Carn. sivora , (ob. Siwiec). — Allegor. Rodzice nie mają sere takowych, któreby jak skała twardemi były. Teat. 30. b, 43. Uparty, nieczuły, właśnie jakby skała, ani łzy ani prośby ruszyć go nie mogą. Teat. 42. d, B. SKAŁA Ć, ob. Skłóć. — (SKALAĆ, ob. Kalać). — (SKALDA, y, z., rzeka w Niderlandzie. Wyrw. Geogr. 21. bte ©djelbe). — (SKALECZYĆ, ob. Kaleczyć). — SKALIC się rec. niedok., padać się, pukać się; Śltffe befommett, berften, (ob. Skała * skalina). Cedrowe się drzewo nie szczepa, nie skali ; rimam non capit. Mącz. SKALINA,

SKALISKO - SKALNY.

SKAŁUBA-SKĄPICA.

275

ob. Skala 1). — SKALISKO, a , n., [augm. Nom. skala,    Wioski P. Maryi. Skalna rzęsa, ob. Rzęsa. SKAŁUBA,

ein großer Men. 2]; urwą skały, urwisko. W tym skali-    SKAŁUBINA, ob. Skała 4). SKAŁUBIASTY, ob. Skalisty 1).

sko w najsroższym rozhuku uderza o dwa dęby. Staś. SKAMIAĆ cz. niedok., skamiałym czynić. Cn. Th. 1000. »er* Num. 1, 149. ein abgebrochene^ ^elfenfłucf. 1. SKALISTY,    fłeinertt, ju (Stein machen. Skamiająca twarz    Meduzy, sa-

SKAŁUBIASTY, a, e, SKALISTO adverb., rimosus. AJacz.;    xißcus vultus. ib. SKAMlAŁOSć, ści, z.,    pétrification,

Sorab. 1. zkawboyité; Hoss. CKBajKHHOBaTHH, »oU 3%n,    bie Serfietnernug. Zbiór nalezionych po najwyższych gó-

S3erfłen. Praeruptus, przerwany, stoczysty, skalisty, zalo-    rach skamiałości. Staś. Buff. 126. SKAM1AŁY, SKAMIE-

miony, zawiesisty. Mącz. Praeruptum saxum, podruzga- NIAŁY, SKAMIEĆ, SKAMIENIEĆ, ob. Kamieć, Kamienieć, na, skalista opoka. ib. fcfyroff, «Rangig, abfcfmßtg. Skalu- SKAPAĆ, skapał, skąpie med. niedok., 1) kroplami spadać ; biaste gmachy ^pszczół ciepłem waruj; rimosa cubilia. Vind. dolskaplati, dolfousiti; Carn. skâplem, skapiti ; Otw. Wirg. 455. — 2. SKALISTY, a, e, pełen skał;    Hoss. MCKanan,, ßerabtröufeln. Mieszałeś i łzy przy wdzię-

ßoh. skalnaty; Slov. skałnati, skałnaty ; Sorab. 1. ska-    cznym obłapię, Któremi twoja twarz i moja skąpie. Chrośc.

wuwatć, skawoyitć ; Garn, skalovitn ; Vind. skalast, pe-    Ow. 20. W serdecznym żalu oba sie obłapią I łez obfi-

zhoun, pezhoujast; Croat. pechinàszt, pechinzki, grèbe-    tych strumieniami skąpią. Chrośc. Fars. 247.— 2) Transi.

nit; Hung. kosziklâs ; Dal. grichevit; Hag. kammenit,    Skapać, skapieć, skapieje * skawęczeć, znikczemnieć,

grebenit, hrijdni, karscgliv ; Bosn. hridan, grebenit, ka-    w sobie upadać; elenb werben, »ergeben, fcfjnunbett, ganj

menit; Eccl.    [celer 2], (cf. prąd); felftg, »oll »Ort Mften fommen ; {Slov. kapati interire-, Carn. skapati,

Men. Skalista Arabia. Tr. Miejsce skaliste. Cn. Th. i000.    skâplem * wyschnąć, skapanje « suchoty).    Od prac, od

Tam skaliste mury Dziwna wszechmocność boska spra-    trudności nieskończonych prawie skapieją    i na zdrowiu

wiła z natury. Paszk. Dz. 17. — §. Skalisty, na kształt    schodzą. Kosz. Lor. 71. Niniejszą bitwą ród ludzki ska-

skały; felfxd^t, wie ettt M/ ©tein*. Skalista saletra,    pieje. Chrośc. Luk. 219. Pułki te bardziej niewygodą ska-

stwardniała niby skała. Jak. Art. 5, 516. Skalisty szmelc.    pią, Niżeli temi walki, co ich trapią. Chrośc. Pars! 266.

ib. Kość skalista skroniowa, os petrosum. Perz. Cyr. 1,    Skapał zgoła na oczekiwaniu zakończenia sprawy swojej.

26. Rudy skaliste, twarde, w płatkach długich, szero-    Nag. Fil. 90. — Vulgär. Bodajbyś skapał, jak pies na

kich i grubych. Os. Zel. 31. Os. Rud. 7. et 38. — Mo-    powrozie.

rai. Skalisty, nieużyty, felfenljört. Ta skalistych wnętrzno- SKĄPAĆ , ob. Kąpać.

ści poczwara, Której zguba i ludzkiej krwi chciwość do- SKĄPCA, 'SKĘPCA, y, m., SKĄPIEC, 'SKĘPIEC, ępca, w., gara. Zab. 1, 168. O serce skaliste, tyś to przyczyną    SKĄPEK, pka, m., SKĄPIGROSZ ; Boh. skupec, hauzka,

wszystkiego. Teat. 53, 53. Nie wszystkie serca są ska-    haużwicka, stuchljk (cf. stęchły), neużilec, (cf. nie uży-

liste. Teat. 18, 104. Zgrzybiałe lata nadeszły, nie one    je); Carn. skoporiti ; Vind. stifnjenik (cf. ścisnąć), der-

złote albo tłuste, ale to są lata żelazne, skaliste, twar-    shlivar (cf. dzierżeć), hranovez, hranjar, (cf. ochraniać) ;

de, trudne, których nieledajako pożyć; już tu wszystko    Rag. śkupaz; Croat, zkupecz; Hoss. CKyneps, CKorm-

jako z kamienia kowal. Podw. Wroi. 24. SKAŁKA, i, i.,    40MÏ , cicpara, KOJOTŁipHincB ; liczykrupa, sknera, szper-

dem., saxulum. Cn. Th. 1000, ein Heiner Seife»; Boh.    ka, smażywiecheć, wędzigrosz, zmindak; eilt gilj, eilt

skałka; {Boss. cnajina wałek). Nad brzegami tego jeziora    karger, eilt ©etßßalä; {Etym. kupa). Pod takim sknera,

znajdują się skałki, madrépores, w różnym stanie. Pam.    skępcą i śmierdziuchcm. Chrośc. Fars. 100. Ty skępcze

84, 790. Skałka, góra w Krakowie, na której klasztor    łakomy, Skupujesz wsi, domy, Gęste folwarki i przestro-

Paulinów. Dykc. Geogr. 5, 53. Twór. Okuł, Ci. — §.    ne sioła, Półświata na cię dzisiaj ciasne zgoła. Kchoiv.

Skałka, krzemień do fuzyi, do strzelby, kurkowy ka-    178. Skępiec jest jako na skale jagody, Ludziom nic po

mień; Carn. ognènk ; Vind. ognenik, ognieni kamen,    nich , jedno wronom gody. Rej. Zw. 217. Niech wszyscy

•gnjik, krelaunik , krefauni, krefni kamen; Slav. kre-    dyabli wezmą -skąpstwo i skąpców. Teat. 7. a, 14. By

men, kamen; Eccl. omeBHWE, ber ^linienfiein.— §• Me-    to dobrze uważali ci skąpkowie, nie    takby twardo po-

dic. Łuski lub skałki na oku, albugo , leucoma , nebula.    czynali. Birk, o Exorb. 27. SKĄPIĆ, ‘SKĘPIĆ med. nie-

Perz. Cyr. 2, 175. eilt weißer ftlecf auf bem ülitge. SKAL- dok. ; ß&h. skaupiti, skrbiti, (cf. skarbić); Carn. skupü-NY, a, e;    Boh. skalnj ; Sorab. 1. skalné; od skały,    jem;    Vind. dershuvati ; Ross. CKyniiTLca, ckoiihtb , cko-

§el3 * , »out    gelfeil. Od północnego morza lodowatego,    iimti>    (cf. kopa), ajiTŁinjiimio, ajTŁiHHiiuaTŁ, CKpajKUH-

aż do morza    Włoskiego skalnego 'południego. Biel. Św.    naTb ;    skąpo się obchodzić, fitaufent, fargcn, ftljen, geit*

157 b. Imię    Piotra opoczystym albo skalnym, wykładają.    gen. Nie skąpmy na własne swoje potrzeby. Koli. List.

W. Post. Mn. 495. Piętrzę, ty jesteś skalnym, a na téj 1, 69. (nie żałujmy sobie). Dobry gospodarz, chcąc być skale zbuduję zbór mój. Budn. Math. 16, 18. Kto Pio-    całym od szkody, nie skąpi na opłatę    stróża. Koli. List.

trowéj stolicy nie zna, ten gruntu skalnego .wiary nie    1, 111. Skępisz, gdzie dać potrzeba,    gdzie nie trzeba,

ma. Bial. Post. 11. — Hist. nat. Skalny, na skałach się    przepełniasz. Cn. Ad. 1039. On skąpi    więcej, niż przy-

znajdujący, rosnący; auf M'ett befirtbltcß, waeßfenb. Olej    stoi, a wżdy ubożeje. Radź. Prov. 11,24.— Activ. Skę-

skalny, ©tetnöDl. Nafta, z niektórych skał ta tłustość się    pić czego, cf. skarbić czego. SKĄPIEĆ, ‘SKĘPIEĆ ne-

poci. Sienn. Wyki.'Opich górny skalny, na górach skal-    utr. niedok., skąpym się stać, farg Werben. Przysłowie:

nych znajduje się, Sergepptd). Syr. 1082. Mech skalny    stary skapieje. Ossol. Str. 4. Dziś on albo skąpiał, albo

kamienny. Urzed. 6 s, Skalna rutka, ob. Ruta skalna, ob.    chce być hardy. Rej. Wiz, 93. SKĄPICĄ, *SKEPICA,

276

SKĄPSTWO - SKARB.

SKARBEK - SKARBIĆ.

e, SKĄPIE, SKĄPO

a,

o co *

trudno o to, fdjroer jn befotnmen. Skąpo

y, z., kobieta skąpa, eine ftljige SÖCtb^pcrfOrt ; Boh. skup-kyné; Ross. KOJOTHpKa, Koiompimita. SKĄPSTWO, ‘SKĘPSTWO, a, n., SKĄPOŚĆ, ści, i. ; Boh. skaupost, skrbnost, haużewnost; Sorab. 2. gejz, giz; Carn. sko-padya; Vind. stifnjenost, stifnoba (cf. ścisłość), dershli-vost, terdust; Croat. zkóposzt, szpornószt, (cf. sporność) ; Rag. skûpos, spornos, sctêdgna, sctedechstvo, (cf. szczędzić); Bosn. skupochja, lakomóst ; Ross. CKynocrt, CKpa-æecTBO ; sknerstwo, bie larghett. Skąpstwo jest niegodziwe i podłe, oszczędność chwalebna i pożyteczna. Kras. Pod. 2 , 236. Terazbyś ludzie niektóre możne tak skąpe ujrzał, że się przed skąpością zebranych worów pieniędzy, jakoby świątości napatrzeć nie mogą, jedno nad niemi leżą. Kosz. Lor. 173. Skępstwo z szaleństwem w towarzystwie chodzi. Jabł. Ez. 97. Nieco skąpości, Ross. CKynoBaTOCTb. — g. Skąpość czego * brak, niedostatek; Rag. skupocchja, ftnappljwt/ SDîmtgel, Abgang art etwaä. Dla skąpości spowiedników przeszkadzało się niekiedy duchownemu pragnieniu jej. Wys. Kat. 343. SKĄPY, Compar. SKĘPSŻY, adverb . ; Boh. skaupy, skaupé, skrbnÿ, haużewny ; Slov. skaupÿ; Sorab. 1. skupy, skupé; Carn. skôp; Vind. skop, terd, terdoviten (cf. twardy), dershliu (cf. dzierżeć), stifnjen, (cf. ścisły); Croat. zkup, szkóp, sztiszniruk, szpóren ; Bosn. skup, lakom; Rag. skup, spór, spórni, stisnût, tjésan , sctedeechi ; Ross. CKjnoH , CKynOBaTbift , cKynuH, CKynb , CKpannrb, KphciKM, KptnoKb, KOiorap-hoh , Tyriw, (cf. tęgi); Eccl. cłkoyiHoHI» [conjunctus 2]; nieszezodry, niehojny; farg, ftljig, gcijjig. Skąpy Subst. * skąpiec, skąpożyjski, ber ©et^ßlS. Pan Skąpożyjski kilka kwadragezym na rok odprawiał, a pieniądze zbijał. Mon. 71, 404. Skąpego nie obieraj sobie za przyjaciela. Rys. Ad. 62. Skąpy dwa razy traci, dwojako płaci. Rys. Ad. 62. Pot. Arg. 631. Leszcz. Gt. 120; Slov. skupi, wźdicki wic trati. Chciał się skąpy obwiesić, że talara stracił, Żeby jednak za powróz dwóch groszy nie płacił, Ukradł go pokryjomo. Kras. Baj. 108. — Każdy będzie skąpie żął, kto skąpie rozsiewa, lecz który hojnie sieje, hojne żniwo miewa. Pair. Jat. 7. 1 Leop. 2 Cor. 9, 6. Skąpo bogu dają. Birk, o Exorb. 27. — $. Pass. Skąpy * nieobfity, niemnogi; ltiJ)t reichlich/ fparjctm ; (Slav. skùpo * drogo). Skąpy obrok bierze. Birk, o Exorb.

27. Małe i skąpo ciekące źrzódło. Warg. Radź. 113. To pełne, to zmyślone i skąpe czynili sztychy, Znać, że się oba szermować uczyli. P. Kchan. Orl. i, 32. U króla naszego człowiek ma skąpo; ale jednak nie zatrzymują żołdu ani na godzinę. Pam. 85, 1, 123. Skąpo braknie tego, teraz o zboże. Tr.

SKAPTOWAĆ, ob. Kaptować. SKARAĆ, ob. Karać.

'SKARASKAC się kogo rec. dok., zbyć się kogo, 'odkara-skać się kogo, ftty eine« nom £ctlfe fcJfaffen, einen lo$ mer* ben. O gdybym się skarskał tego natręta. Pot. Arg. 626. Nie mógł on się skaraskać fatalnego kruka. Pot. Syl.

SKARB, u, m. , [z hebr. karbon, ob. Karbona 2]; (Boh. krabice karbona ; Carn. et Vind. skerb ; Croat. szkćrb ,

skerb; Bosn. skerb * cura, diligentia; Ross. cnapös * sprzęty); skarb; (Boh. pokład, (ob. Pokład) ; Slov. pokła-dnice; Sorab. 1. pokwad, schocz; Sorab. 2. schaz ; Carn. saloga , salega, (cf. załoga, cf. zakład) ; Vind. saklad , saklada , saloga, kiuzh, fhaz, vkupspraunu blaga ; Croat. kiuch, blago; Hang. kénts , kints; Dal. blago, (cf. błogo); Bosn. blago, hazna, azna ; Slav. blago; Rag. blago, blagohraniscte , blagaoniza, blagohranna; Turc, hazna; Ross. coKpoBHiue (Etym. kryć), kmas; Eccl. kwb, HM CLKpOKHipe CKpHTOe Bü 3CMJK) , ra3a , COKpOBHIUHOe xpaHHio , ra30xpaHH4Hme ) ; ukryte drogie rzeczy, eitt ©ci)a£, verborgne Ś^oftBarfeitcrt. Gdy rzeczy znalezionych przeszłego właściciela dociec nie można, zowią się skarbem ; na które powszechność krajowa ma najpierwsze prawo. Gal. Cyw. 3, 59. Skarb , pieniądze od nieznajomych ludzi i niewiadomych z dawnych czasów skryte. Szczerb. Sax. 411. Pospolicie powiadają, iż oracze na roli skarby znajdują. Ezop. 64. Skarb nalazł. Cn. Ad. 1039. nagle się zbogacił. — §. Skarb, rzeczy drogie, które w skarbnicy chowają, ber    in ber ©cbfl|fam*

mer. Skarb * skarbnica , miejsce, gdzie co drogiego chowają. Cn. Tk. 1000. bie ©djafcfatnmer, ber    Skarb

Rzpltej, gdzie chowają co; skarb Rzpltej, to co chowają. ib. Nie było przedtym osobnego Rzpltej skarbu, ale królowie , posiadając znaczne dochody, sami o wszystkich potrzebach wiedzieli. Skrzet. Pr. Pol. 1, 337. Pospolity skarb Jan -Łaski na sejmie w Piotrkowie założyć radził. Modrz. Baz. 483. Skarb kościelny, miejsce, skarbnica. Cn. Th. 1000. — §. Skarb, fiskus; ber öffentliche ©chflju ber $i3cu3; Ross. Ka3Ha, Ka3HaqeficiBO. Król wziął na skarb dobra jego , ale mu wyznaczył przyzwoitą pen-syą. N. Pam. 4 , 67 ; (cf. poginiecie, i domy wasze na rzecz pospolitą pobiorą. 1 Leop. Ban. 2, 5. skonfiskują). — §. Transi, fig. Rzecz droga, kosztowna, nieoszaco-wana , kosztowność, klejnot; ^letnob, ©djafi, Jtoft&arfeit. O jako się zdradzać dacie, Którzy błoto za skarb macie, Śkło za drogie kamienie. Biel. S. M. 81. Co sie kolwiek skarbów na świecie znajduje, względem skarbów niebieskich cyfrą są. Kulig. Her. 261. Gdzie skarb, tam i serce. Pot. Jow. 2, 13. To skarb, to serca pociecha mojego. Groch. W. 351. Swój najmniejszy pokaz łaski, chcą iżby za nader drogi skarb przyjmowano. Gorn. Dw. 509. Skarb to jest rzadki, dobry, zdolny i przywiązany sługa. Kras. Pod. 2, 38. Jam skarbu dopadł, takiego człowieka. Teat. 10, 23. (nieoszacowany). Ten pan marszałek, to skarb, nie człowiek. Teat. 26. b, 28. Past. Fid. 353. SKARBEK, bka, m., SKARBNIK, a, m., 1) który skarby zbiera, chowa. Wtod. etit (Sc^rt^efammlcr ; (di-stng. podskarbi). — 2) Skarbek, cacodaew.on, zły duch, który według mniemania pospólstwa nad kruszcami i skarbami przełożony jest. Wtod. ber @cha$geift, ©djajjgott, Pluto. SKARBIĆ» -ił, - i, cz. niedok., uskarbić dok. ; (Boh. skrbiti se skąpić, skrbnost skąpość, skrbnÿ skąpy; Croat. zkerbeti * staranie mieć) ; Boh. uskrbiti, uskau-piti ; Ross. coKpoBiimoBaTt, coKpoBHmecTBOBaTb, ©d;a|e fammeln. Podskarbiowie, opuściwszy dobre szafowanie powierzonych pieniędzy, sami sobie i domom swym skar-

z podatków, a na króla nienawiść -zwalił. Pot. Arg. 588.

bią. Sk. Dz. 341. Nie powinny dzieci rodzicom skarbić, ale rodzice dzieciom. Budn. 2 Cor. 12, 17. Dla was-em zbierał, na was robiłem, dzieciście moje, wam-em skarbił. Sk. Kaz. 531. Sobie skarbił minister

SKARBUSZKA, i, i., puszka do zbierania w niej pieniędzy, karbonka, bte ©parlutdjle. Tr. SKARBNIK, ob. Skarbek. SKARBNIKOSTWO, a, n., urząd skarbnego, (cf. podskarbi), baâ Sfait etneS ©cüûj$metfler$. Tr. SKARBNY, SKARBOWY, a, e; (Boh. skrbny * skąpy; Ross. CKapöOBHH sprzętowy); od skarbu, 6dja£ * ; Vind. sa-kladni ; Ross. cOKpoBiiiuHUM. Komora skarbna. 1 Leop. Ezech. 40, 45. Podskarbi

ma kwitować pod swą pieczęcią skarbna. Herb. Stat. 63. Z skarbnemi wozy nie jeżdżą do nieba. Rej. Wiz. 105 6. Suszyć. Pieśń. 4 b, (ob. Skarbniczek). Pisarze skarbowi. Vol. Leg. 3, 429. SKARBNY, SKARBOWY Subst., nad skarbem przełożony, (pod-

Wolał raczej skarbić w rzeczach niebieskich, a niż na ziemi. Birk. Dom. 129. Nie skarbcie sobie tam, kędy złodzieje Wykopywają, i kradną pokłady, Gdzie skarb od molów, i od rdzy niszczeje. Lecz w niebie, gdzie się nie trzeba bać zdrady. Odym. Św. U 2. Pan nie każe sobie skarbić tu, gdzie mól a rdza wszytko pogryzie; ale tam na górze, gdzie skarb wieczny a nigdy nieprzebrany jest. Rej. Zw. 48 b. — §. Cum Accusât. Skarbić    skarbi),    ber 6$rt£t)ent)ai(irer, @cba|$metfter. Skarbny W. X.

co, zbierać co, ettM§ fatlttlteltt. Srebro i złoto skarbią    L. Vol.    Leg. 3, 429. SKARBOKRADZTWO, a, n., n. p.

sobie drogie. Kulig. Her. 247. Skarbcie sobie skarby w    Jeśli co    'pospolitego wezmą , to skarbokradztwem nazy-

niebie. Sk. Dz. 574. Biesiadami i ucztami przyjaźń sobie    wają. Kucz. Kat. 3, 162; peculatus, kradzież skarbu pu-

skarbić, Pilch. Sali. 126. (kaptować). Ta sama ręka, któ- blicznego,    iifentlt^er ©elber.

rej ja przyjaźń skarbiłem, krzywdę mi uczyniła. Boh. SKARBOWAć, ob. Karbować. SKARCIĆ, ob. Karcić Kom. 3, 209. Częstemi jałmużnami niebo sobie uskarbiła. SKARGA, i, z., (Etym. kara), uskarżanie się, obwinienie, Kies. 1, 20. SKARBICZEK, czku, m., dem. Nom. skarb ;    żałoba;    bte Śłlage, bte Slltflage ; Sorab. 2. skarżba; Boh.

ettt fletner @d)a|. Nie mam najmniejszego skarbiczku.    żałoba;    Slov. żałoba; Carn. toshba, (cf. *tążyć); Vind.

Teat. 11, 67.

skarbów; Boh. pokladnice ; Slov. pokładnice, (cf. pokład, pokładnica) ; Sorab. 1. sehoczowna komora, schoczko-mora ; Carn. tarna; Vind. sakladna hranva, salogna ka-mra, sakladni vomar, salognu schranifhe, kafa, denar-ska hranva; Dal. tarna kuchya ; Hung. taar haz; Rag. pjenezniza ; Eccl. CŁKftORiniiiłHip, bte ©d)a£fammer. Skarbiec, w którym się chowały ozdoby królewskie i niektóre Rzpltéj klejnoty, był na zamku Krakowskim. Skrzet.

Pr. Pol. 1,183. Skarbiec kościelny Eccl. pmrhHinp. Nieprzyjaciel zabierze skarby po skarbcach złożone. Wad.

Dan. 198. Skarby niebieskie, które zachowuje bóg świętym w skarbcu wiecznej chwały swojej. Kulig. Her. 261.

SKARBNICA, y, z’., skarbiec, bte ©$aj)fainmer. (Ross. SKARŁUPA, y, ź., (cf. skorupa, skorłupa); łuska, szcze-CKapÓHHLta, KJa40Baa skład, sklep składowy). Jest tam    żują, n. p. krokodylowa, cataphradum. Cn. Th. 1000.

'skarbnica cesarska, kędy przede drzwiami zawsze leżą    skóra czyli łuska wężów, żółwiów i tym podobnych.

Włod., (tarte ©cfyuppe, 5. 23. eines Słrofobtfó, einer @$Ian» ge 2C.; (cf. Boh. śkraiaup * kora na chlebie; Ross. CKop-Jiyna łuska orzechowa). Skarłupa smocza wężowa. Cn. Th. Skarłupa żółwia, żółwia skorupa, ib. cttt ©cfytlbfro* ienbecfel.

Rzucili SKARMIĆ, ZKARMIĆ co, cz. dok., zjeść, strawić; Ross.

SKARBIEC, bcu , m., miejsce chowania    toshba,    toshva , toshuvanje, toshenje, satoshenje, sa-

toshba , natoshba , potoshba, potoshenje; Croat. tùsba , obtusenye, oszvàda, (ob. Obwadzić); Dal. ukor; Slav. osvadjenje, (cf. zwada); Rag. óbada, osvada, (cf. kar-gliv litigiosus) ; Ross, »ajoóa, »aaoÖHtma, bsuck’B ; Eccl. ptYh (ob. Rzecz), nopeneine, orjiaroMHie. Zdadzą się correlativa nędza i skarga. Birk. Sk. D 4. Janusz książę Mazowiecki ojca xiedza Skargi, dlatego Skargą przezwał, iż się często przed nim uskarżał na krzywdy sobie uczynione, mówiąc mu: wszystko się skarżysz, miły Pawę-ski, moglibyśmy cię Skargą nazwać. Birk. Sk. D 4, ob. Skwierczek. SKARGOWY, a, e, od skargi, 5R(tge * . Sądy starościnę skargowemi zowią. Herb. Siat. 209.

wielkie wory pieniędzy. Star. Dw. 23. Eliazyb uczynił sobie skarbnicę niemałą. 3 Leop. 2 Ezdr. 13, 5. (po-kładnicę. 1 Leop.). — g. Skrzynia do chowania kosztowności, ber ©d)a£faften. Skarbnica w domu skarbu. 1 Leop. 2 Ezdr. 10, 38. Na skarbnicę drogich klejnotów pełną, zawsze dybią złodzieje. Pelr. Pol. 329. się do skarbnicy, pieniędzy szukać. Sk. Dz. 1004. Skar- CKopamTb, cnapMiHBaTb, t)erjcl;ren, aufeffert. Nie miej ni-bnica kościelna, ber ©otfcâfrtften. Sk. Dz. 64. Karbony    kogo za konfidenta, póki    korca soli z nim    nie skarmisz,

albo skarbnice gotowych zawsze pieniędzy w pierwszym    Fredr. Ad. 68. Rozmiotał    w pole kawalce,    Święte ciało,

kościele na ubogie. Sk. Dz. 29. — Fig. Cała darów bo-    święte palce (ś. Stanisława), Chcąc, by to    marnie stra-

skich skarbnica stoi wam otworem. Bals. Niedz. 1, 132.    wiono, Przez psy, przez    ptaki skarmiono;    ut voraretur.

SKARBNICZEK, czka, m. zdów, niby to wóz skarbny, eilte altntobtfdje 9lrt tnm 2Ba» ści psy skarmiają. Kosz. Lor. 134. gett. Przyjechało się dawniej na skarbniczku prostym; SKARPA, y, z., fortifie., pochyłość wału, z Franc, cscar-ale za każdym razem skarbniczek z miasta pieniądze    pe ; bte 3lbba^ttltg, bte 230fc^ltng, płaszczyzna spadzista

przywoził. Kras. Pod. 2, 145. Skarbniczkiem czyli telegą    przedpiersienia i tarasu wałowego, zamykająca jednę stro-

przejeżdżająeych widziałem. Mon. 65, 60. Woli jego żona , Aby ją na sprężynach giętkich zawieszona Po balach , po asamblach kareta woziła, Niż gdyby do kościoła skarbniczkiem jeździła. Węg. List. 8. SKARBNICZKA,

staroświecki gatunek poją- Pieśń. Kat. 142. Myśliwcy ubogich nieboraków majętno-

nę rowu fortecznego. Jak. Art. 3, 316. Przez równe pola, przez skarpy, przez doły Wciąż uciekają przed nie-przyjacioły. Pot. Arg. 64.— g. Tym się też utwierdzają mury, kiedy je na skarpę murują , t. j. coraz cieniej od

fundamenta aż do samego wierzchu wywodząc. Haur. ‘SKAZ, u, m. ; (Garn. skäsa demonstratio; Vind. skasa, Ek. 7, (cf. Germ. fc^arf). — §. Fig. Liszki w głębokiej    skasanje « oświadczenie , okaz okaz; Rag. skàza, prîka-

grzebią jamy skarpie. Pot. Pocz. 425. (w dole, ©ntbe).    zanje * reprezentacya) ; ukazanie, pokazanie; bfl3 3eigcn,

Zlęknie się, uciec trudno, skryć w taż w onćj skarpie.    Sinnigen. ₍Skazu i gąbki godną popadł winę; indicio

ib. 151.    linguaqe.. Zebr. Ow. 112. — §. Skaźń, skazanie, wyrok;

SKARPETA, SZKARPETA, y, z., SZKARPETKA, i, i.,    ber $u8fpru$, bie ©entetlj, baö Urteil. Urząd ma według

dem., z Wlosk., krótkie zwierzchne pończochy, gujSfoo    statutu skaz przeciw takiemu uczynić, i żałobnikowi wy-

fe ; Boh. śkarpetle, (śkarpól trzewiczysko) ; Vind. fhkar-    pis skazania swego dać. Stał. Lit. 146. Jeśli kto za po-

petel, stopalu, podzlireuliza, podnogaviza, kopiza, kau-    zwem nie stanie, tedy urząd ma przeciw niemu skaz

zhina, fhok, fhokje ; Croat. skarpetula, skarpetlini,    dla nieposłuszeństwa na upad uczynić, ib., (ob. Wskaż),

skerpćtlin, kopichiza ; Bosn. navlake (cf. nawlec), me- SKAZA, y, i., §. 1) to, co kazi drugie, b(l3 SSerberbniß, ©itten* stve, kalcine; Slav. nâvlacsi; Ross. KapneTKa, Kapnero-    »erber&niß. Dobrodziejstwo niecnotom uczynione jest ska-

*!Ka, HOCKH. Szkarpetki mu dają na nogi. Star. Dw. 25.    zą dla dobrych. Nar. Ust. 4, 77. — §. Skaza, uszczer-

Pończo<?h szkarpetek małych.... Inslr. cel. Lit. Vol. Leg.    bek, szkoda, zepsucie, stan skażony, nadwerężony;

4, 559.    /    9toc(jtycil, ©djaben, Serlejptng, SSerber&niß; Boh. skaz, n.

‘SKARTABEL, ob. Schartabel. SKARTOWAĆ,    ob. Kar-    p. w płatne, wsuknê, zkâza ; Slov. zkóza perditio ; Notować.    ?    rab. 2. fkas ; Sorab. 1. pokażeno; Carn. skâsa corru-

SKARZYĆ, SKARŻYĆ się niedok., uskarżać się na kogo,    ptio; Vind. skasa, skasba, poguba ; Bosn. sctetta , quar,

obwiniać kogo; Ragen, anflagen, ftd) beflagett Über jernstt»    pomankanje; Ross, njkHvHHa, (cf. pleśń); Ecr.l. Tumulte,

ben; Boh. żalowati; Sorab. 2. szkarżisch; Sorab. 1. wob- Tim. Wzroku skaza, i w innych osobach wszystko mu skorżuyu szo ; Carn. tóshem, toshujem, (cf. *tążyć);    na opak pokazuje. Mon. 64, 297. Sprawiedliwy po

Vind. toshit, toshiti, satoshit, natoshiti, potoshitife , fe    śmierci nie ogląda zatracenia abo skazy. 1 Leop. Ps. 48,

pertoshiti; Croat. tusiti, tùsim ; Slav. tüxiti ; Bosn. tu-    11. Woda morska jest słona, aby powietrza nie zara-

sgitise, potusgitise; Dal. oszvadujem, (06. ‘Obwadzić) ;    żała ; ho niemasz nic', coby się przeciwiało skazie, jak

Ross. naæa.iOBaTbca. Skarżyli się na nie przodkowie nasi,    sól. Boter. 11. Co czynię, nie czynię ku skazie xię-

skarżymy się my, i którzy po*nas nastaną, skarżyć się    dza Podlodowskiego, ale iżbyś W. K. M. skazy jakiej w

będą, jak dobre stare obyczaje zginęły. Gorn. Sen. 28.    Rzpltéj nie uczuł. Gorn. Dz. 37. Śmierć moja zmyje

Król Zygmunt skarżył się na Lubczany 'cesarzowi Ma-    skazę, którą oczerniłam tę familią. Teat. 4, 111. plamę,

xymilianowi (u cesarza Maxymiliana). Stryjk. 709. Panu    gletfen,    ©djflnbfletfett. Nie chciałem, żeby to    nierówne

bogu ja tej krzyw-dy, mnie dziś uczynionej, skarżę się,    małżeństwo jakiej skazy nie przyniosło/ Boh.    Kom. 4,

skazę przyłożyć.' Haur. Sk. 402. na

na

278

SKARPETA - SKAWĘCZEĆ.

SKAZ - SKAZAĆ.

że mię niewinnego zabić chcecie. Baz. Hst. 28. SKAR-    352. Plastrzyk

ZEWO, a, n., ©djtmecf, miasto Pruskie w Pomeranii,    ranę, Söimbe, ©djttben, »erlebte ©telle. Skaza na skórze

w powiecie Stargardzkim. Dykc. Geogr. 3, 53. SKARŻĘ-    garbowanej, cienkie miejsce Ross. naunma , nauiHHKa.—

SZOW, a, m.:, miasto w Sandomierskim. Dykc. Geogr.    Skaza, skazitelność, ułomność; SSerberbflrfett, Serberbltdń

3, 54. SKARZYCIEL, a. m., skarżący się na kogo, oska-    fett. Tak się ma powstanie z martwych: bywa siano w

rżyciel, powód; Slov. żałobnjk; Carn. toshnik; Vind.    skazie,    wstaje w nieskazie. Budn. 1. Cor. 15,    42. Musi

toshnik, natoshnik, satoshnik, shaluvauz, plakavez ; Croat.    skaza ta    przyoblec nieskazienie, a śmiertelność    ta przyo-

tusbènik, tusitel; Ross. jicaaęÓHHKŁ, JKaioómHtcB, hiuhke, biec nieśmiertelność. Budn. 1 Cor. 15, 55. Ty ko-HCTeu’B, bet* Kläger. SKARZYCIELKA, i, i., bie sîlage*    chanych rodziców podobny obrazie, Któryś wszystek ich

rinn; Vind. toshniza, shaluvauka, plakaviza ; Ross, ata-    cnot zbiór dochował w nieskazie. Zab. 15, 105. nieska-

JOÓiuHua. Ty śmiesz być skarżycielką. Przyb. Milt. 500.    zenie, nieskazitelnie, nienaruszenie; ttttöerlefd, ltmterfel/rt.

SKARZ\C1ELSKI, a, ie, od skarżyciela^ Kläger * ; Ross.    — §.2) Botan. Skaza, ziele, lwi ogon, zioła blizko sie—

hckobuh , HCTuoBUit, (cf. iściee). SKARŻYCIELCZYN , a,    bie będące zaraża i kazi. Syr. 1232. CówenfcffWflttj, wilk

e, od skarżycielki, bte Mgcrtltn betreffend    zielny!

SKARZYK, a, m., tak bartnicy zowią wiąz woskowy abo SKAZAĆ, f. skaże cz. dok., skazuje pr., Skazować , Skazy-pićrwsze wiązanie pszczelne w ulu, commosis. Macz.,    waé cont. frequ., (Sorab. 1. zkazuyu indico, zkazwaté

wiąza , waza, pierzga, ulicznik, 'przedmieście, ber $or*    indications; Vind. skasati , skashuvati , pokazati * okazać,

jtoß tnt Stenenftotfe.    oświadczyć, świadczyć; Rag. skâzati, skazirati narrare ,

SKĄSAC, ob. Kąsać. SKATOWAĆ, ob. Katować.    demonstrare; Ross. cK33aTb , CKa3biBaib ; Eccl. cłk^ath ,

SKAWA, y, z., rzeka w Krakowskim, etn StojS tnt Ärctfaub    cika^okatii » powiedzieć, wyrazić; «a»io , CKa3yio osten-

fd^ett; (cf. Sorab. 1. Skawa skała). — §. Gończym psom    do); §. 1) palcem wytykać, pokazać, ukazać co niby

dają miana od rzek, n. p. wisła, dunaj, raba, skawa,    palcem; Croat. izkazati, izkasujem, mtt fttngent weifen,

ein Sîfltne ber ©tflltberfiunbe. SKAWINA, y, £., miasto    jeigett. Patrzącemu ludowi palcem go skazałem. Jabł.

i rzeka w Krak. Dykc. Geogr. 3, 54. ©tnbt ttttb Slufł {nt    Tel. 75. Gała wieś teraz mię palcem skazywać będzie,

îîrafauifcben. t    Teat. 8, 95. et 4. b, 123. Co żywo będzie palcem ska-

SKAWAŁKOWAĆ, ob. Kawałkować. SKAWĘCZEĆ, ob.    zow^ało , Otóż téj się pani fochów chciało. Wad. Dan.

Kawęczeć.    238. et 79.' Skazujący palec, wtóry palec. Majiz. ró-

SKAŹCA - SKAZ1TELN0ŚĆ. 279

S K A Ź C A.

taj , w jakiej Katylina albo insze burzyće a skaźce pospolitej rzeczy, sławie zostawali. Rej. Zw. 58. Ktoby z naszych został skaźcą i przestępcą tego przymierza, tego my jako złoczyńcę karać będziemy. Baz. Hst. 340. Żydzi u nas żadnego nie robią rzemiosła ; a przecie rzemieślnikom skaźcami są. Petr. Pol. 75. (szkodą). Prac naszych skaźca, niespokojny Achiles. Olw. Ow. 496. Atreowicz skaźca Troi. ib. 537. (burzyciel). Król ów mężny skaźca Daryuszów’. Papr. Tr. 2 b. *Skajsce swego narodu. Petr. Hor. C A.

— §. 2) 2. 'SKAŹCA , y, m , SKAZICIEL, a,

zen, ber Betgeftnger, ob. Palec; {Garn. kasin, kasinz, sa-pavzhnek ; Rag. kazaz; Slav. kaxipût). Wenera , której żadna inna nie zrównywa W kunszcie zwodzenia , więcej ^w twarzy nie skazywa, Tylko słodkie omdlenie.

m., który skazuje, pokazuje co; ber ©eifer, 3eiger, feiger. (Slov. ukazatel, ukazowatcl index zegarowy; Sorab. 4. zkazwawz indications ; Garn. kasin , kazinz * palec skazujący, rożen ; Croat. kazitel ; Bal. kazalacz monstrator; (Croat. kaziło, kazało, kazëcz, czegar; Dal. kazało * index u zegara; Rag. skâ-zalaz, powjêdalaz » opowiadacz ; kazała, skazała; Bosn. kazallo * index ) ; Ross. yKa3aTeJb, ( CKa3biBaiejib opo-

Przyb. Luz. 46. Potym wyrzekli a skazali pospolitym przykazaniem i wyrokiem, wszemu narodowi żydowskiemu.... 4 Leop. 2 Mach. 40, 8. oznajmili, ogłosili; be* faillit tnadieu, fmib tfylltt. Skazać do kogo , obwieścić kogo, uwiadomić kogo o czym , zwłaszcza przez nada-rzonego , nie przez umyślnego posłańca. X. Kam. einem nńffen Iflffen. Skazać do kogo po co, o co.

Dekret skazać * skazać, dekret wydać , wyrok uczynić, wyroczyć; eilt $ccret fćiUett. ben SluSfprudj, baö Rrtfyetl [preßen, eittfcfyetbcn , (cf. ‘najdować). Jeśliby kogo o dekret pytano , a onby skazał taki, jakiby rozumiał, choćby nie był według prawa, żadnej szkody ztąd nie odniesie. Szczerb. $ax. 73. Gdy kto dekret skaże, nie może od niego odstąpić , bez przyzwolenia onego, za którym skazał, ib. 75. Skazuję za kim, dekret wydaję    wdadacz, CKasomuncb bajarz; Eccl. ciKiuęaieflh wykła-

po kim , osądzam kogo niewinnym czego. Cn. Th. 4001.    dacz). Karał tych srogo, co zbiór swój    kryli; skaźcom

für einen entfcfyeibcn. Azaby nie skazano za mną, gdybym    zaś za pracą Naznaczył pewną nagrodę i    płacą. Chrośc.

ja nie mając pisanego dowodu, wiele świadków za so-    Fars. 219. (donosicielom, wydawaczom).    Zbójcy, siepa-

bą postawił? Hrbsł. Art. 54. Klaudyan o 'zydziech ska-    cze, oprawcy, skaźcowie , Wszędzie nos    wrażą, by się

zał, i dał im wolność mieszkania w Rzymie. Sk. Dz. 40.    nie skrył który. Chrośc. Fars. 235.

podleganie skażeniu czyli zepsuciu, bte 33erberl’lt$fett. Skazitelne to ciało musi przyoblec nieskażenie. W. Post. Mn. 7. Sieje się, mówi apostoł, w skażeniu, powstanie w nieskażeniu. Kucz. Kat. 256. SKAZICIEL, ob. Skaźca. SKAZICIELKA, i, z., która co skazi, zepsuje, bte Serberbertnit ; Boh. kazyćka ; Sorab. i. pakażenicza. Śpiewaczki, swywolne niewiasty, skazicielki dobrych obyczajów. Sk. Dz. 513. SKAZISTY, SKAZ1TELNY, SKA-ŹNY, a, e, skazie podległy; yerberbkr, bem $erberlmtß mtêgefefit, ücrlc^bar; Boh. poruśitedlny, (cf. poruszyć), Vind. skasiten , svratliu * zgubny, ( strohliu , segnitliu); Croat. hablyiu ; Ross. TjiiHHbiM, ópeHHbin , Bpe4HMbin, BpCJK4CHHbIH , HIUITOJKIIUH, mÓJeMLIH , CKOpOni6e.1bHbIH , ncT.rŁmibin , CKy4e^bHbiH ; Eccl. HCTjrfcueirL , pa3TjrfcHHbiH. Niechaj się skazitelna materya rozsypuje w proch. Psal-rnod. 101. Musi to skaziste ciało przyoblec nieskazitelność, a to śmiertelne nieśmiertelność. 4 Leop. 4 Cor. 15, 53. Ciało umiera , dusza jest nieskazitelna. Karuk. Kat. 86. Nieskaźna jego cnota. Przyb. Ab. 24. Wina te w nieskaźnych kryształowych czarach się pełniły. Przyb. Luz. 292. Ciało Chrystusowe nieśmiertelne , nieskazitelne , impassibile, to jest, cierpieć nic nie może. Birk. Gl. Kon. 57. Pan bóg urodził nas ku dziedzictwu nie-skazistemu. 1 Leop. 4 Petr. 4 , 4. Nieskażone jest to królestwo, zginąć nie może, ani być zepsowane. Wiśn. 448. — g. Skazisty, skażony, naruszony; perlest, uerberbt. Mówdsz, żeś jest w słowach czysty, Źeś przed obliczem boskim nieskazisty. Chrośc. Job. 42. Nieskazitelny, od wszech zbrodni czyąty Nie dba o puklerz ni pocisk koń-czysty; integer vitae. Hor. 4, 404. Skazista czyli skażona rzecz; Carn. skasba, ob. ßkaza. SKAZ1TELN0ŚĆ, ści, ź., SKAZ0N0ŚĆ, ści, z., podległość skazie,

Nie rozrzynajmy tej sukni utkanej, Lecz cała niechaj bę- SKAZIĆ, 4. SKAŻENIE, ob. Kazić. 2. SKAŻENIE * skazitelność, dzie z nas jednego, Komu ją skaże los o nie miotany.

Odym. Św. 2, I i. Skazuje przeciw komu, osądzam być winnym czego , potępiam dekretem ; eilten öcrbantnten,

»erurtpeilen; Vind. obfodit, perfodit, pogubit; Ross. ocy-4HTL, ocy*4aTb, npHroBopmŁ, npnroBopnBaîb ; (cf. Eccl. noKa3HHTH ukarać na życiu). t Nero Piotra na krzyż, a Pawła pod miecz skazał. Sk. Żyw. 457-. Nie skazujcie, a nie będziecie skazowani. Rej. Post. F f 5. (nie potępiajcie). Dobra przedać tych, którzy są skazani, pro-scriptio. Siem. Cyc. W prawie jest opisano , do którego dnia skazywać i przędąwać wolno. ib. 444 ; (proscribere).

Zycie jego wielką nagrodą otaxowane , a prawie skazane było. ib. 498. Skazanie abo dekret. Herb. Siat. 422. bet'

Sluéfprudj, ber 9îi$terfpriid), bte ©erttenj; Boh. odercenj, (cf. odrzec). (Vind. skasanje, storjenje * świadczenie, doka-zanie ; Ross. CKa3anie, CKa3i>iBame opowiadanie, tłumaczenie się z czego; CKa3ica powieść, wyłuszczenie). Gdy kto skazaniu sądowemu dosyć nie uczyni.... Sax. Porz.

45. Mocą tego prawa, które mamy o skazaniu, dobra Roscyusza przedać można było. Siem. Cyc. 442; (de proscriptione). Ty w tymże skazaniu jesteś. Żarn. Post.

4 74 b. w tymże potępieniu, tejże kary godny.

4. SKAŹCA, y, m., SKAZICIEL, a, m., kaziciel, który co psuje, niszczyciel; ber 3Serberf>er, 2?erind)ter ; Boh. kazyc;

zepsu-

Sorab. 4. skażenc , zkaschenc, pokażenik ; Croat. habite! ; Dal. izopachitel, izstetnik ; Vind. svratauz, skasnik , spazhuvauz ; Eccl. HCTMTeJb , pacTJimesh. Wy skazicie-le cnoty. Zab. 44, 359. Pokój a próżnowanie, wdelcy to są skaźce człowieka. Gorn. Dw. 368. Matyasza powiadali być wielkim skaźcą królestwa Węgierskiego, który jeno łupi poddane. Gwagn. 87. Naprawcę zakonu, mieli żydzi za skaźce zakonu. W. Post. W. 285. Czy

ciu ; btc 33erberbb«rfeit, Megbarfett ; Vind. strohlivost, segnitlivost, skashenost, svratanost, ( skasitnost > zgu-bność) ; Ross. hhutohuioctl, täIjhhoctl , nepeurfeHseMOCTL, Bpe4HM0CTŁ, ópeHHOCTB. Skazitelność jest rozsypanie się rzeczy na części, z których się składa, jak ciała i drzewa zgniłe w proch się obracają. Boh. Dyab. 244. Stworzonych rzeczy skazitelność. Psalmod. 77. Czasie! rzeczy pochłońco , i brzydka dawności, Wy prowadzicie wszystko do skazitelności. Zebr. Ow. 582. Czeka nas nieska-

mu miłościwym panem nazywano. Papr. Gn. praef. Nie tak ci mnie zowią ; nie Janajże mi, nie Piotraj mi; bom ja -ski abo - cki ; jegomość; pan starosta. Cn. Ad. 664. Nie każdy szlachcic, co się na - ski kończy. Bies. C

i. — Observ. W Polszczę przydomki na różne się kończą terminacye, przezwiska zaś pospolicie na - ski; w Litwie przeciwnie przezwiska różne mają terminacye, a zaś przydomki wszystkie na - ski , n. "p. Pociej ko-rzeniowski, Tyszkiewicz łohojski, Wojna jasieniecki; co żoność i nieśmiertelność. W. Post. W. 5, 334. Przej-    znaczy dóbr tych pana. Jabł. Her.

dziemy z skażoności do nieskażenia. W. Post. W. 323. SKIBA, y, z. SKIBKA , i, z., dem. ; Boh. skywa, skywka ; Wnet na żywego Będziesz z uciechą oczu twych pa- Slov. skywka bucella; Sorab. 2. szkiba, szkibka , cf. trzyła, W dziwnej ozdobie ciała i jasności Niepodległe- Germ. ©d)etbe; (Eccl. ckhóli, rpy4H, Kyrn) ; (Isl. skyfa ; go już skazitelności. Odym. $w. 2 L l    2 b. —    §. Ska-    Svec. skifwa * w talarki pokrajać); — §•    1) skiba,    men-

za, zepsucie,    $erberbmß. Sławny był    ten mąż    dla nie-    ko pokrajany zraz, n. p.    chleba, eine    Srotfcfyeibe,    eine

skazitelności obyczajów'. Zab. 14, 7. thmerborbeuljctt. Sta-    6d)etbe oott einem SBrote. (Angl, shive). Daj mu, aby

nisław strofuje Bolesława, aby obyczajów i skazitelności    skibkę chleba. Bal. Sen. 65. Job nie jadł skiby chleba

tak sprośnej poniechał. Krom. 106. Trwając w dobrym    sam, żeby jej z nim sierota jeść nie miała. Żarn. Post.

uczynku szukają chwały, i czci i nieskazitelności. 3 Leop.    129 b. Przynieś mi skibę chleba w ręce twéj. Budn. 1

Rom. 2, 7. (‘nieskazytelności. 1 Leop.).    Reg. 17, 12. Przyjdź a"jedz chléb, ‘i rozmocz skibkę

SKAŹŃ, i, ź., wyrok, dekret, skazanie, skaz,    ‘ortel;    Bosn.    twoję w occie. 1 Leop. Rut. 2, 14. Niech ziem skibkę

ossuda ; (Eccl.    nona3HHTH skazać na śmierć), bcrô Secret,    chleba. 1 Leop. 1 Reg. 2,    36. — §• 2    ) Skiby z    obu-

ber îllrôfprnd; ,    iRicfyterfprucfy, baä Urtjjeil.    Mówił    mu, aby    dwu stron brózdy; Bosn.    gliha; Croat.    odrèdek,    szlog

się o swoje osobę nie bał; skaźń żadna nań nie wyj-    (cf. złożyć), liha, gliha, ber gtircbenratn, bte (Erbfurdje,

dzie,.aby tylko dał osobie sprawę. Sk. Dz. 1135. Sen-    ber Słentel, ber 33alfeu, bie jn betreu ©eiten ber $nrd)e auf*

tencyi i skaźni bożej nie chcą dosyć uczynić. W. Post.    gekaufte (Erbe. Pług rysuje w ziemi brózdy, i skiby od-

W. 270. Oskarżony, kiedy się zaprzy, a podług skaźni    wala. Dmoch. II. 2, 50. Oracze dobrzy skiby abo bry-

przysięże, to wolen. Gorn. Wl L b. Skaźni na winnych    ły wielkie zwykli młotami rozbijać. Cresc. 89" “SKIBO-

czynił, i karać ich kazał. Sk. Dz. 311.    Każdy przed    KRAJNY n. p. pług.    Nar. Dz. 1, 120; "SKIB0WALNY

obliczem pańskim stanąć, a ze wszystkich słów liczbę    n. p. pług. Nar. Dz.    2, 159ber fnrćheitfćfmctbcnbe ^iflug.

czynić, a potym skaźń sędziego odnieść musi. Kucz. Kat.    Lemiesze skibowalne. Zebr. Ow. 120; vertentia glebas

149. (zdanie sędziego, edit. rec.).    •    aratra.

SKAŻONY, ob. Kazić. SKAŹONOŚĆ, ob. Skazitelność. *SK1DAĆ , cz. niedoli.; Rag. skîdati, skinuti avellere; Bosn. SKAZÓWKA, i, z., SKAZYCIEL, a, m.t (ob. Skaźca), index;    skidati lacerare, skinnuti auferre; Ross. CKiniyTL (cf. ski-

Boh. naweśtj ; Sorab. 1. pokazwacżk; Bosn. kazallo , ska-    nać, kinąć), chh49tl ; zrzucać, zmiatać; tyerab werfen,

zallo; Rag. kazało, skazało; Croat. kaziło, kazało, ka-    rtbrcerfeu, pr. et tr. Traktat się zatym rozerwie i skida.

zecz, czegar, (cf. zegar); Dal. kazało;    Ross. yna3Ka,    Chrośc. Fars. 595.    I na co ż się" to Hipolicie przyda,

ber SBetfer, ber 3^3er. Cień skazówki na kompasie.    Hub.    Z Dyaną włóczyć, aż się młodość" skida? Chrośc. Ow.

Wst. 24. Obrót zegarkowych skazówek    czyli indexôw.    46. (aż ta upłynie).    — g. Samymby siebie trzeba się

Ustrz. Alg. 109. Skazyciel zegarkowy.    Bals. Niedz. 1.    użalić, Nim się wiek    wiecznej niepamięci skida. Pot. Syl.

356. Skazówka godzinna i minutna. Jak. Mat. 1, 62.    241. nim się ten narzuci, nim spadnie, "napadnie na was;

Rog. Doś. 2, 9. — Fig. Konarski przewodniczą skazów-    etye er etitbrid;t, über ettd) Verfällt, ftcb über eud) bemurff

ką był poprawy rządu. Zab. 7, 190. przewodnik, SQ5eg* ‘SKIEŁA, y, i., [cf. Ross. eues loch lub kleć na rybę 2]; WCtfer. bKAZUJĘ , ob. Skazać.    n. p. Gdzie kora drzewa przytykana, tam powinna być

SKĘPCA, SKĘP1G, SKEPSTWO, ob. Skąpca,    Skąpić,    Ską-    ona na skiełę rznięta. Gaz. Nar. 1, 574.?

pstwo.    SKIELE7 , u, m. ; Boh. kostliwec; Carn. rebernek, rebre-

— SKI*—CKI; terminacya zwyczajna Polskich przezwisk    neza, rebrenek, (cf. żebro); Vind. reborouje, hrod,

szlacheckich; wyraża niby, że to pan tych dóbr, od    hrodje; Rag. samokóst, okostniza ; Croat. szamokoszt;

których kto przezwany, czyli Niemieckie : £>err tum.... , Ross. KOCTuaKB, ocTaB'B, ob. Kościotrup.

Ross. CTe-

K04LU0, CTeKihHiiKO ; n. p. Szkiełka do zegarków. Torz. 125. uijrglafer. Śkiełko, nie wielkie śklane narzędzie do patrzania przez nie, lornetka, perspektywka ; eilt" fleh neê ©lag junt 2>urcbfeben, ein Sorgnettcben. Śkiełka w prze-ziernikach na kształt soczewicy, zowią soczewkami. Hub. Wst. 242. Nie mogłem dobrać szkiełka do mojej perspektywy. Mon. 64, 58. Mając wzrok dobry, ani zaży-

Szlachta od miast, wiosek, zamków nazwana; do tychże ŚKIELKO, SZKIEŁKO, a, n., dem. Nom. śkło ; sylabę - ski albo - cki przydawszy, n. p. do słówka Koniecpole przyłożywszy - ski, będzie Koniecpolski ; a tak co się miało mówić per Substantiva pan Koniecpola, mówi się per Substantivum et Adjectivum pan Koniecpolski.

D. Da A k te-

280

SKAŹŃ - SKI.

SKIBA - ŚKIEŁKO.

Chmiel. 1, 578. Dobrze rzemieślnikowi mieć przezwisko na - wic, nie na -ski; szlachecka to. Jeż. Ek. wnet tysiąc, da i dwa, byle mu - ski dano.

Nie

Gdzie rozum z cnotą, dobry skład. Rys. Ad.

Z ustanowieniem rządu śpieszyć potrzeba, póki pomyślny skład okoliczności dozwala. Gaz. Nar. 1, 13. zlewek, spływ, zbieg, Btifammcnfliifi ber Hm* ftfhtbe. — Skład jakiego dzieła, wierszów * kompozycja , spisanie; Doss. cocTani,, bte ßompofttion, SSerfcrłtgnng, Bnfammcnflcllintg. Niemasz biesiady, ani ślubnego obiadu, Kędyby nie śpiewano pieśni twego składu. Zimor. Siei. 139. Proste te składy, wierszem związane Się - ć poufale, cny generale. Zab. 11, 181. Pieśni pierwszéj skład

podpijanie,

na

svra-

ŚKIELNY - SKŁAD.

SKŁAD.

281

wam szkiełka, które przyczynia, ani tego co zmniejsza. liras. Pod. 2, 157. N. Para. 13, 121. — Allegor. Znam co szkło, a co szkiełka, Za moich czasów były światła, nie światełka. Kras. List. 124. — Kawałek śkła, ein ©tütfdjen ©ln3. Ir. SKIELNY, ob. Śklany, Śkłorodny.

SKILŁZNĄC sie, ob. Kiełzać sic. SKIEŁZEM adverb., krzywo, oblique. Czart. Alskr., f(|tef, cf. ukosem.

SKIEROWAĆ, ob. Kierować.

SKIK! [interj. hyc, fmfd) 2], smyk, furt ; fort, roeg. Jedzą piją i skaczą, A w punkcie skik do piekła \ Brud. Ost. C 10, cf. skok, skoknąć.

SKIN, u, rn„ skinienie, ber 2Btnf, bû3 SBinfett. Cud na skin boskiej potęgi się stanie. Przyb. Mili. 218. Stały czartów gminy, Zważajac na strasznego komendanta skiny. ib. 25. et 95. , SKINĄĆ, ob. Kinąć.

SKIPIEĆ, ob. Kipieć. ŚKLĄCY się, ob. Lśnić się.

SKŁAD, u, rn. ; Boh. skład; Carn. sklâda ; Hoss. ctuiM-t; składanie, złożenie, złączenie, spojenie; Vind. sloshba, sloshenje , perkladenje , pergodeńje, pergoditje ; Dosu. slogga , slosgenje, naloga ; Croat. nalog, ( cf. nałóg); Dul. szasstavlyenye, (cf. zastawić) ; Boss. cjujkhoctl; Eccl.

cLCTiwi., cocTanen*; g. 1) bnê Bufannitmlcgcn, Bnfatntnen«

fteHen, 3llf^^int,nfÜQcn; (Dag. skład, skladnos Concordia, zgoda, zgodność; Carn. skład * fugowanie ; Vind. skład popirja « ryza papieru; skład, pokład * piętro ; Croat. zkla-ilnyi « kęlnary, legary; Eccl. ciua^eiiie gromada, kupa). — Ciała, mające pewny i stateczny skład wewnętrzny, organizacyą, nazywamy organiczne. Bot. Nar. 1.— Skład orała, twarzy * iigura, kształt; bie gattjc 3nfflMntenftdlung, $igt:r, ©effnlt, ber 33>iu, 9Rß. W seraju staranie jest osobliwe, »żeby młódź trzymać grzeczną dobrego składu.' Kłuli. Turk. 33. Piękną jest, i skład twarzy lak u niej szczęśliwy, Zc kto ja zna, jej obraz nosi w sercu żywy. Szym. Ś. W. 46. eine gliicfltdje ©eficbtöbilbung. — Mieć z kim skład » nakładać⁻ z kim , mieć z nim społeczność, społeczeństwo; ©cmeinfcbnft mit einem kben, (cf. ©elage). Mieli go za człowieka, który ze złymi skład i towarzystwo trzymał.    W. Post. W. 285.

miejże z nim żadnego składu , aby się wstydał. 1 Leop. Tess. 3, 14. Tak żebyśmy też właśnie i my czynić mieli, Nigdy z podejrzanymi składów nie dzierżeli. Papr. Kot, D 2 b. Żadnego składu z białemi głowami miewać nie chcieli. Kosz. Lor. 67 b. By się syn twój nie ku ledajakićj białej głowie wdawał, a nie z każdą niewiastą towarzystwa a składu miał. G licz. Wych. B 1 b. Jeśliś chrześcianin , miej skład z cbrześcianw Papr. Kol.

n 2 b.

15. — Similitcr:

pierwszy. P. Kchan. Orl. 1, 1. strofa pierwsza, ©tropie. — $. Po składu, po składzie » składnie, rymownie ; tn Slîdmen, gereimt. Insza pisać po składzie, insza wiersz. Pot. Jow. 2, 15. — Skład gramatyczny, ob. Składnia, konstrukcya. — §. Skład apostolski, üb. Spółek apostolski , symbol urn apostolinim , bnë 5Ipbfiolifd)e ©IrtltbenŚ« befenntniß ; Slov. znèsenj apostolsko; Sorab. i. zkwadwa-no. Pierwej niżeli sie rozeszli apostołowie, 12 członków wiary chrześciańskiej wydali, a wyznanie, to, z wielu części złożone, którą każdy apostoł przydawał, zo-wią składem apostolskim ; inaczej Wierzę w boga, od pięrwszych słów. Karnk. Kat. 9. Mówił głośno skład apostolski : w ierze w- boga etc. Nur. Bat. 0. 342. Zach. Kaz. 1, 60. Kat. Gd. 52. — Skład , składka, składanie się na co, składane pieniądze na co; bflê 3u» fammettfddcflen, Bufnmmcnlegcn, ber Biifammcnfdjttp, jtifammen gefdjOffettC ©elbcr. Jeśliby zmarły był niedostateczny, Tedy na pogrzeb z prośby bywa skład społeczny. Puszk. Dz. 95. Skład miłości, z którego nie ale na pokarm ubogich wydają. Sk. Dz. 29, ( cf. góra miłosierdzia, mons pietatis). Liiez. W y eh. F 1 może zakład , bic 2Bctte. — §.»2) Skład, aut polius zkład , pokład; bftâ 9itebcrlcgcn, $cpoittrut. Kontrakt depozytu abo składu , ma za cel rzecz ruchomą, która się powierza straży cudzej bez użytku tejże. Ostr. Pr. Cyw. 250. — Skład , miejsce , gdzie co składają ; bfc 9iteberlnge, ber Ort, mo etrcaś ttieber gelegt nńrb. Składy, gdzie się zachowują potrzeby artyleryczne . szańcowe etc. Lesk. 286. Składy -papierów prawnych. Kras. Pod. 2, 208. — Skład towarów, rzeczy magazynowcli, magazyn, Boh. zbożnice, (cf. zboże); €arn. saloshnishe, saloshniza ( cf. załoga), błagaliranishe , tersina , (cf. targ) : Vind. dolpoklad , dol-pokladifhe, dolflóshilhe, saloshifhe, salosliniza, zhifhe, hranilhe, (cf. chronić); Dag. pobrana, shraniza, spremma, spremmiza; Ross. laaAOBaa, Kja40BHił auóap-E, nojarâJHme, xpamumme, cnapÓHHua, (cf. skarbnica). W Syryi nad golfem znajdują się wielkie składy kupieckie. Doter. 204. — Skład kupi, składne miasto; ber ©topfl, bie ©tapelgercd)tigfett, ber ©tapdplafc, ©tapelort. Niektórym miastom naszym były od dawnych królów nadane przywileje. Kupcy nie mogli tylko w przywilejach wyrażonemi drogami jeździć, a na tych składach towary swoje składać, i mieszczanom tylko przedawać. Skrzet. Pr. Pol. 2, 216. W śrzednich wiekach dawano miastom przywileje na składy, emporia, 9îicbcr!ngeit; nikt nie mógł z naznaczonym rodzajem towarów te miasta minąć, i musiał kilka dni bawić podług danego rozkazu w przywileju , a towary swoje wystawić przedaźy. Czach. Pr. 528. Przywilej na skład miastu Lublinowi. Herb. Stat. 528 ; Krakowowi, ib. 522 ; Wrocławowi. Stryjk. 708. Wrocławianie uprosili byli sobie skład wolny u króla , z wielką szkoda naszą i Niemców, którymby było nie wolno dalej po towary z obu stron jeżdżać, jedno do Wrocławia na skład. Było tego zamknienia cztery lata , gdzie już Wrocławianom było bardzo 'teszno bez F’olskich towarów, a Polacy przez Czeską ziemię sprawowali do Niemiec kupie swoje jak chcieli. Biel. Św.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

2G9. — §. 5) Skład, składanie sie, obrót ciała, zapęd;    aouhhh. SKŁADNIA, i, z., sztuka składania; Carn. skup-

bte SBettbung be£ Äörpcrö, ber Slnlauf beritt Kämpfen. Orzeł    skladanje, bte 3tt^ntmenfe|ungêfunft. — Grammat. Układ

na pewne obłowy Już śmiałym składem    uderzyć    gotowy.    czyli zjednoczenie części mowy, zowie się składnią , kon-

Suszyc. Pieśń. 5 J 2. SKŁADAĆ, ob.    Złożyć.    SKŁA-    strukcyą, syntax. Kpcz. Gr. 1, p. 167. et 3, 40,

DACZ, a, m. ; Dok. składać, skladatel; Sio v. składatel ;    Slov. slowspogeni, slowspoyugienost , spowspogenost ;

Rag. skladitegl ; Carn. sokup; Vind. skladavez, saslaga-    \ind. befedesloshnost. — Math. Składnia równań, spo-

vez, vkupsloshnik ; Eccl. cjiojkhtc.il, cocTaBHTeib ; (Ross.    sób rozwiązania zrównań za pomocą linij prostych lub krzy-

iuaA^HKT» co drzewa lub cegły układa);    złożyciel    , skła-    wyeh, construciio aequationum. Sniad. Alg. 2, 158. SKŁA-

dający co, ber 3nfrtllltnettlcger, 3llfaîîtlîicnftcïlcr;    składacz    DNOŚĆ, ści, z.; Carn. skladnost, shlosbnost Concordia ;

Vind. lloshnost, perkladnost, perstoinost, perrozhnost, edintlivost, sdrushlivost, sedinlivost ; Croat. szlosznozt; Bosn. skladnóst, pogojaj, mir; Dag. skladnos , skladno-mjèrje, skladnorèdje , urednos ; Doss. CKJiaAnocTb , coraa-choctl, coraacie, (necK.iaAima bezsens, nieład, c-iojkhoctl obrachunek); Eccl. CjiarocoBjeneiue, 6aaroKjifoiiHMCTBO ; spoistość, harmonia wzajemna pojedynczych części, proporeya, symetrya , pomierność całego ułożenia, ukła-dność; fd)tcfltd)cr 3ufammcnl)aitg ltitb harmonie ber etm jelitctt ^(tetle unter entanber, Ucberetnftimnumg, ©leict)för^ mtgfeit, gehörige^ 3Scr^ältitip. Związku Jezuickiego skła-dności dziwiły się wszystkie narody. Gaz. Nar. 1 , 196. Składność rytmów lepiej rzeczy wpaja w pamięć. Kras. Dos. 134, ( cf. kadeneya ). Ach, jak ona piękna, jak przyjemna, co za ułożenie, jaka składność. Tcat. 54. c, 25, cf. kibitność , sudanność. SKŁADNY, a, e, SKŁADNIE adv., §. 1. dobrze ułożony, zręcznie spojony, pomiernie połączony; Sorab. 1. zwożne; Vind. Ilo-shen , perloshen, perkladen, perstoin , perrozhen , edi— nitlłu, sedinliu; Dag. składni, skladnoredni ; Bosn. składni; Slav. sloxan ; Doss. ciauAiibin , ciuaAHO, coraacHLiH, co-rjiacHO, cocTaBHbiit, cboahmliîi , (cf. zwieść); Eccl. cjio-mubiH , AoôpocjiojKHbiîî, ójraroaiojKubiil, ójtarococTaBUbiil, öaarocTpoiliibiH , KsaroisamYiiMT,, jujammeu paffeitb , mo^l jufammett flappeitb, uberetnftimmenb, Imrnumtfd;, fpmmctrtfcj), gcfdttcft. Talijka składna, minka fartyczna , czaruje człowieka. Teat. 21, 110. (kibitna, sudanna). Człowiek głupi, nieskładny, ib. 12, 27. niezgrabny, nngefcfytcft, tob pclliaft. Dziewczyna i ładna i składna. Tent. 34. c, 38. zręczna, udatna; gefd)icft, lttcbltd). Wdzięczna, miła, hoża, składna, luba wszystkim dzieweczka. Teat. 55, 76. Nieskładne wiejskie tańce; incompositi motus. Olw. Wirg. 389. Nieskładnie w poskoku padnie, Związane mając nogi pętliskiem. Zab. II, 265. Zabi Jak uskakuje każdy, jak się składnie chroni. Hor. Sat. 253. Między cnotami zupełna panuje zgoda; niektóre atoli z nich osobom niektórym składniej przypadają. Pilch. Sen. łask. 19. Zrobiłem pieśni, i to dość składnie, Lecz nie pamiętam piękniejszej nad nie. Chód. Gesn. 115. (dość gładko, zręcznie, szczęśliwie). Wiersz twardy i nieskładny, szedł mu jak z kamienia. Hor. Sat. 141. niezgrabny, ciężki, niesmaczny, ltitbeljiolfctt. Składny wiersz, rymowny, ein ftd) retmettber 3Serü. Wiersz nieskładny. Min. Fars. 24. Składnie, do składu, rymownie, rymem. Cn. Th. 965. gc= retmt. — Trudne, bezdrożne, nieskładne drogi. Dardz. Trag. 161. nieprzetarte, nietorowane, ungebahnte 2ßcgc. — §. Składny, składalny, składzisty. plicatilis, jufam= ntenlegkr. Cn. Tli. 1003. — §. 2) Składny s składany,

w drukarni, który litery składa, z Niem. zecer, zyeer , ber ©eijer in ber ©rwfercp. Tr., Ross. iiaóopinHKE, cf. nabrać. — §. Składacz , który co w naukach sam składa, autor, pisarz, Sorab. 1. zpotźjcżer ; {Dag. składnik; ry-motworca) ; Doss. cjraraiejiL , micaTCJib, ber 3Serfaffer, ber 3ltttor, ©cl)riftjMer. Mocz. Żywot ś. Katarzyny od nie-mianowanego, ale wiernego składacza wypisany. Sk. Zyw.

1,    181. Wys. Aloj. o. Składacz historyi. Radź. 2 Mach.

2,    31. 1 Leop. 2 Mach. 2, 29. Iż równą sobie każdy pojąć ma , radzi też to jeden składacz, na imię Quidius.

Glicz. Wych. Q 2. To pisał sługa dyabelski Focius , składacz matactwa, nowy Symon. Sk. Dz. 829. Czemu wyschła zazdrości zowiesz próżne lata Składaczów wierszopisów , jakby to utrata! Dyb. Gest. D 3. Ty Febe z Westą, i ty Jupiter, i które składaczowi pomienić się zejdzie; quosque alios vati fas appellare. Zebr. Ow. 401.

— §. Składacz, składający się na co, do składki należący; Ross. cKJiaA'üiKT,, ber mit jufammen fließt, ber ltcljmer. Cn. Th. 1002. — g. Składacz, raczej zkładacz, który z siebie zkłada ; Vind. dolpoloshnik, ber 3U>leger,

»erlcger. — W rodź. ieńsk■. ‘SKŁADACZKA, złożyciel-ka ; Slov. składatelkińa , składatelka ; Rag. skladitegliza.

SKŁADACZOWY, a, e, od pisarza, autorowy; $lutor$*,

2$crfaffcr3 *. Nie mogę wyrozumieć mniemania składa-czowego ; mentem autoris. Macz. SKŁADALNY, a , e , składzisty, złożysty. Cn. Th. 1003, plicatilis , jufantmctt* legbctr. Cn. Th. 1003. SKŁADANY, złożony, ob. Złożyć. SKŁADKA, SKŁADANKA, i, z., składanie się na co, składanie pieniędzy, i to, co składano lub złożono;

Sorab. 1. zkwadwano; Slov. snuśka (cf. znieść), zbjrka,

(cf. zbiór); Boh. snuśka; ( Boh. .składanka, skladanice, skladanićka » kołacz składany) ; Vind. vloshba , noterpo-loshba ; Doss. CK.iaA'iHna, CKJaAKa, cnieinaa, bau 3us fatnmenfdńejku, 3ufatnntenlegeu, jufammen gcfcboffeneś ©elb.

Składanki cechowe nie gdzie indziej mają być oddawane, jedno do skrzynki magistratowej. Dub. 2Ó6. et 201. Rzemieślnikom klucze od ich przywilejów i składanek po-odbierano. Weryf. pr. Dla utrzymania wojska składka powszechna jest koniecznie potrzebna. Gaz. Nar. 1, 277.

na na-

282

SKŁADAĆ - SKŁADKOWY.

SKŁADNIA-SKŁADNY.

Ubogich ludzi do niepotrzebnych składanek i kosztów przywodzą. Vol. Leg. 5, 754. — fj. Aliter: 0 jednym prawić starcu myślę wierszów składką. Zab. 15, 199. składem wierszów, nnałą kompozycyjką, flehte ®ompofi» tion. — $. AUter : Niech odtąd będzie daremna turę składka , Wstyd wspomnieć, że cześć winy przypisują sercu. Zab. 8, 267. zwalenie , składanie winy ; b«3 2lbroćiljen ber ©djitlb, bat 3lble(mcn. SKŁADKOWY, a, e, od składki, 3nfammeitfd;uß s, (Mccten * ; Ross. cMa-

Śklanowska, ob. Śkło nom. propr.— §. W handlu zbożowym, pierwsze gatunki pszenicy są: śklana, wysoko-pstra, i wcale biała. Magier. Mskr. ©la#tt)etßcn. ŚKLANOKRUSZ, u , m., ©la#er$, jest między srebrnemi kruszcami najobfitszy. Kluk. Kop. 2, 162. ŚKLANOŚĆ, ści,

złożony, spojony, jufamutctt gefegt. Jednostajne te słupy wyższe są nad owe słupy składne. Star. Dw. 6. Części składne w każdej rzeczy są te, które inszych nie składają, a z pierwszych nieskładnych są złożone. Cresc. 55.

— Math. Reguła trzech prosta i nieskładna ; reguła trium directa simplex.    Jak. Mat.    1, 155.    — §. 5*) Składny    z., własności i natura śkła,    bte ©la#artigfeit. Porcelana

active » składający, Jttfammenfeßettb, contponirfttb. Udawał    w przełamaniu niejaką śklaność pokazuje. Kluk. Kop. 1,

się do muzyki składnej, a pieśni piękne z wierszami ' 509. — (SKLAPAĆ, ob. Klapać). — ŚKLARKA, i, £., i śpiewaniem składał. Sk. Żyw. 2, 244. er legte (id) auf#    żona śklarza , lub też kobieta śklarstwem się bawiąca,

ßomponireu. —    §. Składny,    SKŁADOWY, vel potius zkła-    bte ©laferlnn ; Boh. sklenarka    ; Croat. szteklórnicza ; Vind.

dny, zkładowy,    od zkładu ,    złożenia    towarów gdzie, 9?te»    steklariza, glashariza ; Rag.    zklaarniza. ŚKLAR1N1A, i,

bcrlagg » ; Roh. skladnj. Składne Subst. , płat od zkła-    z., warsztat śklarski, bte ©laferwerfftatt, bte ©laferet) ; huta

du, 9?teberlag#gelb, Cagergelb. Czopowe płacą od piwa,    śklana; Vind. stekleniza, glasharia, bte ©la#l)ufte. — §.

składne od wina. Vol. Leg. 3, 316. Od komagi albo pi-    W ogrodach, śklarnia, rośliniarnia, ba# ©laèftait#. Gdy

py win tych składnego po    złł. 8.    Vol. Leg. 5, 564.    roślin niektórych powietrze    w gruncie zachować nie

Składowe przywileje różnym miastom dawane. Skrzet.    może, kunszt je w śklarniach, umyślnie na to sporzą-

Pr. Pol. 2, 216; Vind. ladjalifhna, brodifhna , praviza;    dzonych przechowuje. N. Pam. 10, 81. et 5, 159. ŚKLAR-

©tapelprtiulegten. Składowy, ego, rn., Subst., dozorca    STWO, a, n., śklarskie rzemiesło, robienie koło śkła;

składu, magazynowy; Ecc aniTOxpaHHTe^b, ber SDîagaft*    Croat. szteklaria, bo# ©lafertyaiibtrcrf, bte ©laöntacljere)).

jtier. ‘SKŁADYWAĆ , ob. Złożyć. SKŁADZ1STY, ob. Skła-    ŚKLARSKI, a, io., od śklarza, ©lafer * ; Vind. steklarski,

dalny.    glasharski ; Slav. staklarski. SKLARCZYK , a, m., śklar-

SKŁAMAĆ, ob. Kłamać. SKLAMROWAĆ, ob. Klamrować.    ski czeladnik, lub syn śklarza; ber ©laferjiutgc, ©lafer»

ŚKLANECZKA, i, z., dem. Nom. śklanka, śklenica ; Boh.    lutrfcfye, ber ©laferfoljn. ŚKLARCZANKA, i, i., córka

sklanećka , sklenićka ; Ross. chMHHOliKa, cnuHitomta, ein    śklarza, bie ©lafer#focl)ter. ŚKLARZ, a, m. ; Boh.etSlov.

fleincê ©lćt#djett, 23terglâ#d)ett. Sklaneczka od ratafii. Teat.    sklenar; Sorab. 1. żklencżżer; Carn. sklynar; Vind. ste-

28. b, 96. Podawano nam po małej śklaneczce piwa lek-    klar, glashar; Slav. staklar; Croat. sztcklâr, zteklar,

kiego. Zab. 5, 109. — (SKŁANIAĆ, ob. Skłonić). —    oblochnik, (cf. obłok); Rag. zkłar, zaklar, xmulâr; Bosn.

ŚKLANKA, i, z., dem. Nom. $Jdenica , ein ©la#, 3Śaffer*    staklâr, sklenar, ęklenar, yaklar, koji cini ękla; Ross.

gla#, Stergla#, ïrtnfgla# ; Carn. glash, glashk ; Vind.    ctckojłiuhkł , okohiihiuhiikï, (cf. okno); Eccl. MaH3epx,

pitni glash, smulg ; Slav. kupica, (cf. kufa, kubek);    ciK.ntHOÄ'LiaTe.ib, CTeK.ioTBopiiTC^b ; rzemieślnik od śkła,

Croat. kupicza; Ross. ctumiKa, cTManna. Śklanka wody.    (cf. śkłodzićj) ; ber ©lafer, ber ©laöiitad;er, ©la#fdjmel$er.

Teat. 22, 23. eilt ©la# SBaffer. Śklanki Weneckie. Spicz. SKLĄSŁ, ob. Klęsnać. SKLAWIŃSKI. Sk. Dz. 761, ob. 115. 'Szklanka od piwa. Bohr Pr. 2, 257. eilt 33ierglrt§. Słowiański. SKLASNĄĆ, ob. Klasnąć. SKLECIĆ, ob. 'Szklanka piwa , eilt ©lit!? 33in*. Człowiek pracą bawiący Klecić. 'SKLĘCZYĆ , ob. Klęczyć.

ęć tr., zgodny, snfantnicitoerbttibkr, uerfvägltd); {Slov. kłsky glutus). Niesklejny jego z bratem umysł. Nar. Hst. 5,

się, nawet przy śklance mówi o swej robocie. Zab. 5, SKLEIĆ, ob. Kleić. SKLEJNY, a, e, dający się skleić, pr. 240, (cf. przy kieliszku). Saepissime voces hae śklanka, śklenica subaudiuntur sub adjertivö pełna; n. p. Kto pi

je, czapki rusza, a pijąc powstaje, Dwiema ma być ka- 113.

rany pełnemi. Dwór. F 2. (ob. Pełny). ŚKLANOWSKI, ŚKLENICA, "ŚKLEŃCA, y, z.; Boh. sklenice; Sorab. 1.

ie, n. p Śklanowska woda; od wsi Skło. Comp.

Med. 580. Śklana woda. Syxt. Szki. 5. et 208. 0ffo?r»

SBaffer. ŚKLANY, a, e, od śkła, ze śkła ; glafertt, ©la#»;

Boh. skłonny, sklenény ; Soiab. 1. żklenczżanó, schlen-cżany, schklencżany ; Sorab. 2. glażani ; Carn. glasho-vnat; Vind. glashen, steklonu, glashoun, glashov, ste-klen ; Rag. zkleni ; Bosn. zakleni, stakleni, skleni, ękle-ni, ęaklen ; Croat. sztèklen; Slav. stakleni; Ross. cie-KJIHHMH , CTKMHHblH , CTeKOJIbHblfl, ©la# » , gl«fcrit , OOtt ©la#, pr. et fig. Naczynie śklane. Syr. 856. Huta śklana;

Vind. stekleniza, glasharia, ob. Śklarnia. Porzucił^szklany handel, i zrobił się jubilerem. Mon. 69, 404. handel ze śkłem, ©la#l)aiibel. Zdradliwe szczęście! śklane jest wać. Syr. 276. wszystko, gdy lśni się, wnet się złamie. Petr. Ek. 120. SKLEP, u, m., SKLEPIK, u, Nie, nie tego trzcinnego szczęścia, i śklanego wesela tu szukał ten święty pański. Wisn. 555. Nasza miłość nie jest 'szklana. Teat. 2. 6, 125. trwała, gruntowna. —

§. Woda Śklana abo ze Śkła. Syxl. Szkł. 208. et 3, ob.

283

SKŁADOWY - ŚKLAN Y.

ŚKLANOKRUSZ - SKLEP.

schlenza , żklencża ; Carn. sklen ; Ross. CbMamma, ctkjih-iiHita, CTaKctiii), CTabattniiKX; duża śklanka, eilt große«! ©la#, Stcrgla#, 2ßaffergla#. Pełna śklenica wody. Strój. ~Slaw. C 2 b. U nas interes zakończa śklenica. Teat. 45. c, 106. Wyb. , (cf. pijatyka). Dobrze śkleńcę wytrząsa. Cn. Ad. 841, (cf. kufel). Śklenica kurowa, ob. Kurowy. ŚKLENICZNIK, a, m., gatunek pomurnego ziela; naczynia śklane wyciera chędogo, parietaria officinalis. Syr. 856. Kluk. Dykc. 2, 168. ba# ©la#frant, SDîauerfraut. ŚKLENICZNY, a, e, od śkła, od śklenicy, śklany; ©la#»; Ross. CKJtatiomHbiM. Piec śkleniczny. Sienn. 544. Napój ten w śklenicznych flaszach dobrze zaszrubowanych cho-

a , m., dem. ; (Boh. sklep, skljpek » piwnica : sklepnjk » piwniczny; Slov. sklep, kłe-nutj » sklepienie; Carn. sklep conclusio , conclusum; Vind. sklep, skliep membrum ; sklep, sklenik, sklenenje (cf. członek), sklcnitva sklenifhe zamkniecie ; saklep * za-

wora; (Bosn. zglob « staw w ciele ; Rag. sklopnize * scri-nium)\ — sklep, sklepienie, budowanie zasklepione;

Strona przednia oka płaskawsza jest, tylna sklepiściej — sza. Krup. 2, 293. SKLEPIZNA, y, z., podły mizerny sklep, cttt denbeâ ©etvölbe; (lioh. sklepina smród piwniczny). — Transi. Zołwiowa sklepizna. Jabt. Ez 46. skorupa, skarłupa, bte'6djtlbfrölenfij)ale. SKLEPOWY, a, e; Boh. sklepowy; od sklepu , ©etuölbe * , SBölbltttgÖ * . Sklepowa cegła, do sklepienia, bywa z jednego boku klinowata. Kluk. Kop. 1, 302. Sklepowy słup Eccl. Kptnocr-HUH CTO.imi , Ha KOeMü CB HCTtipeXB CTOpOHB CB04U yTBep>K4aiOTCH. Sklepowy rzemieślnik, robotnik Boh. sklepar. Sklepowy towar, po sklepach przedawany.

Boh. klenutj, sklenutj; Sorab. 1,'welb, hwelb; Sorab.

2. wölba; Flung. bólt; Croat. bólta; Dal. bota, chyemer;

Boss. CB04B , CB04em>, ( cf. zwieść, cf. wzwód); brt$ ®e>

U)i)ll)C, bte SBöllmmj. Sklepy bywają tak różne, jak piwnice, tylko że te zwyczajnie dają się na wierzchu, piwnice zaś w ziemi. Switk. Bud. 318. Przywileje te po dziś dzień zostają w sklepie królewskim; in arjohivo.

Krom. 246. Sklep kupiecki, n. p. korzenny, bławatny, żelazny; Croat. staczun , cm ftaitfmanttëgemôlbe. Kto chce

sobie stawić kram, albo też sklep do składania towarów, SKLĘSNĄC, SKLESŁY, ob. Klęsnąć.

powinien płacić pewną sumę na rok. Boter. 3, 133, ŚKL1Ć cz. niedole., ześklić dok., w śkło obrócić, öcrglafCM ; Boss. cnapónHna, tua40Baa. Każde pismo moje chcę    Ross. CTetuoBan,. Miterya się *szkli, vitrifient. Torz. 33.

mieć na kształt kupieckiego sklepu, w którym między    (śkłem się staje). W hucie niektórzy, aby się tylko przy-

innemi towarami są też i rozmaite burki większe i mniej-    sada roześkliła, zaraz ją rozrabiają; przez co części nie-

sze. Mon. 71, 499. Teraz mamy sklep cały korzenny,    które solne zostają się wpół tylko ześklone. Torz. 162.

przedajemy pieprz, imbier, gałgan, goździki. Teat. 19.    Skleniony; Ross. CTeKiOBaiiHbili, (cf. śkłodziejny, śkło-

c, 97. Sklep podziemny, dolny, krypta, ettt Mttenvbtfdjeê    dziejstwo).

©eiublbc. Pod kościołem jest sklepów niemało w ziemi, SKL1MKOWAC , ob. Klimkować.

gdzie kaplice miewali i gizcbli się tam sami. Star. Dw. ŚKLISTY, ‘SZKLISTY, a, e, — o adverb., lśnisly, lśniący

7. —Milit. Sklepy podwalne. Jak. Art. 3,316. — Transi.    się; gldttjeitb, Wtjjettb. Śklisty kamień. Ład. //. N. 63.

Sklepiki albo komorki w mózgu. Sgr. 1086. Syr. 745.    Podniósł głowę na świat ‘szklisty pod polewą deszczu.

Dzięgiel ziele sklepy w mózgu zatkane otwiera i wychę-    Przyb. Ab. 49. ŚKLN1Ć się, ob. Lśnić sie.

daźa. ib. 87. ‘SKLEPIA ziele, ob. Stosił. SKLEPAĆ', ob. ŚKŁO, a, n., [z gol. stikls ; staropolsk. śćkło. Falim. 2]; Klepać. SKLEPIĆ cz. niedok.,    zasklepiać; Boh. klenu,    Boh. sklo,    stklo ; Slov. sklo; Sorab. 2. glaschk ;    Carn.

kïenul, klenauti; Slov. sklepili,    sklepjm; Sorab. 1. wel-    slâklu, sklęn, sklyn ; Vïnd. steklu, glash,    glashik ;    Croat.

buyu, hwelbuyu ; (Carn. skleniti, sklęnem , sklępam    zteklo, sztćklo , sztaklo , zklo, zaklo ; Bosn. ęaklo , ęklo,

claudere, sklęplem, sklepujem combinare, tundendo acu-    staklo; Slav. staklo, seresó , (cf. zwierciadło); Rag. zbiera, ob. Klepać); Vind. lukati, lokdelati, (ob. Łąk, łęk,    kio, zklo; Eocl. cti>kao ; Ross. creiao, ( Etgm. CTOKa rb,

obłąk) ; Croat. boltali, persznicham, (zklopiti, zklaplyem    cichłściekać, ściec »ściek, ciec); [Ulew. stikals; wo-

» skuć, sklepać); Bosn. sklopitti conjungere; Rag. sklo-    łosk. stikle 2];    1) Genn. brtś ©la$. Śkło jest rzecz

piti, sklopitti, sklapati copulare, connecter e, chjemèriti ;    przeźroczysta, twarda ale krucha; najgłówniejsze jego

Dal. chyemeriti; Hang. bóltozom; Ross. CBeciŁ, cbcje ,    materye są ziemie    i kamienie, w śkło się obracające.

CB05KJ, cb04»tł; Eccl. cBKO^itTH, CB0*4y (of. zwieść),    Kluk. Kop. 1, 316.    Kruml 523. ‘Szkło jest masa z piałoś*. CMenusaTL, CKienaTL zanitować); wölben, itmwölktt,    sku lub kamienia, pod pewną proporcyą złożona. Torz.

icnuólbcit, . pr. et fig. Skrzepłe i sklepiące się rany na    129. Podobny do śkła; Boss. CTeiaoBaTMH, glasartig

nowo rozkrwawiaja. Pilch. Sen.    list. 2, 398. (zamykają-    — §. Śkło    « śklane rzeczy, ®ld|ev, ©la3.    U nich    wyra-

ce się). Krzepiący go spoczynek    sklepi mu oczęta. Przyb.    bianie śkła    do tej doskonałości doszło,'iż    niektóre    sztuki

Ab. 211. Burzliwość krwi snowi źrzenic sklepić nie da.    trudno rozróżnić od Angielskich, szkoda tylko, iż nie-

Zab. 15, 335. — Sklepiony, Boh. klenutÿ; Croat. zból-    wiele tych szkieł wyrabiają. N. Pam. 15, 58. Im bar-

tan; Boss. cbcuhlih , (cf zwodny). Sklepienie actio, za-    dziej kto śkła szanuje, tym się więc rychlej zepsuje. Cn.

sklepowanie, bciê 2Bi)lDen. — §. Sklepienie opus, sklep,    Ad. 524. Zimne śkło, choć w nie gorzałki naleje. Pot.

sklepiste budowanie; (Boh. klenutj; Slov. kłenutj; Carn.    Joiu. 136. Jak w śkle sekret w pijaku;    wino zdradę ro-

bolta , ôlta, gvêlb ; Vind. gvelb, boita, luk, lok, ob-    dzi. Hor. 1, 97. ,/.    Kchan. Przez ‘szkła    obserwują gwia-

lok, (o Łąk, łęk, obłąk); Croat. boita; Dal. bu! ta ;    zdy. Teat. 7, 70, (ob. Przezierniki). Palącym śkłem ści-

Hung. bolthaitas ; Bosn. bota; Boss nepeMUHKa, nyiiBmiB),    gają promienie światła niebieskiego. Mon. 67, 91. 23rcitit=

bte 2üi)lD;tng, ba3 ©etüölbe. Sklepienie przez układ ka-    glaâ.— Fig. transi. Niby po szkle równina zewsząd się

mieni w

krąg nieznacznie pomywanych, wiąże się z śrze-    otwiera. Tôt. Saut. 82. (gładko, jak po mydle, jak po

dziną. Pilch. Sen. list. 5, 72. — Pr. et fg. Tysiąc zło-    stole; oppos. jak    po grudzie). —    Śkło kamienne,

tych gwiazd zdobi niebieskie sklepienie. Dmoch. Szt. B.    kamień przejrzysty,    jak Moskiewski. Cn.    Th. 1004, §rcttt-

5; SKLEP1SIY, a, e. SKLEPISTO adverb. ; Slov. skie-    englflS ; Ross. cjii04a, adject. c,H04hhmh. Śkło ziemne,

pity; Sorab. i. hwelbwané; zasklepiony, sklepiony, ze    smoczy mech, jaszczurczy mech, ^rauettetè; kamień łu-

sklepieniem, na kształt sklepu, (jCiBÖlbt. Jaskinia skle-    pny i kruchy, w ogniu nie zgore. Sleszk. Ped. 421. —

pista. Otw. Ow. 274 Jama w skale sklepisto była wy- 2) Śkło, ‘Szkło, wieś, między Janowem i Jaworo-kowana. P. Kchan. Orl. 1, 556. Gdy pod sklepistym    wem, sławna wodami rnineralnemi. Dykc. Geogr. 5, 92.

usiądę drzewem, Cień mię @d słońca zasłoni. Zab. 14.    Kras. List. 37. Krup. o, 223; od Jaworowa mile, a d

SKŁÓĆ - SKŁONIĆ.

SKŁONNOŚĆ - SKŁOŚ.

285

Groch. W. 65.

swoje uszy.

Niech się skłania myśl w^asza ktemu, iż moc z wysokości niebios odniesiecie. Odym. Św. 2, 0 0. Jednak oni jeszcze do wierzenia nie skłaniali się. ib. 2, M m 4 b.

Do czego kogo przyrodzenie skłoni, Niepotrzebnie się z tego wyłamuje. Pot. Syl. 42. skłonnym uczyni, geneigt Wfld)t, Neigung giebt. Nadeń hetmana sobie życzliwszego Nie znali, co ich tak dobrocią skłonił. Ghrośc. Fars. 452. kierował, przychylnymi uczynił, mit (Mfe letlfett. Dzień się skłonił ku wieczorowi. Sekl. Luc. 24. przechylił, ber £ag fyat ftd) geneigt gegen Slbenb. Wyszedł na pole dla rozmyślania, gdy się już skłaniał dzień. 1 Leop. Genes.

24. Gdy^, już blade słońce sie skłaniało ku zachodowi.

Odym. Św: 2, K h 2. Przy bramie ku południu skłonionej. Krom. 593. gegen Mittag liegenb. Ogień połowicę prawie Krakowa ku południowi skłoniona wyniszczył; ad meridiem vergens. Krom. 638. Kościoł skłoniony do ruiny. Xiadz. 86. nachylony, $um Verfall geneigt. — Skłaniać się gdzie z drogi * występować; Eecl. KiniiTti, (cf. SKŁOPOTAG , ob. Kłopotać.

witać, zawitać) ; ftd) roofmt »om SBege abmettben, eiitfe^ren, ŚKŁOBGDNY, a, e, n. p. Śkłorodne ciała, śkielne ciała, eintreten. Gdy w drodze byli, skłonili się do kościoła    Cliem. Które się w śkło obrócić mogą, vitrescentia.

pobliższego. Dirk. Dom. 60. Chodź, proszę cię, skłoń- Kruml 14. et 523. fid) öerglttfcnb, ob. Śklić. my się do miasta Jebuzeów. 1 Leop. Jud. 19.— Aliter : W SKŁOŚ adverb., n. p. Szelężną brzytwą balwierz zarywa Skłonić- gdzie głowy, skłonić się gdzie abo do kogo,    go w skłoś. Duor. K 2. pod w4os, zamaszysto; gegen

schronić sie; ftd) ttwfiiit menbeit, begeben, ©d)u$ fudjett. ba3 $aar, gegen ben ©trid) beê Vart^aarê.

Boh. nâ-

Lwowa pięć mil. Syxt. Szki. 1 ; woda ta dlatego jest przezwana Śkłem , iż tak przezroczysta, jak śkło najsubtelniejsze. ib. 208; nazywają tę naszę wodę Jaworowską, wodą Sklaną, abo ze Śkła. ib., (ob. Sklanow'ski ).

Pochodź, śkiełko, śklanka, śklenica, śkleńca , śklaneczka , śklarz, śklarstwo ; (cf. lśnić » śklnić, szklnić) ; ob. Ciec.

SKŁÓ'Ć , skłół, f. skłuje cz. dok., Skałać niedok., mocno przekafać, jerfted)en, ftarf burdjftedjen ; Boh. zpjchati, (cf. zepchnąć); Hoss. h3KOjIotb, H3i<a.ibiBaTh, (CKoaoTb, ci;a-.ibiBaTb odkłóć, odsiec) ; — pr. et fig. Izaż człowiek ukole boga, iz wy mię ukalacie^A rzekliście: w czym-ześmy cię skłóli? 3 Leop. Mai. 3, 8. (w czymżeśmy cię ukaiali albo odzierali? 1 Leop.). ‘Ojcowie śś. nazywają skruchę skłóciem serdecznym. Karnk. Kat. 221.

* SKŁÓCIĆ, ob. Kłócić.

ŚKŁODZIEJ, ‘SZKŁODZIEJ, ja, m., co ‘szkło robi, topi, ber ©Icrêmadjer, ©laśfdjmeljer, (distng. śklarz). Naczynia rzadko dobrze wychłodzone bywają od ‘szkłodziejów. Kruml 55. ŚKŁODZIEJNY, Chern., vitrißcatorius. Kruml 32. śklący, nerglafeitb. ŚKŁODZIEJSTWO, a, n., vitriß-catio. Kruml 523. bte Verglafung, ześklenie. *

“SKŁON, u, m , pokłon, ukłon, bte Verbeugung. Zaszedł, czyniąc mu grzeczne a pokorne skłony. Przyb. Milt loi; (Boh. skłon, łapka, sidło). SKŁONIĆ cz. dok., Skłaniać niedok.-, Boh, skłonili, sklonowali; Slov. skłonugi; Rug. skłonili, sklonitti, sklagnärn; Ross. cmohutb , ciuohutl, npcKJOHHTb, npenjOHUTb; (no4K,iOHHTb podbić sobie, pod-jarzrnić) ; nakłaniać, nachylać, schylać, phys. et mor. ; Ijittneigen, Çtubeugen. Eliasz skłonił się ku ziemi, tak ze zchylił oblicze swe aż do kolan swych, modląc.się. 1 Leop. 5 Reg. 18, 42, (ob. Pokłon, pokłonić). Bojąc się skłoniły ku ziemi oblicza swoje. Odym. Św. 2, L l 3 b. Racz boże ku nam skłonić

W domach własnych i głowy gdzie skłonić nie mają. Paszk. Dz. 49. fte Ijabeit itidjt, ido [te tfjr $aupt Anlegen. Przyjechawszy pytali się, jeżeliby tam . był który chrze-ścianin , do któregoby. się skłonić jako goście tejże wia-ry mogli? Sk . Zyw. 1, 239, Nie wiem, gdzie się z małżonką skłonić mam? do gościnnego domu nie puszczą, miasto wszystkie ludu pełne. Sk. Zyw. 1, 176. Łokietek do Węgier uciekł, i do Amadei wojewody się skłonił. Biel. 172. Izasław do nas się skłonił, i prosi nas o ratunek. Biel. 57. (do nas się udał, do nas się uciekł). Temu, któryby się do domu twego skłonił, nie potrzeba krzywdy czynić. Petr. Ek. 8. Skłonił się Elizeusz do pokoika, i ‘odpoczynął w nim. 1 Leop. 4 Reg. 4, 11. (udał. się, cofnął się). — a) Skłonienie Subst. terb.; (Ross. CMOHeme * 2. spadkowanie, deklinacya). — b) Miejsce skłonienia się, miejsce ucieczki, schronienia, ber 3uflucl)t$ort. Cn. Th. 100 i; Sorab. 1. zakhów, wucżek ; Yind podstrehovsetje, gostniza ; Bosn. primisote, rrije-sto , koję prima; Rag. zaklon. SKŁONNOŚĆ, ści, i., przychylność, chęć; Boh. naklonnost, zaljbenj; Slov. nó~ kłonnost; Garn. nagenga, (cf. nagiąć); Yind. nagnost, nagnenje; Croat. nagibanye; Rag. priklonstvö, prikloni-tos , priklon; Ross. CK.iouuocTb ,'6.iarociaoHiiocTb, npe-

K.IOHIIOCTb , IiaKIOHIIOCTb , Ó.iarOnpiIBtT.IHBOCTL , B03.IK)-óieuie, 4io6irre.ibCTBQ, cuncxo4iiTejbHOCTb, npe4auH0CTb, 6.iaroBO,ieuie, 406pojKe.1aTe.il,ctbo ; Eecl. ci^oji^emm, bte Neigung, bte Sufi, ber Briefe, bte 3intet^ung. Do czego kto skłonność czuje, w to się niechaj zaprawuje. Cn. Ad. 194. O skłonności człowieka przyrodzonej, albo o jego instynkcie. Mon. 70, 161. Młody książę znamienitą skłonnością, cnotą i ludzkością swoją, serca ludzkie sobie zniewolił; egregia indole. Krom. 111. UOrtreffltdje 3llt> lageit. Skłonność przyrodzona jednej rzeczy do drugiej, sympalhia. Cn. Th. 1005. SKŁONNY, a," klonny : Slov. nâklonnÿ, nachilm; Yind. nagnjen , doto-len , dobrovolen, perpraulen , pripraven , podań; Croat. nagnyen ; Rag, prighibgliu, sklohiv; Slav. prignut ; Bosn. spravan , priglmut za kojie djello ; Ross. citfOHHbiii, 6ia-rocu.iOHHbiH , HaK.iOHiibiil. óiaronpebMOHHbiS, óaaronptiBt-T,iii8biH, ( CKMOKaeMbin deelinabilis), 6,iaroBO.iiiTe.ibHbiH, ójaronpiaTHbih , CHiicxo4ttTeabHbiH, nono.i3iioBeiiHbiH, 40-ópoJłieaaie.ibHbnI, 40ÓpoxoxHM» ; Eecl. cxo4nie.iLHbin , (cf. zejść się/; nakłoniony, przychylny, geneigt ju ctnwS. Za kim skłonna fortuna, za tym także ludzie. Tward \Vl 16. Dobrze mówimy: że kto skłonny do śmiechu, gniewu, do politowania; ale nie mówi się: skłonny do nadziei, radości. Zab. 12, 280. Dudz.    Każde słówko

skłonne jej wysoko sobie waży. Gorn. Dw. 231. — Aliter: Słonie nieskłonne. Banial. J 2. niezgięte, nie-gibkie , nieobrótne , uubtegfam.

SKŁÓTY, ob.. Skłóć. SKŁUCIĆ; SKŁÓCIĆ, ob. Kłócić. SKLU-CZKOWAĆ, ob. Kluczkować. SKLUCZYĆ, ob. Kluczyć.

*SKLUT, a, m., gatunek topora, (cf. skłóć); eilte 2lrt 33etl. SKOCZAWA, y, z., miasto na Szląsku ; Boh. Skucow ;

Germ. ©fotfdjfln.

SKOCZEK, czka, m. ; Boh. skoćec;

SKNERA, y, w., skąpiec

na dom, którą między barany abo abo jagnię abo koźlę. Budn. Exod.

Za topor wielki, sklut i inszy topor ciesielski, bednarski etc. Stat. Lit. 395. Tam nad kądzielą, owdzie nad sklutem , nad radiem Pracują, albo w księgach abo za zwierciadłem. Zab. 9, 20.

kutwa , mrzygłód , liczykrupa , szperka ; ein gilj, ein ŚHttcfer, ^natifer; (cf. Isl. niugr, nauggur; Angl. niggard, (cf. nostrum gnarować, gnera) ; Vind. stifnjenik, stiskovez , stiskuvauz (cf. ścisnąć), der-shlivar (cf. dzierżeć), klefbar, terdin (ob. Twardy), hra-novez, hranjar (cf. ochraniać, chronić), fbparavez ; Croat. sztiszniruk , penezoderecz , nedajrad ; Hung. penznyńzó ; Ross. CK0nH40MT>, CKpara. Tego humoru są sknerowie chciwi. Sam nie użyje, gościa nie pożywi. Zegl. Ad. 256. Dochód wydany płacz w sknerze wzbudza. Hul. Ow.

79. Ów stary sknera, dla grosza, o który się czeladnik dopomina, ledwie ze złości nie pęknie. Pilch. Sen. gn. 363. Zbiera bez przestanku pieniądze i bieduje sknera. Zab. 8, 337. Teat. 7. c, 70. SKNEROWATY, a, e, SKNEROWATO adverb.\ Boss. CKpannrb; skąpy, fnicterig. Tr. SKNEROWATOŚĆ, ści, z., Tr., SKNERSTWO, a, skąpstwo, ^nicferc^, Äarg&eit; Vind. stifnoba; Ross. CKpamecTBO. Sknerstwm jest córka starsza łakomstwa. Zab. 5, 79.

SKOBEL, SKOBL, SKUBEL, bla, ro., SK0BL1CE plur.l Boh. skoba ; (cf. Boh. skoby, łęk u siodła) ; Ross. CKOÓa» CKOÓna, cnoóouKa, (cf. ckoókh zawiasy, klamry, paren-teza ; CKOÓejb strug, siekacz; cnoóa klamra, cybant, szpona ; cockoójhtł , cocnaÓMBaTb poheblować, poskro-bać) ; haczyk u drzwi, o który wrzeciądz zakładają; baś £ctten(mfd)en an ber 2fwre (tu SauerÇftufern), ber $a* fen, auf ben ba£ ^nrfetfel gelegt mtrb, and) ber Ktcgdlia* fen. Skoble, wrzeciądze, z dobremi kłódkami sporządzić. Haur, Sk. 19. Otworzyłam najmilszemu mojemu; a z palców moich płynęła mira przez skoblice regla. Radź. Cant. 5, 5. Radź. Exod. 26, 24. (rękojeść zawory. Bibl. Gd.).

SKOBUZIEĆ , ob. Kobuzieć. SKOCHAĆ się, ob. Kochać się

‘SK0C1NA, y, ź. ; Ross. CKOmna, (ob. Skot) ; bydlę, etn ©tü(f 9§tel). Niech wezmą sobie każdy skocinę wedle domów ojców, skocinę koźlety obierzecie,

12    3-5

'SKOCIEC, 'SKOJEC, 'SKOJCIEC, jca, m., Scotus ; * 2 grosze Prazkie, rachując 24 na grzywnę. Summ. B., Germ. ba$ ©d)ott, ftarat. Scotus czyli skojec, jest dwudziestą czwartą częścią grzywny, czyli dwoma groszami. Czach. Pr. 159. Trzydzieści i dwa łotów, a 48 skojcy, mają mieć jeden funt. Herb. Stat. 4 78. Całe jego jedzenie ledwie pięć skojców, to jest, dwie uneye nie spełna za-ważało. Sk. Zyw. 2, 280. Skojciec , trzecia część uncyi, grzywny 24; waży groszy 40 ceną, wagą ośm półgro-szków starych , nie piorunków. Grzęp. Skojcy półtora w łócie, w uncyi trzy skojce srebra i złota. Gn. Th. 4005.

Skojec albo scotus r. 1520 * zII. 9 ; r. 1568 « ził. 2, gr. 17. Ostr. Pr. Cyiv. 2, 503.

Vind. skakavez, ska-kar, poskakuvauz, vstrielar, vstrielavez ; Bag. skoccjaz , skâkalaz, skakutavaz; Croat. szkakàvecz; Bosn. skocitegl, koji skace; Ecel. CKaKaTejb ; Ross. CKanyirB, noripurynE, nonpuryHUHKX, npbirytrb; §. 1) skakacz, który skacze; ber Springer. Jakie ten skoczek koziołki wywraca! Zab. 12, 92. Na rynku tym wszyscy skoczkowie i kuglarze swoje figle wyprawują. Star. Dw. 11. Staje się, skoczkiem, niżeli się rodzi, jakby z umysłu tańcem na świat idzie. Suszyć. Pieśń. 2 , C 4. Skoczkowie u Rzymian, salii, bie Salier Oep ben Römern. W tym, biegli w ptaszych głosach sypią sie wieszczkowie, I siedm mę-że bankietni ; za nimi skoczkowie. Bardz. Luk. 15. — Skoczek , skoczny koń , częstokroć jako miano końskie; ein ntnntereö spferb, ein Springer, ber Springer, aIS 9îame beS |l|erbes. Każ mi okulbaczyć skoczka. Teat. 19. b, 67. Skoczek nogę wywinął, i jeszcze chroma, nie można go brać pod siodło. Teat. 19. b, 67.— jjl. Skoczek, acrida, owad tak podobny Świerczom, że go też Linneusz razem pomieścił pod niemi. Kluk. Zw. 4, 64. baS £>eupferb, ber ©raöljüpfer, bie gelbgrille; Sorab. 1. skotżk ; Croat. szkakavicza , kobilicza ; Dal. prùg . kriez ; Ross. npbirymiHKŁ ; (Sorab: 1. skocz, skocżk ; Slav. ska-kavac * szarańcza ; Vind. poskok , preskok * owad skokii— wy). — Skoczek, mus jaculus, wielkości większej myszy w Arabii, Egipcie, Syberyi, skacze jak ptak. Zool. 351, Ross. TyTKcUiuHKü, eine 2lrt auSliïitbifctyer «Käufe. — §. Skoczek, kroczek, śrzedni karp'. Tr. eilt SDîittclFar* pfen, ein Karpfen mittler ©röße. — §. Botan. Skoczek większy. kleszczowina, vicinus, Sönnberbaum. Syr. 225, Boh. skoecowy ström. Skoczek mniejszy, impatiens noli me tangere, triiez, trliczek, gatunek rzeżuchy; strączki, gdy dojźrzeją, za najmniejszym dotknieniem pękają się. Kluk. Dyke. 1, 101. Grzęd. 75. Cresc. 280; Bosn. smljec; Springfraut. — 2) Skoczek, dem. Nom. skok, podskok; Ross. cKoneicb, ein Heiner Sprung, ba3 Rupfen, ©efntpfe. Podrosła skoczków Jońskich dziewczyna Uczy się z chęcią ; motus Jonicos. Hor. 2, 62. Kniaź. Exercycya w Paryżu miałem te : Kawalkacyą, lutnią i skoczka. Boh. Os-

sol. 1, 50. tańców; Boh. skoenâ taniec skoczny, (cf. plęsy). SKOCZKA, i, i.; (Croat. szkakavicza cicada) ; Rag. skâkaliza ; Bosn. skociteglięa ; Eccl. CKanaieJibHima ; Ross. CKanyHbH, iipbiryHbft, (cnauKa * skakanie, tańcowanie; Boh. skoćna taniec skoczny); która skacze, bie Springe* rinn. Skoczka ta jak pięknie skacze. W. Post. W. 3, 356. Jan prorok święty, W nagrodę dany jest skoczce przeklętej. Odym. Św. D d b. Papr. Pr. E 2. Dambr. 749. Jejmć pp. Tańcolubskie, owe to wysmukłych kibici i bystrolotnych nóżek skoczki. Mon. 70, 152. SKOCZKOWY, a, e, od skoczków⁷, Springer*. Ku Herkulesa chwale będą deptać ziemię, Jak zwykło czynić skoczkowe plemię. Petr. Hor. J 4 b, not. «skoczki, salii, przy ofierze Herkulesa odprawow'ali zbrojne tańce». SKO-

Skoczno przygrawały muzyki. Haur. Sk. 318. Lascivus, skokliwy, rozpustny. Mącz. Koń szpakowaty z młoda skokotliwym bywa. Hipp. 8. Koń nadto bystry i skokotliwy. ib. 55. Człowiek skokotliwy. Fredr. Ad. 94.

Pieszczona łania płocha i skokkwa. Teat. 54. d, 21. Galatea nad koźlę młode skokotliwsza. Otw. Ow.

544. Mdet, Febem ojcem i męską siłą skokotliwy; ro-bore superbus. Zebr. Ow. 231. (pyszniący się zuchwale).

SKOCZOGON, a, m., podura aqualica, podobny do pchły, po wodach stojących, które okrywa latem, skacze wznosząc się ogonem. Zool. 108. ber SBafferflol). SKOCZYĆ, f. skoczy med. niedok, Skoknąć jedntl., Skakać contin. ;

Boh. skociti, skakati ; Slov. skâkâm ; Sorab. 2. skozisch ;

Carn. shozhiti, skakam , skazhem , skaklàm, skakati;

Vind. skakati, skozhiti, skazhem; Croat. szkochiti, szkâ-chem , zkakati, zkachem ; Ilung. szököm , szeiikni ; Rag. skakati, skoccitti, sköknuti ; Slav. skakati; Bosn. sko-citti, skakati, skakinati; Ross. ckouhtb, CKOKHyTt, cna-KaiŁ, npaHyTb., npaAaTb (cf. prąd), npurnyTL, npu-raib, cupbirHyTt,, cnpuniBarb ; Eccl. (ihctutii, pbiCTato ,

(cf. Graec. xyxloo salio, cf. axocÇa titubo ; cf. Lat. scan-clere) ; skoki wyprawować , (pringen, ©prtltge i'I)Utt. Bo-zebrawszy się do koszuli, gorzej skoczył, niż póki skakał w kabacie. Gorn. Dw. 16. Skaczą od jednego końca do drugiego, Klok. Turk. 513. Lubi gwarzyć jak sroka, skakać jak wróbel na nici. Mon. 70, 758. Koni-czka karmimy, wycieramy, ale też koniczek musi za to skakać, kiedy mu każą. Rej. Zw. 95.— Skakać wesoło, od wesela wyskakiwać, podskakiwać sobie, bttpfeit Itltb (prttt» gett. Kto nie wesół, niech nie skacze, Komu bieda niechaj płacze. Teat. 21, 52. Czech śpi, Włoch rozkoszy strzeże, a Francuz sobie skacze. Paszk. Dz. 110. Są drudzy, co skacząc umieją rządzić, a drudzy i skakać i rządzić nie umieją. Lub. Roz. 502, cf. na jednej nodze. — Skakać tańcując * skacząc tańcować, tanjen, (pringen, flûpfett,

Çcrttnt tanjen, berum (pringen; Ecd. æhkoboctbob&th, i\n-KOBATii. Skakanie, Vind. skakaria,' poskazhina; Ross. ‘SKOFIA, 'SZKOFIA, ii CKanna. Poszaleli ci panowie , całą noc skakać. Teat.

36. c, 5. Załóż się, kto lepiej skoknie na brzęk cyta-ry ! Anakr. 77. Piskaliśmy wam, a nie skakaliście. Żarn.

Post. 5, 621. (wyście nie tańcowali. Budn. Mach. 11,

17). — Gum Accusativo: Szkoła tameczna, gdzie ga-lardy skakać uczą. Petr. Pol. 2, 590. Nauczył się grać na lutni, śpiewać, galardy skakać. Opal. Sat. 3. Przedziwnie koziołka skacze. Zab. 5, 70. (koziołka wywraca,

Surjelbâltnte (ctytefSen). — Allegor. Jeśli komu nie godzi

CZNY, SKOKLIWY, ‘SKOKNY, ‘SKOKOTLIWY, a, e, SKOCZNIE, SKOCZNO adv., od skoczenia, podskakujący ; -(Spring * , (prtngenb, ^upfeirb, fpringertf^; Boh. sko-ćny; Sorab. 1. poskakuyné; Bom. skoęni ; Croat. sko-chen ; Boss. CKaimußbiH ; Eccl. CKaKaTejtbHbw. O niektórych ptaków z palców przedzielonych dwa są na przedzie , a dwa w tyle stopy, takowe nogi zewją skoczne, scansorii, ©prittgfüße. Zool. 213, ( ob. skoki u zająca). Siedzi rumiany Bachus, i co słowo beknie Ledwo mu skoczny kałdun od śmiechu nie pęknie. Zab. 1, 188. Tępne abo skokne żyły. Sienn. 538 ; pulsowe, ^nluflbent. Sienn. 540.

się szatańskiego tańca skakać, tedy człowiekowi chrze-ściańskiemu dopieroż nie godzi się o nim ani pomyślać. Gil. Post. 28. (szatanowi nadskakiwać). Skoczyć psiego , ob. Psi. — Któż większą pychą ku górze skoczył? Zygr. Pap. 240. (podniósł się, podwyższył się). Jak grają, tak skaka. Cn. Ad. 301. po cudzej woli żyć, skakać, ttCtcfy jcmanbeS pfeife tanjen. Paszk. Bz. 50. Tak widzę skakać, jak zagrają dudy. Bratk. L 3 b. — Skakać przez kij, plagi brać; ©totf(d)Iöge befomntcn, über ben ©tocf (pringen. Ty będziesz najpierwej skakać przez kij. Teat. 5, 11.— Aliter: Skoczyć z gniewu, rzucić się; (priltgctt ôor Sont, Çerum (pringen, ftd) roerfen. Skoczyłam jak osa, Gdy się kto dotknął choć nosa. Comp. Med. 801. Kupidyn w beki, wrzeszczy, płacze, Matka go porwie, jak sparzona skacze. Jabi. Ez. 17. — fig. Skoczyć do głowy po rozum. Ossol. Btr. 1. ruszyć konceptem, (einen $op( jtt 9îatf>e sieben. Czekaj Wc Pan, trzeba nam tu skoczyć do głowy por ozum. Teat. 22. b, 73. —Similiter: Sto cudnych interesów^ zewsząd mnie obskoczą, Te mi przez głowę skaczą, a te z boków tłoczą. Hor. Sat. 237. (bte ©efdjafte geben ober laufen mir burd; ben Äopf). — §. De variis rebus varie skoczyć, usurpatur, significans motum celerem majoremque ordinario, n. p. Beka mu od radości skacze. Boh. Kom. 4, 256. drga, bte §aitb (pringt ober gittert tfjttt oor grettbeit. Wróżka: jeżeli oko skacze, wesoła nowina. Pot. Jow. 205. Tchną żyły jeszcze, skacze serce strachem zdięte. Bardz. Trag. 328. Już moje serce od radości skacze. Boh. Kom. 4, 136. Dusza w nim skacze od radości. Teat. 56. c, 132. Serce w ochotnych mężach skacze do potkania I nieśmiertelnej sławy męstwem otrzymania. Stryjk. 495.— Transi. Wre-jąc skacze żywica. Brud. Ost. E 5. fpntbellt. Woda skacząca abo wytryskująca. Sekl. Joan. 4. —— §. Lekka jazda , zwarłszy ostrogami konie , skoczy za rzekę. Bardz. Luk. 29. przeskoczyła za rzekę, bie Weiteres; (prengte über bett ftlltjk — Similit. Ir. Kujawy między się podzielili , tak iż na stronę Władysława Brzeskie dzierżawy skoczyły, a Ziemomysłowi przypadły Włocławskie. Krom.

276. — §. Skoczyło zboże abo cena * poszło w górę. Cn. Th. 999. fcfjnett [teigen, in bie £öbe geben. Latorośl od swej matki odstrychniona, Skoczy wzgórę tym bujniej, kiedy przesadzona. Tward. Wi. 145.

Pochodź, skok, skokiem, w skok\ doskoczyć, naskaki-wać, nadskakiwać, obskoczyć, odskoczyć, odskok, podskoczyć, podskok, poskoczyć, przeskok, przeskoczyć, przyskoczyć , rozskoczyć się, uskoczyć, uskakiwać, uskók , wyskoczyć , wyskok , wskoczyć, zskoczyć, zaskoczyć.

z., med. Graec. axovcpia, birretum. Du Frense Gloss. Graec. 1400; czepek, pileolus noctur-nus linteus. Cn. Th. 1005. eine linnene ©djlafbaube. Dudz. 57 ; (Boss. ci<y<i)Ła czapeczka duchownych, samo ciemię tylko okrywająca). — §. Pokrowiec, ber tteberjug , bte 2)ccfe, baŚ lutterai. Wielkie pod drogą skofią Nie bardzo wiatrom posłuszne chorągwie się wiją. Pot. Arg. 267. Chrośc. Fars. 245. — §. Aliter: n. p. Patrz na hełmie jego, jak świeci dwoista szkofia ; crista, $eberblt(cb. A. Kchan. 174. Hełm trzy szkofie mający; juhas. ib. 208.

skołatały. Pilch. Sali. 185. Skołatane życie w ostatnim pędziłem odmęcie. Mon. 65, 95. Skołatany wiekiem i na zdrowiu ociec, chciał mieć syna w domu. Nar. Hst. 3, 81. et 5, 291. Skołatany rozmaitemi przypadki

Oszczep jemu wierzchołek od szyszaka stracił, A pierze i szkofią od wierzchu odtrącił. A. Kchan. 354. SKOJARZYĆ, ob. Kojarzyć. S KOJ EG, ob. Skociec.

SKOK, u, m, ; Boh. et Slov. skok; Carn. skok ; Vind. skok,

mo-

skak, poskok , skozhitje , poskozhenje, skozhina ; Croat.    cniej uczułem słodycz spoczynku. Kras. Dos. 269.

szkók, zkok ; Hung. szeükeülles; Bosn. skok ; Rag. śkook ; SK0L1Ć, SKOMLIĆ, SKULIĆ fned. niedok.\ Boh. skoliti ; Ross. CKOFCB, CKaneKS; skoczenie, ber ©pntrtg. We Wło-    Croat. chevkati, (cf. szczekać;; (Sorab. 1. zkiwlu ej nlo) ;

szech tańców,'skoków, ru^kar nawykł. Birk. Kaw. Malt.    Sorab. 2. żalobisch , (cf. żałować); Ross. CKOM.rfcrb; wy-

33. Scypio przy muzyce ciało swe rycerskie skokami    dawać głos taki,    jak pies łaszący się, albo    rozchciwio-

ćwiczył, nie z postawą tańcując. Kosz. Lor. 126. Nie-    ny; roinfeln, une    ber £>nnb wenn er fdunetcfielt    ober nor Be*

które ,bydlęta trzy abo cztery skoki ku górze uczyniwszy,    gterbe fćf;mad;tct, (ef. skowyczećj. Kondel bity, gdy się

na ziemię padłszy zdychały. Ząbk. ML 155. Ryś jeżeli    żre jadem, Choć go odpędzą, po staremu skoli" Jałt.

pierwszym skokiem nie porwie zdobyczy, więcej się nie    Buk. R 4 b. Psy spuszczone"głośno skolą. Zab. 5, 317.

kusi. Radź. Z M. 41. zapędem, rzutem, napadem, 3Iu«    Lub polem, lubo pójdziesz skałą ostrą Na skolenie psów,

fali. Skoki-abo drganie jakiego członka. Petr. Wod. 22.    zwierz goniących    rączy. Pot. Syl. 42." Nido,    skole, po-

Skazówki zegarkowe przez skoki idą, i choć za każdym    śledziwszy zwierz    abo ptaki, jak psy czynią.    Mącz. Ro-

skokiem nieco odpoczywają, przecież małemi temi od-    mul ssał sobakę, co za zwierzem skoli. Pol. Syl. 419.

poczynkami ciągły ruch ich nie przerywa się. Ustrz. Alg.    Pies skoli, skuli, skomli, gdy się łasi. Dudz. %{. Sko-

ma

109. Skok srzruby, odległość od jednego paska srzu-    mienie, Vind. zvizh, zvizhanje ; Croat.    chèvk.    Paw'

by do paska przyległego. Jak. Mat, 4,549. Wielki to jest    skolenie krzykliwe, uszy przerażające. Zab. 1,    195.

skok, odmiana życia. Past. Fid. 99. Jest to skok tru- SKUŁOŹRZY, ob. Skoroźrzy, Skoroźrzywy. dny. Tward. Wl 64. .(przeskok, przerzut). Ale to tu za SKOMA, y, i, SKOMINA " oskoma, oskomina, oskominy, się na nas drugi trudny skok. Rej. Post. U 2, (cf. sęk).    piszczenie zębów na to, co drugi je, ślinka na co'

—    Math. Skok liczby, postępek liczby przez przydawanie    apetyt wielki; (Boh. laskominy; Garn. skomine 1) ap-

albo multyplikowanie jednąże liczbą terminów ostatnich,    petentia, 2) stupor dentium; "skominost acerbitas, sko-

progressio; skok arytmetyczny, geometryczny; skok dzi-    minast acerbus, skominam concupisco; Vind. skomina,

wny, progressio monstrcsa. Solsk. Geom. 3, 80. — Ad-    skominost, skominenje « drętwienie zębów, sobi skomijo,

verb. W skok, skokiem, ‘wskokiem . skacząc, biegiem,    skominajo, molijo * drętwieją zęby ; Croat. szkomïha stu-

pędem, prędko; Vind. skoknu,* skakajozhnu , na skok,    por dentium) ; baś SBfiJfent beê 90?tmbeê nad) ettuaS, großer

fhlakama, na rfe preterganje, im Sprunge, f^nettfporn*    Appetit, fiarfeś Verlangen, fo baß einem gleichem bie 3dfne

fireief^, eiligff. Skoro pod góry przyszli, woły sie one    nad) etwa« maffern. Jak z ciebie luby chłopczyna, Na

skokiem wzięły. Kosz. Lor. 154. (skacząc biegły). Roz-    twarzy czerstwe kwitnie ci zdrowie," Aż mię "na niego

płoszeni w skok prawie na koniec miasta bieżeli. Warg.    bierze oskomina. Teat. 56. b, 16. Wielkąś nam chwa-

Gez. 169. W skok więcej przybiera półków, a w zam-    leniem uczynił skomę tej cnoty. Gorn. Dw. 56. A tobie

era

ku się zawiera. Bialob. Odm. 14. Gdy choroba nastę-    skórna; lumperes invidia, idem faceres,    si tibi    esset

puje, do doktora w skok uciekamy się. Petr. Pol. 332.    dita cella vinaria. Cn. Ad. 8. Skoma-ć,    bolejesz. Cu. Th.

Posłał hetman skokiem do króla, prosząc o ratunek.    1005. bid) plagt ber 9?ctb.

mi SKOMOROCH, a, m. ; Ross. cuoMopoxs; Eccl. cnowpaxi ; §. 1) kuglarz, śmieszek; ein ©aufler, ©paßmadjer. Wasze to okazowanie równać można owym lalkom ; co je skomorochowie zwykli ludziom na śmiechowisko ókazo-wać, a potym z niemi w pudło. Falib. U 2. — §. 2) Niedźwiednik, ber Bärenführer. Niedźwiedników w"’Mo-skwie skomorochami zowią. Givagn. 557. Dudarze skona.oroszy, płacą każdy od siebie po 20 groszy. Vol. Leg. 2, 996. SKOMOROWSKI, a, ie; Ross. CKOMopoimibilł, CKCMopomecKiil; Eccl. CKOMpainecKin; figlarny, kuglarski, krofochwilny, ©auflern, Surjtueil *; od niedźwiednika, Sd* renfttfiren *. Znać, żeś nietylko dyakiem , ale i skomo-rochem bywał, ponieważ i kolendować umiesz; zaczym i jer* odpowiadać ci na te twroje skomoroskie szyderstwa nie trzeba. Pim. Kam: 507. Ten zwyczaj, na który ty nie-wstydliwie po skomorosku gdaczesz, niewczorajszy jest. ib. (Ross. CKOMopouiHTb bawić tańcem, śpiewaniem, żartami , krotochwilić, kuglować ; CKOMopomecTBO figle, żarty, krotochwile, kuglarstwa).

Biel. 379. Biel. Św. 258.' Biegła skokiem do grobu, SKOMLIĆ, ob. Skolić. currit cito. Pieśń, fiat. 159. Broń proszę, niech wrócą wskokiem. Bardz. Trag. 64. et 250. (natychmiast).

—    §. Skoki zająca » nogi zająca , u myśliwców. Ohv. Ow.

31. bie Saufe beê $aafen, bie güße bcś #aafcn. — Simil.

Czy tak rącze, jak sarna, -masz w podziale skoki? N.

Pam. 15, 589. Skoki przypiekać, ob. derkacze wabić, frycem w czym być, nowieyat odbyć. — Allegor. Niebezpieczeństwem często człowiek kupuje moment krótki rozkoszy, i za skoki chwyta swej pociechy. Pot. Arg.

131. (za nogi). SK0KL1WY, SKOKOTL1WY, SK0KNY, ob. Skoczny.

SKOLAŁY, n. p. Skolałe ciało. Siru. Qu. 207. skłóte, ob.

Skłóć, Kłóć.

CKO—

SKOŁATAĆ, -ał, -ce, cz. dok, utłuc, roztrząść, zbić; t fragen, erfcfulttern, jiifammen flößen, Zerrütten ; Ross.

30THTŁ, CKOjauHBaTŁ. — Pr. et fig. Krogulcom można dawać jajca skołatane na misie. Cresc. 614. Na brzeg ściągają okręt skołatany, By nie zalały go morskie bałwany. Zab. 13, 205. Rozruchy trybunów potężnie Rzpltą

nie mają być do rozmnożenia, pokładając poczynią się skopami. Kluk. Zw. 1, 262. Łopatka skopu, ( Genit.). 3 Leop. Num. 6, 19. (piec barona. 1 Leog.). Tego skopu (Accusât.) spalisz. Iladz. Exod. 29, 18. Baranek abo skopek, agnellus. Marz. — g. Skop na niebie, znak niebieski wiosienny. Zebr. Zw. 25. / Kchan. Dz. 9. ber SBtbber litu ^ttttntel. Skoro wiesienny skop w próg przyjął domowy słońce .... Bardz. Luk. 54. — §. 2. Skoki, fiołki białe. Syr. 598. wetjśe SSetldjClt. Zimę skopki abo fiołki, ib. 1284. grauentuelcit.— (SKOPIEC, SZKO-P1EC, pca, ot., SKOPEK, dem.) Boh. skopek, śkopjk, skopi— Cek, slewak, (ob. Zlewek); Slov. śechtór, dogecÿ nó-doba , spuśfak ; Morav. lirolek , hroteeek ; Garn. shkaf, shehtârz; Vind. fhkaff, fhaf, fod , meutra, (fhkafur* bednarz, fhkafez = korzec) , fhehtarez , fhehtariz, fhehtar , Nie chciał porażonych nieprzyjaciół znieść do skonu.    mliezhni fod, moufnjak, moulni fod ; SIav. shkaf; Croat.

SKOMOSIĆ, oh. Komosić. SKOMPONOWAĆ, ob. Komponować.

SKON, u, w., zgon, skonanie, ostatni życia koniec; (Etym. koniec, gonić); b«ê lcj$te tënbe, bflê Sebenëeitbe, ber lefcte ^aucfj. Panieńskiego wstydu do skonu ochraniała. Otw. Ow. 528. (dozgonnie). Dotrzymał jej wiary, 3Ż do ostatniego skonu! Siar. Zad. 13 3. Za blizkim skonu mężem czuła żona mdleje, Chce zań umrzeć; śmierć we drzwi, aż żona blednieje. Zab. 9, 31. Zali Jest skonu Llizka. Past. Fid. 203. Jako kładła na głowę jego obie dłonie, Jak ręce wyciągała przy ostatnim skonie. Zmor. Siei. 256. Niemasz zaś w śmierci, wierz mi, tak strasznego Nic, jak myśl sama skonu ostatniego. Past. Fid. 219. Ja nędzny ziębnę , ledwo nie do skonu. Hor. 2, 87. Nar. Przetrwa dzieło to aż do świata skoru. Pot. Pocz. 44.

Chrośc. Fars. 409. do szczętu. SKONAĆ, SKONANIE,    skàf ; (Bosn. sekif ; Pal. schifo ; Lat. scapha * bat; cf.

ob. Konać, Konanie. SKOŃCZCNOSĆ , ści, z., ograni-    Germ. ©d)tfî) ; Bosn. siglo, vidro od mljeka ; (Boss.

ezoność , bte ÜBeßränjljeit ; nieskończoność, nieokreślo-    lUKa^t, imtairL, uiKa^eifB, uiKawneb ; Germ. ©d)aff, skrzy-

ność, bte ttn&ergrclnjtfjeit, bte ttnenbitdtfett. Z ustawiczne-    niaj; Boss. aomhmicl), (cf. donica); ( cf. £)l>b. ©djaff;

go liczb dodawania przychodzi nam wyobrażenie nie-    Hung. safl'; Svee. skäppa; Lot. scapha, scaphula ; Graec.

skończoności. Cyank. Log. 35. Zawsze człowiek bała- <mcpóę; Hebr. saph ; Germ. hobelt ; Lat. cavus) ; rnuetwa prawił o nieskończoności, bo tylko pozwolono    szafel, szaflik, naczynie do dojenia, mulctrum. Mącz. ;

mu patrzeć no rzeczy skończone. Staś. Buff. 16. Puść    ba$ üDi'dcfyfflß, 5Dïeld)fd)aff, ©cfyflff, bie ©elbc, garnek. Budź.

myśl w nieskończoność ludzkiej nieprawości. Kulig. Her.    57. fin Jppf. Statek, który podstawiamy, gdy co cie-

54. SKOŃCZONY, partie. Verbi skończyć, ob. Kończyć.    cze, podstawek, skopi cc, miednica, czasza Cn. Ih. 1064.

— §. Skończony, ograniczony, określony, mający koniec,    Wodę z koryta skopkiem leją na żelazo zbyt rozpalone,

granice; begrdtt $t, cttiflefdircinft, befdtranft, ettblid). Staś.    Os. Bud. 279. Ojcze Bachusie, Wlekąc za sobą skopce

Buff. 6. nieskończony, nieokreślony; Bosn. bezkonciv ;    i czopy Poiłeś przy swych ofiarach popy. Nar. Dz. 1,

Boss. HeitOHuaewtiM, itnbcgranjt, inicttbltd). Grzech miał    124. Szkopiec mleka. Iladz. Jud. 4, 19. Mularze powinę nieskończoną, nieskończona też za nim kaźń    szła.    trzebują    taczków, cebrów,    szaflów', szkopków.    Kluk.

Karnk. Kat. 23. Byłbym nieskończony, gdybym to w szys-    Bośl. 2,170. Labra vinaria,    cebry abo szkopce ,    które-

tko chciał wyliczyć. Lach. Kaz. 1, 34. Trzeba mieć    nie-    mi wino    z winnic do prasy    znaszają. Mącz. —    SKO-

skończoną wdzięczność, nieskończone obowiązki,    dla    PAG cz.    dok, Skopywać conlin. et frequ ; Boh. skopati ,

tych, którzy mi nic dobrego nie uczynili. Mon. 74, 2.    skopawati; Sorab. l.zkopam; Boss. CKOnaTfc, CKaitbiBaTb ;

Za tę dobroć jestem Wc Pani nieskończenie wdzięczna.    kopaniem zgromadzić, lub rzucić; jufflliuiicngrabeit, ab

Teat. 55, 127. Nieskończenie adierb., bez końca, nie-    groben. Przy tych wozach ma każdy mieć łańcuch, ry-

ograniczenie ; lmeiiblid), linl’Cflrältjt. Kocham cię nie-    de), motykę, siekierę, dla skupowania i wszelakiej po-

skończenie. Teat. 22, 12. SKOŃCZYCIEL, a, ot.; ( So-    trzeby. fani. Ust. 277, cf. wskopać. w SKOTEC, ob.

rab. 1. zkonczuwar interfer tor, f. zkonczuwarka) ; doko-nywacz, dokończycie!, ber Scciibigcr. Petduclor, dowodzicie). Mącz. Patrzcie na ptzodka i skcńczyciela wiary Jezusa Kryslusa. Żarn. Post. 5, 599 b. 'SKOŃCZY-WAĆ, ob. Kończyć.

SKONFEDEROWAĆ , oh. Konfiderować. SKONFUNDOWAĆ, ob. Konfundować. SKONYWAĆ, ob. Konać.

SKOP, a, et u, ot., SKOPEK, pka, w., dem. ; Boh. skopeć;

Slov. śkopec ; Sorab. 1. skop: Sorab. 2. szkop; Vind. kafhtrun (ob. Kastrat), cafhtrun , oven (cf. owca), ovez,

(skoplenik, skoplen zblovek, resanik, kopun, kapun » trzebieniec); Carn. koshtrun; Croat. kastrun , skopëcz, oven pochiscben ; Bog. sckôpaz , skôpaz , ( sekopaz * wieprz); Bosn. sekopaę, ovan, brav asckopgljen , (seko-pac, usckopglien « kastrat) ; Boss. óapaii^, tob. Baran);

Boss. et Eccl. CKOdhifh » trzebieniec, eunuque)-, §. 1. skop;

Germ. ber ©d)oppê, (cf. fappen * fduteiben, skopić, cf. nostr. SKOPUŁ, SZKOPUŁ, u, m., z Łac. skała z morza wykopać) « baran czyszczony, ber £>amtuel. Baranki, które glądająca, podwodna, eine flippe in ber ©ee. Błogo mnie,

niedok., barany czyścić, Sduuner

cz.

Wskopcc. SKOPIĆ

uerf^netbeit * jtt ©dtöpfen utad;ctt; (Slcv. śkopjm; Vind. ko-piti, skopili, resati, ismoshili; Croat. koplm, zkopiti, zkaplyam, (kopiło ferrum, quo tesliculi absbnduntur) ; Dal. skopiti ; Pag. sekopittti ; Bosn. sekopiti, usekopiti; Boss. CKoniiTŁ ; (cf. Graec. xànroo scindo; Eccl. cko-rmeYhccTKO, HecnocoÓHOCTb icl ^TOTBopeuiio rzezaństwo). Barany skopić około wielkiej nocy. Zaw. Gosp. SKOPO-WINA, y, z.; Boh. skopowina; Sorab. 2. szkopowina; Croat. bravina; Vind. kafhtrunova pezhenka, ouz-hja pra-ta , kafhtrunoYU, ouzhju mefu, ouzhlina ; Boss. 6apaun-na ; [baranina, mięso czyszczonego barana czyli skopa; ©d)i)pfcttflet)ć(), ‘panimclffctftï. Xiadz. 77. SKOPOWY, a, e, (Boh. skopowy; Sorab. 1. skopacze; Bag. sekopeev) ; od skopa, ©djńpfcn*. Skopowa pieczenia zadnia, eine bin* tere ©diôpfenfculc. Tr.

37

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

290    , SKOPYGENIE - SKÓRA.

SKÓRA.

nie do skóry ; nie odzieraj; pobory znośne stanów;

umrze.

żem nie rozbij się o skopuł który. Kulig. Her. 52. — Fig. Tu był szkopuł dla tych, co się tej pracy podjęli. Pir. Wym. 484, cf. sterk.

SK0PYCEN1E, ZKOPYCENIE, ia, n., choroba końska; wtedy koń stawa na przodzie rogu, a staw ostatni tu i owdzie się porusza. Kluk. Zw. 4, 200. bte $uferfd)Ütterung.

SKORA, y, z. ; (Boh. skorice > cynamon ; Sorab. 4. zkora cortex ; Sorab. 2. szkorka , schkorka eorium; Carn. sko-rija cortex ; Vind. skorja, skorijza, skurja ; Slav. korica; Ross, cnapa, CKOpa * futro, imtypa, uiKypaa skóra zwierzęca; cf. Lat. scortum, scortus, scortea, corium ; (Omnia ex pellibus facta scortea appellantur. Festus-, quae ex corio et pellibus sunt. Varro); Ital. scorza ; Gail. scorie; cf. Lat. cortex, ob. Kora; cf. Graec. rrxMQia, cf. skorupa, cf. Germ. @d)ort) ;— §. 1) cutis, powłoka przyrodzona ciała ludzkiego, a w ogólności zwierzęcego, wszystkie powierzchne części ciała okrywająca. Zool. 69. Perz. Cyr. 4, 45. Krup. 2, 5. Wejch. 59. Kirch. 40. bte £mut, baś $ell; (Boh. kuże; Slov. koza; Sorab. 4. koza, kózka; Carn. et Vind. kosha ; Croat. kösa, kos'icza ; Rag. koxa, (skorjettise arescere entern); Slav. koxa ; Bosn. kosga ; Ross. KOJKa, ob. Kożuch). Skóra na ciele twarda , stwardniała, Croat. szkùla ; Ross. apura. — Variae loquendi formae : Jedno go skóra, a kości. Cn. Ad. 70. przejźrzeć go na obie strony, chudy, mtf #«llt imb d)Clt. Czach. Tr. L 3. Do skóry « do żywego, bt3 «uf bte $«ttt, fet3 auf« §eH. Nie do żywego łaskawie ; strzyż dośó wełnę strzydz, a skóra cała, co rok ci będzie we!* ne dawała. Cn. Ad. 592. Nie trzeba skóry łupić, bo insza nie zroście, Ale wełnę strzydz, bo insza poroście. Falib. N 2. Łupi poddanych aż do żywej skóry. Pot. Arg. 654. Czyniliście im wielkie krzywdy, łupiąc ich ledwie nie ze skóry, rozbijając ich z majętnostek ich. Birk. Kant. C 2 b. Pienie sprawę krótką z natury Ciągną, drą do trzeciej skóry. Ja Baj. 44. Przyrzekliśmy go bronić aż do skóry. Chrosc. Fars. 40. (do ostatniego). Tajemnie ubogiego drze ledwie nie ze skóry. Groch. W. 45. Sąsiedzi z obojętnością patrzaliby, choćby cię kto ze skóry odzierał. 7'eat. 24. c, 73. fdjtnbett, bic £>aitt ltbor bte £)|irett Jtebett. Profesor ten za najmniejszą omyłkę skórę z uczniów zdziera. Pilch. Sen. łask. 57. Wy-ciągaliby mię ledwo nie ze skóry, Pókiby jeno w wacku czuli pieniądz który. Alb. na Woj. 4. Nie mam nic, i chociażby mię obdzierano jak węgorza ze skóry, to i fe-niczka przy mej duszy nie znajdą. Teat. 4 4, 67. Pospólstwo biedne, by za skóra, albo pod sercem wziąć, składać się musi. Kosz. Lor. 4 27. By miał i pod skórą , tedy musi dobyć. Rej. Wiz. 72. — Znać człowieka po skórze. Rys. Ad. 80. z daleka zaraz poznać, einen »Ott wetten glei# erfennen. Czułem ich przez skórę. Teat.

55. e, 38. Poczciwi ludzie przez skórę się znają Teat.

7. c, 46; intus et in ente norunt. Mon. 70, 705. Chciał być zakonnikiem ; na co rad przyzwolił kapłan, znając go już, jak mówią, po skórze, iż się do doskonałego stanu miał. Sk. Zyw. 4, 51. — Aliter : Przez skórę go znać * przenikać go wskroś, einen burćf;fcf;auen, in fein 3'n*

ttcre3 fe^en. Ten, co nas zna przez skórę do ostatniej żyłki, Z naszych sądów, i z naszej śmieje się omyłki. Pot. Zac. 4 34 — Ledwom już nie wyskoczył z skóry. Past. Fid. 4 99. gwałtownie byłem poruszony, id) IMte faft HUÓ ber $«ltt gefpnmgen. Człowiek ze skóryby wyskoczył, słysząc dobre słowo od pani. Teat. 40, 83. Z radości ona ledwie ze skóry nie wyskoczy. Pot. Arg. 644. Krewkość to ludzkiej przynosi natury, Do łubie— żności wyskoczyć ze skóry. Burl. B 5. — W skórę dostaniesz. Teat. 47, 84. bu wirft tttaó auf ben ^elj frtegeit. Skórę mu należycie wytrzepał. Teat. 22. c, 65. et 29,

60. Po ^staroświecku, skórę złoję ci batem. Teat. 45. c, 5. Wyb. W skórę wziął od żołnierza. Teat. 8, 70. Po skórze oberwała od matki. Teat. 44. d, 4 4. Skóry im wezbrano. Jabł. Buk. J 4 b. Obieście warte po skórze. Zabł. Z. S. 58. (oberwać). Skóra będzie w robocie. Teat. 22. b, 8 ; (passive, to co active kij będzie w robocie)., Skórą odpowiadać. Teat. 29. c, 24. Gdy język nieuważnie gada , skóra za niego odpowiadać musi. Zab. 42, 270. Dudz. Nie jeden człek to swą skórą płacił. Jabł. Ez. 445. mit feiner §>aut bejahen. Jeśliby kto ukradł mniej niż trzy szelągi, na skórze i na włosiech bywa karan , t. j. u prągi rózgami weźmie chłostę, a włosy mu na wierzchu głowy zawiążą i urzna. Szczerb. Sax. 4 76. ib. 4 74. Taką rzeczą źle będzie koło waszej skóry. Teat. 7. c, 36. Skóra w strachu. Teat. 7, 105. ib. 22, 85. et 45, 40. I na skórze dłużnika, wolno satysfakcyi szukać. Teat. 7. c, 20. Wraca się nazad, lecz z skóra niecałą. Suszyć. Pieśń. 5, H 2. O skórze i o zdrowiu jego myśli. Sk. Dz. 54. (o gardle, o śmierci , o życiu jego). Prawdziwie nie chciałbym być w skórze twojej. Teat. 34 b, D b; Slov. nechcel bich w geho kozi sedèf; na twojćm miejscu, za ciebie cierpieć, id) möchte nicht tn betner £>aut ftecfen. Chciałbym widzieć tych Ichmościów w skórze naszej, choć przez tydzień. Zabł. Roz. 186. Lżej o cudzej skórze wojować. Tward. Wł. 26.    1 rzasł się, stąpał jak w nieswojej skórze. Zabł.

Amf. 42. jak gdyby nie wszystkich miał doma, «13 wenn er nicht reiht bep fid) märe, ju §aufc mare. Zewsząd mądrego wypłoszają, i radziby go w własną skórę zaszyli. Pilch. Sen. list. 61. (Slov. i\la twrdu kożu ; ma twardą skórę, wygarbowany, nieczuły). Siedzi pod figurą, dya-bła ma za skórą; cf. obłudnik, Ticemiernik , wilk w owczej odzieży. — Za skórę komu nalać, dokuczyć, wiele złego komu narobić. X. Kam. Ubolewam , że takiego masz ojca, zalał on i mnie za skórę. Teat. 35. c, 44. (doskwierał mi). Obranaś z ozdob ojczyzno, lecz i to mało, Bo się za skórę więcej nalało. Chrośc. Job. 472. — Polacy Zygmunta cnot naśladować poczęli, tak ii się prawie od jego czasu w inszą skórę byli przyoblekli, i znowu z grubych obyczajów wypolerowane odrodzili. Stryjk. 718. (inszymi się stali). Slov. zemre w swćg kozi, a suo modo agendi non deflectel ; już tak §. 2) Skóra odarta z ciała, ze zwierzęcia, z bydlęcia; ba3 gell, bte £aut; Ross. niKypa, uiKypua. Opuszczać skórę, u rzeźnika , zdejmować skórę z bydlęcia. Magier. Mskr., (Boss. CBbnteBaTt, ocBbjKeBaTb, CBbwyio, cf. świe-

SKORA.

SKÓREK - SKÓRKOWATY.

291

ży). NB. In nonnulis dyalectis skóra hac significations ex-primitur sola terminatione - ma , qua apud nos significa-tur caro, e. gr. cielęcina; Carn. telętina , non caro sed pellis vitiili, (cf. abelek) ; sed terminatur etiam in - ovna, - ena, - ice , n. p. Skóra jelenia, Boh. gelenice ; Carn. jelçnovna ; Vind. jellennov’nna ; Ross. oaeiiufta, (attamen Ross. ojeHHita etiam carnem cervinam significat). Kozia skóra, Carn. kostna, koslizhovna; Vind. koszlihov’nna ; Ross. K03.îHHa ; Eccl. K03imtma. Owcza lub barania skóra, Boh. beranice ; Ross. OBUHHa, OBmiHKa. Wyprawiacz skór baranich, Ross. obuhhhhkT). Wołowa skóra, Carn. volovna, vovzhnina ; Vind. volov’nna ; Eccl. BtMOBna, BOJOBaa itoata. Krowda skóra Boh. krawina. Niedźwiedzia skóra, Carn. me-dvedona; Vind. medvedov’nna. Lisia skóra; Carn. lisizho-vna, (cf. lisiura, łosica, wilczura, niedźwiednia). Wężowa skóra, ob. Łupież; Croat. olilénye kalie, (ob. Linieć). Biała psia skóra, Ross. malina, adj. jrailKOBbiii. Na sobola więcej ważą , niż na tchórza , bo lepszą skórę ma. Rej. Zw. 105 b, (cf. futro). Skóra obwiesista , która wmlom pod szyją ‘wisa. Volclm. 658 ; łałok bydlęcy. Dasyp. R r 5, b, Ross. ÆyæqaTbm. Po śmierci osła skórę na bęben obrócą. Prot. Jat. 50. Lepszy jest zawżdy żywy głos, niż zdechła skóra , co ją na pargamin wyprawują. Rej. Zw. 15 b, (cf. lepszy łyczany żywot, niż jedwabna śmierć). Trudno z jednego wołu dwóch skór łupić. Pot. Zac. 11 ; dwie skórze (dual.) zedrzeć. Rys. Ad. 66. 1 na wołowej móudą, skórze się nie zmieści, Długą rzecz opisując, wedle przypowieści. Pot. Pocz. 256. eo fiat nul einer Ddtfcn* bant ntd)t ^lajj. Gom przez półroku ucierpiał, nie spisałbyś wszystkiego na wolowej skórze. Zimor. Siei. 258. Nie pij na żywego niedźwiedzia skórę. Jabł. Ez. 78 ; (Slov. ne predâwag z medwedâ kozo , prw, neżliś bo chifil : prw kożu predawaś , neżliś medwedâ zabił; uś kożu predâwâs, a eśće wlk za humni ; cf. jeszcze skóra na baranie, a już kuśnierz pije na nie; cf. ptacy w polu, a on rożenki na nie struże ; daleko ztąd do owad). Gdzie nie staje wilczej skóry, tam lisiej nadstawić. Cn. Ad. 1012. jako cię mogę, Jeśli nie siłą, tedy przez nogę; trenu bte Somcubnut

nid)t gilt, muß ber ftudjêlmlg gelten. Czego nie możesz sprawić lwią, tam lisią nadstaw'; co się poczciwie sprawić nie może, to chytrością a krzywoprzysięstwem prze-łomić. Kosz. Lor. 163 b. Na lwiej skórze mało miewali; przydawali k niej i lisią, t. j. czego gwałtem nie mogli, fortelem a chytrością wydzierali, a zasię też gdzie chy-trość nie płaciła, tam mocy używali, ib. 54 b. Janusz. Lig. A 4. Ezop. 29. — Słucha psiej skóry. Xiadz. 51. t. j. bębna * jest żołnierzem. — §. Skóra wyprawna, bn3 Seber, bte $nut, bnè $etl; Carn. usène ; Vind. ufsinje, ufsenje, vulinje, leder ; Eccl. oęcMa , oycMttiL , pciJCHh , ref. rzemień; oycunirŁ garbarz). Wygarbowana skóra wołowa ; Ross. BŁipoCTOKT», (cf. wyrostek). Funtowa skóra; Ross. nyiuna, adject. nyivinoBbiH, (dislng. pumpa). Surowa skóra, niegarbowana Ross. cbipoMHTb. Becować skóry; Ross. AyÓHTb, Ayó-Jio, (ob. Dębić, dębianka). Be-cowanie skór Ross. /tyóna, 4y6neiiie. Skóra na cholewy. Pot. Pocz. 306. Z cudzej skóry szerzej rzemień krajać; na cudzej strawie hojno sobie poczynać. Kosz. Lor.

41 b. Eraz. Ob. G. 'Szwiee, kiedy się na skóry zadłuży, tedy podeszwami wypłaca. Rej. Zw. 167 b. — g.

3) Skóra na drzewie zwierzchnia* na niektórym kora ; Polonis cortex asper et crassus dicitur kora, tenuior skóra , bie Srtinnrtnbe. Skóra albo łub na drzewie. Cresc. 663. Pierwszą skórę na drzewach wierzchną a grubą łubem zowią. Cresc. 51. Trzeba skóry z drzewa, Żeby z bydlęcej była do bota cholewa, Ktoby rzekł, ze wyprawić miała skóra skórę? Pot. Pocz. 506. (kora dębowa, (St^enrtnbe, garbarzom potrzebna). — g. Transi, varie: Skóra na chlebie , opieczenie, bte ültnbe auf bent 33rote ; Boh. śkralaup, (ob. Skorłupa) ; Vind. krufhna skorja, kra-inik ; Rag. brustaliza, korra; Ross. Kopna, Koponna. Skóry mu chleba szkoda , nie karmnego wołu. Falib. D 2, (cf. dobra psu mucha). Skóra na mleku, skórka, kożuch. — Skóra na śniegu po odwilży Ross. HacTŁ. — Mineral. Skóra górna albo ziemna, aluta montana, Serbie* ber, kamień lekki, niby z nitek w siebie plecionych złożony. mający podobieństwo do grubej skóry. Kluk. Kop. 2, 100. SKÓREK, rka , m., scolopendra, bte Slffel, bet’ fteüenvurm, robak z wielą nogami, ein urielfäfttgeS 3nfeft. Muchy, pchły, pluskwy, skórki, stonogi. Haur. Sk. 319. Ukąszony od skórka, którego scolopendra zowią. Syr. 590. Skórek morski, SDîeerfljfel, kształtem ziemnemu skórkowi bardzo podobny. Sienn. 521. Skórki, które bywają w uszu. ib. 155. Ohrwürmer. SKÓRKA, SKÓRECZKA, i, z., dem , błona, błonka; eine bumie £nut, etn £mut< djett; (Boh. kurka, kurćićka cienka kora, skorupka); Boh. kózka; Slov. kózka, kożtićka ; Carn. kosbèza; So-rab. i. koschka, kózka; Croat. kosicza ; Bosa. kosgięa ; Ross. KOJKima , nomypa, Kowypiraa, KoatypiiHita. Skórki są miękkie pokrywy z nitek złożone, niektóre wnętrzne części otulające: tak koszulki otaczają żyły, błonka mózg, czepek tłustość. Kluk. Zw. 1,33. Skórka, która zewnątrz okrywa skórę, eutieula , jest substancyi bardzo cienkiej, przeźroczystej i nieczującej. Kirch. 9. Krup. 2, 4. bte Oberhaut, ba§ §aittd)eit. Cieniuchna powierzchnia skóre-czka, pokrywa wszystkie zewnętrzne części roślinne, wyjąwszy gdzie jest jaki otwór. Bot. Kar. 9. Obrzezować będziecie skóreczkę członka męskiego. 1 Leop. Genes. 17, 11. (skórkę członka tajemnego. 5 Leop., ob. 'Napletek, obrzezek, nieobrzezek). — Skórki z jakiego zwierzęcia mniejszego odarte, wyprawne ; gelle, gelldjen, 23ab ge. Skórki popielicze, wiewiórcze. Biel. 173. Skórka cienka jagnięcia Boh. spratky. Skórka na owocach, bie ©djaaleit beê £)bfteê. Skóreczka jagody winnej. Birk. Sk. A \ b. bie #ülfe, bte ©glaube, ber Salg ber 20etnl>cere. Skórka na drzewie cienka, miękka pod korą; skórka abo skóra na drzewie zwierzchnia ; na niektórym kora (qu. v.). Cn. Tli. 100" Skórka na chlebie. ib. bte 23rots riitbe. Skórka na mlé , ob. Kożuch, ber ÿclj auf ber üDîtldj. — §. Vulgär. korka na bóty. Mon. 64, 723 « grzeczniejsze wyrażenie Niemieckiego hundsfot, bo hunds-fotami zwano skóreczki z tyłu bólów na samej pięcie, do podpierania ostrog ; vim vero habet Germani, ®nm bteb. SKÓRKOWATY, a, e, — o adverb., na kształt skóry, lebewrttg. Liście skórkowate, folium membrana-

SKORŁUPA,

skoro mox, cito, naiskeri wkrótce, zkoroż nimahle fere-, Sorab. 2. szkoro, ned wnet, szkoro ledwie nie, szkerrej rychlej, prędzej; Carn. skorej brevi ; Vind. skori sta tim, wnet, sker, skori, skoro, skoraj, skorei, sdaizi, naipoprei taku ; Croat. zkoro, szkoro subito, pene, vix non-, Slav. skoro « niedawno; Rag. skoro modo, brevi ; Bosn. skoro; Ross. cicopo ; (BCKopt wnet, nocKopte prędzej, HacKopo natychmiast); Eccl. cnopo, Jiermi łatwo; cf. Germ. fester ; Ottfr. scioro); skoro jeno, zaraz skoro, ‘Źle qu. v., fo Dalb, [o kfb als nur; Vind. kaker hitru, taku furt, kaker jadernu , sdaiz kaker, taku kmalu da; Slav. dok; Bosn. netom

zwa-

no--

ceum, jakoby ze skórki suchowatej, mało soczyste. Bot. Nar. 61. SKÓRKOWY, a, e, od skóry, $cutt * , n. p. Substancya skórkowa, jest zgromadzenie niezliczonych naczyń bardzo subtelnych. Krup. 3, 121. ob. Skorupa, Skarłupa. ‘SKORNIA, i, z., [‘SKORZEŃ, ia, rn., 2], Skórnie, skorznie plur., obuwie na goleń zachodzące, sztyble, kamasze. Wlod., ocrea. Cn. Th. 4007. (Stifteten, (Santûfdjen, boty, (Stiefeln; Bok. skórne; Sorab. 2. schkorna; Carn. shkorna, shkornèza; Vind. skornize, (obskornizati , skornizali, skornize obuti, ob~ kniefhati, naskornizati * obuć w boty); Bosn. skorgna ; Croat. skornya; Hung. szekernye. Skórnie noszący na nogach , obuty w skórnie ; Vind. ofhkornizhan, f fhkor-nizami obńt ; Croat. s’kornyaszt, skornat; Ilung. szeker-nyćs, ocreatus. Cn. Th. ib. ‘Skorznie z ostrogami. Stryjk. 673. Obuwszy sie w ‘skorznie. W. Post. W. 2, 33. To skórnie nie dobrze wam na nogach leżą. Wys. Aloj. 312. Chocia śmierdzi dziegieć, nic on tego nie czuje, Rozciągnąwszy za piecem wnet skórnie smaruje. Rej. Zw. 241 .b. Między innerni mękami ta była osobna; kazali lać tlustość w ‘szkornie, albo w boty gorącą, które obuwać kazali na nogi. Baz. Hst. 60. — §. Skórnia katowska, n. p. W ciasnym miejscu zamknionym być, gdzie ani leżeć, ani spać nie można; nazywają kaci tę mękę skornią abo nogawicą; bo jest z dołu ważkie, a z wierzchu szerokie, jak naczynie aptekarskie. Baz Hst. 04. — §. Skorzenka , p!ur., Skorzenki dem., n. p. Przyniesiono mu skorzenki, które miał obuwać na nogi. Wys.

-Aloj. 312. Kazał nogę sobie piłować, aby mógł skorzenki subtelne nosić. Wys. Ign. 5. Gładka skórzenka na nodze. Simon. Biel. 30. — §‘. Aliter: Zeszły by mi się jeszcze te skórzynki stare, rnam-cić ubiory z płótna, lecz w płóciennym źle na koniu. Alb. na Woj. 11. p!u-dry skórzane, Icberitc $i)fett. SKÓRNIK, a, m. ; Boh. kożeluh, smradaf, (cf. smród); Sorab. I. kożnik ; Vind. vu fin jar, ledrar, stroi nik ; Slav. koxàr; Croat. kosar; Bod. CKopHauiMiiKŁ ; (Boss. CKOpuanL białoskórnik , kusznierz) ; 1) rzemieślnik od skór, garbarz; bet’ geberarbcitcr, ©erOer. Gospodę ma w domu Syrnona skórnika. 1 Leop. Ad. 10,

32. (w domu garbarza. 3 Leop.). — Skórnik, handlujący skórami, ber geberbćutblcr. — 2*) Skórnik, skórny lub skórzany sęd, ettt lebentcr ©djlctudj. Młodego wina nic zlewają w skórniki stare, bo inaczej pukają się skórniki, wino się rozlewa i skórniki w utratę idą. ‘ Seid. Mit. 9, not. .skórzane sędy abo dzbany». Seid. lue. 5. SKÓRNY, a, e, od skóry, $aut », §etl », geber * ; Ross. KO-HCiibiw. (Rag. skören siecus, disłng. skórni recens, oh. Skory). Bywają też wszy po ciele vv skórze, sprośnie je Polacy zowią (mendeweszki), ja je zowie skórnemi. Sienn. 502. #autlćut|e, dufe, (ob Zaskórny. podskórny). — Skórny handel, t j. handel skórami, ber geberljflttbel. Tr. ; Vind. vufna predaja ; Ross. TOpn> KOJKeio. Skórny kolor; Vmd. karbina, geberfarbe ; (dislng. skórzany). — §. Pochodź. pod : Kora.

SKORO adoerb., Skorzéj comparativ., Skoruczko intensiv.; (Boh. skoro; Slov. skoro Ulico, penc, circiter, fere, vix non, skorśeg citius; Sorab. l.skero, skerienw/ic, zkoro,

oncjas, spar-

vom, prigodom ; Ross. jmuib ; Ecel. noBHer^a, nocit «ata, noroMü K04a, kuks cnopo, Jtnuib to.uko. Skoro nasi do lasu weszli, nieprzyjaciele wypadli na nich. Krom. 561. Biel. 418. Skoruczko się wytrzeźwią, zapomnią wszystkiego. Papr. Pr. A 4. — Skoro* zaraz, fo giełd), flletd). Skoro po śmierci Krzywousta, odstali od Polski Prusowie. Biel. 97. Kucz. Kat. 2, 360. Rej. Post. C 1. Skoro z młodu, znaki ; przyszłej świątobliwości taić się w nim nic mogły. Sk. Żyw. 209. Naród Słowiański nieskoro z początku swego tak jest nazwany. Biel. 10. Skoro na wiosnę okręt przywieźć kazał. Sk. Dz. 520. (zaraz z początkiem wiosny). Biel. 434. — §. Skwapliwie, prędko, nagle; Carn. obrat, na obrat, jdjitcll, fing?. Izraelito wie, gdy przeczuwali jaką klęskę, uciekali się skoro do arki pańskiej. Bals. Niedz. 1, 155. Kto działa skoro , nie bywa mu sporo. Rys. Ad. 27 ; Slov. kdo ne skoro chodi, sarn sebe śkodi ; kto niewczas przychodzi , sam sobie szkodzi. — *§. Aliter: Skoro takowa i ona była trefuość . . . . Goni. üw. 192. prawie, takowa, faft, bepttljc. ‘SKORODOKTOR, a , m , który na prędce doktorem został, eut ftrftyboctor, unreifer ©octor. "Aza nie lepiej na onych sędziach dobrze umiejętnych przestać, ni źli na te skorodoktory spuszczać! Hrbst. Odp. G 8 b. — (SKOROMOS, m., forsan skomoroch, niedźwiednik, ber Sdrcnfufirer. Najwięcej u Kozaków było ochotników z skoromosów, leśniczych.... Zimor. Siei. 252.?) — ‘SKOROPIS, SKÓR O PISM, u, m., z tytlami pismo prędkie, abrewiacya, włóczka; Eccl. CKOfioniiCh , ©djuetlfcjlrift, Slbbreoiatureu. —* g. Skoropism na wesele przyjacielskie. Zab. 9, 555. Zahl, pismo lub wiersz na prędce, ettte tu ber ©eftfjitunbtgfeit oerfaffte ©djrtft. — g. OÔ. Bazylianie uczą języków Greckiego, Słowiańskiego, skoropism nego. Vol. Leg. 7, 415. pisma literami kościelnemi Ru-skierni z wielą abrewiacyami pisane, btC 9îitf5tfcf>C 5vtrd;cit» fdjrift, Äir^eitfpra^e. Stryjkowski polega na świadectwie Ruskich skoropisów, bez nazwiska autorów i dat od niego cytowanych. Nar. Hst. 4, 318, SKOROPISZEC, sca, w.; Ross. CKOponaceu'B ; szybko piszący, tytlami piszący,

eirt ©efc^iDinbfdjret&er, @d>nellfd)retber. SKOROPŁYNNY. a | — ie adoerb., szybko płynący, fcfmelljïûf enb ; Ross. CKopoTCKyutiH, ( * 2. szybko biegący ; Eccl. CKopoTeuemi goniec). Krew' w nim skoropłynna i burzliwa. Pilch. Sen. list. 1, 75. SKOROŚĆ, ści, ź., nagłość, prędkość, szybkość; bte ©efc&nnnbtgfeit, ©djuelligfett. Tr., Ross. cko-

pOCTb , CKOpOTemiOCTb ; Eccl. CKOpOCTb, 110(41 Ë.Y7»

SKOROŹRZY - SKORUPA.

SKORUPI - SKORY.

293

skorupę uderzyła. Cn. Ad. 1377. (niema się z czego cieszyć po wygranej, zwycięztwo obu stronom żałośne). — §. Skorupa jajowa, Die (S^erfc^aale ; Vind. jaizna lu-fhina, (ob. Łuszczyna); Ross. ei Eccl. sanopTOKt, cnop-Jiyna minnaa, (cf. zaparstek). Jaje otacza skorupa wapni-sta. Zool. Nar. 214. Ptaszę, gdy się już ostoi w jaju, tedy pokarmu szukając, w skorupę kołace i kłuje noskiem. Sak. Probl. 179. — §. Ślimacza skorupa, żółwia skorupa, skarłupa; Croat. koritnyacha, selva ; Slav. skor-nyacha ; Bosn. spusgnięa, SKnj^eln, Staaten. Skorupa pławu morskiego, nieskładana, jeilnostajna , concha. Cn. Th. 1007. (małżowina). Z Oceańskich tumultów wyplenione znajdują się różnych farb skorupy po brzegach. Tward. Wl. 200. Stronom skorup po połowie, Ostrygę jedzą sędziowie. Jak. Baj. 41. — §. Fig. Dosyć ja mam pieniędzy, dosyć tych złotych skorupek. Teat. 12, 42. ©£>li>fd)erben. — §. Skorupki, plur., gra, gdzie się rzucają skorupy na wodę, i czyja dalej zaleci i częściej podskoczy, ten wygraje ; co i kamykami się dzieje. Wtod., ba3 ©djerbelipiel ber Śiitbcr. — $. Ârchit. Skorupa, część kapitelu, podwaîek; Ital. vovolo ; Lat. echines. Callit. SKORUPI, ia, ie, od skorupy, łupiny; ©gerben», €>$aa* lett » , ©d)aal « ; Boh. śkoi-epj, śkralaupowy, śkarlaupowy; Croat. chrepni, (skralyùpni ; Rag. skoruupni * powierzchowny); Rang, tserépi ; Ross. CKopiyimtiä, »iepenoBbiß. SKORUP1ANY, a, e, z skorupy glinianej; irrbeit, DOtt Sterben, ©gerben*; Boh. stfepnatÿ. W domu nie tylko sa naczvnia złote i srebrne, ale i drewniane i skoru-piane. Budn. 2 Ihm. 2, 20. SKORUP1ASTY, SKORU-PIATY, a, e, skorupie podobny, jak skorupa, ze skorupą; fdjerbenfonnig, fc^aaltg; Sorab. 1. korpinatćs cżro-pané; Ross. qepenOKO'/Kiiufl ; Eccl. qpenoKOHUiUH. Żółwiki morskie skorupiate. Olw. Olu. 217. Wrzody skorupiate. Syr. 1218. SKORUPIĆ cz. niedok., skorupą powlekać, sklepić ; mit einer ©djaale ftberjie^en, nberfcbaaleit, iiberrin* beit. Śmierdząca woda pleśnią skorupiona. Przyb. Ab. 211. Jest tam chałupa okrągła, z błota ulepiona, Skorupinami z jajec ptaszych skorupiona. limit. Spyt. C 5 b. SKO-RUPIEC neutr. niedok., zeskorupieć dok., na kształt skorupy twardnąć, ju einer ©eberbe ober ©dianie werben, liart werben. Już skóra skorupieje a oczy pałają, Lice znać zapalone o gorączce dają. Bardz. Luk. 93. Schną wargi przemorzone, język skorupieje, więdną żyły. ib. 65. Ono tak szlachetne ciało wisi na gorącośei słonecznej, na okrutnym drzewie rozpięte, już zeschłe, już zeskorupia-łe. Bej. Post. S 5. SKORUPI NA, y, z., SKORUPINY plur., małż, skorupy; ©djaale, ©djcrbe ; Boh. śkorepina, śkofepinka. Skorupiny z jajec, limit. Spyt. A 5. Skoru-piny od Włoskich orzechów. F/aur. Sk. 587. Nie mógł ślimaka dobyć z skorupiny. Ezop. 5. bnś )pau§ ber ©djitec* fe. Na odnodze Mexykanskiéj są tak duże żółwie, iż na skorupinie jednego sześć mężów stanęło. Boter. 68. SKO-RUPOKRUSZ, u, m., ber ©d;erbenfobalt, kruszec arsze-nikowy. Kluk. Hop. 2, 24i. SKORUPSKO, a, n., szpetna skorupa, ein ^dpli^ier ©c^ęrben. Skorupska z ostryg. Teat. 29. b, 120.

CIlftUlhCTKO , Toponï fcf. trop, drop), CKOpOXOÆHOCTB.

SKOROŹRZY, ‘SKOŁOŹRZY, SKOROŹRZYWY, *SKOŁO-ŹRZYWY, ‘SKOROŹLIWY, a, e; Ross. CKopo3pt.ibiił,

CKopocrrkibw; rano doźrzały, rany; fruljmf, fdptell reifenb, jeitig. Skołoźrzywy, praecox. Urs. Gr. 188. Skolorzywe owoce. Pot. Arg. 393. Na cytryny, gruszki, wiśnie, Gęsty przez gwałt list się ciśnie I wszystek rodzaj skoło-źrzy. Kcliow. 166. Gruszki ranę abo skołoźrze. Cresc.

587; (Vind. korofbiza, tepka* odleźałka). Owoc skoło-źrzy rzadko bez robaka. Barl. D 5. Rodzaj ten jęczmienia bywa skoloźrzy, bo prędzej dochodzi, niźli pszenica.

Cresc. 162. Tam naprzód widzieć ranych kwiatków pierwociny, ■Łakocie jare, fruktów skoroźrzych nowiny. Zimor.

Siei. 156. W ten czas, gdy poczynają okwitać ogrody,

Wypatrzywszy na trześniach skoroźrze jagody, Obiecałem je zerwać.... ib. 176. Będzie kwitnęła, jakoby skoro-źrza jagoda winna. 1 Leop. Sgr. 51, 19. Owies jest zi-mostradny, skoroźliwy. Haur. Sk. 11. Figi ‘skorożyte. 1 Leop. Jer. 24, 2. (dojźrzałe. 3ibl. Gd.). — \. Fig. transi.

Prędki, zawczesny; fnt^jetttg, fdjneK. Skołozrza śmierć.

Bardz. Trag. 412. Skoroźrzała nadzieja, praematura spes.

Min. Ryt. 2, 90. Zawsze fortuna ślizka, dopiero prędka , skołoźrzywa Pot. Syl. 94.

*SKORTACYA, yi, z., z Łac. porubstwo, «'purere^. Żywot przykryctwem i skortacya pomazany. Baz. Hst. 28.

SKORUPA, y, z., SKORUPKA, i, z., dem. ; Boh. śkorjp-ka , śkarlaup, śkralaup » skarłupa, skorłupa ; Slov. śkru-pina; Croat. skorup, skralyùp superficies e. gr. terrae;

Rag. skoruup superficies, skorup mljeka fios laclis ; Dal. skorup * śmietana ; Bosn. skorup od mljeka » kożuch na mleku; Eccl. CKOpiyna cortex; Ross. CKOpiyiia, CKop.iy-nna, * SKORŁUPA, ob. Skarłupa, kora, ob. Skurłat; cf.

Germ. ©djerbel, ©d)erbc; Svec. skeerf; Angl. shard; cf.

Germ. ©d)nr. Skorupa, kawałek rozbity glinianego naczynia, ułupek, bic ©d)erbe öort einem jerbrodjnen ©efdjk;

Boh. strep; Slov. stfepina , strep ; Sorab. 1. cźrop, kor-pina, zkorodiya; Sorab. 2. zröp, schkorpina ; Garn. zhrêp (urynał), zhirpinja, zherpina ; Vind. zhrep, zherpina, zhre-pinia, zhrepinja ; Croat. chrèp, cbrepina, chrepnya, chrepëcz , chrepchëcz, chrepovje , chrepje ; Rung, che-rep, tscrép, tserepetske; Bosn. çrjep ; Dal. csriip; Ross.

MepenHHa, (cf. nepenmja cegła, nepenii czasza główna, uepenaxa żółw'); Eccl.    neperr&, qepenoKï,, otjio-

moke r.îiiHiiaro cocy4a, (qpenT> naBHuft czasza główna).

Jako się raz obróci garnek na skorupy, W błoto idzie , już go nikt nie zlepi do kupy. Pot. Pocz. 249. Już stłu-

" czony, już go jedno skorupki. Birk. Zyg. 1. Jako skorłupa wzgardzony, wszyscy mnie urągają. Ryb. Ps. 54.

*— §. Skorupa * gliniane naczynie, osobliwie słabe, podłe; ein trrbneê ©efcbirr, ein 0d)erbcn. Srebrna służba, stołowe naczynie, Tureckie skorupy. Petr. Et. 49. Która skorupa tłustości zawre, już tak do skonu śmierdzi. Fa-lib. H 2. Czego się nowa skorupa nawarzy', Tego już żaden nigdy nie wyskwarzy. Bies. roz. B 3. Czego się skorupka za młodu napije, tym i na starość trąci Boh.

Kom. 1, 414; Scrab. 2. kak sze jaden wot mlodofcżi nalożi, tak sze potem na stare dni żarżi. Skorupa się o SKORY, a, e, (ob. Skoro adverb)\ Boh. skory; Hung.

Wyciu H 6. — Skot » skocina, bydlę, ein ©tncf 3Ste^. Wiem wężu, że najchytrszym w polu jesteś sko-

tem. Przyb.Milt. 278. ‘SKOTAK, ‘SZKOTAK, SKOTARZ, SKOTOPAS, a, m. ; Boh. skotak, skotaćek; Ross. cko-thhktj , CKOTonacL; pastuch, pasterz, koło skotu czyli bydła chodzący, ber SŚie^irt. [Ross. ckotobo4CUTj znający się na hodowaniu bydła, ckotobo4Ctbo hodowanie); Eccl. cisoToniiTaTeiu»,    ( CKOToninaTeiLHfiiii pasisty dla bydła;

gyors; (Rag. skórni recens); Ross. CKopuft, CKOpOCMH, CKopocniiiiHbiH₉ CKopoHoriiŁ CKopoxBarB; prędki, skwa-* pliwy, nagły; fdpteE, gefdjltnttb, eilig, Saftig. Nie chce ja być skorą do obmowy. Teat. 6, 20. Mowa twoja skora, z rzeczy w rzecz, jak strzała z łuku do celu bieży. Orzech. Qu. 144. Młodzież próżna nauki, a rozpusty chciwa, Skora do rozwiozłości, do cnoty leniwa. Kras. Sat. 15. Niechaj cię próżnej chwały nie zwodzą pozory, Nie szukaj z tego chluby, żeś w pisaniu skory. Dmoch. Szt. R. 18. Skore rzeczy nietrwałe. Cn. Ad. 102. (co nagle, to po dyable; co się prędko wznieci, niedługo świeci).

SKÓRZANY, a , e , ze skóry wyprawnćj lub niewyprawnćj ; Boh. et Slov. kożenny; Sorab. i. kożanć; Carn. usenat; Vind. ulsenat, vufnjen , vufinjast, ledrast; Croat. kośni, kosnati; Bosn. kosggni ; Ross. KOJKaHUM, (KOaceBeHHbiii garbarski); Eccl. oifCbMturL, lebent, bOlt §aut. Skórzany miech, skórzana flasza, ob. Sumki, Sunki, suną. — Aliter: Domawiającemu się skórzaną kazał dopłacać monetą. Mon. 65, 424. (skórę mu kazał wyłoić). Nie płacą długów swoich skórzaną monetą. Mon. 73, 483. — ‘Skórzany, z kory, korkowy, korzany. Cn. Th. 1008. DBU SBflurartnbett. SKORZENKA, SKORZYNKA. SKORZNIE, ob. Skórnia.

‘SKORZEN , ia , m., SZKORZEK, [sorab. 2. skore ; choral. śkoric; chorwat. skworc; serb. ćworak ; ros. cKBopem 2] ; szpak, ptak, ber ©taljr. Tr.

SKORZONERA, ob. Salsefiny, ob. Wężymord.

SKORZYĆ med. niedok., śpieszyć się, eilen; Eccl. CKOpH), entrny. Jak najśpiesznićj z rzeczą skorzvł. Pot. Arg. 729. SKORZYP1ETA. Tr., ob. Storzvpieta.

SKORZYŚClC; ob. Korzyścić, Korzystać. SKOŚC1EĆ, SKO-ŚNIEĆ, ob. Kościeć.

SKOSIĆ, ob. Kosić. SKOSISTY, SKOŚNY, a

m., Klon.

CKOTOiimaHie hodowanie). Skotopas, bubulcus. Mon. 75, 591, (cf. wolarz). Owcarzów i skotaków dozierać. Zaw. Gosp. Niż takim królem, skotakiem być wole. Pot. Syl.

245. Poczciwych skotarzów uciechy. Dmoch. Szt. R. 13. W. Amos. 7, 14. Ledwie z życiem uciekły zlękane sko-taki. Przyb. Milt. 369. Czujny skotarz. Zab. 6, 332. Sak. Chrasc. Ow. 10. Skotopas Podolski. Zmor. Siei. 208. Jednej jałówki Argus nie ustrzegł stooki, A mnie bydła dogląda szkotak jednooki. Kchow. Fr. 134. Wez. Zap. C 2. Krzyczeć jak skotarze Boh. skotaeiti. SKOTNIK, a, m., SKOTNICA, y, i., wygon , ber $teï;tt>eg, £reifweg, bie ïrift. Bieluń roście po wsiach , na skotnicach, przy drogach. Syr. 1365. — Fig. Nauka ta jest większą sko-tnicą do wszćj rozpustności a grzeszenia. Gil. Post. 21. (gościńcem utorowanym); Sorab. 1. skoln,icza chlew; Rag. skötniza ovis foeta ; Ross. ckothhhq , dziewka od bydła. SKOTNY, a, e, od skotu, bydlęcy zwierzęcy; §eerbe * , 3Sieb *; Boh. skotskÿ; Sorab. l.skotżacżd; Eccl. CKOThHt, ckotm ; Ross. ckotchîm ; (Rag. et Bosn. skólni praegnans, gravidus ). ‘SKOTOKRAJCA , ' y,

Wor. 22, ber Sie^bieb. (Ross. ckotctbo bestyalstwo ). SKOTOPASKA , i, i. ; Boh. skotaćka ; Ross. cKOTHiina ; §. 1) która skot czyli bydło pasie, bte Iptrtiltn, $tel)l)tr* ttnn; pasterka, bte ©d)flfertnii. Gdy siedział pod lipą nad 'brzegiem strumyka, Przechodziła tamtędy nadobna e, pocho-    skotopaska. Zab.    13, 53. Nieczuła, ale piękna skotopa-

dzisty, flbfjćtngtg, nbfd;itfftg. Grunta przykre, górne, kręte,    ska. Zab. 11,89.    Godna kochania skotopaska. ib. 92.—

skosiste, jak mierzyć, llaur. Sk. 47. Kominy mają być    g. 2) Skotopaska,    sielanka, wiersz pasterski; baê .Sptrtcn»

skosiste. Haur. Ek. 9. Ugór w brózdy    skośne kraje le-    lieb, ©d;äfergebtd)t. Jeśli co ważne jest    świadectwo rno-

miesz krzywy. Tom. Roi. 42. SKOŚNOCIĄG, u, m., For-    je, Porębski    złoty, skotopaski    twoje,    W    tej wadze u

tific., bte furje ©trtdjlhtte. Tr. SKOŚLAWIONY, a, e,    mnie, żeby się    mógł do nich Teokryt przyznać; tak

koślawy, frumntbetlttg. Syna za powrotem zastał skośla-    ja trzymam o nich.    J. Kchan. Fr. 41. Mon. 75, 591.

wionym. Teat. 36. b, 61.    SKOWAG, ob. Skuć. — (SKOWÉRA, ob. Skowyra). —

SKOSZOKOPNIK, a, w., sapeur. Jak. Art. 1, 345. etolG, SKÓWKA, i, i.; Ross. ckobku; obręcz, okucie; ber Se» SKOSZTOWAĆ, ob. Kosztować.    fcfylag bon ©tfett itnt etma^ ^entm, ber helfen. Paznokcie

SKOT, u, et a, rn., (distng. Szkot); Boh.    skot, skut ; So«-    służą palcom    zamiast skówek ,    bronią    ich    od częstego

rab. 1. skót, skoeżo; Sorab. 2. fzkot,    fzkoschi; Croat.    obrażania się.    Perz. Gyr. 1, 17.    Kij krzywy    bez skówki.

szkót; Rag. skoot; Bosn. skotje, sgivine ; Ross. ckotł ; iV. Pam. 15, 387. U miecznika skówka, oków na koń-(cf. Arab. ‘Jlp koth, grex in specie ovium\ Chald. 'pttlp cu pochew. Magier. Mskr.

dem.- Boh. skriwan, skfiwanek, kriwan ; Slov. skriwó-nek, skowronek, śkrowanek; Sorab. 1. żkowrenez ; Carn. shkerjànz; Vind. skurianz, fhkorianz, ^orianz , (cf. Elym. góra); Croat. skérlecz, skurjanecz, cheperlyuga, (che-perlyati scabere), vahulacha ; Dal. pohulyacha, kukuglava, vahulyacsa; Bosn. srrinadiça ; Slav. csevèrljuga , shèva ; Rag. vielulinka, sardaniza, kukugljava, bahugljaccja ; [Eccl. CKOKpanu|h 2]; Ross. HtaBopoHOK’B ; (cf. Graec. xogvg ; Arab. "ûp kabor, alauda; *ïD1p cristata avis); bte Sertie ;

kothin, greges); f Edjm. kocić; rusk. koty ty * toczyć 2]; SKOWRONEK, nka, w., SKOWRONEGZEK, czka, m., b(t3 Stel), bte SSte^eerbe. Tobie Sykulskie skot tysiączny kraje I stada tuczą, i liczne sprzężaje. Hor. 1, 284.

Drobny skot owiec. ib. 2, 53. Kniaź, fletneê $iel), ©djaf* totelj. Dla bydła ich i dla dobytku ich, i dla wszego skotu ich. Budn. Num. 35, 5. «not. dla wszech zwierząt ich.»

Ofiara z skotu, z owiec abo z koz. 1 Leop. Levit. 1, 10.

W. Levit. 5, 1. Wystrzegaj się od jedzenia głów-wszelkiego źwierzęcia i skotu. Spicz. 201. Dorna chowaniec ni ku czemu, jedno albo do skota, albo do kozicy. Giicz.

rodzaj skowronków, alaudae, należy do rzędu wróblego.    kiem dzieje, etmaê 33erftohlne3.    Snadnie    zatrzeć    imieniem

Skowronek polny, rolnik, arvensis ; Ross. no^opożKHHicB,    bratskim lube skradki, Jest mi    z tobą    dowora    mówienia

bte gelblerdje, na wiosnę wylatując, na powietrzu śpiewa.    w ukradki. Zebr. Ow. 234; furta, że się    skradamy, ukrad-

Zool. 227. Kluk. Zw. 2, 242. et 245; Boh. linduśka,    kiem schodzimy.

alauda silvesiris. Skowronek czubaty, ob. Dzierlatka. — SKRAJAĆ, ob. Skroić. SKRAJNY, a, e, SKRAJNI, ia , ie, Już skow'ronek na górze pięknie przepioruje, Słowiczek    na kraju będący, brzegowy, końcowy, ostatni; Boh. po-

we krzu krzyczy, gżegżołeczka kuje. Rej. Wiz. 34 b.    kragnÿ; Sorab. l.zkromnć, (cf. skromny); Rag. krajni,

Skowroneczek ku niebu w górę polatuje, I garłeczkiem    (krajcjanin, kraienik » granicznik, cf. Krainczyk); Ross.

krzykliwym wdzięcznie przepieruje. Simon. Siel. 103,    KpaiiHUM, (KpaiiHOCTŁ ostateczność), KpoMbniHuś ; Eccl.

Wszak też i skowroneczek od ziemi powstając Swym    Kentum, KpAiCmroihHT», (cf. Graec. kxqoç); am SRartbe ge*

podłym głosem śpiewa, słowiki wzbudzając. Kołak. Cat. 2.    fegen, äujJetft. Skrajnie wszystkie tej tkaniny strony, Sub-

Jastrząb' wrzeszczy, kokosz krekorze, żóraw krera, Orzeł    teiną listwą w okrąg były zobrąbione. Otw. Ow. 220.

kwili, skowronek mile gorgi zbiera. Toi. Saut. 89, Croal.    Skoro nasi do lasu wmszli, Wołochowie drzewa niedo-

skerlecz popeva. Skowronkowie wdzięczni. Banial. J 3.    rąbane ze pniów spychają, począwszy od skrajnich. Krom.

Po mojej śmierci niech chce-li i niebo upadnie a sko-    361; ab extremis. Modrz. Baz. 418. Oboźny ma wie-

wronki potłucze. Bej. Zw. 57 b, niech się dzieje co    dzieć, wiele wozów rynkowych, a wiele skrajnych; je-

chce. SKOWROŃCZĘ, ęcia, n., pisklę skowronków, ba$    żeli będzie w? rynkowym rzędzie sto wozów, trzeba w

3unge ber Serben. SkowTończęta. Jak. Baj. 267. SKO-    skrajnym dwieście. Tarn. Ust. 295. Skrajna deska, Yind.

WROŃCZY, a, e, od skowronków; Boh. śkrablawy;    kouzhizhe , krajez ; Ross. ropóhUb, ein @d)martenbret.—

Yind. fhkorianski ; Ross. maBoponoMHbiH, aOBopOHKOBb,    Math. Pierwszy i ostatni wyraz proporcyi nazywają się

Scrdjcn * . Niektórzy z bojaźni łacniej się poddają, jest to    skrajne, extrema; drugi zaś i trzeci śrzednie. Jak. Math. <

coś jak skowrończe pole przy kobusie. Lub. Roz. 105.    1, 159. Uslrz. Alg. 2, 178. Cleom. 1, 187.

SerchenjagbSerdjenfang, 8erchenftreid)en.    SKRAPIAĆ, ob. Skropić.

SKOWYĆZEĆ, - ał, - y, med. niedok., Skowytać contin.\ SKRAŚĆ, skradł, /. skradnie cz.jedntl., Skradać niedok.-,

(Elym. [kwik 2], wyć); skolić, jak pies uderzony lub    Boss. cnpacTb, cupaAUBaTb, CBOpOBaTb ; okraść, befteb*

uderzenia się bojący. Dudz. 21. Cn. 1 h. 1008. rotttfeltt,    len. Gwałtu! skradnie mię. Teat. 24, 101. Kto cudze-

nue ein gefd)lagcner $uub, ober ber [id; oor Schlägen furch*    g° nie oddaje, ten jako może skrzywdzą, abo raczej

fet; Boh. skućeti ; Croat. szkovfshem ; (Carn. saskovin-    skrada.    Gród. Dis. D b.    Skradzienie Rzpltej.    Petr. Pol.%,

zham vociferor, ul aies dum capiuntur). Jaki to żal, kiedy    40. —    SKRADAG się    zkąd ; Boh. skrasti    se ,    skradati

psina kochana skowyczy? Boh. Kom. 5, 46. Nie pójdzie    se ; uchodzić tajemnie, wykradać się; ftd) toegftelden,

tam pies. gdzie drugi skowyczy. Pot. Syl. 4. Kondel    fuündid) megfcfyleidien , ioegmad)en. Quo te surripis ; dokąd

skowyczy. Brud. Ost. B 4. Pies, coć owo tylko nie mil-    chcesz, dokąd się skradasz? Macz. Postrzegłszy matkę,

cząc skowyczy, Niech ci się w poczet myślistwa nie    skrada się i chce uciekać. Teat. 30. b, 54. — Skradać

liczy. Bielaw. C 2. Pocznie się gniewać małpa i skowy-    się gdzie, wkradać się; ftd) etllfd)Ietd)en, heimlich toolnn

tać srodze. Zab. 16, 65. SKOWYRA, SKOWÉRA, y,    fd/leichen. Skrada się po cichu na palcach, aby je mógł

m. et £., gdyracz, zrzęda; ein ©nurrer, Srummbart. Wójt    podsłuchać. Teąt. 52. d, 14. Skradł się cicho pod obóz

Do okna

SKOWROŃGZĘ - SKRADKA.

SKRAJAĆ - SKRAŻYĆ.

295

chociaż się widzi prosta skowera, Da czasem chytrym    nieprzyjacielski. Papr. Gn. 1093. Skradać się muszę,

poborcom o ziemie. Bej. Zw. 59. — §. Skowyra, w    jak wilk wchodzący do    wsi. Teat. 52. b, 87.

wielu okolicach u chłopstwa pies, eilt $Ultb.- A’. Kam.    cichom    się skradła, i    wszystkom widziała,    ib.    54, 57.

SKOWYRAG, SKOWERAĆ cz. niedok., zrzędać, gdyrać;    Gi dwaj przed sobą często się skradali, A o królewnę

gnitrren, brummen, tabelfüd;tig fei)n. (Ross. kobhphtb dłu-    króla nalegali. J. Kchan. Dz. 85. ^Mahomet, iżby go nie

bać, wydłubać, popsuć).    poznano, choć jawnym^ mataczem był, do prorockiego

SKOZACZYĆ się, oh. Kozaczyć się.    się płaszczyka skradał. Żarn. Post. 79 b.

SKRA, ob. Iskra. •    SKRAWAĆ, ob. Skroić. SKRAWEK, wka, m. ; Boh. skro-

SKRAB, u, m., chrapowalość, n. p. kory drzewnej, skro-    gek; okrawek, eilt 3Ibfd)ttetbfel, eilt abgefchnttteneê ©tucfcbcu.

pawość; bfe Ungleichheit, ^iiclertgfetf, 3. 33. ber 35aumriube.    Skrawek czystego białego płótna. Perz. Cyr. 1, 26,

SKRABOWATY, a, e, — o adverb., skropowaty, skro- SKRAŻYĆ cz. dok., Skrążać niedok, g. 1 ) w krążki, lub pawy, chropowaty, n. p, o korach drzewnych; ljmtfcrig,    talarki pokrajać, tn ritltbe (Scheiben jerfd)netbeu. Włożysz

nicht glatt, j. 33. «Ort ber 33aumrinbe. Lepiej pniak wyżej    funt róży świeżej nożem skrążanej. Cresc. 496. — §.

szczepić, gdzieby skóra gładka była, a nie skrabowata.    Skrążyć ziarno jakie na przetaku. X. Kam., okrągłym

Cresc. 127. Na drzewie starym skóra skrabowata a chro-    uczynić, rltnben, abriutbeit. — §. 2) Skrążyć jakie miej-

pawa. ib. 127. Drzewo to list ma szeroki a skrabowaty    sce, okrążyć, schodzić, okolić; eilten £)rt Utnfreifen, Utn*

dla gęstości żyłek. Cresc. 457. U konia dobrego nogi    jirfelit, umtMttbem, burchtuanbent, bur^ftreicheit, burchftrei*

ccyiiHTL , ccymmaTL , CTpocmTŁ , CTporny , CTpamiiBaiL,

SKRĘCIĆ cz. dok., Skręcać, Skracać niedok.', Sorab. 1. ro- SKREWNIĆ się z kim, recipr. dok., pokrewnie się, ftd) jjtit madu szukam; Bom. issukati , sukâti; Boss. CKpyTHTŁ, einem PerfdjtPfigent. Mia? z niemi skrewnienie/ Badz. 2

Alach. 5, 9. pokrewnienie, pokrewieństwo; Słerfdjagentng, @d)n)dgerfdjaft. Ligi wodzów skrewnieniem zawarte. Bardz. Luk. 2. Boga z ludźmi zkrewnienie. Módl, Cd. 11.

CBepiiyiŁ, CBeprfcTB , CBepmBiBaiB ; kręcąc spoić , spleść, jufammen bre^en. Skręcony Eccl. cocKaHbnl, biitbih, cna-hbih, cyneHBiif. Znak dobrze skręconej nici, kiedy gład- 'SKROB', iu, m., 'SKROBIA, i, i; Boh. skrob: Boss. cuop-ka , ścisła, i wszędzie równa. Jak. Art. 3, 223. Nie    6 im o ; §. i) krochmal, (bfl§ KraftmcĘl), btc (Stćirfe, baê

skrącanemi włosami ma się zalecać kobieta. Barn. Kat.    Starfemel)! jur 2Bcifd)e. Syr. 957. Nasi krochmal zowią

348.— §. Skręcić, bokiem odkręcić, na bok schylić, od-    skrobiem ; a to właśnie Polskie słowo, nie od pierwsze-

wrócić, phys. et tr. ; tpegbrel)en, meflmenbeil. Kary go-    go skutku, który się przez krochmal rozumie, ale od

dzień, iż swe skręcił od Klarysy do Sylwii serce. Żab.    skrobienia pranych chust lnianych. Syr. 957. — §• 2 )

15, 191. Bót wielki skręca, mały ciśnie nogi. N. Pam.    Skroby, krosty świerzbiące, jwfcnbe flattern. Wszelkie

23,247. ściera, gdy się noga w nim kreci. — §. Transi.    parchy i skroby wódka ta goi, gdy nią będą wymywane.

Skręcić co komu* smykać, zemknąć, zręcznie ukraść;    Cresc. 180. Lekarstwo pomocne przeciw skrobiom,

jłtelue$en, nmufen, gefd)tcft enlmenben. Oto chustka twoja,    świerzbom i wszelkiemu ‘oszpaceniu skóry człowieczej,

którąś niedawno dla mnie skręciła gładko twej pani.    Urzed. 31. SKROBAĆ, -ał, -ie, cz. niedok., Skrobnąć,

Teat. 29, 85. Na wykierowanie zamysłów Wc Pana    'Skrabnąć jedntl. ; 'Skrabać contm.; (Boh. śkrabati ; Slov.

kieskę skręciłem. Teat. 5. b, 15. — g. Skręcić kark    śkrabu {Sorab. 1. skrabacź, skrabnucż, żkrabam , lodacź,

etc. »złamać kark etc.r baS ©Cltict Dreien. Lecąc na gnia-    wodacz , (cf. głodać); (schrofa grzebło) ; Sorab. 2. kra-

doszu, ledwo nie skręciłem karku. Kniaź. Poez. 2, 198.    basch, kschabasch, schkrabasch, (sebropa grzebło);

Nogun mało nie skręcił, łażąc za turkawki na drzewo.    Carn. shkreblâm , shkèrbam , shkćrlam , (shkèrbz * nóż

ib. 3, 208. — g. Skręcić się. ambarasowanym być, ra-    kieszonkowy, shkèrba « szczerba); Vind. Ihkerblati, sku-

dy sobie nie dać; fi# breiten, IPfltben, nid)t JU helfen ttńf*    bili, strugali, praskati ; Croat. szerbeti, szerbim , che-

fen. Ile razy chrześcianie byli w równej sile, Turcy się    szati, cheshem ; Boss. CKpecTŁ, cupeóy , cockoCjhtb ,

zawsze skręcili. Blok. Türk. 241.    cocKaöüHBaib ; Germ, fdjrapeit ; Bretag. scrabat; Svec.

SKRĘPOWAĆ, ob. Krępować. SKREŚLIĆ, 'SKRESOWAĆ, skraba; Isl. sgrabam ; Angl. scrape, cf. Jiostr. skrzypać, ob. Kreślić, ‘Kresić. ^    skrzyp, skrzypnąć; cf. Gertn. fd)roff; cf. Lat. scaber) ;

SKRĘT, u, m., SKRĘTKA, i, i., kręcenie, kręcącego co,    laut fdmben,    firapett.    Skrobać złoto. Teat. 46,    18.    Skro-

zarnu-

abo też kręconego co; ba3 ©reiten, ber ©ref er, etmaê    bać drzewo.    Cn. Th.    1008. (oskrobywać). Język

©ebreltteg, etmnś, baê ftd) breft; Boss. ccyneme, ccyuua ;    lony daje poznać, że żołądek należy przeczyścić; bo ję-

Eccl. cocKanie, CHypom& , BepBima, cyn en o e uTOiiHÓyAB,    zyk* skrobać, na nic się*nie przyda. Perz'. Lek. 72. —

Postronek bywa o dwóch i o trzech skrętach, skrętkach.    Skrobać ryby, czesać , 'ezeżować ; Boh. pleytwati, (cf.

dwudrotowy, trzydrotowy; pepbrćttfig, brepbdtfig. ‘ Skrę-    płetwa); Garn. shlépâm , gifd)C fd)lippen. , Czemu łuskę z

ty włosów. Bul, Ow. 87. pierścienie, kędzierze, bukle,    ryb skrobią? mniemam k temu pono, Że gdvby pierze

loki, kosy; btc Krümmungen ber #««re, Socfen. Skręty    rńiały, toby‘ je skubano. Kchow. Fr. 13. —" Skrobać co

wężowe. Przyb. Mili. 129. czołganie się węża skrętne,    pisanego na    papierze    * wyskrobywać, rnbtrett.    Tr.    —

ba§ gefrümmte Krtedten ber @d)l«nge. Skręty zawiłe stru-    Skrobać się    w głowę, drapać się w głowę,    ftd)    trn    Ko*

na

mienia. Karp. 3,86. wężykowatości, bte Krümmungen be3 pfe fragen ; 'Slov. za ucho sa skrâbat. W głowę sie skro-Drożne skręty. Bul. Ow. 162.    Skrętka pienię-    bie, konceptów    dobywa.    Jabl. Ez. C 3/    Poglądając

dzy drobnych. X. Biel. (trąbka). — Na    skręt* chyłkiem,    to, w łeb się    skrobie.    Jabl.    Buk. J 3.    Myśfi co rzec

Woj.

na

gebueft. Ktoś leży, nie jak śpiący z wczasami zwwkłemi, nieborak, stojąc się w łeb skrobie. Rej. Wiz. 84 b. Lecz na skręt obalony, i twarzą do ziemi. Przyb. Ab.    Długo się skrobie chłop ,    nim się ruszy.    Alb.

165.    • §• .Skręt pojazdowy. Jak. Art. 2, 288. ramie 17. Slov. I tarn sa' skrâbe , kde bo nè swrbi ; sollicita-

sznic, trzymające dyszel. Tr. ber 2lrm,    tPOrttt btc 2B(igen*    tur etiam de eo, quod curare    non deberet.    — .Transi.

betd;fel fteeft. — §. Anat. Drugi'pacierz karkowy zowie    Skrabnąć kogo,    skrabać    kogo    . przytykać    nań, przyma-

się zwrotnym abo skrętem; epistrophus seu axis. Perz.    wiać mu, ganić go; auf    einen fttcfyeltt, ilm    burd) btc JpC*

Cyr. i, 31, Bosn. sgjurięa, polosgiaj, zglob od vrata ;    drei Stegen, i^n tabeln, ilim    SSormurfe ntad)eu.    Szalona rzecz

Boss. nosBOHOKTi, ber jmepte Dîücfennürbcl, ber ©refnntrbel.    jest skrabać a dotykać słowy tych, którzy mogą na

Skręty piszczela ^ udowego, trochanteres femoris. Perz.    prędce to odpłacić. Eraz. Jez. JA. Skoro ty kogo skra-

Cyr. 1, 21. et 35. -    §. Skręt, powrózek raz    abo po    bniesz w jego poczciwości,    Wierz mi żeć też przyczyni

prostu kręcony. Cn. Th. 1008. ein einfach gebre^ter 0trtcf.    niemałej pilności, Aby się    gdzie dowiedział też twoich

Są to trzy skrzęty (liny), Które w największej    szardze    przypadków'. Bej. Wiz. 188.    — g‘. Skrabać sie; drżeć

trzymają okręty. Pot. Poez. 609. SKRĘTNY, a, e,    (distng.    się, przedzierać się, ftd) mit    Sîctfj burdjnrbeiten. Fluctuari,

skrzętny), kręcący się, kręcony; Boss. no3BOHonHtiH,    po wodzie się skrobać. Mącz. Niechże sie za mną na

bre^enb, mtnbenb, gebrebt, gefd)Irtngclt. Ręka Jehowy uczy-    (lach pałacu skrabają. Bardz. Trag. 117.    SKROBACZ,

niła węza skrętnego. Budn. Job. 26, 13. SKRĘIOWA-    a, w., który co skrobie.    Cn. Th. 1008,    Vind. Ihker—

Y, zwrotny, epistropheus. Perz. Cyr. 1, 153.    blauz, fhkerblar, praskavez, derkavez, strugavez, fho-

bovez, strugar, ber Sd)raper, Sdjaber, Siabirer. SKROBACZKA, i, i., która co skrobie, bte Sdjraperiitn, 0d;a« bertltn , SJîabtrertnn ; Vind. fhkerblauka , strugauka. — §.

krótki zbiór, ein fttvjer Snbcgrtff. Rzym był wszystkiego świata skróceniem; co jedno po wszystkim świecie było , to się w Rzymie znalazło. Sk. Dz. 28. SKRÓCI-CIEL, a, m., który skraca, ber Slbfürjer, Serfurjer, Se« fdjraitfer, Jammer, Sänbiger; (Slov. skrotitel domitor, krâtilka, kratitelka syllepsis) ; Rag. kratitegl, skracbjalaz ; Croat. szkratitel , krotitel, ukrotitel; Ross. conpanrreib. Kromer skrócicielem jest Długosza. Czart. Myśl. 6. ab-

Aliter: Skrobaczka * SKROBADŁO, a, n, ; Sorab. 1. żtór-la ; Carn. slergula, shóbar; Vind. vustergezhka, soba-zhiza ; Slav. strugacsa ; Bosn. strugaccja, rakatesgia ;

(Ross. CKpeómma grzeblo) ; narzędzie od skrobania, ra-dula, ein Sdnmpetfen, Sd;al>eetfcn. Skrobaczki do zeskrobania nadpróchnialej kości. Czerw. '18.    Skrobaczka u breviator, 'wypisnik.

CKOpoyjHTb riaz ; Etym. sanscr. krt » rznąć 2]; (fortassis a gruda); włóczyć ziemię bronami, bronować, bon 3l(fer eggen. Oko mieć trzeba . gdy chłop skrudli abo bronami włóczy, wiele razy na jeden zagon obróci bronę. Haur. Sk. 12.

moździerzów i armat, łyżka żelazna do wyskrobania z SKRÓDLIĆ, SKRUDLIĆ cz. niedok., [ rusk. skorodyty; ross. komory vvszelkiego nieochędostwa. Jak. Art. 5, 316.

Złotnikowi trzeba skrobadł żelaznych, na kształt moty-ezki końozastej, ku wydrożeniu rynienki w formie. Śleszk.

Przewraca i skródli ziemie, aby siał. Radź. Jes. 28, 24. Rolnik radli, skródli, ugorzy, odwraca. Klon. Wor. 77.

skrogiti; Rag. skroitti ; Ross. cnpoHTb ; wedle miary ukroić, krając do miary przystosować, jnfdjneiben. Jak chcemy, tak skrojemy materyą, która pod naszę dostanie się rękę. Teat. 18. b, 63. Zioła zdarzone, część z korzeniem zdrowym Wyrywa, cześć sierpkiem skrawa mosiądzowym , succidit. Zebr. Ow. 167. odrzyna, abfd)ttei* bcn. — Fig. Skrój się Dorotko na model tych ptaszków, Którym powszechnie imię dojem gaszków. Zab. 10, 402. Zabi ułóż się, uformuj się, bil be bid; nad; biefern $Dht» [ter. — §. Aliter: Kurtę komu skroić, psikus mu wyrządzić, einem einen Streif [pieleń. Nie tak to łatwo teraz komu kurtę skroić. Teat. 43. c, 136. Wyb.

m., sadło .z zająca, który nie tak w kuchni używany, jak bardziej w aptekach, lub w domu gospodarze chowają ; ten przykładają do rany jakowej, żeby ogień wyciągał i goił. Wiel. Kuch. 428. ijpafenfdjmeer ailf bie Sßnnben $u legen, (ob. Skromny zając « tłusty; cf. Ross. CKopoMTj potrawa w poście zakazana;. SKROMIE cz. niedok , uskramiać, befditftigcn , mäßigen; (Boh. skrownjm, uskrownjm umniejszyć, ćf. skrócić; cf. Ross. CKopoiiHTb, OCKopOMiiib dawać komu z mięsem w postny dzień, CKOpoMHibCH jeść z mięsem w postny dzień). Wrodzoną zapalczywość Marsową miękczyć, błagać, skromie i uśmierzać mają. Ber. Dek. A 4 b. Banie. gorącość skro-mią, i pragnienie gaszą. Cresc. 227. Trzeba, żebyś skromił wszystkie zbytki, wielkich trzód , przecie się nie skromi , Na jedne tylko cudzą się łakomi. Leszcz. H. S. 289. Są grozy, są urzędy na to wyznaczone , Aby te wszeteczności wżdy były skromione Rej. Wiz. 102. Abyśmy skromili a krócili w sobie nadęte myśli swoje. Rej. Post. P p 4. Kta chce być tylko za możnego miany, Niech skromi afekt na gniew wyuzdany. Bardz. Boet. 74. SKRO-MNIS , ia, m. ; Boss. cnpoMHHKT» ; człowiek skromny, cichy, ein fitUcr, befdjetbner 30îen[d;. Strzeżcie się tego skro-mnisia. Zab. 13, 286. Treb. (cicha woda). SKROMNOŚĆ, ści, z. ; ( Boh. skrownost parvitas , parsimonia ; Slov. skrownost, chatrnost exïguitas ; Sorab. i. kroma margo, (ob. Kroić, skroić;; Boh. mjrnost, setrnost; Sorab. 1.

Ped. 3-4-3. Używali Rzymianie w łaźniach swych skrobaczek czyli drapaczek, na kształt grzebła, któremi upo-eonych skrobano. Pilch. Sen. list. 4-, 195. SKROBAK , a, m. ; Ross. CKpeóoKt, CKpęóoHeKt ; rzezak, nóż od skrobania. Ca. Th. 1008, baê Sdjabemeffer. SKROBANI- SKROIĆ cz. dok., Skrajać niedok.', Skrawać contin.; Boh, NA , SKROBINA, y, z., oskrobina, oskrobanego co , eilt îlbfcfyabfel. 'Skrobiny z skórek melonowych. Syr. 1185.

§. Sknobanina, skrobina w pismach, wyskrobanie; an»gc= fragte Stellen in einer ©djrifl, rabirte Sorter. Uchyla się testament, gdy poprawy i skrobaniny w istotnych punktach w sobie zawiera. Ostr. Pr. Cyw. 1, 173. 'SKROBIE cz. niedok., skrobią «czyli krochmalem zaprawić.

Pochodź, doskrobać , naskrobac , o skrob ad, oskrobiny, odskrobad, poskrobać, podskrobad, przeskrobać, przyskro-bad, rozskrobad, uskrobad, w skrob ad, wyskrobać , zaskrG-bad, zeskrobać.

SKROCHMALIĆ, ob. Krochmalić.

SKRÓCIĆ cz. dok., Skracać niedok. ; Boh. skrotiti, skratiti ; SKROM, u Slov. skrotiti, skrocugi ; Sorab. 1. wokuscham; .Carn. okkrajsham; Vind. odkratkiti, odkrazhiti; Croat. zkratiti, zkrachujem; Bosn. skratiti, uskratiti ; Rag, skrâtiti; Ross. cnpFoniiTb , cKpioqiiBaïb, npenpaTHTt, npenpamaib, oko-pOTHTb, OKOpamiBaib, CMiipHTb, CMHpaaTb, npOUIKOIHTb;

Eccl. CbKpiiTHTii, CKpamaro, conpannb, ynopoTiub, yóa-ciiTb, npiiKponaio, yuponaio ; krótszym uczynić, pr. et fig., fnrjen, ffirjer machen, perfürjen, abfnrjen. Rzecz skracając, nie wspominam dalszych szczegółów. Groch. W.

W. Post. W. 3, 485.

Pan

U95. Nie skracaj mąk dla niej. Tent. 5, 135. Dla rozpustnych niewieściuchów służbę bożą skracać, i jakoby na jednej nodze stojąc odprawować. Pim. Kam. 90. Praca lata skraca. Mon. 71, 597. Boże, nie chciej odwracać Twarzy od ubogiego, ani rękę skracać. Prot. Jul B 2. Kanc. Gd. 14. frękę skurczyć, stulić, nie otworzyć jej na wsparcie). Nieskrócona w cudach, ani osłabiała w potędze ręka boska. Psalmod. 72. nieukrócona, nie-hamowana, ‘nieokreślona; nnbegrdnjt, nnbefd;rdnft. — §.

Skracać, hamować, ukracać; (mmmeit, Mnbtgeit. W mun-sztuku a wędzidle czeluści ich skróć. 1 Leop. Ps. 51 ,

9. (uzdą czeluści ich zewrzyj. 5 Leop. ). Skrócić mieczem bezecnych ludzi. Tr. SKRÓCENIE, Subst. verbi,

(Slov. sużugićnost, sużowatelka, stahatelka konstrukeya) ;

Croat. krochćnye, ukrocheye ; Bosn. kratcina ; Rag. kratcina, skratiza, skracchja ; Ross. coKpaineHie, coitpa-mennocTb; §. a) berô Sîurjen, Slbfiirjen. — §■ b) Compendium,

58

Słownik Lindego wyd. S. Tom V.

zmeromnofcż, (cf. mierność, pomierność, cf. mir); Carn. pohlevshena, rasbor, resbor, (ef. rozbiór); Vind. pohle-unost, resberitnosl, reslozhlivost , reslosheznost, mo-drust, zbednust; Croat. razlóg ; Ross. CKpOMHOCTŁ, cmh-peHHOCTb, CMiipeHCTBO ; umiarkowanie, układ ność w obyczajach , łagodność, (oppos. zuchwałość); bie 23efd)eibeiP ïieit, ©ittfamîcît. Wdzięczna jest skromność; gdy postać ułoży, Zda się, iż nowych z nią wdzięków przybyło.

Kras. Ant. 45. Skromność wielkim towarzyszy, Małych najzuchwalsze kroki ; Siedzi nie raz słowik w ciszy,

Kiedy w lesic krzeczą sroki. Kras. List. 2, 40. — Skromność w życiu, mierność, umiarkowanie, (oppos. zbytek), SDtäßigfeit. Nieskromność, niestworaintempéries.

Ch. Th. 525. Skromność w dostatku poznać, nie w nędzy. Cn. Ad. 1043. Skromność w życiu, zdrowiu dogadzajaca , miarkowanie zdrowia życiem , diaeta. Cn.

Tli. 1009. SKROMNY, a, e, SKROMNIUCHNY, a, e, SKROPAWY, SKROPOWATY, a, e; (Ross. cKpomui * łata-SKROMMUSIEŃKI, SKROM1U1KI, a, ie, intensiv., SKRO-    nina, kawałki źle spojone); skrabowatv, chra powaty,

MNIE adverb., SKROMNIUCHNO, SKROMN1US1EŃKO,    chropawy, (ob. Skrab) ; Ijolpct'tß, bücfcrig, liiert glatt. Du-

SKROMN1UTKO intens. adv.\ (Roh. skrownÿ , skrownjćky    meta Stoicorum; miejsca skrapowate a ciężkie, niekrze-

parvus, exiguus, parais ; saukromnÿ sep ar atu s, secretus;    czne. Mącz. Levis, gładki, nieskropowaty. ib. SKRO-

Slov. skromny exiguus-, Sorab. 1. zkromnć margineus,    PAWOŚĆ, sei, z., chropawość, bie 3îailpfgfett. Ferri ri-

(ob. Skrajny, skroić); Ross. CKpoimruft, (cf. skrowity, Etyin.    gor, skropawość, surowość. Mącz.

krój); (cf. Ross. CKOpOMHUfi w poście zakazany do je- SKROPIĆ cz. dok., Skrapiać niedoli. ; Boh. skropiti ; Carn. dzenia ; Eccl. ispoM i.mimiiii zewnętrzny, ob. Skrajny); w obyczajach , postępkach niezuchwały, niepyszny, niehar-dy, umiarkowany; Boh. mjrnÿ, ścfrny; Sorab. 1. po-mèrnofcziwé, zmeromné, lutowné ; Carn. pohlevn; Vind. moder (mądry), rezlosezhen , rcslozhliu, resberiten, zbędni; Ross. et. Eccl. ci» mi; pic h T» (ob. Smierzyć ), oinpeH-HOMy/tpwH , i)i;xoM^,!\pTi, bcfd^ctbcn, flttfam. Odpowiedział im skromniusieńko. B ani al. O 2 b. Panna skromniu-

szlepe oko, szlepoóchje; Rag. vezi, sljepocnize, sleepe oko; Slav. slfpe oesi ; Bosn. sljepe oççi, mjesto ù gla-vi, ghdję su vezovi, (cf. więzy); Ross. biicoicb , bhco-tjeicE, vulg. bhckh ; Eccl. cKpANWft, CKpaniri, oóouie ; (cf. Graec. xquvov , xàçrjvov caput, cf. Graec. iqovoç) ; części boczne głowy, tempora. Kirch. 3, ber 6d)lflf, bie ©djlflfe $U bcębeit Setten beê Ipnupteä. Raczcie mię w łasce i w swej zachować obronie Aż do późnego wieku i do białej skronie. J. Kchan. Ps. 102. Od dzieciństwa , aż do 'siwych skroni, żył świątobliwie. Birk. Chcdk. 35. Od pierwszej młodości, Aż do sw;ćj białej skroni i późnej starości. Groch. W. 532. Dwie żyły na pieskach albo na skroniach z obudwu stron. Spicz. 192. SKRONIOWY, a, e, od skroni; Ross. Bucomifi, ju bat Sdjläfcn gehörig. Kości skroniowe. Krup. 1, 52. Myszka skroniowa. Kirch. 120.

shkropim , sbkrofirn ; Croat. skropim, kropim, oskroplyü-jem, skropenye ; Bosn. sekropiti, sekrappati, ( sekrappa macula); Rag. sctràpati ; (Ross. CKponuTb połatać parta-czo) ; pokrapiać, polewać; 6efpri|en , bcfpreugcu , bcgtcRcn; Ross. OKponuTb. Zadrżał, jakby go zimnym mrozem skropił. Rot. Zac. 192. Skrapiam oblicze łzami, które płacz wasz z oczu moich wyciska. Zab. 14, 522. Będziecie mieli dosyć chleba , Ale go potem ciężkim skro-chno płakała. Auszp. 24. Skromniuczko. Zaw. Gosp.    pić trzeba. Jabt. Tel. 174. Wielkie podlełgości Syam-

Przypomnieć dobrodziejstwo niektórego czasu możemy,    skićj korony Krętym strumieniem skrapia Mena rzeka,

ale ze wstydem, skrumniuchno. Gorn. Sen. 557. Lżą    Rrzyb. Luz. 52L t. j. wilży , ber gluß lUrtffert ba3 Saub.

boga na każdy dzień bluźniercy nieskromni. Kanc. Gd.    — §. Tr. fig. Psa tak skropił harapnikiem , że skowy-

178.— g. Skromny, skrowity, niezbytni, mierny, umiar-    czat. Boh.    Kom. 5, 63. lak zbił, skórę mu złoił, wy-

kowany; mäßig, gemäßigt. Skromne opatrzenie żywno-    garbował,    rer gerbte ipm ba3 gett bitrcb. — g. Aliter, fig.

ści; skromne życie; skromny bankiet, obiad, wieczerza;    Nie skropisz tego święconą wodą. Rys. Ad. 42. Budn.

skromne życie lepsze, niż hojne. Cn. Ad. 1040 etc.    Apopht. 42. nie zmyjesz lego, nie przepiecze-ć się to,

Dzieci przyzwyczaić zimnu skromnemu; bo zimno mier-    nie odrze-ć się sucho; ben €>d)rtltbflecf mirft bit llidjt meg*

ne zdrowsze je czyni , niżli gdy ustawicznie w cieple    f}?n^len , beit gebier ilid)t gut machen,

Teal. 14, 100?

kisną. Petr. Ek. 94. — Skromny w życiu, skromno, SKROPKOWAć karte, to się dziś zowie fortunę zrobić, trzeźwo żyje. Cn. Ad. 1043, Ross. CKpoMiimtaio, ciipo-MHiPiaTL, CMiipeiiii0My4pcTB0BaTB ; Eccl. iybjOMy4pcTByio, SKROŚ, oh. Wskroś.

mäßig, nüchtern ; obeszły, mierny. — Nieskromny, nie- ‘SKROWISZCZE, a, n., [z cerk. CEKßOKHqic 2]; Ross. co-stworny. — g. \enator. Tłustego zająca myśliwy zowie    KpoBtime ;    skarb, ber ®d;aß, btc ©^afifammer. Mówią,

skromnym. Klon. LI. E 2, hchow. 26. kras. Pod. 60,    zkąd ma pieniądze ten pan? a on iszczę Do zamku sie

(Etym. krój); niezbytny, mierny, skromny; mäßig, Ittdlt Übertrieben, fd)lcd)t nnb redit Opuściła męża cale dobrego i skrowitych wielce obyczajów. Mon. 69, 414. Wyniosłość nieskrowita krwawe stanowi prawa. Zab. 1, 121. niepohamowana, niestworna ; ungemäßigt, übertrieben. Nieskrowita nadęty pychą. Zab. i, 115. Nieskrowita swy-wola ni płci ni latom przepuszcza. Zab. 1, 132. Wie-

298

SKROMNY-SKROŃ.

SKRONIOWY - S KROWIT Y.

(cf. kuropatwa piczna). Skromny zając, u myśliwych wrywając, Grabinę skrowiszcze. Klon. Wor. 17. tłusty ; od skromu « tłustość zajęcza. Magier. Mskr. Sar- SKROWITY, a, e, SKROW1IO adverb. ; Boh. skrowny, na i zając skromne się mówi, a nie tłuste. Chmiel. 1, 80.

SKROŃ, i, i., SKRONIE, plur., [z lac. cranies 2]; Boh. żjdawiny, żilowiny; Slov. żidowiny, żidowini, sluchi, słuchy, spanek ; Sorab. I. żkrona , spano, dual. żkrone,

«pani ; Sorab. 2. psiki, (cf. pieski); Carn. sènz, (cf. sen);

(Vind. skranja , podbradek * podbródek, skrenje, brada» broda, mentum, skranjifhe « żuchwa) ; Vind. fenzi; Croat.

£>er$ I;aben, 3îcue unb Seib empftnbett. Skruszmy swoje żalem prawdziwym, wołajmy do pana o odpuszczenie grzechów. Dambr. 401. Skruszony, skruchą przejęty, Croat. skrńssen ; Rag. sarmessen ; Slav. glavljen ; Vind. sgrivan , griuny, ogrivan ; Eccl. ójaroy-MiMeiiHbiH. Nie do skruszenia, zatwardziały Rosa. ne-pa3KaHHHhiö. SKRUSZYC1EL, a, m„ podruzgotacz, który co skrusza; ber Berfittrfcfyer, B^rmalmer. Zbawiciel węża starego skruszyciel. zdrajcy rajskiego, ib. 20.

czystym być poddanym żądz nieskrowitych i gnuśnego ospalstwa. Zab. 1, 161.— §. Nieskrowity, nieobyczajny, nieskromny; ungeflttet, Uttbefdjetbeit. Od rozumu odeszłe-go nieskrowite słowa. lyilch. Sen. gn. 545. skrowity, Aby stał przed sąd boży dał

Czas nje-mu rok zawity. Kolak. Cat. Ü 3. Szpak nieskrowito po gałązkach łata. Banial. J 3.

serce

raz-

SKRUCHA, y, i., skruszenie serca; Boh. skrauśenj, skrau-śenost contritio, 3crfnirfdjmig b«3 ^erjeitê, Diene unb Setb für bte @ünbe ; Sorab. 1. rolkacżi, (rofkajem poeniten-tiam anxie ago , cf. kajać się); Garn. skruzhênje, gre- ‘SKRUTNY, a, e, SKRUTN1E adverb., Okrutny çw. v., srogi; vènga ; Croat. zkróssenye; Rag. skruscenie ; Ross. co- (jraufam, fcfyrccflici). W skrutnych ranach spiekłe krwi srogie Kpyiuerne , (upymenie zgryzota) , noBiiuHaa, iiobhhhoctł ,    wszędzie bryły. Kcliow. Roz. 59. Nie postrzegł przed

(cf. powinność, cf. wina). Kiedy człowiek za grzech    garni skrutnego węża. Otw. Wirg. 472. Nowym stra-

żałuje, a go sobie obrzydzi, to zowiem skruchą. Ta    chem potrwożona skrutnie. Otw. Wirg. 468. Zapłakała

skrucha jest zmiękczenie serca dobrowolne. Sk. Kaz. 110.    skrutnie. Otw. Ow. 463. Uderzył go w szlachetne pier-

Wzięli to słowo na podobieństwo od rzeczy widocznych    si skrutnie. ib. 481. Sysyphus dźwiga kamień skrutny.

cielesnych, ktôre? kamieniem albo czym twardym skru-    Otw. Ow. 500. Nad wielorybami Leżąc, przyciska skruszone bywają. Żadnej inszej żałości, czy to z śmierci    tne ich grzbiety łokciami, ib. 49.

przyjaciół, czy dzieci, czy zkąd inąd pochodzących kło- SKRUTYNIUM = wy wiedzenie. Siat. Lit. 546, wywód, potów i frasunków, skruchą nic zowiemy, jedno żal z SKRWAWIĆ, ob. Krwawić, Pokrwawić, utracenia łaski bożej. Kam. Kat. 220.    ‘SKRYBENDA

SKRUDLIĆ , ob. Skródlić.

SKRUPIĆ cz. dok., zernlić grubo, jak krupy. Wlod.,

nasz,

Bial. Post. 73 ; skruszyciel

no-

y, z., bazgranina , ©efdjreibfel, ©djretóerep. Któż mi moje skrybendę nagrodzi? (mówi instygator). Teat. 7, 123. Drwię ja ze wszystkich lekarzów , z ich rad, z ich skrybendy. Zabi Amf. 65. z ich receptów ‘SKRYBA, ‘SZKRYBA, y, m., ‘SKRYBENT, a, m., pisarz, pismiennik ; Vind. pifavez; Ross. npnimiioii, ber ©djreb ber. — Apud. Judaeos : W piśmie uczony, ber ©djriftge« lehrte. Skrybowie i Faryzeuszowie. Zal. Test. 404. Skrybowie żydowscy, a skrybentowie dzisiejsi. W. Post. W. 3, 124. Na stolicy Mojżeszowej zasiadali skrybowie, t. j. w zakonie uczeni wykładacze. Bial Rost. 103.

szro-

tować, baś ©etreibe fdjroten, gröbltd) matdeit. — Prov.

ti, sakrivati; Croat. skriti, szkriti, szkrivam, zkriti, zkri-vam ; Rag. skritti; Bosn. skritti, sakritti ; Dal. szakriti; Ross. CKpbiTL , coKpfciTL , CKpMBaTb, coKpbiBUTi, i kryjąc schować, ukryć; verbergen, uerftećfeh. Trudno skryć, co na wierzchu. Pot. Jow. 86. Skryty, Slov. skryty, skriti; Vind. skrit, skriven ; Carn. skryvn, skryvaj ; Croat. szkrö-ven ; Rag. skrovni, skrovit, skriven, zaklognen ; Dal. szkroviti ; Ross. coKpoBeHHbm, (conponiime skarb); Eccl. cbKpOBbirŁ, cOKpOBeiiHbiil. Nie rna nic skrytego, żeby się nie odkryło. 1 Lcop. Luc. 12, 2, (Vind. kar fv«‘t ima sdai pokritu, bo zhes malu vfem ozhitu). Skryła się do altany w ogrodzie. Teat. 52. b, 44. Skrytemi drzwiami wychodzą, ib. 5. b, 11. (tajemnemi, sekretne-mi , ^citnltcfte ^urett). Skryta rana nieuleczona. Cn. Ad. 1045, (cf. tajemny ból cięższy). Skryte rzeczy niepoży-teczne. ib. (cnota zakryta nic nie waży, świeca pod korcem). — Fig. W cichy kącik, gdy się skryję, Wdzięcznej ‘swiebody zażyje. Bardz. Trag. 510. (gdy się cofam od świata). Nadzieja się w kąt skryła. Brud. Ost. F 1. znikła, bie Hoffnung ift yerf^itumbctt. — §. Aliter: Skryte miejsce., gdzie się można skryć, latebrosus locus. Cn. Th. 1010. m matt ftcb verbergen faun, yerftecft, fjetmlid). §. Moral. Skryty, n. p. człowiek, który swe myśli, zamysły kryje, nieotworzysty, zawarty, w sobie zamknięty,

Jednemu się zmiele , tobie się skrupi ; komuś ci sie zmiele, tobie się skrupi. Cn. Ad. 514. na wilka okrzyk, a wrona Świnic bezpiecznie skubie ; Ule crucem pretium sceleris tiilit, hic diaderna ; bent etlteit getyt e§ fur genoffen tym, ber anbere muß e3 büßen. Starosta może dociec tajemnicy; jejmości się to skrupi, a mnie zmiele; ją po-łają, a mnie z domu wypędzą. Teat. 51, 36. Ta-li snadź cnocie twej będzie obrada, Ze tobie skrupi a innym sie SKRYĆ cz. dok.', Boh. skryti, skręyti, skrywati ; Vind. skri— zmiele. Chrośc. Luk. 42. Niech się to na* tobie skrupi,

Jeśli Zofią kochasz czule, Idź na miecze, idź na kule.

Zabi Zab. 72. Tak się rozbój Atysowi skrupi. Pot. Syl.

345. Fortuna spytluje złemu, niż dobremu skrupi. Pot.

Syl, 51.

SKRUPUŁ , ob. Szkrupuł.

SKRUSZEĆ neutr. niedok., kruchym się stać, mürbe werbCU.

Tatarowie mięsa nie gotują, tylko pod kulbakę włożą , a gdy tak cały dzień między potem szkapim a ciepłem ludzkim skruszeje , dopiero jedzą. Klok. Turk. 74. Tylko zwierzyna skruszała dobra. Fredr. Ad. 48. — Fig.

na,

Skruszała minka. Zab. 16, 160. minka rzadka, pokor eine bemnttyfge fOitene. SKRUSZYĆ cz. dok., Skruszywać contin., pokruszyć, zdruzgotać, rozbić na drobiazg; Garn. smenzam , jerFtttrfctyen, jerinalmeit, jerbröcfelu. W winnicy trzeba bryły, Aby na drobniuehny proch skruszywane były. Otw. Wirg. 414. Wymierzone drzewo o jego tarcz skruszył. P, Kchan. Orl. 1, 354. Duńczyki wieîka klęską pobił, i ono mocne i srogie ich wojsko skruszył.

Sk. Dz. 838. — Fig. transi. Mąż w rycerskich sprawach skruszony. Gzach. Tr. A \. skruszały, ćwiczony, przetarty, zrobiony; geübt, abgearbeitet lit efmaS.— §. Skruszyć się * skruchę mieć, żałować, żeś zgrzeszył; conteri, com-pungi. Cn. Th. 1009. skruszyć serce, eilt jerfnirfctyteS

300

SKRYCIE - SKRZECZEĆ.

SKRZECZEK-SKRZEPT.

ein »ersoffener, »erftetfter äWenfd); Vind. skriun, skriu-fhen, mouzheun ; . Bosn. skrovni, potajni; Ross. CKpu-THUM. (Boh. śkritek , kristek lar, lares, bożek domowy). Pan Dorymo nadto skryty oczom moim, znać, że lęka się ukazać tym, czym jest. Teaf. 49. b, 7 — SKRYCIE, ia, 77., Subst. verbi, §. a) actio bergen, SSerftetfen. — §. b) Skrycie, skrytość, skryte miejsce , tajnik. Cn. 76. 4009 ; Bosn. skrovisete, mje-sto potajuo, eilt oerborgener Ort. — §. c) Skrycie, Adverb. partie, skryty * skrytym sposobem , tajemnie ; tyetttt* lid/, oerfteeft; Vind. skriunu , skriuno, skriufhnu, naskriu-nem, skriufhi, skrivoje, natihem; Slav., Bosn. sakrive-no , skrovito ; Croat. szkroveze ; Dal. szkrovito ; Boss. cOKpoBemio.

SKRYPT, u, m., SKRYPCIK, a, u, rn., dem., pismo komu dane; Boss. imóajia, (cf. kabata); eilte ©djrift, fćfjrifD liebe SlnêfteHnitg. Ten skrypcik mój. Zebr. Zw. 144. SKRYPTURAŁ, SZKRYPTURAŁ, u, m., SKRYPTURA-LIK, a

scyzoryk, bn£ ftebenitcffer, (33«19er. ©djrtfteräflel; Tatian scripsachs; Monsee scripmesser). Skrypturat, nożyk, którym pióra temperują albo rzeza ku pisaniu, seripto-rius gladiùs. Marz. S. męczennika poganie żaczkom zawiesili, i skrypturalikami kłóć i rznąć kazali. Sk. Żyw. 192. Petr. Et. 4. Rozerznąl karty szkrypturatem pisarskim. 1 Leop. Jer. 56, 25. Badz. ib.

SKRYTKA, i

skvarejatti , krakechjati, krakoebjatti, karkocchjatti ; Boss. CKpenteTaTL , cipeKOTaTL, cipeKony ; cf. Graec. hqśho3 ; (Eiym. vide sub krzyczeć); einen Fnarreitbcit ÏOlt »Olt ftdj geben. Zotny nie mito skrzeczaty. Banial. J 5 b. Orzet ogromnie skrzeczy, nie jak gołąb' grucha. Przyb. Ab. , b(l3 Ver= 22. Rąk beczy, kaczka kwaka, gęś gęga , łabędź skrzeczę. Toł. Saut. 89. Sroka skrzekocze. Fredr. Ad. 116. Chrośc. Fars. 14; (sroka krzekce. Simon.). Skrzeczałam nietoperze. Tward. WÏ. 29. — Skrzeczą żaby, rzegocą; Boss. KBaitHyTL, KBanaTi,, aatmaKaTL, bie grifft gućtefcn, (wretfefeM). Haur. Sk. 590. Dudz. 21. Kiedy żaby z rana skrzeczą, będzie deszcz. Kluk. Bośl. 5, 90. Małpa, gdy ich ujźrzała, Tak jako ona zwykła, na nie skrzekotała. Papr. Kol. 7 2 6. — §. Fig. transi. Darmo się Kachna gryzie, darmo na mię skrzeczy, Nic mówię ja, że szpetną, gdyż jest w samej rzeczy. Iichow. Fr. 18. SKRZE-CZEK , czka, m.\ Boh. śkrećek , kredek ; Garn. kèrshèk ; Sorab. i. schurk ; Dal. kriez; Croat. kobilicza, (cf. körn., dem. ; {Boh. śkryptuńlek ; Vind. fhkriptral) ; byłka); Boss. xomaki, KapóuurE; §. 1) mysz ziemną wielka,

chomik, mus cricetus Linn., ber panifier. Zool. 548.— Skrzeczek jaszczurka. Ład. U. N. 51. eilte 2(rt tëtbefbfcit. — g. 2) 'Skrzeczek « krzaczek wyschły, rózgi suche, susz, bfirre Reifer. Kości moje jako skrzeczki we mnie uschty, sicut cremium. Wróbl. 254. — §. 5) Skrzeczki, skwarki , gcprcgeltc ©pecfgrtefeit. Tr., Boss. BbiTomui, cf. wytopić. SKRZEK , u , m.

renbeś ©ctblte; {Boh. śkrehot ; Ser ab. 1. reskot; Croat. krechànye, regetanye, krekotanye; Dal. krskotanye, kar-kochanye; Ilung. regetćs), Orłowy skrzek, clangor. Mącz. Skrzek żab, skrzeczenie, rzekot żab. Dudz. 72. b(l3 ©C* qurtefere ber grofcfye. — Aliter: Żabi skrzek, {Dudz. ma-vult krzek)\ jaja żabie Reginą ślizką odziane. Zool. 75. et 204. $rofd)iatcfy. fEcd. CKpann, xapKOTima). — Fig. transi. Rzym na trzech - panów pozwolił bez skrzeku. Chrośc. Luk. 5. nie mrucząc, o^ltC SOîlllTClt. Skrzeczenia, szemrania, obmowy sławy ujmujące monarsze, są największą zbrodnią. Mon. 75, 592.— §. 2') Skrzek, krzak; ©cbiifcbe, ©tratuj. Nad brzeżnemi skrzeki świnią znajdziesz. A. Kchan. 74. "SKRZEKOŁAJ, Grace, vxpißoag, żaba. Przyb. Batr.

2. •

$. 1) skrzeczenie, raubet, fitrtf*

2.; Boh. skreyśo ; tajnik, miejsce skryte; ber ©dfhipfivntFel, ber VerbergungSort. Napadł ją w-skrytce.

Zab. 13, 185. SKRYTOPLCIOWE rośliny są te, których części owocowania są niepewne, eryplogam■ Bot. Nar.

160. mit .»erborgen cm ©efdjledjte. SKRYTOŚĆ, ści, i., rzecz ukiyta, miejsce ukrycia, ukrycie, nieotworzystość, nieotwartość; bie Verborgenst, baê Verborgene, Vcrjtccîtc, bte Verfcljloffenbeit, §etmlt^Fett; Boh. skrwtost; Vind. skriu-fhnost, skriufhina, skriunost, skriunust, skriune rezbi , sakriunost, sapertajenost ; Rag. skrovitos, skrovnos, ukräd; Boss. cttpLiTHOCTb. cOKpoBeiiHOCTŁ. Bóg objawea skrytośei. Farn. 134, (cf. ‘przykrytość). Tobie są wiadome wszystkie^ skrytości nasze. Staś. Nam 2, 101. Zawsze bywa, Ze się wszelaka skrytość nakoniec odkrywa.

Treb. S. M. 123. Skrytości, trudne rzeczy, od prostaków SKRZELE plur.. oskrzele, u ryb, otwory rogową pokryw-zakryte. Petr. Ilor. F 3. Chytra skrytość. Past. Fid. 18. M okryte, pod któremi się naczynia oddychało,e znajdu-Skrytość tylko złości sprzyja ; niech ją moralna nauka H-    Zw. 5, 87; Croat. krilcza rihja, krelyùti ; Bosn.

między grzechy główne położy. Staś. Zamoj. 20. SKRY- kril?a- kr08|juti 5 krelyuti, (06. Skrzydło ; Etym. kryć) ; TY, ob. Skryć.    bte Słtcmeit, gtfcf)obreit, (distng. płetwa). — "SKRZELO-

SKRZĄCY, cl. Skrzyć, Iskrzyć. SKRZĄTWA , ob. Skrzetwa.    N° clY/rVrrmv’ P SŁrzelon"f2a .'y'»- °!w- °w'

łc,rnr, *    -,    ,    ‘    — SKHZELUWY, a, e, n. p, Skrzelowa pokrywka.. Kluk,

SKRZATY, a, o, jaskrawy, skrzący, iskrzący się, fitttfciltb. Zw. 5, 87.

-77    ten i z skrzawych źrzenic perły mięk- SKRZEmIeNTEĆ , ob. Krzemienieć.

kie leje. Zab. 14, 2 i 0. z iskrzących się od gniewu.    Iskrzyć.

SKRZECZEĆ, - ał, - c, et - y, med. niedok., SKRZEKO- SKRZEPIĆ, oh. Krzepić. SKRZEPŁOŚĆ, ści, i, skrze-TAĆ, krzektać, skrzek wydawać; Boh. śkreceti, śkrehci, krehotati , krehotam , krehocy , rehotam . rehotati ; Sorab 2. rägotasch ; Carn. ragotati, ragôzhem , raglâm ;

Vind. reglam ; Croat. regechem, kreschim, krećhim, kverachcm ; Dal. krakochyem, szkvarchim ; Hung. rege-tek; Bosn. krekechjati kako sgjahba ;■ Bag. skvaarejati,

SKRZENIE, ob. Skrzyć,

pnienie, stężenie, zdrętwienie; b(l$ (Erftnrreit, ©teifl»er' ben. Ziele to skrzepłość* i zbieżenie krwi rozgania. Syr. 245. SKRZEPNĄĆ, SKRZEPŁY ; Ross. okP*ilih#, n. p. Nie zagrzeje się skrzepły od zimnego. Mon. 71, 794, ob. Krzepnąć. SKRZEPT, u, m., n. p. Obsyłali się są-siedzi, to pieczenia, to głową, kiszką, schabem, skrze-

ptem. Pot. Jow. 115, ob. Pokrzept, pochrzept, pochrzep-dZna cf. qrzbiet

SKRZESAĆ, ob. Krzesać. 'SKRZEŚLIĆ, SKREŚLIĆ, o&. Kreślić.

4. b, 78. et 50. b, 85. SKRZYBACZKA, i, z , łopatka do skrzjbania, ein ©djrapetfen, ben Słotft bannt n>eg$ufd)ra‘

SKRZYDEŁKO, a, n , dein. Nom. skrzydło; Boh. kridylko ; Bag. krîlze, kriôze; Boss. RpujuniKO ; Eccl. Kpimuo, bfl'3 §lnge!d)en. Przyszedłeś senku, a twemi Okryłeś skrzy-dełki czarnemi Oczki memu dziecialeczku. Groch. XV. 566. SKRZYDELNY, ob. Skrzydłowy. "SKRZYDLACZ, a , m. ; Sorab. 1. kżidwak ; skrzydła mający, ptak , ein (Ringler), SSogcl. Orzeł płoszy błędne po lasach skrzydla-czów orszaki. Nar. Dz. 2, 85. Zbrykani skrzydłacze górnego Syonu. N. Sam. 22, 111. — §. Aliter: Wsiadł na skrzydlacza, i brząkał na lirze. Kniaź. Poez. 2, 169. (na skrzydłolotnego Pegaza). SKRZYDŁAK, a, m., gatunek więcierza z poboeznemi sieciami, które się rozwarto jak skrzydła na płytkiej wodzie kijami zatykają. Skrb. Mskr., baê ghigelncj). (Croat. skrilyâk » kapelusz). SKRZYDLA-NY, SKRZYDLASTY, SKRZYDLATY, a, e; Boh. krjdla-ty, kridylkowaty, krjdelny; Slot. krjdłaly; Sorab. 1. kzi-dwatć; Garn. perutast; Yind. pereten, operjan , habast; Croat. perutaszt, krilat, krelyutaszt ; Dal. krilaszt; Bag. krilat, krjlast, krilastat; Bosn. krilàt : Boss. Kpbi.iacTLiH, KpmaTŁift ; skrzydła mający, Beflügelt, glügd tyabenb. Skrzy-dlaści aniołowie. Groch. W. 561. Skrzydlaty Pegaz. Kraj. Chim. B b. Skrzydlaty syn Wcnery. Zab. 11, 594. Miłość skrzydlata. P. Kchan. Orl. 1, 171. Trudno sieci kłaść przed oczy skrzydlanych, to jest ptaków, wnet je spłoszysz. Sk. Kazi, 565. Skrzydlatym się stać, skrzydeł dostać Boss. KpioarfeTL, CKpŁLsarbTb. — U młyna koło skrzydlaste, które woda podpływając porusza, ma na czele deski albo łopatki, które woda pchając obraca. Os. Iiz. 558. baê (sijaufelrab in ber SBaffermûÿle. "SKRZY-DLIC cz. niedok., w skrzydła opatrzyć, tr. przyśpieszyć, beflügeln. Zarlko biegł, co siły, Niecierpliwość i radość stopy mu skrzydliły. Przyb. Ab. 112. Obie śpieszą, a radość skrzydliîa im nogi, ib. 55. (Croat. krilim , schitim, branim protego , krilimsze, krila rasztirarn ; Dal. szterem krila alas eorpando ; Bosn. kriliti protegere ; Eccl. CKpiua-thch , KpLi.itaMii coe4HHHXŁca). SKRZYDŁO, a, n. ; Boh. krjdlo, kridlo, perut, pernulka (oh. Pióro), brk (ob. Bark), kosynka, (skridla łupny kamień); Slot. krjdlo, kridlo; Sorab. 1. kżidwo, kżidlo ; Sorab. 2. kschidlo, kschilo , ksebiwo; Siat. krilo ; Bag. krîlo, kregljùt, kril-ze, kriôze; (krilo, skût « łono, gremium) ; Bosn. krilo, kregljùt, ieto, (krilo, skùt gremium, sinus; raśkriliti krila expandere alas, rozczepierzyć ) ; Dal. krelo, krilo; Croat, krelyùt, perùt., perutnyacha , (krilo sinus, gremium, krileza senszka * fartuch); Carn. peretniza, pe-rutniza, perûta; (sbkridla * nakrywka; kafel piecowy; krillu; Yind. krieliu, nakriellu gremium); Yind. perutni-za, peretes baba, peretna metliza : Boss. Kptuo ; Eccl. KßHftO ; (Etym. kryć) ; §. 1 a) ber fttftgel. Skrzydła są części samym tylko ptakom najwłaściwsze, ktćremi roz-ciągnionemi, jak jakiemi wachlarzami przebijając powietrze, na nim się unoszą i latają. Kluk. Zw. 2, 10. Pta-stwa i większa cześć owadu lata skrzydłami ; lecz te

po-

pen. Tr.

SKRZESZ, a, m., [rodzaj placków, eine 2Irt $ud)en ; cf. So- SKRZYĆ się, ob. Iskrzyć. rab. 2. skresz topić; niem. JrofdjCtt skwarzyć 2], n. p.

Sama skrzeszów napiekła , on tez zabił skopu. Pot. Jow.

2, 51.

‘SKRZET, ob. Skręt. ‘SKRZĘTA, 'SKRZĘTWA, SKRZĄ-TWA (Biel.), y, i., zatrudnienie, uwijanie się, staranność; bie ëefcfyâftignng, bie Gemftgfeit, ëorgfamfeit, 6arg= fältigfeit. Dozór wewnętrzny miasta, ochędostwo , ozdoby i tysiączne domowe skrzęty, których sami obmyślać juz nie zdołali, drugim zostawili. Mon. 65, 55. Maco-szyna skrzęta. Pot. Syl. 50. Ludzka skrzęta dziwna, ustaw nawydziwiała, cura. Zebr. Ow. 255. — §. Aliter:

Namiętności skrzetwy nie dając rozumowi, zaślepiają człowieka. Petr. Et. 194. (pozbawiając go dzielności).

Gdy kogo tak zdybią, iż mu nie dadzą skrzetwy, to obieca, ale nie rad. G om. $en. 5. wybiegu, $uêfïud)tc.

SKRZĘTNOŚĆ, ści, z., uwijanie się, pilna czynność z łakomstwem i sknerstwem: fêmfigfctt, ©efdjdfttgfrit, mit ©cn?timfud)t unb ^naufereę. Skrzętność, chęć zbioru, mniej czynna w zbieraniu, jak troskliwa /w wydatkach. Pam.

Warsz. 2, 200. Bier. Zbytek paniczów w lat kilka rozprószy, to co wiekami skrzętność przodków zgromadzała.

Kras. Pod. 2 , 45. Nadto skrzęlności łakomstwem się zowie. Nar. Dz. 1, 54. — In malam ‘partem: Skrzętność, nierozmyślność, naleganie. Cn. Th. 1010. iutgcftiuiic3 3U; bringen, Unąejifim. SKRZĘTNY, a, c, SKRZĘTNIE ad-verb. , krzątający się, okrzętny, uwijający się koło czego uwinny; (Etym. kręcić); Bosn. okrelan , obrritan , gcfd)flf* ttg, emftg, ftcĘ ttumnclub, tfyćitig. Chociaż akt weselny przypadał po jutrze, przecież ludzi skrzętnie biegających nie widziałem. Kras. Pod. 2, 50. Masz sługi skrzętne ku posłudze swojej. Kant. Cd. 509. Skrzętnogospodarny : zaczął się krzątać , Ażeby jak najprędzej mógł łąki sprzątać, /(chow. Er. 120. Utaiłem skrzętnie moje urodzenie. Staś. Num. 2, 116. pieczołowicie, troskliwie, forgfrilttg. Przyjechał legat papieski dla skrzętniejszego wyrozumienia sprawy ; ad cognoscendam diligentius causam. Krom. 489. Dziś się ludzi skrzętnych namnożyło,

Którym potwarzy i prawo ustawiczne miło. J. Kchan. Dz.

53. (picniaczów). — §. Nieco skąpy, fnaufcrtg. Gdy kto przyskąpo żyje i przychciwie skrzętny, Mówmy, że jest oszczędny i jutra pamiętny. Hor. Sat. 55. Przodkowie nasi byli skrzętni na swoje, a hojni na publiczne potrzeby. Mon. 64, 262. — §. Skrzętny, porywczy, nalegający, niewczesny, nierozmyślny. Cn. Th. 1010. Ijafłig, brtngcnb, jlibringlid). Nie bądźcie skrzętni przeciwko bogu.

1 Lcop. Num. 14, 9. (nie bądźcie odpornemi. Bibl. Gd.).

Człowiek , że się przeciwko panu krnąbrnym a skrzętnym stawił, zagi ie z ludu swego. 1 Leop. Num. 15.

Strofował ją, iż yła harda i skrzętna. Ząbk. Ml 117.

SKRZYBAĆ, -ał, - ie, ez. niedok., wyskrobując zamiatać błoto, gnój. Wlod., skrobać co przeraźliwie. Dudz. 57 ;

Sîotp abfdjrapen, fraftettb rcegfefjiett. Błoto po ulicach skrzy-bać będziesz do śmierci. Teat. 29, 107. et 14, 15. et

skrzydła są rozmaite. Zool. 59. Dwie ‘skrzydle (dual.) orła wielkiego. 1 Leop. Apoc. 12, 15. Skrzydło u pieczystego Ross. nanopoTt, nanopoTOns. — Phras. alle-gor. fig. Wędrowny bez wiadomości drogi, właśnie jak ptak bez skrzydeł. Fur. Uw. F 2 b. Nie wylataj, jeszczeć skrzydła nie urosły. Cn. Ad. 519. (jeszczeć broda nie urosła, rychlej trzeba było się urodzić; Vind. on bi rad leteu, ampak she perje ni frediu * onby rad latał, lecz skrzydła mu nie urosły). Slov. Wiśeg letń, neż kridla winesf móżu; wyżej lata, niż skrzydła wynieść mogą.

dło nigdy nie opuści. Rej. Wiz. 75. (na swoje koła ciągnie). Wszyscy dziś sobie na swe skrzydła galą, A choć wszystko źle, przecie sobie chwalą. Rej. Zw. 223. — Anatom. Skrzydła nosa, bte 9?afenpgel. Krup. 2, 334. — Dołek pod pachą, ala, skrzydło, kąty pod udami przy sromocie. Perz. Cyr. i, 142. bte Ölungen, bte SRiit« neu bei) beu ©djamtljetlen. “SKRZYDŁOBIAŁY n. p. Amor. • Zimor. Siei. 342. białoskrzydły, roetßgeflüjjelt. "SKRZY-DŁOBŁONISTY, a, e, błoniastoskrzydły, błonoskrzydły, niepióroskrzydły, n. p. nietoperz, Graec. dsępÓ7zr(Qog. Cn. Th. 1010. bautpgeltg, pattttge ftlttgel fiabenb; mający skrzydła z błon, nie z pierza. Wtod. "SKRZYDŁOLOTY, “SKRZYDŁOLOTNY, a, e. flugelt, [djucll fltegeitb. Skrzydłolotny Pegaz. Haur. Sk. 310, (ob. Skrzydlacz). Skrzydłolote lata. flor. 1, 266. Sen skrzydłolotny. Żab. 2, 395. Bożek skrzydłoloty. Chrośc. Ow. 225. Chmiel. 1, 583. “SKRZYDŁONOGI, a, ie, u nóg skrzydła mający; Sorab. 1. kzidwatenohacź ; Rag. krilonógh ; Croat. krilonog, flügelfüßtg, mit Slpelrt alt beit $ftßeit. Skrzydłonogi Merkury. Otw. Ow. 444. Skrzydłonogie konie. A. Kchan. 354. Zab. 14, 164. Kolak. Wiek. C 2. Otw. Ow. 55. Skrzydłonogi zawodnik. J. Kchan. Dz. 27. Skrzydłonogie jelenie. Hor. 2, 102. Nar. “SKRZYDŁONOSZY n. p.' Kupid. Pelr. Hor. 11 G. skrzydła noszący, pgeltvageub. “SKRZYDŁOPIĘTY, a, e, skrzydłolotny, fdnteiifliegenb. W rączych zawodach by-stremi dzianety Biegiem skrzydłopiętym pieknój dopadł mety. Nar. Dz. 2, 37. Ryb. Gejl. D 4. ‘‘SKRZYDŁO-PŁ0CIIY n. p. czas. Hor. 1, 58. Nar. porywczy, jdmell twflteijeub, pd)ttg. ‘SKRZYDŁORUCHY n. p. Zclir. Nar. Dz. 2, 168. skrzydłami ruszający, pgelbemegeub. SKRZY-DŁ0WATY, a, e, — o adverb.,

skrzydlaty, prędkolotny ; ge*

Slov. Bez pcri lćtaf, nésnadno gest; bez skrzydeł latać niesnadno. Slov. Ohoreli mu kridla; ogorzały mu skrzydła; Slov. opadli mu brka; ambustus Phaëton. Skrzydła rozczepierzywszy wznosić się Eccl. B03KpimiTi>ca, B03Kpn-jmoca. Biegł, jakoby mu skrzydła kto przyprawił. P.

Kchan.- Jer. 160. Byśmy i skrzydła mieli, tedy ztąd nie wyjdziemy. Sk. Dz. 761. Miłość gwałtownym pędem ognia swego dodałać skrzydeł do tej drogi. Pieśń. Kat. 155.

na kształt skrzydła. Cn. Th. 1010. tnie ein gliigel. SKRZYDŁOWY, SKRZY-DELN\, a, e, od skrzydła, do skrzydła należący, $ln* gel * ; Sorab. 1. kżidlacze; Ross. Kpa^bnuH. Ikarowi słońce wonne woski, skrzydelne związki rozgrzewa; penna-rum vincula. Zebr. Ow. 195. Kąty narożnikowe (de flanques), ramienne, (d’ epaule), skrzydelne (de courtine) służą do naznaczenia kierunku różnym liniom forty fi ka— cyi. Jak. Mat. 1, 18.

Pochodź, pod : kryć.

Obcinają skrzydła baszom, zęby się nie mogły wysoko w-zbijać. Klok. Turk. 80. pióra ucinać komu, ctttctn bte ftlûgel befdjnetbeit. — Aliter: Uciekać się pod skrzydła czyje. Sk. Dz, 1166. pod czyją opiekę, fid) unter jetnan* beS ©djltjj begeben. — Allegor. Bacznie nade mną matko rozciągałaś skrzydła. Tot. Saut. 64. Iż się kurczątka zwabić nie dały, gdy je kokosz wabiła , gdy skrzydła swoje rozciągała, więc tez teraz juz skrzydła swoje ścisnęła, kurczątka niewdzięczne opuściła. Żarn. Post. 5, 550. — b) Skrzydło, n. p. gęsie ucięte, do zmiatania, beryle* bernńfd). Stochmal w młynach bywa do lekarstw skrzydłem zmiatany. Syr. 995. — g. Transi. Skrzydła u wiatraku * śmigi. Os. Fiz. 345. Solsk. Arch. 96. bte glügcl einer SBtnbinuble. — §. 2) Skrzydła * dwie poboczne części , btc $lugel, bte beybett Setten einer ©ad)c. Skrzydła obozowe. Tward. Wł. 124. Skrzydła w szyku. Cn. Th.

NUSZKA, i , z., dem. ; Boh. śkrjne, śkrjnka, truhlice , truhlićka ; Slov. śkryne, śkrine, truhła, truhlicka ; Sorab. 1. schréna (cf. szrank), kżina, kschina, każeż, loda, lodka , (cf. lada, cf. łódź); Sorab. 2. schrank, kaschcż, kaschcżik, (cf. kasta); Carn. skrina, skryna; Vind. skrin-ja , fhkrinja , skrinjiza , skrinzhiza , (skrinjar; Sorab. 1. kżiniczer * stolarz); Croat. skrinya, lada, skrinyîcza, (skri-nyar « stolarz) ; Hung. szôkrény, szekrćny, szükrényetske, szekrényetske ; Dal. szkrinya, szranische, szkopnicza , koffan , koveseg; Slav. shkringa, szanduk, sanduk ; Rag. skrigna, (skrignar « stolarz), shranna, skrigniciza, shra-niciza, shraniza ; Bosn. skrigna, skrignięa, (skrignar « stolarz); Ross. cnptnrL, cnpHHKa, Kpim'B, (Kpiinna , Kpuu-na, KpmiouKa garniec od mleka i miodu, korą brzozową obwinięty), upojni, KOBnert, KOBuemeni'L, japij, japiiKŁ,

1010. Skrzydła są dwa końce wojska uszykowanego do boju. Papr. W. 1, 479, (ob. prawe skrzydło, lewe skrzydło). Jedni na czoło, a drudzy skrzydłami Puścili hordy swoje zagonami. Paszk. Chor. A 5. — Similiter: Wieprz dziki ; Gdy mu myli obława psów skolącycb szyki, Ów skrzy-clły kęsom chciwym cjiybkiemi uchodzi, A wali krzywą szablą, kędy się nagodzi. Zebr. Ow. 101. (obrotami szybami). Skrzydło pałacowe Ross. Marca*. Skrzydła dzie- SKRZYNIA, i, z., SKRZYNKA, SKRZYNECZKA, SKRZY-dzińca tego formują albo małe pawilony, albo galerye.

UOIIOCTL.

Pam. 83, 561. Skrzydła drzwi, Vind. vratnize, durna haba, durna slranka ; Bosn. vratniçe; Ross. CTBOpbi. Skrzydło u kornetów kobiecych Boss. jonacit,

Skrzydło u rzeźnika , pieczeń wołowa przy zrazowej. Magier. Mskr. -—■ Skrzydło u dachówki, podłużny brzeg dachówki nieco zagięty. Magier. Mskr. — Similiter:

Skromnie się sprawować w pociechach swoich, nic się nie chlubiąc przed światem, a nie rozciągając marnych skrzydeł swoich w możnościach swoich. Rej. Post. I) d d 5. nie panosząc się, nie pyszniąc się, fid) ntdjt breit mad)en. W cudzą się rzecz nie wdawaj , ani jej przerywaj , aż na twe skrzydło przyjdzie. Dzwon. Stat. A 2.

(na róg stołu, gdzie siedzisz, aż na ciebie kolej przyjdzie). Sobie zawsze ręce tłuści, Ba nic on na swe skrzy

jiapume, aapeiiB, aapniiKtB, cyiuyKB, cyHAyieKB, cyn-    ma być tak wielka, jak pólarkusza regałowego papieru.

4yqnme, nocTaBeiiTŁ, nocTaBUHKB, hiu»kb, auumeifL, (cf.    Torz. 172, ob. skrzynia śkła.

postaw', cf. jaszczyk); Eccl. ßaKK, piiYiii|a, CKpuHKa, Ki- . Pochodź, przy skrzy nać, uskrzynąć sie.

BOTt, KiBOTeiTE, KfiABiiift,    ; Lat. scrinium ; med. SKRZYP, u, m., 1) skrzypńienie; Boh. śkripeni ; Slov. zu-

screona ,

scrinio, scrigno, ciscranno ; Lett. skryne ; Wallis, ysgrin; Bretag. serin; Isl. skrijn; Svec. skrin ; Angl. serine; Germ, ber @d)retn, ber ©djranf, (cf. Ilebr. karan * chronić, cf. szranki; cf. Boh. skreyśe, skreyśka; Etym. skreywati, skryli, skryć); — ber haften, bte 5liftß, ber gaben. Mączna skrzynia. Szczerb. Sax. 125; Boss. 3a-KpOMB, cyctKB, (cf. sąsiek). Skrzynia mączna w młynie; Boss. KopeuB, (cf. korzec). Skrzynia długa; Boss. 3a.ra-bokb , (cf. ławka). Skrzynka podgłówna Boss. npnro.io-bokt>, noAroiOBOKB. Skrzynia przymierza Boss. khbotb, kubotcub , KHBOTKa. Rurmusowa skrzynia, która w przód wody nabiera i drugim skrzyniom przez rury rozdaje, castellum, receptaculum. Cn. Th. 955. Skrzynia wodna, w którą z rurmusu woda ciecze, labrum. Cn. Th. 1010. ber 9Utyrfaften, SBajfcrfaften. Skrzynki u koła wodnego młyna, na które z góry woda bije, im głębsze, tym lepąze. Solsk. Arch. 78. et 80. bic ftacljer in bem ftadjra* be an ber SBaffcrmnljle. Skrzynia , sztukowanie hamulca z pałąkiem , które jest mocno spytkownne. Magier. Mskr., ber SBinbenfaftcn. W hucie śklanćj tafle zwykły się pakować po sztuk 120, w paki, które się nazywają skrzyniami. Torz. 172. Magier. Mskr., {ob. skrzyniowa tafla). Skrzynia wapienna do rozczynienia, moczenia.

1325. ber Jlalffafłen, baS ftaUbctte, tro ber 5talf etngern^rt rotrb. — Aliter: Skrzynia wapna, pewna miara wapna, 12 taków zawierająca. Solsk. Ceom. 5, 157. — Skrzynia w fryszerce, pień gruby w pośrzód wydroiony, obręczami obity, w który kowadło wprawują. Os. Zei 85. ber îfmbefRloj), ber îhnfu'pfaftcn. — Skrzynia, skrzynia do schowania pieniędzy etc., cf. szkatuła, ber (Scfbfnftcn. Szpetnie, gdy kupny język za niewinnym gada, Nieładnie, gdy trybunał wiele w skrzynię składa. Bul. Ow. 70. Skrzynia kościelna. Sekl. Maili. 27. (karbona). Nim poczynasz budować, radź się swojej skrzynki. Pot. Jow. 190 Z jednej skrzyni obadwaj dobrze się mich. Zab. 9, 195. Bierzcie ode mnie kolendę, a zawrzyjcie je w skrzy-nuszce serc waszych, abyście jej czasu potrzeby dobyć mogli. Dambr. 60. Skrzyneczka białogłowska do rupieci, riscus. Cn. Th. 1011. Nastawiali różnych rzeczy, flaszek, flaszeczek, pudełek, skrzyneczek. Tcat. 19, 25, (cf. puzderko). Skrzyneczka pisarska, ob. pisarska szkatułka. Skrzyneczka wolowa, puszka na tabliczki, kartki, gałki wotowne. Cn. Th. 1285. baê 6timiiioufïtftcfjcn, worein bte (Stimmen gefammelt werben. SKRZYNCZASTY, a, c. — o adverb., z skrzynkami, skrzyneczki mający; mit fôâftcben ober ftaebern oerfcfyen, gofacbt. Koła młyńskie skrzynczaste od wody z góry na takie na czele ma skrzyneczki, w które woda wpadając, ciężarem swoim koło obraca. Os. Fiz. 558. ba§ §aci)rab tn ber 2Baftermüf)le. SKRZYNNY, SKRZYNIOWY, a.e, od skrzyni, Svaftcn » , Srtbc * , n. p. Skrzynna mysz. Ezop. 98. (w skrzyni się znajdująca). Skrzyniowa tafla śklana,

escrinium, crineum; Gall. ols. escrin ; liai. bow skripeńi stridor dentium, zgrzyt; Sorab. 1. kzipot

sonilus cardinum stridentium; Vind. flikrip, fhkripanje ; Croat. skripanye, skergatanye; Bosn. sckrippa, sckripan-je; Bag. sckrîpgna; Boss. CKpmiHa, CKpimoTHa, CKpnirB, CKpuni, (cf. Germ. fd/rapett, skrobać, skrzybać; Lat. crepitus; Grace. XQiyÿ ; Lat. stridor); Germ. taft Slntrren, ftnamn, ©cfjtarre. Zapory więzienia z żałosnym otwierają się skrzypem. Zab. 10, 176. Z zatrudnionego fur-maństwa, z rozlicznych rzemiosł, jaki skrzyp, jaki kołat na każdej ulicy. Bej. Zw. 70 b. Trzeszcząca szruba przykre gdy skrzypy wydaje, Ze ją tyka mój ucisk bolejąc wyznaje. Toi Saut. 100. Silnego lwa leda skrzyp zastraszy. Pilch. Sen. gn. 205. — 2) Bolan. Skrzyp, eguisetum palustre, gatunek końskiego ogona; od skrzypania, gdy go mnie w ręku, także, gdy co nim wycierają, jest rzeczony. Syr. 1559; przęsłka. Krup. 5, 156. ba$ ftßmten« frant, ber Sdjacbfeflmlm ; Boss. xboihb, {ob. Chwost). {Boss. CKprinnua agaricus extinctorius). Ziele koni ogon jest dwojakie, jedno zowią prząsłką, drugie skrzypem. Urzed. 78, Szachtynować u lakiernika, dawać ostatnie gładzenie gruntu skrzypem lub mokrym płótnem do pozłoty. Magier. Mskr. Na jej mogile nie zrośnie trawa, ale zrostą skrzypie. Pot. Arg. 498. SKRZYPAĆ, oh. Skrzypieć, Cn. Th. Skrzypnąć. SKRZYPCE, ów, plur., *SKRZYP1CE inten-siv. ,* 'SKRZYPKI SKRZYPECZKI dnn. ; Boh hausle, (ob. Gęśle); Carn. gosle ; Sorab. 1. bufie; Sorab. 2. fidle; Vind. golie, goili, fiolin, koritnize, burne gofle; Croat. guszle ; Bosn. egltedde, gusle ; Boss. CKpnnKa, CKpimima, (Me ©eige mit 3 Saiten Üicß in$ 14te 3apr^nnbart Re-bec. Fayolle notices sur Corelli etc.); 1) narzędzie muzyczne (*gedziebne), na którym smyczkiem przez struny przeciągając grają, bte ©cigc, bic Staline. Grać na skrzypcach: Slav. hegedati ; Croat. guszlati, cf. 'gędzić, geb gen. Mówiłem ci mało sto razy, żebyś mi nie rypał na tych przeklętych skrzypcach twoich. Teat. 24. c, 20. Skrzypców i wszystkich instrumentów muzycznych, na których są struny, wierzch bywa jodłowy, hluk. Boil. 2,

164. Arfy, lutnie, skrzypice. W. Post. W. 517. Wskok się do skrzypie rzucisz, Po skrzypicach w puzany. Bies. roz. C 2. Tylko boga a skrzypie. Bys. Ad. G5. (o nic więcej nie stoi). Już smyczek i skrzypki me niepożyte-czne Powiesić na czasy stary muszę wieczne, Petr. Hor. G 5 b. Małym dzieciom bębenek abo skrzypeczki u nas dają, żeby się zabawiały. Petr. Pol. 2, 525.— 2) Skrzypice na niebie, gwiazd złożenie skrzypicom coś podobne, lyra. Cn. Th. 1011. bic fieęer, cfn ©eftirit. — 5) Skrzypica, ryba morska, lyra. ib., ein ©eeftfd). SKRZY-nie spadającej poruszają się; koło PCOWATY, a, e, — o adverb., na kształt skrzypców,

SKRZYPCOWY ,

303

SKRZYNCZASTY - SKRZY NN Y.

SKRZYP - SKRZYPCOWY.

geigenförmig. — Botan. Liście skrzypcowate, pandurifor-me folium, okrągławo zakończone, ma boki na kształt skrzypców wycięte. Bot. Nar. 5^.

SKRZYPICZNY, a, e, od skrzypców, SBioIin « ; Boh. hau-slićky ; Sorab. 1. huszlacze; Vind. goflen ; Ross. CKpii-

504

SKRZYPEK - SKRZYPIEĆ.

SKRZYPIOTAĆ - SKUBAĆ Z.

Trag. 448. Skrzypi piła, lina. Cn. Th. 1011. Kto wytrwa, kiedy stół i drzwi skrzypią, wytrwa, kiedy i Józko będzie skrzypiało. Rys. Ad. 27. Skrzypiące zawiasy. Brud. Ost. O 3. — Śnieg skrzypi pod nogami , kiedy mróz, ber gefronte ©cfjttee fttirrel. Na dworze dziś z mrozem ostry wiatr uszy szczypie , skrzypi pod botami. Opal. Sat. 70. Skrzypiące mcozy. Tiuard. IW. 240. Tchnienie skrzypiące umierającego. Wys. Aloj. 432. ba3 aiodjeftt, be6 ©tcrbenbcit. — Drozdy skrzypią, ßanial. J 3 b. Źórawie skrzypią. Sk. Dz. 304. Kania skrzypi, kawka kwacze. Tot. Saut. 89. — g. Tr. fig. Skrzypi sprawa, skrzypiąc idą rzeczy, oporem, opoką, niesmaro-wnie , niegładko, nierzesko, jak po grudzie; bte ©ad)e mu struny odwilźały. lJam. 84, (finît, mtH tttcffi redjt fort, gelfi tttdjfi tote eö foli, mcl)t

gefdjmiert, ittd)t oonodrtê. Na dobrej wodzy chłopstwo trzymając, »wszystko porządnie, a nie skrzypiąc idzie. Kosz. Lor. wna idzie

Wszystko skrzypi temu, co żałuje pieniędzy. Pot. Arg. Stań mi tu sławny Tasie, Włoskiej skrzypku 102. (kto smaruje, ten pojedzie). Similiter : Kto pierwsze targi opuszcza, często musi z swoim do domu na-zad skrzypać. Pot. Arg. 514. ( nazad się wlec). — 2) Activ. Skrzypać, skrzypieć czym; mit etroaS fttarreit, ein ©efnarre madjeit. Ktoś skrzypnął drzwiami. Teat. 37, 84. Bramę jednę odemknęła tak, że zawiasami najmniej nie skrzypnęła. Otw. Ow. 599. Stanąłem pod drzwiami, słucham, skrzypnięto. Trat. 16. 6, 24. Skrzypnąć było, jest mężny; była w ten    dając znać. Groch. W. 419. — §. Skrzypać na skrzypi-

, aby jej też tak nie za-    cach * rzępolić, grać; firetdjeit biC SMfae, (ftebcltt), gcigcir,

(fdjrapeit). Skrzÿpcy, gdy przed nim skrzypali, W niemocy go pocieszali. Pieśń. Kat. 152 Próżno temu skrzypieć, kto nie chce tańcować. Rys. Ad. 59. Próżno temu skrzypać , kto nie chce wykrzykać. Cn. Ad. 954, (cf. mów ty ścienie). Choćby dziś i Orfeusz skrzypiał, *o całe piekło usypiał.... Pot. Arg. 766. — §\ Aliter: Ktoś tu skrzypnął * trzasnął, pierdnął głośno, eilten jer fafjrett laffcit. Cn. Th. 1241. SKRZYPIOTAĆ, SKRZY-POTAĆ, - ał, - oce, med. niedok.\ Sorab. schkripotasch ; skrzypliwie krzyczeć, ein fntrreubeS, ©efdjret) floren laffert. Jerowic skrzypiotały. Banial. J 4. Żre lew, rozdziera a krwawa paszczeka skrzypoce. A. Kchan. 251. Chodk. Kost. 17, cf.‘ zgrzytać,'‘fnirftjen. SKRZYPU WY, SKRZYPNY, a, e, SKRZYPLIWIE adv. ; Roh. śkripawy, wrzawy, (ob. Wrzawa); Sorab. i. kżipatć; Vind. fhkripau; Ross. cnpn-nyuitl, CKpwmiBbifó ; skrzypiący, skrzyp wydający; fitcit' VCiîb , fittrrenb. Wóz skrzypliwy. Zab. 10,46. Koss. Skry-pliwe derewo i zdorowe preskrypnjet ; Russor: zły dobrego zepsuje. Cn. Ad. 1351. Skrzypnę wichry. Przyb. Ab. 160. Pont wiatry skołatany wre skrzypliwie. Dardz. Luk. 77. Morze to dzieli od skrzypnych Trynakryi brzegów Kalabryą. Przyb. Mili. 57. SKRZYPLIWOŚĆ , ści, i, własność skrzypienia, brtS ©efitarre, ©efttttTc; Ross. CKpitnynecTb.

skrzypiącego koła, mówią będzie dłużej. Kchow. Fr. 79. SKRZYWDZIĆ, ob. Krzywdzić. SKRZYWIĆ, SKRZYWIAĆ, Drzewo, które skrzypi, dłużej w lesie stoi. Rys. Ad. 13, ob. Krzywić. SKRZYŻOWAĆ, ob. Krzyżować.

(cf. łatane zdrowie dłuższe). Drzwi wydają złodzieja, SKUBAĆ, ob. Skuść. SKUBACZ, SKUBAK, a, m., SKU-gdy skrzypną. Pot. Jow. 40. Drzwi skrzypnęły. Bardz. BEK, bka, m., który co skubie, wzskubujc ; bet 3upf«r,

ijhliS , CKpHimuHUH, Hory40uiHHH, n. p. Struny skrzypcowe. Ld. Skrzypiczne pieśni , lirica carmina. Cn. Th. 1011. SKRZYPEK, pka, m. ; [Boh. hauslaf; Slov. hu-dec, (ob. ‘Gędziec); Sorab. 1. hudżewz ; Sorab. 2. gärz, (cf. gracz); Vind. godez, violinar; (Vind. et Carn. go-flar » co skrzypce robi) ; Huug. hegediis ; S!av. hege-düsh, (hdgcdar»co skrzypce robi); Ross. CKpwnaq'B, vulg. noryAU.io.; Eoel. cMtimiHK'B , urpatoiniu na MycHKiâ-ckomtj opyAÎH CMbiuitOMT), oh. Smyczek) ; 1 ) grający na skrzypcach, karczemny muzyk; bet* ©etgcr, SStolittfptdei*, Sicrfteblcr. Karczmarz ma mieć muzykę zwyczajną, Dudę i skrzypka, którym tanecznicy płacą. Haur. Sk. 156, (ob. Rzępolić, rznąć). Gdy deszcz szedł biedny musiał skrzypek skończyć , gdy

1153. — §**. Muzyk, poeta, śpiewak; 2Knftcit3, ©ćutger, ©icfjtcr. W szkole Pylagoresowej śmieszna to rzecz mody, Niźli być filozofem, zostać skrzypkiem wprzódy. Min. Ryt. 1, 501. Na głos Orfeysza, skrzypka 'Trackiej góry Wyzuwały się z dzikiej tygrysy natury. Dmoch. Szt. R. 96.

ziemi. Zab. 12, 169. Zabi. — 2) Skrzypek, pku, m., dem. Nomin. skrzyp, eilt fletiteâ $it(U’t*en. Ostatni oddech skrzypkiem z piersi się dobywa. Zab. 16, 359. brtśt djcllt ber Sritft. Skrzypek w piersiach konającego gra. Tr. SKRZYPIEC, pca, m. ; Boh. śkripec; naczynie, do ciągnienia złoczyńców , dla wyciśnienia czego od nich ; dit ftoUerinftrmnent, (3*tebel). Gdy jej ten junak opowiadał, jak wiele głów zabił, czas jak na skrzypcu, bojąc bił. Gorn. Dw 89. ftc lintr

dziej , iż wilk nosi, a potym go też poniosą, iż mu yć pewnie albo na skrzypcu, albo na gałęzi. Rej. Ziu. 134. SKRZYPIEĆ, -iał, -ieli, skrzypi, skrzypie med. niedok., Skrzypnąć jedntl., Skrzypać contin. ; Boh. śkripeh , śkrka-ti, śkrkam, śkrtam (cf. krtań), wrzati, (cf. wrzawa, cf. wrzeć); Slov. zubarni śkripjm, zaśkripjm frendo, ob. Zgrzytać; Sorab 1. kżipu , ż.tżercżżu ; Carn. shkèrniti, grenzhàti , shkriplèm, shkripati, shareblam ; Vind. fha-rlpat, Ihkrlplem. fhkripam, zvizhati (cf. kwikać), fhker-betati, fhkergutati ; Croat. skripati, skrlplyem, skrobo-chem, tverkukam, bechati, (cf. beczeć); Bosn. sekripati; Rag. sekripati, (sekripati zubima « zgrzytać) ; Ross cnpn-irfeTb , CKptinnyTb ; (Etym. cf. Germ, fdjrapetj, nostrurn skrobać, chrypka, chrupka, chrup etc.);f ton wydawać przykry, uszy rażący, frtirrett, fttarreit. U Żmudzkiej kolasy oś nigdy mazi nie uzna, dlatego koła dziwnie wrzeszczą, takież i na Rusi, i ztąd ona przypowieść: skrzypi by Ruska kolasa. Gwagn. 429. Koło najgorsze najbardziej skrzypi. Ezop. 127. Co szpetnego, to i złego; im gorsze koła , tym bardziej skrzypią. Glicz. Wych. P 8 b. Otóż ja będę zgrzytał na was, jako więc skrzypi wóz bardzo nałożony siana. 1. Leop. Am. 2, 15. Prędzej dziś, niżli chory, zdrowiem płaci duży, Wszak

.2, * a

<V»*-CD

auf bei* ftolter. Wie

CT

b. Nikt bez wady; skrzypiąc świat z da-stać będzie. Fredr. Ad. 109. Similiter:

SRupfer. SKUBACZKA, i, i., która skubie, bie 3ltpf^rtnrt,    koji se mosge skuppiti * sposobny do zbierania; Ross.

Sînpfsrimt. SKUBANKA, i, z., wełna lub insza malerya    cOBOKyniiuîî połączony, spólny). Skupne rzeczy gdzie;

skubana, etlDaê ©egiipfteê, gerupfte ÎBoIle K. SKUBISKO,    dobry odbyt na co. Cn. Ad. 1040. Futro rysie, im

a, n., miejsce skubania, ber Ort, IDO ettoilś gerupft ober    bielsze i cynkowatsze, tym skupniejsze i droższe jest.

gerupft loorbnt. Skoro oskubie jastrząb drapieżny par-    Haur. Sk. 508. Cnota skupniejsza niżli złoto i drogie

dwę , co mu zbyło z pysku, Jedno wiatr rozniósł, dru-    kamienie, i słodsza niżli miód w- ‘plastrzech. 1 Leop.

gie widzieć na skubisku. Pot. Pocz. 214. — Skubią    As. 18, 11. (pożądliwsza. 5 Leop.). Nieskupny, nieod-

byty, invendibilis. Cn. Th. 526. Skupnemu winu nie potrzeba wiechy. Kchotv. Er. 113. Baszk. Dz. 58. Mungo-nizo, wysmukuję, piększe, foremno a skupno czynie. Marz. — §. Skupny, mogący być kupionymprzedajny, nerfauflicl). Venalis, skupny, co na dary łatwo się da przedarować. MaLcz. — §*. Skupny, kupiony, skupowany; Ross. cKyiiHbui, gcfanft, jufammen gefauft. Odbieżysz skupnych wiosek i domu pysznego. Lib. Hor. 44. SKUPOWAĆ, -ał, -uje, cz. niedok., Skupić dok.; Boh et Slov. skupowali; Sorab. 1. romadu kupuyu; Caïn, skopûjem, skupûjem, (skopiti mereando lucrari); Croat. zkuplyiva-ti, zkuplyâvam ; Ross. cnynHTb, CKynaTb; Eccl. npe-nynaaTH, npeKyiiaib, cuynaTb ; kupując zbierać, jitfam* menfanfen. Koni wiele skupowano. Dirk. Pod. 15. Kto-by zboże na drogość skupował, aby je drożej przedał, ma być karan dwudziestą złotych. Szczerb. Sux. 177. Potrawy skupuję, obsono. Cn. Ih. 1012. Skupowanie Eccl. cnynna. — § Skupić sąsiada, pellere vuinum agris

orła naszego sąsiedzi, ale da bóg, przypłacą swym własnym jego ‘skubisk pierzem. Pot. Pocz. 8. (jego skuba

nie). SKUBL1CE, plur. , u miecznika dwojakie, okrągłe i graniaste , do wybierania drzewa. Magier. Mskr. dłuba-czki, £ol>letfeu, bcpnt 0rt;roertfeger.

SKUĆ, SKOWAĆ, ob. Kuć, Kować. SKUDLIĆ, ob. Ku-dlić. SKUKLĄĆ, ob. Kukłać. SKUKSAĆ, ob. Kuksać.

SKULIĆ , ob. Skolić , Skomlić.

SKUP, u, m. \ Carn. skopa ; Ross. citynt; skupowanie, kupieniem nabywanie wielu rzeczy, brr .Bufaiumenfaiif ; kupienie od kogo , ber $nuf, ba3 3lbfaufen. Sołtystwa -na skupie bywały. Vol. Leg. 4, 108. na przedaży, jutlt 3śer* fauf. Młyny, dające trzecią miarkę staroście, mają być na skupie, t. j. do wykupienia. Os. Żel. 18. ScŚffllif,

SoäfrtlifCH. SKUPIĆ cz. dok.. Skupiać niedok. ; [Boh. skau-piti » skąpić ; Rug. skuppiti, skupglivaii, colligere , eon-gregarc, (Rag. skup « zbiór, ob. Kupa; skuppa, skuppo • razem, wespół; Carn. skup « pospólstwo, razem);

Dal. zkupiti conyregare, zkupschina » zbiór ; Croat. zkupim pretio. Cn. Th. 1012. einen fliitSfatifcn, ob. Podkupić. congrcgo , zkupcbina congregatio, zkupa, szkńp * razem; SKUHCZYC , oh. Kurczyć. *SKLBCZYWAĆ cząstl., zwy-Bosn. kuppiti , skuppiti, nak upili colligere, skup, sku-    czajnie ściągać; 6 tout, zkerkujem, jiifailttttctt pi sieben

psetina coacervalio , skupno sitnul; Boss. ckoiuitł , cko-    pflegen. Żołądek rozciąga się za włożeniem w niego po—

iijarb zgarnywać , skąpić, CKynmbCfl, 3acnynnTbCH ską-    traw, i zaś skurczywa głodny będąc. Sak. Troll. 159.

piąć zbierać, coBOKyiuiTb, cocoHyiiJifiTb połączyć, cobo- SKUBLAT, ii, m.; (cf. Ross. CKopjyna cortex); skóra sta-Kynjteitie połączenie; Eccl. coo6t>htii , cogółouio połą-    ra, do łatania. Budź. 51; ‘skurat. Sniotr. Elen. 58. Stnotr.

czyć , ob. Objąć); do kupy zbierać, zgromadzić, (cf. sku-    Lam. 205. ein alter Scbcrflcef. Skurłaty starych botów,

pować) ; Ijfiufeit, attfljdufen, 3ltfanimen Läufen. Rośliny w    Urzed. 452. Psi skurłacie! Pot. Arg. 405. (psia jucho),

gromady skupiać. Bot. Nar. 190. Pospólstwo podże- SKURWYSYN, ob. Kurwa. SKUBWYSYŃSTWO, a,«., żagań e skupia się tłumnie. Gaz. Nar. 1, 250. Moc sku-    dawanie od matki, łajanie, żeś nieuczciwej matki synem,

piona i zjednoczona zawżdy mocniejsza niż rozdzielona.    lhicl>licl)ÎCtt DPJt SD?lltterfeite. Gdy szlachcie szlachcicowi zada

Herb. Stat. 655. Zły naród skupiał sie około fałeszne-    skui wysyństwo, tedy takowy swowolny ma dać owemu,

go Mahometa. Rej. Ap. 82. Gwiazd senat na niebie    co mu nałajał, 00 grzywien. Tarn. Ust. 124.

skupiony. Dar. Lot. 5, 14. Gałęzie skupione, confer li, SRURZYĆ, ob. Kurzyć.

• gęsto ze wszech stron pień okrywają. Jundz. 2, 11. Sku- SKUŚĆ, skubł, skubie cz. dok., Skubnać jednll, Skubać pienie, aggregatio , związek cząstek jednorodnych. Sniad.    conlin. ; Boh. s kubi, śklubi, śklubam , śkubam ; Sorab. 1.

fkolbacż, fkolbu , fkolbam , ikowbu , fkowbam ; Sorab. 2. fkubasch ; Carn skubsti, skubem, pieli (cf. pleść), piplem, zosedrâm; Ymd. skubsti, skubcl, skubem, (sku-bat rodere, skubiti, strugati » strugać, szczypać), pipati, opipati, piplem; Croat. szkubszli, szkńbrm , skubsti, zkubzti, zkubem , (chùpali evllere); Rag. skûbsti, izkub-sti; Bosn. cinkati, izcinkati, setinuti, usetinuti, cjuppa-ti, guliti; Ross. mniiaib, 4paTb, (cf. cKOÓJtmb, fdjaben) ; szczypiąc wyrywać, jttpfen, rupfen.. Czemu łuskę z ryb skrobią, mniemam k temu pono, Że gdyby pierze miały, toby je skubano. Kcfi-ow. Fr. 13. Jedne ptaszki sku-bi, a drugie na rożenek wścibia. Falib. R 2 Najsłabszy może skuść lwu zdechłemu brodę. Pot. Pocz.. 554. Sierć z jego kożucha za relikwie skubli. Sk. Dz. 1001. Ustrz. Kruc. i, 64. Kogoż smaczniej skuść, jedno gąsiora,

Chem. 2. — Nie dokucza jedna bieda człeku, aż się wiele skupi. Teat. 24. b, 70. (zbiega się do kupy). SKUPIEŃ, pnia, m. ; Boh. skupowatel; Ross. CKyimmiCB ; który skupuje ccr, n. p. potrzeby strawne, opsonalor, pa~ rańus. Marz., ein 3ltt<iniincufrhifer, Slnffćmfer; (cf. przekupień); Rag. skupitegl, skupglivaz, skuppionik, skupióz, skupaz * zbieracz, /i skuppitegliza, skuppioniza ; Bosn. kupitegl. SKUPN0ŚĆ, ści, z., pokupność, odbyt, guter 31bgang einer Sßaare im $erfaufeit. Mangonium, nauka wy-smuknienia a ku skupności przyrządzenia. Mącz. Nie-skupność, nieodbyt albo zły odbyt kupi, Graec. dnęccaia.

Cn. Th. 526. — §. Skupność, przedajność, bie $er« fciiificbfeit. SKUPNY, a, e, SKUPNO odo., pokupny, dobry odbyt mający; gut abgtbenb, lei^t $u Dcrfaufcn, üiel ltnb !eid)t Cieb^aber unb fćinfer ftnbenb. (Bosn. skupgliv,

39

Słownik Lindego wgd. 2. Tom V.

306

SKUBAĆ - SKUTECZNI G.

SKUTEK.

Nie skubać po głowie, poprawująe

Gdy jest 32, 13.

cc

przyczyna,

oausa efjkiens. Karnk. Kat. 273. Skuteczny do wyperswadowania orator. Nies. 1 , 39. We wszystkim pilny, wierny, użyteczny i skuteczny był panu swemu. Mon. 70,619. (nie darm »jad i. Arystoteles we wszystkich swych dyskursach jest skuteczny, utllis. Syxt. Śkt. 13. niepró-żny, nieczezy Skutecznym uczynić Eecl. 064'fe.ibCTBO-ßam. “SKUTEGZNIĆ cz. niedok., uskuteczniać, ziszczać;

.....z powodu, z przyczyny, na fundamencie, na zasadzie, stosownie do ni ej. —    2; Skutek;

. Boh. et Slov. skutek; dzieło, uczynek, rzecz; 2Betf, $anblltttg,    0ad)e. Pójdźcie a oglądajcie skutki pań

skie, ćo za cuda uczynił na ziemi 1 Le>p. Ps. 43, 9. Wszystkie skutki, które uczynił bóg, trwają na wieki. 1 Leop. Eccl. 5, 14. Gdym się obrócił ku wszem skutkom , które uczyniły ręce moje , ujrzałem we wszech rzeczach marność. 1 Leop. Eccl. 2, 11. Kain zabił brata, że skutki jego złe były, a jego brata sprawiedliwe. 1 Leop. 1. Joan. 3, 12. Poznawaj nie po ‘słowiech

co nia gęsty mech? Falib. M. Skuść go z piórek i z skrzydeł odzierać. Dirk. Dom. 88. Strzyże, mówią, nie skubie dobry pasterz owce. Pot. Jow. 2, 21. Pelr. Ek. 29. Złoto skubię; Carn. refnâm, ©olD Jitpfeit. F1 ej-tuszki z skubanych nitek z białego płótna. Perz. Cyr. i , 69. ib. 2 , 7. forbotków, bryżykow albo wianeczków. Hej. Post. F f f 2. nie skrobać się po głowie. — §. Skubać kogo* ogołacać , eilten tupfen, gupfeit, pluttbern, airôjleÿeit. entblößen. Miasto pomocy i miasto obrony, Skubie on te nędzni ki, jako jastrząb' wrony. Rej Wiz. 123 b. Choć cię tam nie zagniotą, jednak przedsię skubią, Nie każdy tam wyleci, jako przyszedł z szubą. Rej. Wiz. 104. Nie patrząc winniejszego, ale nieboraka, Gdy widzi, iż jest co skuść, skubie więc prostaka. Klon. Wor. 18. Sak. Kai. D 2 b. Widząc, iż tarn nie było co skuść.... Gorn. üw. 191. Zkąd się tak stroi służąca, nie inaczej, tylko mię skubać musi. Teat. 7, li. SKUBAĆ się rec , burdać się, kustrać się; langfam trtttbeln, g. 33. bepnt SIitfletDeti. Skubię się, leniwo się ubieram. Dudz. godzina wstania, nie skubze się. 1 Leop.

Wiercą się, skubią się o koło regestrów, nie wiedząc, jak mają co czynić. Glicz. W y ch. J 4.

Pochodź, doskubać, nad skubać , oskubać, podskubać, poskubać, przyskubać, rozskubać, wyskubać; skubanka , skubać,z, skùbisko.

SKUSIĆ, ob. Kusić. SKUSZNOSĆ, ści, z., pokusność, gdy kto bywa pokuszonym; Boh. zkusenost; Carn. skushnà-va ; Vind. skufhnava; Croat. zkóssnya, bit! 3Ser)”ncbnng, baj Unterließen ben ^Beifügungen, bte Scfyipndj&ctt. Panie, pomoż mej skuszności. Ryb. Ps. 23.

SKUTECZNOŚĆ, ści, i., dzielność w skutkowaniu, btc SBirffflWfeit; Boh. aućintiwost, (skutećnost rzeczywistość, istota); Slov pronikawost ; Sorab.i. wudźelnofcź ; Vtnd. ferzhnust; Croat krejiosztnoszt. nachinyenoszt ; Rag. tvornos; Ross. 4bHTe.iMiocrb, 4tlicTB0BaHie’; Eccl. 4141-ctso , 4ki1cTBHTe.ibu<)CTb , 4tiaTe.iŁCTB0 S un nie wiem, co za moc a skuteczność jakąś tajemną mi żywy głos.

'    1 Leop. [Her. 2. Ta przyczyna mniej lub wiec ej ma w sobie

skuteczności. Mon. 70, 40. SKUTECZNY, a, e, SKUTECZNIE ado.\ Do'i. skutccny, aućinny (ef. uczynny), aućniliwy; Slov promkawy ( cf przeniknąć), skutkowne , slcutećne, wskutku reapse ; Sorah 1. wu lźclnó, fkutkownć; Croat. kreposztën, (cf. krzepić); Dii. cbitov.it; Big. cineecbi (cf. czynny dzielny), tvoreechi , ( cf. tworzyć); Ross. 4’feare.ibHMii, 4kre.ibnbm caHOtbücTneuHidä ; Eecl. 4l>u-crßeHiibi.1, 4bucniHre.ibin.1u, ca\i04tiicTBHTe.ibHMił, 4iua-Te.ibHbiu , 4b.1are.ibno cO4bT0.ibUbia ; skutek przynoszący, dzielny mirtfciitl. Nieskuteczne są umowy, gdzie oręż prawo daje. Nar. Ust. 5 , 10. Skuteczna

ttńtfltdj Utadjen, öOÜfuljren. Skutecznić się, pełnić się, ttt Erfüllung gefeit. Tak on wróżył ; nam teraz wszystko się skuteczni. Dmoch. II. Al, Eecl. 3ÓuaaeTca. SKUTEK, tku , tn. ; (Boh. et Slov. skutek factum; Sorab. 1. skutk, skutźik dzieło, skutżam broję, skutźenik patrator)-, g. 1) skutek, wypadek z jakiej przyczyny, działanie jéj, Vind. nahaja, dogod, ishaja ; Rag. tvor (ob. Twór), djello, (ob. Dzieło), porod , (ob. Porod) ; Ross. 4’bHCTßie, 4tHCTB0, noc.ib4crßie, (ob. Pośledz) ; Eccl. 3ÓLirie, (ob. Zbyć), bte SBtrfung. Jakie przyczyny, takie leż i skutki. Modrz. Baz. 223. Gdzie jednakowa zachodzi przyczyna, ^tam skutek powinien być jednakowy, Rog. Doś. 1, 217. Skutek każdy od pierwszej zawisł przyczyny. Zib. 8 , 47. Alb. Gdzie niemasz przyczyny, tam też ani skutek być nie może; sublata causa, tollitur effeelus. Zggr. Ep. 77. Nie bierzmy nadziei za skutki. Kolt. List. 2, 14. daleko ztąd do owad. (Croat. Od rechena do sztworena, Kak od li-szta do korona ; med rechenyem y ztechenyem góra je poszrzed * od rzeczenia , (od słowa), do czynienia, jak od liścia do korzenia ; między słowom a ziszczeniem jest góra w pośrzodku). Dla dobrych skutków źle czynić się nie godzi. Teil 42. c, 69. Kto się do cudzego dobę-dzie domu w myśli kradzieży, czyli to zamysł jego bierze c/.y nie bierze skutek , pod też karę podpada. Oslr. Pr. Kar. I, 309. Po prawie nic, kiedy skutku swego brać nie ma. Gorn. Wt. Q 2 6. ( kiedy wykonania nie ma). Chciał dalej mówić czarnoksiężnik stary, Lecz poznał, że już skutek brały czary. P. Kckan. Jer. 333. już skutkowały, fte nńrffen fc&oit, traten fd)oit ttyre SBirfiutg. To na ten czas do skutku nie doszło. Stryji. 182. e$ Fant itii)t j:t 0tanbe. Będąc na nowym państwie, umyślił pokazać zarazem skutek mniemania o dzielności swojej. Stryjk. 318. Wieszże , zkąd nasze miody? Skutkiem są pracy i zgody. Nieme. P. P. 111. — Spór o skutku abo dostojności ś sakramentu. Baz. list. 563. o skuteczności , dzielności, 28trf)’nntfßtt. — Skutkiem, w skutku, w samej rzeczy, rzeczywiście;. Slov. skutećne , w skutku, skutkowne, reapse, tu ber 3$at , mit bet’ ïfiat. Występek ten nie tylko groził, ale i w skutku krwi rozlewu był przyczyną. O tr. Pr Kar. 1 , 2ol. Iż niepłatni« mówię, w skutku obaczysz obietnicę moję. Teat. .

23. o, 33. Cokolwiek zlecisz, skutkiem to chętnie wypełnię. Teat. 42. d, D. Nie miłujmy słowem tylko albo językiem , ale skutkiem i prawdziwie. 1 Leop. 1 Joan.

3, 18. (uczynkiem i prawdą. 3 Leop.). — *§. W skutku odezwy Przcśw. Prefektury i t. d., podług Niemieckiego, jtt $olge bet

SKUTKOWAĆ -SKWAREK.

SKWARKI - SKWIERCZEĆ.

307

F\ SKWARECZKI, SKWARCZKI, ów, pluń, szperki, skrzeczki, szwedy, skwarzone okapki słoniny; Hoss. bu-tobkh , geregelte 0pccfgriefcn. Są tacy pieszczoszkowie jako lisowie, co je skwarczki karmią; a potym ubogi lis ani się obaczył, kiedy w ślepice wpadnie. Hej. Zw. 159 b. Kości moje, jako skwarczki wyschły. 1 l.top. Ps. 101, 4. — §. Suche rózgi, susz, Mine praffelitb heulten» be SRcifcr. Do chatki trafił jeden z owych rozesłańeów, I tam króla przv skwarczkach wiódł miasto kagańców. Pot Pon. 241 SKWAR CZY Ć, ob. Skwierczyć. SKWAR-L1WY, SKWARNY, a, e; ( Yind. skurn; Hoss. cuBcpHbiiî, CKBepuaEŁiH brzydki); parny, duszno gorący, fdjnuil; (Sorob. 1. żkrćr.ó jiixvs). Upał lwa skwarnego srogi. Mon. 70, 6. Skwarliwe lato. Nar. Tac. 2, 251. Skwar-ne-li słońce mdłemu zbożu szkodzi, Mróz—li kwiat warzy, nic mnie nie obchodzi. Hor. 2 , 5. A niai. Pijaństwo zamienia się w skwarną niestrawność. Pilch. Nen. list. 2, 508. w spiekłe niestrawienie, w- zapieczenie, serbccfte, öcrljarrfcfyte Rîiücrboulidjfctt. SKWARNA, y, z., SKWARNE, (Cn. Th. 1012). hkarstwo ptaków myśliwych. }\łod., S5rcd;mittel fur einen êteftoogel. Próżno mi skwarne dawasz, ja nie będę gonił, bym też najbardziej piwa wczorajszego zronił. J. helion. Hz. 221. — Skwarna, niestrawność, zapieczenie; Riiccrbctulid)* feit, »cil'flcftcr Çüihgang, »citorrfdjte SBetftopfmig. Opiwszy sie, przewraca a jęczy, a dwa palce sobie w gębę tka, aby co ryehléj skwarne zrzucił. Hej. Zw. 144 b. Oźrzal-com syropy w gardło leją, skwarny od trzeciego dnia w żołądku macają, a ono im w brzuchu pełno, a w mieszku nic nie masz. Hej. Zw. 59 b. — Skwarna, ex-cremeninm accipitris. Marz. ob. Dyalekta pod Skwar. SKWARNO mi, ob. Skwara na mię. SKWARZYĆ cz. nie-dek.\ Boh. śkwariti; Slov. śkwarjm ; Sorab. 1. żkru ; Cront. ezvreti, czvrem, frigati, (k\arili, kvanrn destrvo, 348. W krajach wilgotnych locie nie bywa skwara wiel-    izkvariti. izkvarujcm corrumpo); Dal. prigali, (cf. prażyć);

ka. Cresc. 15. Róża skwarem zwiędła w suchy liść się    [Hag. zquatnilti » brudzić) ; Bosn. çviriti, çvrrjeti, svriga-

zmieni. Z ab. 9,29. Zabi. Minęły słońca letniego skwary,    ti, poprigali, (quarili lalefajcere , çquarniti, oçquarniti

Łaskawa jesień dzieli swe dary. Nar. Dz. 2, 188. Przy-    inqvimre , polluere : Hoss. CKEepmnł nieczystym uczynić,

kre psa wściekłego skwary. N. Tom 23, 240. kanikuła.    ob. Poskwiernić); tłustość jaką prażyć, îrofd’Clt, frcifcfycit,

— § Tr. fig. Skwara na mię, skwarno mi, dogrzewa mi, ctivaê ftettcê prfißdn eter liber btnt §cmr jcrgchn Iftffcn, fu duszno mi, ciasno mi. Cn. Th. 152. mir ift htj), baiißC, baj) früfd)t. Rozpalone naczynie na żarze ognistym fÔ mirb mir mrtvm, mau mac()t mtr mann, fc^t mir Jit.— Skwarzy tłustość, i rzuca wybuchem pienistym. Dmoch. Fig. Wszeteczny zawżdy podoba się sobie, Chociaj go    //. 2, 247. Łój skwarzyć. 7eut. 14. d, 25. — Tr. fig.

zewsząd szpetna skwara skrobie. Hej. Zw 200 b. (ze-    Falaris srogi skwarzył lite z miedzi cielce z ludźmi. Zab.

psuta krew', świerzb i t d). — 2) Skwara kruszców, zn-    0, 585. Nar. Węgle skwarzyć. Os. Zel. 45. palić, du-

żel, łuska. Włod., 0d)!acfcu; Hoss. iitKBapa, uiKBapniia, sic, tlić węgle, jłoljkli hemmt. Piec na skwarzenie wę-niKBapna. maani; (Coll, scories ; Lat. scoria) ; bcê ©ifci'ür,    gli ziemnych. Os. Bvd. 577. (Btciiifc(jlfit ri'frcn. — Fig.

(cf. Germ. 6d)lircn). Stalna, mosiężna skwara, sguawa.    Człowiek skwarzy mózg na wymyślenie różnych wyna-

Cn. Th 1059. — Fig. Teofil Orlolog skwarów luterań-    iazków. Zab. 15, 285. suszyć mózg, głowę łamać, ftd)

skich dymem okopciały, do Litwy przybył i Ruś tymże bdt Sîopf hedien. Rozkochany skwarzy się. Zebr. Ow. czadem zaraził. Smolr. Apol. 96. SKWAREK, rka, m. ;    152. pała.

(Boh. skwarek; Carn. ozvirk , ozzvirk ; Croat. oezvjrek). SKWAS1Ć, SKWAŚN1EĆ, ob. Kwasić, Kwaśnieć.

Kawał tłustośei lub tłustej sRóry skwarzonej, szperka; SKWEROWAĆ cz. niedole., broń prezentować, baö ©fmefyr ein gefröfditeö @tutf gett, eine geregelte gettfd'marte. Na sparzonym miejscu cała skóra chorego podobieństwo miała do skwarka lub stropu. Perz. *Cyr. 1, 124. Kości SKWIERCZEĆ, SKWIRCZYĆ. ‘SKWARCZEĆ, -ał. -y, med. moje jako skwarki wyschły. Smolr. Lam. 2.— SKWAR- nieduk., Skwierknąć jednli, (Eiym. ef. skwar, ob. Wrzeć); 1)

człowieka , ale po skutkach. Bej. Zw. 146 b. ‘Spaniałem uczynił skutki swoje, nabudowałem sobie domów, naszczepiłem winnic, naczyniłem ogrodów, nadziałałem sobie stawów. 1 Leop. Eccl. 2, 4—7. SKUTKOWAĆ cz. niedok. , skutecznym być, skutek czynić, działać, do skutku przywodzić, dokazować, wykonywać; trirfen, 2Btl> înng tfutn, hmevîftelltgeit, aiifîtl;ren ; Boh. aueinkowati, pusobiti; Sorab. 1. fkulkuyu, dżewam, (fkntżu peipeho)’ Vtnd. delali ; Hag. uzrokovati; Hoss. A^ncTBOBaïb. Przy-pisow'aé komu sprawę, jeśt to głosić, iż. on jest jćj skutkującą przyczyną. Mon. 76, 58, Hoss. AijKCTByKimifi. Skutkowanie Eccl. coAtanie. stwach Hoss. nocaaÓHTb. — g. Biegaj czym prędzej, skutkuj to przedsięwzięcie. Staś. Num. 1, 195. (uskutecznij, doprowadź do skutku).

SKUTNEROWAC , ob. Kutnerować. SKUTY, ob. Kuć, Ko-wać. SKWADRA, ob. Węgielnica. SKWADRON. ob. Szwadron. SKWADROWAĆ, oh. Kwachować. SKYi'A-MA , ob. Łuszezasty kamień. SKWAPIĆ sie, SKY> APLl-WOŚĆ, SKWAREIWY, SKWAPNY, ob. Kwapić się etc.

SKWAR , u, tn„ SKWARA, y, i., (Eiym. warzyć, wrzeć, cf. skwierczeć); Eccl. Kafli, cojmemibiii, (ob. War); 1) parność, parne gorąco słoneczne, ogniowe; fdmiilc , ©dimnle, fdimcljcnbc $tfcc (fo ba^ allcê fvcnfd)t rber Tröfft). Croat. kvér dumnvm; Hag. ozkvar, zquarna, zquarnos, zkvarn macula ; Bosn. quar laies, defcctus, delrmentum ; Bosn. çquar, çquarnost » plugastwo ; Ccrn. squôr * wesz uszna ; ob. Skwarna , poskwernić ; Hoss. cnnapa , cnBep-HOCTb , CKBCpHOTU, CKBCpna plugaw OŚĆ ; CKBOpCB.B szjiak ; Eccl. cKBepHCTBa. pa3iibie buaw cirnepHOAtiicTBa plugastwa ; (cf. Graoc. (Txcöo stercus). Chmura na powietrzu dżdżysta, gdy słońce jej przypiecze skwarą swą ognistą, węglem zda się. Tward. W i 195. Wino się mąci, gdy bywa wielka skwara lecie albo mróz wielki zimie. Cicsc.

Skutkówać , o lekar-

na

womity dla

präfenttemi. Szyi w ach skwerował ; warta stanęła do broni. Mon 65, 301.

308 SKWIERCZEK - SKWINANC Y A.

ŚLA - SŁABO.

S L.

skwierk wydawać, ein rnffelnbeS ©eräuge m\ ft# geBett, praffcln, jtfd)ett, tute glufyenb ©ifen tm falten 2Baffer; (Boh.

śkwfcjm; Vind. zverzhati, zverzhi; Croat. szkvarchim; Bag. ŚLA, ob. Szła. *ŚŁA * szła , ob. Iść. ŚLABAN, ob. Szlaban, skvarscjatti, skvaarscjati ; Bosn. sqvrricjati, qvrriejati). Że- SŁABIC cz. niedoli. ; Boh. trmaceti, trmacym; Carn. sla-lazo rozpalone w wodzie skwirczy. Dudz.2\. Skwirczy że- bim ; Croat. szlabiti, szlâbim ; Bosn. raslabiti ; Rag. ra-lazo gorące w ogniu, woda w ogniu, olej abo ogień    slàbili; Ross. pa3caaónTb, pa3C.ia6jHTb, tomhtl, tomik),

w lampie. Cn. Th. 1012. Leją wino na wapno niega-    CKpiomiTb, CKptO’MBaTb ; (ciaónib, ciaóiro * laksować,

szone; jeśli w mm woda, tedy będzie skwierczało, pu-    ciaóiiTeibiioe purgans , noc.iaómb przez szpary patrzeć ,

szczając z siebie bębele, i rozpadnie się. Cresc. 342.—    nociaÓHTe.ib ulegający); słabić, osłabiać, słabym czynić;

§. Jemiołuchy skwierczą. Banial. J 3 b. Skwierczy w    fcfylMdjen, fcfnuad; macfyett. Niemasz nizkąd posiłku, ow-

dymnym dachu jaskółka. Kanc. Gd. 291. świerkoce,    szem ich słabi narzekanie nad stratą swoją. Jabl Tel.

pttfcfycnt, gtrren. — 2) Skvvierczeć, uskarżać się pła-    48. Starość wszystko słabi, nadweręża i niszczy. Staś.

czliwie; ttńmment, jammern, imnfclit, flagett. Ukrzywdzo-    Num. 1, 201. Takie zawady bezprawnie przemysł ni-

ny skwierczy. Cn. Ad. 548. (nędza milczeć nie umie).    szcza, a razem ojczyznę ubożą i słabią. Ram. 88, 1,

Stał ś. męczennik jako słup, ani skwierknął, ani ru-    319. SŁABI EG neutr. niedok., 'SŁABNĄĆ jedntl.; Slov.

szył się , gdy go kaci drapali. Sk. Żyw. 2, 10. — §.    słabnu ; Carn. slabirn ; Vind. flabuvati, omlahati, omah-

Płaczliwie prosić, mctttcitb bitten, anfïepen. Busacy ra-    niti ; Croat. szldbem, hahulyati ; Ross. cjaóiib, cia-

tunku Kazimierza przeciwko gwałtowi Odrowąża skwir-    óityib, pa3cia6nyrb, pasciaótTb , H3aeMonb, H3iieMO-

czeli; implombant. krom. 505. Prusacy przeciw Krzyża-    raib, oipaxibib, romaTb, oioiuarb ; słabym sie stać, z

kom ratunku u króla skwirczeli. Krom. 451. SKWIER-    sił spadać, fcpmnd) tuerbeit. Oczy im słabieją, * chwieją

serce we mnie

CZEK. czka, w., skwierczący, utyskujący. Włod, que-    się nogi. Mon. 54, 96. Trwoży się

rui as. Cn. Syn 745.; Sorab. 1, wobfkorżuynć, wob-    i truchleje, I ręka czemuś    nad zwyczaj słabieje. Rast.

fk orz wy té, (cf. skarga), ein ffilmmerer.,, ©reiner, beftâubb    Fid. 280. Zmysłów słabną    sprężyny. Teat. 45. d, 99.

ger Kläger, SBiitöler. SKWIERKLIWOŚG, ści, z., skłon-    Wyk. Zbytniem opychaniem    ciała duch słabieje i rzeskość

ność do płaczliwego narzekania, SBeinerlicJjfeit, BeftänbigeS    swą traci. Pilch. Sen. Ust. 112. Kto bywa wielkiego umy-

SBimmern, fôlagefitdjt. Cierpiemy chorego skwierkliwość.    słu, ten serce swe zrnocni, że mu nie słabieje z bo-

Rilch. Sen. gn. 545. Pilch. Sen. list. 2, 96. SKWIER-    jaźni,    a takiego za mężnego mamy. Jer. Zbr. 553. Już

KLIWY, a, c, — ie adv., utyskliwy, uskarżliwy, zawsze    mniej    o bogach swoich rozumieć    ido służby ich*słabieć

narzekający; greiiterifd), mimmentb, beftdnbig flagenb. Skwier- począł. Sk. Żyw. 2, 507. letnieć, zimniejszym być opu-kliwym nigly nie dogodzisz Fredr. Ad. 61. Co jeno z    szczając się; fdjfaf werben,    crfalten in feinem (Eifer. Od

natury niedołężnego jest, wszystko to skwierkliwe jest.    tego czasu, jak obrócił lud    swój na chrześcrany, począł

Pdeh. Sen. gn. 146. Pilch. Sen. list. 570. SKWIERK,    słabieć i chorować, w której chorobie umarł. Biel. Św.

SKWIRK, u, m., 1) skwierczenie ognia etc.; ba3 ^kaf®    203 b. Ciężką chorobą będąc z jęty, od przyrodzonej mo-

fclit,    Skwierk ptaków, świerkot; ba$ Bwitfdjern,    cy i dużości opuszczony, już słabieje, już ustawam. Baz.

©irren. Wróblik przeszkadzał kazaniu piskiem i skwier-    Sk. 609. W srogim więzieniu począł ten nieborak po-

kiem. Birk. Dom. 88. — Skwierk, stysk, utyskowanie,    mału słabieć. Baz. Hst. 52. SŁAB1ZNA , y, z.; Boh.

uskarżanie się; ba3 Zimmern, Klagen. Ani łupiestwa, ani    slabina, slabizna ; Sorab. i. fwabina ; Carn. slapina,

skwierku ubogiego ludu za grzech sobie nie masz. W.    flâm ;    Vind. podpaf, podpastiho ;    Boss. ópioinmia ; vvyż-

Past. W. 2, 121. Pospólstwo biedno, by za skórą albo    szego    brzucha boki. Kluk. Zw. 1,    48. bie 2Betd)en ait ben

pod sercem wziąć, z wielkim skwierkiem swym, skła-    ©eiten bc$ Körper», bie ®ii;mnng, bie 2Bamme, glaitfe, gla^

dać się a dawać musi. Kosz.    Lor. 127. Panowie wiele    me. Syr.    122 4. Kirch. 5.    Gięty w słabiznę. P. Uchań.

rozpraszania z wielkim nakładem, a z uprzykrzeniem i    Jer. 231.    — §. Sfabizna,    słabość, słaby stan rzeczy,

z skwierkiem^ poddanych czynią, ib. ; z skwierkiem ich słabe miejsce ; bie @d)lU(td)e, fdjmadje (Seite. Znać trzeba żałosnym Wercsz. kij. 14.    Ustawicznym skwirkicm na    słabizny państwa, za któreby go najsposobniej ujmować

nim to wymogli. Krom. 89.    Skwirk, w nędzy stękanie.    i psować.    Kłak. Turk. 62.    SŁABO adverb., SŁABIUCH-

Paszk. Bell, A 4. — 2) Skwierk, drzewo, ob. Świerk. NO, SŁAB1USIEŃKO, SŁAB1EŃKO, SŁAB1UTEŃKO, SŁA-SKW1ËRNIC . ob. Poskwiernić.    BIÖTK0, SŁAB1UTENEGZKO intensiv. ; Boh. słabe; Boss.

SKWINANCYA, yi, 1, ślinogorz. Syr. qu. v. ; sed potius    fcaaóo, CJiaôexoïibKO ; nickrzepko, niemocno, nietego,

świniogorz, Synanche Cn. Th. 1013. wrzód w gardle.    fd)mad). Słabo myślący człowiek. Zab. 16, 129, Boss.

Wlod.) Boh. z.Kia, (cf. zgaga); Sorab. 1. brayna ; Carn.    caaóuMUCJeiiHbiii, c,iaóoyMHbiii. Nad głębiną, jakoby w

daviza (ob. Da wić), gerloviza, gerlovna, (ob. Gardło);    nią już wpaść miał, słabo stoi, drżący i strapiony. Sk.

Vind. zheuliiib, keuluih; Croat. kuscher, guschari, gar-    Dz. 4L Aż mi słabo, w'głowie mi się kręci. Teat. 28,

lavicza, gorlovicza, zad usnicza (ob. Zadusić), zadavicza ;    84. nudzi mię, ckliwo mi, mir ift nid)t mol;!. Ach jak ja

Dal. garlavicza, zadusnicza, zadavicza; Bosn. davniçe,    jestem pomieszany, jak mi jest słabo! Teat. 41, 54. —

zadavniçe, skelentîa ; liai, schüancia; bte .^alâbrditne.    Jeśli-on skarb niebieski, co mądrością zową , Nie bę-

Choroba w paszczękach nieznośna , pospolita psom , wil-    dzie nam nadany, słabo z naszą głową. Bej. Wiz. 62 b.

kom, czasem świniom. Dudz. 58, ob. Świnie wrzody. nie wiele dokażemy, e$ mirb nid)t uiel merbett. Słabośmy

SŁABOŚĆ - SŁABY.

SŁABOWITY - SŁAĆ.

509

się w drogo opatrzyli, letnieśmy się wybrali ; aeslive via-ticati sumus. Cn. Th. 442. SŁABOŚĆ, ści, ź. ; Boh. slabóst, slabota ; Sorab. 1. szlabofcż, fwabofcż ; Sorab.

2. szlabofcż; Vind. flabuest, 1’lahota, flabotnost, ncmo-zhnost, mlahavost, fhibkost, rahlost, opotieklivost, bo-loglenost, bolesnivost, betesh, beteg, lesanje, tovanjo, nedoshje ; Carn. beteg, betesh, betesbnost; Bosn. sla-bos, nejakóst; Rag. slabos, slabost, mlohavos , mlo-harstvo; Croat. szlaboszt, mlahavocha, gingavocha ; Ross. c.ia6ocib, TOMHOcrb, »iaaoMomie, xjinriKOCTb, Tine4yuiie, mejyiuie ; niemoc, niepotęga, brak siły, niekrzepkość, mdłość ; btc ©chmadje, ©Schwachheit. — Rings. et mor. Słabość właściwa, niedostatek pobudek fizycznych ; niewłaściwa, która ze zbytku władz pobudzających się rodzi.

Śniad. Teor. 255 - -4. Nicwiadomość, błąd i wykraczanie są słabościami ducha. Zabi. Roz. 95. Epikur nie byłby jak Seneka chwalcą rozpaczy Katona, za słabośćby    płoche. Tent. 50. c, 57. Ku słabej stronie serca atak

to poczytał. Mon. 71, 804. Wielki jest przedział mię-    przypuszczać. Teat. 26. c, 72. — g. Aliter: W tak za-

dzy słabością, która ulega, a    bezwstydem, który swój    cną wigilią, słaby nam dał objad. Star. Ref.    144. mier-

upadek rozgłasza. N. Ram. 16,    85. Bez światła rozumu    ny, lichy, niesuty, gering. —2) Słaby,    nieco    chory,    nie-

dobroć słabością się staje. N. fJam. 24, 525. — §.    zdrów, cf. niemoccn; unpäßlich, frattf. Coż to Panu jest,

Słabość* niezdrowie, choroba,    cf. niemoc; Itnpäßlidjfeit,    czy Pan słaby? Teat. 55, 72. et 55.    d, 50.    Pójdę    od-

ftränflicfyl/eil, 5îranfl)eit. Słabość    jest sama choroba, czę-    wiedzać słabą sąsiadę. flul. 0iv. 105.    Słabym być,    nie-

sto inszych różnych chorób gatunków przyczyna. Krup.    domagać, Ross. He^omaraiL, Heniom,, neMOry. Nieco sła-

5, 586. Przez słabość rozumiemy ułożenie części całych    by, SŁABOWITY, skłonny do słabienia, fc^tpäc^lio/; Vind.

takie, iż te nie są zdolne do wykonania dzieł i czynień,    flaboviten , slaboten ; Rag. slabahan ; Ross. c.ia6oBaTift,

fabryce dobrze ułożonej przyzwoitych. Krup. 5, 587.    npnna4'!iiBT> , nepena^HBUH, xh.ium, (ob. Chylić). SŁA-

Powrót do zdrowia po długiej słabości. Żab. 9, 229.    BOWITOŚĆ, ści , btc ®d)tväd)Iid)feit ; Ross.

Słabości biją na mnie, kiedy widzę umarłego. Teat. 55, Pochodź, nasłn bic, nadsłabić, osłabić, zasłabnąć.

42, cf. siły na mnie biją, zemdlewam, £)ijnmad)t über*    i. SŁAĆ, słał, ściele, cz. niedok., usłać dok., uścielać con-

fâllt mtd). SŁABY, a, e, SŁABIOSIEŃKI, SŁABLUTEŃ-    tin. ; Boh. stlati, stlal, steli, dostlati, dostlal, dostelu,

KI, SŁABIEŃKI, SŁABIUTKI, SŁABIUTENECZK1, SŁA-    dostlawam; Sorab. 2. szlasch, obs. fcżelesch ; praes. feże-

BIUCHNY intens. ; Roh. slaby, slabaućky; Sorab. 2. szła-    lu, szlal; Sorab. 4. llaiu , flajetn , poflaju , pofliem, pobij Sorab. 1. (laby, szłaby, 1’waby, Iwabć ; Carn. slab,    flam, vulg. fwaju,    fwajem, łcelu, Ićelern,    pofwam,

beteshliv, beteshne ; Vind. flab , opotickliu, veihlau, ve-    pofcelu , pofcelam ;    Vind. stlati, stlau, stelem    , nastie-

ihlast, rahel , fhibek , okorn, bologlen, bolesniu, bete-    lati,

shin, beteshlin, leąast, jezhast, tovast; Bons, slab, ne-    Bosn. prostriti odar,    sterati, ob. Prześcieradło,    ob. Prze-

jaki, mlohavi ; Slav. slab; Rag. slàb, mlohav ; Croat.    strzenić, rozprzestrzenić; Ross. cuaTb , CTejno    ; poście-

szlàb , lagoten (cf. łagodny), mlahav, gingav; Ross. CJia-    lać, posłanie robić, słać łoże, łożysko, gniazdo, ster-

6biu , oaóeHHifi, neMomnufi, HewomeHb , qaaoMoiuHuft,    nere\ ^infłreucn, Jjinftrecfett, eine ©treue ober Sdgerftätte nta*

xjmnKiit, xannotcB, tomhuh , tomch^ , 3axH.1b.njH, me-    d)cu, Oinbctten, baS 33ette machen. Pod bydło, a zwłaszcza

4yunmi1, ute4yniHbiH, 6o,ibHOBarbiH ; (cf Germ. fd)lajf ;    woły, aby pilno słano. Cresc. 57. (słomę, mierzwę, bar-

Ross. cjaöiiin caaóoKt; Svee.. slapp ; Angl. slow; An-    łog podłożono). Na gołej ziemi abo na deskach, nic nie

glos. sław; Germ. (dtlapp) ; 1) niepotężny, niemocny, nie-    ścieląc, sypiał. Sk. Zgw. 1, 255. Pójdę naszczykać kwia-

silny, niekrzepki, mdły, wątły; fdjlPad), nicht ftarf. Co kto    tów 1 łoże uśeielę. Rrzyb. Ab. 47. Na łożu nie było ani

może wykonać, w tym jest możny, a co kto niemoże,    słomy, ani żadnego usłania. Ezop. 52. posłania, pościeli,

w tym ma być za słabego miany. Bardz. Roet. 115.    piernatu , ©ebette. Sanna się ściele, d> mirb Schlittenbahn

Gdyby Samsona siedmią powrozów związano, tak będzie    — Simil. Na dębie gniazda usłały gołębię. Nag. Wirg.

słabym, jako insi ludzie. 5 ieop Jud. 16, 7. (tak nie    494. fie baPeit fid) eilt 3?eft gemacht. Ptaszek pod dachem

będzie ‘duż. 1 Leop ). Jeżeli słaby fundament, słaby też    cudzym gniazdko sobie ściele. Wad. Dan. 188. — Transi.

i budynek; jeżeli słaby dowód, słabe też być musi    Słać drogę, most * pokładać, pomoście, brukować; beit

i zdanie na nim zbudowane. Boh. Rrz. 15. I słaby oręż    2Beg bereiten, bahnen, hrücfen. Słał

czasem ubezpieczy. Kras. Mon. 50. Słaba pomoc, podpora. Cn. Ad. 1047. Słabemu i spracowanemu wszystko Puls słaby , ledwie się namacać dający. Krup. 5, 576. Piersi mdłe, słabe, ciasne. Syr.

1455. Słabego głosu, (Ross. CKy4orjacHUH; Eccl. xy-

40rjracnbiH, xyrorjaceHü. Słabego wzroku ; Ross. npn-rjH4liHB'B, (ob. Ślep, ciemnowidz). Słaba nadzieja. Rej. Rost. Mmm2. Wiśn. 525. Słaba jest sprawiedliwość bez pomocy oręża. Nar. Hst. 5, 556. Niemasz nic tak potężnego , coby niebezpieczeństwa nie mogło ucierpieć od słabiuchnej jakiej kreatury. Birk. Chodk. 13. Narzekamy na teraźniejszy wiek, iż ludzie są w nim słabsi niżeli przedtym byli, a zatym krócej żyją. Kras. Rod. 2‘ 182. Człowiek, słabiuchne dzieło natury. Zab. 16, 192. Słabe zdrowie modne. N. Pam. 13, 122. Słabiusieńkie zdrowie. Pot. Jow. 2, 29. — Moral, inteil. Słaby w wierze Greczyn. Jabł. Buk. E 2, (Vind. flabovern , vu veri veihlach). Słabej pamięci, Ross. ncraóonaMaTHbm. Słabej duszy, Ross. cia604yuiHUił. Słabego umysłu , Ross. cja-óoMbic.ieHHUH. Słabego rozumu, Vind. flaboumen, po-slableu ; Ross. caaóoyMHUH. Kobiety słabe, lekkomyślne,

XHJIOCTL.

zeflati ; Dal. salyem; Carn. possilyam, poszlati;

ciężko. Cn Ad. 1047.

na Helesponcie gościniec mostowy. Rrzyb. Milt. 314. Tak most słano. ib. 69. — Siiril. Uliczkę na łokieć usłali drwami.' Sk. Dz. 1041, — Fig. Słać komu drogę do czego * torować, gotować mu sposób dojścia, dnem ben 2Bcg $u etrnaä hah« nen. Dzieci te, którym fortuna do wielkich urzędów dro-

310

SŁAĆ.

ŚLACHCIC - SŁAWA.

Sw. 2 N n, (cf. apostoł, rozesłaniec). Ażebyście słuchali proroków, który ebem ja syłał do was. 1 Leop. Jer. 26, 4. Pod *osobą poselstwa śpiegi syłają. Kosz. Lor. 170 b. W Rzymie złoczyńców nie tracono, ale za morze syłano. Biel. Św. 121.

Pochodź, dosyłać, dostać, nasyłać, nasłać, nadsyłać,

ge ściele .... Kłok. Turk. 32. Tym sposobem nie panu Chrystusowi, ale jego przeciwnikowi droga się ściele.

Lhbst. Odp. L l 3 b. — Simil. Większą sławę zląd sobie uścielem. Dardz. Ti ag. 301. ( przygotujemy). Ta mi jest prawdziwa spokojnośó, którą dobre sumnicnie uście-la. Pilch. Sen. list. 2, 7. (gruntuje) — Słać sobie kon-

cepta , pretensye * układać, roić sobie, rościć; Cniifcille,    nadesłać, obsyłać, obesłać, odsyłać, odesłać, posyłać, po-

frdteJlftOtien ctuebetlfcn, entwerfen. Różne sobie koncepta    słać, posłaniec, posłanica, poseł, poselski, poselstwo, po-

i imprezy ściele. Jubł. Tel. 242. Zygmunt August przy-    stawać, podsyłać, podesłać, przesyłać, przesłać, przysy-

jął obronę lnflant przeciw Moskwie, ścielącej do niej    łać, przypłać, rozsyłać, rozesłać, wysyłać, wysłać, zsy-

pretensya. Fapr. W. 2, 52. (roszczącej pretensyą). Ra-    łać, zesłać, zasyłać, zasłać. — b) cf. derivanda a Nono się, aby Moskwa dla tytułu imperatorstwa całej Ro-    mine ucho, ut słuch, słuchać, słuszny, — §. sługa, słu-

syi, nie słała prawa jakiego do Rosyi Polskiej. Wyrw.    zyć; słyszeć; — c) Etymol. confer śli, szły, szła, szedł

Geogr. 297. — $. Słać się, słać kogo « położyć mostem, < Verhi iść ; — cf szlad, szlak.

Ijinftrccfcfl, |tnwerfcn. —« Pokorna szlachta bogatym dzie- SLACHC1C etc , ob. Szlachcic. SLACHTAWA, ob. Szlaeh-dzicom do nóg się ściele. Zab. 15, 205. Do nóg mię    lawa. SLACZEK, ob.    Szlaczek.    ŚLAD etc., ob. Szlad.

ściele, Teut. 45. c, 7. Wyb., (do nóg upadam). Całuj    SLAK etc., ob. Szlak.    SLAM etc., ob.

nogi, upadam do stop, uniżam się pod stopy, ścielę si    ob. Słać, ściele, et Słać, śle.    SŁAP

pod nogi, i t. d. Mon. 09, 458. Niechaj ci tak bó    ŚLĄSK, oh. Szląsk.

wszystkich niewdzięczników ściele. Fot. Arg. 297. (pod- SŁAWA , y, ź. ; Boh. sława; Carn. släva , (slavu, slovu da, podbije). Siać pod sw’e nogi nieprzyjaciela. Mon. 70,

690. Koni i wielbłądów nieprzyjacielskich w polu mostem ściele. Suszyć. Fieśn. 5, H 3 b. Nasi w śrzodek Tatarów śmiele Przebili się; każdy dwu, trzech ściele.

Stryjk. 716. Antyloch Echepola, który stał na czele, Jednego z pierwszych mężów, silną dzidą ściele. Dmoch.

II. 104.— Botan. Łodyga ścielącą się, prorumbens, kie- Nag. Cyc. 151. Sława jest dana od cnotliwych pochwała dy się po ziemi rozciąga, n. p. u poziomek. Bot. Kar. cnotliwemu, Pilch. Sen. Ust. 3, 512; rozgłoszenie jakieś 39. Łodyga ścieląca się, rozesłana, repens, na ziemi rzeczy, abo imienia z podziwicniem. Lub. Roz. 244. Sla-całkowicie leży, i ze spodku korzonki w ziemię puszcza.

Jundz. 2, 13. — Ściele się komu * powodzi się , zdarza się, wiedzie się, udaje się; gelingt, glucft. Gdzie się szczerość nie ściele, Nie wadzi iść przez fortele.

Jag. Wyb. C 4, (cf. gdzie nie staje wilczej skóry, lisiej nadstawić). Kiedyć się ściele, znaj przyjaciele. Fys. Ad. 50.

Pochodź, dościelać, dostać, naściełać, nasłać, naściel-nik, naścielisko, obścielać, pościelać, posłać, pościel, po-ś ciałka, posłanie, podścielać, podesłać, prześciełać, przesłać, rozścielać, uścielać, usłać, wyścielać , wypłać. —

Słoma etc.

2. SŁAĆ, słał, śle, ślę cz. niedok., SYŁAĆ centin. fregu.,

(,,in aliis dialeciis Slavicis simplex hoc jam obsolelum, nisi in ccmpositis nocumb, opparet". Durich. 1, 74’; sedvide; Boss. m.iaTb, unito; Eccl. wio; Sorob. 2. szlasch, szlal; Sorab. i. szlaeż, flaju, feelu , feelem, feżewu ;

Rag. slatti, segljem ; Slav. slati; Boh. slati. Dalemil. 272.

cf. Carn. sól; Ymd. lei, poflan ;

Croat. sell * poseł; Croat. selstvu * poselstwo; cf. Craec. gtśMo; [Jebr. schalach, misit); — słać* posyłać, jcfjtC* fett, fenbett. Nie słałem ich, a przecie bieżeli. W. Post.

W. 58‘. Po żywność słać, jako to zowią w ‘picowanie.

Tarn. Ust. 278. Gęste śle posły, listy częste pisze, Prosi i radzi , aby się zjeżdżali. P. Kchan. Jer. 6. Biel. 424.

Upominali Matyasza, ‘przeczby to czynił , iż mistrzowi śle ludzi przeciw królowi? Biel. 425. Śle a śle, abyś przyszedł na wieczerzę, rogitat. Macz. Chowam was w miłości, Choć was ślę znosić różne doiegłości. Odym.

et 314, 515, 329;

*o ►cd

i. SŁANIE, , ob. Szłap.

valediclio, ob. Słowo; slova fuma, slavenje valedictio, gloria; Ymd. flava, fvillust. hvala, zhast, (ilavenje, flo-vitje * żegnanie); Croat. szlàva , slava, dika, glasz, (cf. dzieka , głos); Bag. et Slav. slava; Bosn. slavva , ejast, (ob. Cześć); Boss, ejuma; §. 1) ber SïitDm, głośna i rozeszła wieść wszędy, z wielu spraw znacznych uczynionych.

wa urasta z zdań wielu, chwała z dobrych. Pilch. Sen. list. 3, 5Î8. Sława, jest to rzecz tak słodka, ze też dla niej ważą ludzie zdrowie swoje. Biel. praef. Przodkowie nasi, że się w sławie kochali, tedy synom swoim pospolicie imiona dawali złożono z sławą: Przemysław, Stanisław, Mieczysław, Władysław, Bolesław, Wacław ctc. Sttyjk. 102. Siar. Byc. 12. Kto przed sławą ucieka, tego ona goni. Gorn. Sen. 528. Cnota sławą się płaci. Groch. W. 552. To piękna sława , kto ją z cnoty znajdzie, Zinąd nabyta, równo z słońcem zajdzie. Bej. Zw. 226. Żywot krótki, ale sława wieczna. Macz, Do nieba sława trakt uściele ładnie. Bardz. Trag. 552. — — Sława, honor, reputacya, dobra sława, dobre imię; 9iitf, 6l)re, guter 9îame. (Vind. dobra flava, naflava, na-pohvaia, pobvalitfe * sława pośmiertna). Sława i zła i dobra , jest bardzo głośny dzwon, a brzmi na wszystkie strony szeroko. Bej. Zw. 56 b. Zacnemu dobra sława największym dziedzictwem. Min. Byt. 4, 156 Sława dobra, rzecz nieoszaoowana, nieskazitelna, stoi za bogactwa. Cn. Ad. 104S. (dobre ludzkie rozumienie, stoi za wyborne mienie). Sławę dobrą nade wszystko przekładaj ; wszystko utraciwszy, sławy dochowaj. Cn. Ad. 1048. Każdemu milsza być ma sława bez zdrowia , niżeli zdrowie bez sławy. Warg. Wal. 78. Więcej się poruszają ludzie zacni złemi słowy, niż niedobremi uczynki, i łacniej się może zjednać, gdy mu szkodę uczyni, albo ranę na ciele, niżli na dobrej sławie a ‘powieści. Eraz. Jez. Aa 2. Straciwszy aż do sławy, cierpiąc takie męki,

S Ł A W A K - SŁAWIĆ.

SŁAWICIEL - SŁAWNY.

3H

Już juz nie raz od własnej miałem poledz ręki. Treb.

S. IH. 105. Ujmujący drugim sławy, będą wyniszczeni. Zach. Kaz. 1, 214. (potwarcy). —- Niedobra sława, zła sława, niesława, fcf. osławaj, niecześć, dyshonor; bojer 3îuf, Itnchre, ©cbattbe; Hoss. omtCKa, (cf. ogłoszenie). Odjazd ten byłby z wielką niesławą J. K. M., ze złą sławą Korony téj i szkodą. Gorn. Dz. 125. Zniósł przeszłego króla niesławę. Jabl. Tel. 289. On wyświadcza życzliwą i wdzięczną postawę Zwierzchu, a wewnątrz godzi na śmierć i niesławę. Kulig. Her. 245. (obmowę, uwłaczanie dobremu imieniu). W statucie Litewskim ludzie złej sławy są, którzy się trzy razy w rejestrze złoczyńców znajdowali. Skrzet. Pr. Pol. 1, 47. (ludzie be-zecni, infant).— $. Sława, wieść, słuch, pogłoska; Garn. slova, resglâs, (cf. rozgłosić); Vind. glafs, hirup, ba3 ©erüffyt, ber 3îitf. SFawa o złości świata otarła się o uszy nasze. Ot<v. Om. 15. Po tym cudu, rozeszła się ta sława po wszystkiej ziemi onćj. W. Post. Mn. 380. Czasu onego usłyszał Herod sławę o Jezusie, t Leop. Math. 14, 1. Sławę puszczono o Auguście, żeby miał pojąć żonę Barbarę. Gorn. Dz. 13. Baz. Hd. 51. Starożytna sława i jednostajne rozumienie opiewa, że Lech z Czechem z Karwackiej ziemi wyszli. Krom. 29. (podanie, tradyeya). Z dawnych piśarzów, wzgląd mając na czasy, miejsca, i na sławę statecznie od wielu wieków przyjętą, tę historyą zebrałem. Krom. 27. — Sława, Fama, n p. Sława zwiększa to wszystko co głosi, l stu gębami wieści trwożne plecie. Kras. Woj. Cli. 18; Vind. vezhi flava, kaker krava * większa sława, niż krowa, (cf więcej huku, niż puku). — $. 2) Sława, miano charcie, eitt tne ber SSmbfpiel&fmbitmcn. (SŁAWAK, oh. Słowak). SŁAWETNY, a, e, — ie adverb.\ Boh. slowutny, (Subst. slowutnost celebritas)\ Slov. slowutny; Sorab. I. flowo-tny, fwowotny, (Subst. flowotnofcz, fwowotnofc) ; sławny, berühmt. Miasteczko sławetne składy kupieckiemi. Biel. Hst. 291. — Sławetny, tytuł zwyczajny ławnikom, (cf. szlachetny), ber Titel ber ©deppen, (iit Sifiorit batten bie ©.Joppen tnt SXmtfchen ten Titel ; 3ht'0 Namhafte ©erbettelt). Pobiegł na skargę do wójta; zgromadził się cały urząd;, karczmarz dl.i sławetnej ławicy stawiał garcnmi wszelaki trunek. Ossol. Str. 1. Mon. 65, 369. SŁAWKA, i, z. ; flag. sluviza ; Bosn. slawięa ; Ecd. cjia-mma, Ma.iaa c/MBa; (distnq. Garn. slavka * ostryga); re-putacyjka, ein fl einer 9înbnt, famella. Marz. Dla kęsa sławki, jako trawki, żołnierz zdrowie waży. Ihjs. Ad.

11. SŁAWIĆ cz. niedok., ustawić niedok.; Boh. slawiti ; Sion. sławjm; Vind flaviti, poflaviti, poflauflati, povsdi-guvati, (flaviti, (loviti * abszytować, żegnać, flavenje, floritje « pożegnanie : Garn, slavim * 1. sławnym jestem, słynę ; 2. żegnam valedico); Groat. szlaviti, sziavim, di chi ti, (cf. dzięka ; slaviti » czcić); Dal. esesstiti, ob. Czcić; Bosn. slaviti, slawiti, sloviti ; Hßg. slaviti; Hoss. c.ia-BHTb ; wsławiać, rozsławiać, sławnym uczynić, głosić, wielbić; rühmen, pretfeit, erbeben, berühmt machen. Dowody dobroczynności twojej potomność sławić będzie. Teat.

4. b, 23; Vind. napoflaviti, napohvahti « po śmierci czyjej chwaląc sławić, nadjrühmeit. Mieszkańcy ziemi sław'-cic Jehowę. Bidn. Jes. 2 4, 15. Eccl. ciaBOCiOBHTii, cja-bocjobjTK). Cierpiemy z Chrystusem, abyśmy z nim i usła-wieni byli. Budn. Rom. 8, 17. Które bóg usprawiedliwił, te i ustawił, ib. 8, 50, ob. Uwielbić, üerfteiren. Wojnę okrutną sławię Pigmeolów małych , Którzy klęskę popadli od żórawiów śmiałych. Kmit. Spyt. A 2. głoszę, opiewam ; laut machen, fiutb macbett, »erfnnbigen. Sławić się rcc., słynąć, ftd) berühmt machen, berühmt feęit.— Sławią co, wieść jest, gadają, gruchnęło; man fagt, fofl, mau fpricljt, matt erjagt; etieunt, agunt, ferunt. Dziś też jeszcze, powiada Karyon, sławią, iż w Tauryce Gotowie mieszkają, którzy języka Niemieckiego używają. Stryjk.

41. Romulus i Remus od wilczycy wychowani, jak sławią , Rzym założyli, ib. 555. — $. In mniam partem : Sławić, rozsławiać, rozgadać co z ujmą sławy, ostawiać; rnebbar machen, airêDreiteit, inâ ©efchrep bringen, Ucrüdjtt* gen. Józef bardzo rad zapomniał krzywdy swojej, i rzeczy onej nie sławił. Sk. Zyw. 522. Wnet się grożą chcieć o nich mówić, chcieć sławić. Gorn. Dw. 286. Józef, nie chcąc sławić Maryi, że brzemienna była , umyślił ją opuścić. Biał. Post. 62. 1 Leop. Math. 1, 19. Lud cię pierwej błdgosławił, A potym cię bezeenie sławił. Kanc. Gd. 26. Postronni królowie sławią koronę Polska, jakoby tu siła pieniędzy rozdać mieli. Gorn. Wl 5 b. SŁAWICIEL, a , m., wychwalacz, praedicator. Mącz., ber iftnljmer, ^rei* fer; Vind. flavitnik, hvalovez, pohvalnik, pollavitnik; Hag. slavitegl; Croat. szlavitel ; (Eccl. et Ross. c.iaBH.ibmmcB śpiewak w boże narodzenie do domów chodzący z pieśniami na cześć Chrystusową; c.iubiihk'B pieśń: «Sława ojcu, i synu i duchowi ś.»). SŁAWIC1ELKA, i, i., bte fRitbmcrtim, ^retfertiw; (Garn. Slavina s Juno, bogini). SŁAWKÓW, a , m., miasto w Krakowskim. Dyko. Geoqr. 3, 55. ber 9îame einer ©tabt Im Słrufantjchen. (Sławków, 9(n« fterlij) [na Morawii 2J, ©cblafcnmalb, w Czechach, ib. ; Carn. Slavkovje, 3litjłerltf), (slavka « ostryga). SŁAWNO, SŁAWNIE adverb., pełno sławy, rühmlich, berühmt, doit iRnhm. Sławno jest bardzo u boga i u ludzi, między złymi żyć dobrze. Sk. Kaz. 77, cf. płatno. “SŁAWNODAWNY, a, c, n. p. Sławnodawnych mistrzów malowania. J. Kchan. Dz. 165, cf dawnosławny, altberühmt. “SŁAWNOGŁOŚNY, a, e, n. p. Sławnogłoś.ne miasta Zib 16, 152. głośno-sławne, lautberübmt. "SŁAWNORADNY n. p. korisyliarz. Teat. 52 , 49. przez mądrą radę swoje sławny, bltrci) met» fen Słali) berühmt. SŁAWNOŚĆ, ści, z.; Boh. slawnost; (Slov. slawnost uroczystość; Garn. slavésa, slavu vale-dietio); Sorab. 1. fwatocżnofcż, (oh. Świetność); stan sławny uwielbienia, sława; Berühmtheit, Shthm, ©hrc. Ci co mnie wiernie służyli, Ażeby z mojej sław maści Wieczne czerpali radości. Kanc. Gd. 228 iperiltcbfcit. — *§. Nie będziecie siać, ani żąć, dla sławnośei miłościwego lata. 1 Leop. Levit. 25 (dla świątobliwości, uroczystości jego). SŁAWNY, ‘SŁAWIEN, wna, e; Boh. stawny; (Slov. sławny uroczysty); Sorab. 1. flowotny, fwowotny (oh. SFawetny), fwatofcżne (ob. Świetny), pżewoszobne (ob. Osobliwszy), obwowanć (ob. Obwołany, zawołany) , menakrasznć; Carn. sîavn, imćnitn, (oh. linię); Vind. flavitliu , poflavitnjen , poflaviten , fhtiinan (cf styma),

512 SŁAWOCHCIWY - ŚLĘCZEĆ.

SLEDNY - ŚLEDZIARZ.

glafoviten (cf. głośny), poglafen, pofhtiman, jimeniten;

Croat. szlaven , immenit, imenuvan ; Dal. prozvan, eses-stit, (cf. czcić]; ßosn. slavan, slavni, naglasni, uzgla-scen, koji se svutl cjnje i zna; Rag. slâvni ; Slav. slavan, glasovit; Ross. cjaBHŁifi, ciaBenii, óaaroHapouHTbifi ;

Eccl. cjiOBHMt, caanui f. , oôhochmuh , noBcio4y c-jübh-

muiI, Be34t XBajHMUfi, 3BHT0MMM, iiapoMHTUM; g. 1 ) sławę    Boh. sljdny pes; Vind. flednik, fledni pefs, vohon, ovo-

mająoy, chwalebnie gfośny, krümmt. Sławien Oktawi bar-    hni (cf. węch, wąchać), savohlivi pefs; Carri. vishla, {ob.

dziej przez uczone męże, Niż przez wojny zwycięskie    Wyżef) ; Croat. szled ni pesz, czuczek (cf. czuć, cf. cuch),

i krwawe orężc. Zub. 15, 506. Mąż zuchwały i hardy    vishil ; Rosn. pas sljednik; Sorab. 1. szliednik ; wyżef;

i więcćj synów    swoich    cnotą, niżeli swoją sławny.    Olw.    Ross. nma/i    coóana, h men Ha a,    mue a ,    iimenKa.    (Vind.

Ow. 7. Wielce    sławny,    przesławny Ross.    BCMKOCJaBHbifi,    fliedni, fleni,    pofliedni, pofledni    sądni *    pośledni,    zadny).

BeiHKOHMeHHThifi, 6,iaroco4rbHHiibm. Sławny jestem, słynę, ŚLEDŹ, ia, m., ŚLEDZIK, a, w., zdrbn.\ (Ross. cejb4Ti, Carn. slavim.— §\    Titul: Obiecujemy (Jagiełło)    za sła-    ce.ie4Ka, ce.ie40liKa ; Ecc.l. ccAbAT> » sardela); Ran. sild;

wne syny nasze, iż    gdy jeden z nich rząd obejmie, mo-    Svec. sili, (cf. nostr. sól, słodek; sed    conféras adhuc no-

nety bez rady panów nic dopuści kować. Herb. Stat. 79.    strum szlad, ślad, śledzić); Boh. herynk, slanećck. slan-

— § Sławmy we złym, n. p. łotr, znaczny, pamiętny.    cek, slanecka, okolesk ; Slov. herynk, harinek ; Sorab.

Cn. Tli. 1015. osławiony, berüchtigt, ycrrufen.— § Nie-    2. herèg, jereg; Sorab. 1. yerey ; Carn. arènk ; Vind.

sławny, co nie ma    sławy, niesławetny, inglorius.    Cn. Tli.    aring, renga, flanik, ferdun ; Croat.    szerdun, szerdń-

526. lmkniljmt. —    §. b) Aliter: Niesławny, złój    sławy,    niez, imig. haring, harincheez; Dal.    szardun , ringariba,

niesławę mający, bczecny, osławiony; kräftigt, cbrlirô,    inchyum ; Hang, bering, heringetske, sóshal ; Reg. ren-

»tm Übeln 9îufe,    infam.    Czy pojąłeś jaką    żonę bez    uro-    ga, inchjûn ;    Slav. arïnga ; Rosn.    renga,    oglighe, ghrrim-

dzenia, abo też    niesławną kobietę. Teat.    25, 96.    Cen-    me, glisgiçe    ; Germ. ber $dring;    (Bot,    halec, z    Greek.

sor mógł, postrzegłszy występek jaki w kawalerze, nie-    akę sól); clupea harengus Lmn.; trze się w morzu,

sławnym go ogłosić. Zab. 5, 89. *SŁAYAOCHCIWY, a,    i wychodzi z pod lodu północnego morza w niewypo-

e ; Vind. flaveshelen ; ruhmbegierig ; Subst. Ilaveshelr.ost,    wiedzianym mnóslw-ie. Śledzie przedniejsze Holenderskie,

*sławocbciwość, bte 9îiil)mbegterbe. “SŁAWODBAŁY, a,    podlejsze Szwedzkie. Zool. 186. Wędzony śledź, bydli-

c, n. p. Sławodbali poetowie. Olw. Ow. 54-2. o sławę    nek, ^icflinf. Volck. 392; Vind. v’ foli ovlafhen flanik.

dbający, rubmbeforgt. 'SŁAWOGODNY, a, e, wart sła-    — Ross. 5Ke4ij3HHua clupea alosa , 61fe. — Śledź Kam-

wy, rufimmurbig ; Ross. 40CT0CjaBHUlł, 40CT0XBa;nibiił.    czadalski Ross. ôtayr'b. Śledzi ciąg, stado Ross. ropa.

‘SŁAWOLUBNY, a, e, — ie adverh., lubiący sławę;    Zamiast ostryg, po pradziadowsku dawano śledziki. Teat.

Ross. cjiaBOHOÓHBbiH, c.iaBFbiioÓHbiM ; Eccl. c.iaBOJnoöeuTj,    53. d, 20. Będzie, nie będzie moim Atÿs zięciem, Jak

rubntliebenb ; Ross. cjiaBOjnoóic, caaBOJiioöcTBO Vawolu-    na Wielkanoc tyle dbam, o śledzia. Rot. Syl. 593.

bność , cf. *cz:cichuć. (SŁA W ON, ob. Słowak'. SŁAWO- LEDZIĆ cz. niedok.; (Roh. sljditi ; Slov. sljoim ; Sorab. i. NIA, Sklawonia, ob. ziemia Słowiańska). ‘SŁAWOSŁO-    fledżu, naszladuyu indago, {oh. Naśladuje) ; Carn. slćdim ;

WIE, ia, n. ; Eccl. caaBOcaoßie; pieśń pochwalna, eilt    (shlâtam * macam) ; Vind. flediti , oflediti, ovohati, ofle-

fiübgefang, n p. Sławosłowie na zwiastowanie panny Maryi,    duvati ; (saflediti, oflediti, fazhuili, obzhutiti « pomiar-

R im. ham. 555. — SŁAWOSZ, a, m. , vel SŁAW1.EC,    kować; Croat. szlediti, szledćti , szledem sequor (ob.

Slavossus. J a bl Her.\ Boh. Slawoś; (cf. Corn, jmenitnèk;    Naśladuję), investigó\ Rosn. sliditi, sliediti, nasliedovati

Vind. jimenitnik); starodawne imię, eilt alter ?îame.    sequor, asscctor, persévéra, sljedeechi perpétuas, assi-

, Pochodź, sub slowo.    .    duus ; Slav. sliditi sequi ; Rag, sliêditi sequi , imitari,

ŚLAZ, ŚLAZOWY, ob. Szlaz. ŚLĄZAK, ŚLĄSK, ob. Szlą-    continuai e; Ross cjrfc4HTb, c.itwy, cat40BaTb, noc^,h4HTb ;

,    zak ^LĘ ob. Słać.    (Eccl. nocafvtyio naśladuję); szladować, szladem szukać,

ŚLĘCZEĆ med. niedok., bez odpoczynku z udręczeniem nad    iść w też tropy za kim; fpuren, ber 0pitr nacl)ijel>en.

czćm siedzieć, dulczyć, ślepiać; (Eccl. caayhtii krzywić,    Czego po Podolu, jako psi śledzący, nie zbadała Wo-

kurczyć ; (lenn. fdtleubent ), fid) womit plagen, placfett {    łosza! Tward. Wl i 10. Czystego przy dworze nie naj-

Ross. uiHiiMHTb. Niech kto chce, dla ślęczenia w nocy    dzie; by go też i ze psy śledzić miał. Glicz. Wych. J 3.

dnie drzymie, By podał potomności swoje w pismach    Chwałę nienawiść śledzi. Pilch. Sali. 215. (ściga, przejmie. Zab. 12, 577. Ślęczy u łóżka chorego. Gorn. Sen.    śladuje). Niekiedy mnie śledzono. Teat, 18, 152. (śpie-

155. (Biedny pasterz), Czy daleki, czy ślęczy przy srogiej    gowano). Śledzenie; Ross. c.rt40BaHie; śledztwo, in-

niewieście, Jedno_Jest, bo jest zawsze kochanie bez    dagacya. ŚLEDZICIEL, a, m., który śledzi, ber Sîadj»

skutku. Zab. 12, 584. Przede dniem wstaniesz, i ślę-    fpitrer ; Boh. slednjk, sljdnik ; Slov. wyhledawatel ; bo

czysz u drzwi możnego. Gorn. Sen. 197. Przed ubogie-mi drzwi zawieramy, i przed wroty ślęczeć im dopuszczamy. Żarn. Post. 3, 659. Mamże zawsze, o nędzny, u twej groty ślęczeć, Piszczeć, śpiewać, żebrzący, skarżyć się j jęczeć? Chód. Gesn. 115. Choć się do niej

powrócił, chociaż przy niej ślęczy, Ta przecie jak w tęsknocie skarży się i jęczy. Zab. 9, 239. Ejssym. W przeraźliwym całego ludu ślęczeniu tylko słWo Numa rozeznać było. Staś. Kum. 2, 19. śledzenia, szladowania, 8p(ir *. Psa ślednego częstym za uszy ciągnieniem na myślistwo zwyczaił. Ezop. 112;

SLEDNY, a, e, od

we

cc.

rab. 1. fledżicżef, naszleduwaf; Vind. flednik, fvedavez, jiskauz; Croat. szleditel ; Rosn. sljeditegl, sljednik, (sljednik sługa assecla, sljedeechi, sljeditegl, sljednik śladowca). W rodź. zeńsk. ŚLEDZ1ĆIELKA, Sorab 1. fié— dnicza , naszlëduw'arka. (ŚLEDZIARZ a, m., ŚLEDZIO-

» na-

oip. 2. 93. Opuchnie-

a, w., LLi'iiiv, pka, m., ŚLEPIEC, pca. m., ŚLEPIEŃ, pnia , m , ŚLEPACZEK, czka, m. dem ; Boh. slepacek, slepoń . slepec ; (Slov. ślepka, ślepicą, kura* kura. (ob. Ślepa kura, ob. Kürza ślepota) ; Sorab. krótkowidzowi-,z ; (Sorab. 1. fljpc * ubogi, depcz ul incitas redactus ; Sorab. 2 szle.pz żebrak); Garn. slepz, slepur; Vmd flepez; Croat szlepccz ; Bosn. sljepaę ; Rag. sljepaz ; Sini), slipie; Ross. c.ikneuB ; §. I) niedowid. Cn. Ad. 1040 ; ciemnowidz,

słabego wzroku. Cn. Th.

Zaż nie baczysz ślepciu ,

oczy,

WNIK, handlujący śledziami, ber $dringêtyanbler. Śle-dziarze, i ci, co ryby słone przedają , zawsze w rosole albo w laku gmerać muszą. Eraz. Ob. a. Ustawa o tych, którzy miejskie kuchnie dzierżą, także o sernikach, śledziownikach, i inszych, którzy rzeczami śniedne-rni przekupują. Szczerb. Sux. 58 2). ŚLEDZIENICA, y, z., chrysosplenium, rodzaj rośliny. Kluk. Dyke. 1, 125. $antfraut.

ŚLEDZIONA, •SŁODZONA, y, i., Cn. Th. 1019. Oczk. Przyin. 5. Mącz. ; (Boh. slezyna ; Slov. słezina; Sorab. 2. «zlofina; Sorab. 1. schlefina, fwozana; Garn. selsêna, slisêna , uranèza ; Vind. flesenu , fliesena , l'Iisenu, fia -sanu, vraneza ; Croat. szlezèna, szlezeno, yrana, ( cf. wrona); Slav. slezena ; Bosn slezena ; Hay. sljezêna , (slùzina cartilago)-, Boss. cejeaciiKa ; Eccl. ce.îe3eiib , cf. Lat. lien; bie , wnętrze, miąższejsze leżące w lewym Loku, łączy się z żołądkiem nćrką lewą. Znoi. 31. Wejch. 82 Kirc.h. 54. et'51.

Bie śledziony, oh. Kra Siena. 507, Bosn. dalak , nernocch od slezene; Rag. sljezoholnos, dàlak; Croat. neràszt, ból szlezene, bie ÜÄtljflt^t. — AHegor Trajan pański skarb zwał słodzoną; albowiem jak gdy słodzona roście, inne wszystkie członki ustawają, tak też gdy pańskiego skarbu przybywa, wszystko ciało państwa i Rzeczypospolitej jego wespołek z członkami swemi mdleje i umiera. Kosz. Lor. 110 b. — Fig. Ir. Śledziona złodziejska, nieeno-tliwa, szubienica etc, lien derectus. Cn. Th. 1126. ŚLE-DZIONKA , i, i., asplénium, Ddïiljfrattt , rodzaj rośliny, do którego należy stonogowiec , skalna rzasa , zannkcica. Kluk. Dyb. 1 , 59. [ŚLEDZIONNIK, a,, m., ŚLEDZIENNIK. 2j, ‘Śledzienista. Bani. Warsz. 5, 520. Czart. ; cierpiący ból śledziony ; Rag. sljezobnlan, sljezobolnik ; Croat. szlezenoszt, obrâschen. ŚLEDZIONOWY, a, e, od śledziony; Bass. ce,ie3eiiomiUH, ÜJïilj « ; n. p. Żyła śledzionowa. Krup. 2, 95, el 3, 87.

ŚLEDZIÓWKA, i, z., solanka, beczka do słonych ryb, rosołowa beczułka, btC iparingStomie. Podlejsze śledzie przywożą w beczkach śledziówkami zwanych , przedniejsze w achtelikach. Kluk. Ziu. 5, 286. Od śledziówki miodu przasne.go po złotemu. Vol. Leg. 5 , 646. "ŚLE-DZIORODNY, a, e, n p. Śledziorodna kraina. Krhow. 57. w śledzie obfitująca , fydringâerjeiiflenb. ŚLEDZIOWY, a, e, od śledzia; Vini. ferdunou, $ńrinflS * . Różne są gatunki śledziowych ryb. Zool. 186. Piją jak na śledziową główkę. Bot. Jow. 154.

ŚLEDZTWO, a, »., śledzenie, indagacja; Rnss. cjl>40Ba-wie, c.rfe4crBie, paonpocL , bic Untcrfud;mij. Pam. ]Varsz.

, 10, 1, 46. Osin k.

ŚLEMIE , ob. Szlemie.-

ŚLEP', ia , m., ŚLEPAK ,

4016. Ślep, bliskowidz. Cn. Syn. 590. Dasyp. Nn, fin Svurjfidjtiijer, 33löb[td)ttger, ÜBlirtber. Lippus, któremu oczy płaczą, albo łzami zaciekają, ślep'. Macz. Na ślepnia przez pochlebstwo mówi , że rozumem daleko widzi. Zab. 13, 64. Kochanego tego ślepaczka, którego zowią miłością.... Teat. 20 ^ 6, 161. kiedy idziesz kędy, Ze na cię wołają wszędy? Petr. Hor. 2, N 4 b. Jakobyś ty ślepiu nic widział, że u nas wtedy dzień, kiedy nam słońce świeci? Smotr. Ex. 45. Nie dopuszczaj tym nierozumnym ślepcom, oślep siebie wodzić, Smotr. Apol. 60.— £.2) Ślep', ślepak, conops, nie różni sie od muchy tylko znacznym zakoleniem ; w polu koniom dokucza. Kluk. Zw. 4, 365; kleszcz. Syr. 1487, Ross. cjineirL, bte IBiefcbr&mfe, bic 3^- — §• 5) Ślep', ślepak, ślepaczek, cueciliu, Boh. slepeyś; Slov. slepiś ; Sorab. 2. reschenza ; Vind. flepir; Croat. szle-pich , szlepovus ; Ross. M'b4Hinma ; ( cjrfcneuTi, cilsnyiu-b, c,i tnuuieHOKB mus microphlalmus, gatunek kretów Nad-dońskich; Bosn. sljepi mise « nietoperz) ; gatunek padał— ców. Kluk. .Zw. 5, 58. bie SBltnbfd;Icfd;? ; rodzaj wężów, bardzo małe oczy mający. Zool. 204. Sienn. 519. 'Śle-pucha. Tr. ŚLEPIĆ 1 ) med. niedok., ślepiać contin., wzrok sobie przytępiać, przytępionym już wzrokiem patrzeć, czytać, pisać, śledzić etc.; ftd) bie 'żliifleit fiitmpf fe^en, mit flumpfen 3lugen fe(jctt, Icfett, fcl;reibcit u. f. tu. Ślepiam, idem est nic dojrzę , aut certe instar lusciosi cerno tel lego, aclum enim magis sonat, ut nie dojrzę potentium vel impotentiam polius. Cn. Th. 1016. Ślepi, duka w zbutwiałych szpargałach młody susreptant w pieniackiéj jaskini. Mon. 65, 48. Wole głód mrzeć, albo też nad robotą ślepić, niż.... Teat. 43. c, 50. Wyb. Musi tedy człek siedzieć jak sep zachmurzony, Abo ślepić nad książką, jeżeli uczony. Zab. II, 192. Bajeczne dziwy, Co historyk siwy, Z starego ślepiąc wyczytał autora, Kreśląc Hektora. Jak. Baj. — g. 2) Active: Ślepić kogo « nabawiać ślepoty, pozbaw iać wzroku , zaślepiać, oślepiać; einen Dlenben, uerblenben, bliiib machen; Boh. slepi-ti, oślepili; Slov. slepjm , (ślepege ścieżka); Sorab. 1. (lepu; Cara. slepirn , ( slepivz « kuglarz ) ; Vind. llepit, oflepit, bleshiti, (Ihlepiti, ofhlepali « policzkować.) ; Croat. szlcpim, oszlepiti ; Dal. szlipili ; flag. sljepiti; Ross. cih-miTb, (c.rbniiTb , cinjflTb « zlepić;. Biała farba ślepi człowieka. Suk. Probl. 55. Ślepi cie zbytnia podłość. Teat. 45. d, 55. Wyb. 0 chlubo panowania jak ślepisz, wiążesz dusze. Przyb. Luz. Î58. Człowiek ten pospólstwo nieopatrzne ślepi. Pot. Zuc. 7. Rogatych świecka chwała ślepiła , i do wiary im przeszkadzała. Sk. Kaz. 15. Przestr. 193. ŚLEPIE, ia, », ŚLEPIE plur. , ŚLEPKI, ŚLE PIĘTA , ŚLEPIĄTKA demin., vulg. ; oczęta; bic Sleitgleitt, bte fiicfer, bie ©nefer; Boss. 3tnKii. (Bosn. sljepe oççi ; Slav. slipe oesi ; Croat. szlcpoochje tempora, Skronie, qu. v.). Orliś wzrok twój zamienił w ślepie nocnej sowy. Mon. 76. 475 Ten dziwotwor babi Swoim ślepiem nas wabi. Treb. S. M. 69. Z nozdrza mu się kurzy, iskrzą się we łbie ślepie, zgrzyta zębami. Przestr. 39 Ta figurka mocno jćj w ślepki wpadła. Teat. 29, 16. Te ślepki niejednemu głowę zakręciły. Teat.

40

Stownik Lindego wyd. ?. Tom V.

314 ŚLEPUGIEL- ŚLEPOWŁADNY.

ŚLEPO WRON - ŚLEPY.

22. c, 4. Czuję nieugaszony apetyt do ucałowania śle-piat twoich. Teat. 16. b , 6. Bystre ma ślepięta. Zab. 13, 283. Treb. ‘ŚLEPKUGIEL, gla , m. ; Boh. slepicak; sęp ślepy, bardzo mdłego wzroku, ossifragus, ber @olb-(jcyet. Siena. Wyki ŚLEPNĄĆ; Boh. slcpnauti ; Groat. szlepern, oszlepel; Ross. cjttiHyTb, oc.iknuyTŁ ; ob. Oślepnąć, Olsnąć. ŚLEPO adv. ; Boh. ślepe; Y ind. flepu, flepotnu ; Croat. szlepêehki, naszlepcze; Bosn. na slipaę-ku , slipaęki ; Boss. e.itno ; nie widząc, bez widze-ia; bltitb, o(jne ju fcpcn,

po się rodzą, jako psi, lwięta, kocięta. Sak. Probl. 51. Ten, który za drugim ślepo idzie. n:c nie najduje, owszem ani szuka. Pilch. Sen. list. 273. Możesz to sie

•Ta

ci fig. Niektóre zwierzęta śle

po podpisać. Teat. 38, 249, bez zastanawiania, bltiibltltg8. Ślepo się w niej kocha. Teat. 32. d, 91. (zapamiętałej. Kobieta ta ślepo lgnie do oficerów. Teat. 21, 74. Ślepo sie przywięzujesz, szalenie zakochanym jesteś. Weg. Marła. 1, 137. Ślepo, jak bydlęta, krew' swoje wylewają. Teat. 43, 11. Pieniądze ślepo roztrwonione. Teat. 49. h, 60. Kupować na ślepo, kupować kota w worze Rag. kupovatti na sliepaoku. ŚLEPONAKO-DZO.NY, a, e, ślepy od urodzenia , bltnbgcboljreK. Rzecz niesłychana, *abv kto otworzył oczy śleponarodzonego. Radź. Juan. 9, 52. Rej. Post. H h h 6. ‘ŚLEPONOGlNY, a, e, który po zajściu słońca , choć przy świecy nic nie widzi. Syr. 199, et Bej. bet) 8td)te bltnb. “ŚLEPO-PĘDNY, a, e, bez rozwagi ślepo pędzący, machający; WinblingB jttjagcnb, ÿinftürjenb. Kiedy przepaść ognista

okrutnie po-

’, “ŚLEPO-

swą paszcze rozwiera , A dusze zera.... Żab. 0, 176. Min. **

ROD, ‘‘ŚLEPORODNYH a , e, ślepo narodzony, blinbge* bereit. Kret śieporody. Tward. W. O. 69. tward. Wt. 178. Śleporodne sowy. Kulig. Her. 94. Śleporodowie Jezusa nie człowiekiem prostym być uznawali. Bzów. Roi. 68. — §. Śleporod abo Śnieporod , herb ; na mogile strzała z krzyżem między dwoma proporcami. Kurop. 3, 48. ŚLEPOTA, y, z.; Boh. et Slov. ślepota; Sorab. l.slepofcż, (flépcztwo ineitae, flipeżina ubóstwo); Carn. slepótta, slepotÿa, slepûst, Vind flepota flepust : Croat. szlepóta, szleposzt; Di. szlipota ; Rag. sljepos, sljepoc-chja , sljepillo , sljepocinstro ; Bosn. sljepocbja , slipo— cha, sljepóst; fiass.c.rbnoTa ; Ecel. aibnoTCTBOBatiie ; nic-widomość, bî2 $Blmbl)ett. Ślepota jest albo osłabienie, albo zdrętwienie żyły suchej ocznej, albo zgęstwienie, zsiadłość, wysehnienie humorów wodnistego, krzyształo-wego i śklanego, albo osłabienie lub stwardnienie bło-nek rogowej, jagodowej, siatkowej. Boh. Dyab. 2, 164. Ślepota, ociemnienie człowieka przez zepsucie się śkla-nćj wilgoci w oku, ginu co ma. Perz. Cyr. 2, 172. Jasna ślepota. gutta serèna, ber fdjnmrje ©taar, kiedy oczy *ą jasne, żadnej najmniejszej zasłony na nich nie będzie, a przecie nie widzą. Syr. 382, Bosi Tesmaa bo-Kurza ślepota, niclalopia, gdy chory przy świecy widzi. Goimp. Med. 16. (Boh. ślepice; Slov. ślepka, ślepicą * kura). — § Fig. Ślepota, oślepienie, zaślepienie; btc Sliub&eit, Słerblenbung. Z pasya ja i ślepotą kocha. Jabt. Tel. 39.    ŚLEPO WŁADNY, a‘

ic adv., na oślep władnący, bltnbljerrfcbettb , n. p. Ślepo-władna fortuna. Pilch. Sen. list. 298. ŚLEPO WRON, a, m., §. 1) nocny kruk, ber 9?ad)trabe, bie Sîadjtfcfyroafbe, ber 3trgrnmelfer. Jaskółka ślepowron , hirundo caprimul-gus, ptak nie większy jak kos, kształtem podobny do kukułki; wieczorem tylko lata. Dawni mniemali, że kozom mleko wysysa, zkąd go kozodojem nazwali. Kluk. Zw. 2, 264. Przed ślepowronem mały ptaszek leci , prowadząc go w nocy. Haur. Sk. 108. Ślepowrony cne. Bcinial. J 2 b. Ślepowrony kraczą. ib. Job. Człowiek kłamliwy, jako ślepowron, światłości ścierpieć nie może. Weresz. Reg. 113. — §. 2) Ślepowron, herb; podkowa barkiem do góry, na niej krzyż, na tym kruk w pysku pierścień trzyma. Kurop. 3, 48. etit Sßappcit. ŚLEPUCHA, ob. Ślep'. ŚLEPY, a, e, ; Boh. ślepy, sle-pookÿ; Slov. ślepi, ślepy; Sorab. \. fiepé; Carn. slęp ; Vind. fliep, flep; Croat. szlćp ; Dal. szlip Bug. sljep; Slav. slip; (chorav, cf. chory); Bosn. slip, sljep; Boss. Cllmbiil : [Ety m. for san lep, cf. Boss. c.itmiTb; Lat. lippus; sed. cf. Genn. \»Angl. sleep) ; niewidzący, niewidomy, ciemny, blttlb , phys. et moral. Ślepy żebrak, daje się psu prowadzić. Teat. 20. b, 161. Chore to oczy są, które na światło patrzeć nie mogą; ale te ślepe, które nie widzą. Gorn. Sen. 157. Niechaj cię skarżę pan , abyś śrzód ‘biała dnia macał, jako ślepy maca w ciemnościach. 1. Leop. Deut. 28. (po omacku chodzić). Ślepym być Eccl. cukiiocTCTBOBaTii, cj'bnoTOBHTH. Ślepy nikomu drogi nie pokaże. Budn. Apopht. 23. Ślepy wódz niedobry. Ca. Ad. 1019, Slov. ślepe slepeho wede. Ślepy, jeśliby ślepego prowadził, obadwa w dół wpadają. W. Math. 13, 14. SA. Raz. 275. Slov. Prov. Medzi sle-pimi silhâwi królom biw.a ; między ślepemi zezowaty królem jest, (cf. trafi głupi na głupszego, co mu się dziwuje). Ani śiepy o farbach , ani głuchy o dźwiękach sądzić mogą. Modrz. Baz. 548. Tak pleciesz właśnie, jak gdyby ślepy z przyrodzenia dawał zdanie o .kolorach. Torz. 133.

on

no-

Nic ślepemu po zwierciedle Mąez. Heretykowi pomaga imię chrześcinńskie jako łysemu grzebień, ślepemu zwierciadło , głuchemu piszczek*. Birk. Exorb. E 4 b. Muszę mu oczy otworzyć ; musi być ślepy , żc tego nie widzi, Teat. 22, 64. Gdzie jestem , nie widzę drogi, idziemy jak ślepe krety. Tent. 36. c, 108. Ludzie by kretowie ślepi ostrowidzowie. Sekl. 27.

mc nie

e,

występy, a na cudze Nowokrzczeńce ślepszymi są niżeli kretowie , do ziemi oczy kryjąc , widzieć nie chcą, głuchszymi niżeli skała. Gil. Pst. 60 (Vd. Phras. Sliep kaker stiena » ślepy jak ściana). Ślepy dalej ujrzy. Cu. Ad. 1019. (chromy dalej zajdzie; wrzkomo nie widzi). Rzadki ślepy widzi. Rys. Ad. 60. To i ślepym jawno. Modrz. #«5.457; Eccl. ii cabneMy hbho cie. (Slov. Phras. Ślepi ge, kdo près rićicu ne widi; ślepy jest, kto przez rzeszoto nie widzi). I ślepej kokoszy ziarno się nadarzy. Pot. Arg. 243. Cn. Ad. 1168. Rys. Ad. 35 ślepa kokosz na ziarno trafi Syxt. Szkl 200. I ślepej kurze trafi się ziarno. Teat. 14. b, 4; (Slov. i ślepa kura nókdi na zrnko trefi; (cf. Slov. et Boh. ślepka, ślepicą »kura); szczęście ślepe; trafunek pod czas lepszy

na swe

Z trafunku

ŚLERA - ŚLICZNOŚĆ.

ŚLICZNY - ŚLIMAK.

315

is'nić ; Sîotf et’ glizeme; Boxhorn clizzan); piękność; (Rag. ghizda ; Carn. salost), bte ©d)6it(iett. Cokolwiek miał okrasy w sobie świat wesoły, Cokolwiek zdobyć mogły śli-czności żywioły. Wszystkie na twą osobę przyrodzenie zlało. Zimor. Siei. 190. Stanęła panienka bardzo piękna przed sądem , wnet sie sędzia ślicznością jćj w nieuczciwą myśl uwikłał. Sk. Żytu. I , 305. Pełnaś łaski , pełna wdzięczności ; na żadnej ci śliczności nie schodzi. Sk. Kaz. 537. Warg. Wal. 94. Młodzieńcy i panny po-roznicmagały się, a ona śliczność niewiast ich, zmieniła się. 1 Leop. 1 Mach. 1, 27. Topaz jest kamień osobnej piękności, Który wszystkich kamieni ma w sobie śliczności. Papr. Kol D. ‘ ŚLICZNY , a , e , ŚLICZNIE adv., ŚLl-CZNIUCHNY intens. ; Boh. slicny, heskÿ, hezkÿ, hezaunky; Carn. sale, salu; Bag. ghizdav ; Boss. 6.iaroo6pa3Hbm ; piękny, fd)0lt; (Sorab. i. lefny ozdobny, lesznć blandus, ob. Obleśny; Carn. lizhne, perlizhne , obliczne » przyjemny ; Bosn. slicjan , prilicjan similis ; Bag. slicjan, sli-cni congruens, prilicni , pristojni conveniens ; Boss. /o-ópo.imiHbiM kształtny, cjh^huh stosowny; Eccl. cbtitivhii'b, iipHJimHbiH conveniens, idoneus, Bcec.inmibiil, BecbManpa-jnimibiil, conacHbift n npimnibiu bardzo przystojny). Cieśla rozciągnął prawidło, i w\formował go piłą, wymierzył go węgielnicą i cerklem otoczył, i uczynił obraz męzki , jakoby ślicznego człowieka. 1 Leop. Jez. 44, 13. (kształtnego). Gdy śliczne oczy swoje ku mnie zwraca, Przyjemną zaraz sercu spokojność przywraca. Sztjm. S.

W. 66. Zebr. Ow. 559. Śliczny, choć maluśki. Pieśń. Kat. 50. Dziewczyna śliczniuchna. Teat, 11, 40.' Legat przystojną chwałę u wszystkich z ustanowienia tak ślicznego pokoju odniósł; pulchra pax. Krom. 678. — §. Iron. Ślicznie, ślicznie, w oczy mi mówisz, że się w inszej kochasz. Teat. 55. b, 56. Za życia chesz mi jeszcze wydzierać majątek, Ab to prześliczna miłość, to piękny początek. Nieme. P. P. 91. A śliczny ptak z Jegomości, śliczny! odpowiesz mi Wc Pan za wszystko. Teat. 14. 169. "

niż rozum, samo się nawinęło). Czasem ślepa fortuna tam trafi, gdzie roztropność daleko się odstrzeli. Pot.

Arg. 78. Ślepe szczęście w ręce lezie tym, którzy się na nim nie znają. Teat. 11, 139, Slov. ślepe sćeśti.

(Vinci, fe mu je vflepilu , naflepilu « ślepe miał szczęście). Ślepa miłość. Teat. 5, 7. (zapamiętała, na oślep idąca, nierozważna). Ślepy upór. Warg. Wal. 183.

{Sprawy z ślepego zwyczaju pochodzące. Bals. Niedz. 1,

365. (z nierozmyślnego nałogu). Ślepy na umyśle, Eccl. erbnoyMHMH. Ludzie ci trzymają się ślepych swych zabobonów. N. Pam. 10, 7. (ciemnych, nicobjaśnionych).

Noc ślepa. Siem. Cyc. 490. ciemna, niewidoma, eine jtn* ftere 9?ad)t. Ślepa babka, gra, ob. Ciuciu babka, feltnbe Stup ; £> e ft e r r. bltnbe§ üDMufel; mrzyk. Volck. 589. On z niemi dalej w ślepą babkę, dalej w mruczka.. Teat. 25.

14. Fortuna ślepą babkę grać z ludźmi lubi, Dziesięciu minie, jednego ułapi Mon. 70, 623 —§. 2) Tramlat. varie: Śkło nieprzeźroczyste, po naszemu mówiąc ślepe.

Torz. 234. Śkło ślepe, tak wyglądać bedzie, jak obłok biały. ib. 248. Hutnicy nazywają takie śkło, które brzy-•Iniejc, jakby po nim kto mleko polał, ślepym, ib. 147.

Po-

n. p.

Ślepy zamek, skryty, sztuczny z sprężynami •zciwćmu człowiekowi ani ślepych zamków , ani psa na łańcuchu, ani stróża nigdy nie trzeba; bo już stróżem u niego cnota. Rej, Zw. 135 b. Ślepa podłoga, ta, na której się daje druga podłoga, gładka lub taflowa. Magier.

Makr. ber 33ltnbbobeii. Kiszka ślepa, że tylko jedno ujście ma. Krup. 2, 40 ber blńibe $anit. Ślepe złote żyłki, nabrzmiałe , nie ciekące, zawarte. Syr. 68*7. bte blttibe golbne Slbcr. Ślepe ładunki, woreczki prochem tylko napełnione.

Jak. Art. i , 363. bez kul, bltitbe Patronen. Ślepe rowy, przysute reduty. Tward Wt 181 Ślepe reduty, ib. 8. ukryte, skryte, bltttbe óerftecfte ©rdbett imb Sîebouteit.

'ŚLERA , 'SZLEMA, 'SZLIRA, y, z., n. p. Gruzły i zołzy pod szczekami na ślerach twarde. Syr. 1204. Gruzłom na ślerze pomocna gorczyca, ib. Zołzy za uszyma i pod szlerami. ib. 1299. Szlirom nabrzmiałym i napuchłym

lekarstwo, ib. 885.?    ŚL1FA , ob. Szlifa. ŚLIFOWAĆ , ob. Szlifować.

[‘SŁEZA, y, z., 'SLOZA, łza, eine ütljrdne; Boh. slza ; Eccl. ŚLIMACZY, a, c, ŚLIMAKOWY, a, e, od ślimaka; Boh. CiVLiça ;    Boss. CÆe3a. łże wytargł duszę moją ze śmierci;    hlemeyżdowy ; Bag. spuuxij, ©djnecfeu    -. ślimacza sko-

oczy moje od słez (oculos meos a lacrimis eripuit). Ps.    rupa. Cn.    Th. 1016, Bosn. spusgnięa ;    Bag. spuuxniza ;

Małg. str. 69. Nie masz przecz gościu *złes nad nami    Garn. povshova łupina, baê ©d)necfen|ßlt3. Ślimaczy sad

tracić. J Kek an. Fr. 29. wyd. z r. 1584. A pomści się    Cr out. pusarnicza. Linie ślimakowe, spirales % od swej

wzdychania i moich *zles na niej. ib Borys skoro usły-    figury, podobnej do skorupy ■ślimaka zwane. Sniad. Alg.

szał brzęk zabójców swoich , począł ‘ślozy puszczać , jak    2, 188, Boss. yjHTKOBUH. ŚLIMACZYĆ med. niedok.,

strumienie. Stryjk. 152. (łzy ronićę. 1].    ślinić, wilgoć wypuszczać ślinną ; fd)lctmcit, ©dllctut ttOIt

ŚLĘZAK,    SLĘZACZKA, ob. Szlązak. ŚLEZIENNY, ob. Szła-    ft.d) ßcbeit.    Świerzb bywa też wilgotny,    ślimaczący. Haur.

zowy.    'SLĘZENIE, ob. Zleżenie, zlegriąć. SLIAZ, ob.    Sk. 391.    ŚLIMAK, a, m, ŚLIMACZEK    , czka, m., dem.]

Szlaz. SUCH, ob. Szlich. ŚLICHTA, ŚLICHTOWAC,    Boh. ślimak, hlemcyżd, śnek, plż, (plzki lubricus, ślizki,

, oh. Szlichta.    ob. Pełzać); S!ov. ślimak, słymak , sliniak, zemskÿ hle—

ŚLICZNOŚĆ, ści, z ; Boh. slićnost, lepota ,    krasa; (Bosn.    megżd’; Sorab.    1. flinik, flink, schlink ; Sorab. 2.    fchnekka,

slicnost, prilika similitudo ; cf. podobny, cf    podobać się;    Carn. povsh ,    polsh , tpovske « ślizki) ;    Vind. poufh, fli -

Rag. slicnos, slikka forma, figura, slikka, slicje, liże,    novez, hishonofez ; Croat. pus, pusek, pusicz ; Dal.

oblicje * lice, twarz, slikkotvorstvo » malarstwo; Eccl. cm-    szpux, szpus, zpuus ; Bosn. pusg, spusg, spusgjak ; Slav,

'lie, npHMqHOdb, upHCTofmocTb, co nacie concinnitas,    pûx ; Big. spûx. spuxicch , vôlak, narikla ; Boss. cjh-

congruitas ; Boss. ripimmie , npiuimecTBO ,    npM.itiuiiocTb «    3eini, yjuiTa ,    y-uma ; Eccl. 3e.iBeHb ,    ęeniib ,    c,TH3eHb ,

przystojność) ; (Etym. lice, oblicze, cl.    Germ, cjletßert    (Boss. et Eccl.    tęetiKh < żółw); cf. Lat.    limax;    Ital. lu

maca; cf. ślizki, ślizgać, cf. ślina); (of. Lat. limus; cf.    d)el; do śliny podobny, fpettyelarltg ; Carn. sblęmast;

Geim ©djleim); bie ©efmecfe, befonbei'3 (Erbfcbuccîe. ślima-    Vind. flinast, flinou; Crcat. szlinàv; Hag. slinnav, sopo-

ki nagie bez skorup żyją na Jakach przy miejscach wil-    last: Ross. cæhhhhh, OHHOBaTtifi, MOKpomufi, Monpo-

gotnych. Zool. 93 ; te od niektórych    pomrowie zwane.    thctłih. W bokach gardła są dwie ślinne jagody albo

Kluk. Zw. 4, 4-95, (Rag. goili spûx,    golich, slinavaz,    migdały śliniaste. Kirch. 49. Wejch. 178. Gruczołki śli—

balavaz). Ślimak morski (Bosn. volujak, spùsg mor-    niane    ślinę oddzielają. Krup. 2, 342.    Guziki albo gru-

ski). W domu jak ślimak siedzisz zasklepiony. Teot.    52.    czołki    śliniaste. Kirch. 48. (mandle).    Ślinne ziele, ob.

d, 19. (domator). — Fig. Ja chociażbym do śmierci    Zębne ziele. Syr. ICO. ŚLINIĆ cz. niedoli., uślinić dok. ;

miał być mizerakiem , Wole być lwem w nieszczęściu,    Boh. sliniti ; Sorah. 2. szliniscb, (flinisch sparzyć); Sorab.

niż w szczęściu ślimakiem. Weg. Mskr. czołgającym    się,    1. flinu ; Carn. slineti ; Vind. flinili ,    fline zediti, fhle-

podłym. — §. Pewny bieg na koniu, ślimak. Kipp.    44.    mali,    fbleme narediti ; Croat. szlinèm ; Bag. et Bom.

(wężykowate wybieganie). “ŚLIMAKORODNY n. p. Abyd. slinniti-*, Boss. gjibhhtł, cjiohhtł , (cf. Lat. linio); ślima-Oho. Wirg. 583. fdmecfenerjeugenb.    czyć, ośliniać; befpeityeln, mit ©pettyel benedeit, begeifern.

ŚLINA, y, z., ŚLINKA, i, i., detnin.\    Boh. ślina; S!ov.    Pies rzucony kamień, nie mogąc zgryźć, ślini. Pot. Zac.

ślina, śliam ; Sorab. 1. Ili na ; Sorab.    2. szlina ; Cum.    63. Kieł uślinił, jak wieprz dziwoki. Mlask. Byt. 2,42.

ślina, sldęm, plunk, Vind. flina, fline, fbleme, flinou-    Uślinił mię, giestami żwawemi natryksał, naszturchał.

je, flemovina , pîuvotina , plunek , pluez; Croat. szlina;    Mon. 70, 65. Tam morze ziemię aibo nurza w szumie,

Slav. ślina, pljunka, rakotak; Bosn. slinna, pgljuuotina ;    Albo rościna i w brzegach ją ślini. Chrości Luk. 68.

Rag. slinna, sopolina, (cf. sopel) ; Boss. canna, caiona,    Duch nieczysty rzucać ją, ślinić, rozdzierać i dusić po-

c.ïHHKa, HOKpOTHHa, oxpaia, (cf. mokrość , cf. charko-    czął. Sk. Żyw. 2, 338. Zły duch porywa go i roztrąca

cina); (cf. Grace ffielov, Lat. limus; Germ. ©tylctnt ;    z uślinieniem. W. Luc. 9, 39. ŚLINIĆ się rec., ślinę

9îtcbf. ©djlient; Suec. sieni ; Angl, slim ; cf. szlam );    około siebie wypuszczać, ffd) begeifern, nor bem SKiutbe

ber ©peid;el, saliva , wodnista i nieco mydlasta cieczą,    fd/dunten. Upadłszy na ziemię, przewracał się, śliniąc się.

która z gruczolków w- gębie będących ustawicznie się    W. Marc. 9, 19. Współ z świeżą krwią," pianą * szu-

sączy. Zool. 50. Kirch. 49. (plwociny). Sznurowanie gę-    miąeą się ślini. Otw. Cw. 318. Te staropolskie dzikie

busi , uśmiechanie, podrygi i cedzenie ślinki, nie wpra-    perory, co to się śliniąc krzyczą, że za ich pradziadów

wią nas w dobrą opinią. Mon. 70, 159. Mówi leda co,    więcej bywało szczęścia. Tcat. 48. b, 29. Pacierz trze-

co ślina do gęby przyniesie. Cn. Ad. 520: quidquid in    pioce, uśliniwszy się, bez wszelkiej uwagi. Opal. Sat.

buccam venit\ cf rebet, mag tym öorS 'ÜÄauI fommt;    119. — Me dir. Ślinienie, sposób kuracyi ślniącćj, snli-

Slov. co na gazik pridć. Bez baczenia, co im ślina do    ratio. Perz. Lek 2, 21. et 24. bie ©peid)elcm\ ŚLINO-

ust przyniosła , pisali. Stryjk. 234. Simon. Siei. 99. Ossol.    GOBZ, u, m., dawira, wrzód, który gardło zalega. Stenn.

Dyar. 29. Chrośe. Ow.- 108. Gęba jego paple szumnym    519. et 365. Ślenk. Ped. 75; angina. Syr. 719; bolą—

tonem^. Co jej przypłynie z ślinami. Zah. 12, 84. Oboje    czka w gardle, skwinaneya. Urzęd. 425. Syhanche. zga-

beszta, tamte klepą zowie, rlcgo też także jakoś, co    ga, ślinogorz niektórzy właśnićj zowia. Marz. Nabrzmia-

zła ślina pow-.e. Zub. 9, 66. Prosi, aby jćj snu nie    łość gardła w ślinogorzu przychodzi czasem do łakowe-

miał za lada Płonny prognostyk i znikomą ślinę. Chrośe.    go stopnia, że zatkawszy gardło pacyenla, udusić go

Luk.' 2, 90. za dym, wiatr, bajkę, fraszkę, leerer $mtjh    potrafi Petz. Cyr. 2, 205, Boh. żaba (cf. zgaga), prym

— jj. ślinka na co, apetyt wielki do czego, skoma,    w hrdle ; SI ov. założenj, otećenj hrdfa: Garn. gerloviza,

oskoma, piszczenie zębów r.a to, co drugi je, ( ob.    gerlovna, kushar; Vind. zlieufhih, keufhib; Croat. gu-

Oskoma) ; grojkr 2lppet(t Jlt etmaś?, meint einem ber SDfimb    sebari; Dal. garlovioza ; Bag. garloviza, zâdaviza, zAdu-

moiiad) mâficvt; cf. Carn. siady se rneni ; cf. Slov. aż mu    scriiza; Lias*. CÆHHOieueiiie, bic ©petdjclfranffteit, 33rälitte,

sîmi na to z ust tècu — ślinę połykać. Pot. Arg. 759.    (cf srebrogorz). ŚLIN OGORZO WATY, a, e. ~. o adv.,

łapę lizać, apeht wzbudzony w sobie tłumić, gryźć    ślinogorzem zarażony, bte tßrminc babenb.-Lekarstw o świ-

się wewnątrz z ucliybionego skutku;    beu ©petenci ner*    niom ślinngorzowatym Syr. 719.

fdihiclen, ftd) bcirmen megen fe^lgcftylagner Hoffnung. Niech ŚLIPIE, ŚLIPIĘTA, ob. ślepie. ŚLISKI etc., ob. Ślizki. — ślinki połyka, Kto zaspał; a kto odniósł, niech ma i    (‘SL1SZE, arefacio. Marz., forsan suszę). — ŚLITADA .

wykrzyka. Simon. Siei. 19. Straciwszy bez profilu wstyd,    oh. Szhchtada.

i, z., dem. ;

Boh. śliwa, śliwka; Morav. karlâtka ; Sorab. 2. fliiwa, szluwa. szlöwa ; Sorab. 1. fló-wka, szlowka ; Carn. sliva, (sliY, slivast sublmdus), zbeshpla (Obb. 3'u0"4ipe), zi-' Lara ; Vind. fliva , zibara; Croat. szlîva, szhvicza ; Hun g. szilva, szilvafa : Dal. szliva ; Bosn. sliva; Ilag. sliva; Slav. sblijva ; Ross. c.TfiBa cannna , cjiHBoqKa . cjiitBHHa, (Etym. cf. Germ. ©chiefie; Svec slä; Angl. sloe ; cf. Ross, CJiiiBHbiH * I. zlewny zlany (cf. zlewać, zlać), 2. śliwny) ; prunus, drzewo, ŚLIW INA, (Slav. shlijvovo dêrvo; Vind.

316

ŚLINA - ŚLINIANY.

ŚLINIĆ - Ś L I W I N A.

połknęła ślinki. Min. Byt. 3, 123. Czcze ślinki połyka. ŚLIWA, y, ź„ ŚLIWKA, i, 2., ŚLIWECZKA,

Pot. Syl 293. Skąpiec, on , żeby pełnej nie uszczuplił skrzynki, Widząc, gdy drudzy jedzą, Czcze połyka ślinki.

Pot. Jow 25. O głodzie ślinkę połykają. Trat. 6. b, 80.

Darmo tylko ślinki połykają. Past. Ftd. 5 ŚLIMAK , a,

*n ; Vind fiinovez ; Bosn. slinnavaç ; B ig. slinnavaz Ross. cjhuthîi, c.tfourni, c.ifOHTfimia ; co się ślini mówiąc, plwacz. Cn. Th. 716. ein ©etferer, ©peper. Plwacz nie obyczajny, śliniak. Cn. Ad. 860. ŚLINIANY, ŚLIN!ASTY,

ŚLINNY, a, e, od śliny, pełen śliny; ©petd/el*, oott ©pei«

ŚLIWCZANKA - ŚLIŻ.

Ś L I Z A Ć - Ś L I Z K I.

317

fliunik , fliunu drevu ; Sorab. i. slcwczżina); i owoc, b:c Pflaume, ber Saunt unb bte $rud)t. Śliwy w południowych stronach kraju naszego za dzikorosnące poczytane być mogą; drzewo miernej wielkości; stolarze drzewa tego do wysadzanych rohot używają. Kluk. Rośl. 2, 46. Za granicą różnice czynią miedzy    ( cf. śwestka,

szczwaczka), a pflaumen; u nas to wszystko idzie pod jednym imieniem śliw. Kluk. Rośl. 1, 146. Owoc śliwy, śliwką zwany, mięsisty i soczysty, zawiera w pośrzodku piaskowatą pestkę nasienną. Kluk. Rośl. 2, 46. Śliwka leśna,

Garn. sliveza. Śliwki zielone, Garn. verdâzhe. Śliwka końska, kobyła, Boh. bluma , hluśice; Cnrn. shterbónzeł, DlojSpftau*

Ute. Śliwy suszone Ross. uepnocjMBE, adj. uepnocjiHBHUH ,

Psie śliwy. Reiz. Lek. 157. (psiarki, łpuubepflaumett, cf. lu-baszki). Niżąc ci śliwa, gdy otrzęsą śliwy. Bratk DAb. (póki z ciebie korzyść mają, poty twoi cię znają). Wżdy to u nas, jak śliwkę połknąć. Rej. Post. LII i. (gladziuteńko odbywają, za małą, łatwą rzecz mają). On to jak najsłodszą śliwkę, tak nadobnie połknie. Rej. Zw. 96. (Slov. Prot.

Pitali sa ho o śliwach, a on odpowedêl o hubach; pytali się go o śliwki, a on odpowiedział o bedłkach ; cf. ja o Pawle, a ty o Gawle). W głowie jak po śliwkach, znać ci wino sprawiło te we łbie zawroty. Zabi Amf.

83. Tent. 18. b, 25. ib. 24. c, 68. nnifte, öbe im

pfe ; (cf. Roli. bluma » głupiec). — §. Jedwabne śliwki w tym noga mu sebasteny. Syr. 793. et 978. Sebefien, 25ru(tbcercn. Węgierskie śliwki, Damasceny. Urzed 375. SDamafccner* ‘ÿffau* nteit. Śliwki. które jujubami zowią. Syr. 1055, (ob. Ju-juba). Szpacze śliwki, cornus,    Słonteflett. Sienn. gdzie sie śbzgaja, miejsce ślizkie na lodzie; eine glatte

Wyki, ob. Dereń. ŚLIWCZANKA, i, i., polewka śliw-    §1M)C ouf bem Gije 5tmt (SKitcn, (bte ©litfóej; Boh. kiau-

czana, garus, galas śliwczany. X. Kam., ^flanmeitfuppe,    zaeka ; Garn. drizh    ; Vend, derkaliza, derkalifhe; Ross.

Çjlflumenbre^. ŚLIWCZANY, a, e, z śliwek, Doit ^fïau*    kstokü. Będzie im    droga ich, jako ślizawice w mroku,

tttcit, Btfftfcben- Wina jabłezane, śliwczane. Krup. 5, 693.    Rudn. Jer. 23, 12.    Niech będzie droga niezbożnych cic-

Śliwozane powidło, Garn. zheshplovz. Śliwezana wódka.    mnością i ślizawką.    W. Ps. 34, 6. Radź Jer. 25, 12.

Croat. szlivovicza; £) e ft C r. @d)ltUHmńj3Ct\ ŚLIWIC się re-    Rirk. Kaz. Ob. L 2    b. Niech ślizawice i ćmy niespędzo-

ne ich drogi będą. J. Kclian. Ps. 46. Przez częste ślizgawice nogi sobie zrywają. Torz 24. (przez częste ślizganie się). ŚLIZEĆ netiir. n>edok. Ross. cansbib; śi;z-kim się stać, wilgnąć; fcblftpfrtg, fcnd)t tt'Cfben. Po wieprzach buczyna karmionych słonina się w długim dymie umniejsza i śliżeje. Kluk. Zw. 1, 289. ŚL1Z1EŃ, herb ; na tarczy świat, na nim krzyż, na hełmie ręka, w łokciu strzała przeszyta. liurcp. o, 48. 9iatr.C eincó 2Bap* pen§. ŚLIZG ACZ , ‘a ©Utfcfycr auf bem (rife ; Ross. KamiLmiu^

SKI, a, ie, ŚLIZKO, ŚLISKO vdverb\; Bob. slzky, sljzky, plzky (plż ślimak, ob. Pełzać), kluzkÿ; Slov slskÿ, klsky, plsky ; Sorab. 1. fmekwc , (cf. sm\k. mknąć); Carn. povske , (povsh s Ślimak gu. v ) ; Vind. pousek, pousko, od puski , spusliu , sderkhu ; Créât -szkuzek, sekalen , zkli-zek , puzek, zklizliv, glizek , sckalek , puzhiv, pulsezhe, popuzlyiv, poskalyiv, szkùzek ; Rng puz'iv, puzgliv, pla-ziv ; Bosn. puziv puzivo, popuziv, sklizivo, sUisko; Ross. CÆH3Kiîf , CK;tH31UH , CKOjüLSIÜH , CK0Jb30K"B : Eccl. cansiiiS, cko.î3k1h . nojt3Hiß, iWAsohi,, nonoj3HOBeHiibiîî ; ( Etijm. cf. liznąć, lśnić, cf leźć, zleźć ; cf Gnm gleiten, glatt; cf. Grace, yhd^ocg, Itîog ; Luc. lacvis) ; fdjlüpfrtg, glatt,

- cipr. ; Boh. sljwat se; zlewać się, o krostach, jufamutcu fïtc^cn, Doit SBlattern. Od parchu będzie się psu śliwiła skóra. Ostrer. Myśl. 25. Jeśliby się peeherze na języku śliwiły, tedy tym lekarstwem zgoisz rychło. Sienn. 469. Złe krosty i wrzody śliwiące, tak francowate, jako i inne, to lekarstwo goi. Syr. 156. Krosty śliwiące sprosne, jako w trędowatych ib. 865. ŚLIWiNA , ob. Śliwa drzewo , ^jfaumentjof;. ŚLIWKA, ob. Śliwa owoc; ŚLIWECZKA. — ŚLIWNICA, y, ź., gatunek watki, ulva piani formis. Kluk. Dykę. 5, 140. bte pflaumeuarttge ffiaffet⁴« gaflerte, bie ®ecpfiańme. ŚL1WNIK, a, 7??.; Ross. cau-BiiHKt, prunclum. Cn. Th. 1017, ber ^flaumeugarteu ; So-rnb. 1. flowkowna ; Rag. shvisete ; Slav shljivik ; Croat, szlîvnik, szlivovje, szlivische; Hung. szilvas. ŚLIWNY, ŚLIWOWY, a, e; Boh. śliwowy; Ross. canBUbiii : śliw od śliwek, Pflaumen « . Płoty z drzewa śliwnego. Gresc, 591. Jagody śliwne mało tuczą czło\\ieka. Cresc. 391. ŚLIWOBBONATNY, a, e, n. p/Śliwobrunatna bar-

*‘ŚLIW-

wa. Syr. 15. brunatpofiołkowa, pflaumcublau.

ORZECH, nuciprunum. Plin. H. N. 15, 13 ŚL1Z, a, m., ŚL1ZYK, a, m., dcm., cobitis, mała rybka, mnicj-od kiełbia, jemu bardzo podobna. Kluk. Zw. 3, 175;

sza

kadłub ma walcowaty. Zool. 182. bte @d)UU’Vle, ber (Sdjttter* Itng, eilt Heiner gtfcb ; Slov. sliź, sliżik ; Bob. mrenek; Sorab. 1. szlisch ; Garn. kazhęla ; Vind. kazhela ; Boss. roaeipL. Brzegi moje Tagus liże, Gdzie po kruszcu grają śliże. Miask. Ryt. 2, 150. ‘ŚLIZAĆ się, ŚLIZGAĆ się recipr. ?iiedok. ; Boh. klauzali, klauzawam, kiauznauti ; Sorab. i. fmekam szo , (cf. mknąć) ; Carn. derkam, der-sam sê, povseti, povsim ; Vind. derkati, derzhim , der-zhati, derkniti, sderkniti, spodleteti ; Bosn. sklizitse, po-pustise, popuznuti , puznuti, (oh. Pełznąć); Croat. zkli-zamsze, szmiczàmsze; Ross. cK0Jb3HTt; Eccl. nonojma-Foca; igrając po ledzie się posuwać, auf bem 6ife glet« ten, (glttfcfien ; Gall. glisser ; k t e b e r f. fltbbern, fcblinberit). Gdy rzeki ujma kryształowe lody, Dzieci się po nich bezpiecznie ślizają. P. Kchan. Jer. 565. — Sinnliter : Wąż chytry najsztuczniej się ślizga. Przyb. Milt. 113. (posuwa się ślizgając). — Ślizać sie niechcąc, z trafun-ku, uślizgać się conhn., śliznąć się jedntl. niedok., uśli-znąć się dok., gleiten, miêgletten. Bez kroku upewnionego nie potrafisz tylko się ślizgać ustawicznie. Teat. 49. b, 31. Kiedy się pijanemu zachce w tanek, aliści się śliza, jako koziej po ledzie. Bej. Zw. 62. Nic się nie ślizaj na tej gołoledzi, stój przed sie mocno przy onytn przedsięwzięciu swojem. Rej. Zw. 26 b. Skacze z rafy na rafę, się uślizga, pogrąża go woda. Staś. Nurn. 2 , 47. — Moral. Często człowiek się w rozumie swvm uśliznie. Pot. Porz 27. poszkapi. ŚL1ZAW1CA, ŚLIZGAWICA, y, i., ŚLIZAWKA, ŚLIZGAWKA, i, i,

m., który sie ślizga, bet* ©leitet, ŚL1ZKI, ŚLl-

propr. et transi. Gdzie stąpi, owo wszędzie ślizko. Tward.    żny) ; Croat. szlâdëk , szlaszten , szlajshi, szlaji;

Bosn.

WŁ 56. Po ślizkich uboczach koniem się Rozpierać, ib.    sladak, siatki; Iiag. slàdak; [Slau. nasladjiv * rozkoszny)    ;

co-

87. Juz cborob dusznych pozbyli; ale jeszcze namiętno-    Ross. c4a40Kb, c,ia4KÜi, cja^eHbKifi, caa4exoHbKu1,

J^ci nie podbili, i na śliskim jeszcze stoją. Pilch. Sen.    404K0BUH, (cf. c.ia40CTHbiw wdzięczny); (cf. Germ. fd)lec>

list. 2, 232, (na niepewnej drodze, na słabych nogach).    fett; Svec. sieka;    hl. sleika lizać* lecfett;    cf. Graec. ylv-

Z każdej nam strony było bardzo ślizko. Chrośc. Job.    ki g ; oppos. kwaśny); słodki, fuß. Słodki    miód. Dwór. B

500. niebezpieczno, intßltdfj, gefäljrlif). Śliscy jesteśmy    2. Studnie te mają wody takie, iż gdy morze ustępuje,

bardzo w naszym rozumieniu. Bach. Ep. 61. płytcy, nie-    tedy są słone, a kiedy wzbiera, bywaja słodziuchne! Bo-

gruntowni; oberffadflid), fdjtMttfettb. ŚLIZKOŚĆ* ści, z.; ' ter. 212. Potrawy bardzo słodkie nazywają niektórzy po Boh. plzkost ; Cara. polskust, opposlust; Vind. pouskust,    Polsku drojkie. Syxt. Szkł. 101. Słód kiś jak chrzan. Cn.

sderklivost, spuslivost ; Croat. żkliszkocha, glizkocha,    Ad. 1050. (słodkogorzki). Słodki korzeń, ob. Lakrycya,

skàl; Hoss. CM3KOCTŁ, CKOJb3KOCTb:    1 ) gładkość    Lukrecya. — Słodkie drzewo, ob. Obrostnica. — *Sło-

drogi, gdzie się pośliznąć można ; bte Sfjlupffigfeit, ©latte.    dkie strącze, ob. ś. Jana chléb. — Słodki strup, ob.

Slizkość lodu. Tr. Ślizkość abo ślainowatość bywa wy™    Strup. — §. Transi, fig. Miły, przyjemny ; Boss. nannbiH,

ciągniona z nasienia ślazu. Sgr. 820. — Transi. Niepe-    (cf. manna, cf. mamić); füß, lieWtd), mtgettclnn. Ma dya-

wność, bte ttn$m>erlnfftc|fett, SKongcI ber gcftigfeit. O Mol-    beł dosyć cukru,    i grzech czyni słodkim.    Pot. Arg. 401.

dawią jakoby me dbali, uprzykrzywszy niewiarę i śliz-    Słodko pamiętać,    co gorzko było cierpieć.    Źegl. Ad. 225.

kość narodu. Tward. Wl 56. Wszyscyśmy ^grzeszni, a    Co niegdyś było gorzko wytrzymywać , to pospolicie sło-

ciałem i ślizkością do grzechu obłożeni. Sk. Żyw. 2, 21.    dko opowiadać. Pilch. Sen. list. 2, 281. Nadto mi jest

(prędkością do grzechu). — §. 2) Ślizkość, rzecz jaka    słodko ciebie słuchać. Tegt. 41, 55. Słodko umierać dla

ślizka , n. p. (łustość ; eittmś ©djlüpfrtgeê, ©djmtcrigeS,    całości narodu. Staś Nam. 2,52. Słodka kompania. Mon.

gette». Smarowanie śhzkościami wszelkiemi    na    goździec    61, 11. Jakoż to słodki pan każdemu    i miłosierny,    W.

pomocne. Petr. Wod. 22. ŚLNIAK , a, m.,    grzyb,    bo-    Post. Mn. 381. Najsłodszy Jezusie ! —    Nieczuły, ani łzy]

‘ rowije, podbrzezniak. Jundz. 561. citte 2lvt ‘pje    ober    @rb=    ani prośby słodkie mogą go wzruszyć.    Teat. 42. d,    B.

fdttonntme. ŚLN1C, oh. Lśnić. ;    Kładzie jej w ucho słodziuchne słoweczka. Teat. 55.    by

SŁOBODA, ob. Swoboda. ŚLOGHAC , ob. Szlochać.    33. Slodziuehny, *dulciculus. Mącz. ; admtfdum dulcis. Cn.

SŁÓD, u, m. - Boh. siad; Slov siad ; Sorab. szlod ; So-    Th 1019. Mina słodziuchna. Teat. 17, 131. Słodkie kar-

rab. 1. fwód ; Vind. Ivad ; Garn. rnelya ; Hoss. co.i04’B,    teczki od amantów. Teat. 39, 7. Słodki bilecik. Teat. 14,

(coi04rłiTb, pa3C0404hTb 1) dostać smaku przykrosłodkie-    6 i. Uszu naszych żaden głos słodzej nie pieści, Jak

go, drojkiego> 2) mdleć z gorąca); słód, ba3    chwalebne o naszych uczynkach powieści. Przyb. Luz.

Słód jest zboże zmoczone, a gdy kiełki puści, ususzo-    168. "SŁODKOBRZMIACY, a, e, füßiotteitb ; Erd. cna4-

ne, najpospoliciej jęczmień , często pszenica etc. Kluk.    KOriacHbiM. Panu na słodkobrzmiących cÿtarach grajcie.

Rośl. 3, 266 et 156. Jęczmień przerabiają na słód , t. j.    J. A'chan. Ps. 211. Słodkobrzmiąca lutnia* Amfiona. Bor.

moczą go naprzód^wywodzie zimnej najsłodszej i naj-    2, 90. Min. Zmor. Siei. 283. Żab. 7,151. Weg. Fobie,

lżejszej. W. Pum. 6, 307. Słód roszeić, ob. Roszcić.    na lutni mistrzu słodkobrzmiącćj. Mon. 70, 552. Kaliope

SŁODECZNY, a, e , mulseus. Mąez., słodyczą za prawny,    słodkobrzmiące struny wielkim przebieży palcem. Zebr.

pełen słodyczy, fuß augemadjt SŁODEK ,* dka, m., ro-    Ow. 115. {E-.cl. c.wnor.iacie harmonia).* "SŁODKOCU-

dzaj ryb małych, do którego sardele należą, eine 2Irt    KROWY, a, e, n. p. Słodkocukrowe słowa. Auszp. 94.

Mc^e, morunter bte ©arbellett geljorctt. (Elym cf. śledź).    jueferfitß. SŁODKOGORZKI, 3, je, SŁODKOGORZKO ad-

Od beczki fladrów, słodków po gr. 6. Vol. Leg. 3, 658.    verb., bttterfüß, füß unb bitter. Żywot dworski słodkogorz-

SŁODKAWY, SŁODKO WATY, a, e, — o adv erb. ; So-    ki. Cn. Ad. 222. (świetna niewola, nędza; strojno, ale

rab. 1. naszwódk; Vin t, fladkoviten, oflasten, fladkoten,    głodno). Słodkogorzko, gorzkosłodko ; słodzi, ale szko-

naflasten ; Bosn. na łatki, poslatki, posladak , poslatko ,    dzi ; słodki jak chrzan. Cn. Ad. 1050. SŁODKOGORZ ,

naslatko ; Boss. C0JO4K0BaTbii1, C4a4KOBaTbi8 , CM4HMUft;    botan., gatunek psinki , solanum dulcamara. Kluk. Duke.

nocaeitb, copoMbii aro4W. ne-

subduhis. Cn. Th. 1018, füß luf), eimcO fiiß Bywają nie-    5, 85; Hoss. nacjntrs,

które potrawy słodkawe, ale nie zgoła słodkie, drugie    cen rp034ii, 4eMbHHita, Sttterfüß, Je länger te lieber

gorzkawe, drugie też bardzo słodkie. Syxt. Szkł. 101.    Safyfc&atten. WSŁODKOGRONNY, a,e, n. p. Słodko-

SŁODKAWOSC , ści, z., mierna słodkość, bie ©üßlicf)»    gronne wino. Stryjk. praef., fußbeerig, füßtrnubtg. "SŁOD-

feit, Vind. fladkovitnost, fladkota, naflastnost, ollastnost;    K0GR0ŹNY, a, e, n. p. Słodkogroźna mina. Teat 14

Ross. cja4K0Bai0CTb, whmoctb. SŁODKI, a, ie, SŁO-    152. füßörättcnb. “SŁODKOJEKI n. p. Eolskiej cytry

DSZY Lompar.; SŁODZ1UCHNY, SŁODZIUGZKI, SŁO-    brzęk. Hor. 2, 215. Kniaź., füßfenfjenb. SŁODKOKO-

DZIUTKI, SŁODZIUTENKI intensiv.-, SŁODKO adverb.,    RZÉNNY. a, e, Mon. 75, 440. fußtwirjelig, füßgcnnirst

SŁO DZIEJ Gompar. adverb.- {Boh. sladky, sladce; Slov.    SŁODKOKWAŚNY, a. e; Ross. caa4K0KHC4hift, füßfauer,

sïadki, sfadky ; Sorab. % szlotki ; Sorab. 1. szlotki, fwó-    fauerfüß. "SŁODKOMÓ WNOŚĆ n. p. Grecka. Pildi. Sali.

dki, fwodkużki ; Garn. siad*, slajshe, (-slàdn voluptuo-    226; Hoss c.ia4K0p'fe>iie ; Er.d. C4a4Kor;iarojiaHie, caa4-

siady sc meni * pożądliwość mam); Vind fladek,    uocioaie, SB^lrebm^it, ©üßreben^eit. SŁODKOMOWNY,

Hańbi, flatko, sterien, sterdenast, lubesniu, (cf. lubie-    dulciloquus, wdzięcznomowny. Mącz. , Ross. c4a4Kop'fenn-

b tili, c.ia^KOoaro.iiiBbifi : Eccl. cjtnAKOCJioBecHbiH, »ie/to-, fußrebenb, füßtönenb. Slodkomowny hymn. Zi-tnor. Siel. 172. Chciej za lichym Nazonem Zmiękczyć Cezara słodkomownym tonem. Zab. 14, 584. Człowiek słodkomowny, Eccl. Kpeuerb, CJiaAKorjaroaHBBiîi ueao-b+>ktj ; (ef. Croat. szladkobuzecz * parasitus, /’. szladko-buzka. (cf. buzia) ; szladkobuzni » pochlebny). “SŁUDKO-MRUCZNY, a, e, n. p. Słodkornruczne wód potoki. Brud. Ost. A 5. licblid) murmdnb. Strumyk mały słodkomru-cznym szemrze biegiem. Zab. 7, 280. Słodkomruczna wiola. Kchow. 135. “SŁODKONUDNY n. p. ogień miłości. Zab. 13, 27. Kniaź , licDłtd) qtmlenb. SŁODKOPA-CHNACY, SŁODKOWODNY, a, e ; Eccl. caaAKOAbmiy-miß, c.iaAKoyxamiUM, füßbuftenb. “SŁODKOP1ENNY, a, c, n p. Słodkopienne usta. Zebr. Ow. 269. mile śpiewające ; Eccl. c^aAKontcnHBbiM dulcisonus dulce cano.

długo, póki chmiel nie zsłodnieje, aby piwo nie było gorzkie. Haur. Ek. 106. Przyniosła i orzechów i fig sło-dniejących. Olw. Ow. 552. Ü jak słodniały podniebieniu memu wyroki twoje , nad miód ustom moim Budn. Ps. 119, 105. słodko zasmakowały, fuß fcfjmetfcn. Wyroki twoje więcej aniżeli miód słodneły ustom moim. Żarn. Post. o26 b. Oby nam tak słodneło słowo pańskie, jak Dawidowi. Bioł. Post. 287. Dotąd im ta pamięć w sercu słodnie. Pot. Syl. 155. W rozkoszach życie mu słodło. Chrośc. Job. 90. Tak mu słodniało w sercu miasto niebieskie, ze rad umierał: Sk. Dz. 171. Serce się kocha V» olejkach, a dusza słodnieje dobremi radami. 1 Leop. Prcv. 27, 9. (dusza się cieszy. 5 Leop.), rozkoszuje, er* ßöid ftd). SŁODNY, a, e, — o adcerb., słodem zapra-wny, genialst, mit SMj angema^t. Przestrzegać tego, aby ciaAKOnOK) piwo z kadzi jak najsłodniejsze zlewano do beczek , i zęby “SŁODKOPŁODNY, a, e, n. p. Słodkopło-    na kadzi jak najsłodnićj było. Haur. Ek. 107. SŁODO-

dne drzewa. Nar. Dz. 1, 64. słodki owoc noszące, füß*    \YNIA, i, z. ; Boh. sladowna ; Vind. fernazha; Boss. co-

befru^tete 53(iumc; Eccl. caaAKOruOAHwfó Grace. ydiy.ug-    joaobbh; miejsce robienia słodu, baê fDîaljkuê, bte S)Jal$*

nog. “SŁODKOPŁYNNY, a, e, n. p. Słodkopłynne dni    barre, (cf. ozdownia, oznica). Gdzie znaczna jest pro-

trawić. Zab. 13, 294. fuß battit flteßeitb. Z ust jej nie-    pinacya, muszą być wielkie mielcuchy i słodownie. Świtk.

trudno dostać Słów słodkopłynnych, w których jadowita    Bud. 265. Słodownfe być powinny w mielcuchu ib. 268.

Niespodziewana trucizna ukryta. Mon. 75 694. “SŁÓD-    SŁODOWN1K, a, m. ; Boss. coaoAOBHiiKTi ; Boh slado-

KORYMNY, a, e, n. p. Słodkorymne głosy z ust wdzię-    wnjk , sladomel, slódek , piwowarnjk; Sorab. i. fwodo-

cznyćh Muzy wychodziły. Zab. 9,582. füßbtd/tcnb. Wszak-    wnik ; mielcarz, ber SMjCr, üDîaljbrcmier. Słodowników

ze pomiędzy rozrywki m iłem i 1 słodkorymnej Muzy nie    i piwowarów dosyć wszędy mamy. Syr. 942. Słodowni-

pomiataj. Ilor. I, 51. Kniaź. SŁODKOŚĆ, ści , z.; Boh.    cy, co słody robią, a piwa nie warzą, płacą po złł. 2.

»ladkost; Slov. sładkost ; Sorab. 1. fwodkofcz ; Garn.    Vol. Eey. 2, 986. Na czeladź domową, wyjąwszy sło-

sladkust; Vind. fladkuest, fladkust, (flatkust desiderinm,    downików, browarników i furmanów, nic wolno żydom

voluptas); Croat. szladkócba, ( naszladnozt * rozkosz);    trzymać osób rcligii chrzcściańskiej. Skrzet. Pr. Pol. 2,

Bosn. slaoost, slatkóst, siat.; Hag. slątkos, slados, na-    76; Boh. siadów nietwj piwowarstwo, sladownicky piwo-

slada , slâas ; Hoss. c.ra/tKOCTb, c.iaAOCTHOCTb, ymiOHOCTb,    warski. SŁODOWY, a, e; Boss. cojOABBbm. SŁODYCZ,

nphcHOCTb , (cf. przaśny); przymiot rzeczy słodkiej, bte    y, a., SŁODŹ, i, a., słodkość, bte (Slißtgfeit; słodkiego

©iißtgfcit. Słodkość zbytnia w gorzkość się obraca. Cn.    co, n. p. słodkie picie. Cn. Th. 1018; cflBrtê 0tiße3;

Ad. 1051. (zbytnie rzeczy nieprzyjemne). Słodkość bez    Carn. sladzhiza ; Vind. fladkust, fladzbiz, fladzhiza, 11 ad—

jakiej ostrości nieprzyjemna. Cn. Ad. 1050. Amoniusz ,    kovina, Hast, flastje , obusek , osbenzhni grishlei, Halki

gdy uczniowie jego na obiedzie jeno potrawy słodkie    piselni, (fladkina, latverga * latwerga) ; Bosn. slast, sla-

8 b. "SŁODKOSTROJNY, a, e,

319

S Ł 0 D K 0 M a U C Z N Y - SŁ 0 D NIE Ć.

SŁODNY - SŁODZIĆ.

jedli, synowi swemu kazał chłostę dać, mówiąc mu, iż    dóst, slatkóst, slastje, stvori siatkę ęakara ; Bag. siatka słodkości trzeba niekiedy kwaśnego. Citez. Wych. F    cizza. slacizza, slaas, slasti, slaasti, slasfje, slaastje;

n. p. Słodkostrojna    Croat. szlśszt, szladkócba, sladzhiza, slaschicza, czuko-

lutnio. Hor. \, 166. Nar. słodkojęka, fußtüiienb. “SŁÓD-    ria ; Boss. cjiacTB, c.racTij ; (Eccl. cmcïi» , cja^ocTpacTie,

KOTOCZNY n. p. rym. Bor. 1, 206. Nar., słodkopłyn-    yrkxa, aaóaB?., piutKonih rozkosz, citncTOiuoGiiie rozko-

ny, Hebltd) fließenb. “SŁODKOWDZ1ĘCZNY n p. wiersz    szność). Napoje słodkie Eccl. c.iaAOCTHOiiimiaa, nanHTKH

Homera. Stryjk. praef., ItcMtil) faß. Polihymnia retorów    BK}reiibie, caaAuie. Słodycze lubiący, papinkarz; Vind.

królowa Słodkowdzięezńą jest zalecona mową. Kchow.    fladkoshelen, lladkovez, fladkounik, fladkogobcz; Rag.

148 Instrumenta słodkowdziecznic brzmiące. Auszp. 100.    sladiciar. — \. Lig. Słodycz, przyjemność; Slnntltłb, 0Û*

SŁODKOW1TY, a, e, — o. adverb. , bardzo słodki, fepv*    ßigfeit. Słodycz, dobre skłonności natura w nią wlała,

fuß. Na słodkowitytn gdy winie zasięde, Kto wina kupi    W oczach moich w urodę i cnoty wzrastała. Nieme. P.

wychwalać go będę. Bralk. B 4. “ŚŁODKOWŁADNY,    P. 25. Dla niego ta żona piołunem, a dla mnie byłaby

e, n. p. Słodkowodna sercami wymowa. Zab. I I, 55.    słodyczą, leut. 9, 40. SŁODYŚ, a, m , SŁ0DZ1USŹEK,

füßbcbevrfcfienb. SŁ0DJ\1EĆ neutr. ńiedok., SŁÓD NAĆ    szka, m., słodziutki człerzek , ein füßc^ £>ervd;en. Widzia-

jednll., zsłodnieć dok.; Boh.    sladnauti ; Slov. sładnauti,    łem u    niej jakiegoś słodysia, gaszka,    umizgusia. Tcat.

sladnuf; Sorab. 1. fwódnu ;    Boss. caaAtTB, cojOAtTb,    52. b,    7.    Matka myszce rzecze: ten    słodziuszek, jest

(cojfOAtTb , pa3CO.iOAtTb 1) nabyć smaku przykrosłodka- to kot, bios na nas w tym święcie. Jak Baj 178 SŁO-'vego, drojkiego , 2j mdleć    z gorąca, ob. Słód); słód-    DZ1C    cz.    niedok., Osłodzić dok., qu.    v. ; Boh. sladiti;

kim się stawać, słodyczy nabierać, phys. et transi, fuß    (Sorab.    1.    szlodżicż smarować); Vind.    fladzhiti, flastiti ,

Werben. Chmiel według proporcyi dobrze smażyć, tak    olladiti, oflajati, fladkuvati ; Croat. szlaszlim ; Bosn. sla-

320

SŁODZINY - SŁOJE K.

SŁOJOWATOŚĆ - SŁOMIAN K A.

rnarno-

§ 2) Słój, słojek, słoiczek aptekarski, malarski na olejki ete., puszka, fine Slpot&efer&Uffjfe. (Ross. cy.ïea, cyienua * flaszka). Słoje toczone bywają bukowe. Kluk. Rośl. 2, 165. Aptekarz wychodzi, trzymając słój w ręku. Tcat. 29. b, 91. Obmyli naprzód spiekła krew' A potyrn słoje z puzder swych wyjąwszy, Mirką i sokiem balsamu wonnego Napoili je. Odym. Św. 2 , K k 5 b.

SŁOJARZ, a. m., ampullarius, co słoiki robi,

Mącz., ein 3lpotbeferbüii)feumdd)er, $hienet)lmcl)feninad)er. SŁO-JEK, _jka, SŁOIK, a. m., dem. Nom. słój; SŁOJECZEK, SŁ01GZEK, czka, m., dem, secund. » mała puszka aptekarska, malarska, ein ?lpot(uferbü4)édieii, 21r$enei)udpfdieu, (cf. dziobanki). Do naczyń chymicznycb należą także śkła wałkowate, 3!^erglrt|er, po Polsku słojkami zowią Kruml 57. Słojek na olejki abo na wonne rzeczy, jak apteka-rzów, cyrulików, myrolhec.ium. Cn. Th. 1019. Miała słojek alabastrowy „olejku nardowego, a stłukłszy on sło-jeczek, wylała olejek, na głowę jogo. 1 Leop Marc. 14, 3. Przynieś maści nardowej- słojeczek. Lib. Hor. 104.

wiczna

diti ; Rag. sîàditi , oslàditi, raslâditi, slâciti, oslâciti, na-slâditi; (Dal. szladiti delectare, oblectare, szladitisse de-leclari ; Eccl. cia^io, caainy, naejaawaio, (cia^ain, ycia-W4aTb, BeceMib weselić, ciacTBoeamcH, yrfeuiaTbca, 40-B04bHy óbiTL używać, bonować; Ross. Hac.ia4tn'bca, na-caa?K4aTbca delektować się);. Ross. co404hti>, co,io>Ky 1) słodzić, 2) słód robić); — słodzić, osładzać, słodkim czynić; füjS machen, oerföpen, phys. et transi. Dosyć grzech słodki, nie trzeba go słodzić. Pot. Arg. 165. (przyrni-lać, przywdzięezać). Usly swemi me usta słodziła. Past. Fid. 76. Gofred syt świata, świecką zostawuje Rozkosz, a niebo tylko sobie słodzi. P. Kchan. Jer. 123. (cukruje]. Wiek, \r którym żyjemy, panowanie, pod którym sobie słodzimy, jest epoką naszego oświecenia. Mon. 74, 521. (pod którym słodkiego bytu doznajemy; oppos. sobie przykrzyć;. Człowiekiem, od którego dobrodziejstwa idą, słodzą się dobrodziejstwa. Goni. Sen. 46. — §. Słodzić piwo, słodem zaprawić, ba$ 33ier maljfrt ; Ross. M0.104HTb , MOJIOWy, n04M0404HTb, n04M0Ja>KIIBaTb, ob. Młodzie, podmłoda. SŁODZINY plur., wyrzutki słodu po warzonym piwie, młoto ; Sorab. 2. fzlożina ; Vind. mlata, mlatu; Eccl. pouiKH, poamiuw, Sreber ttont Ster» Drauetl. Jeśli słód bardzo będzie gruby, pójdzie wiele dobrego w slodziny. Kluk. Rośl. 5, 270. Słodziny od piwa dają wieprzom, ib, 276. Świtk. Bud. 268. Syn trawny z wieprzami jadł słodziny. Kulig. Her. 11. Słodziny latius młoto, łupiny ledajakie, które śvviniom rzucają. Cn. Th. 1019. aflerlcp hülfen für Me ©rljnmne. SŁO-DZIUCHNY, etc., ob. Słodki. SŁODZIUSZEK, ob. Słodyś.

SŁODZONA, ob. Śledziona. ŚLOFARNIA, oh. Szlufarnia.

SŁÓJ, ju, w.; (Rots, ci o u warstwa; Etym. złożyć, łożyć); słojowatość. flader w’ drzewie; Vind. shile, shilouje, (cf. żyła); §. 1) ba$ ©edber, ©szaber tut $oIje. Jaworowe drzewo stolarze bardzo szacują dla pięknego słoju. Ład. H. N. 54. Kły słoniowe dla białości i osobliwszego słoju są bardzo łagodne. Zool. 294. Jarząbek z wierzchu popielaty z kasztanowatemi słojami i czarnemi plamkami. Zool. 240.

z ran jego

czaszarz.

Niewielki słojek nardu. ib. Myślę z strachem, w co pójdą słoiczki, Co krasorodne przywożą barwiczki. Zab. 10, 395. Zabi. Godne wieczko na taki słoik. Macz. SŁOJOWATOŚĆ , ści, z.; Eccl. jKHja bo 4peBh, C4oeBaiocTb ; słój w drzewie, jak w sosnie, w modrzewie. Gn. Th. 1019. bte głąbem, baś ©eäber tut ftolje. SŁ0J0WATY,

'SŁÓJ 011 o waty, *słojekzowaty, 'słojrzowaty,

a, e, — o adverb., fladrowaty, jïabricfyt, gefldbert, gcćb bert; (Ross. cJoeBaTbiil, ciohctmh z warstw złożony, cjoeme warstwowanie, c.ioeHtnl bścisty, o cieście, ciohtł ciasto liścistym robić). Słojowaty kamień, który ma flader regularny w poprzecz idący. Os. Zel. 85. Pantheri-nae mensae, słojerzowate albo słojowate stoły, jakoby flader. Macz. Polymitus, wzorowata, słojerzowata suknia, która z rozmaitych wzorów i rozmaitej farby nici jest tkana. Mącz. Scululata vestis, słojerzowata suknia, t. j. kreski, strefy a cyrkle okrągłe na sobie mająca, jak bywają tarcze , albo misy malowane. Mącz. Segmentatum, słojrzowata, szrotowana, pstra robota, t. j. z małych sztuczek spojona, jak bywają skrzynki. Mącz. (mozaika). Konie same cisawe albo gniade, a czoło, nozdrze, ogon, grzywa , nogi wszystkie białe, Włosi nazywają lebero, my słojorowatemi. Hipp. 10. — $. Słojowate spojenie , jak w rurach wodnych, w puzanach , dudach, pyxiiatae commUsurae. Cn. Th. 1019. bucbfenfórmig.

SŁOMA, y, ź. ; (Boh. slama ; Slov. słśma ; Sorab. 2, fzlorn-ma ; Sorab. 1. szloma, vulg. fwóma ; Garn. slâma ; Vind. flama , (dama; Croat. szlàma ; Hung. szalma ; Slav. sla-ina ; Bosn. et Rag. slamma; Eccl. cnaria ; Ross. etuiOMa, cf. Etym złornić, łom; sed cf. słać, ścielę, słanie, Hebr. ,"iba salah * straviU; ut à storno stramen, et à [treuen ©trnî), ita à słanie słoma; Turc, saman » słoma): bd3 ©troi). Zdziebła przestałe słomą zowiemy. Bot. Nar. 175. Słoma potrzebna na poszycie dachów, na sieczkę, na maty Kluk. Rośl. 3. 153. (W Windyjskim dyalekcie na wyrażenie słomy jakowego gatunku służy zakończenie - niza, - enza , -ina, - uza , n. p. słoma pszeniczna , pszenianka ; Vind pfhenizhenza ; Żytna , rżana, er-sheniza, ershena flama; owsiana, owsianka, oufeniza; prosiana, prośnianka, profeniza ; browa , bereniza , bero u za ; hrecźana, hreczanka, hedoufhina; jęczmienna, jeczmianka , jezhmeniza, jezhenza ; grochowa * grochowiny, grahovina; bobowa * bobowiny, boboufhina , socze-lezhovina). Wiązka słomy. Vind. fhkoga. Słomą • pomierzwić Rag, poslàmmiti. Słoma prosta, równa, ró-wnianka , oppos. mierzwianka, mierzwa. Słoma siano zjadła, niedobra to sprawa. Jag. Gr. A 3 b. Słomą chcieć zgasić ogień, szaleństwo. Mon. 64, 549, Słomę przynosisz na ogień, nie wodę. Pot. Syl. 19. (oleju do ognia). Prov. S/ov. Slâmu mlatif; aërem verbarare, słomę młócić. SŁO.MIANKA, i, z., słomiana kadź abo kosz. Cn. Th. 1019; Vind. flamniza , krushon korpizh., krushna plet.e— niza, platizh, ein ©efnß tum ©trob, ein ©trofyforb. (Vind. flamnilu, flamnu fedilu * stołek słomiany; Bosn. slammi-na , slamnięa ; Bug. slammina, slammusetina , slamniza stramen; Gani szlamnicza « mata ; Boh. slamotrus; Slav. slarnnjacsa ; Croat. szlamnyak ; Ross. cOüOMeHHHK’L sien-

nik). Fasa abo *słomian dziesięć wierteli w sobie mający, decemmodius. Mącz. — §. Slomianka , słomiany kapelusz. Tr., ein ©trennt; Boh. slamënec, slameneeek, slamenka, kopaljn ; Cnrn. slamnèk; Vind, flamnck, fia— mnik, flamnjak , llamni kłobuk. SŁOMIANY, a, e; Boh. slaménny; Slov. słamenny; Sorab. \. szlomiany, flomia-ny, vulg. fwómiany ; Garn. slamnat; Vind. Hamen, fia— mnast, flamnen, flamnat, flamnaten, flamnasto , fla-

kci wysokości dochodzi, kilkanaście cetnarów wazy. Zool. 292. ber ©IcpljCUlt. Słoń nieruchawy. Przyb. Milt. 115. Chrapie, gdyby słoń. Teat. 10. b, 74. (Vind. ruzhili ka-ker flon , fhnerati, obfhnergati). O słoniu ten słuch dawny, i z nierychło rodzi, Ale niedziw, bo silną rzecz światu przywodzi. Ghodk. Kost. epgr. Z muchy słonia robią. Min. Byt. 1, 351. Jabt. Tel. 528. Z komara słonia. Birk. o Exorb. 15. Fur. G 5 b.

— §. 2) Słonie, rocby,

mnienu ; Groat. szlamni, szlamen; Bang. szalmśs, szal- w szachach; Boh. hroch ; Eccl. Æa/ÛH, (cf. łodźj bie mA ból való ; Rag. slâmni ; S'civ. slamnj : Ross. coiOMen-ÎIUÜ ; ze słomy, ooit ©troi), fłrobew, ©trot) *. Kapelusz słomiany. Teat. 48. 6, 13. Prędko giną j rosta ognie słomiane. P. Kchan. Orl. 1,260.— Transi. Słaby, nie-wytrwały, nietrwały; fctyroad), ntcfyt feft, litdjt baucr&aft.

Miłość mężczyzn słomianym ogniem w sercach świeci,

Teat. 25 c, 52. Grabcie i wiążcie mocno, aby nie rze-ezono , Słomiany to robotnik, płacę tu stracono. Simon.

Siei. 50. Słomiane racye obrońcy starego kalendarza.

Sak. Okuł. 18. Słomiane argumenta. Teat. 56. b, 68. Lepszy słomiany żywot, niż jedwabna śmierć. Rys. Ad. 35.

SŁOMIASTY, a, e, — o adverb., pełen słomy, ooU ©trof), [tro^g ; Boh. slamnaty. Nawóz słomiasty na ozime role lepszy. Maur. SC 51. Każ nawozić świeży i dobrze słomiasty gnój koński. Kluk. Bosi. 1,193. Słomiasty kolor ; Slav. slamoslicsna, blida boja, ©frobfarbc. SŁOMKA, i, ź. ; Bosn. slammięa; Rag. slammiza ; Ross. coJiOMHHa, cojOMHHKa ; 1 ) ździebło słomiane, ber ©trockim. Bursztyn ciągnie do siebie słomki. Rog. Dos. 1, 20. Birk.

Arz. Kato 17. Neptun okręt burzą, jak słomką pokruszył. Jabl. Tel. 8. Słomka w oku cudzym zawadza. Teat.

36. b, 42. — 2) Słomka, scolopax rustieola, gatunek bekasów, gnieździ się na błotach między mchem. Zool.

249, Slov. sluka , śnep ; Croat. szluka ; Hung. szolonka , eine 2Irt ©dptepjctt, SBalbfdjnepfen. Słomka z zemszczykiem lękliwa. Banißt. J 5 b. Słomka po cichu krzęczała. Ba-nial. J 4. SŁOM4SKO, SŁOMSKO, a, n.t paskudna słoma , cf. mierzwa, fdjledjteś ©frof). Mnie tylko słomisko przytęchłe dają. Papr. Kol T 4 b. [Bosn. slamiscte, mje-sto od slamme = skład od słomy). SŁOMNY, a, e, od słomy, «Strop «, b«8 ©troh betreffenb. Dudz. 63. *SŁO-MOSIEK, sieczkarz ; Croat. szlamorćzecz , szlamoszek ;

Vind. flnmoresauz; Ilung. szalmometszó, szelka - motszö.

SŁOŃ, ia, w. ; Boh. slon ; Slov. słoń, slon ; Sorab. 2. helefant; Sorab. 1. helephant, helfant; Garn. slon, el-font, (slonęti incurnbere, slajnam ob sol., naslajnam se ; cf. Germ. lepltClt)Vind. flon, fluen , ellefont, elefont,

[Vind. flonja , naflon , naflonja * poręcze ; floniti, gorna-flonitife , gorpodoniti fe » oprzeć się o co); Groat. lefant, elefant, belokosztchak ; barb. figi, lefàgn ; Hung. élefânt ;

Dal. lefont, et szlon , stoti naszlonivsisze na drevo szpi ;

(Croat. naszlanyam sze innitor) ; Rag. slon; Bosn. slon, figi, lefagn, (prislonitise , nasloniti se nitor)\ S!av. elefant, silj; Ross. c.ioini. (obs. cjohutb , cjOHHTbca tułać się) : Pol. obsul. 'WOSŁON. Biel. Kr. , fWsłoniowie. Biel. Św. B 2) [Elym. słonić. Kopit. Ging.

82. — 2]; g. 1) słoneczny, t. j. wschodowy zwierz; elephas, między czworonogierni największy, do kilku ło-

©epÇantcn, î^ürme, Sîoc^eu tnt ©d)ad)fpiele. Na skrzydła szachownicy srogie słonie postawiono, A z nich sie ro-chom bronić polecono. ./, Kchan. Dz. 88.

SŁOŃCE, a, n. ; (Boh. siunce, gasén ; Slov. slunce, sińce; Sorab. 1. szlonzo , fwónczo; Sorab. 2» sziiinzo, szwünzo; Carn. sonze ; Vind. fonze, funze; Croat. szun-cze ; Rag. sńnze. sunacze ; Bosn. sunascęe , sunçe ; Slav. sùnce; Pioss. cojnme; Dan. soel ; Lett. saule; Srec. sol; Lat. sol; (cf. Germ. ©abl); [Sa/tscr^uare; Zcnd. huare 2J; Graec. rlooę, cf. akg ; [Lat. sal ; nostr. sól; cf. ślnić, lśnić), Krym. son, sunę; Angl, sun ; Angls, suną; lieber), ©ltntte) ; Germ. bte ©Ointf. Słońce jest niezmiernym globem ognistym, przeszło milion razy większym od naszej ziemi, nie tylko własnym świeci światłem, lecz onym planety oświeca. Łejk. 2, 52, Wyrw. Geogr. 55. ce jest naszą gwiazdą światłą i stałą. Sniad. Jeog. 5. Promieniste słońce. Tent. 8. c , 67. Słońce po Busku derżat. Sak. Okuł. 15. Słońce tak na dobre , jak na złe wschodzi. Prot. Jat. 10 Słońce zachodzi, zapada, ob. Zapadać, Wschód słońca poprzedza zorza zaranna, zachód, wieczorna qu. v., cf. jutrzenka. — Od wschodu słońca początek dnia; od zachodu nocy. Karuk. Kat. 168. Ostr. Pr. Kor. i, 504. Z południa coraz do wieczora    Słońce niżej, starszy dziś każdy niżli wczora.

Kulig. Her. 291. Obhieg ziemi koło słońca, ob. Bok. Stanie słońca, solstitium. Spicz. 135, ob. Przesilenie słońca, Croat. szunczosztaja.— Już trzecie słońce rybami rok skończyło. Otw. Ow. 592. (t. j. trzy lata już minęły). Pod słońcem niemasz większego skne-ry. Teat. 1. b, 7. f na całej ziemi, na całym święcie). Równej piękności trudno pod słońcem znaleźć, ib. 54, Niemasz nic nowego pod słońcem. Kras. Pod. 2, 36 Słońce górolotne. Groch. VT⁷. 206. Jedno słońce dość na niebie. Cn. Ad. 516. (panowanie towarzysza nie lubi, dwaj ministrowie w jednym zborze się nie zgodzą). Nie mieć się z motyką na słońce. Rys. Ad. 45. Pot. Jow. 80. nie mieć się kotku na niedźwiadka; o niepodobne rzeczy się nie kuś; cf. Slov. proti mesóeu ścc-kat, plamy w słońcu szukać; Slov. i galowćg krawe tela bi podstrćil. — Rzecz tak pewna , jak słońce na niebie. Teat. 34. e, 4. ( pewniuteńka ). To -pewniejsza nad słońce. Teat. 29, 100. To tak jest rzecz pewna, jako że we dnie słońce świeci. Mon. 70, 160. Czemu cæohfo zakopać, ja to nie mam patrzeć na to, jak na słońce? Lach. Kaz.

1,214. (widzieć, jak na dłoni, własnemi oczami przekonać się). Kiedy nam słońce świeci swoją twarzą jasną , Niechaj się zaćmi księżyc, niechaj gwiazdy gasną. LJot. Arg. 258. Mniej dba o gwiazdy, komu słońce

Słoń-

61.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

41

522

SŁOŃCONOŚNY - SŁONECZNIK.

SŁONECZNIK - SŁONIC.

świeci. Pot. Pocz. 696 ; Slov. ne dbam na mesâc , ked’ mi slunce switi. Morzu wody przylewać, słońcu przydawać pochodni. Chmiel. 1, 75. Zna gwiazda słońce, które ją oświeca. Zab. 14, 100. Nar. Słońca, mówią, i ognia używać nie żałuj. Simon. Siei. 19. O jak piękny, gdyby słońce. Tent. 50, 17. Będzie i przed na-szeini wrotami słońce. Zegl. Ad. 12. (będzie dobrze, gdy złe ominie; i do nas szczęście zawita). Jeśli do końca bóg zginać nam nie przejźrzał, nie wszystkiego słońca jeszcze odjął, i je przed naszemi wroty kiedyż wżdy ustanowi.... Tward.

2. SŁONECZNIK, kompas, zegar na słońcu uczyniony, godzinnik na murze , bte ©omtettuljr. Tl aur. Sk. 188. — *§. Spustoszę ołtarze wasze a połamię słoneczniki wasze. Budn. Ezech. 6, 4, not. «obrazy słoneczne», ©OU' nenbilber.

W. L). 2, 220. w słońce patrzy, woli za krzem siedzieć. Rej. Wiz. 29. światła się strzeże , ltd)i'fcl)eu. — Słońcfe., miejsce na słońcu, słońce mające, nasłoneczne, słonecznym promieniem objęte; ein fomttger £>rt, ein Ort tftt ber ©mute, Mc ©Otttie; (Boh. et Slov. slunećnost; Rag. suncjanizza , vulg. ejardâk). Gołębie na słońce z gołębieńca wychodzą. Cn. Th. 1020. fie fommert ait bie ©mute Senior. Nigdy nie wychodzi na słońce, które nie sądzi godnym, żeby mogło jego twarz oświecać. Pam. 83, 647. Na słońce wystawiam, na słońcu bielę, szuszę, mam, trzymam, insolo. Cn. Th. 447. (Vind. prefonzbati, prefonzhuvati, nafonzhati, na fonzi prefufhati, paliti). Na słońcu rad bywam, bawię się , soliculor. Cn. Th. 447, ob. Słonic się. — Fig. Cudze złe na słońcu , swoje w cieniu stawiamy. Ęredr. Ad. 23. na widoku, miê Siebt (feilen. — Transi. Na słońcu co mieć * przed oczami mieć, naśladować. Cn. Th. 447. etnxrô oor Singen Iwbeit, nadjabrneit. “SŁOŃCONOŚNY, sol i [er. Cn. Th. 1021, fmutentragenb. "SŁOŃCOKODNY , soligena. Cn. Th. 1021 , eilt ©omictt* finb. SŁOŃCOWY, a, e, do słońca należący, od słońca, ber ©oitite * ; słoneczny, ©muten *. I to, co rzeczom słońce nażycza światłości, Grzała miłość; słońcowe powiedzmy miłości. Zebr. Ow. 85. Studnia słońcowa w ziemi Tebańskićj ; fons solis. Zebr. Zw. 3. SŁOŃCZY-STY, a, e, na kształt słońca, soli similis. Ci. Th. 1021. tnie eine ©mute, fomticl; ; Ross. ccMimeapamibiil. — **SŁOŃ-CZĘ, ęcia, n., młode słonko, ein juitgeö ©onne^ett. Tak siła słończąt bagniska wysuszą, A żaby zdychać bez

§. Hist. natur, botan. Słonecznik ziele , brodawnik wielki, heliotropium, za słońcem się obraca. Sienn. 61. Urząd. 165, Boh. slunecnik ; Sorab. i. welki fwonczowné kwétk; Yind. fonzhenza, fonzhna rosha, sa-fonzhniza, safonzbnjak ; Croat. sznucbènyak ; Bosn. sun-cjanik ; Rag. sûncenik, süncegnâk ; Slov. suncokrèt, Me Puhacz nie rad ©mutcntoettbe, eine    — Aliter: Strączysty słone

cznik, lupinus, geigbofmc ; Sorab. 1. wonaczé dżeczel; od obrotu za słońcem. Urząd. 195. Syr. 1059. Słonecznik, flou solis, bie ©omtettblmne, baé> ©omtenforń. Kluk. Roił. 2j 255, Boh. sluneenice; Boss. co.iiieMHHicL. Angielski słonecznik, roślina podobna zwyczajnej, Kluk. Rośl. 1, 263. Słonecznik Peruwiański, ziele największe, słońce Indyjskie , ©rofSjonnenblunte. Syr. 1527. Słonecznik mle-czysty, ob. Kozia broda. Słonecznik gronisty, ob. Kle-szczowiria. — Phras. Słonecznik obrotny. Zab. 16, 507. Jak słonecznik się do słońca obracam. Wad. Dan. 219. Słonecznik ze" snu powstaje I słońcu pokłon oddaje. Dar. Lot. 17. — Mineral. Kamień słonecznik, heliotropium gemma. Plin. U. N. 57, 10, ein ©belftein. SŁO-NECZNY, a, e, ; Boh. siunećny, slunnÿ ; Slov. słunećni, slunećni ; Sorab. 1. fwonczowné; (Jam. sonzhne; Vind. fonzlim , fonzhen, funzhen ; Croat. szunchen ; Slav. sun-csani ; Bosn. suncjani ; Rag. sńrtcjani ; Boss. cojnemiLm; od słońca, ©otuien*. Wiele tysięcy komet w naszym układzie słonecznym , systema solare. Hub. Mech. 530. ©onenfęjłem. świat słoneczny, zbiór wszytkich ciał, około słońca krążących, wraz ze słońcem wzięty. Śniad. Jeog. 5. Pod czas zarania Zorza rumiana znak na wszystkie strony Wydawać zwykła , swym światłem , nim wdzięczna Lampa na niebie rozświeci słoneczna. Odym. Św. M. Słoneczny groch. Cresc. 82. et 174. słonecznik strączysty, getgboljnen. Słonecznym mleczem Kozia broda bywa zwana, że kwiat tego ziela za biegiem słonecznym ustawicznie się obraca. Syr. 1240, ob. Kozia broda, swej wody muszą Jabl. Ez. 55.— SŁONECZKO, a, n.,    SŁONI, ia, ie, od słonia, słoniowy, (Slep^anten *.    Z    py-

dem. Nom. słonko, słońce; Boh. slunecko ; Ross. co.i-    sku słoniego wychodzą dwa kły wielkie.    Zool.    295.

HbiuiKO, bety ©OltiteMlt , eilte flehte ©ointe. Słoneczko, SŁONIAWA, y, z., grunt suchy słony. Cresc. 134, Ross. śliczne oko, dnia oko pięknego. Simon. Siei. 107. Juz co.iohuokł , ettt trocfiter fflljtgcr Sobflt. Miejsca górne lub słoneczko z wody morskiej ślicznie wejźrzało. Nar. Dz. też w równi , bywają niepłodne, kiedy zbyt suche i sło-5, 50. Obàczym wkrótce, że ci słoneczko dogrzeje.    ne, a ie płoninami abo słoniawami    zowią.    Cresc.    136.

Zab. i 5, 160. Słoneczek małych zkąd tyle, Kto je utoczył    et 92. et 95. et 97. SŁONIA WY, a,    e, —    o adv.t    nie-

tak mile , Znać, że je słońce złociło, I przez swe ciepło    co słony; Ross. co.tUHOBaTbiil ; ettücrô    faljig.    Woda    tam

spłodziło. Dar. Lot. 14. SŁONECZNICA, y, i., i. SŁONE-    jest słoniawa, i tylko ją piją w czasie    oblężenia. N.    Pam.

CZN1K, a, m.t choroba oczu od słońca, zamierzeń w oczach;    1, 53. Ryby w morzu igrając słoniawa    rosą    zioła    przy

ber ©omtenfdjnjś, ©ottenglanj, Me ©ottunenfcbiMdjc ber Slugett.    brzegach pluskały. Otw. Wirg. 471.

osłaniać, zasłaniać, zatulać, od słońca ; bebcefeit, trerbeefen, (gleicftfam oor ber '©omie). Każdy z tych rycerzów lewe ramie puklerzem słoni. Przyb. Luz. 215. Okrutna! w tymże przyjaźń, że mi prawdę słonisz, Mnie cieszysz, radość dajesz, a sama łzy ronisz ! Teat. 45. d, 46. Wyb. — SŁONIĆ się, wystawiać się na słońce, n. p. Nie słoń się, nie pal się na słoń-

(Garn. sonzhnèk * wiatr wschodowy). Słonecznica w oczach, “SŁONIĆ cz. niedok., gdy kto na światło patrzeć nie może. Syr. 51. — g.

Osobliwie szkapia choroba, ber ©oitnenfoller bet) bert fljfcr* beit. Słonecznik abo kaduk jest, kiedy koń idąc w drodze, albo stojąc, głową pocznie trząsać, wszystkiem ciałem drżeć etc. Końsk. Lek. 20. Koń bywa lunatyk ; nazywają tę chorobę rostrucharze słonecznik. Iiipp. 14.

SŁONICA - SŁONIOWY.

SŁONKO - Ś L Ó S A R S T W 0.

523

eu. X. Kam., ftdj fomten, ftd) ber ©omie miêfe^eit ; Vind. prefonzhati, prefonzhuvati , nafonzliati , na fonzi prefu-fhati , paliti « na słońcu trzymać, grzać, suszyć; Boh. sloniti świecić jak słońce; Boss. obs. CÆOHHTb, ciohfo zakopać, c,iohhtlch, ciUHHiocb tułać sie; sed cf. Vind.

Croat. etc. floniti, pod słowem Słoń).

SŁONICA, y, z., Samica słonia , bie dślepljattttnn. Jak długo nosi w żywocie, jest niewiadomo. Kluk. Zw. 1, 68.—

( Vind. flanica, founa voda, flana voda « słona woda).

'SŁONIE, ia, n. , słońce, bie ©outre. I ledwo nam za- SŁONOŚĆ, ści, i.; Boh. slanost; Sorab. 1. fwonofcż ; świeci złotogrzywe słonie, Aż go już w grubej chmury Garn. slanóta; Vind. flanota, founost, folitnost ; Croat. widzimy zasłonie. Pot. Arg. 599. Kto chce zostać sławnym, raz niech go całodniowe upali słonie, drugi noc zimna, głód , pragnienie przemorzy. Pot. Syl. 50. Gdy dojmie słonie.... Nag. Wirg. 495.

SŁONIEC neutr. niedole.-, Boss. co.ionhTb ; słonym się siać, fnljtg werben. Cn. Th. 1021.

SŁONINA, y, z., SŁONIlNKA , i, z., dem. ; Boh. slaniny;

Slov. słanina; Sorab. 1. fwonina; (Garn. slanina * i. solone mięso, 2. słonina); Vind. flannina, flanina, boh, fhpeh, fvinski sabiel, fhpàh, (ob. Szpek) ; Croat. szlanina, (szła— ninzko mészo * wieprzowina) ; Dał. szlanina; Ilung. sza-lonna ; Bosn. et Slav. slanina; Rag. slaninna , possoglje, praasccja pretdlîna , larad ; Ross. co.iOHima; 1. ( gefalje* ner) ©pech Tlustość wieprzowa ciągła owa po bokach zowie się słoniną. Kluk. Zw. 1, o i, (cf. połeć). Kmin z każdemi słoninami, lo jest, z rzeczami nnsolonemi, stra-wność naprawia. Gresc. 220. Słonina posiekana ; Vind. safeka, (tcf. zasiek). Słoniną śpikować Vind. flaniniti, pomastiti, oblaniniii , spikati, se flanino sapehati, nate-kniti, prebosti. Mysz trochę słoninki obaczywszy w łapce, życie traci. Birk. Kaz. Ob. L b. Przodkowie sło-ninką się zabawiali, nie bażanty. Kolib. P 2. (t. j. skromnie żyli). Slov. Prov. Slaninu na psa zwerit, cvem lupo commitlere; sadłem na psa rzucić. — 2) Słoninka dermestss ladarius, chrząszczy«, którego samica składa jaja w skórki różnych zwierząt, osobliwie tłustych. Kluk.

Zw. 4, 554. ber ©pccffdfer. SŁONINIE , a, m., Hiszpańska kreda, ©pecłfłerrt, ©djttteerfłetn, kamień z którego zmieszawszy go z gliną, robią bardzo mocne złotnicze. Kluk. Kop. 2, 89. SŁONINOWY, a, e, od słoniny, ©pedO. Słoninowy skład Vind. flaninilhe. Słoninowy przekupień Vind. flaninar, fhpchni kupez , bo- _ Gresc. 699. Stępice abo słopce hni barantauz.

SŁONIOWATY n. p. trąd. Sgr. 1420; elephanliacus SŁONIOWY, a, e, od słonia, dślep&anteit * ; Boh. słonowy ;

Slov. słonowy ; Sorab. 1. hęlfantski ; Bosn. lefagni ; Rag. słoński, slonôvni; Croat. elefantov; Dal. szlonov, le-fantov ; Ross. cjohobhh. Słoniowy jeździec, rządca, elephantistes. Cn. Th. 1021, Boss. cjOHOHainmHHKb, ber ©epfmirtenfnfirer. Słoniowa wesz Garn. epàtka. Kość słoniowa, Sorab. 1. helfantske zube ; Garn. slonokost;

Vind. flonokust, elef.mtova kust, fionoua kuest, bielo-koszhaka ; Croat. bćlokosztaka, elefantov«*) koszt; Ilung. elefanteU?m ; Bosn. slonova kost; Rag. kost slonovna , słoński zub, bjelokust; Ross. cJOHOBan KOCTb, ba3 6h fenbetn. Z pysku słoniego wychodzą dwa kly wielkie ,

co nazywamy słoniową kością. Zool. 295. ; słoniowe zęby 1 Leop. 5 Reg. 10. 22. Słoniowy eburneus. Gn. Th. 1021, Garn. slonokosten; Vind. flono-kosten ; Croat. hćiokosztni, elefantokoszteni ; Rag. bie-lokostni, ełfenbetnern.

SŁONKO, a, n., dem. Nom. słońce; blande, b(l£> ©ortuc^en, bte Hebe ©ornie ; Slov. slunko; Sorab. 2. szwünzko. W le-cie słonko bywa gorące. Crese. 82. Już słonko wysoko. Teat. 52, 17.'

kości słoniowej, •

szlanoszt; Rag. slanöcchja, slânos ; Bosn. slanóst; Dal. szlanosz ; Hung. soizeii ; Eccl. CA^HOCTh ; Ross. coje-HOCTb, cojohoctł; słony przymiot, słony smak czego, bie ©flljiflfeit. Kopalna sól od warzonej sporniejsza , t. j. większą sloność wydaje. Kluk. Kop. 1, 172. Trudno człowieka takiego z słonncści tej, t. j. ze zwyczaju złego wymoczyć. Glicz. Wych. E i. Słoność niewielka, umiarkowana ; Boss. co.roiioiniTOCTŁ, słoniawość. Spluńże precz z języka swego one marne gorzkości i st on ości. Rej. Post. M m 5. ( one plugastwa ). Przemienia bóg ziemię rodzajną w 'słoność dla złości mieszkańców jej. Buda. Ps. 107, 34. (w niepłodną. Bibl. Gd, ob. Sion ia— wa) SŁONY, a, e, SŁONO adv.-, Boh siany; Slov. słany; Sorab. 1. fwoné , szélané; Garn slân ; Vind. Polni , l’oven, foliten ; Croat. szlan : Hung. sós ; Bosn. slân, soglicno, nasogłjen ; Rag. slan : Boss. co.ieubiił, cojohł ; Eccl. co-thiuhuH , csam«, co.îhhm, (ob. Solny); solony, solą przeszły, sól zawierający, fnljig. Jeśli sól nie solna bedzie , czymże ja przyprawicie ! Budn. Marc. 9, 50. Seid. ‘ib.

Słone wody. P. Kc.han. Orl. 1, 68. W miejscach od kraju morza oddalonych woda jest słońsza, aniżeli przy brzegach Krup. 5, 89. W morzu woda jest słona, a insze wody nie sa słone. Syxt. Szkł. 19. W Ruskich krajach po wsiach najdują się słone wody, z których prasołowie warzą sól. Syxt, Szkł. 101. Nieco słony, słoniawy Boss. iipocoibHHH. Nieco słono Ross. npocojb. Słono czynić, cb. Przesalać. — lig. W sercu mu słono. Brud. A b, euris exedetur, cf. gorzko, tygielki *SŁOPIEC, pca, m. ; Ross cjoneub ; (Etym. łapać); łapka na zwierzęta, efue 3lrt T4)ierfrtHen. W grudniu możesz łowić ptaki i insze zwierzyny słopcami albo potrzaski.

na wilki. Gresc. 65S.

SZLOSARZ , a, m. , zamecznik, z Niem., ber ©drlojfer, ber Sletnfduittb ; Boh. zâmeenjk ; Carn. kl.uzhan-zar , (cj. klucznik, klucz); Vind fhlofar, kluzhenizar, plabar, plehar, (cf. blacharz); Croat. klyuchar, kluche-nichar, selezâr (cf. żelazo), lokotar, spolar; Boso. kglju-cjar ; Rag. kgljucjâr; Slav. kljucsâr, bravàr ; Ross, c.ie-capb, cahcapb, saMonmiKi. Slósarz piłą robi e(c. W. Tes. 44, 12. Pyta ślósarza , ma-li mocną kłódkę? Piej. Zw. 4 b. Ludzie okrom rzemieślników samych, coby poczęli , jeśliby cieślów do domu budowania , ślósarzów do zawias nie było? Glicz. Wych. G 6. ŚLÓSARKA , i, i., żona ślósarza lub ślósarstwem trudniąca się , bte ©et)löfferm ; Boh. zamećnice. — §. Ślósarka , ŚLÓSAR-STWO , a, n. ; Boh. zâmeenictwi ; Vind. kluzhenizharsku

SLOSARZ,

324

Ś L Ó S A R C Z Y K - SŁOWAK.

SŁOWIANKA - S Ł O W I C.

wieńskim naszym wyrozumianym językiem nabożeństwo sprawowali r. 1594. Tcof. Zw. C 5; cerkiewnym. Sło-wiańskorosyjski Boss. GaaBCHO-poccifócKm. Słowiańska ziemia Boh. Slowansko, Slowaky , Słoweńsko, Slawany, Slawansko ; Bosn. Slavonia, Slovinska zemglja lllyricum, e, Balmaiia, Macedonia-, Croat. Szlovenszko kralyesztvo ; llung. Tót-ors7ag ; Slav. Slavonia; Boss. C^aBOitia. Sło-wieńska ziemia Seluvonia, Slavonia Cr orner o, olim di-cebalur lllyricum et Dulmatia, an le quam a Sclavis occu-pata fuisset ; cf. Graec. Gy.hißovv, GxXußovHv in servitu-Słolliwe chwile i inne niewygody. Vol. Leg. 7, tem redigere. Cn. Th. 1022. Słowiańska ziemia, Skla-

wonia , Sławonia, prowineya Węgierska, między Dunajem , Drawą i Sawa. Dykc. Geogr. 5, 54. ©lattOMClt. — (SŁOWEGZKO , a, n , dem Nom słówko; słowo, baë SBörtdjen, b«$ îleiiifte geringfte SBbrtlctn ; Boh. slowióko ; Sorab. 1. floweżicżko, fwowcżieżko; Boss. c^OBenno. I słóweczka przemówić do siebie nie dała. Jabl lei. 18. Łatwiej jest niebu i ziemi przeminąć, niż z zakonu je-jednemu słoweczku upaść. 1 Lcop. Luc. 16, 18 (jednej kresce. Bibl. Gd.). Gdzie wżdy choć jedno słoweczko o tej daninie? Smolr. Lam. 179, Jak się masz, moja Regineczko? Ib Coż to za słodkie słoweczko 1 Zahl. Znb. 11.) — SŁOWIACZYĆ cz. niedole, na Słowiańskie tłumaczyć; Vind. saflovenskuvati, in8 ©laütfdje übcrfejjett. Bardziński, Otwinowski rytmem wyśmienitym Słowiacząc dawnych, pięknej doszli chwały. Dmoch. Szt. B. 14. polszcząc, na Polskie przekładając, öerpolntfcftcn, tHÔ ÿol* lttfdjc übertragen. SŁOWIAŃSKI, ob. Słowacki; SŁOWIAŃSZCZYZNA, y, z., cokolwiek jest Słowiańskim , baó ©la* mfdje, ©latttfcDc ©prad;e, ©ebraiidjc, ©efepe, ^letbu.tg u. f. nt., Boss. c.iaB/uimH3na. Słusznie nam przy Greczyznie, 'Słowieńszczyznie, Polszczyznie, i po Łacinie umieć. Pim. Kam. 375.

Dalmatis et “SŁ0W1Ć cz. niedokmówić, ogłaszać, wyrażać, (cf. wy-lilyriis pulsis, sedes ipsorum occuparunt, Vendus vel słowić); rcbcit, DCrhutben, anôbrüden. (Carn. slôvim, slo-Yindas olim dictos, Yencdis cognatos. Cn. Th., s. v. Słowak,

Sławak p. 1021-22. Dziś u nas Słowianin lub 'Sławia-rtin powszechnie służy wszystkim szczepom Słowiańsko-sarmackim * Germ. ber ©Ittttte; Sławończyk , Sklawończyk,

w znaczeniu

Dawni

non

rokocleislvu ; Hoss. ciecapciuo ; rzemiesîo ślósarskie , baö ©cfylofierjianbnterF, bte ©cfylpjferet). Farbiernie, zlotni-ctwo , ślósarstwo i t. d, Mon. 73, 530. Zna wszystkie sztuki od malarstwa aż do ślósarki. Teat. 6. c, 43. ŚLÓ-SARGJ5YK, a, m., czeladnik ślósarski, ber ©d)Ioffergefefle. ŚLÓSARSKI, a, ie ; Boh. zâmecnickÿ ; Slav. kljucsarski ; Bons. c-îecapcKiîi, cjecapeai, c^ecapuŁiii: od ślusarza, 64)li'ffw s. Ślósarski warsztat Iioss. cjecapHaa, 'ślósarnia. ŚLÓSTRAM, u, w., z Niem. 01>b. ©djlujütram ; belka czyli tram główny, ber ©dtllipbalfnt. Ślóstramy w domach tych cedrowe a strppy jodłowe, lladz. Cant. i, 15. (balki. Bill. Cd.). Jodła najlepsza na ślóstramy w *do-mieeh. Urzed. 325. Widziałem niemal w każdym staroświeckim domu Na śrzód izby jelenie rogi u ślóstramu. Pot. Poc.z. 228. Szlóstram, na którym w kościele stawa wysoko w pośrzodku kościoła krucyfix. Baz. Hst. 252. •— §*. On straszny ślóstram. Pot. Zac. 16!. (krzyż Chrystusowy).

SŁOTA, y, 2.; Boli. slota, ciota; Boss. caoTa, cmkotl , ne-nacThe ; szarga, szaruga, pluta, niepogoda, pluskota ; itaffc SBitfcnntg, Jłegcmretter ; (cf. Cam. shlóta « fugowanie da-szue, ryna, kanał: Germ. ©d)h)t; Stftcberj. ©loot). Wieszczka przykrój słoty, kawka okopcona. Tot. Saut. 70. Przykre ci drobiu kochany , Wiatrów , słoty z spiekota przemiany. Znb. 14, 84. SLOTU WY, SŁOTNY, a, Słotno, Słotliwie adv., plutny, dżdżysty, regttcrifd;, nap (uon bet SBitłcrung) ; Boh. słotny, clotnÿ ; Boss. HeiiacTJiH-Bbiii, HenacTUMii. Z gęstym śniegiem flagi słotne. Bul. Ow. 63 Pora czasu nad zwyczaj słotna. Ust. Kunst. 2 , 184.

194. Slot 11 w e dni. Mon. 67, 212.

SŁOWAK, SŁAWAK, SŁOWIANIN, SLAWIN, SŁAWON, a, m ; Buli. Słowak, Slowanjn, Slowcnjn Sclavonius, Slawan Slavus; Slov. Slowók; Carn. Slavenz, « aliis a flava gloria , (Bo hà ritz), aliis qui scriptum volunl Slovenz, a flovu vox ; Marcus vult a Carniolico pofloviti Ce » pożegnać się , forent igitur pożegnani, Senerlaiibtc» ; [Szafarzy k. Slow, starożit. str. 479, wywodzi nazwę Słowian od słowów czyli żuław. 2j ; Vind. Slovenez, Slovenz, ’Slovienz \enedus; Croat. Slavonecz Sclavonius, Szlo-venecz Slavus ; Hang. Tôt; Bosn. Slovin^ iz Slavonii, Slovinaç, Dalmatin lllyricus, Dal mata, Maeedo ; Bag. Slovin Sluvus ; Sluv. Slavonac Sclavonus ; Boss. CjiaßH-hhii’l; Eccl. €i\OKT>ti!iin> ; Germ, ber ©latte. Sarmatowie nazywali się Słowakami, od sławy męstwem zasłużonej, lub od słowa , którego wiernie dotrzymywali, (cf. Czeskie słowo, ob. Czech); lub od słowa, mowy. Krom. 2. et 23. Stryjk. 102. Star. Byc. 12. Klecz. Zdań. 17. Dar. Lot. 1, 27. l⁾salrnod. 13.

Sławaki nas nazwaliby Slabakami od słabości , bośmy bardzo osłabień. Stryjk 102. Cromerus probat Slavos esse lllyrios, neque Dalmatns, neque Vandalos, ut quidam senservnt, sed Sarmalas-, qui Venedis,

mieszkańcowi Sklawonii, bet ©clàtttotuer, (oh. Słowiańska ziemia); Słowak, Sławak, mieszkańcowi rodu Słowiańskiego w Węgrzech nad Dunajem, koło Presburea i t. d. — Pro. èlov. Słowak gako repa; ciri Słowak, verus genuinus Slavus : cf. szczery Polak.— Słowak ob. Słowień. SŁOWIANKA, i, z. ; bte ©lannmt, 61ütt)flftitn, ©latvomerimt ; (Slov. Słowacka, Slowenka; Croat. Szlo-vénka; \ind. Slovenka , Slovienka ; Rag. Slovinka, Slo-vinkigna). Potomstwo z Słowianki urodzone za ojcem idzie, jeśliby też był Słowakiem. Szczerb. Sax. 568. SŁOWACKI , SŁAW AC KI, SŁOWIAŃSKI, SŁOWIEŃ-SK1, SŁAW1AŃSKI, a, ie; Boh. Slowanskÿ, Slawansky ; Slov. Slowanski ; Vind. Slovenski, Slavenski; Croat. Szlovenszki ; Bosn. Slovinski lllyricus, Dalmatiens ; Ross. CaaBHHCKiii, C.iaBCHCKin ; Lcc.l. CaoKtiiLCui, ©latuuttfd), ©lotrafifdj, ©Iat)i|’dt. Krom. 2. Słowieński, Sclavonicus , Slavonicus Cromero ; lllyricus aliis. Cn. Th. 1022. Panom Słowiańskim abo Sklawieńskim. Sk. Dz. 761. Sło-

\'ń\.sonare, slôvim * abszyt daje, żegnam; Vind. floviti, flaviti * żegnać, abszytować, flovitje , flavcnje * pożegnanie; Bag. slovitti celcbrare : Bosn. sloviti, slaviti; Boh. slauti , slow u vocari, ob. Słynąć; Boss. cJOBymii! rze-

Trąbcie

To jest ród Ezau ,

C3⁴

iry słowie jest matkę, matkę

ozony, zwany). Górno i myśli i słowi. Przyb. Ab. 99. dworu błaznów na rejestrze poda.... Pot. Zac. 1 i 2.— Nie umie dusza słowie swej wdzięczności panie, Tylko 5) Słowik, miano psów gończych, 9?antC ber 6tmikr« przez czucie, tylko przez poszczebiotanie. Przyb. Ab. 209. fyuiibe.

Nie dba , gdy go zowią ludzie głupim i prostym uszczypliwie słowią. Pach. Ep. 64. Słowili lud taki błogosławiony, którego jest pan, bóg jego. 1 Leop. Ps. 145,

15. wielbili, uwielbiali.

SŁOWICZEK, czka, m., dem. Nom. słowik, bfl$ SładjtfgdK* d)ClI ; Pah- slawicek, slawjcec. slawicśtko ; Pag. slavicich, slavîciaz; Sorab. 1. foworieżk. Nędzny słowiczek póki był w lesie, lada czego się obawiał: skoro się do klatki dostał pana bogatego, i czegóż się boi. Dirk. liaz. Ob. 2 b. Słowiczek lamentował.

. Past. Fid. 262 Słó-

Cl-

• an

j nic. Cn. Ad.

Banial. J 5 b. SŁOWICZY, a, e; Ross. co^obliihhH ; od słowika,    « . Da

ma z bystrym dowcipem i słowiczym głosem. Morszf. 18. Muza słowicza. Min. Auz. 69. Musi mieć słowiczy kamień pod językiem; wiem zapewne, że jest, a widzieć go nie mogę. Teat. 11.6, 58. — (*SŁOWlĘ adv., [cf. Boss. CJtomio ; nibyto, niejako, faft 2], n. p. Gracyan uciekł do węglarza, ten w jakiejś tam pieczarze ukrywszy go słowie , Wnet zdradziecko zabił. Twara. VR 85 w> trąby, a to słowie Na pięknym miesiąca nowie. J. Kchan. Ps. 120.

Edom. 1 Leop. Genes. 56. Jako słowie nad niebo wyższą , prosta pogańska robota wymalować śmie? k temu tych, którzy z Krystusem królować będą, jako słowie, tych świętych nie wstydzą się pogańską robola wyrażać? Żarn. Post. 5, 611 b. — SŁOW1EŃ, wnia, m., słowak. Przędz. 108; len późniejszy, nic tak łatwo nasienie rozpraszający, jak praglee. Kluk. Rośl. 5, 524. Syr. 1020. Przedi. 26. ber (èpéit» fïactyê. Dwojaki jest lnianego nasienia rodzaj, jeden się zowie słowień, drugi prężec abo prażec. fJuur. Ek. 178.). — SŁOWIK, a, ru. ; Rob. slawjk ; Slov. slówik; Sorab. {. foworik, szywobik, foworieżk; Garn, slavz, melius slôvz, slovitzh , a resonantia vocis nominalum; Yind. flàvizhek, flavizh, nahtigal ; Créât, szlavich , szlavfchek; Dal. szla-vicb; Rag. slavîz , slavîch, slavoj , slavîcich, slavîcjaz; Bosn. slavicch ; Slav. slavulj, slavak; Eccl. cw\nllli ; Ross. cojiOBeü ; 1) ptaszek śpiewaniem sławny, bte    ,

gnieździ się w zaroślach, żyje owadom i mrówezemi jajami , wdzięcznie śpiewa od maja do końca czerwca. Zool. 230. Słowik nóci wdzięcznie pienia w gniaździe osiadłej samice A zbyt czułe rozrzewnienia Podawnjąc w okolice , Czyli zwalnia , czyli śpieszy , Bawi, łudzi, smuci, cieszy. Kras. List. 2, 10. Słowik nie zapomniawszy starodawnej skargi Kwiląc pieśni całą noc, pla-stwo drobne głuszy. Zimor. Siei. 150; ‘Sołowik. «6.127. Między gałęziami słowicy rozkosznemi gardły wdzięcznie przebierali. P. Kchan Orl. 1, 146. Prov. 1 Słowik tylko po ś. Wit śpiewa. Cn. Ad. 282. (rozkosz krótka rzecz). — Niewinni słowikowie. Banial. J 5. Słowika libid, zasmęcisz anioła. Bielaw. Myśl. Eiiij b. — §. Słowik, piszczałka wodna, słowik robiony. Cn. Th. 703. etne Çfetffe, bte bett ©efattg ber ffînc^ttgallen, wufcafymt. — 2j Słowik , sławny błazen nadworny , eilt beriifyîljter $of* <narr. Słowikowi Krakowski kazał wojewoda, Zh jego

SŁÓWKO, a, n.; Boh. slowce, sluwko ; Sorab. 1. flo-wko, fwówczko, riowcżicżko, fwowcżiczko; 2. szlowko ; Hang. szovatska ; Ross. cjiobuo; dem. Nom. słowo, b(t$ SBörtcfien, 2B5rtlcin; Bosn. rjeęęa; Croat. rechicza , mała rech, (cf. ‘rzecz; Reg. slovîze, slôvze iiterae minuta e, literki). Tylko mi słówko piśnij, to.... 7eut. 1. b, 72. Powiedział o niebezpieczeństwie swoim; ale o tym ani słówka, kto go ratował. G om. Sen. 516. Oni na to zamilczeli, ani odpowiedzieli mu ni słówka. 1 Leop. Jes. 56, 20. Niechże sobie Jmć gada, ja i słówka odtąd nie przemówię. Tcot. 54 b g i j. ( ani gęby otworzę ). Powiedziawszy sobie niektóre przykre słówka , zaindy-czvli się. Tent. 50. b, 5. Dziś i o pieniądz, albo o pełna , i o słówko, brata zabijamy. SeU. 88. (o lada fraszkę). Wyleci słówko ptaszkiem, trudno się mu wrócić. Bacie. Ep. 58. (wypsnie się). Słówko wyleci wróblem, a wróci się wołem. Cn. Ad. 1053. Słówko raz wyrzeczone , nigdy nieprzywrócono, ib. Słówkiem stracisz, słówkiem żyszczesz Sekl. 61. Z przyjacielem słówkiem rzadko, a rączką nigdy. Rys. Ad. 78. Z przyjacielem igraj słówkiem rzadko , ale rączką nigdy. Rej. Zw. 72 b. (rzadko się z nim umawiać, a bić nigdy). Słówki jedwabnemi psie sztuki pokrywa. Past. Eid. 115. Słówka zbierane, łagodne, pochlebne, są podejźrzane. Cr.. Ad. 1055. Postawą i twarzą łagodną miodowe albo jedwabne słówka tworzyć, a zdradliwym sercem, co być może najgorszego myślić. Kosz. Lor. 49 6. Acz były słodkie słówka ; ale gorzki piołun był pod językiem ich. Rej. l'ost. D u 1. Słówek, ofertów i tytułów siła Mają, lecz w rzeczy skąpi są i w wka piękne, jedwabne, a Mos Panie Leandrze, proszę na słówko. Boh. Kom. 4, 556. (na momencik na bok). Wszystko to pilnie do jednego słówka zachował. W. Post. \V. 68. ( do litery). Bodajbym się rozpekł, jeżeli rozumiem słówko bajów jego! Teat. 7. c, 76. (najmniejszą rzecz). Po słówku to rozbierać będziemy. Biot. Post. 76. słowo po słowie, SSłort für 3Bortt tiuunrctfe. SŁOWNIK, a, m. ; Boh. slownjk, slowarna; Rag. slovn'ik ; SI uv. riesnik, {ob. Rzecz, Rzecznik); Croat. rechnicza ; Carn. et Yind. befedifhe, (ob. Biesiada); Eecl. peqeHHHKi, pemuiKt; Ross. cJiOBapTb; dykeyonarz, (cf. Tnownik); bflê SBÖrterlnid). Słownik powinien mieć ile można wszystkie wyrazy języka i ich znaczenie, czy są jednoznaczne, czy wieloznaczne. Kpcz. Gr. o, p. 57. Słownik narodowy ib. 5, p. 75. Towarzystwo to nowo ustanowione będzie miało najpierwsze staranie o ułożenie Polskiego dykeyonarza albo słownika; wolno im bedzie jak chcąc nazywać ten- zbiór słów Polskich. Moru 64, 251. SŁOWNIKARZ, ‘SŁOWNIKOP1S, a, m., układaez słownika, lexikograf, bet Scricograpf) ; Boh. slo-war. Omyłek takich niemożna wybaczyć słownikarzom. Kpcz. Gr. 5, p. 75. SŁOWN1KARSKI, SŁOWN1KOPISAR-SK1, a , ie , od słownikarza , ScjtCPgrflpljen * . Najcelniejsze przedmioty i zalety słownikopisarskiój roboty.

r..

, iści, z., dotrzyma-

326

SŁOWNOŚĆ - SŁOWO.

SŁOWO.

N. Pam. 20, 215. nie słowa , rzetelność; b«Ś SBortyflUeit, błc SBflÿrÿafttgfeft, ©olibität. Słowność w traktowaniu interesów, i ludzkość w obcowaniu sa to ogniwa, z których składa się łańcuch porządnego społecznictwa między ludźmi. Mon. 65, 264. Odeszła ed nas starożytna szczerość , prawda i słowność. Haur. Sk. 223. Taka jego niesłowność, że na jego się przysięgi nie spuszczaj. Jabl Tel. 150. Wypowiedział im wojnę, dla niesłowności ich. Ustrz. Kruc 5, 122. SŁOWNY, a, e, SŁOWNIE; Slov. slowotliwi ; Boss. cio-BecHbin, caoBecHO ; 1) z słów złożony, ustny; mit 2Bor* ten, mitnblid). Słowo boże jedno jest na piśmie a drugie słownie i ustnie, jakoby przez ręce nam podane. Karnk. Kat. 6. On tylko jest mocny około ‘gadek i słownej bitwy, z których pochodzą zazdrości, swary, bluźnierstwa. 1 Leop. 1 Thim. 6, 4. Słowny pozew, testament, de-krąt. Cn. Th. 1022. Od podziału Polski między syny Krzywoustego pierwszeństwo w kraju, lecz słabe i słowne było przy Krakowie. Nar. Ust. 5, 210. Słowne miłosierdzie jest, nie posądzać, i nie potępiaćuczynkowe nietylko dawać, lecz i winy odpuszczać. Żarn. Post. 2, 522. — §. Tłumaczenie słowne literalne, słowo do słowa przekładające. Kluk. Zw. 2, 53. eilte tt)0l'tltd)e, bltdj-ftäblidje iteberfefantg. — §. Słowny * słowom służący, SBor* te * , SBßrter * . Słowne przydatki, słów przydatki, prae-positiones inscparabiles. Cn. Th. 1022. — 2) Moral. Słowny, in bonam partem, słowa dotrzymujący, pewny, rzetelny; Boss. ycToikiiBMH, nwiljrtlteitb, red, folib, JU* öedäfftg. Jakżeś jest słowny, mój Panie Bartłomieju. Tent. 52. c, 54. Wielomowny rzadko słowny. Cn. Ad. 403. Laban w mowie niesłowny. Kulig. Her. 236. Cośmy wam raz dali, słowniśmy, nie odbieramy. Smotr. El. 46, cf. Ruski podarunek. — §. In mniam partem: Słowny, co mówi a nie uczyni, verbosus. Cn. Th. 1022. (mel SÖOfte madjenb, sterfpredjerifd), bod; ofyne jtt galten; Boh. słowny; Sorab. 1. fwowatć , cf. złote góry obiecuje).

SŁOWO, a, n. ; Boh. słowo; Slov. słowo, słowo; Sorab. 1. szlowo, flow’o, fwówo; Sorab. 2. szlowo ; Carn. be-* sęda , (cf. biesiada, slovu , slavu « abszyt, pożegnanió , slova fama, ob. Sława); Vind. beleda, (flova, spufhen-je, doldatje, odspufhenje, flovodanje, pofloulenje, llo-vovsetje » abszyt, żegnanie, pożegnanie, flovodati, po-floviti, prostupustiti * abszytować kogo, żegnać, llovo-vseti » abszyt wziąć, pożegnać się); Croat. réch (cf. rzecz), (szlövo litera, verbum, szlovoznanoszt literatura) ; Hung. szoo, szó, szólós, beszćd ; Dal. beszeda ; Bag. rjec, (slôvo litera, vocabulum, slovîze, slôvze literae minutae); Bosn. rjec, rie, rjeçça, besjeda, (slovvo, na-cin pisma character, forma, verbum, dictio, slovçe li-terula , slovka syllaba) ; Slav. ries , (slovo litera) ; Boss. ciOBO, phm,, peqenie, raarojTB , (in Plur. c^ioBa ; Eccl. CJOBeca ; cf. Graec. Lat. syllaba ; cf. Hebr. interro-gavit); §. 1) cząsteczka mowy, z liter czyli głosek złożona, z jednej zgłoski lub też z więcej, b(ïê SBort, wyraz. Kpr.z. Gr. 1, p. 6. Mowa ‘roście z słowa; przodek mowy słowo jest. Biał. Post. 83. Nie zawżdy jedna moneta idzie , i słowa nie każdemu wiekowi jednakie służą. Budn. Apopht. C 5. Gorn. Sen. 351. Słowo cudzoziemskie w Polszczyznę wtrącone, ob. Makaronizm. Nigdy żadne daremne a próżne słowo nie wyszło z świętych ust jego. Bej. Post. N n n 6. Słów' dosyć, rozumu nie wiele. Cn. Ad. 1051; (Slov. mnoho reći, ućinku niśt; słowa czcze, płonne, próżne). Słowa to tylko, nie będzie z tego nic. Cn. Ad. 519. Bag. Od reccèna do stvörena , Kako od lijsta do korena » od słowa do uczynku , tak daleko, jak od liścia do korzenia; Bag. meghju reccenjem a stecenjem, góra ie po srjedi * między słowem a uczynkiem góra jest w pośrzodku ; liai, dal detto al fatto, vi è un gran tratto ; cf. daleko ztąd do owad). Fałszywy człowiek słow⁷a swoje opakuje, tak i owak słowa odmienia, i strzyże i goli, i grabi i siecze, insze mówi stojąc, insze siedząc. Weresz. lieg. 118. Rzecz podła , słów wspaniałych potrzebuje. Cn. Ad. 556. O tym nie trzeba słów wiele, co każdy baczy. Gorn. Sen. 410. Mądrej głowie, dość dwie ‘słowie (dual). Mon. 71, 324. Słowa według rzeczy; słów miara rzecz; słowa z rzeczy idą. Cn. Ad. 1052; Slov. ne hled na ree, ałe na wec. Słowa do rady, ręce do zwady. Cn. Ad. 1052. Słowo nie ukąsi, mów choć do woli, od słów nie boli. Cn. Ad. 1054. Słować ja wytrwam, dalej nic. ib. Słowa za słowa, wszak nie droga mowa. ib. Konia munsztu-kiein zatrzymasz; lecz słowo, gdy się wymknie, już go nie *lza nakierować. Budn. Apopht. 55. Plotkaś! usłyszysz słowo, przyłożysz dziesięć, a z muchy wielbłąda zrobisz. Mon. 70, 586. Pomylić się, jako człowiek, w słowie mogłem, Teat. 42. d, D. Poczciwego człowieka i złe słowo boli. Teat. 8, 89. Słowa sobie mówić nie dasz, nie trzeba być tak porywczym. Teat. 25. b, 5. S. Małgorzata, gdy jej za mąż chciał książę Polskie, słow’a na to rzec nie dała, Sk. Zyw. 113. Od słów do mieczów. Cn. Ad. 771. Od słowa do słowa, aż boli głowa. ib. (od żartów do prawdy). Słowo do słowa, nakoniec się poczubili. Zab. 13, 279. Treb. Ostrożnym być trzeba , słowa wydają, słowa potępiają, słowa obowięzują, słowa miękczą, słowa łowią, słowa wiążą, siłu ich narzekało, iż mówić umieli. Lub. Boz. 102. Chwilę cieszył słowy łagodnemi. Odym. Św. 2 , O o. (łagodną- rozmową). Głuchemu próżne słowa. Sk. Dz. 771. (daremna namowa). Jeśli mi jeszcze słowa pisniesz, to.... Teat. 8. b, 84. Do mnie nie powiedział i słowa. Teat. 7. d, 25, (ob. Słówko). Tak *na te słowa ten doktor napisał.... W. Post. W. 212. prawie temi słowy, temi wyrazy, opnßcfä^r mit Me* fett SBorłen. Nie dosyć jest, mówd Teodoretus ‘na te słowa.... etc. ib. 212. Myślą to raczćj godzi się pojmować, Niż słowy albo piórem opisować. Odym. Św. 2, L l 2 b. Słów’ siła o przeczytaniu tych xiąg czytelnikowi płodzić nie trzeba. Smotr. Lam. pr. Nie chcę więcćj słowy was bawić. Hebst. Odp. A a a 6 b. Powiedz mi rzecz całą krótko we dwóch słowach. Teat. 58, 13. Ja się z nim w czterech słowach umówię. Teat. 1,18. Krótko mówiąc ztarguję do trzeciego słowa. Pot. Jow. 166. Trzemi słowy, t. j. kilkiem słów, jako najkrócej; tribus verbis. Mącz. Słowem , jednym słowem , krótko mówiąc. Cn. Th. 1022. Do słowa pierwszego, dał zań asprów 10.

Paszk. Dz. 29. od razu, glcid) auf$ erfie SBort, auf§ erfte ©ebot gal' er 10 3lfper. Powiedz nam do słowa, żebyśmy o tym dłużej nie wątfnli, jeśliś ty Chrystus? Odym. Św. 2, E e 2. (otwarcie, bez ogródki). Króla na słowo wszyscy słuchają. 1 Leop. 5 Ezdr. 4, 11. (byleby najmniejszą rzecz wyrzekł). — §. Słowo, wyrok; HluÖfpritd), üffiort. Za wszystkie prawa, sułtan jedno słowo swoje kładzie. Kłok. Turk. 5. — Mcrcator: Dajcie złotych 12. a chcecie słowo słyszeć, jeno 11. Alb. na Woj. 12. (ostatnie słowo , ostatnia cena). Słowo w słowo, słowa nie chybiać, nie odmieniając, wiernie; Eccl. noptnii, oobo bb cæobo , Tfesmace plmMii, üffiiU’t für SBort. Słyszałem tę aryą w Rzymie , słowo w słowo ją pamiętam. Teat. 53. b, 63. Wszystkie prawa dawne takiej mocy mieć chcemy, jakoby tu słowo od słowa pisane były. Herb. Stat. 7. Słowo w słowo przełożyć na Polskie, byłoby niezrozumiane. Nag. Cyc. 22. literalnie, słownie; Sorab. 2. wot szlowa k’ szlowu; Eccl pt^L bb plsub, nnullid), bitd)--ftttl’Itd) überfein. Symmachus przetłumaczył pismo ś. na Grecki jeżyk, nie słowo do słowa, ale samo rozumienie. Sk. Dz. 105. Oni ztąd wszystko i słowo po słowie. Tak jako trzeba obadwaj słyszeli P. Echan. Jer. 261. każde słówko, ein 2Bort nad) bem anbcrit, jebeś ®ort, jebe ©\)b be paDctt fie pernontmen. Co do słowa spełniłam rozkazy Wc Pana. Teat. 29. b, 54. co do litery, punktualnie, aufê genauefie. — Słowo dobre, ujmujące, ein guteö Sßcrt. Słowo dobre stoi za datek. Cn. Ad. 180. Dobrego mu słowa żaden nie rzecze. Cn. Ad. 170. Cnota ma dobre

z nas

SŁOWO.

SŁÓW 0.

327

słowo u pogan samych. Birk. Krz. Kaw. 24 ; (bene audit , chwałę ma, zaletę, słynie). Dajcie mi dobre .słowo, wspomnijcie mię mile, Pamiętając na moje przeszłe kro-tolile Zimor. Siei. 188. On ich jakby nie poznał, i czapki nic chciał zgjąć, i słowa dobrego nie dał, leat. 19,

24. (żadnej grzeczności nie oświadczył; Boss. KpaCHOe CjIObo , cjOBito pochlebstwo, grzeczność; Eccl. necmo-

c.ioßie kompliment). Na to moje wołanie słowa mi nie dała I takem ja jej, tak mnie ona postradała. Zimor. Siei. 171. (nie odezwała się, nie odpowiedziała choć słowemj. (Vind. Prov. Rahla befieda slobnost vtolafhi * łagodne słowo gniew uśmierza ; Boss. otb y<miBbiXB cæobb H3LIKB ne otcoxhctb , od grzecznych słów język nie uschnie). Spodziewam się, że Wc Pan za nami dasz dobre słowo. Teat. 8, 19, cf. instaneya, ‘przyczyna, re-komendacya, ein guteê 23ort für jemanben entlegen. Ludziom żebyśmy się dobrze pocześnie postawili, aby im słowo dobre i pociecha dobra urosła. Glicz. Wych. O 1 b, cf. Eccl. 40CT0CJ0BHbiH ; Graec. àÇiôloybç. Słowem, w słowie » słowmie tylko, nierzetelnie, nie-prawdziwie, rzkomo, pozorno, na oko; bIo3 bertt SBorte nad;, bem ©crcbe nad), l>loê junt ©d)cme, md)t nnrîlid), ntd)t tnt ©rnfte. Odeszli do swych namiotów posłowie, jakoby w słowie chcąc precz odjechać. Slryjk. 778. Słowem tylko abo tytułem są chrześcianie, nie samą rzeczą. Sekl. 51. Nie miłujmy słowem tylko, albo językiem, ale skutkiem i prawdziwie. 1 Leop. 1 Joan. 3, 18. — §. Słowo boże*, pismo ś., ©otteS 3Bort. Ja słowo boże, jak umiem, tak wam opowiadam. Birk. Dom.. 50. Słowo boże, jedno jest na piśmie, a drugie słownie i ustnie, jakoby przez ręce nam podane. Karnk. I\at. 6. Theol. Syna bożego zowiemy słowem, iż przezeń wszystkie rzeczy, jakoby za wyrzeczeniem słowa jednego bóg ociec stworzył, i wolą swoje przezeń nam objawił. Hrbst. Nauk. D 5. — *§. Kazania w Ruskiej cerkwi pospolicie zowią słowy. Smolr. Ex. 7. fjfrebtgten. — *§. Słowa, sposobność mówienia, mowa; Hiebe, ©pradfe, gdfńgfett jit fpredjen. (Jezus) dał słowa niemym, słyszał i głuchy, Przeklęte z ciał on wyganiał duchy. Mlask. Byt. 105. — §. Słowo obowięzujące, przyrzekające « przyrzeczenie , obietnica-; 2Bort, 33erfpred)en, 3|lfage. Bijąc ręką w rękę: słowo!! Teat. 56. c, 99. (zgoda! eilt 28ort!j. Niechże i tak: słowo! ib. 55. d, 91. Daję w tym moje słowo, a je-steśże kontenta ! Teat. 12 b, 74. Dała mi słowo, i na wzajem moje przyjęła. Teat. 7, 111 Dałem słowo, i muszę go dotrzymać. Teat. 27, 107. Już on tu nie ma swojej woli ; raz dał słowo. Pilch. Sen. list. 285. Obiecał to cnotliwym słowem. Klok. Vvrk. 120, (cf na poczciwość, na honor, na charakter). Ślubujemy przed bogiem , dobrym, uczciwym, szlacheckim i chrześciańskirn słowem naszym , iż to trzymać będziemy. Herb. Stal. 692. Wiec w on czas ledwie co ważyły księgi, Słowo szlacheckie był to zapis tęgi. Groch. VV. 255. W Statucie Litewskim zlecono słowem dobrym , to jest daniem w zakład uczciwości własnej, zaświadczyć chorobę. Czack. Pr. 1,250. Przyrzekam to słowem poczciwym. Teat. 14, 115. (jakem poczciwy!); Zaręczam słowem honoru. Gaz. Nar. 1, 151. Na moje słowo! Teat. 17. b, 26 No honor i poczciwość ci mówię, wielkie słowo! ib. 21, 188. Słowo jedno jak tysiąc, ib. 51, 78, Dane słowo, ściśniona ręka, wiele u niego waży. N. Pam. 16, 57; Vind. bodi tebi befieda mosh , ein SBrrt tin SDîflltn. Słowo kupieckie i, wiara nie tak uczy. Gród. Dis. C 4 b. A słowo kędy? Zegl. Ad. 9. Ja poczciwemu na słowo wierzę , a złemu i na kartę nie wierzę. Boh. Kom. 1, 556. Słowo wiatr, karta grunt. Teat. 29. c, 64, (cf. czarne na białym). To przyjaciel, co na słowo pożycza, u żyda na zastaw dostanie Dwór. K 5. Siebie i królestwo swe na słowo oddał. Pilch. Sali. 224. Nie mogąc dostać zamku, wziął na słowo oblężonych, a gdy mu bramy otworzono, wszystkich potracił. Nar. list. 4, 500, (cf. kapitulacya). Nierzetelność w słowie i przyrzeczeniach. Teat. 19. c, 75. Na słowie się nie uiścił. Chełm. Pr. 107. Szczerze się w swoim słowie stawił. Ustrz. Kruc. 1, 14. Trzymam komu słowo, wiarę, umowę * dotrzymuję słowa. Cn. Th. 1162. Ma się żenić z jakąś bogaczką; wiem, że twojej pani słowa nie dochowa. Teat. 48. b, 15. Pierwej gdy co zacnego i w Polszczę zmawiano Tedy to Czeskim słowem zdzierżeć obiecano. Bej. Zw. 241, (cf. abo to ja Czech?). Nie da bóg, abym zostać miała w słowie I nie być wdzięczną sługi tak zacnego ! P. Kchan. Jer. 129. (żebym nie dotrzymała obietnicy). Nie dał mu tej ziemi, ale go jeszcze na słowie i dalszej odwłoce zostawił. Sk. Żyw. 200. Posłali Polacy do Elżbiety, aby ich więcej na słowie nie trzymała, a Jadwigę przysłała. Slryjk. 438. Cięższego niemasz nic jak kiedy kogo dłu-

528

SŁOWORÓD- ŚLÓZOWATY.

ŚLÓZOWY - Ś LUBIĆ.

go na słowie dzierżą; nie tak mi ciężko, gdy mi od-    a, e, n. p. Ślózowate zbytnie    wilgotności w macicy,

mówisz, jak kiedy długo obietnicę wieczesz. 6'om. Sen.    Syr.    169. zamulające, nerftopfenbe    ftendjttgfetten. ŚLÓZO-

57. Z zapłatą mię na słowie trzymano. Alb. z Woj. 5i,    _    WY,    a, e, od ślózy, @$leufen * ;    Hoss. m,iK)3Hbiu.

Ross. npoMainiTb, npOMamjBaTb. — 2) Grammat. Słowo,    ŚLUB,    u, m. ; Boh. slib ; Sorab. 1.    szlub, fwaté flub vo-

Verbum, ba§ 3‘-tL»ort, trzecia część mowy. Kpcz. Gr. 1, p. 6; czasownik; Slov. słowo, ćasosłowo; Garn. et Vind. zhafna befęda; Ross. naroai. SŁOWORÓD, u, m., 1) słowo pierwotno, z którego się rodzą insze słowa. Kpcz.

Gr. 5, 34. b«3 ©tammmort. — 2) Słoworód, słoworodo-wa nauka, pokazuje rodzenie słów ze słów. Ta nauka blizko się styka ze źrzódłosłowem ; tylko idzie na odwrót. Tam przez pochodne wyrazy idziemy do pierwotnego, tu z pierwotnego do pochodzących. Kpcz. Gr. o,

34. et 62. btc Sortfdjaffung, »ttung/SŁOWSKO, a, «., słowo brzydkie, grube, ettt garfttgeg Sort. Nadawszy gębę, nabrzmiałe słowska gadał. Birk. Exorb. E 3. SLO-WOSIEWCA, y, m., próżny gaduła ; Eccl. cioboîiohcto-biilih, eilt Sorïmadjer, Stiibmadjcr. Jedni na Pawła mówili: coż wżdy ten słowosiewca mówić chce? VU. Act.

17, 18, not. «świcgot abo plotka», [ob. Siejosłowca 2J.

* SŁOWO TWÓRCA, y, w., co nowe słowa puszcza na świat. Czart. Myśl. 191. ein Söortfcööpfcr.

Pochodź, bezsłowny, gołosłownie, przysłowie, wysłowić', sława, siaivny, Bogusław, Mieczysław, Stanisław etc. ; błogosławić, błogosławieństwo ; osłaiuić, osława , rozsławić, wsławić, wysławić.

ŚLÓZ, a, m., ŚLÓZA, ŚLUZA, y, i., §. 1) ślózy, zapory w rzekach na spustnych jazach, na rzekach. Włod.

Ross. c.!f03x , m.if03ï ; Gern, bte ©d)leufe ; Svec. sluss ;

Angl. sluce; Gall. ecluse; liai, chiuse ; Lat. mei. e.x-clusa, sclusa, clusa ; Croat. zâjez (cf. jaz), zapornicza ;

Dal. zasztavek, (cf. zapory, zastawy) ; Boh. et Slov. sta-widlo, (ct. stawidło). — Fig. Borys, skoro usłyszał brzęk zabójców swoich, począł ślózy puszczać, jak strumienie. Stryjk. 152. ze strachu popuścił, er ließ bte im» türltcfyen ©djleufen gcfjen, machte unrettt oor Slngft. [Linde się pomylił, albowiem tu jest mowa nie o śluzach (©ijleió feit), ale o ślozach czyli łzach; ob. Śłeza 4]. — Śluza zowie się wart i sama głębizna jakiej rzeki. Ha nr. Eh.

174. ber #anptftrom etaeś gluffeS, bte £tefe. — g. Ślózem adv erb., na ukos, spadzisto, krzywo; ü&er$tt>ercj), nad) ber Seite. Koniec spodni gałęzi ku wpuszczaniu w nie ma być ucinan równo albo prosto , ale ślózem podłużki. Cresc. 118. Niecki śluzem do szpontu ula od ziemi przyłożyć. Haur. Ek. 157.

dzieć w potkaniu. Bak. Pob. B. — Fig. Nie poszła ślózem złość Przemyślowi; non inultum tulit hoc seelus. Krom.

293. nie poszło płazem, nie przepiekło mu się, e3 gteng i&nt nid)t für getto pen btrt. Ślózem uderzyć, zerznąć, dmuchnąć, świni raz dać; traetim tangere aliquem, ut dor-miat. Cn. Th. einen ©ettenljtefj perfeßen. Ślózem uderzyć, powoli. Dudz. 58. — § 2) Śluzy, zamulenia, zatkania;

[flegmistość ; Eccl cjfoęL 2], ^erftopfungen, Serfôlehmtn* gen. Ziele to macicę zaziębioną i śluzów flegmistych pełną rozgrzewa. Syr. 131; macicę śluzami sprosnemi za-plugawioną wychędaża. ib. 345; śluzów hpkich wolną, a ku poczęciu sposobną czyni. ib. 1229. ŚLÓZOWATY,

ziemię, a w

Na koniu ślózem sie-

tum, fzpólne Hub, szlub przymierze); Sorab. 2. flub, flubene obietnica, ( Iwestk, flub przymierze); Cam. oblùba; Vind. obluba, obluhlćnje, saobluba, obet ; Croat. zagovor; Dal. zavet; Rag. zâvjet, objet; Bosn. obet, za-vit, zavjet, zavichjanje, obechjanje boggu ; Ross. oói-utaHie ; Eccl. obrti . oökTOBattie; g. 1) ślub , obietnica bogu uczyniona; {Gern, baâ ©elftObe, baś man ©ott ge« tl;an f)at ; 91 i e b c r f. Softe ; Svec. löfte ; D in. lofte ; cf. Germ, geloben, loben; cf. nostr. lubić). Starał się u bogów i ślubem jakim żądał, zaraz dawali. Warg. Wal. 226. Wykonywali śluby swe, które byli bogi! obiecali , jeśliby im syna żywego przywrócił. Baz. Sk. 292. Kto w pierwszym zarazem oparł sie jej progu , Ten już wygrał i może ślub powiesić bogu. Tward. Pasq. 56. podarunek bogom obiecany, baä angelobte ©efdjenf. Z ślubów opadły ścian kościelnych brzegi. Chrośc. Luk. 25. Tobieć ‘słuszy chwała o boże. a tobie oddadzą ślub. Radź. Ps. 65, 2. Ślubu winien, damnalus voti. Cn. Th. 1023. Obowiązany do zachowania ślubu. Dudz. 58 — §. *2) Ślub człowieku , ślubowanie komu , przyrzeczenie, obietnica, przysięga; baś 5!erfpredjen, ba3 Slngelöbniß, ber 6t&, etbltdjeś feierliches ^erfpredten, Slngelobnng. Jeńce pod ślubem żołnierskim wszyscy wolno wypuszczeni są. Krom. 467. Niech będzie wolnym ślubem zawiązany, Ale jeśli się nie stawi pozwany, tedy.... P. Kchan.Jer. 121. — §• 5) ślub małżeński, ślubiny; (Boh. oddawky, wda-wky (ob. Oddawać, wdawać, wydawać); Morav. et Siles. zdawky, [ob. Zdawać) ; Slov. oddawani, prsténkowani, za-slubenl, prepigani, sobaś, spogowânî ; Sorab. 1. dżelski flub ; Vind. poroka , porozhenje , vkupdanje , sarn k, sarozhenje, porozhitje, shenitva, shenitje , sakonska obluba, vdaja ; Croat. venchanye , (cf. wieńczyć); Bosn. vincjanje; Ross. ópant (cf. brać, pobrać się), ópano-coueTanie : Eccl. 6paKonpnqaciie) ; btc ïramtttg ber (El)e* letite, bte ©opnlattoit. Ślub przez przyzwoitego księdza w przytomności dwóch świadków dawany być powinien. Gal. Gyw. 1, 37. Ślub brać, Bosn. priseghnuti (ob. Przy-sięgnąć), vincjattise ; Rag. rukovatti, vjerriti, xenilise , fti tränen laffen. Matka twoja nie jest w niczym przeciwną, jutro weźmiem ślub, Teat. 11, 13. Większa jest połowa kobiet w Warszawie, które nigdy ślubu nie brały, a nie jednego męża już mają. Teat. 29, 89. Wziął Zygmunt August z Barbarą ślub , który im wydawał pleban Radziwiłowski. Stryjk. 747. Ślub dawać, oddawać stadła małżeńskie. Cn. Th. 595; Vind. sarozhiti (cf. zaręczyć), porozhiti, vkùpdati; Sorab. {. k mandżelstwu flubu, k żonę szlubu; Croat. venchati , (cf. wieńczyć); Bosn. vin-cjatti ; Ross. oößfenqfu'b , (Ross. OTßhHqaTb ślub zakończyć; Eccl. nepeBttmTJi powtórnie ślub dawać). ŚLU-B!G cz. niedok., Ślubować contin. ; Boh. slibiti, slibo-wati; Slov. slibugi; Sorab. 1. łubu, flubu, flubisch, poiubam, pżiszlubu , fwetże szlubu; Sorab. 2. lubisch (cf. lubić, sze lubisćh podobać się) ; Garn. oblubiti, ob-

0 co

m an-

ŚLUBINY - ŚLUBNY.

ŚLUBODAWCA - SŁUCH.

329

szenie, ślubny podarek, votiva tabula. Cn. Th. 1023. (poślubione). Grób świętego ślubnenń tabliczkami uczcił i przyozdobił. Ghodk. Kost. pr. — §. Tak sług swych ślubnych opatrują nieba. Zab. 12, 302. Nar. sług sobie oddanych, poświęconych; gemeint, ganj ergeben. — §. 2) Ślubny, od ślubu małżeńskiego; Vind. sakonski , vdajatni, sheninski ; Hoss. no^Blmenubm , ©Ije * , e^Clt#. Co nam to szkodzi, czy ona ślubna żona, czy nie? Teat. 53. c, 47. Pisarza sprowadził do uczynienia kontraktu ślubnego. Boh. Kom. 4, 1G7. Dziś ślubnym się łącza dwa serca łańcuchem. Zab. 13, 227. Pierścionek ślubny ; Vind. sbeniten perstan , nevesten perstan, sakonski perstan, vdajatni, sheninski perstnik, viestnik, viestnik, ber Sfauring. Dziecię, które się nieślubnie urodzi , może być dobrym , zwłaszcza jeśli się z takiej białej głowy rodzi, któraby ojcu jego ślubną żoną być mo

lubuvati, obetuvàti, obetûjcm, (ob. Obiecać); Vind. ob-lubiti, obezhati, saobezhati, obetati, naoblubiti, saoblu-biti; Croat. zagovârjamsze ; Dul. zavitujem ; Bosn. obe-tovati , uciniti zavit, zavichjatise, zavjelovatise ; Bag. ob-jetovati, ob'itati, obeccbjattise, zavjottovatise ; Floss. 06-penbca, HsnoetviaTL ; Eccl. okt.toklith, ofrfemaßaio ; $. 1) bogu ślub czynić; Germ, geloben, angeloben, etn ©elübbe tljutt. Syrakuz dobywszy, ślubił kościoł boginiom Czci i Cnocie postawić. Warg. Wal. 4. Ofiarowali ofiary panu, i obietnice ślubowali. 1 Leop. Joan. i, IG. Które rzeczy poświęcasz i ślubisz dać panu, będziesz je ofiarował na tych miejscach. 1 Leop. Deuł. 12, 27. Lepiej nie ślubować, a niżli ślubiwszy nazad się oglądać. W.

dło oddaje, ślub małżeństwu daje, ber bie Dränung »er* ridjtet. Hymen starzy ojcowie nazywali sprawcą Małżeńskiego przymierza abo ślubodawcą. Zimor. Siei. 271. ŚLUBOŁOMNY, a, e, — ie adverb., niedotrzymujący ślubu lub obietnicy, cf. wiarołomny, gclubbebnidjig. Myśl ślubołomna. Janusz. Ok. E 2; Subst. Ślubołomca, ob. Wiarołomca.

slicb, słuch; Sorab. 1. szlyschani ; Sorab. 2. fzluscha-nc ; Garn. poshlush ; Vind. pofluh , poflufh, fhlifhanje, polblufhanje , zhutje, zbujenje, (ob. Czuć, czucie); Groat. cbujenye , (chutenye * czucièj ; Dal. szlib , szlûh , chuve-nye ; Hang. huilas, (cf. hałas, cf. głos) ; /lag. slńh, slih : Bosn. slùh, ejuvenje; Slav. chütenje; Boss. cijxi; f cf. Etym. ucho, cf. śle, śłać. Dur ich. 1, 77. et 78. nuntius c.urium) ; słyszenie, jeden z pięciu zmysłów. Zool. 54. ba§ ©e|)ür, baó i)örctt. Słuchem abo uszyma będziecie słuchać, ?. nie zrozumiecie. 1 Leop Math. 15, 14. Dobrego słuchu Floss, c^wmidîl, cjiliuickî. Nie mam słuchu. Jabî. Ez. 126. (ogłuchłem, olchłem). Po tej niemocy bywa niesłuch Siena. 538. głuchota, îaub^Ctt.— Słuch, uc.lio, słuchanie, uwaga; ba§ OI;r, -attfnterfjameś Obr» ©e^ior , Shilioreit. Gdy ciekawy słuch każdy nadstawia, Ta odpowiedzią przybyłych odprawia. Zab. 11, 172. Otóż nakładam słucha , Powiedz prawdę do ucha. Pe.tr. Hor. E b. Miałem uszy zamknione , żem tych nie chciał wieści w słuch brać. Kulig. Her. 35. W słuch nam nie idzie nauka Chrystusowa. Eraz. Jez. A ab, (cf. w akceptacją, nie jest nam wzięta). Godny słuchu, słuchania, uwagi; Eccl. 40CT0C.itminhiH, Graec. uÇiyxcoç. — Ve-nator : Słuchy zajęcze etc.: Boji. slcch * uszy zajęcze, psie etc., baâ ©e|>ör, bie Obren beê $afen, ba3 ©eläppe, ©efiälige ber §unbe; (Slov. sluchi, słuchy, żidowiny, spâ-nek * skroide). Ucho zajęcze myśliwi zowią słuchem. Klon. Fl. E 2. Zając swe słuchy przymusnął, Legnie pod miedzą, i usnął. Kniaź. Poez. 3, 72. — §. Słuch ziemny; Boh. sług ; otwor w ziemi, przez który słyszą, etil Sod) tn ber ©rbe junt .Spören, etn ^örlceb tn ben SDïienen, §ör» ftollen, ïagefMett. Chcieli aasi przez podkop zamek wziąć; ale Moskwa mając wszędy około murów słuchy ziemne,

Post. W. 3, 182. •— §. 2) Ślubować co komu, obieco-wać dobrym słowem, przyrzekać, ręczyć mu za co ; yer* fpredjeit, aitgelobcn, .oerbnrgcit. My hospodar ślubujem jednaką sprawiedliwość czynić wszystkim. Siat. Lit. 107. gła. Sz-rzerb. Sax. IG. ŚLUBODAWCA, y, m., który sta-Ślubuję , że tym sposobem, trwałości sejmików się zabezpieczy. Leszcz. Ol 74. — Ślubować cbromote, ślepotę powinien, kto konia przedaje. Tr. ręczyć za te de-fekta , gut ftefyeu fur etwnê. Przy targu pospolicie za konia ślubują, że nie dychawiczny, nic nosaty, a nie kradziony. Szczerb. Sax. 180. Kio konia przedaje i zań ślubuje, tedy powinien za to ślubować, jako sie nie zasadza, jako choć ma cudne oczy, nie jest ślepy, i jako SŁUCH, u, m. ; Boh. słuch, hluch, (cf. głuchy) j, Slov. słuch, nie jest licowany ani kradziony, ale wolny. ib. 180. —

§. 2) Ślubować, ślub brać, ślubem małżeńskim się związać, żenić się, iść za maż; eljdtcfycn, freien, bciratbcn, jtdj trauen laffen, ftd) antraucn laffett. Potajemnie ślubować sobie bez pozwolenia rodziców. Teat. 29, 63. Ab męża trzeba mi koniecznie , Jemu , ojcu lub tobie chcę ślubować wiecznie. Treb. S. il/. 46. O mój mężu drogi, cze-mum ci ślubiła, jeślim cię miała zgubić. Bardz. Lak.

133. Slubić n’m myśli nikomu panieństwa swego. Suszyć.

Pieśń. 2, B 4. Ślubiąc panienkę Józef bogobojny, Wszczął związek stadłu takiemu przvstojnv. Suszyć. Pieśń. 2, C 2.

ŚLUBINY, ŚLUB0W1NY filar., ' zaręczyny małżeńskie , baê StolölmijS, cljclidjc SSerfprcćhcu. Rękowiny albo ślubiny są obietnicą przyszłego małżeństwa. Hrbst. Nauk, Y 8.

Na aktach Weselnych, zaręczynach i ślubowinacb, nie-masz już tych ceremonij, co przedtym bywały. Mon. 73,

143. Częste są w historyach przykłady o ślubowinach (.sponsdlia) niedorosłyeh jeszcze książąt. Nar: Flst. 3,139.

— §*. Nie potrzebuje król ślubin, jeno sto odrzezków Filistyńskich, W. 1 Reg. 18, 25. (nie dba król o wiano. Bibl. Gd). ŚLUBN1K, a, m. ; Boh. slibce; Vind. oblubnik , oblubovez , obezhar, obetavez, (ob. Oblubieniec); Boss. o 61) ma n h u ms, f. oóimanHima ; co ślub uczynił. Wtod., ślubiący, qui Votum facit. Cn. Th. 1023. ber etruaö augelobet. ŚLUBNY, a, e, ŚLUBNIE adverb., §. 1) od ślubienia bogu, bogu obiecany; ©dfi&be*, gelobt, ait= gelobt ; Sorab. 1. szwetoszłubenski ; Vind. oblublen , po-•rozhni ; Croat. zagovorni, zaruchni; Flag. zâvjelni; Bosn. zayjetni ; Floss. oóiTHbiu. Votivüs, ślubiony, ślubny też mówuą niektórzy. Mącz Ślubne drogi na cudowne miejsca. Groch. W 264. Wielkim krzykiem wzywają ślubnie łaski bożej. Przyb. Luz. 145. mit ©elübbeit. Ślubne zawie-

42

SJownik Lindego wyd, 2. Tom V.

330

SŁUCHAĆ.

SŁUCHAĆ.

skoro poczuli zkąd się nasi kopią, poprzedzili ich podsadzeniem prochów. Żołk. Mskr. 75. — g. 2) Passive: Słuch, to co słyszymy, co się słyszeć daje, baS, IMS man Ijort. Zląd tysiąc krzyżów wzorki, tysiąc dzwonów słuchy Przerażające budzą człowieka do skruchy. Pot. Joto. 29. dźwięki, głosy; $i)tie, 5îlang. Gdzieś pojrznł wszędzie różne były słuchy, Szumy, szczekania, gwizdy, zawieruchy. P. Kchan. Jer. 416. — g. Słuch, pogłoska, wieść, sława; Vind. fhlifh, fhlifhanje, safhlifh , resglafs, oglafs ; Hoss. nacjibiiiiKa, ba§ ©eriidjt, ber SRuf. Nie, synowie moi, nie dobry to słuch, który o was słyszę. Budn. ł Sam. 2, 24. Przyszedłem wywiadować się , jc-ślrżebyś tak sobie niemądrze poczynał, jak o tobie "słuch jest. Ęraz. Jez. E 5 b. Częste o nich przychodziły słuchy, Ze ci po drodze siła rozbijali. P. Kchan. Jer. 234. Frasunek na frasunek przyjdzie , i słuch na słuch. 1 Lenp. Ezec.li. 7, 26. Słuchy doszły hetmana, iż nieprzyjaciel miał mieć pomoc. Buda. Apopht. 127. Fenix na wonnym gniaździe, jeśli słuchy O tym prawdziwe, ma grób i pieluchy. P. A chan. Jer. 42o. Słuch odległych rzeczy większy niż są, bywa. Cu. Ad. 105 4. (bęben za górą coś wielkiego). Nankier, trucizną, jak słuch był, umorzony. Krom. 547. Był ten słuch w hordzie Tatarskiej o Januszu , jakoby dwie głowy nosił na ramionach. Corn. Dut. 155. O nim były słuchy chwalebne. Pieśń. Kat. 141. Wszystkę Ruś za zdrajcy wszystkim w słuch publikował. Smotr. El. 6. (głośno, że wszyscy słyszeli). .Słuch puszczać * rozgłaszać. Dudz. 58. ein ©critcfyt auSgefm laffen, verbreiten, etmaS funb ntadjen. Opowiadajcie miedzv rody, a puśceie słuch. W. Jer. 50, 12. (rozgłaszajcie." Bibl. Gd.). Kto uwierzył słuchowi naszemu? W. Jes. 53, 1. (kazaniu naszemu. Bibl. Gd), temu, co od nas słyszy. SŁUCHAĆ cz. contin., Sfuchawać, Sfuchywnć czestl. ; i Boh. slychati , slychawati ; Korab. 1. sziuchacź; Carn. poshlu-sharn , (ob. Posłuchać) ; Vind. safhlifhuvati ; Croat. poszju-hnuti, poszlussati, poszlussam, poszluhnulszem ; Dal. szlisati; Dosu. slusejati ; Bag. slusjati, posluscjati ; Slav. slushati, pochutiti , (cf. poczuć); Ross. C-iymaib; ( Eccl. iiocsoyuihCTKOBJTii świadczyć, nocjoifushcrK» świadectwo) ; cf. Germ. langen ; O b b. lofen ; ( cf. nostr. słychać ) ; słuchać czego, kogo.; longiorem actionem el voluntariam significat; słyszeć brevem, naturalem, conti agentem et contra voluntatem. Cn. Th. 1024. ( similis dtfterentia est inter patrzeć et widzieć); cf. baczyć, uważać, zważać, ucho dawać; anl/öreit, gurren , [ein ©e&ör ober fein Obr auf etrnaś ridjten, anfmerffam Ijören, borgen. W głębokim ponurzony milczeniu zdawał się patrzać i niewidzieć, słuchać i nie słyszeć. Teat. 2, 121. Umilkł głos; Nu-jak wryty słucha długo jeszcze ale już głos nie odzywa się więcej, daremno pilnego nadstawia ucha. Staś. Kum. 2, 190. lak mówi pan: kto słyszy, niech słucha. W. Ezech. o, 27. Porwę się ze snu, a słucham pilnie ucha nadstawiwszy. A. Kchan. 40. Wiele słuchać rzecz bezpieczna, wiele mówić ezna

na-

ma

.    rzecz wszete-

. Rys. Ad. 74. Słuchając, mądry mędrszym bedzie. Budn. I rov. 1, 5. Słuchaj mnie Wc Pan przynajmnćj. Ç*. No! słucham. Teat. 22, 70, Słuchać kazania

mo-

wy, mszy; eine frebigt, $ebe, Sfteffe andren, pren. Gdy chcemy, aby nas słuchano mówiących , bądźmy cierpliwi w słuchaniu i drugich. Ogar. Gród. 460. Czworaki rodzaj ludzi, którzy słuchali i słuchają, i potym słuchać będą świętych słów a nauki Chrystusowej. Rej. Post. L 2. Jagiełło tak nabożnie słuchawa! mszy, że chociaż już nieprzyjaciele najeżdżali, nie chciał się ruszyć, aż pierwej wysłuchał wszystkiej mszy do końca. Twór. Okuł. E 4. Xtądz pleban siadł do konfesyonalu słuchać spowiedzi. Xiaßz. 35. Słuchać spraw czyich. Cn. Th. 1024. (Vind. sa llili fh u va n je, safhlufh, sbarenje * indagaeya, śledztwo). Komisarz dla słuchania rachunków , dobra objeżdża. Kras. Pod. 2, 23. [Mpuwgctt abnebmett, (cf. liczbę kłaść). Słuchać lekcyi jakiej, mistrza; ritten Seftrer börnt, jjentattbeö Unterricht (wreit, andren, be[nd)en. Pitagoras był profe-fizyki; tej pod nim słuchał z inszemi Numa. Otw. Ow. 607. Czytanie nie stoi za słuchanie. Cn. Ad. 139. Słuchać miło czego, influit aliquid in aures. Cn. Th. 1024. e8 ift angenehm gu hören. — Król słucha posłów* audyencyą , słuchanie daje ; Wubtettg geben ; słuchanie dyeneya, Vmi. ofhlifhanje, priedpritje , bfe Slttbtenj. Proszę królu, abyś mnie cierpliwie słuchał; daj mi tajemne słuchanie, a ja tobie powiem, co się dzieje. Sk. Żgw. 1, 17. Dostawszy słuchania, opowiedział królowi przyczyny swego przyjazdu. P. Kchan. Orl. 1, 202. Przypuszczony do słuchania u cesarza.... Sk. Dz. 290. Panowie ci spraw urzędu swego pilnowali, i łaskawie poddanych swych słuchy wali. Kosz. Lor. 101. przystępnymi dla nich byli, [te Uorteit ftc gnćtbig an. — Słuchać", ucho dawać, baczność mieć, uważać na czyją mowę, stosować się do niej, ©ebör geben. Nie słuchać ca"le, i nic przestawać z takimi świegotami. Mon. 6 4, 52. Nie żyje się z niemi , ani się ich słucha i uważa. Teat. 19. c, 1. Kto słucha pochlebcę, Mądry być nie chce. Rys. AJ. 27. Wszystkich się radź, a jednego słuchaj. Rys. Ad. i,'). Jak źle nigdy, tak źle zawsze słuchać żony. Pot. Zac. 127. Nie słuchaj chytrośoi niewieściej. 5 Leop. P/ov. 5, o. (nie przystaj na zwodzenie niewiasty. 1 Leop). Płacze, żałości, ciężkie narzekania Miejsca nie mają u niej , ni słuchania. Past. Fid. 22. Więc kiedy u ciebie wolnego ucha nie mam, Niechaj w niebie bogowie, ludzie na ziemi słuchają. .Past. Fid. 289. (niech ich głos mój wzruszy). — Grzesznych bóg nie słucha ; ale jeśli kto bożym chwalcą jest, "tego wysłuchywa. 1 Leop Juan. 9, 51. wysłuchuje, usłuchuje, erhören. — §. Słuchać kogo w czym, usłuchać go, posłusznym być ; einem geltordjen, gel;vr)'am (ei)tt ; Boh. uposlechnauti ; Sorab. i. poszluebam , szlyschim; Vind. bogati, ( cf. bać się); Carn. vôgam, vugam ; Croat. poszlussati, po-szlńssam, poszluhnulszem: Rag. posluscjati, slisejati; Ross. cuymaTbCH, noaiymaTbcn , noKopcTBOBaib, ( cf. pokora). W stanie żołnierskim taką moc ma rozkazanie starszych, iż być musi wszystko, co każą; ja słucham hetmana , a mnie słuchają towarzysze moi. Star. Ryc. 38. Chcąc być należycie słuchanym, trzeba rozkazywać przyzwoicie. Zabi. Roz. 74. Tak mnie to słuchasz, i wf takiej powadze było u ciebie moje rozkazanie. Morszt.

sorem

* au-

rnu

SŁUCHACZ - SŁUGA.

S ŁUGOWAĆ - SŁUGUS.

331

72; Sorab. 2. chtoż nozo szluschasch, ten dej zusch ; kto nie chce słuchać, ten musi czuć, (cierpieć). Nie słuchać; Hoss. ocaymaTbCîi, (cf. tobie z ust, jemu mimo uszu szust). Kto ludzi nie słucha, ten i boga nie słucha. liys. Ad. 22. Mądry rozumu słucha, jak Cn. Ad. 467.

W. Act. 5, 29.

SŁUGHA

SŁU GA , i,

To

m»su.

Więcej trzeba słuchać boga , aniż ludzi. Poddani w tym nie słuchali panów swoich. Stryjk. 523. 'Słuchanie, posłuszeństwo; Boss. noKopcTBOBaHie, bc.8 ©eltordjcn, ber ©eborfam. W wojsku sprawy żadnej, ani słuchania nie było, przeto nic nie mogli udziałać. Biel. Sw. 249. żadnej subordynacyi, karności ; Hag. neposluh * nieposłuszeństwo; neposlusc-nik * nieposłuszny. — Słuchanie » słuch, słyszenie, zmysł, b«3 ©etör, ba» łpiiren, ber (Sinn beê ©el;ör£. Niememu mowę , głuchemu słuchanie przywrócił. W. Post. W. 2, 187. SŁUCHACZ, a, m., który czego słucha, ber Beßrer, 5lnfyorcr; Boh. posłuchać; Slov. posłuchać; Sorab. 2. poszluschar; Vind. pofhlufhauz; Croat. po-szlusitel ; Dal. szlisnik ; Hag. sliescjalaz; Bosn. slisenik, sliscjalaę. sluscjalaę, koji sluscja; Hoss. cannuaTeÆb, caymaTe.ib. Byłem słuchaczem sławnego profesora de Haen. Krup. 5, 357. Zaczęła się komodya, słuchacze umilkli, każdy uważa. Boh. Kom. 2, 241.

CZKA, i, i., która słucha, bie Bn^rerimt; Garn. po-shlushavka ; Croat. poszlussitelicza ; Ross. cjtymaieab-iiHua. Miał dosyć pojętnych słuchaczek swojej lekcyi. Mon. 69, 586. SŁUĆHALNIA, i, z., sala, miejsce do słuchania, auditorium. Cn. Th. 1024. ber łporfal; Slov. poslńchatelna ; Sorab. 1. posluchancza ; Hag. sliscjaozi; Garn. besędnishe, (cf. biesiada); Vind. polhlufhali fhe, befednifhe, (pofhlufhalniza, safhlifhalnifhe, sprafhuvalifhe * indygaeyjna izba); Hoss. cny m aa ii me : Eccl. nocxcviiiüiAH-t|ic , Micro r4’b c.iymaiorb menie. SŁUCHA LNY, SŁUCHOWY, a, e; Hoss. cnyxOBhiö ; do słuchania służący, do słuchu należący; <për», ©et)pr3 * . Kanał słuchalny w tyle zamknięty jest. bębnem. Kluk. Zio. 1 , 44. Meat słuchowy. Krup 1 , 99. Otwór słuchowy. Hub. Mech. 204.— (ŚLUFOWAĆ, ob. Szlufować).

m., Słudzy    plur. ;    (Boh. sluha    ,    sl.auha , cha-

snjk ,    ćeledjn , ( ci.    chasa ,    cf. czeladź-)    ;    Slov. słuha ;

Sorab. 1. szlużobnik, (cf. służebnik) ; Garn. slûga (»niewolnik, Carn. slushabnèk » sługa), hlapz, (cf chłopiec); Vind. flushaunik, hlapez, strieshaunik, (cf strzedz, stróż) ; Croat. szlńga pl. szlugi, momak, blapecz ; Hung. szolga, szloga    ; Hag. slûga,    sluxbenik , sluxîtegl    ,    rnömak , (sù-

xagan    , sûx captivas)    ; Slav.    slûga ; Bosn.    slûga, slusgbo-

nik ; Hoss. c.iyra , paÓE, (cf 'rab , ‘rob, parobek); cf Germ. ®d)alf. 51 b 1 g.) ;    1) służący, w służbie czyjej zo

stający, ber Wiener. Sługa służy. Mon. 67, 594. Sługa ma być wierny, nie leniwy i nie pyszny. Hys. Ad. 65. Kto nie ma sługi, niech sobie sam służy. ib. 25 Sługa panu ma dogadzać; sługa nie ma rozkazówać; sługa co z rejestru czyni, zły, chocia nic nie przewini; sługa nad którym stać trzeba, ni płacy godzien, ni chje-ba. Cn. Ad. 1058. Sługa wiedząc wolą pańską, a nie czyniąc jej, sroższemi plagami będzie karan, niżli niewiadomy. Hej. Post. U u 6. Sługa pana rozumie. Cn.

Ad. 1059. Jaki pan, taki sługa. Boh. Kom. 4, 18. Jaki sługa, taki pan, jaki pan, taki kram. Pelr. Eli. 111. Kto panu rad, i sługę jego powinien uczęstować. Haur. Sk. 515. Ani panowie, ani słudzy ich. Vol. Leg. 5, 647. Słudzy go zjedli; więcej panów słudzy, niż psi pojedli. Cn. Ad. 1058. (kto czeladź wielką chowa, zubożeje). Starego sługi z jedną winą nie gardzić, aby nowotnego z dwiema nie dostać. Haur. Ek. 2, Slov. staremu psowi a staremu ślubowi jeden piat, (ob. Stary). Sługa miejski , poseł urzędowy, oh. Woźny ; Y ind: berzb . berich , feihtel; Eccl. OT"ŁKO/tiiTei\h, paacBi.ibiiuiirB.— Słudzy urzędu marszałkowskiego mają go pojmać. Vol. Leg. 5, 64-7. (oprawce, ceklarze). — §*. Sługami właśniebyśmy mogli zwać, którzy są albo na wojnie jęci, albo za pieniądze kupni, {servi, niewolnicy). Pelr. Ek. 113. 'Rab boży, t. j. sługa boży. Pini. Kam. 7. Są też tacy , co służą nie jako słudzy, ale jako przyjaciele ; jak u wielkich panów , których dworzanie zowiemy. Pelr. Ek. 114. pan, to pan, to dobrodziej nasz, a my jego słudzy. Teat. 43. c, 1Ö4. Przodkowie nasi z panów wszelką nienawiść, a z sług wszelką zelżywość otarli, zowiąc pana ojcem czeladki, a sług domownikami Pilch. Sen. list. 354. — §*. Dziś na radzie obiera król synowi starszego sługę. Morszt. 106. (ochmistrza, guwernera). — jjj. Sługa damy jakiej » służbę jej swoje oddający, poświęcający jej swoje usługi., adorator, amant, ber einer Same bte ©out mad)!. Miewają białogłowy biesiadki nie-trefne lada z kim , a sługa poczciwy będzie na stronie, Gorn. Dw. 309. Rozumna panna, która ma sług wiele, tak się stawi każdemu słudze, iż żaden z nich nie jest, któryby nie rozumiał, że coś ma przed drugimi. Gorn. Sen. 45. Wzgardzony był od pewnej wdowy, której się oświadczył sługą. Mon. 72, 16. — g. 2) Oświadczając grzeczność: sługa, uniżony sługa, pokorny sługa, najniższy sługa; Steuer, gcÇorfamfter Wiener, untertänig* fier Sinter, (cf. podnóżek, cf. Vind. dobre fhlusve * pozdrowienie) Przychodząc: «Sługa Mospanie ! » Teat. 50. c, 13, Boss. jc.iy>KHiJKT). Ja nie potrzebuję patronów; sługa We Pana! Teat. 50. c, 14. (kłaniam)! Trzodkowie nasi nie podpisywali się w listach, jak tylko bratem, potym powolnym sługą ; dzisiejsi zaś najniższemi sługami. Mon. 64, 461. Jegomość, który za honor poczytał pisać się moim sługą i podnóżkiem , gniewałby się, gdybym go nie nazywał dobrodziejem moim, a jeszcze osobliwym. Mon. G4, 461. — Ociec ś. pisze się sługą sług bożych. Sekl. 108. Sługa słowa bożego * predykant, minister. SŁUGA, i, z, bic Sicitcritm ; Slov. służka. Pani markotna; ale pan nie gani, Gdy sługa będzie piękniejszą od pani. Min. Byt. 5, 510. 'SŁUGOWAĆ med. contin., Sługiwać fregu., służbą się żywić, Siciifte tbiîtî, bteitett, fiel) bnrd) Schienen ernähren. Tr. Kucharzowi w kuchni sługował. Chodk. Kost. 88. usługowa!. Sługiwał po różnych miejscach. Teat. 22. c, 64 SŁUGUS, a, m., contemn., sługa podły, posługacz; (ucradjtltd)) ber Sebiett* te, ber 3?ad)treter. Tu w tym domu tak wielu jest sługusów. Teat. 52. d, 74. Jest to sługus tutejszego pana. Teat. 43. b, 48. Sługus, nie sługus, chłop, cham-

SB

się

332

SŁUP - SŁUPCE.

SŁUPEK - SŁUPKOWY.

czyk , nie chama, Mieszczanek, lyk, nie łyczak, wszyscyśmy od Adama. Teal. 43. c, 4.

Pochodź, sub Ucho.

SŁUP , a , w. ; (Boh. slaup, (slaup pręgierz) ; Slov. slaup ; Sorab. 1. stowp, stolp, stup; Sorab. 2. fzlup; Garn. stebr, (poslopje * pałac) ; Vind. steber, stok, stop, stolp, stup, podpertek, podporna, (cf. podpora); Croat. sztóp, sztobor ; Hang. oszlop , ozlop ; Dal. sztulp; Bosn. stup; Rug. stûp ; Ross. ctojióe ; cf. Germ. ber ©tollen; Graec. gtv-log, (Tryby, Lat. stela; c.f. Graec. anóloip; bte ©aule, ©aule, 9Î t e b e r f. ©file; Angl. syl); ber ^feiler; {Graec. noly, nostr. filar); słup wspierający budowanie, kolumna. Chmiel. 1, 77. Rog. Bud. Słupy ordynaryjne bywają sosnowe, dębowe. Kluk. Rosi. 2, 165. Slup kamienny w budowaniu, filar całkowity. Cn. Th. 1025. Słupów architektoń-skieh jest pięć rodzajów, Toskański, Dorycki, Joni.cki, Koryntyacki, Rzymski albo składany. Solsk. Geom. 3, 1, bte fünf ©dulenorbnungeit. Słupy w około czego , peristy-lium ; Eccl. upjrocTOÆuie. Słup wkopany w ziemię dla przęseł płotu, pal, ber 3^unpfafil. Cn. Th. 1025. Słup w wilczym dole. Kras. Dos. 86. Górnik kopiąc pod ziemio zostawuje słupy, aby na nich ziemia utrzymywała Os. Rud. 41. Na słupie zawiesić, wspierać Eccl. B030T0ÆI1HTH. Słup czworogniasto pochodzisty ku górze, ob. Ostrosłup, piramida. Chrobry ku wiecznej sławie Polaków postanowił żelazne słupy w rzekach wszędzie na znak zwycięztwa i granicy. Biel. 57. Nar. Ust. 2, 162. — Fig. allegor. Słup jest rzecz doczesna ; wolę ja tych słupów nabndowaó około'siebie, co sie nigdy nie obalą, t. j. jeden z cnoty, drugi z sprawiedliwości, trzeci z dobroci, czwarty abym każdemu zachował, co czyje jest; a gdy się ja temi słupy ostawiam, to jest pewna rzecz , iż się nigdy nie obalą. Piej. Zw. 50. filary, podpory; Pfeiler, ©tüjjcit. Lud ten jest prawie jak słup ehrześciańskićj wiary. Baz. Sk. 68. przedmurze, 93or* lltauer. — Tr. fig. Słup, rzecz nieruchoma, pal, kół, kij, strętwiałość; eilte ©aule, ctiuaê Uiit>eiücgltd)e3, ba3 ©iarreit, fêrffarrert. Zona Lotowa słupem" sie soli stała. Sk. Żgw. 1, 205. [te lüitrbe jur ©aljfäule. Stał jak słup wryty. Przyb. Milt. 290. Mów, będę już milczał, jak słup.- Teal. 3 i. b, G 2. Do słupa wolałbym mówić. Teat. 2, 26. (do ściany). Oczy w słup poszłe, stra-twiałe. Syr. Rej. ftavrenbe Slugcu, fiterer 331tcf. Jakże on jest mocno zmieniony; oczy w słup. Teat. 8, 62. Rydle tę chorobę mające stęka , nadyma sie , oczy mu w słup stawają wytrzeszczone. Haur. Sk. 58. Z patrzenia ledwo mu w słup nie szły źrzenice. Zab. 188. Oczyma nie ruszał, ani oczu zmrużał, jedno niemi jako w słup na jedno miejsce patrzał. Kosz. Lor. 13! b. — §. Assimil. Czarny słup dymu. Przyb. Alb. 116. Przed ludem Izraelskim był słup obłoczysty przez dzień, a słup ognisty przez noc. 1 Leop. Exod. 15. SBolfenfältle, geiierfiïulc. SŁUPA, y, i., miasto w Chełmińskim , od słupów żelaznych Chrobrego, w rzece Osie pod miastem stawianych. Nar. Ust. 2. 162 Dykc. Geogr. 3, 56. etltC ©tabt Tnt $tilmtfd;eit. SŁUPCA, y, z., miasto w Kali-' skim. Dykc. Geogr. o, 56. SŁUPCE, a, n., miasto w

Kujawskim. Dykc. Geogr. 3, 57. SŁUPEK, pka , m, ob. Slupik. — §. Pistillum, ber ©taubmeg, ber ©tćimpel, botan., ‘prącie w samym śrzodku kwuatu na zarodku osadzone; które pyłek z główek do zarodku doprowadza. Bot. Nar., Ul ; stępek Kluk. Rosi. 2, 11. SŁUPIARSKI, a, ie, szni-ccrski, 33tlö^auer = . Uczynił Mojżesz dwa cherubiny robe-tą słupiarską. W. Post. W. 5, 219. SŁUPI ASTY, a, e, z słupami, mit ©auleit, son ©auleit. — Fig. tr. Od Tu-scyjskich narodów przejęli Rzymianie owe szaty słupia-ste. Fallis. FI. 10. z wyłogami, z bramowaniem, bramowane, bekämt, praetexta. SŁUPIATKA, i, z., ziemia szarawa, glina tłusta ciągliwa nad samą rudą pokazująca się. Os. Żel. 31. et 53. graue Setmcrbe auf beut fêrje. SŁUPIĆ cz. niedoli., zdrętwiałym czynić, kamienić, ftaaren madjett. Niech cię to zadziwem nie słupi, Świat za zwyczaj nie ludzki, niewdzięczny i głupi. Znb. 9, 108. Zali SŁUPIEC, słupiał, słupieje neutr. niedoli., zsłu-pieć dok., drętwieć, trupieć ; fiiarrett, crftarrcn ; Ross. HĆKOjrbTŁ, (cf. kół, kołem stanąć). Zsłupiały z strachu, zapomniał o swej pysze. Zab. 10, 165. Zsłupiałe oczy. Przyb. Ab. 192. w słup poszło. SŁUPIEC, pca, m. , podpora w kształt słupa, filar; ein îragepfofteu, eine ©au* lenfiüjje, ein Pfeiler, ^foftcn. Słupiec w podkopach, stę-pel wzwyżny podpierający jaki ciężar na nim spoczywający. Jak. Art. 5, 516. Słupiec w wiązaniu, co od wierzchu krokwy do płatew albo do balk śrzodkiem idzie i bunty trzyma, arreclaria. On. Th. 1025. bte [tiule. Wschodu kręconego słup, około którego stopnie idą. Cn. Th. 1292. bte ©pille au einer SBeubcltreppe ; Ross. TCTHBa, (cf. cięciwa). Zawiasowy słupiec, czes'é drzwi przy zawiasach. Cn. Th. 1599. ber îlngelpfoftcn an ber Tbiire. Słupiec u lichtarza, ber ©cfjaft eines 8eud)ter8. Sprawisz lichtarz ze złota, którego słupiec i pręty z je-dnój materyi bętłą. Radź. Exod. 25, 51. Rud/i. id. Słupiec, słup w tyle statku, w którym jest rudel wprawiony. Magier. Mskr. ber ©tcurrubcrpfofim — g. Słupiec, słupcowa skóra, najgrubsza skóra wołowa od krzyża. Magier. Mskr. ba3 btcffte £)d)feuleber potu Sîreujje. SŁUPIK, a, m., dem. Nom. słup, SŁUPECZEK, czka, m., dem; sec., ob. Słupek; Bóh. slaupek. slaupćek, slaupec; Slov. słaupek ; Sorab. 1. stowpik ; Croat. szlupich, sztupichek ; Rang, oszlopotska ; Rag. stupaz , stupich ; Bosa. stu-pcicch ; Ross. cto.ióiikl , CTO.iócifB, cTOjneut, óaMCima, (cf. balasy) ; Eccl. CToanHieL, eine flehte ©aule, ein ©äul* d)ett, columella. Cn. 'Th. 1025. Palce w młynach prochowych są słupeczki płaskawe, przechodzące przez oś walca, na obie strony równo występujące, które zaczepiając o bródki tłuków, podrywają one do góry. Jak. Art. 3, 507. Oliwne słupeczki. Groch. W. 555. SŁU-PIS1Y, SŁUPNY, a, e, na kształt słupa, tüte eine ©aule; Boh. slaupkowatÿ. Figura okrągło słupiasta. Roli. Próg. 2, 72. — §. W słup poszły, zdrętwiały; fiarr, erftarrt. Już w tych słupistych oczach, co na wieki kośną, Ali -niepodobna ujrzyć powodź łez radosną. Przyb. Ab. 171. Zawsze ja widzieć będę te zmrużono powieki, oczy słu-pne i zgasłe! Przyb. Ab. 197. SŁUPKOWY, a, e,

n. p. Słupkowi sól. Vol. Leg. 6, 514: w bałwanach,

353

SŁUPNI K -ScŁ USZE Ć.

S Ł U S Z K A - SŁUSZNY.

©teiltfalj tu 231öcfctt. SŁUPNIE, a, m., na słupie mieszkający, stylites, ber ©ćtuleitbetnohncr. Symon słupnik na onym 40 łocki wysokim słupie trzydzieści lat wycierpiawszy umarł. Sk. Żyw. 1, 22. Fund. 85. Sk. liaz. 558, Ross. cTOAnHincB. SŁUP0BUW1E , ia , n., noga słupa , basis. Rog. Rud. 24. ber ©(titleufitß. SŁUPOGŁÓW, u, m., capitelum, na. którym się balkownnia osadzają i gzem-sy. Rog. Bud. 24, baö (Kapital einer ©aule. SŁUPÓP1EŃ, pnia , m., głownia słupa, scapus, sama część w słupie okrągła. Rog. Bud. 24. ber ©ćiiilcnfd)aft. ‘SŁUPOPIS, u, m., ‘SŁUPOPISMO, a, n. ; Eccl. CTOAtioniicanie, lapidarne pismo; adj. CTOJtionricyeMbiM lapidarny. ‘SŁUPO-STAWCA, y, m., Eccl. CTO;ino34aTe,ib, który słupy stawia. SŁUPÓSTOLEC, lca. m., podsłupie, slylobala. Rog. Rud. 24. ber ©ćiulenfhthl. SŁUPOWY, a, e, od słupa, ©etulen*; Ross. cto.ióobmm , CTOAtiOBUil. Z obrazu słupowego Jowisza zdjął Dyonizy szatę złota. Warg. Wal. 10. Fidyasz obrazy słupowe robił. ib. 289. statuy, posągi. SŁUPEK, a, m., miasto w Pomeranii, bie ©tabt ©tolpe. Nar. list. 4, 13.

ŚLUSARZ , ob, Ślósarz.

SŁUSZ, u, m., SŁUSZA, y, z’., słuszność, należność, przyzwoitość ; ßorab. l.zprahwne; Vind. praviza, prav’rzhnost^ Croat. pravicza ; Dal. pravda, ( ąb. Prawda, prawica); " ?)łcc()t uitb Silligfeit, gehörige Skfttgttiß, §ug itttb iRed)t. Słusza, fas. Urs. Gr. 158. Gdzie gwałt panuje, rząd, słusz ustępuje. On. Ad. 237. Nadgrody za usługi wierne każdemu według słuszu naznaczajcie. Chrośc. Fars. 252. Słusz i wzgląd, jus et fas. Chrośc. Luk. 261 ; Eccl. npa-ceAtio ii itpaBO. Na Pompeja się targnąć nie bez słuszu Musimy wszyscy, ib. 262. Stało się wielkim zaiste niesłuszem. Chrośc. Lars. 485. (krzywdą) Niery-chléj aniż podobno była słusza , między święte był policzony. Birk. Dom. 118. Słusza nie jest, wziąć chlób dzieciom a szczeniętom rzucić. Sekl. 7. (e3 ift nidjt feilt , baß.... Sut h). SŁUSZEĆ me<l. niedok., Słuszyć, Słu-szać contin., slusza, słuszył ‘słusze, ‘słusz praes.\ Boh. sluśeti ; Slov. słuśi, sluśi licet, convenit, àecet\ (Croat. szlissam pertineo, specto)\ słusznym czyli przyzwoitym być, należeć się, wypadać, obowiązkiem być; ftd) gedienten , gebühren, gehören, ber SiUigfeit gemäß, erforbcrltcb fe^tt. Ty, coć bóg dał siłę i serce po temu, Uderz się z poganinem, jako słusze cnemu. J. Kchan. Dz. 250. Pamiętamy was, jako sie godzi i słuszy bracią pamiętać. Radź. 1 Mach. 12, 11.

Dobre słusza za dobre oddawać. Ezop. 50. Urzędnik, żeby umiał rozkazać , co słusza na gospodarstwo i na sposób roli. Cresc. 37. Z koniem płochym łaskawie się obchodzić, aże się ukróci, jako słusz. Cresc. 518. Wino zdrowe jest, gdy go kto będzie pożywał, jak słusza, albo ile potrzeba , albo ile służy latom. Cresc. 569. Porta na pakta patrzy przez szpary, Ani hamuje, jako słusz Tatary. Rchow. 509. —• §. Wszystko nam z boskiej mocy, co słusza ku żywotu i pobożności darowano jest. Gil. Kat. 56. co służy, pożytecznym jest. SŁUSZKA, ob. Służka, Służek. SŁUSZNIE adv., SŁUSZNO; Boh. słu-snê; Vind. safluisheno , spodoben , po spodobi, popravi-zi, pravizhno zhastiten ; Sorab. 2. podobne; Siar. dostojno ; Eccl. ó.iarosr.KOHHO ; przyzwoicie, należycie; auf eilte redite wtb billige 5Jrt, rectjt unb billig, gehörig, wie fid)3 gebührt Itnb gehört. Nie czyń, o czym wątpisz, jeśli jest słuszno albo niesłuszno. Budn. Cyc. 16. Co jest słusznie i dobrze , to jest i sprawiedliwie. Gorn. WY. K 2. Obwiniać kogo niesłusznie. Tent. 15, 69. Nie tylko sprawiedliwie , ale też i słusznie z służącemi postępować mają. Zab. 16, 31. Mało historyków, kłórzyby chronologia słusznie zachowali. Iiłok. Turh. 42. Pobożność, tak jako ^potrzebuje prawdziwe nabożeństwo, słusznie pana boga wzywa. Rej. Post. D 4. Tak ubogim umarł ten rycerz, że nie miano, ezymby go słusznie pochowano. Bach. Ep. 29. SŁUSZNOŚĆ, ści, z.; Boh. slu-śnost; iSlov. słuśnost ; Sorab. 1. pzlprahwnofcź ; Carn. pra-*" vizbnost, (cf. prawność) ; Vind. praviza (cf. prawica), pra-vizhnost, spedobnost, pravednost; Dni. pravda, (cf prawda); Boin. pravda, praviça, roziogb, (cf. rozkład) ; Slav. pravednost; Eccl. npaMtiHa, (cf. uprzejmość); Boss. yiutpcHHOCTb; przyzwoitość, należytość; bie SBtlltgfdt, ntaurlidje ©erichtig« fett. Słuszność zamyka się pod prawem przyrodzonym, a sprawiedliwość pod prawem pisanym. Gorn. WY. K' 2. Słuszność coś zacniejszego jest od sprawiedliwości ; bo pochodzi z baczenia przyrodzonego i z prawa przyrodzonego. Pelr. Et. 577. W bogu jest wrodzona taka miłość, która aequitas et rectitudo , a po polsku słuszność i prawość nazwana być może. Salin. 4, 164. Sama słuszność tego wyciąga, aby każdemu co jest wypłacano. Pilch. Sen. list. 2,517. Słusznością państwa stoją, nieprawością giną, Prędzej później złoczyńcy Twe kary nie miną. Zab. 10, 26. Skrze t. Ja mam słuszność za sobą, on bezprawie prawa. Zabi. Zab. -7. Wszystkę słuszność Noc tę świętą, nie na , w szabli swej położył. P. Kchan. Jer. 44. Ani w pra-modlitwie , jako słusza, ale na pijaństwie strawili. W.    wą ani w lewą nie uniosła się, a pod sznur słuszności

Post. Mn. 50. Takżeć słusze człowiekowi Odejmać się    krzywiznę prostowała. Psalmod. 50. Masz słuszność,

fransunkowi. J. Kchan. Dz. 247. Nie słuszałoby to to-    masz racyą, bit ^aft 9îed)t. Nie bez słuszności powiedział

bie, abyś taką rzecz uczynić miał, nie, to nie słusza    Seneka, żadne zwierze nie jest tak niedogodliwe jako

na cię. Radź. Genes. 18, 25. Co tylko słuszało oznaj-    człowiek. Men. 71, 52. nie bez râe.vi, nie bez funda-

mić królowi, ja mu okazałem. Radź. 2 Mach. 11, 18.    mentu , słusznie, jttdjt chlte ©rttltb. Słuszność wzrostu,

Przyjął je wdzięcznie i częstował, jako na takie słusza-    należyta dużość ; gehöriger 2ßud)3 , gehörige ©röße. SŁU-

ło. Biel. Św. '9 b. Paru. 59. 'Jeśli pohamujesz szablę    SZNY, ‘SŁUŻNY, a, e; Boh. sluśny ; Slov. słuśny; So-

twoje od mordów, uczynisz, co słusza; bo nie godzi    rab. 1. pżiprahwnć ; Vind. praveden, pravizhen, pravi ,

się tobie pomsty szukać. Birk. Zyg. 50. Na mnie to nie    spodoben, dostoin, (cf. dostojny); Slav. priliesni; Bosn.

słusza, aby z tobą miał walczyć. Ezop. 4. Obrzydność    raslosgit ; Ross. cxoahwh , (cf. schodzić się); sumnieniu

broił, co mówić nie słusza. 1 Leop. Ezech. 22, 11.    dogodny, sumienny, wedle sumnienia; billig, laut ©ewif*

334

ŚLUZA - SŁUŻALCZY.

SŁUŻALEC - SŁUŻBA.

w nocy je swojemi hufcami zasadził. Kosz. Lor. 154.— (ŚLUZA, ob. Ślóza). SŁUŻĄCY, SŁUŻĄCA, [Świst, sługa 2|, ob. Służyć. SŁUŻALCZY, a, e, służalców się tyczący, dla służalców, służeb-niczy; Ross. cjyjKHTejtbCKiil, fur tue fîuedjte, ©jener. Miejsce służalczym mękom wyznaczone. Nar. Tac. 2, 566. niewolniczym, dla niewolników, für bfe Sclflöcn. Ciało utrzymujemy dla duszy, w duszy zaś części służal-

fen , natürlich gerecht. To co jest słusznego, samo nakazuje sumnienie. Zab. IG, 25. Panowie, to eo jest sprawiedliwa a słuszna, sługom dawajcie, 1 Leop. Col. 4, i. Wiele fałszywych świadków mówiło , a nie były świadectwa słuszne. Żarn. Post. 168. — §. Sprawiedliwy, prawy, przywzoity, należyty; geregt, rechtmäßig, gejtemcub, gebtiljreiib , gehörig. Słusznie ten traci sławę, kto jej niesłusznym szuka sposobem. Boh. Kom. 268. Gniewasz się, masz słuszną, (sc. racyą, przyczynę); bom cie obraził. Zab. 15,82. Kie daj mi ubóstwa, ani bogactwa, ale daj mi słuszne pożywienie. Radź. Prov. 50, 8. ( w sam raz). Mieli pożywienie słuszne w klasztorze, i nie byli mu ciężkiemi. Birk, o Exorb. 22. Słusznej straży na nich nigdzie nie trzymał. Jabi. Tel. 225. Ma słuszne wojsko z sobą, i Kozaki. Jabi. Buk. H 2. (regularne, liniowe). Prośby nasze słusznego czasu będą wysłuchane. Birk. Kant. C b. (swego czasu). Judasz szukał, jakoby słusznego czasu wydał Jezusa. Budn. Marc. 14, 11. dogodnego , swego czasu, Bequeme 3ett. Pod niebytność królewską, baczył czas służny, aby skutek sw:ego fortelu zdradliwego okazał. Stryjk. 189. Gdy był wieczór, przyszedł Jezus ze dwunastą, a gdy by! czas słuszny, siadł do stołu, i dwanaście z nim. Żarn. Post. 165 b. (czas wieczerzy). Prosili posłowie Węgierscy, aby Jadwiga po koronacyi mogła mieszkać przy matce do słusznego czasu , dla jej młodych lat. Biel. 225. Pókiby do lat słusznych młodzieniec nie przyszedł. Sk. Dz.867. (do pełnych lat). Człowiek słusznego wzrostu. Kieme. Król. 4, 192. ani mały, ani przerosły, pott gehöriger ©rüße. Kasia dostała męża Austryaka słusznego, gdyby dęba, wojaka. Teat. 42. e, 29. dużego, einen großen, ftarfeil Statut. Wchodzi słuszny rodak z pa cli oliki dwoma , wąsy kręci, sieje rękoma. Mon. 70, 168. Gdy im co człowiek słuszny, jak oni zowią, t. j. z wielkim brzuchom i długiemi wąsami, doniesie, wtedy jak w’ewanie-lia wierzą. Mon. 71, 209. — Moral. Człowiek szłuszny , uczciwy, ein (ionneter SDîenfrfi. Nadstaw ucha na głosy cale słusznych ludzi. Xiadz. 168. Nie mógł za granicą do poznania przyjść z kim słusznym. Kiok. Turk.pr. — §*. Słuszny czemu, ku czemu * służący ku czemu, btenltd), taug* lieft. Słuszny, potemny, przytrafny, godny, habilis. Volck. 588. Jagnięce mięso nie jest ku 'jędzy słuszne, bo jest niestrawne. Sienn. ,270. Na miejscach miernych, gdzie jest słuszna materya szczepom abo ziołom , tam się też najwięcej kochają. Crese. 155. Nic wiem co lepszego; uczynię wszystko, co słuszniejszego być zbawieniu memu ukażesz. Sk. Zyw. 1 , 254. Kasztelan ma wojsku swemu miejsce naznaczyć ; i na miejscu ku tej sprawie słusznym namiot swój rozbić. Herb. Siat. 185. Bacząc miejsce ku zdradzie słuszniejsze, niż ku czemu innemu,

cze, za których pomocą ruszamy się i dajemy sobie wyżywienie. Pilch. Sen. list. 5, 99. posługujące. SŁUŻALEC, lea, m., SŁUŻAŁY, ego, m., służący, pachołek, służebnik, zgrubiałe: ber ©teuer, SebictUe, knedjt. Służal-ce stół zastawiają. Teat. 15, 54. Pod czas tej sceny, słu-żalce gaszą kagańce, ib. 15, 66. Służalców trzymają dla okazałości i bezpieczeństwa osoby. Mik. Obs. 100. Słu-żali raźni. Jabi. Ez. A 4. SŁUŻAŁA, y, z., służąca, dziewka, zgrubiałe: bte Slufroarterinu, ©tenftmagb. ⁴Tr. SŁUZAŁY, a, e, w służbie doświadczony, biegły, przetarty; Ross. c.iyjKii.TLiH, gebient, im ©lenfte erfahren. Nasza strona męstwem i biegłością służałego żołnierza , ve-terani militis, przemogła. Arom. 159. Niesłużały żołnierz nie wiele zwojował. Mat. z Pod. A 2. Onyoh czasów, kiedy się żołnierz pachołek służały ukazał, bardzo go szanowano. Falib. N 2. Przyszło mu dwa tysiące służa-łych żołdatów. Pot. Arg. 691. Znaczny książę chowa poczet jazdy i piechoty służałćj przy dworze swym. Vol. Leg. 5, 419. — §. Służący, w służbie będący; btencnb, tu ©tenftcit ftefjenb. Służała czeladź. Tr. SŁUŻALSTWO , a, n., * służalce , collect., gromada służących, ©jener* fcftflft, fînecfttfckft, ©teuer, 5łnecf)te. Niezmierna liczba zbiegłego od Greków służalstwa. Nar. Hst. 2, 189. (niewolników). SŁUŻBA, y, z.; Boh. służba, slużbićka; Slov. służba; Sorab. 1. fwużba ; Sorab. 2. fzlużba ; Lam. slu-shba , poslushba , (shlusva = urząd); Vind. flushba, fiu — shilu, fluslTva; Croat. szlńsba ; Hung. szolgalath, szol-galâs ; Rag. sluuxba, sluuxtvo; Bosn. slusgba , slusgenje ; Ross. c.iyjKÓa; §. 1) actio vel conditio, służenie u kogo, stan służącego, ber ©teuft, tu beut malt ftcljt. Przyjmuję u kogo służbę » przystaję do jakiego pana, bety einem ©teufte neunten, in ©teufte treten, ob. Przystać. Służbę wypowiedzieć. Past. Fid. 7. Odstać z służby, (ob. Odstać). Co sześć tygodni, to służbę odmieniam. Teat. 46, 30. (pana odmieniam). — Bez służby będący, (ob. Luźny). Przybiegli do domu, gdzie służbę służyli, a pani swojej to oznajmili. Gorn. Sen. 185. (gdzie w służbie zostawali). Przekładają znośną służbę nad ubogą swmbode. Kluk. Turk. 85. poddaność, poddaństwo, podległość; Untermnrftgfeit, llntertfmnigfeit; (Vind. dousbna flushba, dovshnost, sadershba * powinność). Służba rycerska, żołnierska , griegöbienft. Bolesław roku drugiego służbę do Pomorzan przypowiada rycerstwu. Krom. 140. (wyprawę). Prusowie rozgniewali się na Konrada, iż im nie zapłacił służby abo żołdu, gdy byli z nim przeciw Bolesławowi. Biel. 141. (wysłużoną płste). W służbie być, na służbie być. służbę odbywać, n. p u dworu; Eccl. ycjiyroßaTH, usłużyć. — *Aliter : Marya siedziała wedle nóg pańskich; ale Marta zabawiała się około rozlicznćj służby. W. Post. Mn. 525. koło usług, posługi ; ©teufte, Sebtenuitg, 33cnurt(mng, 9lnfmartnng. bóg wywodzi trawę i ziele na górach ku 'służbie ludzkiej. 5 Leop. Ps. 146,

8. (ku służebności ludzkiej. 1 Leop.) ; ku usłudze, ku pożytkowi ludzi; junt ©teufte, junt ©ebraudje, junt 3îu£en. — §. Służba boża, chwała boża, nabożeństwo, ber ©Ot* teśbienft; (Vind. bogu flushnost, poboshnost). Co za służba boża była w Grecyi, aż to ze strachem a wstydem

c/o

CS-

cc

S Ł U Ż B I S T Y - SŁUŻEBNIK.

555

człowiek musi czytać. Biel. Św. 16. Służba boża, czyli religia, jest to u Amerykanów wnętrzna powinność ludzi ku bogu, która ma być wolna Pnm. 83, 2, 227. Służba boża, nar ègoffiv, msza, bte 9tteffe; Eccl. cjo-Becnaa c^yjKÓa, evxapncTM , acepTBa óe3KpoBnaa, jimyp-ria, cayjKÓa nepKOBtiaa camiiMS XpncTOMT> Ha TaÖHOil Bcqepn yciaBjenHaa; (cf. służebnik, mszał). Ruś mszę swoje zowie służbą, Hrbst. Odp. li h 5. Teof. Zw. a 4. W Wilnie oprócz nabożeństwa zwykłego, trzy służby boże odprawują się na każdy dzień. Somit. 79. Kapłani i słudzy boży na służbach bożych przy ołtarzach i mszach świętych gardła dają. Janusz. Pos. A 4 b. Polacy obyr czajem dawnym przed następującą bitwą służby bożej słuchali. Nar. Hst. 3, 157. — Służba, abo w potkaniu z drugim niektórzy mówią, abo w liście piszą: moja służba , vel W. M. moja służba , per praecisionem scilicet, jest gotowa, powolna; feine ge&orfamfteit St enfle ent» bieten, feinen błenftfmmbltcfceit ©ruß entbieten; Vind. dobro flusve, dobro vsdajanje, posdraulenje * pozdrowienie; (dobre flusve poflat salutare). Jest teraz ten obyczaj siebie i swoje służby, bo tak mawiamy, każdemu zalecać. Modrz. Baz. 237. Najniższe służby moje z wiernym poddaństwem łasce W. K. Mości zalecam. ' Lew. Sapieha. Stat. Lit. ded. Jaśnie Wielmożnemu Panu a Panu Mikołajowi Zebrzydowskiemu etc., Jan Januszowski powolne służby swe w miłościwą łaskę zaleca. Janusz. Lig. A 2. Rozkazał ci się kłaniać, swą służbę powiedzieć, nunlia-re salutem. Mar,z. Powiedz mu służbę ode mnie , służby me zaleć. Cn. Th. 1026. Szli do dworu, każdy ich służbą przywitał. Dwór. G 2. — Simililer: Śpiewam miłostki pieszczone, Grzeczne zaloty, ofiary, i one Pochlebne pieśni, słowa pełne chęci, Służby, ukłony, któremi wiec nęci Młódź dziewczynę. Opal. Sat. 4. przymizgi, ©(treffen. —■ §*. Służba kmieca, pewna miara gruntu, z której pańszczyznę robi, lub się opłaca, CM gctütffcê ©tftef $elb, tiunuHt ber Satter groÿnbtcnftc tönt, ober Abgaben jablt. Różne były wymiary służb, t. j. ziemi, z której powinność odbywano. Czach. Pr. 222. ib. 2, 169. W Kijowie i na Wołyniu, gdzie włok mierzonych niemasz, jeno służby, z każdej służby osiadłej po półzłotemu poboru. A iż na innych służbach bywa po kilka dymów, tedy dwa dymy na jeden złoty składać się mają. Vol. Leg. 5, 49. Kmieci z służby każdej mają płacić po dziesięć groszy. Vol. Leg. 2,’796. — §. Collect. Służba »służący, bte ©{enerftjaft, bte Sebtemmg, bie Sebfenten. Niech ma za sobą tytuły dumne, Liczne bogactwa, i służby tłumne. Zab. 12, 208. Zahl. Jechali bez żadnej służby po nad brzegiem rzćki. Niem". Król. 2, 201. Książę Kondeusz z liczną służbą przejeżdżał tędy do Koblenz. Gaz. Nar. 2, 111. — g. 2) Służba, stołowa, gdzie kładą'srebrne statki, i samo srebro stołowe; Vmd. mifnu fodje, jedne polode, Irebcrnia, frebrovina, (ob. Srebra); Bosn. slusgba, stoi peharni; Eccl. cpeôpoxpamunme, ber ©rebenjtifd), ©dfenftifd), itttb baê èerMce, ©efôfrre, ©ilbergerätbe junt ©ctyeitftifdje, abacus. Macz. (Ross. c.iy-jkóli izba dla służących). Wodnego naczynia stół albo służba w kuchni, na który dzbany, kotły etc. z wrodą

stawiają, urinarium. Macz. Stojąc u służby, śklenicę stłukł. Weresz. Reg. 152. Na służbie stał antwas z wodą, i ręcznik. Biel. Hst. 455, Na służbie stołowej, czyli kredensie. Mon. 73, 603. Zjednał sobie kubki i kufli.ki złote na służbę, aby wina w nie nalewano. 1 Leop. Eccl. 2, 8. Rozkazał jej doprowadzić tam, gdzie była jego służba srebrna, aby jej dali potraw jego i wina jego. Badz. Judit. 12, 7, (cf. bufet, kredens). Wysłał dla nich wszystko srebrną stołową służbę. Sk. Dz. 831. Ze jeden senator Rzymski srebrną sobie służbę sprawił, zaraz go o to z senatu wyrzucono. Star. Ref. 42. Służba jednego pana dziś więcej waży, niż srebro trzydziestu kościołów kanonicznych. Star. Ref. 123. Star. Ryc. 41. SŁUZBISTY, a, e, w służbie zostający, służący; Rag. sluxbeni, sluuxni; Ross. cayacHTejibCKÜi, btenettb, tli ©teuften ftebeub. Pani służbiste pannv wprzódy wysłała. Mon. 75, 691. SŁUŻBISTA subst.SŁUŻBICA , y, z., służebna, służąca; bte Sluftuarterinu, bte ©tenfłmagb. Nuż też owa służbica co będzie kosztować! Ano pani narzeka, iż u drugich wida, Zawżdy panna ubrańsza, niźli u niej bywa. Rej. Wiz. 57 b. Do Witołda do więzienia jeno 'żenię wolno było chodzić ze dwiema słu-żbistemi tylko. Zona ubrała go tedy w białogłowskie .odzienie, a na jego miejsce służebną pannę posadziła; tak że za żoną wyszedł rano, miasto służbistej panny. Biel. 220. Służbista woła na panią swoje. Chrośc. Fars. 506. Ta świetna strojem, owa służbistemi. Groch. W. 567., Star. Dw. 46. Chrośc. Ow. 592. SŁUŻBICZKA , SŁUZEBKA, i, z., dem. . abacttlus^ Mącz., kredensik , cht ©rebrnjcjjeu, öd)cnfttjdj;i;eu. SŁUŻEBNA, SŁUŻEBNICA , y, i., SŁUŻEBNICZKA , SŁUŻECZKA , i, z., dem., służąca, w służbie zostająca; bte 2lufn)drterimt, ©tenertnn ; Boh. służebnice; Slov. słuźebkine, służebna djwka ; Hang. szolgóló, szolgalotska ; Sarah. 1. szlużobniza, fwużowni-eza, fwużowna ; Sorab. 2. szlużabniza ; Vind. flushabniza, flusauniza, fhlushauniza, dekla; Croat. szluskinya, szlu-sbenicza , dekla; Dal. szluskina, szlusbenicza ; S/av. slux-henica, szluskina; Rag. sluxbèniza, sluxizza , suxgniza , sùxna, godiseniza ; Bosn. slusgbeniça , slusgjavkigna , godiseniça, godisetniça, raba; Eccl. CÄoyiKeEhtiiit|5, CÆy-/KHTeuLiinua. Powinność sług i służebniczek, aby czcili pany swe, służąc im pilnie, wiernie, pożytecznie. Gil. Rost 90. Proszę, nie racz wzgardzać próśb służebniczki twojej. Wys. Kat. 407. Policzona w poczet służebniczek jego. W. Rost. U⁷. 5, 135. Owo ja służebniczka pana mego. Źgw. Jez. B 5. Biał. Rost. 258. (ftefie, tćf; Mit bcö Sj'iïrn SOîagb. Sut (>.). — §. Służeczka, wyraz uniżoności »najniższy sługa, untertänige ©teueritttt. Najniższa służeczka tJejmość Dobrodziejki. Tent. 20 b, 19. et 28, 99. SŁUZEBNICZY, a, e; Boh. slużebnićky; Sorab. 1. fwu-żowniczki ; Vind. flushjazhen ; Croat. posz.lùsen ; Rag. sluxbeni, sluuxni; Boss. cjyæiiTeibCKifi ; ku sługom należący; famularis. Marz. Steuer», Sebienteu » , Ütttecfytê *. Zakazał pan bóg wszelakiej roboty służebniczćj w święta. Hebst. Nauk. 9 b. SŁUZEBNICZE aioerb., służebni-czym sposobem, fnedjttfdj, e- gr- famulare timens. Gn. Th. 1027. SŁUŻEBNIK, a, m. ; Boh. służebnik; Slov.

336 SŁUŻEBNOŚĆ - SŁUŻEBNY.

SŁUŻEBNY - SŁUŻYĆ.

na-

2) Femin. Słu-

czemu.

Boh. slauziti,

nam,

sïuzebnjk ; Sorab. 1. szlużobnik, fwuźownik , wotrocźk (cf. otrok); Sorab. 2. szłużabnik; Y ind. flushaunik, fiu— shabnik, lilapez (cf. chłopiec), strishaunik, (cf. strzedz, stróż); Garn. slushabnèk ; Croat. szluséch ; FJung. szolga; Bonn. slusgbenik; Hag. sługa, sluxbenik, sluxîtegl; Boss. CJtyjKeÓHiiKi, (2. * urzędnik) ; sługa, ber ©teuer. Służebnik boski stateczny Zawsze wesół i bezpieczny. Groch. W. 386. Wszakżem obiecał tak jak świat zapłacić, Który zwykł swoich służebników tracić. Jat. Ez. 28. — Służebnik, niewolnik; Sclaoe, Sei&etper. Jeśliby ławnicy w którym grabstwie wymarli, tedy król Rzymski może służebnika przez dekret wolnym uczynić, i w onym grabstwie go do ławice obrać. Szczerb. Sax. 202. — '§. Ustanowił Mieczysław stary, po prowincyach, a mianowicie ziemi Krakowskiej, niesłychanych w kraju insty-gatorów, czyli jak na ów czas nazywano służebników. Nar. Hst. 3, 366. . 3nfttgatoren, öffentliche Slnfläger. Officiales vel piinislerial.es, alias służebniki nullus nisi palatin i judiaare habent potestatem. Vol. Leg. 1, 42, (r, 1347). woźnych, ©entbleiter. — '§. Służebnik; Eccl. c.roy-2tkCr>i>!uiKi>, Knura uepitOBiiaa, no Koropon CBamenmiKt OTtipatuaerB cxyntôy ôoæecTBeiJHjro, (ab. służba boża). Napisali schismatycy w swoich mszałach albo służebnikach bluźnierska naukę. Sak. Persp. 26. Pim. Kam. 75. Tc dowody z ich służebników, trebników, t. j. mszałów i agend są wybrane. Sak. Persp. 1 pr. Weź służebniki w Kijowie drukowane, a znajdziesz w nich takową ukę. Pim. Kam.. 59. SŁUŻEBNOŚĆ, ści, z., servitus. Gal. Cyw. 2, i 16; SŁUŻEBMCTWO, a, n., (cf. podległość, poddaność), btc ©teuftbflrfett ; Boh. sluzebnost; Slov. służebnost; flung. szolgasag; Sorab. 1. fwuźo-wnofcż, roboczanstwo ; Garn. slushabriost, sushnost, hlapzhuvanje ; Vind. flifshaunost, flushanstvu , hlapzhu-vanje, flushjastvu, fhushnost; Rag. suxânstvo ; Eccl. p^KOTii, (cf. robota, cf. *rab). Robić jest służebnictwo cielesne. Hebst. Nack. 9 b. (jest powinnością ciała). Bóg wywodzi na górach trawę i ziele ku służebności ludzkiej, i Leop. Ps. 146, 8. (ku służbie ludzkiej. 3 Leop.); ku usłudze, junt ©teufte ber fcfdjen. Klucze pańskie są własna służebność mocy Chrystusowej, służebnikom a cerkwi do skonania świata zwierzpna. Hebst. Odp. N n 2. (urząd, officium, atrybucya). Gdyby wszyscy równie byli oświeceni, nie polrzebaby żadnej służebności słowa bożego w kościele; którą służebność przecie Chrystus ustanowił. VF. Post. VF. 344. (subordynacya, hierarchią). SŁUŻEBNY, a, c, w służbie zostający, służący; Boh. służebny; Slov. służebni, (służebny officio sus, usłużny); Bosn. slusgivi ; Rag sluxbeni, siuuxni ; Eccl. CROifîKOCMrL, pABOThHl. KOTOpuä CJJ3CHTÏ , noKopeHï; Rose. nocüy-îkhujï, bfenenb, fît ©ienjlett fiebenb. Tak same Esterę, jako fraucymer abo służebne panny jćj kazał król ozdobić. 1 Leop. Esth. 2, 9. Jaki ociec, taki syn, jaka pani, taka służebna panna. Kosz. Lor. 70, ob. Panna, garderobianka, młodsza, Äammerjtmgfcr, Aniołowie są służebni duchowie, posłani na posługę. VF. Post. Mn. 566. (btenftbare ©etjłer. gittlf)- Grunt emfiteutyeżny, albo służebne dobro. Gal. Cyw. 2, 88. Służebny żołnierz,

lud * żołnierz pieniężny, Cü^nfolbflt, Sftiethfolbrtt, ©ofimer; (Ross. CJy/KHBbiH » żołnierz). Alexander posłał do Czech lud służebny zbierać za pieniądze przeciw Moskiewskiemu; nad temi żołnierzami był po tym Czech starszym. Stryjk. 659. Służebnym żołnierzom, którym się byli Albrecht i Alexander zadłużyli, zapłacił król Zygmunt. Stryjk. 692. Człek jest służebnym żołnierzem w komplecie I najemnicze dni jego na świecie. Chrośc. Job. 29. Omisso substantivo żołnierz, n. p. Nasi przysiędze Tatarskiej więcej nie chcieli wierzyć, poczęli służebnych więcej przyjmować a? chować na Podolu. Biel. Św. 281

h.    (żołnierzy). SŁUŻEBNY Subst. ■■ służebnik, służący, sługa, ber Steuer. SŁUŻEBNA Subst , ob. Służebnica. — (ŚLUZEM, Ślozem, ob. Śloz).,— SŁUŻKA, ‘SŁUSZKA,

i,    z., dem. Nom. sługa, SŁUŻECZKA demin. secund. ;

1) Steuer, Übtest; (Hoss. c.iyjiata * klasztorny sługa;. Bzadko na dobrego, wiernego, posłusznego służkę trafisz. Sk. Kaz. 52 b. Mów panie, bo słucha służka twój. I Leop. 1 lieg. 3, 10. Ja słuszka twój panie. Wisa. 238. Zbawiciel mówi to słuszkom swoim ku pociesze. Baz. Hst. 310. Nędznego słuszkę twego pojmali nieprzyjaciele. Baz. Hst. 221. Słuszkowie, kucharze, masztalerze, woźnice rzucali się do bramy. Biel. 566. Ci słu-. szkowie. Pajir. Przyk. C. Pan ten solennie sejmik uczęstował, Aby swe do urzędu służki wykierował. Nar. Dz. 5, 153. Ich każdemu podnóżkiem zwałeś się, drobniutkim służeezką. Mon. 70, 160. — §. Bojarowie jedni byli putni, drudzy służkowie, do usług zamkowych, do wożenia listów, wyciskania podatków, i tym podobnych obowiązków używani. Gzack. Pr. 1, 506. żka, służebniczka; btc Stettertmt, btc SJfagb; Boh. służka. Bóg w ej ź rżał na pokorę słuszki swej. W. Post. VF. 3, 274. Otom służka pana mego, stań się według słowa twego. Pieśń. Kat. 20. et 15. ancilla. SLUŻNY, a, e, od sługi, do sługi należący, służebny; Garn. slushne; Rag. siuuxni, sluxbeni; Boss. cayjKHbiil, 2>iener§ ^. Ap-piusz przywdział służnego żupana, sługa zaś jego. Chrość. Lars. 189. Sam im w służnćj postaci służyć pozwolił. Smotr. Lam 202; — $. Służny czas, ob. Słuszny ku

SŁUŻYĆ, -ył, - y, med. cont ; slaużjwati; Slov. słaużiti, słaużjrn, slużit; Sorab. l.szlu-żież , fwużu ; Sorab. 2. szlużisch , szwużisch ; Garn. slu-shiti, slûshôm ; Vind. flushit, flushiti, strezhi, strieshem, (cf. strzedz, stróż); Croat. szlusiti, shlusim ; Dal. szlu-xiti; Hung. szolgalni, szolgólok ; Bosn. slusgiti, (slusgi-tise utor); Rag. slûxiti; Eccl. oycisoyroKAT» ; Boss. cxy-nopaóoiaTb, (cf. parobek, cf. robota); §. 1) w służbie czyjej zostawać, posługować mu; bet) einem btCîten, in ©teuften ftcfm, ©teufte tlmu. Sługa służy. Mon. 67„ 594, (ob. Paehołkować, pacholczyć). Kto służy, wolność traci. Bania!. L 2 b. Leszcz. Gl 70, Rys. Ad. 50. Służże tu dalej takiemu panu! Teal. 25. c. 49. Za długi czas służony na dworze, dał mu ; .król starostwo. P. Kchan. Orl. 1, 394. Kto dobrze służy, dosyć się upomina zapłaty. Pctr. Eh. 11. Zawsze u dworu dziesięć na jednego służy. Rys. Ad. 76. Nie dobrze mówią: służo-nym być dobrze, źle, gut, fthledjt bebtent mećbeu. GoL

cn

CS-

£=!

ES-

p*

ci

1-

XVym. 208. (mieć dobrą posługę). Panowie najsrożsi, najgorzej bywają służeni, i najbardziej oszukiwani. Zab.

16, 18. — Particip. Służący masc.. * służebnik, sługa; służąca fern. ; służebnica, sługa » osoby służące, od usługi czyjej będące, $ienft&oten, ber ©ienji&ote, Sebiente, 2htf* wdrtcr ; bie 5lufwarterinn, 2)ienftmagb ; Boh. slaużjcy, ee-ledjn ; Vind. flushaunik, blapez, striesbaunik, postrie-sbnik; flushauniza, dekla, strieshauniza ; Croat. szlu-sécch, szlusbenicza ; Bom. slusgbenik , djeticcb, momak, fern, moma ; Boss. cayjKamiS, cayacaHKa, qeM/tfmeirB , yeMAHHHa , oipowb, orpoKOBima. Każde prawie gospb-- darstwo potrzebuje osób służących , które za wyznaczoną płacę część domowych zatrudnień na siebie przyjmują. Gal. Cyw. 1, 121. (cf. czeladź). W czasach naszych uskarżamy się na złych służących. Zab. 16, 5.

Panowie nie są lepiej dlatego służeni, iż łają ustawicznie służących swoich. Zab. 16, 5. Służący czyj, ob. Człek, człowiek, cf. lokaj, hajduk, strzelec, pajuk, laufer, murzyn. Teat. 55. b, 14. — Służyć cum Accusativo, n. p.

Wojnę służyć. Star. Hef. 165. Üîrtegêbtenfte tljun. Służyłem wojnę, pod czas pospolitego ruszenia. Teat. 27. c,

70. Z chęcią ja będę tę i wszelką służyć wojnę. Mon.

70, 555. Bojarowie putni z gruntu wojnę służyli. Czach.

Pr. 1, 506. Wszyscy obywatele służbę ziemską służyć    Nie mogę-ć prze chudobę służyć w większej sile. Piak.

maja Stat. Lit 57. do pospolitego ruszenia należeć, int    Pob. praef.— Similiter : Niech Panu służy ta tabakier-

flttgentetlten Aufgebote ober Sanbfturme bienen. *Carz Tatar-    ka, ten zegarek etc., racz go przyjąć od swego sługi;

ski każda prawie wojenną potrzebę sam Litwie z borda    laffett fie fiefy bawił bienen, anfwarteu, belieben fie Cö an*

służył. Stryjk. 519. Służyć piechotę. Dudz. 65. .ju gujk jnneljWCn. — Służyć do stołu * posługować do stołu, bienen. Cum Accusât. Adjectivi, omisso Substantivo służba ;    bet) îijcfye ßltfntartCtt. Xiajlz. 199. Służono nam do obia-

n. p. Żołnierską kilka lat służył. Stryjk. praef. W Wi-    du po jednej potrawie, ib. 76. (częstowano n'as, watt

Łebsku półtora lata żołnierską    służyłem. Stryjk. 474.    bewirtete Itttê    ju fDîittage Wtł

Służyć na koń usarską. Cn. 77?.    1026. Służyć hajducką.    mi i zakąską    z konfitur. Xiadz.    64. {Hag. slùxiti tkomu

Budź. 65. Dworzańska służyć. Papr. Hyc. 158. )püfbicnfte vîno , nasluxiti ministrare). — Similiter: Córka na febrę t|utt. Kto służy dworską, nie    ma opatrzenia, Takowy    zachorowała;    a matka nad nią    służąc    płakała.    Sk. Żyw.

każdy godzien obieszenia. Bak.    Pob. aiij.— §. Służyć    1, 264. t. j.    pielęgnując, ben J^ranfcu    warten,    pflegen.—

damie, usługami jej się zalecać; einer ®awe bte ©Wit*    §. Służy piesek, umie służyć, plęsać. Cn. Tli. 1027. ber

Wttcfyett, fićt) nrn iftre ©uuft bewerben. Służył jeden pięknej    fwnb wartet auf. Szarmantka umiała służyć, tańcować,

i zacnej Bzymiance czas długi, pokazując wielką prze-    warować i szczekać. Mon. 64, 140. — §. Służyć cza-

ciw niej miłość. Gorn. Dw. 285. Osoba ta , którćjm słu-    sowi * stosować się do okoliczności, fid) in bte 3£it ftfyb

żył, obruszyła się przeciwko mnie; zdało jej się widzieć    efen, nad) ber 3eit fügen. Heretycy za szczęściem szli,

czasom tylko służąc. Sk. Oz. 247. Człowiek rozumny służyć czasowi powinien. Nag. Cyc. 110. — 2) Yerb. neutr. Służy mi co * bywa ode mnie używane, c§ btettt wir etwas, wirb non wir gebraust. (ßosn. slusgitise uti). Ponieważ cię. do tych czas nazywali starościcem, niechże

mi służy. Pim. Kam. 119. Tu żadna nieprzystojność nie dzieie się, gdy dyakoni nie jako ofiarujący, ale jako służący, nie dotykając się najświętszego sakramentu , patynę i kielich podnoszą. Pim. Kam. 119. Służył on tam liturgią z patryarchą u bożego grobu. Sak. Kal. C 5. W kościołach , gdzie kwaśnym chlebem służą .... Sk. Dz. 179. W przaśnym chlebie służy u ołtarza. Sk. Dz. 1025. Przy władyczych cerkwiach znajduje się, że popi takiemi bułkami służą. Sak. Persp. 12. Chce pop kwartą wina do półroku albo i dalej służyć, ib. 15. U Rusi w poście mszy nie mają jeno w sobotę a niedzielę , a gdy pop służy w inszy dzień, pod jedną osobą w niedzielę poświęconą pożywa. Sk. Kaz. 192 b. —■ §. Służyć komu * usługi, posługi mu wyrządzać, zasługować sobie u niego; dnem bienen, ®ienfte tljun, $icnfte erwetfen. Nie jest służyć ojczyźnie, zjeżdżać ria sejmiki etc. Mon. 65, 257. Ubolewam, że nie mogę w tym służyć, ale w czym innym, całym sercem. Mon. 64, 458. Jeśli mogę w czym służyć , proszę mi poufale rozkazać, ib. Uczynię wszystko , w czym sobie służyć każesz. Teat. 29, 65. Mówże, w czym ci mogę służyć, ib. 41, 122. Służ, jeśli chcesz, aby ci służono. Jabi. Ez. 69. Przebacz, iże nie taką rzecz daruje tobie, Któraby należała tak zacnej osobie,

). Służono mu likwora-

we mnie niecałą wiarę przeciwko sobie. Gorn. Dw. 11.

— §. Już też dawno, jak mieliśmy honor Pani służyć.

Teat. 15. c, 21. atencyą oddać, pokłonić ; «aufwarten, fein ßomplimcnt wadjctt, feinen Sefnd) abftatten. — §. Służyć bogu, nabożnym i pobożnym być; ©ott btenett, QüttCê5 fürdjtig fct)n. Służyć bogu we dnie i w nocy, znaczy,    i na potym służy ci ten tytuł. Teat. 14, 178.— Służy

chwalić boga bez przestanku. Smotr. Ex. 55. W każdym    mi co za co , stoi mi za co , ftatt etwaö bienen. Poczci-

stanie służyć panu bogu jest to być szczęśliwym. Kras.

Pod. 2, 149. Służ bogu, a czarta nie drażnij. Cn. Ad.

1059. Konstantyn na początku pogańskim bogom służył.

Sk. Dz. 170. (im się kłaniał, ich czcił, er biente Çetbnt* fcfyett ©Ottern). — Służyć * służyć mszy » mszą odprawo-

wać , (cf. służebnik, cf. służba boża), SDłcffe galten, (di- ży; lekarstwo do tej choroby, na tę chorobę służy. Tr.

Skwapliwy dowcip do pisma ś. wykładu nie służy. Sk. Dz. 115. Służyć komu, pożytecznym przynosić; Bosn. pruditi, uciniti korist ; Vind. dopriditi, dohizhuvati, perpriduvati, h’pridu biti ; Pioss. no.ib30BaTL,

we imię służy mi za największe bogactwo. Teat. 8, 45. Roztropność moja może ci służyć za zaręczenie. Teat. i, 68. — Służy co do czego, ku czemu. Dudz. 15. używa się do czego, pomaga do czego, 3u etwaê bienen. To żelazo do polerowania miedzi, nóż do krajania słu-

stng. służyć do mszy * posługować księdzu przy mszy, Jltr SDîeffe bienen, ben ^riefter bet) ber SDîeffc Bebtcnen. Rozkazali, aby żaden mszy ś. nie służył, oprócz papieskiej wiadomości. Sk. Dz. 482. Pop albo władyka z dyakona-

mu

być, pożytek

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

45

ynoÆB30BaTfc.— Physice: Służy mi co * zdrowo mi; (Boh. dużiti), e§ bient mir, ift mir gefuttb. Nie wszystkim jedno służy abo zdrowo Cn. Ad. 603. Porozumieć się trzeba z swym żołądkiem, jakowe mu jadło służy. Perz. Lek. 'SŁYCH, u, tn., słuch, słuchanie; ba3 ©e|ör, ba3 JO^r. 127. Ta potrawa mi służy Vind. jedba dobru dopride, dobru sda. Służący zdrowiu ; Boh. dużiwy, (cf. duży),

CIELKA, i, z. ; Ross. cjyatHTejiŁimua, bie ®ienerintt. Zalecam wam Febe, siostrę nasze, która jest służycielka zboru. Budn. Bom. 16, i.

Tak wiele razy w słych mi podawano mową i do czytania drukiem wyrażono, jak grzechy brzydkie. Kulig. Her. 34. — $. Słych , co słychać, wieść, pogłoska ; ba3 ®e|örte, bte Sage, ba» ©eritdjt. Niemasz słychu ; bo gdzież jaka powieść stara , By się kiedy w tych 'grunciech wylęgła poczwara! Zab. 9, 2 40. Ejssym. — Prov. Zapadł gdzieś; ni słychu, ni widu. Cn. Ad. 1300. (mail |i>rt unb fielt ntd)tö non t|m; Boss. Heuyib, (cf. czuć); nie słychać, jak kamień w wodę wrzucił, nie dowołasz się, daremna nadzieja). 'SŁYCHAĆ cz. cont., ‘Słychywać frequ., słyszeć często, ciągle; Boh. slychati, slychawati f cf. Graec. ulico) ; etmaä oft |brett, nad) ctttanber |ören. 'Słychałem częstokroć takie rzeczy, wszyscy jesteście bardzo ciężcy cieszyciele. 1 Leop. Job. 16, 1. Przywodzę słowa te z ust twych do mnie mówione , a w uszy moje słychane. Smotr. Nap. 75. Słychałem mowę Pru-^ ską, gdym bywał w Gdańsku; bardzo podobną Litewskiej. Biel. Św. 169. 1 jam o waszych dziełach słychy-wał też. Pot. Arg. 544. W tragedyach haniebne i nieznośne rzeczy słychamy. Petr. Et. 38. Tego ucho człe-cze nie słychało. Past. Fid. 259. Od niegom często to słychywał. Warg. Wal. 278. Kto kiedy słychał lichwę większą nad tę! W. Post. W. 194. Nie słychano tego od wieków, ani to do uszu przychodziło. Dambr. 724. Hodie frequentissime usurpatur in inßnitivo, absolute ; (Boss. C-iHiJiito). Słychać straszne pukanie u drzwi po trzy razy. Teat. 53. b, 69. (daje się słyszeć). Coż tam słychać, Elwiro! Morszt. 106. co nowego? maâ |brt matt 9îeueê? (cf widać). Coż tu słychać dobrego? Teat. 17. c, 44. Dobry dzień, panie kumie, co tu słychać? ib. 52. c, 15. Powiedz mi rzetelnie, jak leż o mnie na świecie słychać? Teat. 2, 38. Bars. ; (quomodo audio? co też o mnie gadają? cf. słynąć). Dobre daleko słychać, a złe jeszcze dalej. Bys. Ad. 9. Ej pięknaż to wolność , bodaj o takowej nie słychać. Falib. R. O Oryginesie , jakoby miał dyabłom ofiarować, nie słychać ani u Rufina, ani u Jeronima, ani na koncyliach. Sk. Oz. 125. (wzmianki, śladu niemasz). Słychać ? gruchnie , gadają, wieść jest, sława, pogłoska, słuch.— Ibirtic. Słychany, o czym kiedy słyszano; Boss. cabmiamiMM, ev|ört, ttttmott matt fcbott ge|5rt |at ; niesłychany, o czym nigdy nie słyszano, praktyki tego niemasz, bez przykładu, ‘niebylica , utter* |ort ; Sorab. 1. neszwuschané ; Vind. neufblifheno, kir nej bilu nikuli fblifhat; Slav. neesujen ; Boss. iiecau-xaHHbrît ; Eccl. iiecjibiiiiHbiH. Ta rzecz przedtym zgoła nie słychana była i prawie nowiną. Smotr. 197, ( opposit. Boss. BH4aJibmnfia, cf. widać). Czy słychaneż to rzeczy, które nam naprawił! Jabł. Tel. 82. Rzecz tak sroga i niesłychana. Gorn. Dw. 231. Tatarowie, lud u nas przedtym niesłychany, 1220 r. przeprawili się przez Wołhę. Biel. 116. Używają mąk srogich w kryminałach, i śmierci niesłychanych. Boter. 99. (bez przykładu). Tarnowscy wszystkim słychane i znajome waleczniki. Warg.

Vind. flusben, flusbezhen. Mleczne potrawy suchotnikom służą. Krup. 5, 578. Wino każdemu przyrodzeniu służy, gdv go pożywasz miernie. Cresc. 370. Służy mi tu powietrze. Cn. Tli. 1026. — Nie służy mi zdrowie, głowa, nogi, język, niesposobne mam zdrowie; affecto sum corpore. Cn. Th.. 526. nie zdarza mi się, nie sprzyja mi zdrowie, nie mam zdrowia, nie jestem w używaniu swoich zdrowych członków ; c$ tuill mit bcr@efmtb|dt nid)t fort, tc| fnntt beit ftopf, bte ftujJe, bte 3unfłe ntd)t rcć^t braudjCM. Służy mi szczęście » zdarza mi, sprzyja , faworyzuje; Vind. mi tazhi, tezhi, meni h’teku gre ; ba8 ©lücf ift mir günftig, |olb, e8 glucft mtr. Co tobie, to we grze szczęście służyło. Teat. 47, 2. W bogu nadzieja, żeć fortuna służy. Auszp. 46. Szczęście mu służy; on sam w nieszczęście się niesie. Bardz. Trag. 313. Żyjcie długo, niech wam szczęście służy. Tent. 44, 106. Ktok.

Turk. 57. Śmiałym służy fortuna. Zah. 8, 352. Koss. juvat. — Póty mi dobre służyły czasy, póki worek dostarczał. Teat. 30. b , 103. zażyłem dobrych czasów, td) latte gute 3cit, gettoß ber guten Seiten, [o laug ber Sleutcl reidjtc. Matyaszowi nie do końca szczęśliwie przeciwko Jerzemu zaciągi służyły; minus secundo successu utebatur.

Krom. 694. niebardzo mu się wiodły, fie gtettgctt t|ltt nid)t fe|r oo;t Statten, ntt^t fefr nad) 2ömtfd)e. — Similiter:

Wiek komu służy, lata służą » przy czerstwości jest, krzepkim jest, żwawym , jarym ; bte 3'a|rc ftttb einem ltod) gttnjłtg, erlauben nod) etma3 mit ju madjett. Zażyć świata, póki służą lata. Teat. 10, 28. Bals. Św. 2, 105. Pókiś ty młody, pókić służą lata, zażywaj świata. Morszt. 240.

Póki mi służyły lata, Miałem wygodę i łaskę u świata.

Jab(. Ez. 29. Każ wino nosić, póki beczka leje, Póki wiek służy, a śmierć nie przyśpieje. Hor. 1, 196. —

§. Służy co komu * przynależy nań, przystoi mu; eâ bient i|m, gehört t|m, ift t|nt juftónbig, attgemeffen, pajfenb.

Bogu spanie nie służy. Bial Post. 336. Przez pana naszego Jezusa Chrystusa, któremu służy wszelka moc, pokłon i chwała, teraz i zawsze. Sk. Zyw. 2, 168. To mi służy Croat. to me ido. Nie wszystko wszystkim służy co służy jednemu. Gaw. Siei. 397. Nie służy to temu, nic ternu po tym, nie tegoby mu trzeba. Cn. Ad.

648. — *§. 5) Służyć komu « poddanym jego być, podległym mu być; einem unterworfen, untertänig feęn. Galia poîym Rzymskiej mocy służyła. Stryjk. 32. — '§. Należeć do kogo, własnością jego być; einem juge|0mt, feilt fêtgentljum fepn. Zonie Eryka dziedzicznym prawem służyło księstwo Szczecińskie; ejus haereditarius eral prin-cipiatus. Krom. 653. Przemyskie włości za Kazimierza Sprawiedliwego już ku Polszczę służyły. Stryjk. 203. fprzysłużały, przynależały). 'SŁUŻYCIEL, a, m. , służebnik;. Boss. cjyntHTCJL, ber Vierter. Przełożeni służyciele są boży. Buda. Bom. 13, 6. Smotr. Lam. 68. 'SŁUŹY

SŁYK - SŁYSZEĆ.

SŁYSZNY - SMACZNY.

339

Jez. G g 2 b. Jeśli rzeczesz źle, usłyszysz jeszcze gorzej. ib. Tak cię sądzą, jak cię słyszą. Mon. 74, 145. Słyszę słowa, ale rzeczy nie rozumiem. Orzech. Qu. 64. Słyszałem jak przez sen, ob. Sen. — Już tu go słyszę ; pono nie, -to chód nie jego. Teat. 45. b, 15. Słyszałem to temi uszami, na te uszy. Dudz. 15. Bądź *ist tej pocieszliwćj nowiny, jakobyś ją w uszy swoje słyszał. Rej. Post. Tt 4. Czy słyszysz? czy czujesz? Cn. Tli. 1028. fiörft bu? Nie słyszę ‘wkrzomo, nie słucham. Cn. Th. 527. Słysząc nie słuchamy, ib. Aby tylko słyszeć, nie słuchać. Lach. Kaz. 1, 365. Słyszę! i. e. rozumiem! dobrze! approbântis. Cn. Th. 1027. id) (mre ! gilt! Nie słyszę, odpowiadając na co, czego nie chcemy dać, uczynić, i. e. nie zezwalam, nie przyzwalam. Cn. 111. 527. id) l)öre rndjt, id) mag ltid;t ! Słyszę irridentis, szydząc, bardzo, w ej bardzo, zgadłeś, ale. Cn. Ih. 1135. baö gefiele id) ! frepltd), uaturlid) (ironifd)). — Dać się słyszeć. Fur.. Uw. F 3. fidt fmrett laffett, fid) öernetymeit laffett. Słyszeć o tym, słynie to. Cn. Th. 1027. słychać o tym, man fprid)t batnnt, c$ ift ntdjibar. Usłyszenie, powzięcie wiadomości; baê $ömi, (Erfahren, bie 9?ad)rid)t. Miechowiusz opisuje roku 1205 pierwsze objaśnienie i usłyszenie imienia Litewskiego. Stryjk. 211. — Słyszeć u kogo, od kogo, bene vel małe audire, dobrą lub złą sławę mieć, kiedy dobrze lub źle o kim gadają; im 3iufe ftcijen, fcerüd)tigt fet)U. Dobrze słyszy u ludzi. Dirk. Chodk. 21. Ci senatorowie źle od szlachty słyszeli o dekret Zygmunta między Jagiołłem i Krzyżakami. Diel. 277. Tego gdy zaniecha, lepiej od nas słyszeć będzie, i u swoich na ‘więtszą się począstkę sposobić może. Smotr. Et. 9. — Słyszysz ! particu'a est vocanlis et revocantis, item exci-tantis attentioncm et comminantis. Cn. Th. 1027. pore ! pörft bu! Słyszysz-że to zawzięty odszczepieńcze ! Rols.

a nie sły szyszże! tibi ego dico, — *§ Obsol. eomtrnctio: Siny mróz ku nam kroczy, a życzliwe lato Precz się bierze, acz nie rad każdy słyszy na to! Ryb. Geil. D 4. 'SŁYSZNY, ob. Słyszalny.

Cez. A 4. (wszystkim wiadome). — (SŁYK ob. Szlyk).

SŁYNĄĆ, ‘SŁYCHNĄĆ med. jedntl., sławnym być', krümmt feęn; Carn. slavim, (cf. sławić); Viiid. flaviti , fhtiman ,biti, ( cf. styma ) ; Hag. slovjetti, ( cf. słowić); Ross. cjbiTb, cjibiBy, npocibiTb , npoCwibiBaib ; Eccl.cnOBy. Słynie Alexander , ie pół świata nieszczęśliwym uczynił.

Kras. Doi. 166. U cny młodzieńcze, k/óry w sławie słyniesz Godnym potomkiem Alcyda wielkiego. Vast. Fid.

223. Mężnym zapaśnikiem życzy sobie słynąć. Lib. Hor.

17. Ktokolwiek z was jest, co poetą słynie.... Opal.

Poet. Wszak widzisz, jako z czasem wszystko marnie ginie, Jedno co jest poczciwe, to na wieki słynie. Rej.

Wiz. 32. Królewska rzecz jest, dobrze czynić, a źle słynąć. Petr. Pol. 2, 114. SŁYNNY, a, e, słynący, sławny, berühmt. Cezar po kręgu ziemi łagodnością słynny. N. Pam. 22, 109.

"SŁYPL1K, a, m., n. p. U sprężyny zastawionej na ptaki ma być przywiązany na 'sznurce słyplik abo klinik. Cresc.

631. citt Heiner 5îcil. Powrózek sidłowy słyplikiem możesz rozpiąć przy obłąku. ib. 632. ‘Prątek przywiążesz słyplikiem przy prezvnie wiszaevm jednvm końcem, ib.

652.

SŁYSZALNY, 'SŁYSZNY, a, e, SŁYSZALNIE adv., w słuch wpadający, słyszeć się dający; Hag. slisciv ; Hoss. cjbi-iüHblfi, (jörtML Niemoty, nie mogąc myśli swoje wyrazić słyszalnemi znakami, do mig udawać się muszą.

Kpcz. Gr. 5, p. 53. et 17. Bóg przy świata **dokonie do lubego syna słyszalnie przerzeka .... Przyb. Mili. 228.

Niedz. 1, 9.

W kościele nie był słyszny ‘gornon. Chodk. Kost. 38. (nie był słyszany). SŁYSZEĆ, -eli, -ał, -y med. niedok., usłyszeć dok. ; (Holi. slyśeti, uslysiti ; Slov. slieśat, słyśim , eut, ćauti, (cf. czuć); Sorab. 1. szlyschacz, szlyschu, szlyschitn , fwuschu; Sorab. 2. fflüschaseh, szluschasch ;

Carn. shlishati, shlishem ; Vind. fhlifhat, pofhlufhati, an non! Cn. Th.

zhuti, zhujem ; Croat. chuti, chujem; Dal. szlisati, szli-

siti, szlusati ; Hung. hallok ; Rosn. sluscjati , sliscjatli,

cjutti; Hag. slisejati , sluscjati, slisciti, cjutti; Slav. chń-

titi, csuti ; Hoss. cjbiuiaTb , qy/rrt, nonyaib, BHyimnb,

S M.

BnymaTb, (ob. Ucho); distng. słuchać, guod longiorem actionem et voluntariam signißcat; słyszeć vero brevem, naturalem, continger.tem et contra volunlatem. Cn. Th.

1024. (similis dißerentia inter widzieć et patrzeć);—ab- SMACISKO, ob. Szmacisko , szmat.

SMACZNO adv. ; Roh. smaćny, chutny , pochotny, fcf. chuć, pochoć); Sorab. 1. schmaknó, fwodżecżnć; Sorab. 2. szmakni ; Carn. shmâhtne ; Yind. fhmahen , fma-hnoduhen , dufhezb , dobroduhen , safladjen , difhezhen, dobrudilhezh ; Rag. slastan, sladosni , (cf. słodki) ; Croat. smàhen, téchen ; Ross. ciwamiLiH, BKjCHbiH; Eccl. m-CKOcpifli ; smakowity, w smak będący, fcpmacfpaft ; (DI’b. gefcpmacf). Głodnemu wszystko smaczno. Cn. Ad. 246.

solut słyszeć, słuch mieć, nie głuchym być; bereit, ein SMACZNY, a, e, SMACZN1UCHNY intensiv., SMACZNIE, ©e()0r fmben. Tak mówi pan: kto słyszy, niech słucha.

W. Ezech. 3 , 27. W głękokim ponurzony milczeniu , zdawał się patrzać a nie widzieć, słuchać a nie słyszeć.

Teat. 2, 121. Słyszenie* słuch, zmysł; ba$ ©cl)ör, baś $örett. Straciwszy słyszenie, do spraw jest niesposobny.

Ryb. Ps. 70. Głuchym słyszenie, a niemym mowę przywrócił. W. Post W. 2, 195. — §. Transi. Słyszę co, dochodzi mię: Jjoren, nernelimcn, erfahren. Pytał go, jeśliby co słyszał nowego? powiedział że nic. Eraz. Jez.    Potrawy mniej smaczne, i mniej wytwornie warzone,

7. Com słyszał, to powiadam. Cn. Ad. 96. (jakem ku-    głodnemu żołądkowi przypadają do gustu. Pich. Sen. list.

pił, tak przedaję ; nie wyssałem tego z palca). Nic nie    128. (głodny nie przebiera, przysmaków nie szuka),

wie , kto nic nie słyszał. Ossol. Str. 7. Kto m mówi,    Srnaczniuchna potrawa. Gród. Dis. F b. U pańskich sto-

co chce, usłyszy, czego nic chce. Cn. Ad. 58 Eraz.    łów smaczno i okazale jedzą. Kras. Pod. 2, 71. Niemasz

340 SMACZNO BRZMIĄCE - SMAGLAWY.

SMAGLAWOŚĆ - SMAK.

nic rozkoszniejszego, jak u stołu tak smacznego, ws'rzôd 103. U ludzi chuderlawych, smagławych , zatwardzenie powszechnej wesołości pociągać winka starego. Teat. 35.    żołądka ze skąpości żółci pochodzi. Perz. Lek. 176.

b, 41. Smaczne winko. Falib. M. Każda mu potrawa,    SMAGLAWOŚĆ, ści, z.; Ross. CMyraoBaTOCTL, CMyrjocTŁ;

choćby najwyśmienitsza, niesmaczna. Zab. 13, 57. Choć-    śmiadawość , fdjtMrjbraune garbe.

by najsmaczniejsze rzeczy same w sobie były, a jeżyk    SMAGLICZKA, i, i., ziele, od smagłego wzrostu rżenie byłby sposobny do przyjęcia smaku ich, tedy ża-    czöne, cienkie a wysokie na cztery, łokcie ‘prącie mie-

dnego smaku nie uczuje. Sak. Probl. 87. — Transi, et fig.    wa, Moly. Syr. 553. Urs. Gr. 189. Otw. Ow. 569, 0ćht=

Wdzięczny, miły, słodki, przyjemny; fdjtMCffiaft, ange*    frant, 9ład)tfd)attcn. SMAGŁY, a, e, Smagłe, Smagło adv..

ltel)m, füß, mili). Smacznego ci snu życzę. Teat. 5. b,    smukły, wysmukły, gibki, cienki a długi; fdjtttdcfjtig, (ftdj

55 S’

76. id) nnmfcfye b eine angenehme SRuI)e. Jabl Te 41.    fdjmtegénb), gefdńuetbtg, bitnn unb lang, fd)lanf, fdjroauf ;

O tej porze już maczno spać będzie. Teat. 55. d, 23.    Roh. konopaty, (ob. Konop') ; Vind. fhmaidik; Carn. prâshn;

Smaczno po trudach zasypia. Ossol. Str, 2. Smaczne    Ross. TOHuaHtm. Zaraz z rószczki daje znaki drzewko,

kradzione. Burl. A 3. (w cudze dwie łyżki dyabeł mio-    Smagłą sięgając prosto w górę cewką, W jaki urośnie

du włożył, a w swoje łyżkę; cudzy chlćb najsmaczniej-    dąb za czasu przejściem. Zab. 12, 2. Sak. Rószczka to

szy). Mówił, nie uważając co smaczno, ale co zdrowo.    ona, co tak smagło rosła, Ze wierzchem cedrów na Li-

Pilch. Sen. łask. 89. Chcecie, żeby wam kaznodzieja    banie doszła. Miask. Ryt. 144.    W 'lesiech ciemnych

zawsze smaczne rzeczy powiadał. W. Post. W. 3, 433.    drzewa bardziej na wzwyż ‘rostą, niż na mięższą, też

Rytm się niesmaczno takiemu kojarzy, Go się z swym    smagłe bywają, nie wiele gałęzi u dołu miewając. Cresc.

szczęściem pasuje i swarzy. Past. Fid. 264; (Ross. ne—    56. Żydzie, kup'ten kij, widzisz jak smagły. Rys. Ad. 81.

4IULH0, niegładko). Król się ociągał, chociaj smaczne    Te smagłe drzewka, te drzewa ruchawe, których głowa

mu kondycyc podawał nieprzyjaciel. Gorn. Dz. 151. Sma-    posłuszna jest powianiu wiatrów.    Karp. 3, 16. Niejakiś

czna to rzecz rządzić, dzierżeć miasta, wsie, włości.    młody, smagły Mars, wysokiego    i wspaniałego wzrostu.

Gorn. Oz. 91. Starościna idzie coś z niesmaczną miną.    Staś. Rum. 1, 119, (cf. wzrost strzelisty). Wzrost ko-

Teat. 28, 43. (z kwaśną, ponurą). ‘SMACZNOBRZMIĄ-    biet Angielskich jest smagły, a strój wcięty. Pam. 85,

CE strumyczki. Gorn. Wł. 352. słodkobrzmiące, IteDKcf)    1, 14. — \. Każd na osła do bicza się bierze, I sma-

tnttrmelttb. “SMACZNOŁUDNE pochlebstwo. Krom. 531.    gło zatnie. Zab. 4, 279. śmigając, fo peitfc^eu, baß

Nag. Fil. 130. licbltd) lotfettb. SMACZNOŚĆ, ob. Sma-    bloß bie ©pi|e ber ^eitfäe trifft. SMAGŁOŚĆ, ści, i..

kowitość, bie ©djacfbafttgfett; 00 & b. ©efdjmacftgfett).    gibkość, cienka długość lub wysokość; bie ©efcÿmetbtgfett

*SMĄD, ob. Swąd.    ©d)fanfl)eti;.

chłostać, (cf. śmigać; Etym. mgnąć ; cf. smuga, smuk ; Sorab. i. fmaha navale ; Vind. fmagat, fmagovat ; Garn. smahati; Genn. [djiitdljen lżyć); mit ber ^ettfdje ober 9îutbc ftmdjen, mit etmaê langen unb fdjlaitfen [plagen, ftdnpeu, )d)tnt^cn ; (Roli. ślaham, śleham ; Vind. tępsti). Kąty do smagania chutne. Odym. Św. 2, F f 4. Żaden woźnica nie będzie ustawicznie konia smagał. Pilch. Sen. łask. 58 Lew, gdy go ta męczy plaga Ogonem się w boki smaga Jak. Baj. 60. SMAGAGZ, a, m.t który kogo smaga: ber ©täuper, ^cttfd)er. Tr. Sorab. i. schwikar. SMAGANIEC, ńca, m. ; 1) smagany, wysmagany. Cn Th. 1028. ein ©eftdupter, ©epeitf^ter, 2ln3gepetOd)er ; Sorab. 1. schwikané. Zbrodnie świata czas wyjawi, 1 wszech zbrodni smagańce. Brud. Ost. G 2; (palronos). Ono sławny Belizary, Ow tryumfów smaganiec. Bal. Sen. 65. — 2) Kara smagania, ba§ ©tdupett. Karą u cyganów, tańczyć smagańca, przy czvm drudzy na dromlach graja. Kniaź. Poez. 2, 185.

SM A GL A Y. Y, a, e, śmiadawy, czarniawy ; Ross. oiymuil, CMyriOBaTbiH ; Eccl. cnymcnwil, TesiiiouBfeTHiju, oiy-pbiil, YpTUiŁ , fiffmffrjli(|, fdjroarjbrann. Potrzebowałaby bielidła, gdyby tysiączne wdzięki nie nagradzały płci nieco smaglawej. Kras. Doi 122. Filan smaglawy, jak cień miesięczny. Kras. Oss. D 4. Był on twarzy melan-cholicznej, płci smaglawej, włosów czarnych. Ustrz. Kruc. 2, 101. Patrząc się we zwierciadło, a widząc się białą, Lubiła go smaglawa, że jej pochlebiało. Kras. Baj.

SMAGAĆ cz. niedok., siec biczem, rózgą etc., merskać , SMAK, u, m. ; O 0 b. ©d)maf; 9?tcberb. ©maf; Svec. smak ;

Angl. smaek, smatch; Fini, macu ; Boh. smak, chuf, (ob. Chuć, chęć);. Slov. chuf;. Sorab, 1. schmak, fwo-dżeno, szlodzenie, wopytanie ; Sorab. 2. schmek, schme-kowane, hopiitane ; Garn. shmah, pokus, okûs; Vind. fhmah, duh , difhik , okufs , pokuls, difhanje, pokulhnja, pokui’itje , kofhtanje ; Croat. smàh , technoszt, ( szmok ; ßosn. smok opsonium ; Rag. smâsc , slàst, okuscenje ; Slav. okushanje ; Ross. BKycB ; Eccl. cisoycL, (cf. kusić); 1) smak w potrawach, w trunkach, objective, ber ©C* fdjmacf einer ©adte 2C. Język jest naczyniem ukoszenia, dlategoż aby smaki pokarmów przez niego łatwiej przenikały. Sak. Probl. 78. Woda, im jest czyściejsza, tym więcej jest bez smaku wszelkiego ; a bez smaku być powinna, jeżeli ma być zdrowa. Kluk. Kop. 1,114. Gnój kazi smak w jagodach winnych. Cresc. 174. Który z tych dwóch fruktów ma smak wyśmienitszy, pomarańcza czyli brzoskwinia? Weg. Marin. 5, 16. Czy nie ucho słów rozsądza, a smaku usta jedzącego? 1 Leop. Job. 12, 10. Nie wiem , jaki fo £mak być może w zielonym jeszcze owocu ! Teat. 7, 51. Smak, dobry smak, smakowitość ; ber 2BofyIgefcj)macf, bie ©dpnacffiafttgfett. Im czego bardziej pragniem, to smak prędzej traci. Pot. Arg. 147. (przyjemność). Smak zdrowia nieprzyjaciel. C11. Ad. 1060. (nie wszystko zdrowo, co smakuje). — §. Transi. Smak, ukontentowanie, rozkosz, słodycz; ©efdjlltacf, 9Bo^lgc*

' fd)macf, Vergnügen, ©rgößcit. Serca zarażone smaki świata tego. Sk. Dz. 297. Cnotą jest odbiedz tego, co sńia-

SMAK.

SMAKA- SMAKOWAĆ.

341

-a

były

gomości częste wexle. Kras. Pod. 2 , 48. nie do gustu mu były, [te maren iridjt nad; [einem ©e[d;macfe. Modlitwa odszczepieńcom w smak nie pójdzie. Dirk. liaz. Ob. 4. Już mi sieciami knieje krążyć nie miło, już mi łuk z strzałami nie w smak idzie. Ustrz. Klaud. 36. Nie idzie

kuje , Jeżeli ten smak cną poczciwość truje. Past. Fid. 145. Usta piękne pięknych ust smaczniej się tykają, Lecz złączone z czarnemi smaków swych nie mają. Gaw. Siei. 376. Z takim smakiem o rzeczach niebieskich roz

myślał, iż dla słodkości, którą na duszy czuł, łzy z oczu jego wypłynęły. Sk. Zyw. 416. Gdy pismo ś. czytać począł, taki w nim smak miał, iż mu żadna inna nauka smakować już więcej nie mogła. ib. 317. Już to przypowieść jest na świecie stara , Gdzie smak w języku , tam w sercu przywara. Mon. 71, 795. (słowa słodkie , serce fałszywe). Znalazła smak w rozmowach z rolnikami. Weg. Marm. 1, 109. Z smakiem umiera, kogo swoi płaczą. Morszt. 247. Powinien im dogadzać i do smak być. Krup. 5, 227. Jej postępki nie zawsze mi smaku. Teal. 26. d, 4. Nie w smak szły jemu w smak kazanie, gdzie jego ‘Występku dotkną. Biał. Post. 294. Naszym to bardzo nie w smak było ; jęli narzekać na króla. Biel. 105. Lib. Hor. 108. — Niesmak, dyzgustowanie, nieukontentowanie, niechęć, przykrość; übler ©e[d)ma(f, UnanneljmUdjfeit, ŚMbrigfeit ; Boh. nechuf. W niesmak było Moskwie, że Polska zrzuciła się z jej gwarancyi. Gaz. Nar. 2, 260. Ten postępek lubo będzie w niesmak wierzycielom , atoli bardzo dogodny bankierom Pam. 83, 448. Czasem ubóstwo rodzi zbyteczna obfitość, I tam niesmak nastąpi, gdzie zupełna sytość. Dmoch. Szt. II. 66. Co nam łatwiej przychodzi, to prędko niesmak w nas rodzi. Teat. 54, 54. Szły im w niesmak dyskursa moje. Kras. Dos. 240. Z niesmakiem wielkim to przyjmowała. Olw. Ow. 359. Janczarowie bardzo prędko swój niesmak wydają. Kłok. Turk. 228. Czyniono mu różne niesmaki, których znieść niemogąc, uszedł z kraju. Nar. Hst. 3, 53. Nie śmie mu żadnego niesmaku uczynić. Klok. Turk. 10. — 2) Subjective: Smak, smakowanie, 'czucie czyli zmysł smaku, Skuszenie ; ber ©ton beê ©efdjmacfS, b«3 ©djmefen, ber @e[d)m«cf. Kluk. Zw. 1 , 47, Smak zależy z części rzeczy smacznych w usta wchodzących; bo choćby najsmaczniejsze rzeczy same w sobie były, a język nie byłby sposobny do przyjęcia smaku ich , tedy żadnego smaku nie czuje. Sak. Probl. 87. Smaku zepsucie, gdy inszy chory smak ma, niżby powinien mieć z rzeczy, którą kosztuje. Iirup. 5, 515. — Aeslhet. Smak, gust, prędkie uczucie piękności; ber ©efdjntatf, ber ©uft, ba§ ©c* fübl beâ ©cfyünctî. Prędkie owo uczucie smaku w tym co pożywamy, powodem jest , iż ten wyraz przeniesiono do znaczenia , owego prędkiego , niby bez uwagi i zastanowienia się, w dziełach nauk i kunsztów rozeznania, co jest dobre i piękne. Pir. Wym. 7. Żeby smak dobry sobie sprawić, ma sie czytać nie wiele,. a dobrze. Przyb. Luz. 8. Łączyć smak z nauką. Weg. List. Smak ten, który uszy czują, jest z zwyczaju. Gorn. Dw. 50. — 3) Oeconom. Smak rybi, przysmak, rosół rybi, sałsza ;

gtfdjbrüfyc, £unfe, Safe. Zbił o to pachołka , że on znosząc ze stołu, chlipnął z półmiska smaku od ryb lub rosołu. Zab. 8, 322. Iżyck. Z łakomstwa smaku z ryb nad-pił. Hor. Sat. 37. ‘SMAKA, i, z., apetyt, chęć dojedzenia. Perz. Gyr. 1, 143. Gdy poczuje chory smakę czyli chęć dojadła, znak, że się choroba przesila. Perz. Kek. 73. Slppetit, ©ßlnft. ‘Niesmak do jadła. Perz. Lek. 126. (nie-smaka). SMAKARZ, ob. Smakownik. SMAKOWAĆ med. medok. ; Sorab. 2. schmakowasch ; 1 ) uczucie smaku mieć, fdjmetfen, ©efdjmacf fiaben, ben @inn be$ ©c&medenS Ijakn. Chory jeszcze smakuje. Tr. Smakowanie , smak, zmysł, baê ©djntcden. Widzenie, słyszenie, dotykanie, smakowanie, powonienie. W. Post. Mn. 211. — §. Smakować czego, kosztować czego, smakiem kosztować, dochodzić; etlMê fdjmccfen, f offen ; Sorab. 1. szlodzicż , fwodżu , (cf. słodzić) ; Ross. BKycHTŁ, BKyiuaTb , orny-imiBaTŁ, OTBt^aib, OTBi4biBaio, npmueÓHyrL , npuxae-ÓMBciTŁ. Smakując ‘delikackie jem , ligurio ; smakując popijam, kosztuję trunku, libo. Cn. Tli. 1028. — Fig. Smakując onego panowania Jéroboam , sercem do niego przystał. Sk. Zyw. 2, 192. Na tym przestać mają, aby takie pisma czytały tylko i smakowały. Zab. 10, 63. Jak. — Transi. Rumak jego wdzięcznym głosem poryża , wędzidła smakuje, nogami ziemię kopa. ). lichan. Dz.

158. (w gębie przewraca, gryzie wędzidła, et faut baê ©efiiß). — 2) Obiective : Smakuje mi co dobrze, źle, eê fd;mccft mir etwas gut, fdjledjt jc.; Boh. chutnauti, (cf. chuć, chęć). Wszystko co tylko jem, smakuje wyśmienicie. Teat. 2, 122. Jeżeliś głodny, będzie ci dobrze ten objad smakował. Teut. 8, 58. Cebulą to smakuje ? trąci. Tr., nad) ettoad fdjmecfeit. — Smakuje * dobrze smakuje, e§ fdjntedt, fdjmecft gut. Co smakuje, to kosztuje. Zegl. Ad. 45. Nie wszystko zdrowo, co smakuje. Cn. Ad. 723. Nie wsystko jednym smakuje. Bies. roz. E 4. Człowiek, kiedy co ma, nie/wie, jak to smakuje, Aż dopiero gdy to straci u toż to cukruje. Haur. Ek. 5. Gdzie wykład według litery niebardzo smakował, rozumienie duchowne brać się musiało. Groch. W. 23. (gdzie niesmaczny był). — Moral. Smakuje mi co » do gustu przypada, podoba mi się; e§ i[t-nad) meinem ©efdjmacfe, gefaßt mtr, td) [tube ©efdjacf baran. Nic nędznemu nie smakuje, Srogą gorycz wszędzie czuje. Zab. 11, 207. Nam prace bardziej nad ich bankiety smakują. -Pilch,. Sali. 269. Birk. Krz. Kaw. 35. Gnuśne próżnowanie im smakuje. Gorn. Sen. 256. Tward. Wi. 18. Wszystkim zdanie smakowało Tęczyńskiego, placuit. Krom. 597. W siódmym roku już świat jej gorzkim być a smakować rzeczy boskie poczęły. Sk. Zyw. 1, 355. Zawżdy nam więcej smakuje każdy zakazany ‘owoc tego świata, niżli te święte dobrodziejstwa. Rej. Post. LII 4. Śmiech niż płacz komuż bardziej nie smakuje? Past. Fid. 520. Gdy to posmakowało, weszło w zwyczaj. Eraz. Jez. N 7. (gdy przypadło do gustu). — 5) Smakować sobie có, kogo * upodobanie w- tym mieć, polubować; 2Bol)lgeffaUen nu etniaś obór an einem fabelt, lieb gemimten. Pospolicie lepiej sobie smakują ludzie słodkie rzeczy, niżeli gorzkie. Sak. Probl. 95. Pan len bardziej sobie pokój, niżeli woj-

©efdjmacf ober 2Bol)Igefatlen an etWflä ffnbcn. Umysł mój smakował w tym, coby go odrażać powinno. Teat. 2, 89. Bars. Mądrzy ludzie w dowcipnych żartach smakują. Zab. 12, 267. Dudz. — 4) Act’V.

Smakować komu co , przymilać mu co ; einem ettüflS aa* genehm machen, t(m ©efdjntacf barmt gewinnen laffen. Czar- ‘SMARD, u noksiężnik w miłości utopiły myśli Rugierowe, 1 Alcynie smakował dolicye nowe, Żeby go nigdy z swego nie puściła dwora. P. Kchan. Orl. l/l82/SMAKOW1TOŚĆ, ści, 2., smak dobry potraw, trunków, etc., bie ©ntflcffya* ftiflfeit; (Obb. bte ©efômacfigfeit). Cn. Th. 1028,

SMA-

îe

tu o mai, co nie przyszło do tego. mnie w nieuczciwych miejscach hań-

Syr. 1 395.

koperczaki; einer bte (Sonr machen, i&rc ©itnff 31t gewinnen SMARGNAĆ ob. Szmergnać.

nę smakował. Ustrz. Kruc. 2, 183. Odpowiedział cesarz    furfjett. Doszły mnie nowinki,    Że Waść    smalisz cholewy

z łaskawością, wynosząc i smakując sobie prace moje.    do panny Reginki. Zabi Zab.    84. Porzuć Telefa ; Te-

Boh. Ossol. 1, 428. Ciebie nad inszych smakuje, I    lef mizguś metki Smaląc cholewy do    innej kokietki;

bardziej cię, niż temu dowierzasz, miłuję. Otw. Ow. 591.    Niełatwo k tobie hartowne o    Fili Inną    miłością serdu-

Rynald smakuje sobie Angielikę i okrutnie miłuje. P.    szko przychyli. Hor. 2, 271.

Kchan. Orl. 1, 30. Selenisa króla Sardyńskiego smakuje SMALTA kolor. ob. Lazur. Kruml 497. nad Poliarcha. Pot. Arg. 359. Serca ludzi wielu Leszka Czarnego nie smakowały, lirom. 281. Grunta tych panów, których pryncypałami w smakowaniu sobie Władysława być rozumiano, pustoszyli. Krom. 300. — Simiiiter : SMARCZYSTY, a, e, — o adv., pełen smarku, śRofc », rojjig ;

(Boh. sopliwÿ ; Sorab. 1. wozriwé, (cf. wozgrzywy) ; Carn. smerkov, shnodrast, shmukelnast; Vind. fmerkou , fhno-drou, fhnodrast; Croat. smèrkâv; Bag. mossurast, so-pólinast, sopolinav, (cf. sopel); Slav. sakagljiv). Gru-czołek smarczysty. Krup. 5, 126.

m. ; Boh. smrże, smrż ; Morav. smrha ; Slov. horka huba; Garn, mavroh ; Sorab. 2. mor-chel; Vind. zhmerzhek, mavroh , mleizhniza, kugmak; Boss. CMopqcKT) ; Lat. med. morucla; Gall. morille; Angl. mord; Svec. rnurkla; £) b b. SDîanrfldjc ; Germ. bte SORorctycl; phallus, rodzaj krytopłciowy bedłek, po wierzchu siatkowanych, od spodu przysklepionych. Kluk. Dykc. 2, 176. Smarze albo piestrznice. Syr. 1595. Grzyby i smarze suszone; rydze kwaszone. Kluk. Boil. 2, 183. Ilaur. Sk. 281. Nad piestrzyce albo smarze jeszcze rydze lepsze.

Smakować sobie w czym

sma-

czność; Boh. chutnost; Vmd. dufhezhnost, dobrodu-hnost, salladnost; Boss. CMamiocTL, BKycHOCTŁ. KOWITY, a. e, SMAKOWITO, SMAKOWICIE adv., dobrego smaku, smaczny, pełen smaku ; Vind. fmahnodu-hen , dufhezh , dobroduhen, safladjen , difhezhen ; Ross. BKycHHH, fdjmacfljaft ; (O&b. gefcfymacfig ). Winne grona smakowite. Otw. Wirg. 418. Wino zaraz z bani smakowite, cale nietrwałe jest. Pilch. Sen, list. 283. Szczep smakowity, A owoc przykry, gorzki jadowity. Past. Fid.

67. Wina smakowite. Banial. B 5. Miody smakowite. Otto. Ow. 530. Smakowita pasza. Lib. Hor. 24. Nic smakowitszego niemasz nad polewke dworska. Birk. Kaz. Ob. L 2 b. SMAKOWNICZEK, czka, m./SMAKARZ, a, m, przebierający, papinkarz, etu Secfermnnl. Jeżeliś jest z owych smnkowniczków-, co owo cudzym przygadają potrawom, takich nie lubię. Opal. Sat. 158. Sma-karzów, którzy delikatny gust pański przejęli, aby miał przypuścić do stołu swego , tego na sobie przewieść nie może. Pilch. Sen. list. 350. ŚMAKOWNY, a, adv, wdzięczny, miły, dobrego gustu , gustowny, objective et subjective, fteblid), gefdjniacfooll. Głos smakowny. Otw. Wirg. 473. Prawda sama smakowne porywa rozumy, Nadętość ślepe tylko może uwieść tłumy. Dmoch. Szt. B. Î0.

SMALC, ob. Szmelc. 1. SMALCOWANY, SMALEC, ob. Szmalec. 2. SZMALGOWANY, ob. Szmelcowany. SMAL-CUGA ob. Szmelcuga. SMALIĆ cz. niedok., osmalić dok., (ob. Osmolić), opalać, kopcić; fcbwarj brennen, fórofirjen; Sorab. i. fmalu; Sorab. 2. szmaliszch. Piorunowy płomień, i trawy na niwie I krzaki w koło smalił; swąd się rozszedł polem. Przyb. Ab. 158. Ztąd piecze, ztąd smali; tam obito,

Teat. 31, 49. Ani

ba smali. Hor. Sat. 98. — §. Burlesque : Smalić cholewy do kobiety» umizgać się do niej, służyć jej, stroić

SMAR, u, vi., tłustość do smarowania miechów; robią ją mieszając tran z olejem. Os. Żel. 83. ©djmierfett.

, m. ; Eccl. CMep^B,    ; smród, rzecz

plugawa; ItnflatI), fDîtft. Córko, chowaj wstyd wmówię, bo to twoje skarby, Złote tkanki, łańcuszki, toć bez tego smardy. Papr. Przy. B. Nie dba o.biesiady, ani o te smardy. Rej. Wiz. 93. Scel er o sus , łotrowski, niecnota , smardy podszyty, przypowieść Polska. Mącz. — 2‘) Smard, ‘ŚM1ERD, 'SMERD, a, m., człowiek śmierdziuch, plugawiec, smród, smoła; [Eccl. CMfTLJVL ignobilis; sta-ropolsk. smard ; starorusk. CMpt/gB, rodzaj służebnych mieszkańców po wsiach i miastach osiadłych , ein 91rt $0* rtgcn; najpodobniej od Mordwy, szczepu czudzkiego, got. Merdens, porówn. persk. mard mąż 2] ; Ross. ctiepas, ein Unfläziger SOîettfd?. Gdy się ubogi człowiek do prawa uciecze , zaraz mu mówią : nie dla was to piszą statuty smerdowie, ale dla panów. Star. Bef. 25. Petulans scur-ra, złój a plugawej gęby, smard. Mącz. Elagro, sługa, który bicie zasłużył, smard, nogieć. Mącz. Z szubienicy się urwał, smard, nogieć, kija godny. ih. Wszystkim tam gniewno było na te sprosne smardy, którzy osobę króla tak podło poważali. Papr. Tr. D 4. Wspomnij na Olgerda, Jak przywitał śmierda. Stryjk. Gon. iV 5. Odmienićby nam trzeba dobrze dumy harde A niescho-dzić nam z świata takowemi smardy I tako niedbałemi o sprawy poczciwe. Papr. Gn. praef. Pycha owo na świecie błaźni owe smardy, Co chodzą w-zniósłszy gębę, by boga nie znali. Bej. Wiz. 168 b. ‘SMARD0WSK1, a, ie, plugawy, unflätig. Vernilis, słudze przyzwoity, smardowski. Mącz. Vernilitas, niewolnicza przyzwoitość, SMARDOWSTWO, łotrowstwo. Mącz., Itn flatteret), plu— gawość.

SMARDZ, SMARZ, a,

SMARK - SMAROWAĆ.

S M A R O W N IA - S M A Ż Y Ć.

343

m., SMARKI, SMARKOTY, SMARKOCINY reinigen. Kiedy sami sobie jeść gotują żołnierze, smarują

i drą odzienie. Papr. W. 1, 385. — 2) Smarować kogo kijem, wzbierać go, skórę mu łoić; einen burd)fd)mie* ren, abfcbntieren, bnrdjnmlfcn, abpriigcln. Tatarzyn kiedy żonę nahajką smaruje, Rozum do głowy żenie przystępuje. Bratk. H 2 b. Rogatszych oskarżonych kniaź knu-tami tak długo smarować każe, aż się mu opłacać muszą. Gwagn. 511. SMAR0WN1A, i, z., do smarowania

SMARK, u,

plur.y (Etym. cf. Germ. SJîarf, ©cftntcer; Hebr. p-fó ma-rak, tersit) ; (Boh. smrk, sopel, (ob. Sopel; ; Slov. sopel, sopel, wozher, (ob. Wozgrza); Sorab. 1. wozer ;

Sorab. 2. harskel, hochel; Garn. smerk, shmûkel, shnódr;

Y ind. fmerkel, lhrazhek, fhnoder; Croat. smćrkely ; Bosn. sopolina , slinna od nosa; Slav. sopoj ; Hag. sopolina, mossùr, mossurina ; Eccl. CMapKi, B03rpa ; Hoss. B03rpa,

* ©tubcfyen, 5. 93. tn 53dbent. SMAROWIDŁO, a, n., maść, czym smarują, bie ©djmiere, (ob. Kołomaź). Cyrulik wysmaruje za grosz abo za dwa, a weźmie czasem kilka

B03rpn) ; plugastwo w nosie, ber 9ioi$. W błonce , która • miejsce, uncłorium. Cn. Th. 1029, bftö ©albe * über ©dentier pokrywa wewnątrz nozdrza, znajdują się gruczołki, które oddzielają smarkoty. Kirch. Anat. SMARKACZ, a, tn ,

SMARKÀTY, pełen smarków, smarczysty; ein 9îü|iger, ber üolï jRü^ i[t ; Boh. usmrkanec, sopliwec; Slov. soplawÿ;    złotych od smarowidła. Sak. Sob. A 4 b. (za maść).

Garn. smerkovz ; Vind. fmerkóuz, fmarkov’z, fmerkovez,    SMaROWiNIE adverb., ochotnie, pomyślnie, prędko a do-

fmerkovuz, fmerkavez, fhnodravez, fhnodravuz ; Bosn.    brze, jak po mydle, jak po stole, lodem idzie, (oppos.

sopolinar, slinavaç; Hoss. comniBeiJfB, coruaKB, B03rpa-    z opoki, oporem, jak na grudzie); tnie geändert. Co

Beut, .BOsrpHBMCB, B03rpHKT> ; Eccl. CMopnanb, CMopna-    aby szło smarownićj, facilius. Krom. 162. Tak ci wszys-

Te.iL. — §. Plugawiec, smród, smard, eilt IttifLitlnger ;    tko pójdzie smarownićj. Pot. Arg. 26. Lekkie i pomniej-

młokos nieutarty, eilt SRüjjlüffel, 91ül$bube, ©ell)[d;na£)Cl.    sze sprawy smarownie idą. Hilch Sen. gn. 293. Polska

Matka mi tę naukę, gdym jeszcze był smarkaczem, za-    mowa Krukberka Krupskim przechrzciła , a potym sma-

wsze do głowy wbijała. Büh. Kom. 1, 175. Smarkaty    równiej niejako Krupką mienić sie przyzwyczaiła. Krom.

koń, ob. Nosaty. SMARKA CZKA, SMARKATKA, i, z.,    749. (gładziej). SMAROWNIK, a, m., unctor. Cn. Th.

a) dziewczyna flejtuchowata, ein rüfigeê SJMbcl; Vind.    1029. co smaruje kogo. Whd., ber ©alber, ©infdjmierer.

fmarkovka ; Hoss. B03rpiiBima, conjniBima. — b) Smar-    Smarownik łaziebny. Pilch. Sen. list. 2, 3. SMAROWNY,

katka, świeca z podłego czarnego łoju; ein fôofeIltd)t,    a, e, jak smarowany, szybki, lekki; gcfdjnticrt, leicht, be*

fctyleddeś £id)t non [djUKtr^Cnt ïalge. Tr. SMARKNĄĆ med.    fjenb. Leci smarownemu równy okrętowi. P. Kchan. Orl.

jedntl., Smarkać contin.\ Boh. smrkati, smrknauti; Carn.    1, 99.

smèrkam; Vind. fmerkati, fmerkuvati; Bosn. semarknuti ; SMARSK, SMARSZCZYC, ob. Zmarsk, Zmarszczyć. SMARZ, Ross. CMOpKHjTb , CMOpKaib, con.iHBaTb ; muccum naribus ob. Smardz.

trahere. Cn. Th. 1029. fdjnüffeln, ben 3îofs in bie 9ïafe jic* ‘SMATRUZ, a, m , buda kupiecka, ein Sîramlaben. Smażeń. SMARKOCINOWY, a, e, od smarkocin, Sfiüjj *. We-    truzy i kramnice śrzódrynkowe Krakowskich sukienników

wnetrzna smarkocinowa błonka nosa . membrana pituita-    i przekupniów, Kazimierza Wielkiego jest budynku pamią-

ria. Perz. Cyr. 2, 183. et 1, 155. Gruczołek smarkoci-    tka; tabernae. Krom. 368. Takich pętlic i haftek na sma-

nowy, ob. Smarczysty.    truzie wezmę, sześć tuzinów. Falib. L 3.

SMAROWAĆ cz. niedok. ; Boh. smarjm ; Sorab. 2. schmi- ‘SMĄTEK, *SMĘTEK, ob. Smutek.

©dpnorer. Nie było w ten czas tak wymyślnych pieką— rzów, tortarzów, smażarzów. Hej. Zw. 60. SMAŻYĆ cz. niedok. ; Boh. smażiti; Slov. smażjmj Vind. zvreti, zvrem, ozvirati ₅ (cf. wrzeć) ; Croat frigati ; Boss. npmiaiTb, ynpn-jKHTb ; prażyć, gąszcz lub tłustość jaką warzyć, roften , prcgcln, felpnorcn; (Etym. cf. fdjmalycn. 91 big.; cf. ?0înP). Smażyć jaja . ryby, ciasta , w maśle lub w tłustości, al-boli też w' oliwie. Wiel. Kuch. 429. Smażony w maśle Hoss. HcnpanteHHbHf. Pasztet w maśle smażony Hoss. npa-HteHeuB, npa/KeHUiii;^. Smażone mięso Slav. perxêno meso. Smażona ryba ; Vind. zverta riba, ozverta riba , 93rtcffi)"cf). Smażyć rybki w maśle. Tr. Smażone kurczęta, gebaefne $itbner. Smażony w oliwie ; frictus ex oleo. Cn. Th. 1029. Z różnych owoców powidła smażą. Kluk. Hośl. 1, 171, (ob. Szmelcować, ©alfę focfycn, fdjmeljen). Wino smażone, moszcz aż do trzeciej części wywarzony. Śleszk. Ped. 424. — Transi. Płowieje, dostawm się, smaży się żyto, flavescit. Mącz., brtś ©etreibe reift, tüirb gelb. —

tu będzie jak w rosole smażyć. Jabł. Buk. O 3 b. dogrzewać, dopiekać nam, unê ntawt ntadjeit. W hutach majstrowie żalą się ,

rowaseh; Hoss. n04Mac4HTb, no4MacniiBaTb, CMa3HTb, CMa- SMAZARZ, a, tn., który co smaży, ber ^régler, 3îüjîer, ncy, CMaauBaTb, (cf. zmazać, cf. masło); Gem. fintieren;

(Isl. smyria ; Svec. smörja ; Angl, smear ; Anglos. sme-ran , smyran); mazać, namazować, pomazować czym osobliwie tłustym; furnieren, einf^mieren. Takem zbity, będę się musiał przez kilka czasów smarować. Teat. 50. c, 64. Pędzel do smarowania w gardle. Czerw. 11. Osi smarują jaką tłustością, n. p. mydłem, łojem. Hog. Dos.

3, 155, Oś smarują, by suche koło nie skrzypiało, Patronowi dłoń smaruj, by nie mówił mało. Min. Ryt. 5,

218. Smarować, darami sobie ujmować; furnieren, bie $ćinbe einem fcfjntieren, tyn befielen. Kto smaruje, jedzie.

Rys. Ad. 24. Źegl. Ad. 121. Teat. 24. c, 82; Slov. kdo masti, ten gidè. Tak to kochany sąsiedziekto smaruje gładziej jedzie. Zab. 15, 57, (ob. Smarownie). Kosztu trzeba, idzie wóz smarowany prędzej. Pot. Arg. 112. Sędziom ręce smarować. Ostr. Pr. Kor. 1, 175. Smaruj ręce prawnika , aby mówił śmiało. Mon. 76, 283. Smarowanie subst..\ Hoss. cMa3na, baë ©djmicren, smarowidło linimentutn, maść rzadsza, gęstości śrzedniej między Figur. Nieprzyjaciel przeliczmy nas olejem i maścią. Krup. 5, 308. eine ©d)mier|albe. —

Smarować, smolić, powalać; befcfymieren, befnbeltt, nerun-

w chustkę Carn. fâzam. — 'Śmiać się z kim » wesoło się z kim bawić, mit einem fr ö tyli $ fetyn, mit itym fctyćifent. Gdy król postrzegł Izaaka,riż się śmieje z Rebeką, domyślił się, iż była żoną jego. Sk. Zyw, 4,243. — Śmiać się komu, arridere, uśmiechać się do kogo. Mącz. einen anlfictyeln, anlactyen. Pijaństwo z statecznych ludzi czyni błazny, że się im muszą śmiać. Sial Post. 199. śmiać się z nich, naśmiewać się ; Vind. fe is kogo sefmehu-vati, über einen lactyen, einen auêlactyen. Demokryta uczniami dziś ziemia okryta , Gdyż się śmieją i z płaczu nawet Heraklita. Zab. 4 5, 175. Z mądrego śmieje się bogaty. A ras. W. 25. Niech się śmieją do woli, równie to los dzieli, Przyjdzie czas, gdy się i z nich drudzy będą śmieli,    kras. Sat.    423.    Niech się świat    cały ze mnie

że się cały dzień smażą w ogniu. Torz. 52. że się pieką przy ogniu, roztapiają, rozpływają; fie fctynteĘen, jerfctyntel* jen nor bctn geuer. — §. Śmażyć się, głowę sobie suszyć, forsować się, męczyć się; ftcty bctt Słopf brcctyett, ftcty quälen. Zakonnicy po ambonach smażyli się w pochwały cnoty tych, którzy największe niecnoty pełnili. Przestr. 91. Choć się też sforcuje, choć się drugi smaży, Próżno to, gdzie natura cnocie nie pobłaży. Pot. Arg. 624. — Aliter: Srożej się zgonu bojaźnia smaży, kto bardziej rozkoszy syty. Zab. 43, 238. lęka się, stracha się, ftcty angfftgen. — Active: Smażyć koncepta roić, mit nteler üîotty ßtnffitfe «nStyecfen, brüten. Mając w głowie tyle , Maluczką przede drzwiami wstrzymałem się chwilę, Smażyć bujne koncepta, i rozumne treści Na okrasę poselskiej o wojnie powieści. Zabi Amf. 42. SMAŻYWIECHEĆ, chcia , m., liczykrupa, szperka , wę-dzigrosz , skąpiec; ctrt fttlj, $rtl'cfcr. Zostawił jemu ociec, smażywiecheć szczery, Jedząc chlćb za pieczyste, rzodkiew za selery, Kilka włości obszernych. Nar. Dz. 3,452.

SMĘCIĆ się, ob. Smucić. SMĘCIEN, ob. Smutny. *SMĘD, Smąd, ob. Swąd. SMĘDZIĆ, ob. Swędzić. SMELC etc., ob. Szmelc.

wielką pracą

śmieje;    a ja się z    świata    całego śmiać będę. Teat. 34.

b, 34.    Jałowie się    śmiać,    oh. Jałowy. —    Śmiać się, radować    się, kontent    być z    czego, cieszyć    się; ftcty über

etnxtâ freuen, frbtyïtcty feiçn. Nieprzyjaciele aby się nie śmieli z upadku naszego. '3 Leop. Esth. 44 , 44. (aby się me chychotali z upadku naszego. 4 Leop.). Nie śmiej się z cudzego nieszczęścia; tu nie o śmiechu, ale o radości mowa, która śmiechem bywa wyrażona. Zab. 12, 276.

SMERDA, |y, z., młokos natrętny i zarozumiały, ein ttafe» Dudz. Jak się temu panu oczy śmieją! Teat. 4 0, 49. tneifcr ©dbfctynabel 2]. Ten kausyperda, Uczciwszy uszy jak wesołe ma oczy! pańskie, jeszcze chłopiec smerda, Już tak sławny był ŚMIADAWY, ŚMIADY, ob. Śniady.

, się; ein SSagetyalś, (cf. junak); Boh. smelśk, odważliwec ; Carn. vagrét; Ross. CM'bitnaKL, CMii.ieHeia, Haxa.ib, /. naxa^ca, y4ana (cf. udać się), y4a;icivB; Ecel. npo4ep-3aTG4L. Wszystkiego radzi śmiałkowie próbują. Lib. Hor.

43. Śmiałek przed czasem wykrzyka , a w rzeczy samej truchleje. Fredr. Ad. 44. Wzrok jej gromił każdego śmiałka, co na jej twarz spojrzeć się ważył. Staś. Num.

2, 4 3. Śmiałka wszędzie biją. Rys. Ad. 65. Śmiałków psy kąsają. Źegl. Ad. 227. Pot. Zac. 26. — \. 2) Bo-tan. Śmiałek, aira, rodzaj właściwej trawy; u nas jest gatunek błękitny, caerulea, wodne proso, pastewny.

Kluk. Dykę. 4, 4 8. eine ©raêart, ©ctymeHen, ©ctynttelen. ŚMIAŁKOWAĆ med. niedok., junaczyć, śmiałością nara-biać, nierozważnie się narażać; ben SBagetyalś ntactyen, ftcty breiit wagen. Nazbyt śmiałkując zginął. Pot. Arg. 285. Pot. i Pocz. 188. Nie nadałoć się Piotrze śmiałkówanie z pa- j . nem. Pot. Zac. 26. junakierya. ŚMIAŁOŚĆ, ści , z. ; Boh , smelost, opoważliwost ; Slov. smełost; Sorab. 4. pże- j zważnofcż, krobwofcż, (cf. chrobrość) ; Carn. naboje- , zhnost; Vind. fmeunost, fmieunost, ferzhnost, podsto- j pnost, provupazhnost, prevsetnost, obresnost, nemara-stnost, samirnost, samera, samiera, prevsetje, prevu-pnost, presavuplivost, verbefhnost, neresloshnost ; Croat. szménye ; Dal. szminsztvo ; Bosn. sminnóst; Bag. smio-nos, smjenstvo, smionstvo ; Slav. sloboda , (ob. Swoboda); Ross. carkiocTb, cmIjjlctbo , 4ep3iiOBenie. 4ep30CTB, 4ep3KOCTb (ob. Dziarskość), y4ajb, y4aabCTB0 (cf. uda się), npe4npiiiM«jHB0CTb, naxajbCTBO, HacTynnuBOCTL ;

Eccl. 4ep3HyTie, npo4ep3nyTie, npo4ep3anie, 03opH«qe-ctbo, 36ohctbo, (cf. zbój); wielka odwaga, przewaga, in bonam et mniam partem: Stütyntyeit, üDrenfttgfctt, Herwegen*

pieniacz. leat. 43. c, 24. Wyb. Patrzcieno , co za po- ŚMIAŁEK, łka, m., §.4) śmielec, nieroztropnie narażający ufałość, gdyby nie bvł smerda bez konsekwencyi. Teat.

20. b, 24.

SMEREK, u, m., 'SMEREKA, i, z., n. p. Justyno patrz, ta smereka Jak bardzo wr górę się wspina, karp. 4, 4.

W rozległych lasach, kędy smereki wierzchy swe kołyszą. Nieme. Król. 5, 418. Smrek, w górach Krakowskich 5 świerk. X. Kam.

SMERZYĆ, ob. Szmerzyć. SMĘTEK, SMĘTNY, ob. Smutek.

ŚMIAĆ się, śmiał się, śmieli się, śmieje się, śmieję się recipr. niedole.-, Boh. smati se, smogi se ; Slov. smaf sa;

zawsze

Sorab. 4. fmeju, fmejem, fmegu szo; Sorab. 2. sze szmasch; Carn. smejam se, rćshim , reshàti ; Vind. fe fmejóti, fmejal, fmćjam , fmejim fe, fmejanjo ; Cr ont. szmejatisze, szmejemsze; Bosn. smiatise, çirritise; Slav. smiatise, smijatise; Bag. smiatise ; Boss. cjrfeaTBCff-, cm4j-K)CL , (cf. obsol. Ob erb. fmieten ; Angl. smile * uśmiechać się; cf, Germ. ©ctytltacty, fetymatyett ; Vind. fmeifhati, cf. fetymetetyeln; vid. nostrum Mig, migi, Mgnąć) ; śmiać się» śmiech wydawać, lactycn; (oppos. płakać). Człowiek jest zwierzę, które się śmieje ; bo żadne insze zwierzę śmiać sie nie może. Gorn. Dw. 142. Oj będęż się śmiał ha ha ba ! Teat. 54 , 32. Jak ten głupi, który "się śmieje; tak i ten nie bardzo godzien naśladowania, który nigdy. Kras. List. 4, 429. Kto się rano śmieje, w wieczór płacze. Cn. Ad. 393. (po weselu płacz). Daj pokój żartom, nie śmiać mi się już. Teat. 22. b, 28. (do płaczu mi). Chcą żeby się drudzy śmieli, A nie dają nic śmiesznego. Kras.'List. 2, 70. Drudzy sami nie wiedzą, czego się śmieją. Zab. 42, 268. Dudz. Zaczął się śmiać, aż się za boki brał. Teat. 7. b, 34, ob. do rozpuku ; cf. chychotać się; Carn. grohotam, krohozhem. Śmieję się

Jjett. Męstwo czyni odwagę do podjęcia się rzeczy    tru-    tam znajdzie, czego serce pożąda i gęba śmie prosić,

dnych ; śmiałość do potkania się z nieprzyjacielem.    Star.    P. Uchań.    Orl. 1, 95. Nienawidzę tych serc lękliwych,

Woj. A 2 b. Śmiałość z wielkiego serca pochodząc,    wy-    które dla    większej przezorności nic przedsiębrać nie śmią.

korzenia z człowieka przyrodzone doległości. 6’orn    Dw.    Teat. 30,    96. Czyńcie sobie skarb trwały w niebie , kędy

u , m ; Boh. smjch, rehet; Slov. smjch ; Sorab. 1. fmjch, frnech ; Sorub. 2. fzrnèch ; Carn. smęh; Yind. fmieh , pofmehovanje, (fmeilhati; Garn. fd)mdben, lżyć); Croat. szrnéh; Bosn. smjeh, smjh , smjanje; Bag. smjeh, smjeeh ; Ross. cm^xT), rpoxorb ; (cf. Germ, ©d)tn«d), fd)meid)eln ; cf. Debr. samach, hilarit fuit\ Samant. fittn, risit, v. nostrum Migi, Mgnąć) ; śmianie się, (op-pos. płacz); baê 2ad)en. Sam ze wszystkiego stworzenia, Człowiek ma śmiech 7. przyrodzenia. J. Kchan. Dz. 258. Śmieci), jest to skłonność ludziom tylko własna, na wuerzch wydająca się, od objektu śmiesznego wzruszona. Zab. 12, 280. Uudz. Parskną śmiechem. Mat. z Pod. Parsknął od śmiechu głośno. Mon. 74, 541. Śmiechem parsknął. Baz. Ust. 44. Boki pozrywasz od śmiechu , gdy ci powiem o wszystkim. Teat. 12, 102. Dobrze nie zdechł od śmiechu; śmiechu do zdechu (do rozpuku). Poznać głupiego po śmiechu , bo z leda czego się śmieje. Zab. 12, 267. Dudz. Nie każdy śmiech, śmiechu jest godzien. ib. 257. Co się komu nie podoba , to rnu nie do śmiechu. Zab. 12, 269. Tobie śmiech, a innie nie do śmiechu. Cn. Ad. 1162. Tobie do śmiechu, a mnie do zdechu. Bys. Ad. (a mnie do płaczu). Nie do śmiechu mi teraz. Teat. 54. c, j i. Głodnemu nie śmiech; Yind. ka-tiri kruha stradajo, fe fmieha hitru navelizhajo, ob. Głodny Pomylił się nowy patron w słowie; sędziowie w śmiech; szlachcic, o którego wioskę szło, w płacz Kras. Dos. Śmiechu komu dopomagać. Zab. 12, 268. śmiech zwyczajnie jest naturalnym znakiem niejakiegoś ukontentowania. Zob. 12, 260. świadkiem dobrej myśli. Gorji. Dw. 142. Śmiech lata po twych ustach , a wesołość żywa, Na rumianych jagodach przyjemnie spoczywa. Chód. Gesn. 2. Śmiech jałowy, ob. Jałowy. Śmieci) szyderski. Cn. Ad 1063. @elad;ter, ©pott, #oj)ngelttd)tcr, 2>erlad)cn; Eccl. r.iyMH , mytkii , CMt.,VŁ, nrpbi Ponurość jego chy-trość, a śmiech wzgardę wróży. Teat. 46, 7. 1 śmiech niekiedy może być nauką, Kiedy się z przywar,, nie z osób natrząsa. Kras. Mon. 79. — Śmiech z siebie uczynić, dać się na pośmiech. Cn. Th. 1051. ftd) bent Idd)ter $rctś geben, ftd; Iddjcrlid) ntad)en. Śmiech sobie z kogo stroić * szydzić z kogo, einen perfppttcn , feinen «Spott mit tbm treiben, fein ©eldd)tcr mit tbm haben. Dla swojej uciechy Gotów i z przyjaciela stroić sobie śmiechy. Zab. 10, 559. Iiyck. Nieprzyjaciele wziąwszy mą dusze w niewolą , śmiech stroją z jej wstydem. Kulig. Her. 72. Na śmiech, śmiechem, na żart, na pośmiewisko; jnilt ©paf), Jlint ©pott. Cesarz swego błazna za patryarchę udając, kazał mu na śmiech kapłany święcić. Sk. Dz. 814. — $. Śmiech, śmieszność, bić £dd)erlid)fett. Więcej w sobie śmiechu, niżli prawdy mają, aż mię wstyd o nieb pisać. Paszk. Dz. 76. -— §. Śmiech, rzecz pośmiechu warta ^ śmiechowisko, fraszką, bagatelka, szyszka; ftmaê juin 33e*

568. Śmiałość zbytnia, szkodliwa. Cn. Ad. 1061. Śrnia- ^ złodzieje nie ‘śmieją. Prot. Jat. 7. łość pokrywka złości; śmiałość choć winna, ujdzie za ŚMIEĆ, 1. ob. Śnieć. 2. oh. Śmieci, Śmiecie, niewinność, ib. (niewinny śmiele mówi). — Nieśmiałość, ŚMIECH bojaźliwość, Unbreufłtófeit, gurdjtfamfeit. Jedna nieśmiałość i uderzenie się w piersi zasłużyło u boga na odejście usprawiedliwione. Lach. Kaz. I, 55. ŚMIAŁY, a, e, śmielszy Compar., ŚMIAŁO, ŚMIELE odverb., wiélee odważny, niebojaźny, przeważny, nacierający; Boh. smely, smele, opoważliwy; Slcv. smely; Sorab. 1. pźezważnć, krobwć (cf. chrobry), krobli, zmosznofcżiwe ; Sorab. 2. szkobodne, po szkoboże, ( cf. swoboda); Carn pod-stopliv, podstopne, tersatn ; Yind. fmieun , fmeun , fer-zhen , lerzhan, podstopliu, nemarasten, prevseten , bre-sobrasen, obresen, junazhki, prelhern, prevupazhen, prevupen, samern^ samerliu, presavupliu, verbeiben, nereslozhen ; Dal. szaresen , (cf. serdeczny, serce); Rag. srniön; Slav. slobodan (cf. swobodny), opàk, (cf. opak);

Boss. oit-iLifi, csrfejio, 4ep3KiW (ob. Dziarski), 4ep3HO-ueHHŁiii, 4ep30CTHBifi, iiaxa.iLHbiil, npe4npiiiMmiBbiii ; Eccl.

Api.ç'b, Afiięocfn.yb, npo4ep3HBufi , xpaôcKii ; in bonam et malum partem, flUjit, bmift, uermcgen. Siedzi na koniu śmiało. Teat. 59, 116. Po nieśmiałym ‘jeżeu konia, a po śmiałym mężu wdowy szkoda dostawać. Bys. Ad. 59.

Śmiały, co się z dw oma bije ; ale śmielszy, co się żeni, a nie ma nic. Bys-r Ad. 62. Śmiałym krokiem postępuje.

Teat. 49. b, 16. Śmiałym szczęście sprzyja. Ostoi. Sir.

2, Śmiałemu szczęście dopomaga. Cn. Ad. 1061; (audaces juval fortuna.; śmiało, choć sił mało). Zuchwały to jest azard, jednak tym świat stoi, Mniej czasem śmiały traci, niż co się zbyt boi. Kras. List. 125. Bolesław 11. dla walecznego serca nazwany był śmiałym. AJar. Hst.

2, 567. Krom. 109, (ob. Chrobry). Śmiałemu najrychlej się w łeb dostanie. Cn. Ad. 1060. Śmiały bez przeciwnika; śmiały na bruku. Cn. Ad. 1061. (samotrzeć na pustki uderzy; wilka szuka, a ślad jego ujźrzawszy umyka). Śmiały za płotem. Cn. Ad. 1062. (bezpieczniej za mu rem , pies na swych śmieciach śmielszy, i baba za murem bije). Łacno śmiele mówić w bezpieczeństwie.

Cn. Ad. 41 3. (łacno wyzywać nieprzytomnego).— (ŚMIANIE się ob. Śmiać się). — ŚMIEĆ, śmiał, śmieli, śmią (‘śmieją), śmiem med. niedok. ; Boh. smjti , smèl, smjm ;

Sio v. smjm, snazim se , (cf. snadny); Sorab. 4. fmćm, wokroblu szo, (dislng. Sorab. 2. Imeju będę miał, a verbo mieć); Sorab. 2. szmesch ; Carn. smęli, smęrn au-dere, ( « li cer e) ; podstopem , podstopiti ; Yind. fmeli, fe podstopili, fe popustiti, fe vupati, odnehati, odheniati, fe ferbegati; (Imeti, fmiem, oblasti imeli * mieć z to, módz) ; Croat. szmeti, szmèl, szmém ; Dal. szmiti; Bosn. smilti, uzdatise ; Dag. smjetti, srnjem, slobodittise ; Boss. cmIjTł , CM-feio, 4ep3aTŁ , 4ep3HyrL, HaxajHTbca . nonaxa-4HTŁca ; Eccl. 4ep3aio ; odważać się, wagen, ftd) erbten» ften, ftćb nnterftcben, ftd) erfufmen. 1 śmie, i me śmie.

Źegl. Ad. 93. Tylko chciej, a śmiej. ib. 257. Wszystko

44

ŚMIAŁY - ŚMIEĆ.

ŚMIEĆ - ŚMIECH.

345

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

ladjett, eine üïletmgfeit. Miecz; nic to jest: To ogień!    ci, którzy się ważyli zwać chrześcianami. Sk. Dz. 102.

i to jeszcze śmiechy. Bardz. Trag. 505. Widzi mu się    gnojki, smrody, smerdy, smardy, unflätige Scute. —

to śmiech, ridiculurn. Mącz. Śmiechy, swe grzechy. Bys. Śmieci, śmiecie, ŚMIECISKO, a, n., kupa gnoju, wy-Ad. 65. Tu nie o śmiech gra im szła, ani o rzecz małą,    rzutów; ein SDîiftbaufen, Raufen Getyng; (Boh. etSlov. sme-

Lecz o zdrowie Turnowe, o jego krew' cala. A. Kr.han.    tiśte ; Garn. smetishe; Croat. szmetische; Bom. smetli-

564. Święte ustawy u nich śmiech. Groch. W. 560.    sete, bunisete, varpina, varpisete; Bag. smetlisete). Ro-

— §. Poet, persotvf. Wyjdą (za Wenerą) Chichotki, wyj-    baczek, barwą pyszny, w śmiecisku się kryje. N. Pam.

dą trefne    Śmiechy, Lube Umizgi, powabne Uciechy. Zab.    14, 265. Patrz na niezliczone Ognie pod niebem wznie-

16, 555.    ŚMIECHLIWY,    a, e, — ie aduerb., uśmićcha-    cone, Zda się to ziemskie świecisko Szczery gnój, pojący się łagodnie; Ross. CMiuiiHBbift, Iddjelnb, fri^Ud},    dłe .śmiecisko. Dar. Lot. 5, 6. Gdy pies śpi na śmieciu,

freuitbltd). Na jej niwach śmieebliwa świeżość się zieleni.    nie następuj mu    na    ogon, by cię nie ukąsił. Rej. Zw.

Przyb. Ab. 154. Smiechliwe rano. Przyb. Milt. 147.    146 b, (cf. licha    nie    budzić).    Każdy pies na swym śmie-

ŚMIECHOTWORCA , y, m. ; Ross. CM’fcxoTBopeu'E ; śmie-    cisku śmiały. Rys. Ad. 25. Zawsze pies śmielszy na swój

szek , ctlt ©papmadjer. Wszetecznica, rufian, błazen sza-    śmieci. Pot. Arg. 478. Kur na swych śmieciach śmielszy,

chowany, Śmieehotwórca, ci plużą między temi pany.    niż na cudzych wrotach. Cn. Ad.iOl. Rys. Ad. 65 ; Slov.

Klon. VVor. 57. ŚM1ECH0TWÓRSTW0, ŚMIECHOWISKO,    kohut na. swém smetlisku srnelśi. Ja jeden , i on nie

a, n., pośrniech, wyśmianie, szydzenie; ©dad)ter, ©pott,    dwóch; on zdrów, ja nie chory, Dom tuż-, na swoim

$i)(>tt; Boh. ausmeśky; Boss. CMbxoruopcTBO. Jestem    śmieciu biją czasem wióry. Zabi. Amf. 17. Na swoich

śtniechowisko, opprobrium, a wzgardzenie ludzkie. Wróbl.    śmieciach albo w swojej ziemi nieprzyjaciele śmielszemi

47. Baz.    Ust. pr. 2. Za    śmiechowisko nas z pierwu so-    będą. Stryjfi. 515, (cf każdy w swoim domu pan). Co w

bio mieli    nieprzyjaciele,    ludibrium. Krom. 675. Pozba-    swych śmieciach jest, to nie zginie. Cn. Ad. 107. (do-

wiwszy nas oczu, patrzeć pozwalają; nie jawneż to z nas    ma nie nie zginie). (Slov. Dwa kohuti na gednom sme-

śnmechotworstwo, me widocznaż to z nas ‘nagra? We-    tlisku ne zrownawagu sa; dwaj koguci na jednym śmie-

ryf. 67. Wszystko to próżnością i śmiechowiskiem jest,    cisku niezgodni).    —    Na stare    śmieci się wrócił. Cn. Ad.

ridiculurn. Zygr. Gon. 504. Pisma śmiechowiska godne.    511. wrócił się    na    stary byt,    do dawnych nałogów; er

Zebr. Zw. 106. Falib. F. Petr. Pol 245. 1 Leop. der.    fcprt wlebcr jn feinem porigen ©eroerbe, ober feiner ©eioolpn

10, 15. Młodego rada a starego wojna śmiechowisko.    tycit jurne!. Jeszcze nie są w sobie zabezpieczeni, mogą

Falib. R 5. (śmiechu godna). Kasandry proroctwo za    jeszcze na dawne powrócić śmiecisko. Pilch. Sen. list. 2,

fraszkę i śmiechowisko Trojańczykowie sobie mieli. Falib.    235.-ŚMIECIĆ cz. niedoli., zaśmiecić dok., śmieciami pa-

O 2. Modrz. Baz. 243. SMIECH0WY, a, e, od śmiechu,    skudzić, mierzwić, plugawić; Unrats machen, pemnrcinigen

• Sad) » . Śmiecbowe dołki na twarzy. Cn. Tb. 1031. ©rufn    mit ftcfjrig ; Garn. smétim ; Vind. fmietiti; Croat. szme-

c^eit in ben Sacfen. Śmiechowe zęby, ob. Śmieszki.    lim.    ŚMIECIOWY, a, e, od śmieci, do    śmieci,    ftefjrtg * .

ŚMIECI plur., ‘ŚMIEĆ, i, i., ŚMIECIE, ia ,    n., (disłng.    ŚMIECISTY, a, e, — o aduerb., pełen    śmieci,    yott Stel)»

śnieć); Boh. smeti, smef, vvymetky, [ob. Wymieść ; srne-    rig ; Boh. smetawy; Slov. smetiiwi, nećisti ; Slov. sme-

tak miotełka); Sorab. i. zmćtże , (metże ; Sorab. 2. ma-    tli wi, nećisti; Ross. copHbitt, copno. ŚMIECIUGH , ob.

tline, humätlini; Garn. smęt, (smêt»kupa); Vind. fmet,    Gnojek. ŚMIECIUCHA, ŚMIEC1USZKA, skowronek, ob.

‘C/J

fmieti, fmictje, finetje, (fmiet, prah * proch, fmietje, j Dzierlatka. Dudz. 29.

kotje * brud) ; Croat.. szinèt, szmetjć; Rang. szemćt, sze- ŚMIEDZIEĆ, ob. Śniedzieć. ŚMIEJĘ się, oh. miąć się. meth ; Dal. szmetye ; Bosn. smetje; Rag. smecchja, izmèt, ŚMIELE, ob. Śmiały ŚMIELEC, lea , m., wiele o sobie smetlisete; Eccl. clmgtiuc, OMenina, oymctt;, (cf. umieść) ;    i swoim męstwie trzymający, praesumptor. Cn. Ih. 1030.

(Boss. cnierie otręby, plewy); Ross. OTpeón, oipeóic,    junak, śmiałek, ein dśtfenfreffer. Podbiegł śmielca, i kędy

copij, AepMO ; (Etym. mieć, miotać, zamiatać, cf. Germ.    śmierci ‘nasnadniojsze ‘przeście, łono mu przejął wieprz

SOîtft, ©d)mn|) ; wyrzuty zmiatane, 5\e(irtg, 2luâfc(irig. Porta    dwiema zębami. Zebr. Ow. 201 ; (occupât audacęm). "ŚM1E-

sterguilinii, brama śmiecia, którą śmiecie z    miasta wy-    LIG    cz. niedok., ośmielać, îüfin madjeit.    “Śmielić się re-

wożono. Warg. Radź. 82. Kamień nigdy się    płomieniem    cipr., odważać się, ftd) erfüllten. Na    co się    żaden z

(Slov. usmreugi leto , cf. uśmierzyć); Sorab. 1. fmercż , szmercż , wumfetżo, zamretżo; Sorab. 2. fmërsch ; Carn. smèrt ; Vind. fmert; Croat. szmërt; Rag. smàrt; Slav. smêrt ; Bosn. smert, smrrit, smrit, smart; Boss. CMepTb, nonióe.TB, (cf. zguba, poguba) ; Eccl, [cMfTLTb 2], npi;-cTAKaiciuuc [transposition.], cf. przestać, oycmigniiic \ob-dormitio], (cf. uśpić); (radix m-r, ob. Mrzeć; Leli. smertis ; Lat. mors; liai, morte; cf. Graec. fisigeir; Germ. 6d)mer$ ból ; Angl, smart ; Svec. smaerta) ; koniec życia ,

mu

346

Ś M i E C H L I W Y - Ś M I E C I.

ŚMIECISKO - ŚMIERĆ.

nie zapali, jedno marne śmieci, które się ‘ninacz nigdy śmiertelnych nie śmieli!, on przedsięwziął. Przyb. Luz. przygodzić nie mogą. Rej. Zw 37 b. Śmiecie to nie jest _ 129. ŚMIELKA ziele, ob. Sporysz. ŚMIEM, ob. Śmieć, cerkwi, ani z cerkwi, ale wyście je z nadworca wr cer- ŚMIERĆ, i, z. ; Boh. smrt, bezhrdlj, bezziwotj ; Slov. smrf; kiew' wnieśli. Smotr. Ex. 3. Zarzucić co w śmiecie. Kulig. Her. 58. inâ ^e^rtg werfen. Śmieci * rzecz podła, wzgardzona, brak; 2ln3wurf, SDłifl. Ceny pozbędziecie i równo siędziccie jako i podłe śmieci, iwy drogie kamienie. Suszyć. Pieśń. 3, E 5 b. Już mu za śmiecie te tu ziemskie stoją dobra, Leszcz. Glass. 5. Phras. Slov. Ko-predâwatè waśc smeti? s kim howorite? komu prze-dajesz swoje śmieci? wiesz, z kim mówisz? — De ho-minibus : Nikolaity, Walentyniani i inne szkaradne śmie-

Sen brat śmierci Eccl.

Brud. Ost. B 5. Cum.

z kosą swoją tam nie idzie,

zgon, umarcie, ber ütob. Śmierć i zona każdemu od boga naznaczona. Teat. 24. b, 5. Śmierć koniec wszystkiego. Cn. Ad. 1065. Bej. Post. X x 5. Nic nie jest pewniejszego nad śmierć, a nic niepewniejszego nad czas jej. Hej. Post. M m m 2. Śmierć wszystko równa. Cn. Ad. '1070; wszystkim pospolita, ib. 1069; nie brakuje, nie przebiera, nie folguje, w zęby nie patrzy, ib. 4065; Slov. s kaźdim smrf tancowaf budę. W tym wszystkich śmierć jest równa, że kończy życie. Pilch. Sen. list. 2, 4 41. Śmierć co lepsze bierze; śmierć złego nie chce. Cn. Ad. 4064. Nagła prędka śmierć Hoss. CKopo-nocTHJKHaa caiepib. Nagła śmierć, apoplexya. Sienn. 4455. Śmierć i najprędszego dogoni. Cn. Ad. 4065 ; szczęsnych goni, od nędznych uchodzi. Bardz. Trag. 442; nieubłagana, nieuchronna, wszędzie najdzie. Cn. Ad. 4066, (cf. pójdźże ty goły. cf. goły, cf. kto ma umrzeć i w cebrze utonie ; komu bóg śmierć naznaczył, bez wojny i moru umrze). Śmierć za pasem, śmierć wszędzie na człeka dybie. Cn. Ad. 1070. Śmierci szukać i wzywać nie trzeba, sama przyjdzie. Cn. Ad. 1070. Walczmy, gińmy, śmierć gońmy! ale dla ojczyzny. Zab. 42, 477. NagŁ (narażajmy życie). Śmierci w kłopotach wzywamy, a gdy przyjdzie zawieramy. Cn. Ad. 1074, (cf. fabuł. Aesop.). śmierci uchodzi każdy jak może. ib. (żywot najmilszy, i biedny robak śmierci się odejmuje;. Śmierć straszna. Cn. Ad. 1069. Śmierć niestraszna, nieciężka dobremu, mężnemu; śmierć dobrego łagodna, ib. 1066. Kto śmierć wzgardzi, partem jest wszystkiemu. Pot. Syl. 440. Śmierć spoczynek po trudach ; wszystkie nieszczęścia umarza. Pilch. Sali. 94. Śmierć, przejście z czasu do wieczności. Pilch. Sen. list. 2, 414. cons cjiepm ópart. Kto się umrzeć boi, Temu śmierć w oczach ustawicznie stoi. Past. Fid. 24 9. Komu śmierć straszna prawie w ©czach stoi, nie ucieszy go nic, nie uspokoi. Cn. Ad. 1069. Slov. smrf mu pri dworach stogi, ma smrf medzi zubarni; śmierć przed jego drzwiami, cf. jedna nogą w grobie. Slov. Wihledâ gako smrf; wygląda jrk śmierć, chodzący trup. Tego się bardziej niż śmierci boję. Teat 55. e, 15. Równo z śmiercią go nienawidzę. Teat. 27. b, 59. Za śmierć to stoi, gdy tego miłować potrzeba , kto mi się nie podoba. Gorn. Sen. 95, Ja dworu na śmierć nienawidzę. Nieme. Król. 3, 147. (równo śmierci). Niepewność losu za sto śmierci stoi. Mgrszl. 325, ( obtenus 1‘luralem). Mor był tak okrutny, Ze liczby śmierci codziennych nie było. 1’ast. Fid. 27. £obeśffltle. — Śmierć a śmierć; mało na tym, gdzie cię pogrzebią. Cn. Ad. 1065. ( co umarło, nie żyje, tobt ift tobt ; cf. lepszy żywy pies od zdechłego lwa). Śmierć każda musi mieć jaką przyczynę. Cn. Ad. 1064. Bys. Ad. 80. Śmierć opiłego ; utonął w flaszy wina, w dzbanie piwa. Cn. Ad. 1067. Slov. Ze smrtń żaden oldomaśu nè pil. Śmierć otwiera , co kto zawiera ; śmierć oczy, gębę zawiera, skrzynie i bez klucza otwiera. Cn. Ad. 4068. Slov. Gaki żiwot, taką smif, smerf żiwotu podobna; jakie życie, taka śmierć. Śmierć rana, wielom pożyteczna. Cn. Ad. 1069. (masz-li złym być, raczej umrzyj co rychćj ; oby się pan bóg nad tobą

zmiłował!). Szkoda młodzieńca pięknych nadziei, że je śmierć w samym przecięła wzroście. Teat. 18 , 72. Śmierć, kosowładna królowa.

smrt, rebrenèza, (cf. żebro). Śmierci ręka kosowładna. Mon. 71 , 157. Śmierć gdzie proszą, idzie gdzie się boją. Pot. Arg. 517. Vind. Prov. Smert ima kofo , ne fekiro ; fmert te stare i' ko-fo ponofi, te mlade (e sa moistram vstreli » śmierć ma kosę, nie siekierę; śmierć starych kosą ponosi, młodych z za magistra ustrzeli. Śmierci nieubłagana, czarna grobów pani, Wiem, żeśmy twym wyrokom od boga poddani. Nar. Dz. 3, 63. Croat. Ne jos v vertu trava znikła, Kâbi prötsze szmerti zdigla; Nit û szvetu nay-des trave, Ke od szmerti lyude bave * nie znajdziesz ziela przeciw śmierci. — Po śmierć go posłać. Cn. Ad. 320. leniwy, powolny, żółw', ein langsamer Sotlje. — (Slov. Mnoho chrtow zageća smrf, wiele psów zająca śmierć, t. j. zguba). Karanie śmiercią. Zab. 15, 284. gardłem , bte ïübcéftrafc. Ktoby złorzeczył ojcu abo matce, śmiercią niechaj umrze. Sekt. 7. ( ber foK be$ £pb?§ fterben. Sutfy.). Zabić kogo na śmierć. Tent. 45, 35. śmiertelnie, do śmierci, tóbtlicb. Wojsałk Strcjnala na śmierć zamordował. Krom. 273. Jeden drugiego krwi pragnie, mąż brata swego na śmierć łowi. Sk. liaz. praef, ( o śmierć go przyprawuje , śmierci go nabawia). — On teraz w więzieniu na śmierć siedzi. Pam. 83, 2, 182. (do skazania na śmierć). Przeznaczony na śmierć; Eccl. HacjiepTHHKt, ob. Śmiertelnik. Do śmierci * aż do śmierci, dozgonnie, l)t§ ttt ben $ob. Ten człowiek szczerość serca aż do śmierci nam chował. Zab. 12, 379. Przyjaciółką ci do śmierci serdeczną, f’ast. Fid. 150. Do śmierci mu tego nie zapomnę. Teat. 53 c, 50.— Aliter: Zapomniałem do śmierci. Tect. 11, 98. Na śmierć zapomniałem jej zpylać kędy mieszka. Teat. 43. b , 25. ze wszystkim zapomniałem , td) l)flbc Cê iit bett £ob per* (teffcit. — *§. Bóg pana Jezusa trzeciego dnia z śmierci zbudził , i pan Jezus z śmierci wstał. Fam. 93. z martwych, pont Tobe, nut ben lobten. — §. Śmierć, plur. Śmierci * sposób śmierci, gatunki umierania; bte ïobeê* art, ber ïcb. Żydzi mordowali proroki, i rzadki u nich swą śmiercią umaił. Biul Post. 404. śmiercią przyrodzoną, natürlichen £obe$ fterben. Nie swoją zejść śmiercią, znaczy śmierć gwałtowną. Pilch. Sen. list. 2, 144. Tacytus cesarz, swa abo poniewolną (gwałtowną) śmiercią umarł, nie wiedzieć. Sk. Dz. 456. Słudzy tyrana wszyscy złemi śmierciarni poginęli. Sk. Dz 179. (gwał-lownemi, haniebnemi). Żeby wszyscy się zbraniali urzędu katowskiego, któż tedy złoczyńcę będzie wieszał albo ścinał, abo inszemi śmierciarni tracił? Modrz. Baz.

585. Straszyć go rozmaitemi śmierciarni począł. Sk. Żyw. 1, 59. Komu się umrzeć nie chce, żadna mu się śmierć nie spodoba. Cn. Ad. 350. Żegluga napełniła naród ludzki nowemi śmierciarni. Bardz. Luk. 40. Powstała na chrześciany wielka burza , iż je zabijano , topiono , spychano, i rozmaitemi śmierciarni gubiono. Sk. Dz. 905. U żydów nie była między gwałtownemi śmier-ciami pospolitszej nad kamienowanie. Zach. Kaz. 35.

Bluźnierca od śmierci kamiennej ginął. Leszcz. H. TA 54. srnardjetti ; Ross. CMep^iib, CMopaty; Eccl. CMep^iio , £obeêjîrafe ber (Steinigung. Szubienice wystawiwszy    śmier-    CMep/uo, 3Joyxaro (cf. wąchać), 3^0B0ncTByro, bohbio

cią obieszoną im przegrażali. Krom. 518. i. qu.,    śmierć    3;rfe, 3;iOMCMpa4CTByio ; smród z siebie wydawać, (oppos.

postronkowa Hnur. Sk. 261. £ittrid)titng mit bem    ©tran*    pachnąć); ftinfcn, einen ©eflaitf ooit ftd) geben. Nie chcesz

ge. Śmierć zabita, od mieczów, od szabli, zabój; £ob    śmierdzieć, nie tykaj się smoły. Pot. Arg. 787. Mógł-

bnrd)^ ©djtttert, burd) bie ©flbel, Sfljonette U. f. W.    Jabym    byś, mówią, siekierę zawiesić, tak okrutnie śmierdzi,

wolał w grób, na brzytwy, na noże, Na śmierć    zabitą,    Pot. Jow. 2, 46. (gęste powietrze). Śmierdzący, Slov.

niżli z nią na łozę. Pot. Syl. 31. On na zabitą    śmierć    smerdutÿ; Sorab. 1. fmerdżaczć, Imerdżacźk ; Slav. smêr-

nie dbając cale, Gwałtem się włamie, i ujrzy na wale.    dljv; Rosn. smrridech ; Crout. vonyàv. Śmierdzący ścierw,

Chrośc. pars. 235. W rozpaczy nieprzyjaciele drą się w    (Vind. fmerdlina , zerklina , femrajena merha, merhatina ;

zabite śmierci. Chrośc. Luk. 110. Między gęstemi mieczmi    Rag. smarduglja). Kamień śmierdzący, ©ttnffteui, ©au*

i śmierciami Bieży przez mokre i krwią ściekłe role. P.    [teilt, kamień wapnisty; tarty czyni smród kociego mo-

Kchan. Jer. 236. Hetmana    swego ,    w pierwszych pół-    czu. Kluk. Kop.    2, 93. —    Alleg.    Własne zajęcze łajno,

kach    bitwę wzburzającego,    przez    śmierć zabitą tracą.    ni śmierdzi, ni    pachnie. Rys. Ad.    71. (ani pomoże, ani

Krom. 273. Ci zabitą śmiercią w bitwie giną, a tych    zaszkodzi, barszczyk). Ni ty śmierdzisz, ni pachniesz,

mokra śmierć czeka. Pot. Arg. 244. w falach, w wo-    Mon 70, 176. (ni ciepły, ni zimny, obojętny). — Fig.

cizie ;    ein tmffcr ïob, £ob tnt    Sinffcr,    ßrfaufen. Rościsław    Pe żarty, co śmierdzą, lub    bolą,    nie są‘zdrowe. Boh.

z tej    porażki uciekając, w rzece śmierć połknął. Sieb.    Kom. 5, 283. ł    tłuste" żarty. ftiltfenbe fcfylttpfttge ©cfyerje).

77. (utonął). ŚMIERCIOGROŻA starość. Otw. Ow. 614.    Croat. Riba iz glave szmerdi*ryba z głowy śmierdzi lub

tobbrducnb- “Smierciogroźnio chorować. Chodk. Kost. 21.    śmierdnie; in vulgus manant exempta regentium. — Śmier-

niebczpiecznie , śmiertelnie. SMIERCIOLOTNY, a, e,    dzieć czym * oddawać lub trącić czym smrodliwym, tifld)

n. p. Śrnierciolotne bełty Jowisza. Zab. 12, 24I. fcftitdU    etlüßä jłtttfeit, pr. et fig. Gorzałką śmierdzi. Tr. Nauka

töbtenb. ŚMIERCIONOŚNY, ŚMIERCIÓNOSZY, ‘ŚMIER-    jego o trójcy ś. śmierdzi Aryuszem? a o osobie Ghrystu-

TONOŚNY, ŚMIERTNONOŚNY, a, e; Ross. CMepTOHOCHUH,    sowćj trąci Nestoryuszeci. Sk. Dz. i 155. Stolica Ćaro-

tobbnngcnb. (Boh. et Slov. Smrtonos Mars- Ross. csiep-    grodzka Kalwinem śmierdzi. Birk. Exorb. E 4. Zbory te

TOHOcie, CMepToyóiHCTBO zabójstwo). Śmiercionoszym    bałwochwalstwem i dyabelstwem śmierdzą. Birk. Exorb.

przebił ją żelazem. Otw. Ow. 79; śmiercionośnym, ib.    li b. — §. Śmierdzi co u mnie, śmierdzi mi co* nie

226. Śmiercionośna trucizna. Zab. 13, 175. Śmierciono-    podoba mi się, przykro mi, brzydzę sie tym; c3 ftinft

Przez

twoję zbytnią hardość u ciebie śmierdzą dary moje. Simon. Siei. 16. Już

śny proch. Zab. 5, 436. Śmiercionoszy miecz. O iw. Ow.    mtd) etlMŚ rttt, tft mir jimuber, tfł mir jum 6fcl.

491.    Śmiercionośna kosa.    Zimor.    Siei. 193. Słowa

mu i Polska śmierdzi, i wszystko w niej gani, O Francyi powiada, o domach, baletach etc. Opal. Sal. 3. Nie ma się do niczego, śmierdzi robota. Klon. Wor. 55. Slov. Smrdi mu śkola ; śmierdzi mu szkoła, nie chce mu się uczyć. — ’§ Robacy się w mięsie zalęgły i śmierdziało się. 1 Leob. Exod. 16‘. śmierdnęło, e§ umrbe fttnfeitb. ŚMIERDZIUCH, ŚM1ER-DUGH , a, m. ; (Boh. smrdoch ; Vind. fm^rdliuz, fmer-dułrnik, fmradinz. vfmradnik, fmerdliuka, klatnjak, (fmer-duh, duhur * tchórz zwierze) ; Carn. smradlivz ; Rag. ditegl); §. 1) smard, smoła, smród, smrodliwy człowiek, VhVs- et moral. % plugawiec ; ein ©tdufer, etit fduijdjer, u\v-fhtiflttger 3Jłcii(d) Żydzi w cudzych krajach nie są tacy śmier-dziuszy jak w Polszczę. Comp. Med. 591. Sam pan, choć dwór jego ledwo chodzi z duchem , I sobie i drugiemu brzydkim jest śmierdziuehem. Nar. Dz. 3, 45. — §. 2) śmierdziuch , scarabaeus stercorarius, bet SDîiftfdfcr, fv'tfcr , zowią go miejscami żukiem , miejscami krówką ; chrząszcz czarny; składa jaje w gnój. Kluk. Zw. 4, 387. ŚMIERDZIEL, a, m., buprestes, rodzaj chrząszczów pięknie się lśniących, lecz na smrodliwych błotach sie bawiących. Kluk. Zw. 4, 50. ber ©ttnffdfer. ŚM1ERDZI0MUCH, a, m, hemerobius, bie ©tiliffltege, rodzaj owadów , mających podobieństwo do much. Kluk. Zw. 4,115 ŚMIERDZIUCHA, y, ŚMIERDZIUSZKA, i, z., zdrbn., smrodliwa flejtuchowata kobieta, ‘smredza, ein fc^imi^tgeö 2öet£>. Idźże precz ty śmierdziucho, urodzona z kału. Zab. 13, 281.

cza

rno

śmiertonośne. jako żądło ludziom wiernym szkodzą, Ca-lat. Alf. pr. Zaraza śmiercinosza Eccl. TJteTBOpcTBO. Śmier-cionoszne rozkoszy. Petr. Hor: A h, not. «przed , sem śmierć przynoszące.» ŚMIERCIOPŁATNY n. p. wieniec zwycięzcy. Hor. 2, 102. Nar. morte venalis laurus, mit 8efren8flefajjr erfćhiflid). ŚMIERCIORAZ, u, m., w górnictwie, éergfdjttmbett, böfcS 2Bettcr tu ber ©ruhe (im Ścrg* baue); zbiór najszkodliwszych życiu ludzkiemu rozparów w kopalniach . gdzie nie dochodzi wolny ciąg powietrza.

smra-

Mier. Mskr. “SMIERCIORODY n. p. oręż. Hor. 2. 288.

Śmiercioroda żółć Hydry. Zab. 6, 149. Min. toberjengeitb, tobbrmgeitb. “ŚMIERCIÓSKRZYDŁY n. p. oszczep. Nar.

Dz. 2, 51. tobbepgelt. SM1ERGI0WY, a, e. od śmierci, $obc8 »; Vind. fmertni. — ‘ŚMIERD, ob. Smard.

ŚM1ERDNĄG neutr. j*-dntl., smrodem przejść; Boh. zsmraditi se ; Rosn. usmardittise , usmrrdittise , uzvolmattise, ftiit* fenb merbeit. Kto jest w smrodzie, niechaj dalej śmierdnie. W. Post. W. 254. ŚMIERDZIADŁO, a, «., smród, śmierdzącego co, ettnag ©tinfenbe^. Dziś gnojem życie, swędem, śmierciadłem i dymem. Pot. Jow* 63. ŚMIER-DZIEG, -iał, -ieli, śmierdzi, śmierdzę med, niedok.\

Boh. smrdéti ; Slov. smrdjm; Sorab. l.fmerdżu, szmerd-żu , szmerdżim ; Sorab. 2. szmerżasch ; Carn. smerdęti ;

Vind. fmerdeti, fmerdati, fmerdejti, fmerdim , hududi-fhati, hudo dilhet, vanjati, (cf. wonią); Croat. szmer-deti, szmerdim, vonyati, vönyam, zlo dissim ; Bosn. smarditti, smrriditi, smrriditi, smerditi, zlövognatti; Rag.

Tręb. — §. Gorzałka prosta, prościucha. X. Kam. orbt* śmiertelnym łozo. Mon. 75, 58L auf bem Tobeśi&ette. uârer Sranntroettt.    Gdy kto na śmiertelnym łożu dokonywa , Wszystkiej si-

SM1ERTELNIK, a, m., człowiek śmiertelny, ber (Sterbliche ;    ły, wszystkiej krwi z arteryj dobywa, Żeby serce rato-

Carn. mertvaszhèk, mertvâz; Vind. vmerliunik, vmertel-    wać. Tward. Wi. 138. Włosy siwe śmiertelnym cisem

nik, mertvaszhik, mertvafhnik : ( Eccl. HacMepTHHKi ska-    opasuje. < Bardz. Trag. 572. Po konającego ciele rozej-

zany na śmierć). 0 wątli śmiertelnicy, gdzież sie ucie-    dzie się strach i zimno śmiertelne. Tward. Wł. 84. To*

czecie! Przyb. Luz. 51. Dmoch. Sad. 25. Wszyscy śmier-    beśfdjttmjk Śmiertelne, na mnie uderzają poty. Teat. 55,

telniey ślepi. Przyb. Milt. 29. Biedny śmiertelnik. Przyb.    49. Gdy to sobie przypomnę , śmiertelne przechodzi

Mili. 583. Mamże ja wierzyć, że śmiertelników kroki,    mię zimno. ib. 55, 50. ( Slov. Srnrtna neb cerna nedèla

Mogły przed zgonem zwiedzieć śmierci kraj głęboki.    dominica passionis), — §. b) Active : Śmiertelny, śmierć

Teat. 45. c, 29. Ale jakże ów nędznik, śmiertelnik    przynoszący, nagle afco rychło morzący, szkodliwy; töblicfp,

półżywy, Ludzkiego miłosierdzia cel zbyt obrzydliwy, Trup    Tob brirtgcttb. Szable śmiertelną przypasał do boku. P.

chodzący, możeż śię szczęśliwym mianować? Weug. List.    Kchan. Jer. 117. Lekceby ważył swe potomstwo Jowisz,

12. ‘ŚMIERTELNOGRZESZNIK, a, m., Smotr. Nap. 19,    by na jej obronę nie zażył śmiertelnego piorunu. Lstrz.

śmiertelne grzechy pełniący, ber Tobfünbeit begeht, cf. ja-    Troi 33_ Naraża się na sztych śmiertelny. Dok. Kom.

wnogrzesznik. ŚMIERTELNOŚĆ, ści, i. ; Boh. smrte-    4, 225. Śmiertelna choroba Vind. fmertna boljesen. Ra -

dlnosl; Slov. smrtedelnost ; Garn. mertvazhnost, umira-    ny śmiertelne, które żadnego opatrzenia do siebie nie

jozhnost, urnerjęzhnost, umerjozhnost; Vind. vmerlivost,    przypuszczają, jako to rany sercu zadane, mózgowi etc.

vmertelnost, mertvafhnost ; Croal. mertelnoszt, vmertely-    Perz. Cyr. 1, 67. Perz. Lek. 295. Nie śmiertelnie po-

nozt ; Hag. umarlost, pomoornost ; Bosn. umarlost,    nabijał pistolety. Teat. 11. b, 10. Jeśliby co śrniertel-

umrrilost, pomorstvo ; Boss. CMepTHOCTb ; podległość    nego pili, nie .będzie im szkodziło. 1 Leop. Marc. 16,

umieraniu, poddaność śmierci, bic ©tcrbiidiîcit. Różnią    18. (jadowitego co, truciznę). Siedrn grzechów śmier-

się majestaty od poddanych zwierzchnością, ale się śmier-    telnych. Zab. 7, 509. Nar. bte 7 Tobfûtlbni. Uczynkowe

telnością równają. Psalmod. 100; oppos. nieśmiertelność,    grzechy jedne są śmiertelne, nieśmiertelne drugie; niebie ltnfterl>Iid)feit. Iskra owej nieśmiertelności Adamowej    śmiertelne grzechy są powszednie. Hrbst. Nauk. h 8 b.

zawżdy się w nas odnawia, iż nam się zda, jakobyśmy    Nie ma nic tak śmiertelnego na dowcipy ludzkie, jak

tu już tak zawżdy na świecie rozkoszować mieli. Bej.    cielesność. Birk. Dom. 76. Śmiertelnie się ten rok 1264

Ap. 3. Nieśmiertelność i nieskazitelność. Smotr. Ex. 39.    w Polszczę obszedł z książety ; fatalis fuit principibus.

— §*. Wszystkie śmiertelności w szablach stoją i w’ dzi-    Krom. 275. Pojrzał krzywo , i na nas zajadł się śmier-

dach , powietrze się śćmiło pod strzałami. Bardz. Luk.    teinie. Jabi. Tei. 17. Trzy śmiertelne kwadranse musi-

122. groźby śmierci, niebezpieczeństwa życia, 8e0cn3gc*    my przeczekiwać. Teat. 52 b, 50. meczące, ti>btltd)e, pet*

fahren. ŚMIERTELNY, a, e, ŚMIERTELNIE adv.-, Boh.    mgenbe. “ŚM1ERTN0N0ŚNY, ob. Śmiercionośny. 'ŚM1ER-

smrtedlny ; Slov. smrtedelm, smrtedlny fatalis, smrtelni    TUSZKA, i, i., blande, śmierć, ber liebe Tob, ( $retmb

mortifer; Snrab. 1. szmertny, fmértné , fmertliwé, skon-    $aitt . Pewnikiem pani starej, po trzech mężach duszce,

czwarski ; Garn. smertn ; Vind. fmerten , k’ fmerti, mer-    Miasto miłosnych fochów, na y ś Ii ć o śmiertuszce. Pot.

thuvafhki, mertvafhki, vmerliu, vmertelen, fmerti pod-    Pocz. 555. — SMIERZCH, ŚMIERZK, ob. Mierzch.

vershen ; Croat. szmertni,' mertelni ; Dal. umarli; Rag. ŚMIERZYG cz. niedok., Śmierzać contin., uśmierzać, tłumić,

smartni , umarli ; Slov. umêrli ; Bosn. smrritni , smartni, smrritno , mrritacki, umarli, umrrili ; Boss. CMepTHhlfi , CMepTejbHO ;    \. a) passive, śmierci podległy, fłerbltd).

Jan Zamojski tu leży, co miał śmiertelnego. Groch. W. 551. Co jest śmiertelnego, to powstaje i upada, wzrasta i osiada , wycieka i napełnia się. Pilch. Sen. list. 2, 93. Nieśmiertelna istota jest, która zawsze żyć może. Boh. Dyab. 244. Małżeństwem rodzaj ludzki, śmiertelny będąc, przez potomki potomków staje się nieśmiertelnym. Petr. Ek. 20. Sława nieśmiertelna w żadnym się grobie nie zaw-iera , nigdy nie umiera. Falib.R. Dokazał coś więcej tu nad śmiertelnego. Leszcz. Class. 2. nadludzkiego , XXberftcrblichcg, Ükrmcnfc^lt^cê. — §. Śmiertelny, blizki śmierci, umierający; DCllt Tobe ltalje,. fterbenb. Bolesław, gdy się widział być śmiertelnym, przyjął pańskie świątości. Biel. 45. Kiedy się już który śmiertelnym czuje, tedy każe prosić przyjaciół, i żegna ich. Stryjk. 148. — § Śmiertelny, od śmierci, śmierciowy, grobowy; TobeS, ©rab, Setdjeit * . Śmiertelna koszula. Tr. Leży na śmiertelnej pościeli. Szczerb. Sax. 61. Wzdycha na

upokajać, koić, umiarkow-ać, mierniejszym czynić; ind* fügen, befćinfttgen, beimpfen, ^emmen; Boh. smjfiti, smiri-ti; Slov. smerugi, srownâwâm , (usmreugi lelo)\ Sorab. 1. zrneru, zmernofeżam , zmeromnofeżu ; Curn. myruva-ti, rnyrim parißcare, myrn pacißcus, myr , ob. *Mir ; Vind. promirnati , fmiriti ; Croat. zmirujem; Dal. zmiriti, szmiriti ; Bay. smiriti ; Bosn. miriti , umiriti, utasgiti ; Boss. MUpOTBOpilTb , yampOTBOpUTb , MHpOTBOpCTBOBUTb ,

MJipilTb , nOMHpiJTb , CMHpHTb, CMIipHTb , yMHpHTb , yMH-pflib; (Etym. Mir qu. v., cf. miara , mierzyć). Wycieczka tego, który zabił, śmierzy gniewT powinnych zabitego. Birk. GŁ Kon. 60. Sok ten w uszy wpuszczony, boleść ich śmierzy. Sienn. 104. Jeśliby się (przypadek puszenia żyw'Qta) nie śmierzy!, lepiej wodzie dać pokój. Petr. Wod. 38. Neptun śmierzący morskie trójzębem igrzyska. Pot. Jow. 44. Kastor zPoluxem, Co morze? śmie-rzą zbytnim rozruchane fluxem. Pot. Pocz. 578. Żywioły, któremi na świecie ludzie żyją , społem jeden drugi śmierzy a ku dobremu wspomaga. Eraz. Jez. S 4 b. Śmierzmy zapędy, niech w nas żółć nie puka , Najła-

ŚMIERTELNIK - ŚMIERTELNY.

S MI ERTN ON OŚNY - Ś MIERZYĆ. 349

cnićj jest strofować, przysposabiać sztuka. Zab. 9, 115. Zahl Zmarłby był głodem , lecz go żywił rozum , Tym śmierzył swój srom. Stryjk. Gon. f. 3. ŚMIERZYCIEL, a, w., co śmierzy, uśmierza , ber 53efttUftigcr ; Boh, smjrce: Slov. smjrce, srownawatel; Sorab. 1. zmèromnik , zme-romnć; Bosn. smiritegl, pomiritegl ; Flag. smiritegl, po-miritegl, umiritegl, mirotvoraz ; Boss. CMiipnTCJii , cmh-peHHHKt, yMnpHTe.ib. W rodź. zeńsk. ŚMIERZYCIELKA , i; Bosn. smiriteglica; Rug. smiritegliza , pomiritegliza, umiritegliza ; Hoss. CMnpeiimma.

djerlid), beladjenêtoertlj, Sachen erregenb. Rzecz śmieszna jest materyą śmiechu. Zab. 12 , 260. Budź. Śmiech wzruszony bywa od objektu śmiesznego. Zab. 12, 280. Dudz. Gdy co pocznie mówić śmiesznego , śmiać sie do rozpuku trzeba. Zab. 12, 262. Dudz. Z powaznemi poważny, z wesnłemi śmieszny, Każdą brał na się postać, był wszystkim pocieszny. Jabi. Tel. 224. Śmieszny bardzo, arcyśmieszny Eccl. BcecMtx^iisLiM, BcerjyMHhiH. Phras. Slov. O ćloweće hrisnl, wśak si smisni; quam lepidus frater es. Śmieszny jesteś, mój kochany. Teat. 17, 82. dziwaczny, bu luft nntnbcrlid), fottberbar, artig. Obietnica śmieszna. Teat. 7, 109. Śmieszna to * to śmie-Cn. Th. 1035. Śmieszno mi to. ib. Ukłoni—

czka , ot. , demin. Nom. śmiech; §. 1) śmiechowisko, uśmiech; bfl« ©eldd;* ter, ba« 8ad;eln, ein ïletrteô 8ad)cn. Nas i matkę dziecię śmieszkiem uweseli. Groch. W. 335. Swym tak rozkosznym śmieszkiem , By i cały dzień , nie będziesz nam ciężkim. Groch. W. 552. Coż gdy swemi usteczki Puścisz swoje śmieszcczki. ib. 355. Wdzięczne śmiesze-czki. ib. Śmieszkami obłudnemi, słowy zmyślonemi serce oszukała. J}ast. Fid. 108, One śmieszki niech się płaczem nagradzają. Sk. Żyw. 99. Zartowne słowo i śmieszek świecki od dobrego ich odwiedzie. Sk. Kaz. 108. (szydzenie, śmiechowisko; ©pott, @eldd)ter ; Boh. weysmeśky). Takowe rzeczy w śmieszki obracają, i im wiary nie dają. Lat. Kom. D 4. w żart obracają , fie nia» d)en ein ©elädjter, einen ©pajś barau«. — Śmieszki sobie z niego stroili. Radź. Luc. 23, 35. szydzili z niego , fie trieben tljren ©pott mit U)rtt. Po cożeś tu przyszła, żebyś sobie przede mną śmieszki stroiła! Teat. 36. b, 107. — §. Śmieszki, zęby, incissivae. Dyke. Med. 2, 682. przednie śmiechowe zęby; Vind. predsobje, predsobiihe, priedni sobi , bie ©i)neibejdt)lte.— §.2) Śmieszek, Boh. smiśek; Sorab. 1. fmischicżer ; Vind. fmiehizh, fhmie-hizh; Croat. szmeslyiv ; Hag. smjeescnik , smieesenijk ; Ross. CMbuiHHKt, inyTE , ny^aia, qy4eCHHKTS, vulg. Tpejno/r& ; Eccl. CM*XMBbili, cm^umhbb , Beceaaro iipaBa qeJiOBticb, 4pynix'L cntiuandö, CKOMpwŁ ( cf. skomo-roch), KomyiiHHK'B , Komyw'B, r^oyuMp*, rayMOCJOBeits ;

ŚMIESZEK , szka , ot. , ŚMIESZECZEK ,

szna rzecz.

wszy się śmiesznie, wychodzi. Teat. 15, 17. Śmieszno wyniosłe szyje bogaczów. Zab. 9, 545. Zali — Botan. Opich leśny zowią śmieszny o pich, bo czyści melancholią , z którćj smutek pochodzi. Cresc. 275. ber 2Bnlbep* pid). — §. Szkoda, nie mamy w naszym języku wybitnego słowa do wyrażenia le ridicule ; nie jest to rzecz śmieszna , bo risible i ridicule nie jest jedno ; ale jest to, czy nałóg, czy przysada , czy nieprzyzwoitość , która składa materyą do drwienia, quae risum parit; ( cf. ‘śmiechotworny, floss. CMixoTBopHbin, Subst. CMtxoTBOp-CTBO) ; w niedostatku Polskiego biorę Słowiańskie szy-dny, człek szydny, un homme ridicule, szydność le re-dicule. Czart. Panna na wydaniu praef. ŚMIESZYĆ cz. niedok.; Ross. cmLuiutł; Eccl. CM*uiy, CM'bxoTBopcTByio ; rozśmieszać, do śmiechu pobudzać, rozweselać; lacfyen machen, jn Sachen betoegeit; (Vind. fmeifhati * lżyć ; Germ. fd)ntd(>en ). Wulkan z szezęścia swojego niezmiernie się cieszy, Wenus wierność przysięga, a bogów to śmieszy. Szym. Ś. W. 8. Byś jeno sam nie płakał, gdy chcesz inszych śmieszyć. Pot. Jow. 231. Na u mor się siekli Ruś z Węgrami; fortuna równym losem wszystkich śmieszy. Stryjk. 219. pociesza, erfreuen. Bóg przez ducha swego w sumnieniu cieszy i śmieszy, i w onym żywocie wiecznym 'okwicićj ucieszy. Żarn. Post. 5, 707. — §. śmiechotworea , rozśmieszający, trefniś , żartowniś ; cm Śmieszyć, śmieszki stroić, ’krotochwilié ; furjtueilen , flurj* ©paßmacfycr, ^offenreijkr, §att« 2Burft. Papetlun, dowci-    n?etl treiben. Zawołajcie Sarnsona,    aby nam śmieszył; i

pny cesarza śmieszek. Nieme. Król. 2,28. Jag. Gr. B 4.—    przyszedł, i śmieszył przed niemi.    Budn. Judic. 16, 25.

Śmieszek , reddi potest herba P linii    gelotophyllis. Cn.    Widząc nieszczęście nasze, Oczy p, a s i e    , duszę cieszy,

Th. 1033. ŚMIESZKA , i, z. ; Boh.    smjśenice ; Eccl.    Sobie i z swym równym śmieszy. J.    Kchan. Ps. 117.

‘cn

KOmynHHua ; floss, mynixa, CM*uinnua ; rozśmieszająca Służebna od pani, iż z młodzianem śmieszyła, ubita, drugich, eilte ©pajSmacjjerimt. ŚMIESZNOŚĆ, ści, i.\    Sk. Żyw. 2, 442.

Sorab. 1. fmeschnofcż : /io^.smjescnocchja ; Ross. cm*- MIETANA, ‘ŚMIOTANA , y, z., ŚMIETANKA, i, z., dem. ; mJHBOCTŁ; szydność, zbiór przymiotów śmiesznych, bie 8« Boh. smetana ; Sorab. 1. fmatana; Garn. smetćna , sme-^erli^fcit. Śmieszność najstraszniejszą jest dla miłości tana, verhnje, (cf. wierzch); (cf. Vind. fmetki » serwatka, własnej bronią ; częstokroć ludzie wolą być godni naga-    fmedki, fmedeniza *    mleko    pokłócone,    Siiibmtild) ; fmete-

ny, aniżeli śmiechu. Nieme. P. P. praef. ŚMIESZNY, a,    nik « owcze masło;    mesti,    medem, masło robić); Croat.

e, ŚMIESZNIE,^ ŚMIESZNO adv.) Boh. smesny; Sorab. vérhnye, (smetek * serwatka) ; Dal. skorup, skralyup (cf. 1. fmiszny, fméschné ; Garn. smeshn ;    Viad. fmeifhen,    skorupa, cf. kożuch na mleku): Bosn.    smetana, sme-

fmeih, fmieha vrieden , fmehliu , pofmehliu ; Croat.    tena ; Slav. skorupa, kajmaka, kajmak ;    ( smętno » zmie-

szmćssen ; Hag. smjescjan , smjeescjan , smjeescni, ta- szano) ; Ross. cjhbkii (cf. zlać), chhmkh (cf. zdiąć), CMe-rnasejan ; Bosn. smisejan, smjescjan, koji cini smjati ;    TaHa, CMeTanua; Etym. miotać, mieć, ( cf. Hebr.

Ross. CM'feuiHLiH , 0CM*aieJiLHŁiH , CM*xorBopHbiH, CHOMO-    Schemen, oleum)\ 53 ii fy nt. 2) eutf    ber ©chuietteu , 8 te*

poniHLiH , cKOMopomecKiH, Eccl. cMixoBHUH, cM*xa 40-    flânb. ÿreuh. u. f. to. ©thmaut; ber    3îabm, 9Kilchraf)m.

CTOHHBiH , CKOMpainecKiM ; śmiechu godny, śmieszący; leń    6 d f. bie ©fl^ue:    Obb.    bać! Ober«.    Śmietana, tłusta

bte gGbft^lange, eine lange büttne Słanctte. Armaty od 10, od 8, od 5 funtów zowią śmigownicami. Papr. W. 1. 259. et 248. Śmigownice albo węże. Jak. Art. 1, 212, ‘ŚMIGURST, ŚMIGUST, u, m., podarunek, który w drugie święto wielkanocne dają, przy czém też chłopcy z dziewczętami wodą się z nienacka leją; eilt £)ftergcfd)enf, nmbety man aud) mo^l mit 2Baffer befpr^t mirb ; (in ï(mrn : © cb nt a cf 0 ft e r n ; Boh. śmerkaus , ślehaćka , ( cf. Garn. tepęshkati vlrgam offene in festo innocentium). Damom po kolędzie , po śmigurście, kawaler taką różą przysłużyć się może. Haar. Sk. 71.

część mleka, dobywa się i osiada na wierzchu. Kluk. Zw.

1, 223. Mleko przez dzień postawszy, na wierzchniej swojej części pokryte bywa maleryą tłustą, śmietaną nazwaną do robienia masła służącą. Krup. 5, 78. Kto tłucze śmietanę, masło z niej wytłacza. Radź. Prov. 30, 33.

Dobra lecie śmiotana. J. Kchan. Fr. 42, Ostror. 22. Ryż warzyć w słodkiej śmiotnnie. Spicz. 125. Choremu mleka , śmietany, serów młodych, i wszystkiego nabiału nie jeść potrzeba. Sienn. 480. Cresc. 564. Achiles, Cezar, wielcy ludzie byli, Jednakże kawy z śmietanką nie pili.

Kras. List. 2, 150. — Allegor. obsc. Panna śmiotanę zlizała, a młodzienieniec sadło zjadł. Sak. Probl. 51. (obo- SMIŁOWAC się, ob. Zmiłować się.

je nie niewiniątka). ŚMIETANKOWY, a, e, od śmietan- ‘SMILSTWO, a, ?z. ; Boh. smilstwo ; kurewstwo, $>nrerei0, Ult* ki, Sîaljm« ; Ross. CM^Taimbiii, cjhboiuhhh. Śmietanko-    judjt. Z bałwany swemi smilstwo stroili. 1 Leop. Ezdr. 23, 37.

wy garnuszek Ross. CMeTaHHiiKT». Śmietankowy przeku- SMLADY, Smiady, oh. Śniady. SMLEDZIAŁY, ob. ‘Sniedzia-pień Ross. CMBOiiiHHKt, f. cjiHBoniHMU,a.    ły. SMŁOD. ob. Zebrzyca , ziele.

ŚMIGA, SZMIGA, i, z., smagły pręcik etc., (Etym. mgnąć, SMOCZE, ęcia, n., płód smoków, eilt junger Sracfyc. Smo-Gerin. fdimćidttig, jc^mtegen, cf. smuga); eine fd)Iattfe ©er*    czeta po ziemi pełzają. Pilch. Sen. gn. 253. Sm oczęta te

te, smagłego co do bicia, etma3 fć)mad)ttgc$ Jltttt ©d)In*    nic innego nie są, jeno gatunek wężów. ib. SMOCZEK,

gett, junt speitfdjeu, bte @d)mt|e. Tych zgody powsze-    czka, m., dem. Nom. smok, qu. v. — §. Wiaderko w

chnéj kłótników , Wynajde pewnie na bicze, na śmigi.    pompie podobne do kociołka, za zwyczaj mosiężne. Świtk.

Chrośc. Fars. 99. — §. Skrzydła wiatrakowe, według mły-    Bud. 345. ber getttöljnitcfj ntcfftngene (Eimer tu ber ^urnpe.

narzów śmigi. 0.?. Fiz. 315. bte ÏBiîtbinüljlenfïügel. — §.    SMOCZY, a, e, od smoka, ®rûd)Cn * ; Slov. draći; Boh.

Architect. Śmiga, gatunek węgielnicy. z Niem. bie @d)tUtCj    drakowÿ; Rag. zmàjev, (cf. żmija); Ross. BarfemtHH. Zę-

ge, ber Sittfelpnffcr, bao ©cbrägettmaß. W ręku archite-    by smocze przez Kadma w ziemię wsiane. Otw. Ow. 126.

kta topor śmiga, sznury. Kchow. 123. Szmiga , z Niem.    Smocza krew', sanguis draconis, Sradjenblitt, sok czerwo-

@d)tltiege, węgielnica z bokami składanemi dla naznacza-    ny drzewa jednego Afrykańskiego. Krup. 5, 154. Sienn.

nia różnej ukosności; ztąd: przyrżnąć na szmigę, t. j. na    227. Sleszk. Red. 421. Smocza głowa, dracocephalum

ukos. Magier. Mskr. Progi poprzek łoża armatnego ma-    Linn.\ Croat. pozoyna trava ; ®rad)enfupf, rodzaj rośli-

ją być bardzo ciasne, i na węgielnicę i śmigę robione,    ny.'Kluk. Dyke. 1, 195. — Zadajesz mi kłamstwo w ży-

SMOCZYCA, y, z., SMOKI-

351

ŚMIETANKOWY - ŚMIGOWNICA.

ŚMIGURST-SMOK.

l zdięte dobrze sworniami. Aqua Mskr. — Szmiga    we oczy, Poczckajno języku smoczy ! Zab. 13, 273. TreLb.

naderznięty kij do ciskania kamieni. Tr. 2351. eilt (tirf*    potwarny, cf. jaszczurczy.

gefpaltner ©tocf junt ©teinrocrfeit. Szmiga kamień ciskać.    NIA, i, i., samica smocza, bie ®fad)inn, ein roeiblidjer

ib. Przerżnąć co na szmigę. ib. od końca naderznąć,    ®rod)e; (Boh. draćice ; Sorab. 1. zmiyencza; draći—

etwas am (Eube auffpaUctt. — §. Śmiga, miano charcie. Bie-    ca; Bosn. drokunięa, zmajięa ; Croat. pozóicza). Echidna,

law. C. ettt 9îame ber Söinbjwiibinett. ŚMIGŁY, a, e, sma-    smokinia, Olw. Ow. 163; ta Echidna była dziwem, pan-

gły, fdjlanf, [d;mad)tig. Szedł Abel w tej śmigłej piękno-    na połowicą, a drugą połowicą smoczyca ; z niej się

ści postawne. Rrzyb. Ab. 8. ŚMIGNĄĆ cz. jedntl., Śmi-    urodziła smoczyca Lerneńska. ib. Smoczyca, bestya sro-

gać contin., smagać, bić końcem czego smagłego, sa-    ga, wiele głów mająca. Otw. Ow. 56. et 276. — §.

mym końcem ciąć; Germ. fdjmtjtcn. 21 b I g. ; mit bet ©pif>e    Pylhius Apollo, SMOCZYŃSKI. Otw. Ow. 25. Igrzyska

ooit ctiuaS ©djlanfnt fdtlagcn, mit ber ^citfd)enfdmurfpi£c ober    Pythia * SMOCZYNY. ib. — SMOK, a et. u , m., (Etym.

©cfymifse anfyaiten; Boh. świhati, spraskati; Ross. de-    mknąć), dziw bajeczny, bestya na kształt węża skrzydla-

THyib, CTeraTb (cf. ścieg), npnxÆecuyTb , npyxaecTbiBaTb,    stego, okrutna, niczwalczona, ber 3)rad)e ; Boh. drak,

Za pierwszym zaraz bicza śmignięciem, konie mu się    zmek, ohniwy drak w powetfj, sań; SDîanbetüUI 114,

zbrykały. Ossol. Str. 3. Którybykolwiek z żołnierzy bez    162 ; . (Boh. Sanę jędza); Slov. drak,    gedowatÿ    had ;

broni chodził, powrozem ma być śmigany. Gwagn. 307.    Sorab. 1. fmig, fmi, (ob. Żmija); Sorab.    2. plon;    Carn.

Kogo doścignie Uwitym z gadu biczem śmignie. Zab. 6,    drakôn , premóg (cf przemódz), samjet,    lintvèrn ;    Vind.

154. Min. U prągi śmigają o kradzież, o łupiestwo.    drakon, fmiet, posoi, lintvarn, lintvèrn, lintvorn,    pre-

Szczerh. Sax. 382. (smagają, chłostają, merskają). Zło- mog ; Croat. pozój, zmaj, zmaychich; Dal. drakun ; Rag. dziej taki ma być śmigan u pragi. ib. 520. — §. Je-    drookun, zmaj, zmaijch; Bosn. dracun, drokun,    dro-

dnym machem śmiga na drugą stronę rzeki swoje ma-    kunicch, pozoj, zmaj, zmajicch, sajaę ;    (Bosn. cmogl «

czugę. Staś. Num. 2, 236. ciśnie, miota, rzuca; bttt*    robak; smok opsonium, ob. Smoktać ) ; Slav. axdaha ;

Übermerfctt, ftjllcitbern. — §. Śmigać z łuku, szyć z łukń,    Eccl. CMOKt, boahhmh apukohi » hhti; (Ross. Apa-

strzelać, mtt beut Sogen fcbiejłeit. Stoi Juno przeważna,    koh’B , z Greckołac.). Okrutny suiok leżał utajony, Czu-

i co złoty dźwiga Łuk Apolo strzałami bez ustanku    bem i pstrocinami złotemi upstrzony. Otw. Ow. 102.

śmiga. Hor. 2, 43. Ledwo oko mdłe dościga , Jak on    Smocy w 'łomiech zakryw-ają się, i dziwne węzły i kręty

raźnie z łuku śmiga. Anakr. 18. ŚMIGOWNICA, y, z.,    i powikłania ciałem swym wyprawują. Weresz. Reg. 115.

352

SMOKORODO WIE - SMOŁA.

SMOLAK - SMOLANY.

ziemna

ze smoły,

Z korzenia wężowego wyjdzie bazyliszek , a płód jego będzie smok ognisty latający. Bibl. Gd. Jes. 14, 29. et 30, 6. Zabił ogromnego smoku. B. Kchan. Jer. 185. Eraz. Jqz. X 8 b. — Fig. Biedna dziewczyna , zawsze od tego strasznego smoka, matki swój , strzeżona. Teat. 50. b, 8. •— §. Astron. Smok na niebie, gwiazdy między wozy niebieskiemi. Oliv. Ow. 103. ber ©radie ant £>ttttme!. Podobien rzece smok się wije, A ogon zatokami ztąd i zowąd kryje, Gdzie ma głowę Helice, tam ogon położył, Potym się sam ku głowie Gynozury złożył. J. Kchan. Dz. 3. — §. Bist. nat. Smok, draco volans, rodzaj gadu, podobny do jaszczurki, lecz skrzydiasty i cokolwiek podlatuje; w Afryce i w Indyi ; nie jest to jednak taki smok, jakiego bajeczne powieści wystawiały. Zool. 209. etne 2lrt fltegenber ©bed)fett. Smok morski, draco marino s, ber SO?eerbrad)e, ryb?, o ościstym grzbiecie i obłączastym brzuchu ; u Francuzów w używaniu. Krup. 5, 73. — §. Smok abo trąba morska. Boh. Brog. 2, 116, ob. Trąba. — §. Arlill. Smok, działo, dupel-koluwryna ; wyrzuca kulę o 40 funtach. Archel. 9. eine ©oppelcartaime, ein $rad)e. Tward. Wl 257. — Jak się ma smok latający sporządzić. Archel. 5 , 52. pewny gatunek ognia puszkarskiego. — $. Gdyby się szytu koniec z nadworu palił , jak smokiem ciągnąć będzie w piec płomień. Torz. Skl 112. smoktając, wsarkając, wciągając się, gleidfiam hinein fdjlürfenb. "SM0K0R0D0W1È,

n. p. żołnierze z smoczych zębów przez Kadma wysianych, powstali; ziemiorodni bracia. Ohu. Ow. 106. ®ra* d)Citfi)l)ne. Waleczne smokorodów plemię, ib. 126. SMQ-KOWY, a, e, Od smoka , ©rad)en * . Przed studnią smo-kową ku bramie griojnéj. 1 Leop. 2 Ezdr. 2, 15. Smo-kowe drzewo, dracaena, rodzaj rośliny, do którego należy krwawosok. Kluk. Dyke. 1, 194. bie $rad)cnpjîanje. SMOKTAC, - ał, smokce, smokeze cz. niedoli., Smo-knąć, Smuknąć jedntl., Smokać, Smukać contin., (cf. Germ, fdjntöcfen, fdjntetfen, smakować); ustami Jub językiem klaskać; Carn. zmdkam , mit bem îOîitttbe• -pber ber Bunge flatfdjen. Smoknął na konia. Ld. Stangreci smukają koniom, nianki niemowlętom. X. Kam. — §. Chlipać, fd)lürfen; Bosn. semarkauti, sarknuli; (Bosn. smocitti , jisti s’ smokom * przysmaki jeść, smok opsooium , smo-cenje, oslastięa » przysmak mokry, szałsza ; Rag. smook dapes, smokva * figa ; Croat. szmok opsonium ; Slav. smo-kva s figa ; Croat. smokvenica » figowe drzewo ; Boss. yMOKHyTb , yMOKaTb mlaskać, cMOKBa figa, CMOKBiuib figowe drzewo; Eccl. CMOKOKbtnii|a [ficus 2j, morwa). Kiedy winne smokeze soki, Natychmiast mię pod obłoki Niesie Bachus krasny Anakr. 54. Począwszy od staruszka włóczobrony wołka, Aż do pstrego, co matki pierś smokeze koziołka. Zah. 9, 560. Ejssym. Uważ , jak ta ziemia jest smokcząca w siebie wodę;, taka się w ogniu zapewne na wapno upali. 'Torz. Śkl 77. absorbens. — §. Wszystkich parobków kochała , i Pawła i Gawła głaskała, cackała, smoktała, ściskała. Teat. 51. b, 15. (całowała). Nigdy tak siostra brat*) nie smokeze rodzona, Lecz tylko lubieżnego męża czuła żona, f/ul. Ou\ 116.

SMOŁA , y, i. ; Boh. smoła , (smolina , smolnice * łuczywo ;

Slov. smółka, żywica); Sorab. L szmola, fsmola , fmo-wa; Sorab. 2. fzmola, mahs, (cf. maź); Carn. smoła; \ind. frnola, fmolla résina, (fmoleniza, zhinouje » łuczy-wo); Croat. szmola, dvèka, pëkël, (smolcnicza * plastr) ; Dal. pakal ; Iiag. smoła gummi; Bosn. smoła, smoła tvrrida, pakao, smoła od duba ; § 1) żywica ; Boss. cmojił, cMoja, CMOJKa . (cf. Germ. fdjmelje»,, ©djntalj ; cf. Eccl. Aon, «api» [calx 2J. ii.m cnoaa ). Żywica przez ogień przepuszczona; jedna sama wycieka z sosny, a tę prawie zowia żywicą , £>ar$, $td)tenf)arj ; druga, którą zowią smołą bywa twarda, a te wypalają z drzewa w piecach, a po-tym w kotłach warząc czynią twardą. Urzed. 370. baS ^cd); Carn. pęgla ; Rag. pakko ; Lat. pix. Mietka abo rzadką smolę mazią zovviemy, ba3 îftcer. Sienn. 224. Smoła biała Carn. tiph. Smoła okrętowa; Vind. kleg, klegje, (ob. Klćj). Smoła szewska; Boss. Baps, (cf. war). Paląca się smoła ; Ross. nemio, (cf. piekło). Kto smoły się tyka, ten też smołą cuchnie. Bach. Ep. 41; zmaże się. Radź. Syr. 13, l. Sk. Kaz. 580; Slov. kdo sa blatom umiw-a , zamaże sa; Boss. kto rpa3Lio nrpaerŁ, py-kh 3aMapaerB. Zazdrość z światłości ciemność robi , z śniegu smołę. Birk. Zbar. G 4 b, (cf. czernić). Sława tu jest o tobie, jakobyś był czarniejszy niż smoła. Ezop. 6 ( wierutny złoczyńca). Złodziej, smołę ma w ręku, lgnie mu wszystko do ręku. Cn. Th., (ma długie palce). Cóżem ja winien, kiedy do mnie lezie, jak smoła? Teat. 21, 203. (samo mi w ręce lezie?). — $. Żydowska smoła, asphaltum, 3ubeitped), Subettleim, twarda czarna żywica. Sienn. Wyki Kluk. Kop. 1, 209. Ziemna smoła mallha, ber 23crgtl)eer, podobna do zgęstwio-nćj sosnowej smoły. Kluk. Kop. I, 208. — 2) De komin e : Smoła, smród, śmierdziuch, eilt WiflStfńfler SDîenfd). Iż leda błazen, leda mówię smoła, W stroju, w poje-ździe, w aksamitnej szacie, Równa się z pany. Bratk. fl 5. Smoła ta nie znała go. Bot. Arg. 78. ta chałastra, Sltmpengeftnbel. —• 3) Miano psa , osobliwue u żydów w używaniu. Bielaw. Myśl. C. SMOLAK, SMOLARZ, SMOLNIK, a, m. ; Boh. smolą? ; smolarz, co robi smołę, i co smołą polewa. Cn. Th. 1033. ^ed)öcrfd)miercr, SBerpidjcr; co z drzew smołę wypala; Boss. KOTOpbiH ToniiTT» CMOjy, ber ^edjbreitner, Ü^eerRrcitncr. Towarzysze smolników. Vol. Leg. 2, 997. Smolarze, ib. — §. Ziemia Halicka na zapłatę smolakom ku ubezpieczeniu Podgórza od opry-szków , podatek podymnego obraca ; lecz ci smolący ad privatos usus zażywani być nie mają; a prócz komend przez ziemie naznaczonych, komisyą wojskową za najwyższą władzę znać. Vol. Leg. 7 , 556. ctttc 3lrt ©rchlj* mtlij ttt bett SSĆtlbent; (Boh. smolnjk, smolnjcek gatunek odzieży rycerstwa dawnego Czeskiego). SMOLANKA, i,

i., ziele, flos cuculi, $lt(ffticfśblnme, ©attdtblume, pręt do rąk przylipa. Sienn. Wyki SMOLANY, a ^ed) », £l)cer «, ooit    ; Boss. CMoaeHbiß. Krążki smo-

lane, rodzaj wojennych ogniów. Jak. Art. 5, 297. Pochodnie smolane. Tward. Wl 175. Pęki smolane. Jak. Art. 5, 307. Upiory w smolanych beczkach żywcem palono. Mon. 75, 1 79. w beczkach od smoły, smołą wylanych. Smolany dół; Boss. notion», (cf. kopiec, kopeć).

— Smolany piec, huta. Cn. Th. 1033. do palenia smoły, smolarnia; bii$ ^edjofen, bte Çe^ftüttc. SMOLANY, SMOLNTANY, plur., miasto w Orszańskim, w Rosyi. Dykc. Geogr. 5, 57. 9îame einer Stabt. SMOLAUNIA, i, i., buta smolana, bie Pechhütte, n. p. Osoby w smolarniach. Vol. Leg. 5, 179. SMOLEŃSK, a, m. , wielkie miasto Rosyjskie, stolica xiestwa. Dykc. Geogr. 5, 57; (Stabt wnb gürftentfjum tn SRufllanb. SMOLEŃSKI, a, ie adject.,

ne drzewo Ross. CMOJbMyKE. Smolne drzewa służą do rozżarzenia ognia. Gorn. Dw. 285. Bardi. Trag. 5/19, (ob. Łuczywo). — big. Smolna chmura z ognia sie wydała. Bardz. Trag. 328. — Q. Transi, fig. Wybić kogo smolno. Mat. z Pod. B 3. tęgo, einen macfer bnrcbfdtmie* Wybić, wywalić, opalać poddanego smolno kijem. Ern. 21. SMOLUCH, a, m., smard, smród, plugawiec, eilt Unflätiger. Na cpi się zda ten smoluch niezgrabny n. p. Wielkorządztwo Smoleńskie. Dykc. Geogr. 3, 58.    (Dyogen)? chyba to Żeby kuchnią wycierał, lub robił ło-

SMOLEŃSZCZAN1N, a, m., ze Smoleńska, einer auź    pata! Min. Ryt. 1, 303.

©molenêf. Wojna ze Smoleńszczanami. Steb. 159. ib. 55. SMORGONIE, ia, »., miasto w powiecie Oszmiańskim, ksią-(cf. Eccl. KpHBH«iH, PyccniH 4peBiiHH nap04ŁC-MOJHHe).    żąt Radziwiłłów. Dykc. Geogr. 3, 58; sławne niedźwie-

W rodź. zeńsk. SMOLENSZCZANKA. SMOLIĆ, usmalać    dnikami, którzy tam niedźwiedzie łapią, ćwiczą, przy-

«z. niedok., usmolić dok. ; Boh. smolili; Sorab. 2. szmo-    siadów i tańców uczą, potym z nimi na świat się roz-

liseh ; Sorab. i. fmolu ; Vind. fmoliti, ofmoliti , pofmo-    chodzą; eilte ©labt ber dürften SRabjtöiU ttt Sittfmnen, be*

hti, safmoliti ; Gam. smolim; Croat. szmolim,' pëklim,    rühmt burd; bie Bärenführer, bie bort Die Bären fangen, auê*

opaklivam ; ßusn. pakliti, opakliti ; Rag. smolitti, osmo-    lehren, itnb bamt bamit tu ber Söelt herum jtcfien. Aż od

lilti, paklitti; Ross. CMOMTb; nasmnlać n. p. beczkę. Cn. • Smorgonii walą się niedźwiedzie. Jaki. Ez. 9. SMORGO-Th. 1033. pichen, mit ^Jedj befchmieren. Smolony, smołą    NIA » SMORGOŃSKA akademia. SMORGOŃSKA szkoła,

napuszczany abo polewany, nasmalany. Cn. Th. 1054.    (eine Bärenafabemie). Litwin ten musiał w Smorgońskiej

A w ciągłych bokach usmolone łodzie, Wnet się na    terminować akademii. Tent 9, 57. Rozbiega się wszystek

morskiej obaczyły wodzie. Chrośc. Ow. 58. Morska winna    ród zwierzęcy dla chorego lwa, za doktorami, co* ich

zawierucha Gdy nam okrętu fala nadweręży, Nim nowe    mieć mogą Libejskie knieje i Smorgońska szkoła. Zab.

ławy wstawią, nim usmolą. Pot. Syl. 80. Wziąwszy ko-    12, 304. Gagatek Smorgoński, wyćwiczony w akademii

szyczek z sitowia, okleiła go, i zasmoliła z wierzchu. 1    Smorgońskiej, gach niepocieszny, nieoskrobany, gap'.

Leop. Exod. 2, 3.    (obmazała go    smołą. 5 Leop). —    $.    Ossol.    Wyr., ein nngefd)ltffner ïolpel.    Ten    g3szek Smor-

Brudzić, fdjmiereit,    fcl/imifseit, fdjmiijjtg machen ;    Sorab.    1.    g.oński    mógłby się podobać Izabeli!    Tcat.    *15, 26. A ty

wotbarbu; Croat. odfarbâvam ; Eccl. ópy^ro, cmojio. Gar-    Smorgońska dudo, znaj żem z ciebie drwiła, Właśnieś

nek kociołowi przymawia, a oba smolą. Zabi. Amf. 8.    też wart zazdrości. Zali. Zab. 14.

Zażyć wszystkiego pobożnie na świecie, Coż koło smoły, SMROCZYNA, oh. Świerk, Swierczyna, Skwierk. usmoli się przecie.    Bratk. H 4 b.    SMÓŁKA, i,    z., §.    1)    SMRÓD, u, m., SMRODEK, dka, m., dem. ; Boh.    et Slbv. smrad;

Smolki smolanćj,    smółki grubej    funt; smółki    Hiszpan-    Sorab.    l.fmerdżeno; [Sorab. 1 et 2.    fmrod    , hówno,

skićj funt. lustr. cel. Lit.? —• \. 2. Bolan. Smółka, ly-ehnis viscaria, gatunek firletki; na korzeniach jego jest wilgoć lipka. . Kluk. Dykc. 2, 101; (Jam. smilka ; Ross.

/pena, urno TaTapcuoe, óoapenna entet, bic ^echlidjt« nelfc, ^edmelfe, ^echWlttne; (Vind. fmole , fmolni germ, fmolou germ , fmolovez, brin je * jałowcowe drzewo ; fmo-Ina bobeka , fmole, branzhur, brinovu sernu * jałowcowa jagoda). SMOLISTY, a, e, — o adverb.: Boh. smolnaty;

Carn. smolnat, smolnè; Vind. fmolen, fmolnast, (molen-ski; Croat. szmólen ; Rag. srnolast; Boss. CMOMCTbin; pełen smoły, yoll ^cd) ttilb À)ar3. Piekła otchłań smolista. Przyb. Ab. 97. Głownie smolisto. Ustrz. Troi. 26.

SMOLN1A , i, z., smolna głownia, ein fôtenbraitb ; i Boh. smolina, smolirika, smolnice * łuczywo). Czarownice chwytają smolnie, widła , motyki i już już lecą na niego.

Kniaź. Poez. 1, 135. SMOLNIOA, y i., maźnica. Dudz.

58. bie ^heerlmdjfe, ba'3 @d)mievfaß. [Carn. smolnak » garnek smolany). SMOLNOŚĆ, ści, z., pełność żywicy, bte .^arjigfeit, fechigfeit, £>ar$fette. Suchość i smolność w drzewie jest sposobnością do spalenia. Bog. Dos. 1, 265.

SMOLNY, a, e, SMOLNO adverb.; Boh. smolny; Vind.

(molen, fmolast, fmolou; Ross. CMOJbiibiil ; na kształt smoły tłusty, omołę zawierający, żywiczny; (WWth » pedlig. Smolna sosna dodawa żywicy. Groch. W. 158.

Woda smolna suchotnikom pomocna. Krup. 5, 822. Smol-

rert.

noy,

ster eus) ; Und. Imani, fmrad, fmerdenje, llabduh, fmra-ditje, fmraja , fmradenje, nafmrad; Carn. smrad, dćzbina ; Croat. s/.mrâd , vönyba, (cf. wonią) ; Bag. smrâd, (smradotocje colluviorium) ; Slav. smràdj Bosn. smrad,

smer-

zao vog ; Eccl. ciipui, 3,i0B0iiie ; Ross. cuopo4Z, 3.10-cnpa^ie 1) śmierdzenie, ber ©eftanf. Sosnowe rury dają wodzie smrodek żywicowy, Kluk. Kup. i, 124. Smród podpaszny, ob. Parkot. Matka dzieciątka dl;i smrodu nie zamietuje, ale smród on ociera i omywa. Żarn. Post. 3, 668 b. plugastwo, nieczystość, Iłiiffatlj. — 2) Smród translate ad hominem: śmierdziuch, smerda, smard; (O e ft ev. 5Dîiftüieh), ©täitfer, Unfïaih. ©au ; Ross. cMep/gB, CMpaÿtT» Srnrodowic i plugawcy. \V. 2 Petr. 2, 15. Gdy się na męża rozgniewa, nazywa ge smrodzie! Biel S. N. 10. Złóżcie z siebie tych nikczemnych smrodów (Tatarów) brzydliwe jarzma. Paszk. Bell. B 3 b. Konstantyn, jako się z młodu okazał plugawym smrodem był; bowiem był łakomy, fryjowny, okrutny. Biel. Sus. 75 b. SMRODZĄ, y, z., śmierdziucha, eine tut* fläthige 3Beibäpcr)oit, eine ©au; (Boh. smrdawka siarczysta kąpiel). Jeśli się dusza nazad do tej wróci srnrodzy (prze-śmiardłej baby), W sądny dzień, niech poradzą o tym teolodzy. Pot. Jo w. 58. SMRODLIWCŚĆ, SMRODNOŚĆ, ści, z., własność tego co śmierdzi, bie ©tinfigfeit; Vind. fmerdlivost ; Croat. szmradnöszt; Boss. dupa4H0CTb. Li-

c ...

także i na starość

Słownik Lindego wgd. 2. Tom V.

45

354

SMRODLIWY - SMUCIEN.

SMUGA - SMUKŁY.

ście mirtowe tlziąsl sinrodność oddala. Cresc. 447, SMUGA, i, i., ‘SMUG, SMUK, u, m., miejsce ważkie a SMRODLIWY, SMRODNY, a, e, SMRODLIWIE adverb.;    długie; (Sorab.i. fmuha, fmużka stria, linia, fmużkuyu '

Boh. smrdlawy, smrduty; Slov. smrdlawÿ ; Sorab. 1.    liniuję; Sorab. 2. szmuga , szmużka rzęd, wiersz, linia ;

fmerdzawć; ( fmrodoyitć gnoisty, fmrodowć stercore-    Carn. smuga linia, smugâvnek « liniał; smugam < liniu—

us)\ Carn. smirdezh, smerdliv, smradliv; Vind. fmerdliu,    ję ; Vind. fmuga * strych; (Slav. smügj * sandacz); cf.

fmerdezhen, fmerdliuo, fmerdezho ; Croat. szmràden ,    smagły, cf. śmigły; Germ. Sd)mtegeit ; Etym. mgnąć) ; —

vonyàv, (cf. wonny); Rag. smraadni; Slav. smêrdljiv ;    smuga, strefa, ein langer fdjmaler Streifen. Smuga u ma-

Ross'. cMpa4iiuö, 3Ji0CMpa4Hhiö, 3;IObohhuh ; śmierdzący,    larza, strych, który się od pęzla zostaje, gdy się kolor

fttnfcitb. Do smrodliwych kul , oprócz zwyczajnych ma-    nawodzi. Magier. Mskr. W wybielonym płótnie pozostają

te ryj, trzeba dodać naraszplowanego końskiego rogu.    niektóre smugi, niezupełnie dobielone. Przędz. 86. Smu-

Jak. Art. 2, 95. Jeżeli dym z piłek ognistych będzie    garni. Torz. Skł. 55. (pasami, w pasy). Z żywota matkim

smrodliwy, nazywają się smrodliwe kule. ib. Smrodne    wyszedł, i przez takąż smugę I mnie i mego wyprowa-

‘wonie bardzo zarażają ciała zwierząt subtelnych. Cresc.    dził (bóg) sługę. Chrośc. Job. 114. ciaśninę, bte (Enge.

78. SMRODNIK, a, m., zadek; ber futtere. U pręgierza    Wetulinus wyrżnąwszy się smugiem Koło Regium nowy

jednej wszetecznicy naczosano świerzbiącego smrodnika.    bunt zapalił. Chrośc. Fars. 177. (wymknąwszy się prze-

Paszk. Dz. 127. SMRODYNIA, i, z., czeremcha, fôattt*    smykami). Postrzegł, że chłopiec od pasa, jak długi,

pelbecre. Kluk. Bośl. 2, 50; kocierpka, vel potius pocier-    Okryty w jakieś niezwyczajne smugi. Pulp. 10. w pasy,

pka , bo cierpnie po    niej język, ribes nigrum, krzewina    strefy; Streifen, Sorten. Smugi od żyłek pulsowych    zro-

do rodzaju porzeczki    należąca, jagody jej śmierdzą. Kluk.    bione. Krup. 3, 125. Żyłowata smuga. Wejch. Anat.    210.

Dykc. d, 18. bte Socfśbcerc, fdjumrje 3ol)a-nittó&eere ; Boh.    Grzbiet sinemi znaczony smugi. Bul. Ow. 152. et 41.

tremcha; Ross. qepeMyxa, (CM0p04Hiia porzeczka). I ja-    szmary, Sdfnhelen, Striemen. — Oecon. Smuk. Cn. Th.

goda nie każda malina, bywa czasem i smrodynia. Dw.    1054. smuga, pólko długie ważkie, łąka wazka a długa

F 2. (nie wszystko złoto, co się świeci). SMRODZIĆ cz.    między rolami lub lasami; eilt fcfynialeö langel 2BiefenftÜ(f,

niedok., zasmrodzić, nasmrodzić dok. ; Roh. smraditi;    ein ©elcitge, ein Sottet, eilt Striegel. (31 big.). (Sorab. 1.

Garn, smraditi, smradem; Croat. szmraditi, szrnrädim ;    fmaha novale, nowizna ; Vind. skrivauni fmuk * przesmyk).

Boss. ciwpa4HTb ; Eccl. CMpa4to , CMpa4'B nnmo ; smrodem    Przy zdroju był smuk piękny zielony. P. Kchan. Orl. i,

napełniać , ftdnfcnt,    eilten ©eftanf ntadfen. Zasmrodziłeś    296. Na tych smugach znajdować się miały liczne    trzo-

czosnkiem. Cn. Th. 1034, (cf. posmrodzić). SMRODZI-    dy. Nar. FIst. 3, 350. Woli jałówka pulchne deptać    smu-

C1EL, ob. Śmierdziuch. SMRODZIENIEC, oh. Czarto- gi. Flor. 1, 211; virenles campos. SMUGOWATY, a, wskie łajno.    — o adverb., wazki a obdłużny, fcbmttl nnb lang. (Sorab.

SMROK, ob. Świerk.    1. fmuhalé, szmuhaté striatus). Ziemia srnugowata. Cresc.

SMUCIĆ, 'SMĘC1Ć cz. niedok., usmecić , usmucić, zasmu-    655.— (I. SMUKAĆ, SMUKNĄĆ, ob. Smoktać, smoknąć).

clć dok.; Boh. smutiti, rmautiti , kormautiti; Vind. sha-    —2. SMUKAĆ cz. niedok., Sinuknaćjcdntl., ręką głaskać,

lit, arshalit, obshaliti, shaluvati, (cf. żałować), (fmotili,    pogłaskać, gładzić gałązkę ścierając ręką liście, obmor-

obmotiti, kaliti, skaliti * mącić, zmącić, kalić , ob. Męt); gać; glatt ftretdjcn, ftretfen, abftretfen ; Sorab. 1. wotszmé-Croat. zmutiti ; Bosn. pecjalliti (cf. piecza), sgjallostiviti -kam detero, oh. Osmykać ; Sorab. 2. żernusch ; Vind.

(cf. żałosny), (smutiti, smesti, izmutiti perturbare, cf.    fmukati, fmuzhen , ofmuknili, omufniti, odfmukali; Carn.

pomącić, cf. zmieszać); Bag. smutiti, smûchjati, sme-    smukam , (cf. Germ fc^intcgen ). — §. Smukać się, smy-

tati, smesti, zamêsti, srnuchivati, smuccbjevatti, (mû-    kać się, wymykać się, psnąćsię; fié fortbeiuegett,    fortnta⁵

titi, smutiti, izmutiti, zamulili, pomutiti * mącić, zamą-    d)ett, tttegmadfen, rühren ; (Carn. smukniti evadere;    distng.

aić, pomącić); Boss. nenaamb, KpyiuiiTb, Kpyiuy. (cf.    stnuke * smyki , sanki). Mara za drzewem cieńczała; lecz

kruszyć), Kp/nutum,, OKpyiuiHHTb, (cMyTHTb, caynaro,    na to'miejsce coraz się wyżej w górę smukaln. Ossol.

CMymaib zmącić, kłócić, pokłócić, plotki robić; Etym.    >$tr. 2. Kiedy się król na wózku wymknął z śrzód orsza-

met, mętny); zasmucać, betrüben; Eccl. 6epe?Ky. W po-    ku, Wszystkim smukać zabroni, sam charty na smyczy

myślnym szczęściu boję się odmiany; w przeciwnym tu-    trzymał. Pot. Jow. loi. — g. Ależ mu w poczciwości

szę, że ten, co smuci smutek odwróci. Zab. 8, 209.    równego poszukać, Łepak i przyjacielski, choć się nie

Pir. Smucić się, zasmucać się, ftd) betrüben ; Slov. rmau-    rad smukać. Zab. 8, 329. liyck. głaskać, stroić; ftreP

tjm se, smutek nesu; Sorab. 1. rudżu szo ; Croat. tu-    (bellt, fdjntücfcn, pn^eit. Uczosane włosy, usmuknione, ca-

gnvati (ob. ‘lążyć, tęsknić), salozti tisze, (ob. Żałosny);    pillus compositus. Mącz. SMUKARZ. Cn. Th. 1054,    *SMU-

Bosn. peciallitise ; Bag. muccitise ; Ross. nena.iHTbca,    KIRZ, a, m., piększyciel, Germ. ber Scl)tnt’tcfer,    ^u|er,

nenaaoBaTbcn, rpycniTbca, rpycnirb, crpycriub, crpy-    31nfpn^er, (cf. szmuklerz), Mangones, wszelakich rzeczy

my, 3ayiibiTb, ropeßaib, nparopiOHHTbca, cieopótTb, cnop-    poprawiacze, smukirze, gremplarze. Mącz. Cosmeta, smu-

6,uo, öojrkTb, (cf. boleć); Eccl. CMaraTHca, 4|)A,viVhCTKOKa-    karz, który panie przyochędaża, piękroszka. Mącz. SMU-

ie , od smukierza, Sd)mücfcr§ * , fßufcerS * .

th, spAcenonaTti, 4pncc^yfo, noóoatm, noTysemb, co-    K1ERSKI, a

HtajrfeTb. Mieszkałem tam siedm dni, smęcąc się między    Mangonicus, smukierski, co ku wyśmuknieniu należy. Mącz.

nimi. 1 Leop. Bar. 5, 15. SMUCICIEL, ob. Żasmuci-    SMUKŁY, a, e, wysmukły, smagły; Boh. konopaty, (cf.

ciel. SMUCIEN, oh. Smutny.    konop'); Bag. tankovit, (cf. cienki); fd;lattf, gefd)ntetbtg,

S MUKOWNY - SMUTNY.

SMYCZ - SMYCZEK.

CT«

smu-

, w. ; Boh. smutek , zśmutek, zórmutek , trudnost, (cf. trudność); Slot. smutek, zarmutek; Sorab. 1. mutnica (cf. męt), zrudżba, frudoba; Carn. jamer ; Vind. riva, shalost, shaluvanje ; SMYCZ, y, z.; Boh. smeèka ; Vind. golh, hofh : Boss. Croat. salozt, (cf. żałość); (Croat. zmutnya; Dal. zme-tnya conlurbatio) ; Bag. smutgna, smćchja , smetgna , (2. zgorszenie), pcccjal, peejao, (cf pieczołowitość, piecza);

Bosn. złota, tuga , zlavoglja , sgjalost, (Bosn. smuchja , smechja, smetgna, smuchjenje perturbatio animi) ; Ross. uanacib (cf. napaść), nenajit, (cMjTHOCTb » zamęt ; Etym. mętj ; niewesołość, żałobliwość, żałosność; Eccl. ftpa-\i\octl, Apawroiuiiiiic. T,Y,;i;ermi€, (CMyia rozruch, CMyTKH plotki, potwarze); bie Sctrübnifî, bic traurigfeit. Frasunek, długie troski, nieustanne smutki, Swej mocy na mej twarzy wyraziły skutki. Treb. S. M. 105. Co jest sól w oku, to smętek w sercu. Żarn. Post. 5, 595. Serce mądrych, tam gdzie jest smątek, a serce głupich, tam gdzie wesele. 1 Leop. Eccl. 7, 5. W smętku będziecie płakać i narzekać. Dambr. 255. Cierpiał Jezus na święcie trud, troski, smętek. Pieśń. Kat. 62. Wielka smutnemu pociecha, gdy mu kto smutki i płakania pomaga.

Sk. Kaz. 385. Syn głupi smętkiem matce swej. Budn.

Prot. 10, 1. W smętku nic nie smakuje. Rys. Ad. 71.

Smutkowi się nie poddaj. Cn. Ad. 1072. Stara przypowieść, iż po smętku wesele, a po wielkiem zaburzeniu radość bywa. Rej! Post. S 6. SMUTL1WY, ‘SMĘTLIWY, a, e, tristificus. Cn. Th. 1050. zasmucający, smucący; betrübenb, betrübt madjenb. — §. Smutny, traurenb, trau» rtg. Jezus ujźrzawszy matuchnę smutliwą, pobieżał do niej. Żyw. Jez. 49. ‘SMUTNODUR, u, n., melancholia.

Perz. Lek. 1 93. bie STOclattdjolte, ©djroermüttyigfeit. *SMU-TNODURSTWO, a, n., Perz. Lek. 197. SMUTNOŚĆ, ści, z., zostawanie w smutku, ba$ ïraitrtgfep, bie îraurigfeit;

Boh. smutnost; Sorab. 1. frudnofcż ; Ross. CMymeHHOCTb,

CMyTHOCTb; Eccl. Ąpa^ocTh. “SMUTNOWROGI n. p. puszczyk. Hor. 2, 177. Kniaź., trauerpropliejeifienk SMUTNY, ‘SMĘTNY, ‘SMUCIEN, ‘SMĘCIEN, tna, tne, SMU-

Z tej nowiny

smu-

fd)tttäd)tig. Patrz, jak niesie pod obłoki Jodîa smukła wierzch wysoki. Dar, Lot. c. Pod nim smukły Arabczyk dla bodźca ostrogi Zwinąwszy sie, obalił kilku w rynsztok z drogi. Zab. 12, 168. Zabi. — Wymuskany, gładki; gcfdjnicgelt, glatt. Tedy na starość wygolić się, tedy i smukłym gaszkiem być mi wypada. Tward. Daf. 49. Koń wszystek gładki, smukły. Pot. Pocz. 143. Smukłe korki. Pot. Arg. 69.

SMUKOWNY, a, e, gładki, glatt, fdjöu. Czoło jej kowniejsze nad alabastr gładzony. Tward. Pasq. 6. Smu-kowne nogi. Zebr. Ow. 49.

SMUSIK, SMUŻYK, a, m., SMUSZEK, szka, m., pellis • pilosa lactis agnelli. Cn. Th. 1054; bie ©djmafdje. 31 big., ein fein auêgegorbneê fiäntnterfeHc^en. (Vind. fmuzhka, fa-mufhek « fałd buchasty * fmuzhkati * buchastym czynić). Cło płacą króliki, smusiki, skóry niedźwiedzie. Vol. Leg. 4, 82. Smuszków od sta . . .. Instr. cel. Lit. Staremu młoda, jakby do kożuszka Z starych skór przyszył mło-dziuchnego smuszka. Brath. L 4 b. — Adject. SMUSZKO-WY, a, e, Smuszkowe futro. Instr. cel. Lit.

SMUTEK, ‘SMĘTEK, ‘SMATEK, tku

TNIE, ‘SMĘTNIE adverb.-, Boh. smutni, smuten ; Sorab. 1. zrudné, frudny; Carn. dolipovyt; Vind. sbalosten, obsbalen, tugast, roun, rievern, nevoljen, nadlushen; Bosn. zlotan, zlovogljan ; (smuchjen, izmuchjen, smeten, rasarcen perlurbatus) ; Pag. smuuehjen, smeten; Boss. CMymeHHUH , CMJTIIŁ1M , 3ayHMBHHH , 3ayHIJBeHŁ , 3ayHH-BHO , KpynHHHŁIH , rpyCTHLIH , rpyCTHBtlîi , CKOpÓHŁIH , CKOpÖCHT», CKOpÔHO; Eccl. CM}⁷THŁIH , CMyTUTeJLHHH , ßpa-,vau , ßpace/it; a) smutku pełen, żałośny; betrübt, trait5 rig. Smutnemu trudno śmiech przychodzi. J. Kchan. Lr.

18. Pytał się go, czemuby był smucien ? Ezop. 12. Zką-dem został nie po mału smęcien. Wys. Kat. 596. Ociec mój rachuje sobie dni; jeżeli dłużej zmieszkam, tedy będzie bardzo smęcien. Badz. 7'ob. 9, 3. bardzo był smucien. Stryjk. 287. Biel. 560. Widziałem tych wielu , których miłość smętne czyniła. Gorn. Dw. 10. Smętne sinogarlice. Banial. J 5. Głosy smętne słyszałam. Teat. 46. 26. Smutna twarz. Sekl. 24. Całe rycerstwo Rzymskie, w smutnej sukni było przytomne. Sitrn. Cyc. 552, ef. part. — b) Aciiv. Smutny, smutli-wy, zasmucający, smucący; betrübcnb, traurig madtenb, traurig, betrübt. Smutny przypadek. Ld. Po chwili tnej pogoda. Zabi. Z S. 79.

CMLI-

UKa, CMbiuOKï.; (Etym. mknąć); rzemień, na którym charty na polowanie prowadzą, a polym je z niego zmykają, (cf. swora); bie Doppel, ber priemen, ber ©trief, an bent bie SBinbfwnbe geleitet werben. Na smycz brać psy myśliwe. Bardz. Trag. 122v Boss. comkhjtl, cmłikstb. Psy spuścić z smyczy, wysworować. Chmiel. 180. Smyczy ze psów zemkniono ; copula detrahitur. Zebr. Ow. 184. Sam król trzymał na smyczy mężna i sokoła. Banial. A 2 b. Niejeden zając minął nieposzezwany, Choć mu go pod smycz ogary rażoną. Put. Syl. 254. Barana na smyczy prowadzi. Jabl. Ez. 159. Myśliwi smyczą karzą. Chmiel. 1, 80. (ćwiczą rzemieniem). — §. Melon. Smycz chartów . para chartów-, eine Sîrppel Sßinbfpiele. Chartów smycz, gończych psów sfora, a nie para mówi się. Chmiel. 1, 80. Pędzi konno przez zwierzyniec, a zanim capaj, łapaj, ścinaj, dołóż, dwa smycze chartów. Teat.

20. b, 52. Trzydzieści swor ma w psiarni, chartów kilkanaście smyczy. Opal. Sat. 150. — £. Fig. tr. A gdzie Dyana plon ubity liczy, Tam serce moje uwięzło na smyczy. Zab. 16, 115. Nar. w pętach , in gejfefn. Taki człek na świat nasz wychodzi, Który wszystkich nieszczęścia jak na smyczy wodzi. Juli. Tel. 255. pasmem, an" ein* anbei' gerciljot. Zawsze zazdrość przy cnocie na smyczy. Pot. Syl: 107. w parze, in einem ÿaare, neben etnanber, eittanbet Jlir ©eite. Ah, kto mi ich ukaże, kto mi ich dogoni, Kędy mi te oszusty zdarły się ze smyczy? Treb. S. M. 117. z rąk mi się wymknęli, z łapki; fie finb mir entmifd)t, auê ben £>dnbcn, anê ber Sade. Coż zuchwalszego nad człowieka, gdy mu jako ze smyczy szczęście łaski zmyka, Zadarłszy karku, przeciw niebu bryka. Mon. 71, 346. (hojnie ciągle zdarza). «— On na to, jak ze smyczy rzecze.... Pot. Jow. 145. (jak z bicza, ex nunc, auf ben fpioj) ). SMYCZEK, czka, m. ;

szna-

owa sna się po-powiern ci. 1 Leop.

356

SMYCZKOWY - SNA.

SNAĆ-SNADNY.

Boh. smyćec; Slov. słaćek ; Sorab. 1. fmćcżk; Carn. lovk, (cf. luk, łąk); Vind. lok, goilen lok, lozhez; Croat. luehecz; Hag. lucjaz ; Boss. CMHHOKt; narzędzie do grania na skrzypcach , ber ftiebelbogett. Smyczek bywa z drzewa zamorskiego, albo klonowy, trzmielowy , jablonkowy. Kluk. Rośl. 1, 164. Ciągnąć smyczkiem tam i sam Boss. cmmkqtl , CMMKaio. Już smyczek i skrzypki me niepożyteczne Powiesić na czasy stary muszę wieczne. Pelr. Hor. 6’ 3. Więcej skrzypek na smyczek, prządka na wrzeciono. niż husarz na kopią weźmie. Psalmod. 78. SMYKOWY, a, e, od smyczka, giebelbogetl ; Boss. CMbiqeqiiHH. ‘SMYCZN1K, a, m , skrzypek, lub też co smyczki robi; ber giebler, ber Stebelbogettmacfyer; Boss. cMhWHHKS, nrparoiniH Ha MycnKificKOMŁ opy4in CMblHKOMi>. SMYCZOWY, a, e, od smyczy, Seitrtcmcmt *,

n. p. Smyczowy pies ; Vind. fledni pefs, vodni pefs. SMYK ! interjectio , motum repenlinum signiftcans > szast , szust! |Slo$ !    , ©d)nfł! Widząc, że to nie przelewki,

do domu smyk! Mon. 64, 723. (zemknąłem). Pan mnie potrzebuje, da znać, smyk! trzy susy, i już ja u jegomości. Teat. 20. b, 4. — $ Actum rapientis furtim ali-quid: Smyk « chabias ! rippä! rappS! Cn. Tli. 1034. fłtlufs ! fdjnipp! (cf. Genn. fd>muggelrt. 51 big.). SMYK, a, m. t rzezimieszek, porywacz, przylgnie mu wnet do palców; Carn. smikavz; Vind. fmulnik, mufnovez, fmuknovez , fmikuvauz, vmckniunik; Boss, iueniMO , npoxoöop'B, f. KpoxoöopKa ; 1) eut SDîanfcr, ber fdjiiett etmad entwenbet, ftibifcet, ei» 6tibijjer, 8d)nipfer. Wielu żebraków znajdziesz opiły-h, rozpustnych, smyków. Klon. Wor. 50. — 2) Smyk, letki niestały człeczek, pędziwiatr, niestatek; ein itnbeftônbiger, leidftfïnniger Sßinbbeutel, ein śdjmpfer. O wy smyki, smyki ! wszystko też na łeb idzie. Teat. 43. c, 99. Wyb. Kokietka ta, gdyby sobie przynajmniej jakiego wolnego obrała smyka , mniejbym się dziwiła , ale to żonatego! Teat. 16. c, 12. — g. Smyk circumfora-neus cantor. Cn. Th. 1055, (cf. rybałt), ein S3dnfelfrtnger wesołek.—g. Smyk, miano psa, Graec. uonaÇ. Cn. Th. 693. 9?amc eiltet £)itiibeö. — 5 ) Smyk, zgrubiałe • smyczek, ber ftiebelbogett; {Boh. smyk traka ; Carn. smuke * sanki). Trzeba poboru Dla tego choru, U którego oprócz smyka,'Nie ma w worku i lenika. Zab. 1 1, 287. Zabi Weź zatym swoje lutnią , weź struny i smyki , Niechcę odtąd ni pochwał, ani znać krytyki Zab. 12,170. Zabi SMYKAĆ, zmykać, ob. Zemknać. SMYKŁY, oh. Zmykły.

SMYSŁ, ob Zmysł.

S N.

SNA, SNĄĆ, SNADŹ, ‘SNAŚC adv. ; Boh. snad ; Slov. snad, asnad’ forte; Sorab. 1. sznacż ; Sorab. 2. sznasch , tko for san ; Vind. flasti scilicet; (Boss. 3iiaT t, widać, zapewne, ob. Znać, znać dlatego, vulg. 3huh przecież); snąć, wedle podobieństwa, podobno, może; Mellefcbt, roaÿrfcljciltltd), e3 ift mbglid). Proś boga , owabyć sna była odpuszczona ta myśl serca twojego. 1. Leop. Act. 8, 22. (owabyć snadź, 3 Leop.). Pójdę, tka ze mną pan, a co mi rozkaże

Num. 23, 3. Mają tego sna dziś za złego człowieka, który broniąc praw ludzkich , sprzeciwia się niegdy panom, aby ich nie złamali. Eraz. Jęz. U 5. Przyszedł do mnie jakiś mąż z piękną siwą brodą, Snadźby zwiódł i świętego ona swą urodą. Bej. Wiz. 36. Snabym też rzekł sprawiedliwemu, że żywotem będzie żył.... 1 Leop. Ezech. 33, 13. Snadź żadnego obłoku na niebie nie było , przecież pod czas południa słońce się mroczyło. Bardz. Trag. 470. (prawie żadnego, faji feine). — §. Snadź, domyślić się można, oczywiście; leicfft $U eracfp ten, offenbar, angeitfdjeinlWj. On srogi Turecki lud snadź i bogu nienawusny jest. Baz. Sk. 128. Czego krzywego, gdy kto z prędka napraszcza, rychlej snadź złomi, niż naprości. Glicz. Wych. Y i. Ze względem ziół tych gruby ten błąd aptekarski nikogo nie struł, to sna czyni mała miara tego jadu. Sienn. 552. Tak się tego gorliwie uczyć mamy , gdyż nam snadź jeszcze więcej lego potrzeba. Bej. Post. D 3. — Śliczne na rzeki brzegach stało snąć pacholę, Skwapliwą w letnich wodach pływać mając w olę. Toi Saut. 47. widocznie, na widoku , fttbtbarlid). — §. By snadź nie * by uchowaj boże nie, broń boże żeby nie; ®ott behüte, ©Oft bewahre. Matka każe podłożyć co miękkiego dziecięciu w głowy, i to opatrzno, żeby go snadź nie obudzono. Glicz. Wych. E 5 b. Uczy się pływać przy pławie, aby snadź nie utonął, io. O 2. Nie czyńcie tego w dzień święty, by się sna rozruch nie stał w ludu. 1 leop. Marc. 14, 2. Sybarytczyki kury wygnały, aby snadź sen ich nie był przerwany. Zab. 6, 360. Aniołowie mu przytomni byli, aby snadź pokrzywdzony nie był. Kucz. Kat. 3, 277. — §. 1 w ogień sna nie boi się wskoczyć. Glicz. Wych. E 4 b. nawet i w ogień. — ( ‘SNĄĆ , ob. Śnić się ). — SNADNOŚć , ści, z. ; Boh. et Slov. snadnost, (cf. Boh. osnadnjm ulżywam, ułatwiam; Sorab. 1. fnadnofcż gracili-tas, tenuitas, vilitas)-, łatwość, sposobność ; Me Setdjftg« fett, fterttgfett. Już w Polskim tłumaczeniu taka wdzięczność i snadność wierszów nie idzie , jaką snadr.ością, krótkością i wdzięcznością oryginał jest p'rzycukrowany. 1 Leop. pr. Zołt. ( płynność, gładkość, łatwość wierszów). Wódka ziela parajiżowego nieśpieszne ruszanie abo niesnadność ruszania członków leczy. Sienn. 241. (trudność). Lewandowa wódka od niesnadności ruszania członków jest pomocna. Sienn. 239. Wesołe żarty tikazuja dobrą na umyśle snadność. Petr. Et. 280. SNADNY, a, e, SNADNIUCHNY, SNADNIUCZK1, SNADNIU-TEŃK1, SNADNIUS1EŃK1, a, ie, intens., SNADNIE, SNADNO adv. ; Boh. et Slov. snadny, snadnićky, snadne facile, nullo negotio, (snadnjćce, na snade praesto, na dorędziu) ; nietrudny, łatwy, sposobny; leifbt, fertig, ge» fdjicft $u cttOfló; (Sorab. 1. fnadne, sznadnć gracilis , te-nuis, vilis, exiguus , exilis). Woda czyni ziemię snadną do przyjęcia wszelakich rzeczy postaci. Syxt. Szkl. 7. aptam, zdatną, gotową; gefcfytcft, fertig, bereit. Snadniu-ćhnym staraniem możesz to wszystko sobie zjednać u niego. Bej. Post. M m m 5. Kto głowę schyli , porazić go snadnie, Snadnie ułowić, kto w ptaki sam wpadnie. Tivard. Daf. 22. Ty panie wszystko możesz, wszystko

tobie snadnie. [Jaszk. Dz. 42. Snadniuczko, facillime.

(Carn. snâshem , snasheti ; Vind. fnashiti ornare ; Croat. sznasiti purgare; Dal. ussnaxiti ornare; Rag. usnaxiti confirmare; Bosn. posnasgiti conßrmare); silić się, mocno się starać; ftreben, fïdj anjłrettgen. Lilii téj starej nowe kwiatki, choć się snażą, nie dogonią. Pot. Poc.z. 400. Niemniej ochocze snażą się szeregi W takt odprawując z panami pobiegi. Miask. Ryt. 2, 127. W ogniu złej żądzy ciągnie się i snaży. Pot. Syl. 7.

Mącz. Snadniuclmo. W. Post. W. 3, 300. Pan bóg znajdzie snadniuczką drogę , gdy chce pokarać ‘złościwe-go. Rej. Zw. 201. Sposób snadniusieńki. Solsk. Geom.

125. Gdziekolwiek posłyszy, jakąkolwiek mowę Snadniu-teńko pojmuje wszystkę jej osnowę. Toi. Saut. 45. Sna-dniuchno próg wyłamał. Ryb. /’s. 217. Snadniej o łabędzia czarnego i o kawkę białą, niż o dobrą żonę. Opal. Sat.

40. Przytrafił się dzień snadny do lego. Sekl. Marc. 6, SNĘ, ob. Śnić się.

dogodny, fdjtcfltcfy, gefdpcft. Juz mieli ojca po sobie sna- ‘SNESZKA, i, i. : Carn. synâha, synaka ; Vind. finova dnego. Auszp. 75. (powolnego, skłonnego, geneigt).    shena, fneha, fnaha, finaha, linka, fetinja , nevesta;

‘SNAŚĆ, śoi, s. ; Ross. cnacTb; narzędzie, ba3 SBerfjeug.    Croal. szneha , szinova sena , snaba, sanozbniza; Slav.

Po snaści rzemieślnika poznać; instrumenta déclarant    snaha, sinowa xena, (bratova xena, snaba); Eccl. i.upT.m

artificem. Rys. Ad. 56. (Ross. CHacTiiiL, ocHacniTb okręt    (ob Jątrew'), CHOxa, ytieepHa Hiena; Ross. CHOxa ; sy-

w potrzeby opatrywać, Germ. tafeln). — §. Snaść, adv erb ,    nowa żona, synowa, nurus. Mącz., ob. Niewiaslka ; be$

ob., Sna.

‘SNAŻNOŚĆ, ści, z. ; (Boh. snażnost sedulitas, snaże usi-

grau, bie Sdmuegertü^ter, bie Scfymtr. Tu leży w jednym grobie córka sławna ona Alexandra szóstego, łowanie, snażenstwj pilnowanie, pilność, nesnaz, ne-    Tais, sneszka, żona. Zygr. Pap. 352. nurus.

snóza przykrość, przeciwieństwo, nieszczęście; Slov. ŚNI się, ob. Śnić się,

ti ; Slov. snjdâm; Sorab. 1. sznicdacż, fnćdam ; (Elym. jadać, jeść; cf. śnieść, śniadł); Carn. sajtrèkujem, saj-treqvam ( cf. jutro, jutrzenka), kosilzam ( cf. kąsek), frusbtckam ; Vind. kofsim , kofiti , kofiuzhati, kafeuzha-ti, bruefhtikat; Croat. predobedujem (cf. przedobiedni), predrńcbam, frostuklyam, frostuklyati, frostukyati; Hung. felostökömezek ; Dal. rucham, ruchevam ; Bosn. rdejati, priducjak jesti, porucjati ; Rag. rûcjati, pridrûcjati; Slav. dorueskoyati ; E<r,l. 3ayTppHHOK) ; Ross. 3aBTpai!aTB ; jen-tare ; Mącz., śniadanie jeść, fritfyfuicfen. Koło ósmej siekliśmy dó stołu, i do tych czas śniadaliśmy. 'leat. 7. d, 12. Wieczerzać i śniadać. Sekl. 15. Chłopy, gdy zcho-dzą z roboty, urzędnik powinien liczyć, a dziesiątkami mają obiadować i śniadać, flaur. Ek. 107. Śpią ledwie nie do południa, a wstawszy, to wnet śniadać, pośnia-dawszy zasię obiad , po obiedzie do kart. Kosz. Lor. 24 b. ŚNIADANIE, ia, n.. Subst. terb., a) actio, baê ^vü^ftücfen;

( Ross. CFfe/tanie , drenie ; Eccl. cirivtanie, cu^CHie zjadanie , zjedzenie). — b) Śniadanie, to co śniadamy ; Boh. et Slov. snidânj ; Sorab. 4. szniedani, fnédano ; Carn. sajtrèka, sajtreniza , frusbték, fruestek; Vind. juterni kruh, kobuza, kofilu, kofiuzbanje, perva , mala vushina (cf. ju-żyna), saiterniza, frufhluk, bruęlhlik ; Croat. predobe-dje, kossilu, frostukely, frostuk, ruebak, predńchak ; Hung. felestököm; Dal. ruebak ; Rag. rucjak, pridru-cjak ; Bosn. rucjàk, pridrucjak; Slav. doruesak ; Eccl. 3ayTpeHHHKi, ^aBTpaicE, paHoa^GHie ; Ross. 3aaTpaHaHLe, 3aBTpaia, baé grübftüif. Śniadanie dawać. Zab. 13, 201. Najgorsze śniadanie najlepszy obiad psuje. Rys. Ad. 41. — Śniadany partie., który śniadał, śniadanie zjadł, ge* frûbftücft. Niechaj was dzień nie budzi miłe dzieci rany, Nie pojedziesz ode mnie pewnie, nie śniadany. Pot. Jow. 159. Śniadany * ŚNIADANNY, a, e, od śniadania, grfiljb ftiicfS * . Zda mi się . iż czas jest śniadanny. Teat. 43. c, 76. Wyh. Mgłość Jejmościna o godzinach śniadanych przypadła. Cziach. Prz. F 2. “ŚNIADEK, dku, ‘ŚN1ATEK, tku, m , n. p. Przestańcie ludzie śniadkiem ciał smro-

snażnost , wynasnazewanj accuratio, industria ; Carn. ŚNIADAĆ cz. niedole., Pośniadać dok, (qu. v.)\ Boh. snjda-snâga »ozdoba, snasbnost * ozdobność ; Vind. fnnga or-namentum, fnasbnost » ozdobność , piękność, chedogość , oehędostwo; Croat. sznâga mundities, snaga * ozdoba ;

Dal. sznaga » moc ; Rag. snâga, snaaxnos robur, vis ;

Rosn. snaga , snagnost » siła, silność, męstwo) ; snażność, czystość, ochędożność; bie 0flllI)erFeit, $cintgfett. Wstrzymują się niektórzy od miłości dla snażności i pożytku duszy swej. Petr. Ek. 56. Zbytni pokarm i picie przeszkadzają zdrowiu i snażności ciała. Petr. Et. 246.

sumnie-

Chwalmy boga wszelaką snażnością a czystością i duszy i ciała. W. Post. W. 252. Świadom był jego nia snażności i czystości duszy jego. \\fys. lgn. 78. Jan ś. aniołem był nazwan dla świątobliwości, dla snażności i czystości żywota. Uiat. Post. 43. Judyt snażność a czystość miłowała. 1. Leop. Jud. 15, 11. Niewinnością i snażnością te , co przywary miały, wyprzedziła. Bzów.

Roź. 55. Biała szata snażności świadectwo, ib. 70. *SNA-ŻNY, a, e, ‘SNAŻNIE, ‘SNAZNO adv.; (Boh. snażny sc-dulus, nesnażny przykry, nieszczęsny ; Slov. snażny in-dustrius; Carn. snâstun » ozdobny, strojny; Vind. fnas-ben » piękny, chedogi ; Croat. sznasen mu n dus ; Bosn. snasgjan strenuus, fortis ; Rag. snaaxni, snaaxan rubuslus); snażny * czysty, ochędożny; failkr, rctliltd). To najpotrzebniejsza w ubiorze, aby był ochędożny a snażny. Goni.

Dw. 114. Oblubienicę moję we krwi mojej opłókałem, i snażną bez zmazy i bez zmarsku zostawiłem. Bzów.

Roz. 91. Poczciwy przestawa na swoim sumnieniu sna-żnym. Petr. Et. 267. Człowiek na umyśle i na ciele snażny i rządnie sposobiony. Petr. Pol. 18. Cnotliwy będzie miał serce spokojne i surnnienie snażne od boga. Petr. Ek. 25. — §*. Snażny, snadny; leidjt, bcgucilt.

Nauka ta służy ku snażniejszemu nabycia majętności.

Petr. Pol. 40. W długiej sukni do tańca niesnażna.

Jci. Ek. E 1. Wziąwszy też i sam kogo tam do boku,

Bije jej czołem i w snażnym poskoku On i pozorne pary przed nim płyną. Miask Ryt. 2, 127. ‘SNAZYĆ się recipr. niedok. ; Boh. snaziti se; Slov. snézjm se conor ;

dzid brzydliwym, dapibus. Zebr. Ow. 377. zjedzeniem, ja-    Jófowi jeden do drugiego: oto ten pan śniarz idzie,

dłem , Eccl. cmit.al. Nie tak smaczne, cokolwiek śnią-    ßudn. Genes. 70, 20 not., «snowidz».— §. Śniarz, wy-

tku zima w cenie Zdaleka nam przyżenie. Petr. Hor. kładacz snów, ber ïrauutbeuter. Bóg mówi u Jeremia-2, N 2 b. ŚNIADNY, ŚN1EDNY, a, e; Boli. gedlÿ ; So-    sza, nie słuchajcie śniarzów waszych, ani wróżków.

rab. 1. yedné ; Vind. jedliu, k’jedi; Croat. pojedliv,    Bi ai. Post. 121. Nie słuchajże proroka onego, albo

jedliv; Bag. jediv , jestiv; Ross, hąuuii , haommh , mh- śniarza , snów wykładacza. Żarn. Post. 3, 614.

CTHbifi; Eccl. CŁHT^Mit, uahlim, UTO ten. M05KHO, ópaui- ‘ŚNIAT, u, m.t pniak, pień drzewa, (Etym. forsan ziać, iihjh ; (nojiciitAiiUM semiesus); co się zajdzie jeść, jadał- zdiąć, zdięty; Boss. chhtmm ; scd. cf. zaśniad) ; ber 6tamnt ny; effbar, JUUt (Sffcn. Rzeczy rzemiosłem uczynione za-    etrteö 33cuuné. *Sniat zow’ie sie. oziomek u drzewa. Zab.

mieniają na

potrawy, pokarm , żywność, strawa. Sax. Bej. Ta która gieradę bierze , do strawnych albo śniednych rzeczy domowych nic nie ma. Szczerb. Sax. 136. Rajce mogą sądzić wszelakie miary, kwarty, wagi, i wszystkich śniednych i pitych rzeczy fałszowanie, ib. 342. Śniednemi rzeczami przekupować. ib. 352. Śniedne chować oliwki, marynowane. Dudz. 58. Nieśniedny, niedobry do jedzenia. Wiod. W ogrodach nasadzić ziół rozmaitych, tak śniednych, jak i lekarskich. Cresc. 509. Owoc śniedny. Cresc. 136. Śniadna oliara będzie z pszennej mąki.

śniadne. Petr. Ek. 126. Śniedne rzeczy,    15, 217, ( cf. bte 6d)aat, na Śląsku * szczep. 51 b 1 cp).

Blizko jabłko pada śniatu. Pot. Syl. 505. Tu złote pomarańcze gładkie wznoszą śniaty. Pot. Arg. 210. — Transi. Śniatem, jak drewno, jak kloc; U)te du ©tuet Ulte ein Sîlo$. Miłość cię postawiła śniatem, Zdrewniałeś, ani możesz wynieść się.z bułatem. Pot. Jow. 43. Odbiegą jćj zmysły i zbledną jej skronie, Ze padnie na twarz, jako długa śniatem. Pot. Syl. 340. Przez drogę śniatem upadłszy, miłosierdzia żebrze. Pot. Pocz. 180. (mostem). Jam jest, bezpiecznie Chrystus odpowie ; a za tym Jego strasznym tytułem padli wszyscy Radi. Levit. 2, 1. ( ©peiSopfer. £utl). , 'gidna ofiara. 1 śniatem. Pot. Zac. 39. Śniatek, ob. 'Śniadek.

Leop. Exod. 30,9, ‘jedna. o Leop.), ob. Oblata, Obiednia. ŚNIĆ się, śniło się, śni się komu co, o czym rec. niedok. ; ŚNIADAWY, ŚMIADAWY, a, e; Boh. snedawÿ ; Boss. cmy-    Boh. snjti, snjm ; Sorab. 1. szo dźecż, mi szo dżiyo ,

oOBaTHH; brunatnoczarniawy, braunfcfytUftrjltd). Kto się    mam dżecźo ; Sorab. '2. szc zowasch ; Garn. sajna se

na słońcu bawi, dostaje śniadowego    na    twarzy koloru.    meni ; Vind. fenjati, meni    le je    fenialo,    fnijat , fanjati ;

Pilch. Sen. list. 4, 4, (cf opalony).    W    innych chociaż    Croat. szenyati, szenyàm ;    Bosn.    sag-natti, snitti, viditi

mniej gorących krajach, niewiasty pospolite są śniadawe. u sni; Rag. snjettise , snjêvati ; Boss. chhtlch, mciitutl-Mon. 70, 23. Mnie biała, jego śniadawa zachwyca uro-    ca, rpe3irrbCa, npnrpe3HTbca ; marzyć się,    przez sen

da. Hal. Ow. 123. (brunetka). Twarz jego śniadawćj    się pokazywać; einem träumen, tnt îraunte    uorfumiuen.

barwy, nakształt pszenicy dojrzałej.    Sk.    Żyw. 1, 457.    Kto na poły śpi, różne    się onemu snują widziadła, a

ŚNIADOŚĆ , ŚMIADOŚĆ, ści, z.,    ciemnobrunatność ;    niekiedy we śnie samym śni się    mu, że    śpi. Pilch. Sen.

Ross. CMyoocTb; smaglawość, bunfclbraitne, fclnuurjbrainte list. 410. ‘«Łacznącemu się śni, żeby jadł, a gdy ocknie,

; palligo. Cn. Th. 1050. Syxt. Szkł. 211. ŚNIADY,    czcza jest dusza jego. 1 Leop. Jcs. 29, 7. 0    tym czło-

ŚMIADY, ŚMLADY, a, c, ‘‘ŚNIADO adv.; Boh. snedÿ,    wieku, troje śniły się jej dziwy. Pot. Zac.    125. Nie

smedÿ; Slov. snedÿ fuscus; ( cf obsol. Germ. ftfynirtbeu,    dbajcie na sny wasze, które się wam śnią. 5    Leop. Jer.

inde hodiernum, fdjinu|en. 51 big., brudzić); brudno-bru-    29, 8. (które marzycie. 1 Leop.). Mówią, żeby źle we

natny, smaglawy; fcfynutjugbraun , buufelbranu. Dziewczy-    śnie pieniądze znaczyły, Bodajby się miłe groszyki i śni—

sko niezgrabne i płci śniadej. Teat. 43, 23. Był oblicza    ły. Jag. Gr. A 4. Potępiona szyzma wasza    bodaj się

ciemnego abo śmiadego. Papr. Ryc. 622. Nie baczcie    ani śniła tak szkarada rzecz. Birk. Exorb. C    5. Śpro-

na to, żem śmiada, hociem ogorzała od słońca. 1 Leop.    śne opilstwo, w co go tam wprawiło, *Oaj się nie śniło.

Cant. i, 6. Wujek. ib. Nie dbał on na słoneczne w po-    Kanc. Gd. 304. (bodajbyśmy o tym wyobrażenia nie mie-

łudnie przyskwarki, Co im śniade obnażnym przypalały    li). Śni-ć się, pleciesz. Cn. Th. 1055. — ‘Śnić sobie,

karki. Przyb. Ab. 255. Flaccidus, śniady, zwiędły. Macz.    marzyć sobie, n. p. O tym jako żywo ani śnili sobie.

Hyacynty śniade. Zimor. 194. Niektórzy Rusaków chcą    Zygr. Gon. 288. Namniej o transakcyi nie śniąc sobie

mianować od płci i barwy smladej abo rumianoczarnej.    owej Zaczętej przez Raduła szturm przepowie nowy.

Stryjk. 109, ( ob. Rusy, rysawy, rydzy). Tam między    Tward. Wi. 158. (ani myśląc).— Sen abo ‘śnienie jest

’ niemi jeździ książę jakieś blade, Oczy mu podsiniały, i    widzenie rozmaitych rzeczy pokazujących się we śnie.

lice ma smlade. Rej. Wiz. 64. Zawiść i łakomstw-o    Sak. Probl. 235, b«3 träumen; Boss. CHOBHAtHie, eonie,

śniade. Nar. Dz. 1, 50. A słońce patrząc na twarz je-    NB. Verbum ‘Snąć, śnie, hodie non reperitur nisi in

go bladą, Twarz też powlokło swoją barwą śmiadą, Bo    compositis, zasnąć, usnąć, posnąć, de piscibus solinn-

miesiąc ciemnym podbieżał je kołem. Miask. Byt. 139.    modo dicitur : ta ryba śnie a szczupak już usnął. Tr. t

Tatarka czerwona dzika albo śmiada, kwitnie czerwonym zdycha, ber ftifd) fielet d>; Ross. cnerE.    *

kwiatem. Cresc. 179. Śmiadoczerwony, gniady , ciemno- ŚNICA, ob. Sznica. ŚNICERZ , ob. Sznioerz.

Sorab. 1. szniecż, fnecz ; Sorab. 2. sznesch ; Garn. snęt, (2. » łożysko dziecięce, snétivje * kupa plew); Vind. fnet, fniet, zhernz ; (fnet «plewy, fnetinje, fnetje, fnetoujć ,

358

ŚNIADNY - ŚNIARZ.

Ś N I A T - ŚNIEĆ.

, czerwony, rubidus. Macz. ob. Śniedzieć, Śniedź , Śnieć. ŚNIEĆ, i, z. ; Boh. snèt; (Slov. snét, kaukol lolium); ŚNIARZ, a, m., sennik, któremu się często co znacznego śni, abo który sny swre rad powiada ; Boh. snâ? ; Croat. szenyàvez ; Ray. sanglivaz, ber £raumer. Rzekli bracia

ŚNIECIĆ - ŚNIEG.

ŚNIEGOWY - ŚNIEŻNY.

359

e, rodzący

was więcej ani złota , ani t srebra smledziałego. Bzoiv. Roz. 55.

w.; (Boh. snjh , snéhu; Slov. sneh ; Sorab. 2. rab. 1. fnë, sznie, żne ; Carn. sneg, snęg; g, fneg, fnieh ; Croat. sznég, sznèk; Slav. snig; Bosn. snig, snjeg; Rag. snjćgh ; Ross. CMtrt ; hl snio ; Svec. snö; Angl, snów ; Germ. ber 0d)!iCC , bet) ben Sägern, baä 9łene, f nostr. ponowa 4]; liai, neve , nive ; obsol. Gall. noif, nois; Gall. neige; Lat. nix; Grace, nepag). W pierzaste części zmarzły deszcz upadający jest śniegiem. Kluk. Rośl. 5, 93. Wodne pary, gdy na powietrzu marzną, odmieniają się w małe kolce; potym w płatki zebrane z chmur spadają. Hub. Wst. 165. Ma-

• C/j -

kup pieu, fnetni kupez * kupa plew); Ross. roiOBHa, (cf. głownia); Eccl. ^iAT6HHi|A ; śnieć, (Etym. śniady), we zbożu , ziarno Czarne zepsowane, we śrzodku jak sadze. Dudz. 58, ob. Spor, Sporysz, mącznica , rdza ; ein üöranb* font, SDłutterforn, 23ranb im ©etretbe. Śnieć w pszenicy, owa w ziarnach spalona mąka, niczym nie jest jak gnojem robactw. Kluk. Rosi. 5, 207. Śnieć zlad bywa, gdy się zboża na polu nie dostoja, albo mokro będą zebrane. Raur. Sk. 6. Zaraźliwa śnieć w pszenicy, jest wtedy, kiedy albo wszystkie kłosy z jednego wyrastające nasienia, albo niektóre z nich, smrodliwy proch wewnątrz zamykają. ‘N. Ram. 2, 155. ŚNIECIĆ med. niedoli; Boh. snetiwjrn ; śniecistym się stać, brattbtg werben (oom ©etreibe). Proso od częstych deszczów zwykło śnienie. Haur. Sk. 51. — §*. Trzy z Sztokholmu orłowi przybieramy snopy, Zygmunta, Władysława, Jan Kazimierz trzeci, Gdzie więcej niż ośmdziesiąt lat nożyki śnieci. Pot. Pocz. 3. — ŚNIECIORODNY, a śnieć, Sraitbfont erjengenb. Z posianych śniecistych ziarnek , śnieciorody wylągłszy się owad, dojrzew-ającym zdrowym pszenicy ziarnom nowej udziela zarazy. N. Ram.

2,    155. ŚN1ECISTY, a, e, — o adv., śniecią zarażony; Boh. snetiwy; Vind. fnetliu, zhernzhast, zhenzhou, brattbtg (oom ©etretbe). Śnieciste zboże, gdy młockowie młócą, zdaje się, jakoby kominy wycierali, i do domu jak kominiarze powracają. Haur. Sk. 20. et 6. Kluk. Rośl.

3,    192. ŚN1EC1ST0ŚĆ, ści, z., zaraza śnieciowa, bte Sranbigfeit ; Boh. snetiwost, snètiwina.

SN1EDEK, SN10DEK, dka , m., 1) ziele, ornithogalnm, rodzaj rośliny. Kluk. Dykę. 2, 155; SSogelmtlcJ), $(cferjmte* bel ; tak rzecony, że i nasienie i korzonki się używają, równie jak ziemne kasztanki. Syr. 1254. — 2) Oszloch qu.

v. ziele. SNIEDNIK, a, m, , nad śniadnemi rzeczami, przełożony, podstoli, ber 0petjentetfter. Tr. ŚNIEDNY ob. Śniadny.

ŚMDO ziele, ob. Sinifo.

ŚNIEDŹ, i, z, 1 ; śniady kolor, rdza; îyîü[lfarî)C , ’9łttfł. Twych dzieł pamiętniki nie stechna w śniedzi. Hor. 2 , 260.— 2) Śniedzi ob. Śnieć. ŚNIEDZIEĆ, ŚNIEDZIEĆ, *SMLEDZIEC med. niedoli., zśniedzieć dok., kolor tracić, płowieć, śniadym się stać, pełznąć, oerfdjtefSen , bte $ar* be oerlterett; czernieć, rdzewieć. Wiod., fd)mu|$tg itttb ro* fłig toerbett. Co tu robisz zśniedziały. od wstydu mi-trążka, Żółty do czerwonego rzekł kruszec pieniążka. Zab. 16. 160. Nie chcę od

SNIEG, u fnëig ; Vind. fr

ły śnieg, śnieżek, Boh. snjźek ; Vind. fnesbizh, fniegei ; Ross. ctrfemoKii. Pierwszy śnieg jesienny; Ross. noporna,

(ob. Prószyć). Deszcz ze śniegiem; Bosn. susnisgięa ,

(ob. Śnieżnica). Śnieg się kurzy, prószy Boh. chumeli-ti se. Na ten czas wszystko było śniegiem przypadło. Baz. Sk. 39. (eS mar aHeâ oerfdjitetyt ; Vind. prefneguva-ti. se 1'negam obfuti » śniegiem pokryć). Sypkie śniegi. Karp. 1, 50. Droga po śniegu , sanna Bosn. prrit, sa-vnik, put po snigu. Biały jak śnieg. Sekl. 28. Któż będzie umiał śnieg bielić, albo lilią zdobić? Birk. Sk. Dób. Zazdrość z światłości ciemność robi, z śniegu smołę. Birk. Zbar. C 4 b : ( Rag. Prov. Hàjem zàgn , koliko zà lanski snjćgh * dbam o niego, jak o ‘łoński śnieg). Śnieg pada, ‘śnieży, Boh. sneźi se ; Sorab. 1. sznee dże; Vind. lnieh grè , pade , fneshi; Croat. szne-sgyi ; Boss. chItkiitl , eê [ebnetet. ŚNIEGOWY, a, e; Boh. snêhowÿ ; Sorab. 1. fnehowć, fnćhowski, fnèliu-waté ; Eccl. cntmanMil, CHtroBHH , 113$ entra coctoh-miö ii.ni ettiry 6tni3noio 11040ÓHLIH ; Ross. CHtrobiîï ; od śniegu , do śniegu należący ; ©d)iiee * , bett ©cbnee be* trefenb. Góry wieczne śniegowe. Jabł. Tel. 18. Śnieg z dachu zrzucać dla ciężaru śniegowego. Haur. Ek. 10. Śniegowy płatek, Vind. fneshna muha, fneshni plafh-mez ; Ross. cntminiKa , t eilte ©djtteeflocfe. ŚNIEGUŁA, y, z., ŚNIEGULKA , ŚNIEZNICZKA, i , z. dem., emberiza nivalis, ©djtteeamnier, ©djiteefperlittg, gatunek trznadlów, chowają się w śniegu : z Laponii do Szwecyi , Inflant i Litwy przylatują. Zool. 220. Kluk. Zw. 2, 328. (Sorab.

2. sznëgula gil). Z śniegiem przylatują śnieguły. Banial.

J 3. Ś.iieguły piszczą ib. — Allegor. Próżno staroda-wnemi szczycą się tytuły, Nie salamandry w herbach , nosić im śnieguły. Pęt. Pocz. 602. — §. Aliter: Śnie-guła, lagopus Rabatino , baö ©d)tteel)iil)tt. Tr. ŚNTEGULIK, a, m., podura nivalis, owad w marcu na śniegu na kształt pchłów się pokazujący. Kluk. Zw. 4, 593.'ber (Sć^tteeflo^.

— (‘ŚNIEŚC, "śniadł cz. dok. ; Doli. sr.jsti, snedl ; zjeść ; Ross. citdb , Cbtirb, e/bt/iaTb ; Eccl. clh-kcth , cirbivrL, c/biinymi, attfeffett, effett. W wannie się myć śniadszy nieco pierwej , albo siedząc w wannie możesz jeść. Sienn. 568, ob. Śniadać, ^Śniadny. — ŚN1ETBZ, ob. Kąkol). —ŚNIEŻNICA, ŚNIEŻYCA, y, z., śnieżny czas; Croat. szenenicza, szusznesnicza ; Rag. susnixiza ; Bosn. -susnisgięa, dasg snjegni * śnieg z deszczem; (Ross. Bbiora wijadł, zamieć, miecielica), ©d)neemttterung. Tr. — §. Woda śnieżna, 0d)ncemaffer. Śnieżnice albo lodowe wody. Cresc. 652. — §. Śnieżnica , góra śnieżna. Mier. Mskr. ein ©djttecbergg Carn. et Vind. fneshna góra, fhne-shnik ; Ross. cyrpoót, cyrpoónme, cyMeTb (cf zamieć), oyrpoÓHbiii , cyrpoÓHCTbift, pełen śnieżnie. ŚNIEŻNA", ŚNIEŻYSTY, a, e, ŚNIEŻNO adv. ; Boh. sneżny, snezitÿ, sneżiwy ; Sorab. 1. Ineycki, fnćhoyite ; Carn. sneshn , snęshn ; Vind. fneshen; Bosn. sniesgjan, snjesgni ; Croat. sznèsen , sznesni; Rag. snjeexan , snjexan , snje-xni , snjegovit; Ross. cutatHbi» ; od śniegu, pełen śniegu ; «Schnee * öon (Scence, fdjneetg, 00U ©d)nee. Dzień panny Maryi śnieżnej, bo tego dnia w wielkie upały w Rzymie śnieg spadł na tym miejscu, gdzie miał być ko-

360

ŚNIEŻKI - SNOP.

SNOPKA - SNUĆ.

ścioł budowany. Sk.    Zyw. 2, 92. Radź. Z. P. M.    408.    Qu. 177. juz    pod mieczem katowskim będąc;    $unb

Luty mroźnośnieżysty. Jej. Ek. D 5. — §. Śnieżny,    śnie-    ©troi), worauf    ber SDîiffet^ter jum ©cricfyt mcWfnteet. —

żysty » biały jak śnieg ; Vind. 1'niegobiel, fdjnceig, fdjttee»    Tatarowie na snopkach z rózg uplecionych przez rzeki

JMtjl Pierś twoja śnieżna jak łabędzie puchy. Kras. Oss.    przepłyną. Stryjk. 225. Uïetôbnnbel. Drewka , które

Fi b. Śnieżysty łabędź nie urodzi kruka.JZeg!. Ad. 184.    bie do miasta niósł Protagoras, w snopek ułożył. Kosz.

Grzywacz śmeżysty. Zab. 9, 251. Ejssym. Śnieżne gołębie. Lor. 2. w wiązankę, Sfinbel, $0lj&finbel. Starzec niosąc Zab. 16j, 83. Weg.    Śnieżnoszarłatny. Brvd. Ost.    U 2.    na sobie z łasa    brzemię drew, gdy się spracował,    snop

ŚNIEŻKI plur., kulki    z śniegu ugniecione, pigułki    śnie-    on położywszy,    śmierci wołał: abyś mi ten snop    drew

żne; Carn. kępa; Vind. fneshna kępa, fniegna zhepa,    na ramię założyła, ib. 184 b. — W szkatułce miał upo-

flanzat ; Sorab. 1. posk; Boss. cirfc>KKH , ©cfyneeMlle. Kie-    minkowe snopki włosów, dane w zakład przyjaźni. Test.

dyśmy razem w śnieżki igrali, nie byłoż zimniej ! Teat.    11. b, 5. loki, kosy, pierścienie włosowe; * ^aarfombel,

Śnieżkami ciskać, ł Vind. fe kepati ; Carn. kę-    gocfett. — §. Snop żelaza, fiu S3unb eifewer ©cbignem

pam , ftd) fc^neebrtUen. ŚNIEŻYĆ cz. niedok. ; Vind. fne-    Wóz    żelaza ma    snopów    2; snop żelaza ma szyn 12.

shiti, fneshuvati ; Rag. snjêxiti ; Bosn. snjesgiti, snisgiti;    Solsk.    Geom. 3,    137. — (‘SNOPKA, ob. Sznupka). _

Croat. sznesim ; Boss. chIj/Khtb ; śnieg spuszczać, ningere.    SNOPOWY, a, e, od snopów, ©arklt * ; Boh. snopnj;

Ai acz., ©cfmee fallen machen, [ebneren. — §. Tam, gdzie    Vind. fnopni; Croat. sznópni; Boss. ciionoBUÄ.

Atlas wysoki wierzch śnieży. Pot. Arg. 63. śniegiem "‘SNÓW, u, m., snowanie się, pasmo; baë ©ntttdcfeht, ber bieli, śniegiem powleka; mit ©dmee bebeeft, ü&entmßt. —    gaben, ber Sufammen^ang.‘ Z obu stron płomienie, co

impers. Śnieży, Carn. sneshy ; Vind. (nieb grè, fneshi ;    zagarnął w tyły (szatan) Wlokąc śpiczaste snowy bałeha-

Croat. sznesgy\ ; Boss. CHtatMTb ; śnieg pada. Tr. e»    nem się wiły. Przyb. Mdl. 14. ‘Nie zapomni i Dyany Twój

fd)net)Ct. ŚNIEŻYCA, y, z., galanthus, rodzaj rośliny.    rvm wdzięcznem snowem tkany. Pelr. Bor. 2, J b. SNO-

. Flak. Dykę. 2, 17. ©dpieetropfen, eine ^flanje.    ' WAĆ, ob. Snuć. SNOWIDŁO, a, n., motowidło, cf.

ŚNII, ob. Sznit.    *    snu walni a ; bte ©armumbe, bie SBeife. Tr.\ Vind. fnovau-

SNiWY, a, e, często sny miewający, somniosus. Mącz-.,    niza * czołnek tkaczy; Carn. snuvavnèza alabrum, rhom-

trdnmerifd).    6us; Boh. snowadlo.

SNOP, a.flt., SNOPEK, pka, m., SNOPECZEK , czka, m., SNOW1DZ , SNOWNIK, a, m., śniarz, sennik; Vind. len-dm., SNOPIE, ia, n., collect.; Boh. snop, snopek,    jauz ; Eccl. CHOBii^eifB, ber £rdnntcr, Xraumfefier. Prze-

snopcek; Sorab. 1. śznop, fnóp ; Sorab. 2. sznop, łono,    bóg, co teraz za świat z swemi maxymami, Ludzi wie-

(cf. łono); Carn. snop, snôpje, narozhnék, shkûpa,    rżących bacznie przezwał snowidzami. Zabi. Zab. 47.

shkupnèk; Vind.Jnop, Inopizh, fnopizhek, fnopci, Ino-    Czyś pokusa, czyś mara, waryat, czy snowidz! Zabi.

pje, otöpi, kupizh, kopa, (ci, kupka, kopa); Croat.    Amf. 81. Oto snownik (Józefa tak braci zwali) idzie, za-

sznöp, rukövet, (cf. rękojeść, ; Rag. snop, snopieb, sno-    bijmy    go. Birk.    Zbar. li    4, SNOWIESZCZEK, szczka

paz, rukovetaz, rukovét, kitta (cf. kita), bremme, (cf.    m., n.    p. Snowieszczków    przepowiadania fundują się

brzemię); Bosn. snop, snopaç, rukovet, rukovetaç; Boss.    samym tylko filutostwie. Boh. Dyab. 2, 97. Traiimprcn

ciiomi, CHonnicŁ ; (cf. Bebr. ."pi? circumvolvit; Babb. epD    p^et, Srańmbenter ; Boh. snoprawce. SNO WY; Boh.

conjunxit)) wiązań zboża niemłóconego , bie ©arbę. Sno-    wy. ob. Sennv.

PY nie mają się wiązać, tylko z suchego zboza. Kluk. SNOZA, y, z., poprzecznica w jarzmie, ba§ ©eitcntyolj im Rośl. 3, 217. Z nie dobrze suchego zboża małe wiązać    3od)c, Qitcerf)pl$. X Kam. Wyrębują też lekka

trzeba snopki, ib. W snopy wiązać {Rag. snopitti). Wią-    lipine Na jarzma, i wysoką na snozv buczvne. Otw.

zący snopy (Vind. fnopovesar, fnopni vesauz). Mana-    Wir g. 382.

stał nad tymi, co snopie wiązali na polu. 1 Leop. SNUĆ, snuł, snuje cz. niedok., Snerwać contin. ; Boh. sno-Jud. 8, 5. (nad żniwiarzami). Snopów kopa; Ross. 040- wâm HLe, 040HŁime, (cf. stóg, stożek). Snopów dziesiątka Vind. fnopna defetina. Rok od roku gorszy, mało w polu snopów. Wad. Ban. 92. (nieurodzaj, nie kopuje zboże).

Jeden ziarno, drugi snopek bierze. Zab. 12, 119. Nar.

(jednemu łyżką, drugiemu garścią). Otoć też ten z niwy swej snopeczek niosę. Groch. W\‘ 160. (owoc pracy).— lig. Ci^, którzy drugich grzebią, jak snopy padają. Bardz.

Trag. 348. (jak muchy). Bitwa sroga ; lecieli jak snopie z koni Turcy. Biel. 637. Birk. Sk. E b. Ossol. Boh.

27. et i, 103. — Kiedy mu co rzecze, to kijem jak w snopek. l}aszk. Dz. 51. młóci go, garbuje; er fcfyläßt auf alś menu er ©etretbc bräfebe. — Kupido powiązał świat w snop zgody wzajem użyteczny. Zab. 5, 334.

Koss. ( w łańcuch , związek). — I złoczyńcy, stojąc już przed snopem na placu, miewają jeszcze nadzieję. Orzech.

na so-

1. c, 7.

ses

na

sno-

zawczasu

snugi, osnugi, snowati; Carn. snuvâti, snujam Vind. Inuvat, fnovati, nafnovati ; Croat. sznüjem ; Rag. snovatti, osnovatti, (ob. Osnowa); Bosn. snovati ordiri telam ; Ross. CHOßaTb , chjk) ; zwijać nici z kłębka, ben fabelt abtntcfelit, etit $naitl abrotcfeln, mtcfeln, einen $aben Stegen, lutnbetl, propr. et transi. Snują niepewne nici czułe Parki, Gdy się rycerze porwali za barki. Kras. Mysz. 94. Jedwabne robaczki jedwab' snują. Mon. JO, 164. Pająk znowu kleci zdartą swą przędzę, i z siebie ja snuje. Odym. Siv. J 4. Ci, co materye jedwabne robią . lecie tarn w chłodzie snują jedwabie swoje. Star. Dw. 7. Nić snowana. 1 Leop. Genes. 14, 21. (nić wątkowa. 3 Leop.). — Simil. Z żelaza pancerze W gęste snują ogniwa subtelni płatnerze. Ustrz. Troi. i'26. (ciągną, wyrabiają). Je-teatra budują, Jemu bobkiem obeliszki snują. TwarJ Mise. 6. obwijają, bcmtnben, ummtttben. Gdy słyszę tak

mu

SNUĆ - SOBAKA.

SOBEK - SOBIEPAN.

361

łaskawe wyrazy, Mniemam, iż    sen mi snuje kłamliwe    chon ; Angl, bitseh;    ef. noslr. biedź,    pies; £)bb.    Baucfje,

obrazy. Teal. 45. c, 53. weben.    Żrzebiec ochoczy po-    Bautfe, Briefe, 3ud)e,    ob. Suka). Nie    mieszaj sie    sielska

chrapuje, Uchem strzyże, i nozdrza dym gorący snuje.    sobako między dworskie. Cn. Ad. 645. (nie składaj się

Zab. 10, 61. hoss. ciągiem wypuszcza, Sflinpfwolfen win*    z dworem" bo przypłacisz worem ; nie równia mi z toben lieft auê feiner SRafe. Snowała fortuna w sąsiednych    ba). Domowe sobaki, choć sie kąsają, wilka ujźrzawszy

narodach nowe dla Polski wojen przyczyny. Nar. Hst. 2,    nań się rzucają. Cn. Ad. 199/ /znają" się oni, zna swój

372. przędła, nette Urfadjen fpimten, entfpinnen, anfftnben.    swego" nie Wtykaj palca między drzwi). Sierdzista soba-

W tajemnej zgodnie wszyscy rozmowie, Na pańskie snują    ka wilkom strawa. Birk. Chodk. 11. Sobaka szczenna ,

przyczyny zdrowie. Miask. Byt. 59. knują; Croat. sznu-    Eccl. menHua; (Boss. coGanua kurek strzelby).— §.So-

jem machinar, sznovanye machinatio. SNUĆ się , SNO-    baka * psisko, öerädjtlicf) : etn $Mib. Trójgłowista sobaka

WAĆ się * wić się, pasmem się    suwać; fiel) mtnben, ftd)    Cerber. Bardz. Trag.    373. Otw. Ow.    27Ó.' — g.    Transi.

fortmicfeln, fiel) weiter entnńtfeln,    entwinben, entfpinnen.    Sobaka, psia jucha,    skórka na bóty,    Indignationen, sae-

Wszystko się dotąd snuje jak z kłębka. Teat. 28. b, 18.    pe numéro etiam mtrum jocum exprimant. Fora z świętego

(zdarza się, powodzi się, idzie smarownie). Snułem się    miejsca sobaki, czarownicy, meżobójcy. Birk. O,miel. A

po najwyższej sośnie dla podebrania gniazda. Staś. Num.    2 b. Bawcie się W. Państwo we    dwóch    , a ja    pójdę się

2, 45. Trzy języki smokowi z srogiej snowały się gęby.    umizgać do téj sobaczki. Teat. 5.    d, 23, (ci',    bestyjka)".

Otw. Ow. 102. Snuje się wąż, wije się, sinuat. Cn. Th. SOBEK, bka, m., § 1) [samoiściec, samolub 2], siebielubiec, 4056. — Tysiąo myśli snuje mi się razem. Teat. 25,    sobierad , sobiera dzki, sobiedobrski, sobiegarn , egoista;

85. przebiega głowę, tanfenb ©ebanfen entfpinnen fid) in    ein 6elBft)ud)tlcr, ein fêgptft. Sam    sobie    tylko    dobry, to

mir jngleid). Tysiąc smutnych myśli snuło mi się po gło-    jest sobek, przyjaźni nie nabędzie.    Fredr.    Ad. 24. Bzpltój

wie. Staś. Num. 1, 45. roją się, geljcn mir bnrćf> ben Śopf.    zapominamy, wszystko sobie, a pospolitym dobrom nic.

Różne mu w myśli projekta się snuły. Kras. Woj. Ch.    Tak się wiele tych sobków rozmnożyło, iż każdy tvlko

82. Snować się w imaginacyi poczęły    rozmaite projekta.    sobie gali z uciśnieniem bracićj. Sk. Kaz. 400. Dwór. D

Kras. Dos. 62. — Snuć się, przebiegać się, tułać się,    4. Pierwej Sobkowi, po tym    Bobkowi. Cn. Ad. 1073.

uwijać się; wimmeln, fmnfenmeife herum ftre id) en , fid) turn*    (pierwej sobie, potym tobie; dam rad drugiemu, dego-

meln. Smutne widoki snujących sje figur okropnych , li-    dziwszy sobie samemu). ■— §. 2) Imię Sobek , Sebastia-

cznego ubóstwa. Xiadz. 31. Snujący się po drogach pró-    vus. Sobek z Wojciechem. Teat. 54. d, 25. Błażej silny,

żniak. ib. 125. Snują się Fenikow ie, część prowadzi mu-    i Sobek rubaszny. Weg. List. 10. *S0B1Ć się recipr.

ry, Zamek wznosi, cześć ciągnie kamienie na góry (Kar-    niedok.; (Boh. sobiti * sobie przywłaszczać ; Boss. coóhtł,

taginę budując). A Kchan. 16. uwijają    się tłumnie, ge*    cofmio odkładać, oszczędzać, zbierać); przysposabiać się

brćrngt tummeln fie ftd). W lecie gospodarze    dobrzy po    w co, opatrować się w co; fid) mit ctnmö ücrfepen, rer*

polu się snują, fiaur. Ek. 69.— §*. W rozerwaniu, gdy forgen. Król nasz o koronę nic nie dba, w sławę się nie Węgry między s*obą się snują , też ani    Czechowie pokoju    sobi. Pot. Arg. 160. Zawsze    mądre i dobre zfąd chwa-

nie zażywali; dum ita dissident. Krom.    554. fid) mit ein*    łono pany, Gdy się w takież    jak sami sobili dworzany.

mtber l)erttm tummeln, herum balgen. Korona Polska, po    Pot. Arg. 458. — §. Sobie się na co «przygotować się

królu owdowiała, w gwałtownym niebezpieczeństwie snuje    na co, fid) ju etnmê bereiten, juberetten, irnrhemteu. Choć

się; in maxhno versatur discrimine. Krom. 396. bcfinbct    slaby jeszcze, prezentuje się żołnierzom, na mowę się

fid) tlt ber größten ©efaßr. — § Snuje mi się przed ocza- sobi. Pot. Arg. 751. — Sobić się gdzie * rozporządzać mi, w oczach mi stoi, eê fd)tuebt mir    stroaê    nor Ślugen.    się, rozgaszezać się, rozlokować; ftd) mo fmuśltd) etnridj*

Zdawało jej się , że postać jego snuje    jej się    przed ocza-    teit, feilte 28irtl)fd)aft auffdjlagen. Niemcy po ką-ku Ben

mi. Zab. 14, 303. — Snuło mi się na języku. Xiadz.    przechodzą, Francyą tłumem nasiadają, i tam się sobią.

28. kręciło mi się na języku, cö fcbmcbte mir auf ber    Warg. Cez. 22 W 'najokwitszych miejscach osiedli, i tam

Bunge. SNU W ALMA, i, i., u tkacza służy dc snucia    się zsobili. Warg. Cez. 141. Za Kazimierza Wielkiego

osnowy ze szpułek z drabki. Magier. Mskr., cf. snowi-    już lepiej miasta poczęły się sobić i osadzać w Polszczę,

dło , bie Sebenoctfe.    aniż pierwej. Biel. 196. Gdyby nieprzyjaciel udał się na

S O.

SOBACZY, a, e, od sobaki, suczy * psi; Boh. ćubćin; Boss. coóauiu; mm ber £>uttbtun, fmnbtfd), fmnbś *. Lby mieli sobacze i bestyalskie. Birk. Exorb. E 2 b. SOBAKA , i, i., SOBACZKA dem., [z persk. spako * pies. Herod. 1, 2 — 2] ; Ross. coOana, coóawa ; Germ. bte 2Mt* je; Soralr. 2. beja, boja, tschula ; Sorab. 1. czulą, cżul-ka , (cf. czuć, cf. szczuć); Boh. ćuba , cubka, eubićka, (cf. szuba); Bag. psizza , kucka; Croat. kusza; Dal. ku-seka, pssicza; Bosn. psiça, kuçka, barb. vaseka ; [pies 2], suka, psica, bte $unbtmt ; (Svec. byckja; Gall. bi-SfowniH Lindego wyd. 2. Tom V.

dobywanie zamków’, iż wiole należy na tym , aby w ręce jego żadne munioyo nie przychodziły i nie miał się gdzie sobić, postanawiamy, aby.... \ol. Leg. 2, 1529. Czemuż sie tak sobia na święcie, jakoby żyć wiecznie mieli na nim.' Pot. Bocz. 424. SOBIE, ob. Się. "SOBIEDOBRSKI małodobrski * sobie nazbyt dobry, nikomu nie będzie szczodry. Cn. Ad. 502. Sobierad, Sobieradzki. Mon. 75, 591, (oh. Egoista, Sobek). "SOBIEGARN, a, m., sobie tylko garnący, ein Bufammeufdjarrcr, 3ltiftd)reißer. Na zamku tym starostę Sobiegarnem zową, Ten sobie zawsze ręce tłuści, Ba nic ten na swe skrzydło nigdv nie opuści. Bej. Wiz. 75. SOBIEPAN, SOBIEPAŃSTWO, ob. Się.

46

362

SOBOL - SOBOTA.

SOBOTKA-SOCHA.

SOBOL, a, m. ; (Ross. coóojl, coóoaeia; Boh. sobol ; Slov. sobol; Hung. zobcl ; Ital. zibełlina ; Isl. safala ; Svec. sabel ; Angl. sable; Lat. med. sabelum; Jornandes pelles Saphirinae; Germ. ber ; Croat. nyuszt; Hung. ny-uszt, nuszt) ; sobol, mustella sibellina, podobny do kuny, ale mniejszy; włos ma ciemnokasztanowaty ; najpiękniejsze w Syberyi, w Kamszatce, gdzie niewolnicy pewną ich liczbę ubiwszy, rządzcom swoim oddać muszą. Zool. 321. Kluk. Zw. 1,550. Gwagn. 476. Sobol jesienny krótkowłosy ; Ross. He^ocoóojib, ‘niedosobol. Drogokupne sobole. Banial. J 2. Znam się na lisach farbowanych, na kopconych sobolach. Mon. 70, 64. nie dam się oszukać. SOBOLI, a, e, od sobolów', * ; Ross. co6o;iiu, co-óojihhmh. Futro sobole jedno z najdroższych. Zool. 321. S0B0LN0 gdverb., w sobolach , tit 3°BćI. Clwdk.Kost.QQ.

“S0B0LUBIEŻN0ŚĆ, ści, i., philautia. Fredr. Ad., bte ©elbftliebc, ©elbftfucbt. “SOBOLUBIEŻNY n. p. umysł, to jest, w sobie się kochający. Fredr. Ad. 95. ooll (Êtgenlte* be, felbftfücfottg.

'SOBOPOLNY, ob - Zobopolny. SOBOR, SOBORNY, ob. Zbór, Zborowy.

SOBOTA, y, ź. ; Boh. et Slov. sobota; Hung. szombat ; So-rab. 1. sobbota, (fabbat, fwatok, fobbota szabas); So-rab. 2. szobota, szobbota; Garn. et Vind. foböta , fabbo-ta , pozhitek, pristaja delà ; Croat. szobota, szubota ; Bosn. sobota, sedrni dan; Slav.,subota ; Rag. subotte ; f Eccl. Cmi; o Ta 2j ; Ross. cy66oia, (cf. maóaiuB szabas); Ital. sabbato, sabato, z Hebrajsk. rütf; Graec. aaßßarov ; znaczy odpocznienie abo przestanie od pracy ; między żydowskiemi świętami .najprzedniejsze ; chrześcianie zamiast soboty, ©ab&atfj, święcą niedzielę. Karnk. Kat. 321. Sk. Kaz. 388. et 590. Sobota jest imię żydowskie, które wykładając po «Łacinie cessatio, t j. przestawanie zowic-my ; a ztąd święcić sobotę, znaczy przestać roboty, i odpocząć. Z tego zaś znaczenia to nastąpiło, że dzień siódmy sobotą zowiemy, iż pan bóg dokonawszy stworzenia świata, od wszelkiej sprawy, którą uczynił, odpoczął. Kucz. Kat. 3, 85. Strzeżcie soboty mojej ; ktoby ją pomazał, śmiercią niech umrze. Hrbst. Nauk. p 7. (szabasu, święta, cf. niedziela, cf. przasnik). Sobotę nie z Hebrajskiego, lecz ze słów Słowiańskich sobie robola wywodzi X. Kołłątaj w rozpr. 5, 718, mskr., cf. Sabot, bożek Szlęzaków, czczony na górze 3oBfenbertj ; cf. Arab. sebaul; Etyop. shabatu; Mezogoth. sibun ; Lith. septini ; Kymr. sevene; Samoj. seiba; Germ. ftebeil * siedrn. Pani. Wam. 10, 1, 107. U chrześcian dziś sobota, ostatni dzień w tygodniu, przedniedzielny, ber ©Otttta&enb ; Ob erb. ©amêtag; Gall. samedi. — Prov. Dłuższa sobota, niż niedziela, Cn. Ad. 161. (większa przedmowa, niż księga, większa sień, niż dom; Slov. dlużsa sobota, nez nedé-la ; dlużsa kosèla , neż kabat; ordo inversus). Slov. Sobota kńazska robota. — £. Wielka sobota, wielkotygodniowa, wilia wielkonocna, ber ©omta&enb tit ber (S^armoc^e ; (Slov. bila aneb welka neb swatś sobota; Vind. • kerstniza, ve-lika fabbota). W sobotę wielką ognia i wody naświęcić, bydło nią kropić, i wszystkie kąty w domu poczarować, to też rzecz pilna. Rej. Post. P p 5. — §. Sobota, mia

szam-

zmar-

yero

sto w Łęczyck. ; miasto w starostwie Spiskim. Dykc. Ge-ogr. 3, 58. Słotne »ergebener ©table. Sobota, Sobotka, miasto i góra na Szląsku ; Germ. 3obtett, ber 3°ideillicrg. SOBOTKA, i, z., ba§ So^amttêfeuer, ©omtennmtbefeuer; (cf. Ital. sabatina ; Carn. sebbotnya coena sabbathina). U nas w wilią ś. Jana niewiasty ognie paliły, tańcowały, śpiewały, dyabłu cześć i modłę czyniąc ; tego obyczaju pogańskiego do tych czasów w Polszczę nie chcą opuszczać, ofiarowanie z bylicy czyniąc, wieszając po domach, i opasując się nią, czynią sobotki , paląc ognie, krzesząc je deskami, aby była prawie świątość dyabel-ska, śpiewając pieśni, tańcując. Urząd. 32; (cf, Croat. krèsz ignis festivus, ad quem saltus nocturni fieri soient, cf, krzesać). Pieśń święto - jańska osobotce: »Gdy słońce raka zagrzewa, A słowik wdęcćj nie śpiewa, Sobotkę, jako czas niesie, Zapalono w Czarnym Lesie. J. Kchan. Dz. 255. Tak to matki nam podały, Same także z drugich' miały, Ze na dzień ś. Jana Zawżdy sobotka palana. ib. Kiedy sobotkę, jako zwyczaj niesie, Zapalicie na błoniu równym, lub przy lesie .... Zmor. Siei. 188. SOBOTNI, ia, ie, S0B0TNY, a, e; Boh. sobotnj ; Croat. szobotni; Ross. cyóóOTHMH; od soboty, ©ottM&ettbS * ; Oeftcrr. fant^tćtgltd). Siódmy dzień sobotni jest, to jest, ‘odpoczynicnie boga twojego. 1 Leop. Deut. 5, 13. szabas , ©abbatfy. Apostołowie odmienili dzień sobotni w niedzielę. Biał. Post. 10. Dni sobotnie poszczą. Srnotr. Lam. 43. — Prov. Sobotnim sztychem. Rys. Ad. 63. (z soboty do niedzieli nietrwała robota , nietęgi szew). SOBO-TNIK, a, m. ; Croat. szobotnik, szobolàr; Hung. batos; Rag. subottâr; Ross. cjóóothhkh Judaei. Sabbatha-rii ; sobotnicy, t. j. sobotę za święto trzymający. Mącz., ©aWatWfeęercr. — §ł. [Sobotnik, pomiannik, spis łych 4J. Ruskie sobotniki, jak żydowskie Thorah , około kija ‘okrącają, nie wwięzując ich, jak my nasze księgi. Budn. Ps. 40, 7. czy nie soborniki, ob. Zbór, Sobor. *S0B0T0WAĆ cz. niedok.; Eccl. cyóóociBOBaTH; sobotę czyli szabas obchodzić, ben ©aBBat^ feleru. Sobotuj sobotę panu. W. Levit. 25, 2. Sobotowanie Eccl. cj66otctbo. — *§. Odpoczywać, ritfeit. Jezus w w. piątek umarł, nazajutrz sobotowaf i odpoczywał w grobie. W. Post. W. 528. Siódmego roku będzie sobotowała ziemia. VF. Levit. 36, 55. not. «odpoczywała*, Hehr. fÜÜ. W ten czas sobotować , święcić i odpoczywać beda. Dambr. 720.

SOCHA , y, i , SOSZKA, SOŹKA, i, z’., dem. ; (Boh. socha colossus ; sochor, sochurek vectis, sośka soszka; Slov. soe'hor; Sorau. i. fochor, szochor trudes) ; Croat. szoha fur ca, szohe » szubienica , (sohar * gatunek chrząszczów) ; Bosn. so ha ,' sossiça , drrivo rasohasto ; Rag. soha , drrvo rasohàsto lignum bifurcatum ; furca bicornis, sosciza fur-cinala ; Eccl. co,xs, 1) paso radło , 2 : ^nopKa bifurca tigna; Ross. coim;a rozsocha, ę ^ Au łoś, koło Krasnojarska, nocox-B, nocomeKB laska, .aL Posoch, co-uihhkb. leMeuiB lemiesz, ob. Sośnik; cf. Gall. sóc, soc-quet; Germ. ©edj, ^ftugfeci) ; Lat. med. soccus , (cf. seca-re, cf. nostr. siec, siekę); 1) rozsochate drzewo do podparcia , dźwigania, rozsocha ; Oarn. rogovilze ; Lot. cer-vus, baö ©prtel, (cf. spir), ein gabelförmiger ©tamm, ©a»

SOC H OWY - SOCZEWICA.

SOCZANY-SODOMA.

363

SdftÜC?, ©abelfiolj, ©cifidfłangc. Sochy przy studniach po- Dykc. 1, 206; większą u nas grochem Pruskim zowią. stawione dla ciągnienia wody, albo w szopach dla pod-    Kluk. Roił. 5, 14(T et 2, 256. Szoczka. Mącz. Ezau, za

pory dachu, bywają dębowe. Kluk. Roił. 2, 166. Warg.    garnek szocewicy prawo pierworodne przedał. Sk. Zyw.

Cez. 197. Juz na parkany duże goni świnie, Już sieci 244. ßudn. Genes. 25. 34. et 2, 150. — §. Optic. Sona    soszkach w doły, W Stegnach miece ukrytą    zdradę    czewica w szkiełkach. Hub.    Wst. 242. soczewka , bte Stnfc

na    kwiczoły. Tward. Mise. 109..(widły łowcze do    sieci).    in dnem gefcbltjfeneu ©lafe.    SOCZANY, SZOCZANY, S0-

Płótno do bielenia rozpięte na soszkach za pętelki. Przed. CZEWICZNY, SZOCEW1CZKOWY, a, e, od soczewicy, 84. Grabarze do rosztowania potrzebują sożków; do po- na kształt soczewicy; Cinfen * , Itnfenfornttg ; Boh. śocowi-bijania w ziemię sożków, szlagi. Kluk. Roi!. 2, 170. No- cny; Ross. neneBHUHbiw, coneBHUiiBiH, coneBHBiił. Socze-wokrzczeńcy błędowi swojemu radziby sochę podparli; wiczna słoma Boh. cećelina, cockowina. Soczewiczne pole aleć im ta socha nic nie płatna do ich błędu. Gil. Post.    Boh. ceceliśte, cockowiśte. Lenticularis forma, kształt

112. (podpora, wsparcie, filar). Olbrzymowie, ludzie    szoczany. Macz. Śkiełko soczewiczne. Rog. Doi. 1, 76.

wielcy a wysocy, by jakie sochy. Glićz. Wych. E 2, (cf.    Szoczewiczkowe kamienie, pierres lenticulaires. Staś. Buff.

drągal, cf. drabina). Soszka, stołek, stolec, drążek.    134. SOCZEWICO WATY, grochowaty, pisiformis. Perz.

Voïck.ZIS. Dasyp.Aa. szczudła, szczeble, ©telje; Sorab.    Cyr. 1, 177. Itnfenfornttg. SOCZEWKA, i, £., Soczewki

1. wocźeżki; Ross. xo^yjm.— Forlif. Sochy, contregar-    plur., Stnfenglćtfer.    Śkiełka    w pizezornikach    na kształt

des. Lesk. 281. et 285. — Aliter: Dał je obiesić    na piąci    soczewicy robione,    nazywają    soczewkami. Hub.    Wst. 242.

sochach. 1 Leop. Jos. 10. (na szubienicy). . Samnitowie    Soczewka,    czyli śkło    w lunecie, lens. N. Pam. 19, 85. —

przy ciaśninach    Kaudyjskich Rzymian przez zelżywe    so-    S0CZN1CA    , y, i., §.    1) czas puszczania soku, oskoły. Gn.

chy przeganiali.    Zab. 4, 289; [per jag urn mis er uni.    so-    Th. 1037.    bte 'Saunifaftjeit, menn ber ©aft tn bte Śftunte

szki żołnierskie    sromotne). — Prov. Bijże socha,    boć    tritt; (Rag.    sócniza *    eseneya). — $. Transi, fig. Niech

ich trocha i to płocha. Rys. Ad. 2, (cf. nahajką nieprzy-    kto chce chwali Egipt i Nilową płodną    socznice. Klon.

jaciela spędzić). — §. 2) Socha; Rosj. coxa; gatunek    FL B. wylew, Ueberfttömung beö 9îitë. —    $.2) Socznica

pługa czyli radła, eine 9Irt $flfenpfhtg. Socha na tęgie    ziele, Powój zamorski, szkamonia. Syr. 1477; Eccl. co-

grunta zdatniejsza jest od pługa; składa się ona z dwóch    nHHua, 53tube, SBtitbfraut. 1. SOGZYĆ cz. niedok., sok wy-

sośników żelaznych; reszta cała jest z drzewa. Kluk.    taczać, sokiem napełniać, posoczyć; ©aft abjapfett, mit

Rosi. 3, 117. Najmować chłopa z sochą do wyorania.    ©aft füllen, befdjmieren ; Ross. couhtb , bhcouhtb. Pod

Mon. 64. Sieje się pod sochę, gdy sie posiane nasienie    ołtarzem rzezana ofiara nóż soczy wrażony; icta conjectos

pługiem, lub sochą orząc płytko zagrzebuje. Kluk. Roił.    incalfacit hostia cultros. Zebr. Oiv. 397.    Soczyć się re-

3, 196. Które pola niszczył Mars płocho, Teraz bezpie-    cipr. oiiedok.] Ross. couimc.i, bbicouhtbcu; sok puszczać,

cznie ryje kmieć sochą. Hor. 2, 50. Kniaź. —•    §. So-    sączyć, w sok się    obracać,    rozpływać. Cn.    Th. 1037.

cha ziemi, hak ziemi, uncus, etu $afen 8anbe£,    fo »tel    ©aft fcbmièen, ©aft    tröpfeln,    tn ©aft senken, ftd; tn ©aft

man mit einem Slderfjafen in einer gewtjfen Bett beftelleu    fattn,.    auflöfen.— (2. SOGZYĆ cs.    niedok., sieci, sidła zastawiać,

bte    .^afeu^ube. Kazimierzowi Jag. po 9 groszy z    każdej    podchodzić, (cf. osoczyć),    3^30 ntadfeit worauf. Białe gło-

sochy pobor Litwa postąpiła. Stryjk. 626. Sochagia w wy, jakoby zwierz, soczy a łowi. Glicz. Wych. J 2 b. Szkocyi przypominają nam wspólność imienia sochy.    Niewinnie soczą a podszczuwają    możniejsze świata tego

Czach. Pr. 219. W śrzednich wiekach soccus i socca w    na niewinne pańskie. Rej. Post.    y y 4. — §. Soczyć;

Anglii i Szkocyi toż samo znaczyło, co u nas socha;    Boh. sociti ; potwarzać kogo, (ob.    Osoczyć, osoka, oso-

posiadający nazywali się sokmani, a nadający tę ziemię    cznik), einen »erläitmbeit. Niech pyszni nie soczą na mnie;

brali imię soccus. Czach. Pr. 273. N. Pam 6, 301, (cf.    ne calumnientur me. Wróbl. 291.    Wymyślali na mię fał-

jRoss. nocoxa gatunek pańszczyzny). SOCHOWY, a, e,    szywe soczenie. ib. 02 potwarze,    3Serlaitmbitng. Człowie-

od sochy, ©abelbolj s, ipafenpfhtgS "« ; Ross. coiuhbm.    ka będą złe uczynki same soczyć i sądzić, ib. 18. foska-

SOCYNIANIN, ob. Aryanin, Rakowianin, Nowochrzezeniec.    rżać, anflagen). — SOCZYSTY, a, e, — o adverb. ;

SOCZEK, ob. Sok. SOCZENIE, ob Soczyć. SOCZEWICA,    Boh. stâwnatÿ ; Slov. mjzawy, (cf. miazga); Sorab. 1. lfia-

SZOCEW1CA, y, z., SOCZKA, SZOCZKA, i, i; Boh.    szotnć, (cf. mięsisty) ; Carn. sokrov; Vind. vlashen, poun

śocowice, ćoćka, ćećelka; Slov śosowice; Sorab. 1.    foka, pounvlage, fokoviten, fokrou ; Croat. szochen ;

żocżk ; Sorab. 2. szok, szozk ; Gam. lęzha , (Carn. so-    Bosn. soejan; Ross. couiibih, Mitoroconitwu, rjkHHCTBiîi ;

zhiva, sozhivje legumina, a sok quia pro pu'tibus deser-    Eccl. contfCTBi!i ; pełen soku, sokiem płynący ; faftfg, ttoll

vit)-, Vind. lezha; Croat. lécha, lechicza, (szochivo le-    ©aft.r Owoc miły soczysty. Przyb. MdL 144. SOCZY-

gumen); Hung. lentske, lentse, lednek, lentsćtske; Bosn.    STOŚĆ, ści, z., mnogość soku, bte ©aftigfeit; Vind.

léchja , socivo, sociviça, (socivo, kakokti grah, bob etc.    vlashnost ( cf. wilgotność), fokovitnost; Ross, cobhoctb.

* jarzyna) ; Slav, socsiziça ; (D il. szocsivo legmnen) ; Dal. bODA , y, z., [z lac. soda 2] n. p. Liście to na głowę lechya; Rag. soccivizza, leechja, (soccivo legmnen) ; Eccl. przykładane oddala sodę, to jest zbytne spanie. 6resc. coyhko , coY6K!it|.t, neueBHLta, no CepócKti .ratU'B , tiAt|is; 447.? letarg, ‘śpik , śpiączka, ©gjlaffudjt. §. Soda z Ross. coneBtma, neneBtina, y CepóoBi couiibo ; (cf G er. Hiszp.; Gall. soude. Soda, Chem., sól ługowa, gatunek ©djote); ervum lens Linn., bte Stufe, gatunek gęsiej wy- potaszu, ©oba, ©ODe. Sniad. Chem. 2, 47. et 63. i t. d. ki, zasiewa się w polach; ciężka do strawienia. Kluk. SODOMA, y, z., miasto żydowskie, które razem z Gomorą

46*

dla zbytnich cielesnych grzechów siarczystym z nieba deszczem wygubione. Bibl. Gd. Genes. 19. bte ©tabt ©0* bont. — Fig. transi. Wzgardziwszy te wszystkie głosy pańskie, bujasz sobie po tej nędznej Sodomie świata tego. Rej. Post. X x 6. w grzechach , rozpustach. SODOMIA, ii, z., SODOMSK1 grzech, cielesność przeciwprzy-rodzona , ©obomücret) ; Vind. fodomitaria, mutasti grieh ; Eccl. ckotoæoîkctbo , CKOTOotHie. Obrzydliwość grzechu Sodomskiego. Kiok. Turk. 102. Zakon nie jest dla sprawiedliwego postanowiony ; ale dla niesprawiedliwych So-domskich grzeszników. ’1 Leop. 1 Thim. 1, 10. SODOM-CZYK, a, m., obywatel miasta Sodomy, cttt 6ttut)0l)tter öOtt ©Obom. Sodomczycy chcieli zelżyć goście Lotowe. Bibl. Gd. Genes. 19 — Sodomczyk, co się grzechem Sodomskim bawi. Cn. Th. 1037. ber ©obontttcrci) treibt; Vind. fodomitar, oframotnik enakega spola, f. fodomi-tarza; Sorab. 1. hóltżźi lubcz; Eccl. C040MMHHirb, CKO-TO.IOJKHHfCB , CKOTOTJHTeÆb , ÓG3C40BCTB0BaBUliH. Sodom-czyk, paederastes. Cn. Syn. 638. Zygr. Pap. 289. Cudzołożnicy, sodomczycy. W. Post. W. 2, 355.

SOFA, y, z., SOFKA, i, z’., zdrobn., gatunek niby kanapy, ba$ ©opija ; Boh. lehatka; Carn. lenishe.

SOFONIASZ, a, w., prorok żydowski, spółczesnik Jeremiasza. Zal Test. 521. ber ^Śrop^et B^p^anta. S u 1 p.

SOJA, i, z’., SOJKA, i, i., dem.; (Boh. sogka Pica vulgaris. Kluk.Zw. 2, 295; Slov. sogka sojka, kawka; Morav. soge ; Sorab. 2. kabeja ; Carn. shôga , shoja ; Vind. Iho-ga ; Croat. shojka, sojka, (soyka, soja, chóka, cha-vka, kavka graculus) ; Hang. szajko (cf. czajka), choka,

na-

mjza, (cf. miazga); Slov. saft, mjza; Sorab. i. maszota, (cf. mięso); Sorab. 2. loga ; Garn. shónft, sokrovza, (sök pultes, sozhiva legumina); Vind. fok, fuk, lit r fhonft , vlaga (cf. wilgoć), (Vind. fokrouza * sok drzewówy, fo-zhei, fukezh » soczek) ; Croat. szók, lit; Hag. sook, só-cniza » esencya) ; Bosn. sók ; Ross. cotcb, (obs. cOKaib-HHii,a kuchnia), rjrfeirb ; Eccl. r.iiiTL , iriiHeifb (cf. gleń), »Haca, yxa, «uimn-ua, yjKima, (cf. jucha; Lat. jusculum); cf. Lat. succus ; Hal. succo , sugo, cf. sos; cf. sączyć, Germ. fangen, ftegett) ; rzecz ciekąca rzadka, ber ©aft. Oliwę i sok balsamowy na krzyźmo święcą. Groch. W. 397. Gdy kto kwiecie tej rośliny ściśnie, zaraz palce jego krwawym się sokiem zfarbują. Otw. Ow. 400. Sok jagodowy Boh. keiśtiny. Sok winogronny ; Sorab. 2. fuppa , (cf. supa). Sok wyprasowany Ross. MOpCŁ. Sok wyciskam Eccl. wŁhk). Soku wytoczenie z drzewa; Ross. coueiiie, (ob. Soczyć). Sok drzewa jest wilgota, którą korzeń podaje drzewu ku jego żywności. Cresc. 49. Ko-muz milej kiedy czas zbieżał upłynny, Jakoż gdy leżąc w chłodku łykał soczek winny? Zab. 1, 188. Nar. Sok brzozowy, ob. Oskoła. Napuszczony sokiem Croat. szochen. Sok stawowy, ©Itebmaffer. Sienn. 394. Sok do potravv, ob. Sałsza , przysmak mokry. — (2. 'SOK, a,

w. ; Boh. sok; potwarca, obmówca, osocznik, bet Set* IĆUtmber. Jeśliby kto go obmówił, że Rzpltą zdradzić miał, a takowy powiadacz i sok, jeśliby jawnym świadectwem nie dowiódł, gardłem ma być karan. Stat. Lit. 6-)- — ‘SOKASTY, a, e, succosus , wilgotny. Mącz. soczysty, fafttg.

tsóka * sojka, kawka; Dal. szoyka;    Bosn.    sojka; Hag. so-    SOKOOV NIEĆ, nca , ?u., na dziki czyli odyńce    polujacv ,

va, sovka, sojka, svrakka; Ross.    eon,    coMita,    pomKa,    (ob. osoczyć zwierza), eilt ©djtM^nnlbpretjager.    Jeśli    pole

4epa6a, ciiBOBopoima, CHiieBopouKa, Ke4pOBKa ; cf. Hal.    nawiedzi I tam go nie uprzedzi Z myśliwym lukiem ża-

chiosa),; corvus glandarius, ptak mniejszy od sroki, gnie-    den sokodyniec. Hor. 2, 102. Nar.

ździ się na dębach; naśladować może słowa ludzkie. SOKOŁ, a, m. ; (Boh. sokol ; Slov. sokoł; Croat. szokól, Zool. 261. ber Ośtdjeljldfter, 3łu£(ml>er; (cf. orzechówka,    kragol, (cf. krogulec); Dal. szókol ; Uung. sólyom ; Slav.

kraska). Rozdiazne sojki. Bajiial. J o 0. Dziś dobrodziej-    sokol ; Bosn. sokol, soko; Hag. sokó, G. sokola; sîvaz,

ka jak sojka rzegoce, Nie pamięta, ize to bardzo szko-    (cf. siwieć); Sorab. i. talk ; (Garn. sekólz * jastrząb) ; Vind.

dzi cnocie. Papr. Pr. D 2 b. Człowiek świegotliwszy nad    jąstran , jastreb (cf. jastrząb'), fakolzh, falk, "(fakolzh,

gai 1 iczkę, kióia zawsze huczy swym głosem, nad sojkę,    kanja« kania, fekoliżh accipiter) ; Bos. coKO-iii ; cf. Gertn.

nad kobyłkę, która świerkoce ustawicznie, blegotliwsźy.    ©aferfalf, ©oferfalf. SI big.; cf. Arab. ip; sakir, /alco; cf

^ ^ ^    - Lat. sacer; cf Arab. *}pt sakara, acute vidit) ; §. 1) falco

SOJUSZ r u, m.; (Hoss. 0010315, coy3b , vox haec composita geiililis, ber §alf, ptak drapieżny wielkości miernej kury, custodit radicem f03t, cf. uzda. Dur. I, 264. nisi corru-    samca układają do połowu koropatw i innych ptaków.

pb.i e Lat. sooius, sed cf. cham Eccl. coy3i>. CB/I3E» eon—    Zool. 276. Sokoł Podolski wielkie ma skrzydła i nogi.

junctio, conjugiim, cf. wiązać); przymierze, alians; b(t3    Kluk. Zw. 2, 206, (cf. białozor). Rozmaite gatunki so-

S3iutbittp, bte Sltttartü, Sojusze, traktaty, przymierza, Dudz.    kołow w Hoss. KpG'iGTi» 1 ob. Krzcczot), 4Gp6miiiGKTj, 6a—

Pv.^Z!Tk0 fort,un:i z cnot^ zawiera sojusze. Nar. Dz.    aaóan^, jyitb, ncpene-iaTHiiia. — Prawo mienia sokoła

1, ol. Ty z którym w wierne weszłam przyjaźni soju-    tak oznaczało szlachcica, jak noszenie szabli, luli szpa-

sze. Zab. 1, 4r>. SOJUSZNIK, a, m. ; Hoss. coiosmna,    dy. Czack. Pr. 2, 243, (cf. szlachectwo). Sokoły gór-

/. coi03HHU;a ; (Eccl. coy.3HHKT> spółwięzień) ; sprzymierzę-    nolotne. Banial. J. 2 b. Nienawidzi kaczka sokoła" P.

mec, aliant, ber Simbetyenoffe. Czyńcie teraz to, czego    Kchan. Orl. 1, 27. (zazdrość). Sowy z sokołem w je-

po przyjaciołach i sojusznikach króla mego, spodziewać    den rząd nie włożysz. Wad. Dan. 27. Sowa choćby

się godzi. Ossol. Mow o2 ; (ab so dis). Niemało sojuszni-    pod niebiosa latała, sokołem nigdy nie bedzie. Cn. Ad.

kom naszym miast naiowił. Jabl Tel. 157. SOJUSZOWY,    1074. Po głosie cię każdy pozna, żeś sowa, choć sie

a, e, sprzymierzeński ; Ross. coi03iibiii, cotosmmecKm ;    za sokoła udajesz. Pim. Kam. 557. Slov. Sowa ne \vi-

Slov. sokoł

364

SODOMIA - SOK.

SOK - SOKO-Ł.

. Qfe,<3°K)3HbI“ niez,faczonv).    siedi sokola; sowa nie wylęgnie sokoła;

• SOiV, u, m., SOCZEK, czku, m., dcm.-, Boh.    stawa,    skrz sowu wisedent; ingratus filius. Sokoł,    kiedy    ze-

SOKOŁKI - SÓL.

SÓL.

365

psieje, biedna wrona mu dogrzeje. Cn. Ad. 1074. na pochyłe drzewo i kozy skaczą. Hoss. Ojtb toje KUKas cokojb. (Hoss. Ohî G±at> Kata .lyiib - siwiuteńki). Ten który chciał sto sążni bujać nad sokołem , Potkną! się i w szkaradnym błocie ryje czołem. Zab. 16, 87, cf. Rag. so-kolittise glońari, (ob. Prawić). — §• 2) Sokoł, miano chartów, eilt Name ber SBinbjptele; (chart mówi o sobie : ) Pókim był młody, zwano mię sokołem, Dziś, gdy mi lata nogi odebrały, zowią sową. Pot. Jow. 92. Bielaw. Myśl. E. — 5) Artill. Działo, wielki sokoł, czwarta część koluwryny, wyrzuca trochę więcej niż pięć funtów. Archel. 10. Tward. Wł. 257. Sokoły, jauc-ns, z gatunku śinigownie albo wężów, do 6 funtów kule strzelają. Jak. Art. 1,212. SOKOŁKI, falkonety. Lesk. 2, 241. Ralfen, ftalfannen, galfonett ,' ©attmtgeu oort Kanonen; Croat. taraszka. SOKOŁA, herb; niedźwiedzia połowa od ogona» druga połowa od głowy wieprza dzikiego z pręga czerwoną na grzbiecie; na hełmie półniedźwiedzia. Kurop. 5, 48, ein SSappcn. SOKOLARNIA, i, i., miejsce chowania sokołow, ber galfeitltof ; Ross. cokoæbhhkii. Niedaleko stolicy swojej ma wielką sokolarnią. N. Pam. 14, 169. SOKOLE, ecia, n., pisklę sokole, baâ 3un^e ber galfen. Sokolęta nadobnych ptaszków z młodu używają, a potym sobie po wysokości powietrza rozkosznie bujają. Rej. Zw. 148. SOKOLI, a, e; Boh. sokolowy; Hag. so-kolöv ; Hoss. coKOiiw ; od sokoła, Ralfen*. Ktoby komu sokole gniazdo skaził, abo umyślnie sokoły pod gniazdem podkłół, abo z gniazda sokoły młode pobrał, zapłaci sześć rubli groszy. Stat. Lit. 312. Obaczysz nędzników, gdy im obelniesz te pióra sokole. Wad. Dan. 432. SOkÓLNICA, falkoneta, ob. Sokoł 3).■* SOKOLNIK, a, m; Boh. sokolnjk ; Garn. krcgulshar, (cf. kro-gulee) ; Croat. szokolàsz; llung. sólyomfogo ; (Hoss. co-KOJiHimeli łowczy wielki) ; Hoss. cokojłhhks; nad sokolim polem przełożny, koło sokołów chodzący; ber §ah feiner, galfenmetfter. Mieli .dawni książęta swoich myśliwców nazwanych sokolnicy, falconarn. Nar. Ust. 4, 245. Niektórzy sokolnicy insze jeszcze obyczaje rządzenia się z sokołami wiedzą. Cresc. 622. Dogandzi basza , najstarszy sokolnik, kiok. Turk. 37. Sokolniki zaczęli należeć pierwej do liczby sług, potym do urzędników dworu. Czack. Pr. 2, 243. ŚOKOLNICTWO , a, n., chodzenie koło sokołów, polowanie sokołami, bte Salfiterep. Tr., Boh. sokolnjctwj ; Croat. lóv z szokoh ; Hung. sólyomfogós. SOKOLNICZY, a, e, od sokolników, Salfenter* . Sokolnicze xiegi. Czack. Pr. 2, 245. So-kolnicze sprzęty Hoss. coKO.iLHii<ieH njTŁ. SOKOLIK, a, m., drzewiec, falco subbuteo, mniejszy od sokoła ale jemu zupełnie podobny. Kluk. Zw. 2, 305. ber 53auntfalf.

SOKORA, y, z., populus nigra, gatunek topoli, kluk. Dykc. 2, 221. bie fdjroctrje Rappel; Hoss. paiicKoe 4epeBo.

SOKOWY, a, e; Hag. socni ; Ross. cokobmh ; od soku, ©rtft ». Pokarm sokowy, który drzewa przez pory z korzenia biorą. Cresc. 49. Sokowy kołacz Hoss. coactrb, sokiem pomazany. SOKOWATY, n. p. Frukta sokowate, Jako to pomarańcze. Boler. 314, cb. Soczysty.

SÓL, i, i. ; Boh. sul, soli; Slov. sol; Sorab. 1. szol, fol,

ful, fél; Sorab. 2. szol; Carn. sull, sol; Vind. fol, fou; Croat. szol; Hung. soo, só; Bosn. só, kojim se soli; Rag' sool, soo, G. solli ; Slav. sol; Hoss. cojib ; Svec.etlsl. salt; Angl. sealt; 5łtebcrb. ©olt ; Holi. sout; Gall. sei ; Lat. sal ; hal. sale ; Tatar. Krim, salz ; Craec. âlç , (cf. Germanica noinina plurium urbium ,\)alle) ; Germ. bai ©fllj, (cf. salsza, ©alfę, ©Ü4e, ©obie), minerał rozmaitego gatunku, w wodzie się roztapiający, bardzo ostrego smaku. —- Sól jest treść albo istota w wodzie topniejąca. Boh. Dy ab. 2, 20. Zkąd się sól wzięła, w to się obraca. Kosz. Lor. 151. (z wody w wodę). Soli ziemnej kamiennej, kopalnej, w Wieliczce i w Bochni dobywają. Nar. Ust. 4, 282. Biel. 145 ; Vind. Vogerska fou, (cf. Węgierski); Ross. cOKOJb/i ctMb. Sól Wieliczka nazywa się w dawnych przywilejach magnum sal, dla różnicy od mniejszej szyby Bocheńskiej. Nar. list. 4, 260. Bałwan soli, oh. Bałwan. Chyba furman sól wozić taką szkapę kupi. Alb. na Woj. 12. (bałwany sólne). — Sól suchodniowa, ob. Suchy. — Kwiat soli, perła, sól oczkowała, jara. Kluk. kop. 1, 168. Ład. H. N. 161. ba$ rcctjk reine ©łeitifafj. Sól warzona, ob. Warzonka. Wa-rzonka sól Aslrakańska, (Hoss. capeóapaicb, z Tatar.). Sól morska. Syr. 1109, Vind. morska fou; Hoss. MopnHKa. Sól jeziorna Ross. 6y3ynï>. Sól na jeziorach sama się krystalizująca Hoss. caMOca/tna. Z słonych wód praso-łowie warzą sól, i tołpy formują. Syxt. Szkl 104. Wa-rzyciel soli, przedawacz soli lub słonych rzeczy, solarz, solnik, Boh. solnâr, slanec, soliwarie, /. solnarka ; Sorab. 1. fćlnik ; Carn. solâr; Vind. folnar, founar; Croat. szo-lar; Hag. sianar; Bosn. solinar, l- oji só prodaie ; Hoss. ułuoBaaLHHKT), cojnwbmHKTj ; Eccl. coMTejib. — Sól dziwna Glaubera. Kruml 296. Daä @lauf>erifd/e SBunberfalj. Sole ■ istne roślinne, salia essentialia vegetabiha. ib. 116. et 117. Sainjeilfalje. Winna sól, cremor tarlari. Perz. Lek. 258. SSeinfietnfalj. — §. Sól , zaprawa potraw ; ©ais > ©alsmurje. Zła potrawa bez soli, zła i przesolona. Pot. Jow. 104. Bez towarzystwa, Jakby mięso bez soli, zażywać myślistwa. Pot. Arg. 390. (Hoss. H640C0ib brak soli). Chlebem i solą przyjaźń łowią i ludzi niewolą. Jabi. Ez. 153. czapką i papką , częstowaniem, ob. Chleb ; (cf. Ross. xahOocoab gościnny człowiek, xahöoco.iLCTBO gościnność). Z nim więcej zjadł soli, niż korzec. Birk. o Exorb. 8. dawną zażyłość i znajórąość miał; cf. Prov. Rag. trjebaje dös ta s' gnim solli izjesti zà poznatti je-dnöga ; cf. iyrov. Croat. jaycze od jedne vure , kruh od jednego dneva , priatel od trideszet Ićt, jeszu tri dobra dugovanya, ob. Korzec soli. Zdybiem się u soli. Rys. Ad. 77. iu stołu, przy ohietlzie). Z tym, co z kąta goli, Zdybiemy się gdzie u soli. Czachr. K 5. (choć w gar-kuchni). Pamiętamy na sól, którąśmy na pałacu królewskim jedli. 1 Leop. 1 Ezdr, 4, 14. (na chićb, żywność, pokarm). Bez pieniędzy do targu, bez soli do domu, ob. Pieniądze, targ; (Slov. bez penëz do trhu , bez soli do domu). Za sól przyszło, za sól wyjdzie. Kosz. Lor. 151. (na cle przyszło, na mycie odeszło; jak nabyte , tak odbyte). (Slov. Mlada koza sol lubi, a staró gu ze solnićku uchicuge; młoda koza sól lubi, a stara

ją ze solniczki wyjada ; cf czego się nowa skorupa na- Do piekła gościniec jako solarzom do Śląska. Pot. Poci pije, tym na starość trącij.— §. Solą być komu w oku»

kością w gardle, nienawidzonym być od kogo. ein ©OTO SOLECYZM, u. m„ wykroczenie przeciwko prawidłom moim Slufle. Cnota zawsze złemu sola w oku. Pilch. Sali.

45. Miles mi, jak sól w oku. 6n. Ad. 499. Rys. Ad.

67. (kole mię w oczy, blask mi od niego, patrzeć nań nie mogę). Chrośc. Fars. 174. Co jest sól w oku, to smętek w sercu. Żarn. Post. 3, 593. Każdy się wam spowiednik solą w oczach staje. Mon. 76, 866. Innych powodzenie solą w oku mu było. Pilch. Sen. list. 423.

Któryż z pokojem król na tronie siedzi? Solą są w oczu każdemu sąsiedzi. Pot. Syl. 522. Pot. Arg. 376. Nieprzyjaciele tak ich w oczy kolą , Jakby zasypał ich solą. Pot.

Arg. i67. (wiercą się, jak piskorze, jak węgorze solą posypane).— Fig. tr. Mowa wasza niechaj będzie zawsze solą potrzęsiona. Birk. Dom. 56. rozsądna, cttrc 9îebe fety mit ©al$ gcttmrjt. 8 u t p., ( cf. Rag, ne imatti solh ù glâve, ob. Olej w głowie). Kładą przy exorcyzmie sól święconą w usta. Hrbst. Lek. E. — $. Rotan. Babia sól, crithmum, ziele, 9)îeerfetîd)el. Sienn. Wykł.\ jest to ziele li- SOLIĆ cz. niedok., osolić, posolić dok. ; Boh. solili; Slov. ścia miąższego, pełnego soku słonego, od czego też babią solą nazwane. Syr. 1139, Bosn. mattar, mottar,

soliC ; Sorab. 2. szolisch ; Sorab. 1. fćlu ; Carn. solim ; Vind. foliti, ololiti , pofoliti ; Croat. szoliti, szolim ; Rag. schjulaę , konmoraę.— '§, W robieniu prochu, sól, tłu- solitti ; Bosn. soliti, nasolili; Hung. sozni ; Ross. cojhtł ; stość od saletry pozostała , plugastwo. Agu. Mskr. ostoi-ny, $oben[ai$ beprn ©cbtefSpnluer.

Pochodz. solić, dosolić , nasolić, przesolić; solnica i t. d., słony, słoność; — §. ślina ; — §. łza, zołzy.

SÓŁ, u, m., SOLEK, łka, m., dem.\ [Elym. suć, suł 2|; śpiżarnia czyli komora chłopska, bie ©petfefantttter lit eb tient Saiterbailfc. Zyta trzeba dobrze suche do sołu albo do śpiżarni znosić. Cresc. 668. Soły abo śpiżarnie mają być w równi budowane, w którychby się chowało naczynie piwne, winne albo też olejowe. Cresc. 19. Złodziej stara się odemknąć sołu i komory. Klon. Wor. 5. Solek czyli sklepik na mleczywo. Świt. Bud. 25. et 58. Sól, granarium, szpichlerz, gdzie żyto zsypują. Ma.cz. ber ©peic&er.

SOLAN, u, Cliem , murias, sól z kwasu solnego i z zasady solnej złożona. Śniad. Chem. 2 , 47. ©fllterfaljftoff. SOLANCZÀNA sól, alkali. Sienn. 594. SOLANKA, SOLÓWKA, i, z., §. 1 ). beczka solna. Włod. eine ©al$* tonne. Wapna solanka, lustr. cel. Lit. — jj. 2 ) Botan. Solanka; Ross. cojmima, ceiaiiKa, salsola, baś ©alj* frnut, rodzaj rośliny, smaku słonego; z niego popiol tęgi robią. Kluk. Dykc. 3, 45. Sleszk. Ped. 421. Przędz. 81. Syr. 1109. SOLANKOWY, a, e, od solanki, butan., ©aljfrattt « ; Ross. cojhho>khłih , cejtaHOHCHbiif. SOLAR-NIA, i, i., miejsce solenia mięsiwa, eut Ort, mo baS ftletfd) eingefaljeit mtrb. Gdyby w Tryeście była solarnia na Węgierskie woły. pewnieby Francya tu wolała solone mięso kupować, niż miliony sypać do Irlandyi. Wyrw. Geogr. 496. SOLARZ, a, m., solnik, prasoł, ber ©al$= bänbler; Boh. solar, solnar, slanec, soliwaric, f. solar-ka; Sorab. 1. fćlnik; Garn, solar; Vind. folnar, founar ; Croat. szolar; Rag. slanâr ; Bosn. solinar, koji só pro-daje; Ross. utaoBajibHHicb, coaHJbmiiK-B ; Eccl. co.iHTeib.

629.

wy, ein ©olôctétttlrô ; Slov. chibnomluw.

'SOLENNIK , a, m. , n. p. Solennicy Wileńscy na tymże trybunale, co do czopowego, sprawić sie maja. Vol. Leg. 5, 421. ?

SOLENNY, SOLENNIE, SOLENN1ZACYA , ob. Uroczysty, Uroczyście, Uroczystość , n. p. Solenne obiady. Hor. Sat.

166. SOLENN1ZANT , a, m., foem. S0LENN1ZANTKA , i, ta osoba, której się uroczystość, imienin, urodzin i t. d. obchodzi; bte ^erfoit, bereit (9?amen3tag, ©e» burtStag) celebrirt trnrb; (Oeftcrr. ber sNamenötägler, ©e^ burtötägler) ; ( cf. Ross. HMeHHHHtrb, hmjihmhhhk'l , f. HMe-HHHHima, HMflHHHHHua). Jaśnie Wielmożnego solennizan-ta zdrowie. Kras. Pod. 2 , 24. Dał się widzieć ogród cały w iluminacyi i cyfry solennizantki różnego koloru ognia palące się. Kras. Pod. 2, 239.

Ital. salare etc ; solą przyprawiać, Germ. fctljett. Aby się mięso długo zachować mogło, albo się soli, albo wpędzi. Kluk. Zw. 1, 235. — §. Fig. Już wojska Rzymskie na Party ruszyły; już kroi Medyjski dobrze ręce solił Chrośc. Fars. 475.? — (‘SOLIMSKI, ob. Jerozolimski, Hierozo-limski. — SOLITER robak, 1. ob. Tasiemiec. — 2. ob. Brylant soliter. SOLITERKA, i, i, Teat. 19. b, 8. pojazd na jedne osobę ). — SOL1NOWY, a , ie, n. p. Solinow’e śkło w hucie, gatunek śrzedni śkła między białym i zielonym, do którego roboty zamiast saletry soli uiywaja. Magier. Mskr. ©aljjjlaS, tttojlt feilt ©alpeter gebraucht nnrb. SOLNICA , y, i., SOLN1CZKA , i, z., demin.\ Boh. sianka, (solnice skład solny); Slov. słani-ćka , (solnica dom solny); Sorab. 1. szlonka, szwonka , (2. szlonka pronuba, quoniatn tnensam sale alque zingi-bere instruere assole/) ; Sorab. 2. szolniza ; Corn. solniza ; Vitid. folniza, founa pofodiza, folenka, folmk ; Croat. szolenka , szolenchicza , (szolenica salina) ; Dal. szolni-nicza ; llung. so-tartó; Slav. solnica, solenica ; Bosn. solnica, sosir, (cf. sosyerka) ; Rag. solniza, sôniza, sosjêr; Ross. coaoHHna , cotomia; Eccl. coiwino; naczynie kuchenne lub stołow e na sól, bte ©aljmćifte, b«3 ©aljffljL Solnice na stół postawił chędogą. Eraz. Div. E. Haur. Ek. 39. Dobrze ten żyje, komu się błyszczy na skromnym stole ojcowska solnica. Mon. 70, 635. Broń boże! żeby się solniczka na stole nie wywróciła! Mon. 73, 182. (wróżba niepomyślna). — §. Anat. Solniczka, staw, acetabulum. Perz. Cyr. 144. bte ©clenftSpfantte ; Ross. Bep-T^yni. Wybicie proste, wyskoczenie ze swego stawu czyli ze swojej solniczki glôw'ki jakowego piszczela. Perz. Cyr. 1, 98. SOLNIK, a, m. ; Sorab. 1. fćlnik; §. 1) koło soli chodzący, ob. Solarz, ber mit ©fllj $u tfytm bat; solą kupczący, prasoł, ber ©nljnerfaufer, ©aljljittfe. Cn. Th. 1038. Solnik abo solniczy abo solny pospolity, pi-

solny-sop lenieć.

SOPRZNAĆ-SOSNA.

367

sarz komor solnych, dozorca solny. Cn. Th. 1038. WTod., kacéj i kamieniającćj ; kształt ma pospolicie sopla zimo-ber ©aljtnfpector, ©alsfdtmbcr. — §.2) Dotan. Solnik , solne ziele, anthyltis , rodzaj rośliny; u nas gatunek jego Wełnica. Kluk. Dykc. 1, 42. ©aljfraut,

ÜänfefujL Wyrw. Geoyr. 560 , Eccl. co^bHHKt. SOLINY, a, e, Boli. ; solny; ( Vind. folni, foven, foliten ; Croat.

sżolni ; Bag. solni; Eccl. coMbiîi, Citant słony); Boss. SORAB, ob. Serb, Sorabski, oh. Serbski.

COJHHHH ; ©alj «. Solna góra, żupa, (Slov. słanó bânè, ‘SORBAĆ, 'SERBAĆ; ‘SARBAĆ cz. niedok.] (Tat. sorbere) ; solnj duł; Hung. sóbanya ; Dal. szolinne ; Croat. szo-lenka ; Rag. solili:»). Solna panew', Boss. cupeua, uu-peHa ; Ecel. upent. Solna huta, oh. Karbarya. Skład solny, Boh. solnice; Bag. slanizza; Vind. founaria, fol— nifhe , (Shaufbperg; Croat. Szelograd , Szolenszko * Salc-burg). Solny górnik. Cn. Th. 1038. Za Bolesława Wstydliwego znaleziono kruszec solny u wsi Bochni, która dziś miastem jest. Krom. 261. Wody solne łatwo się poznają po słonym smaku. Kluk. Kop. 1 , 93.

“SOLOCHWALCA, m., [chwalca soli, chwalący sól, ber

©aljpretfer 2j ; n. p Do czegóż te pochwały, któremi każdy 29; — Croat. serbet ; Slav. sherbet * miód pity. ^soloehwalca zdroju jakiego sól wynosi! Kruml. 298. SORRY plur., gatunek jabłek. Czerw. 15, (oh. Serb), tint SOLO WARNIA, i, i., solowarny gmach, Wieża (qu. v.).

Nar. Hst. 4 , 288,

“SOLOWAR, a, m., który sól warzy, ber ©aljfteber; Boh. soliwarió ; Boss. cojoßapt. SOLOWATOŚC, ści, z., słomawośó, mała słoniawośó, eine geringe ©aljigfeit. S0-LOWATY, ob. Słoniawy.

SÓŁTAN, ob. Sułtan. SOŁTYS, ob. Szołtys.

SOPEL, 'SZOPEL, pla, m. ; {Boh. sopel «smark, sopliwec, sopliwÿ pełen smarku, Vozgrzywy; Slov. sopel, sopeł

mucus, soplawy mucosus; Bag. sopólina mucus, sopoli- nie dbający, miece wstydem na stronę», nast, sopolinav pituosus ; Sluv. sopoj « smark ; Bosn. so- SORTYMENTOWY, a. e, ©ortimentö *. W piasek leją bla-polina , slinna od nosa «smark; Bosn. sopolinar, ślina— vaę mucosus ; Boss. coiuh smark, ‘wozgrza, conjiHBeut, coMflKt, f. conMBima smarkacz, coruitBHTb, 3aconMBHTb, 1. SOS, u, m, z Franc, sauce, ob. Sałsza ; Boh. ornacka, posmarkać; cf. conejib, cone-ina piszczel; Eccl. cotitith flet, (cf. ‘siposz) ; cf. »iovneitt siarka; cf. Genn. R^Pf/

3tpfcl, Rapfen ; Ital. zafifo, zipolo); sopel, śpiczasty kawał lodu na dół wiszący, okiść, ber (Stêjapfüî ; Boh. ro-pauch , (cf. ropucha); Siyr. rapauch; Slov. wisÿeÿ kru-peg, cap ledowÿ ; Hung. tesepp, jćg-tsap; Sorab. i. lodowa wot tżech wiszacza fwéczka ; Garn. raga, ragist;

Vind. zoffel , zögel, zegel, striesh , Ieden zhep, leden- 2. SOS, ob. Szos. ski zhep; Croat. sztrèss, sztressina, (ob. Strzeż); Bag. 5. SOS, u, m., SOSIK, SZOS1K, a, m., dem., wypustek mossur, mosur ledeni; Boss. cocy.uua, Biicy/ibKa. Za-    rośliny, z Niem. ©$»£, ©d)U$, ©cfyoßltng, ein junger Rtuetg

wisły mrozem sople spięte; glacies adstricta pependit.    Z korzenia ziela lego obdłużne sosiki abo pączki kii—

Żebr. Ow. 5. Kto zliczy w marcu wiszące z dachów    nem wychodzą. Syr. 177. Szosiki albo wierzchołki ko-

mroźne sople? Kulig. Her. 17. Na kark chłopcu, któ-    pru. Syr. 579. Z kapusty głąbią papie, jak sosiki

ry szedł pod rosislym dachem, Sopel z lodu ukuty z    wyrastające, żołądkowi dobre. Syr. 1111. Sosiki albo

wielkim spadł zamachem. Min. Byt. 5, 88. Często im    wypustki szparagów, aby były grube, co robió trzeba,

wiszą po brodach sople lodowate. Paszk. Dz. 15; szo-    Kluk. Rośl. 1,213. Palmes, winny sosik i inszych drzew

ple. Chrośc. Job. 150. — Fig. tr. Sopel u nosa zmarzły    latorośl; palmo, winne sosiki .przywięzuję dotyczy. Mącz.

wiszący. Cn. Th. 1038. — Transi. Bursztynowe sople.    Fruiicare, wiele małych szosików i gałązek puszczczać,

Zimor. Siei. 201. Mleko szoplem pada. Ossol. Wyr.    rozrastać się. Mącz. W spragnionej ziemi żyłach wyschły

(ciągnie się). — Sopel w zamku, w kłódce, który w    żyzne sosy. Zab. 8, 305. Nar.

klucz wchodzi. Tr. ber ®oru tnt @d)li)ffe, tm ©cblüfîcllocfye. SOŚNA, y, ź. ; Boh. sosna, borowice, smrk, (oh. Świerk); SOPLEN1EG, ńca , m., kamień ciekący, gatunku wapni-    Slov. borowice, (cf. bór, borówka) ; Sorab. l.khoyna, (cf

stego ; ©inter, îropftetn; staje się z ziemi rzadkiej cie-    choina); Sorab. 2. chojza, kojza, chojzka ; Carn. bór,

wego od dachu wiszącego. Kluk. Kop. 2, 93. jest jeden *SOPRZNĄĆ, [Sparznąć gu. v. 2] ; n. p. Pilecki, gdy szlachta go jawnie nienawidziała, soprznął on przed zazdrością, a starostwa odstąpił; cessit invidiae. Krom. 374. (cf. Boss. conepHHKT, przeciwnik).

sarkać w się, etnfcfllürfen ; Slov. stfebati, stfebu, smrkâm ; Sorab. 1. frèbam , ( srebaneżko sorbitiuncula, frebaeżne sorbilis) ; Carn. srębam. sreblćm , sreblim , sèrbam ; Vind. frèbati, frèblem, fhrepat, ferkat). Moskale krup solą rozmąciwszy i uwarzywszy serbaja , łepcą, i by świnie piją. Gwagn. 517. Budź. 31. Śucharki w święto z baraninką sorba. Stryjk. Turk. B 5. Pijąc cedzą abo sarbają, aby czego szkodliwego nie wypili. Sekl. 112. (przez wargi niby przecedzają). SORBET, u, m., u Turków, picie przednie z soku limoniowego. Siar. Dw.

2Irt 51epfel. .

Boss. cojiOBapus, bte ©aljftcberet). S0R0K , a, m. ; (Boss. copoicL 40). Sorok soboli ma sztuk

40. Solsk. Geom. 5, 137. ein Snnb 3t>bclfeHe »on 40 ©tutf. Soroka sobolów przednich drożej nie mają przedawać nad złł. 200. Vol. Leg. 3, 57Ł Cosi. Gor. 78. “SOROMIOT„a. m., srom miotający, bez wstydu, bez-czelnik; etn Unocrjdjdmter, ©djamlofcr. Skoro bóg Soro-miot (Bachus) trunkiem gorącego wina, Ruszył mówić, com miał tajemnego. Petr. flor. 2 A* 2 b, not. «o wstyd

chy, kowadła , buxy, capy i inne sortymentowe żelazo Oss. Bud. 92.

(oh. Moczyć); Morav. maćka; Bosn. smocenje, oslastięa; Bug. omaka , umok, slacizza ; Boss. coycx , bić ©auce, 33ratenbriUje u. f. to. Różne sosy sporządzają się do potraw. Wiel. Kuch. 429. Szczupak z żółtą polewką czyli sosem. ib. 425. — §. Transi. Humor dobry, zły; (pumor Saune. Nie w dobrymeś sosie. Zabi Fir. 56. Kiedy nie jest w złym sosie, to się i przechodzi. Teal. 23,45.

Sosna tłusta, w łuczywo obrócona, ber

— SOSNINA. i, z.,

; Vind. borje, borouje;

SOt-

m., n. p. Dawne miano (jego) przytaje, późniejszym zaś czasem Zwali go szydercy Sotmasem. Zab. 8, 94. Treb.

‘SOTNIA, ‘SOTNIK, ob. Setnia, Setnik.

SOWA, y, i., SÓWKA, i, i., dem.: {Boh. et Slov. sowa;

borovz; Vind. borovez, borouz ; Slav. bór; Bosn. bór; Rag. boor ; Rons, cocna, coceiina ; borowa, leśna, choj-ka, pinus silvestris ; biefttefer, bte Sofyre, bte gtd)te, drzewo po dębie najpożyteczniejsze i pierwszej wielkości; kolce ma na kształt nitek, na zimę nie odpadające. Kluk. Rosi. 2 , 32.

Sltenkum. Cn. Th. 1058. Góra zadrżała; Zdało się, że moc dębów i sosen spadała. Jabł. Tel. 19. Sosna sadzona, ogrodna, linba, jądrka w szyszkach mająca. Cn. Th. 1058. bte satynie gid)te, ber ^igttplenbattm. — ( SOŚNIK, a, m., Ross. coihhhkł, JieMex’L, leiaeiirB , {ob. Lemiesz). Narogi, sośniki, żelaza, któremi są okute końce wideł u sochy. X. Kam. Sośniki u sochy, są dwa żelazne, któremi się ziemia porze. Kluk. Rośl. 3, 117. bte $afenfdjaar, bte etferneit ^flitgfdjaaren ant ^afenpfltige. Sośniki do orania ziemi są lane, a ztąd kruche; lepiej— by s’ robiły z żelaza sztabowego. Kluk. Kop. 2, 225. Ktob na cudzym gruncie sochę i bronę zrąbał, i sośniki wziął.... Stat. Lit. 301. Ziemia sośnikiem podniesiona od zakroju spuszcza się do okładnicy, która ją układa. Kluk. Rośl. 5, snowy las, bór. Cn. Th.

Rag. bórje , boroviscte ; Dosu. boroviscte ; Ross. cociihicb, cociumeicB ; Eccl. cocitHHa, cociihicl, óopis, hih cocho -bmh .ltcL, ciii §tcł)temt)fllb. — §. Drzewo sosnowe, $tdp ienÿolj ; Vind. borovu drevu ; Rag. et Rosn. borovina; Ross. cocHHtia. Sośnina dobra powinna być jasnożółta i ciężka. Kluk. Rośl. 2. 52. SOSNKA, i, i., zdrbn, mała szczupła sosna, ein $td;td;cn, Sîteferdjett ; Roh. borowićka, borüwka (oh. Borówka), smrćek. — g. Ziele, Wilczy mlecz; kołowrot, esula Syr. 1490. ©attungen ber SBolfö* mtlé. Urzed. 185, Boh. chwogka ; Ros. npocTpi.ib, {ob. Przestrzał). Sosnka wodna , ob. Płodzieniec. SOSEN-KOWY n. p. kolor. Comy. Med. 705. ? "SOSNOBODNY, SOSNORODY, a, e, pin ifer ; Rag. borovit, ftdjtentragenb. Sosnorodna góra. Ńag. Wirg. 525. Osa sosnorodna. Chrośc. Luk. 19. Atlanta głowa sosnorodna. A. Kr han.

96. Bor sosnorodny. Zab. 6, 170. Min. SOSNOWR-CZKA, i, z., Hippuris , roślina podobna do chwoszczki, ' rośnie przy zdrojach. Kluk. Dykę. 2, 41. Janncmrebel, ©d)«d)tell;a!m. SOSNÓWKA, i, i., parus atcr, ptak wielkości sikorki, gnieździ się w dziuplach drzew sosnowych. Kluk. Zw. 2, 273. bte fd)roctrje 3)fetfe. SOSNOWY, a, e, od sosny; Boh. borowy, smrkowÿ; Slov. borowy; Sorab. 1. khóynane; Rag. borov; Ross. cochobmü , gid)* ten * . Sosnowe drzewa. Kluk. Zw. 2, 275. Sosnowy las, oh Bor. Sosnowa żywica, ob. Smoła.

SOSNOWY, a, e, od sosu, sałszowy, ©cwce; Ross. coy-CHUif. Sosowe naczynie » SOSYERKA, i, z., ber @an* cemtnpf ; Ross. coycHHKfc ; {Vind. fofir* soin ica ; Rag. so-sjôr * solnica).

SOSZKA , ob. Socha.

‘SOTMAS, a

Sorab. 1. szowa ; Sorab. 2. szowa, (szowka grosz, pieniądz); Carn. sóva, (sove * wróżek, soveti audit ar i, tenture, sonare, cf. zwać, zowie, odezwać;, zhotink , zhuk, hitàp; Vind. fova , foviza , zùk , (soviza * ptak wabiący, wab', fovjak , velika, grosna fova * sowa lężna) ; Croat. szova , chùk ; Dal. jćy ; Slav. chûk ; Dosu. sova , scjoja, kalus, kalaus , sgeglina, kukaviça (cf. kukawka), kuku-vika ; Rag. sova, scjoja, kukuvikka, chjûk, (sova, so-vka , sojka, svraaka pica glandaria) ; Ross. cobr , lin-jjoicb, Kamoicb ; Eccl. hoiuhhkü , tioiminna , iiciacuti, [pe-licanus 2]; cf. fJebr. zabua, noctua\ cf. Hal. civatta, zuitta , coccoveggia ; Gall.' chouete) ; 1) strix ulula , bte Gule, 5Rad)tenlc, ptak wielkości kury, gnieździ się w starych domach. Zool. 279. Sówką nazywam tego ptaka, którego pospolicie sową nazywamy, dla różnicy od owej wielkiej sowy leśnej, puhaczem zwanej, 23ergeille, ^it* fyat), §ul)(tï). Kluk. Zw. 2, 228, (ob. Łężna sowa). Ptaka wesołego nie widać, prócz puhacza i głosu smutnego łę-żnej sowy. Bardz. Luk. 2, 29. Kchow. Wied. 25. Chrapliwe sowy. Rui. Ow. 79. Sowy huczą. Gaw. Siei. 369, (Croat. chuk chuvika). Krzyczy głośno soweczka. Banial. Atb. bflö Staunen. Sowa, gdzie śpiewa, tam źle się dzieje. Petr. Hor. 2, H 4. Uitglucf3t)pgel, ütobtenpogel. Sowa na dachu kwili, komuś umrzeć po chwili; sówka woła: pójdź! Cn. Ad. 1075.— Transi, ad homines : Zadąć na co sowę = ton spuścić, smutnie się odezwać; bcit Ton ftttfen lajTen, trau* rig antworten. Zadęli na to sowę> posłowie. Pol. Syl. 248. Słysząc to, zwiesił nosa i niedarmo zadał sowę. Pot. Arg. 266.— Sowa dnia nie lubi, sowa śleporcdna. Kulig. Her. 94. Chroni się, jak sowa światła. Biel. Kr. 450. Orłowu południe, noc sowie przystoi. Mon. 09. 590. ( każdemu swoje ). Slov. 1 sowa na słunce hledi, i sowa na słońce patrzy, (cf. gada jak ślepy o kolorach). Sówka próżna światłości. Past. Eid. 131. Marszczy się, wzrok nurzy, jak sowa. Zab. 9, 360. Ejssym., (cf. sęp, posępny, ponury). Jak wróble na sówkę, na mie biją; wszyscy na mię jadą, kraczą. Cn. Ad. 1269. Za swym szedł zdaniem, jako ptak na sówkę, Niemasz też dziwu, że wpadł w samołówkę. rot. Syl. 421. Sowy z sokołem w jeden rząd nie włożysz. Wad. Dan.

27. Po głosie cię każdy pozna, żeś sowa , choć się za sokoła udajesz. Pim. Kam. 357. Nie urodzi sowa sokoła. Rys. Ad. 43; (Slov. sowa ne wisedi sokoła; ojca złego zły syn). To jest doświadczona, iż nie urodzi sowa sokoła, sikora słowika, jastrząb' gołębia. Żarn. Post. 2, 276 b; Slov. sokoł skrz sowu wisedèm, ingratus fi-lius. Kiedy sowa zjastrzębieje, wyżej lata niż sokoł. Fredr. Ad. 55; nie widzi słońca, ale oślep lata i bardziej niż sam jastrząb' odyma się ; tak szczęśliwi wnet spysznieją. Lub. Roz. 57. (pan z nędznika ciężki; Croat. Cliuvay od nosa ostroga, Jus boly od musa chasztnoga ; Goszpon od pługa, ostraje kuga ; asperius nihil est humili, cum surgit in altuni). Pot. Arg. 596. Sowa choćby pod niebiosa latała, sokołem nigdy nie będzie. Cn. Ad. 1074. Sowa nie odrodzi się w sokoła. Fredr. Ad. 32; (naturam furca expellas). Z pustej stodoły rady lecą sowy. Fredr. Ad. 22, (cf. pustki w głowie). Pokaż przed światem, że nie sowy płodzisz w głowie. Teat. 16. b, 46. (żeś

SOWI - SOWITY.

SOWITOŚĆ-SPAĆ.

369

głowa nie dla kształtu). — 2) Sówki, zanocnice, moty-    jako. 1 Leop. Apoc. 48, 6. W sowit kawy wsypałam , jak

le, głowy mają sowom podobne, noctuae. Kluk. Zw. 4,    zwyczajnie. Teat. 4 9, 63. Kto się w błędnej wierze uro-

98. eine 2lrt Schmetterlinge, 9îad;tüôgel, ©ulen. — 3) So-    dził i w niej trwa, ten tylko jest prostym synem pie-

wka , potajemny odciek czyli dziura , którą w dymarce w    kła ; ale kto urodzony w prawdzie do niedowiarstwa się

piecu robią, w tę dziurę wpływa żelazo i napełnia ją.    przenosi, sowito bedzie synem piekła. Dirk. Exorb. D 4

Os. Zel. 85. ein öerfrorgtteä SlbfIupioch im Sdjmeljofen. SO-^    b. — Kocieł aptekarski ukropu wrzącego, my sowitym

WI, ia, ie, od sowy, ©ulen * ; Boh. sowj ; Boss. cobh-    naczyniem zowiemy. Syr. 829. — §. Sowity, 'okwity,

nun. Rodzaj sowi należy do rzędu jastrzębiego. Zool. 278.    hojny; reichlich, übetpptg. Dobrodziejstw-o sowicie odda-

— Russ. Z sowieho hnizda , chof sokoł wyłetit, soroki    waj. Cn. Ad. 4 80. Owa ani obaczysz , jako to bóg    sona joho skrehotaty budut. Cn. Ad. 4 4 44 . (zarzut z uro-    wito zawetuje. Rej. Zw. 27. S0W1T0ŚC, ści, z., dwoj-

dzenia). Nos ma mopsowaty, oczy sowie. Teat. 48. b, 48.    nasobność, hojność; 9îeid)lid)fett, Berboppelltltg ber ©ntgeb

(małe , ciemne). Sowie oczy, ślepe, zmrużone, bltttbe 2llt*    tuitg. Obaczyła. Źe się jej z sowitością pszenica wróciła,

gett. Sowie oczy rodziców w dzieciach. Pot. Arg. 485.    Prot. Jat. 4 9. Widzisz, jak się jałmużna wraca z sowi-

Sowim dniem wszystko robił; luce nihil gestum. Zebr.    tością ! ib. — *§. Prowizya, bie 3utereffeit t>om ©öpital,

Ow. 517. (w nocy, ukradkiem). Chce on sokoły żale-    bie 3iufen. Zapis na zapłatę sumy iścizny, sowitości, szkód,

cięć, ale podobno rychlej pójdziemy sowiego. Rej. Wiz.    nakładów. Stat. Lit. 265. Powinni potomkowie iściznę i z

90, (cf. psiego). — g. Botan. Sowia strzała, ziele, Ro-    sowitością zapłacić, ib. 266. Jeśliby dłużnik przed    różyczki panny Maryi,, Krewnik, Płowogłów, poterium san-    kiem w liście opisanym zmarł, tedy potomki więcej    nie

guiforba, gatunek Zyleńca, dobra pasza dla bydła. Kluk.    mają płacić jedno iściznę jemu pożyczaną, a sowitości,

Dykę. 2, 228. eine 2Irt Śecherblttme, ^tmptUt’Qe. Sowia    win, ani nakładów nic nic mają płacić, ib. 266.

zób , sowi groch, faba silvestris. Sienn. Wyki., 22ftlbfu)h⁵ SOWIŹRZAŁ, a, m., wietrznik, postrzelony; Boh. sowj nett. S0W1EC neulr. niedok., osowieć dok., jak sow'a po-    zrcadlo, śibal, kopa, śaśek; (cf. ‘źrzeć * widzieć), eilt

Burym, ociągającym się stać, (cf. sęp, posępny; oppos.    ©ltlettfptegcl. Ten sowiźrzał dom cały przewrócić gotowy,

jastrząb', jastrzebieć); twe eilte ©ule traurig fepu, bie glü-    Kieme. P. P. 4. S0W1ŹRZALSKI, a, ie, S0W1ŹRZA-

gel huttgeu lnj[ett, ftnfter Ulib mott ba ftpeit. Ptaki, gdy    ŁOWY, a, e, wietrzny, niestateczny, eitlettfpieglerifcf). Gach

cierpią jakąś dolegliwość, zaraz sowieją. FJaur. Sk. 271.    z miną sowiźrzalską. Zab. 9, 109. Zali. Sowiźrzałowe

Gołębięta , gdy sowieją, na deszcz. Haur. Sk. 105.    żarty śmierdzą. Dwór. A 4. SÓWKA, ob. Sowa.

społeczenie; bie Berhi-nbung, Bereinigung. Rodzenie się potomstwa z sowokuplenia się męża i żony. Sak. Dusz. 4,16, ob. Spół,-współ.

ca, konsyliarz ; ber Batlj, Sftathmann, ©onfeiUer; (Ross. SOŻKA, Soszka, ob. Socha. cOBtTOBarb radzić , coBtTOBaTeJbCTBO radzieetw o ; Eccl. cOB^TOBaTtMnme ratusz; Carn. posvjetuvavz, svjetuvavz » konsyliarz, svjetujem * radzę, svjetuvalishe » ratusz ; Vind. ivitnik, polvituvauz, fvitni gospud * radny, fvit, fvitu- SPAĆ, spał, śpi, śpię med. niedok., Sypiać frequ. ; (Boh. vanje»rada, sayetmk « patron, fvitna hisha , fvituvalühe,

Ivietuvallhe » ratusz ; Croat. véchnik , szvétnik * konsyliarz szvetujem « radzę się; Dal. vichnik « radca; Bosn. vjec-

'SOWERSZENNY, a, e; Ross. coBepincHiibiîi ; doskonały, *SOW⁷OKUPLENlE, ia, n. ; Ross. coßOKynjeiiie; połączenie, dokładny, öollfütnmett, (cf. wierzch). Liturgia święta so-werszenna albo doskonała. Pim. Kam. 222. ib. 76ib. 85.

‘SOWIE1N1K, a, m. ; Ross. cobIjThhicb , /. coBiTHima ; rad-

S P.

chnik « radca , odvitnik * patron , svitovati, svjelovati * radzić; Slav. vichnik » radca , odvitnik * patron; Rag. vje-chnik, svjetnik * radca, odvjetnik * patron, vjecchjatti, svjettovati, posvjettovati »radzić, vjechje, vjechniza tusz, svjet consilium, (ob. *Wriec). Święty ten konsulto-rem albo sowietnikiem zakonu umarł. Steb. pr.

SOWITY, a, e, SOWICIE, SOWITO, w SOWIT adverb. ; Ross. cyryCbifl, cyryóo (jak Pol. sowity, od winąć, wić, tak Ross. od ginąć, giąć, gibać) ; podwójny, we dwoje; boppelt, jntiefach. Olejek ten ma być tylko chustą sowitą nakryty. Syr. 800. Chusteczkę trzy - i czworosowilą maczać. Syr. 4291.— §. Tyle dwoje, drugie tyle wynoszący; noch einmal foutel, boppclt, jmiefacf;. Duplus, dwojaki, sowity. Mącz, Od beczki miodu po groszy 12, od miodów starych sowito po gr. 24. Vol. Leg. 5, 596.

Zowicie abo we dwójnasób, tyle dwoje. Sekl. Math. 23. Oddajcie jemu, a sowicie we dwójnasób oddajcie; w kubku, w którym on wam mieszał, odmieszajcie jemu dwo-Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

* ra-

spati, spjm, halâm; Slov. spaf, spjm ; Sorab. 4. fpaci, fpu, fpiu, fpim; (fpnne, żkrone skronie) ; Sorab. 2. fpasch ; Carn. spati, spim ; Vind. spóti, spal, spim, spa-jati ; Croat. zpat, zpati, zpal, zpim, szpati, szplm ; Rag. spatti, spavati, spijm; Dosu. spatti , spavati ; Slav. spâ-vati; Ross, cnaib, cniiTb, cnaio ; cf. SJîieberf. flapett; Angl. slcep ; cf. Graec. vnvâco, vmoç\ Lat. sopio ; Arab. r:D sopore corrvptus est ; cf. Hebr. Tù'ü schabbatb , qnie-vit, cf. szabas; sed cf. eiiam nostrum sep, sypać); Ccrm. fdjlafett, fcf. drzymać). Spanie, ba§ @d)iafcn, ber Schlaf, sen, jest odpoczynkiem natury naszej. Haur. Sk. 399. Chłopi w grochowinach śpią po pracy głęboko. Zab. 12, 278. Treb. (Slov. Ked’ spi, ani chleba ne pita; bonus est dum dormit). Snem związany, Śpi jak zarzezany. Groch. W. 553; jak zarżnięty. Pot. Jow. 2, 59. Śpią tęgo, jakby ich porzezał; nie dowołasz się nikogo. Cn. Ad. 1078. Kto na poły śpi, różne mu się snują widziadła; a niekiedy we śnie samym śni się mu, że śpi. Pilch. Sen. list. 410. Gdy się spać kładę na łoże, bezpiecznie odpoczywam. Ryb. Ps. 4. Kto snąć w nocy spać nie może, kup' sobie dłużnika łoże. Gol. Wym. 495. Jakże mi się

47

sprawiedliwość nad złoczyńcą onym nie spała. Sk. Żyw. 2, 279. (nie minęła go, nie chybiła). — §. Spać z kobietą, przespać się z nią, leżeć z nią, mieć do czynienia z nią; eilte öefdjlafett, mit t(;r fd)lafen. Któryby spał z macochą swoją, śmiercią umrze. 3 Leop. Levit. 20, 11. (któryby ‘obywał z macochą swoją. 1 Leop.). — §. Spać w grobie, leżeć w grobie, odpoczywać, umarłym być; tm ©raöe fdjlafeit, rn^ett. Ci niegdyś sławni w dziełach i ozdobie Śpią teraz w grobie. Kras. Oss. F 4.

Pochodź, śpiączka, śpik\ dospać, dosypiać, naspać, nasypiad się, ospały, pierwospy, przespać, przesypiać, rozespać się, rozespany, uśpić, usypiać; sypialny, sypialnia; wyspać się, wysypiać, zaspać, zasypiać, — cf. snąć sub vocabulo iSen.

mu

masz, spałżeś dobrze w nocy? Teat. 22, 68. Dobrze się na tym loźu spało. Bnin. Apopht. 83. Nigdy wcześnie spać nie idzie. Teat. 35. b , 2. Jdź spać, powiadam temu, który poziewa. Teat. 20, 95. Spać długo gospodarzowi sromota, i hetmanowi. Cn. Ad. 1075. (nie do-spać trzeba, dla chleba). Spanie jest nierobotnych marne kochanie. Cn. Ad. 1077. (spanie, ujma żywota). Śpiący umarłemu podobny, ib. ( sen obraz s'mierci). Spaniem głodu pozbyć. Cn. Ad. 1078. (sen łaknienia lekarstwo).

O siedmiu braci, których śpiącymi zowią, historya. Sk.

Żyw. 2, 67. bic ©tebenfdjlafer. Pam. Warn. 10, 1, 111.

Spać po obiedzie , rzadko się powiedzie. Cn. Ad. 1076.

mi

Tam śpij, gdzie sie upijesz. Rys. Ad. 12. Miedzy myrta-przy Idejskim dole Wdzięczny sen spało nadobne pachoiç. Zitnor. Box. 135. Wszedł na szrodek okrętu, SPACER, u, m., (z Łac. spatiari) ; przechadzka, ba3 ©pat* i spal snem ciężkim. 1 Leop. .han. 1, 5. (ciężko spał). Jtercitgc^icn, ber ©pa|tergattg ; Carn. sprehod ; Vind. po-Spać się chcieć Boss. cmmca , cnaiocb. Czego bardzo    haja , prehoja, sprehod; Croat. sétanye ; Rag. scêtgna ,

pragniemy, o tym i śpiąc myślemy. Cn. Ad. 373. (co kto    prósceta ; Bosn. proscetanje, scetgna; Ross. pa3ryiKa.

miłuje, to i we śnie czuje). Chodzenie śpiąc, choroba    Pani poszła na spacer. Teat. 28. 6,3.— Fig. Sumnie-

lmiatyków. Krup. 5, 643. Czujny, śpi nie śpiąc. Cn. Ad.    nie trzeba posłać na spacer, a ja się tylko z odwagą

130. Nie każdy śpi, co chrapi. Teat. 29. c, 21. A on    zostanę. Teat. 22, 43. (wyprawić, odłożyć, oddalić),

śpi; nie śpi! tylko chrapi, Oczy śpią, serce do uczynku    I u najlepszej kobietki idzie czasem na spacer cnotka,

kwapi; Tak    (rant śpi, jak kot, kiedy się uciszy, śpi kot,    Teat.    29. c, 4. (pryśnie).    — §. Spacer, miejsce space-

sprobujcież    w ten czas biegać myszy! Bralk. G 3 6. (li-    ru, miejsce przechadzki,    ob. ‘Spas; ber Ort junt ©palte«

cha nie budzić, kiedy licho śpi). Śpiący, który śpi, przez    rettgeljert, ber ©pajjiergang; Carn. vojdèshe ; Vind. poha-

sen, fdjlafenb ; (Croat. sznèn; Bosn sanan, snecchi, ń    jalifhe, prehajalifhe, hoiiifhe , voidiflie, hodalifhe, obho-

son , û sni). Śpiącego lwa budzie* Teat. 33. d, 39. Nie    difhe; Croat. sótalishe, pressetno meszto; Rag. scêtatis-

budź psa śpiącego, nie drażnij; S'ov. ne zbudzeg psa,    cto, scêtniza, scêtalo, proscêtniza ; Bosn. proscelniça,

ked spi. — Aliter: Śpiący, drzyrnliwy, senliwy, ospały,    mjesto od scetgne; Ross. ryjLÓnme. Po spacerach je-

fd)lćtfrtg. — §. Noc ta mało spana wszystkim była. Tward.    ździć. Teat. 27, 97. po miejscach przechadzki, ©pafiter*

pospacero-

370

SPAĆ.

SPACER-SPACHAĆ.

W. U. 2, 137; (observes particip. pass.). Dni i noce pro- Örter. SPACEROWAĆ cz. intransit, niedok., wadził niespane. P. Kc.han. Jer. 325. mtfjefd^lafert, bez-    wać dok., przechodzić się na przechadzkę, fpa|terett, fpat*

senne, fdjlafloS. W ciężkim płaczu strawił noc niespaną.    gieren gefeit ; So^ab. 2. schpazirowasch ; Carn. sprehajam;

Papr. Ryc.    27, Zawrzyj sam oczynki małe, Często czuj-    Vind.    spanzirat, prangat,    prehajat, fe pohajati, fe spre-

ne, rzadko    ‘spało. Groch. W. 366. (observes parlicipium    hajati, prevetruvatife (ob.    Przewietrzyć się), fhpranzirati;

«które rzadko spały).— Niespanie * bezsen , bezsenność;    Croat. pressechńjemsze, shetatisze , shechem , korazbiti,

baö ^td)tfd)lafeit, bic ©cfylaflojtgfett. Niespanie jest rzecz    (cf. kroczyć); Dal. setati ; Hang. setalni ; Bosn. scetati,

ciężka i ckliwa. Haur. Sk. 390. Wspominałem cię na    proscetatise ; Slav. shćtatise ; Ross. rjMHTb. Spacerujący,

pościeli mojej, czasu niespania rozmyślałem o tobie.    ‘spacerownik ; Vind. pohajarez, prangayez; Croat. sćta-

Budn. Ps. 63, 6. W niespaniu był bardzo cierpliwy, tak    vecz ; Bosn. scetgnik, koji sceta, f. scetalięa ; Bug. scê-

iż czasem od zachodu słońca aż do wschodu z modlitwy    talaz^ f. scêtaliza , ber (Spaziergänger. SPACEROWY, a,

się nie ruszył. Sk. Źyw. 2, 41. — §. Inactuose : Spać,    e, od spaceru, ©pa|ter » ; Ross. ryjómunbiH. Spacerowy

nieczynnym być, nie dbać; fć^lafcit, unflätig, mtbeforgt    ogród. Teat. 43. b, 4. do przechadzki służący, ein ©pat*

fcs)!t. Nie spaćby tu trzeba ; pilności, czujności potrzeba.    jiergarteu.

Cn. Ad. 649. Na wszystkie te pobudki, lepiej niż on ‘SPACHAĆ, ob. Paehać.

Endymion spał. Warg. Wal. 112. Nic frasuj się o to, SPACHAĆ co, poczuć jak pies węchem. Cn. Th. 1039; śpij na to dobrze. Cn. Ad. 594.    Dudz. 63; de hoc quie-    Croat. pridihâvam, pridehnulszem, ettvaö    [puren, wittern ,

tus esto. Mącz. P an na to z daleka przez palce patrzy, a    burd) beit ©ent# erfahren, propr. et transi. ;    zwęszyć. SPĄ-

prawie śpi. Rej. Post. M m 2. Śpij na oboje ucho bez-    CHAC się z kim, spiknąć się, stowarzyszyć się, popą-

piecznie. P. Kchan. Orl. 1, 49. Zrobię ja to, a ty sobie    chać się; ftd) mit einem Perbiitbeit, »erbrfibertt. Spąchawszy

tym czasem śpij na obie wszy.    Teat. 42. d, B. Wolny    się z ludźmi swojéj Caryny. Pot. Syl. 161.    Już buntownik

od bogactw śpię na uszy obie,    Oddawszy wiatrom smu-    z podobnymi sobie spąehał się. Pot. Arg.    346. Mógł się

tki > kłopoty. Anakr. 79. Tym czasem nie spal Jugurta ,    staruch z babą sobie równą spąchać.. Pot. Syl. 8. — §.

wszędy obiegał, zachęcał, utarczkę wznawiał. Pilch. Sali.    Spąchać się od kogo « zarazić się, fid) UOlt einem ßitfiec*

207. (nie próżnował). Obawiam się, by nasza waleczność,    fen. W Krakowie posłów Husytskich nie chcieli mieć

od nieprzyjaciela wolna, do swego się spania znowu nie    duchowni, aby nasi od nich się nie spąc,hali. Biel. 278.

wróciła. Warg. Wal. 232. (letarg, śpiączka). — Boska    Racki język, Serbski, Charwacki, Bułgarski, już maja

SPACH ACZ - SPAD.

SPADAĆ - SPADZISTOSC.

37 i

szem

u ar-

rze-

eoś pogańskiego, bo się od Turków spąehali. Corn. Dw. 50.

‘SPACHACZ, a, m., w spak idący, cofający się, ein SRitcf* gängiger. Tergiversator, spachacz, który nie chce zostać. Man. *SPACHNĄć med. jedntl., tergiverstri, wspak iść 5 Ross. cnaiHTb, rücfwäriö geben, jnrîtcf geficn ; trwożyć sobą , opierać się. Macz. — Tergiversatio, opieranie, spa-chnienie, podanie tylu. Mącz.

SPACYUM w jakim piśmie, próżno zostawione. Tent. 21. 6, 76, ob. Okienko. — §. Spacyum u zecera, którym przekłada słowa i wiersze. Magier. Mskr., bat) ©pnttnm im ©djriftfaften. — SPACZKOWAĆ, ob. Szpaczkować.

SPACZNY, a, e, paczący się, krzywiący się; ftd) frumm mer» fettb, mie ein 23ret »on ber ©ottne, frumm mcrbenb; {Boh. zpatećny wspaczny, zpatcznost, zpâtek wspaczność ; Vind. spazhnost » przeszkoda), Nie chowali umowy, jak ich ojcowie, obrócili się w luk spaczny. 1 Leop. Ps. 77, 57. (jak luk omylny. Bibl. Gd., mię ein lofer Sogen. S u t b- -niedobrze natężony). SPACZYĆ się rec. dok., Spaczać się niedoli., paezyć się, wspak się wracać; (Etym. pak, opak); fid) merfeit mie ein Sret oon ber Sonne, fid) früm« men, jurücf treten; Ross. oyxnyTb, pa3óyxHyib (cf. buchnąć), nepenopoÓHTb, pacnopoóinb. [Boh. zpéciti se, zpećowati se przeciwić się, zpaćjm, zpatćjm na wspak obracać; Carn. spazhiti, spazhem » psuć; Vind. spazhiti id. ; Croat. zpachiti, zpachujem scandalizare, seducere ; zpächnik . zpachitel seductor, zpachka scandahm). Tak wielka w tej rzece liczba ludzi i koni została, aż się woda w nićj spaczyła i hamowała. Biel. A74. Wody, które na dole są, zbieżą i opadną, a które z wierzchu cieką, w jednej kupie się spaczą. 1 Leop. Joz. 3, 13i — Fig. Jeśliby spaczyło się serce twoje, tak żebyś nie chciał słuchać boga, zginiesz. 1 Leop Deuł. 30, 17. jeśliby się upierało.

‘SPAD, SZPAD, u, n. ; Boss. cny4’b ; pewna miara zbożna, eirt gemiffcô ©Ctreibemaaj-L Biskup Chełmiński wymówił sobie u Krzyżaków, ze 200 włók podatki, to jest z każdej włoki spad pszenicy i żyta każdy rok. Biel. 120. W bitwie tej klejnotów a pierścieni nabrali piętnaście spadów'. Biel. Śiv. 34-, Nabrawszy we Włoszech dziesięć spadów srebra , udał się do Węgier. Gtuagn. 662.

SPAD, u, rn., SPADEK, ZPADEK, dku, m. ; Boh. spad; Slov. pâd, Carn. pad, padz ; Vind. dolpad ; Boss. na-Æenv'L ; spadanie , spadnienie z wyższego miejsca na dół; ber Slbfatt , <per«bfall, .$erabfd)up, Ślblcmf, gaK. Zostaje w górach, aż do spadku śniegów. N. Pam. 14, 189. (póki śnieg nie spadnie). Woda nie ma spadku. Tent. 8. h , 44. (ścieku). Oddalenie wierzchu rzeki od linii poziomej w długości danej, spadkiem wód nazywamy. Hub. Wst.

73. Rzeki płyną za spadkiem, który dla siebie znajdują. Kluk. Kop. 1, 100. Wysoki spadek, gdy grobla znacznie podniesiona , i woda z znacznej wysokości na koło płynie. Os. Żel. 88. Spad wody przykry, wysoki, cf. próg, katarakta, kaskada, ber 50nfferfall; Carn. slâp; Ross. na-4ymb. Spady wód mniejsze Ross. nepeóopu. Ościelali wierzchy domów słomą z taką pochyłością, iż przy wy

godnym dżdżów spadzie, przebywali zimę bezpiecznie. Pilch. Sen. list. 5, 58. przy dobrym ścieku wody deszczowej z dachu, SlbfluP. — Spadek wilgotności w ciele, descens, ber Sbfliip ber gendhigfeiten tut flórper. Bolenie gardła pochodzi też z głównego spadku. Haur. Sk.

407. — Spadek tonów, spuszczanie tonu, bflô ©infen» Irtffcn ber ©ttmme. Pilnie uważny, jakie ewolucye tonów, jakie spadki, formaty i trele robi. Teat. 53. b, 63. — Spadek, kadencya rymowa; Vind. befedni spadek, rim, sloshik, befedesloshnost, ber $etm. Sposób pisania wier-nierymnym czyli bezskładnym, albo do spadków nieprzywiązanym, nie nowy. Mon. 75, 241, Spadki maty, stopnie cieńczenia jej ku otworowi; bte 51bf(i|f cm einer danone, mo fie nad) einem jeben bumiermirb. Obręcze pierwszego i drugiego spadku armaty. Jak. Art. 138." — Gramm. Spadek, przypadek, casus declinationis. Dudz.\ Slov. pad; Carn. prigba ; Vind. pregyb, ishod; Rag. na-rojena; Ross. na4e)Ki>, ob. Przypadek gramatyczny. — Spadek, upadek, utrata, zguba; gnił, ^erluft, Untergang. Pokaże wielkie utraty i spadki, które on na wojnach popadł. Orzech. Tar. 35. Ludzie podobni w spadku do żeń-czego kłosa , który sam się do sierpa na zgubę nachyli. Wad. Ban. 217. — § Spadek majętności po krewnym, sukcesya , dziedzictwo, puścizna, wzięcie po kim pozostałości; fêrbfflll, ©rbfolgc, ©rbnaljme ; Boh. napad, napa-dnost, dćdictwj, (napadnjk, dédie dziedzic); Sorab. 1. herbnofcż: Vind. dieufbnost, dieudizhnost, dieufhina, dieu , erbfhina , dieufhen pergod ; Rag. basetina ; Ross. 40CT0fluie, nacjL4CTB0, nac.rÈ4Îe. Zbiór wszystkich czy i wszystkich praw zmarłego, nazywa się jego spadkiem , puścizną , a względem dziedziców dziedzictwem. Gal. Cyw. 2, 146. Jeśli własność nabyta od moich potomków na ich dzieci przyjdzie, tedy ją spadkiem abo własnością przymarłą zowią. Szczerb. Sax. 483. Spadek po kim brać, dziedziczyć^ Vind. dodielfhati, podielfhati, doerbati, poerbati, Germ, beerben; Eccl. npenm ( cf. przejąć), npeemio , ymmnecTBOBaTH, (cf. użytkować). Po mnichu żaden spadku nie bierze. Sox. Porz. 129. Pragnąc spadków po strvju, nie życzył mu żywota. Otiu. Ow. 267. SPADAĆ, ob. Spaść 1). SPADKOWANIĘ gramatyczne, ob. Przypadkowanie. SPADKOWY, a, e, od spadku, SïDfallê » . Prawo spadkowe * sukcesyjne, ÇrbfnUê» red)t, ©rbredjt ; Ross. Hac^CTBeHiiLiîi. Król, iż książęta Mazowieckie żadnego męskiego dziedzica nie odumarli byli, prawem spadkowym abo kadukiem pozostałe majętności sobie przysądzał. Krom. 637. SPADL1STY, ob. Spa--dzisty. SPADŁY, SPADNIENIE, ob. Spaść 1). — ‘SPADOCHRON, u, m., parachute; płachta wielka z sznurami , ochraniająca od szwanku w spadaniu. Magier. Mskr., ein gallfd)trm. "SPADOWCHÓD, u, m., siłowstęp, influ-eneya niebieska. Źebr. Zw. 170. SPADYMENT, u, m., cień spodny od wyskoku u malarza. Magier., Mskr., ber îlbfall be$ ècfwtteirô in ©emdlben. SPADZISTOŚĆ, ści, 2., pochodzistość, pochyłość, stoczystość; bte Slb^angtgfeit, 2lbfd?«Ptgfeit, ber 2lbf)ang; Boss. 0x04$ {ob. Schód), ot-kocl, nacorops, OTiort, ouorocTb, yKJOH’B (cf. ukłon), B3Kar&, CKarb, cKaieit'B, npyTocTb (cf. kretość), Kpyxn-

47*

372

SPADZISTY - SPALNOŚĆ.

SPALISTY - SPAR.

3Ha, nOKaTOCTb , noHjpHOCTb, (cf. ponurość). Góry mają    Iności metalów. N. Pam. 1, 15. SPALISTY, SPALNY, a,

większą spadzistość ku zachodowi, niżeli ku wschodowi.    e, do spalenia, Derbrcnnbar; Boss. crapaeMufi.

Staś. Buff. 163. Góra się jakaś zwolna zaczynała, Dłu- ‘SPAŁOSĆ, ści, i., ospałość, śpiączka; bie ©cbldfrigfett, ga spadzistość wstęp r.a nią czyniła. Karp. 1, 118. SPA-    ©djlaffucfyt. Kołyszcie się i cholebcie się, bo wam pan

DZ1STY,. SPADLISTY, a, e, SPADZISTO adverb. , po-    przymieszał ducha spałości. 1 Leop. Jes. 29, 10. *SPA-

chodzisty, pochyły, połogi, stoczysty na dół, położysty;    ŁY, a, e, który spał, lub śpiący; gefiBlafeit, > fd)lafenb.

abfcbüßtg, abhängig ; Boss. OT^orin, otjojkhctuh , OTJoro-    Niespałego smoka snem twardym zmorzyli. Zebr. Ow.

óepcrin, KOCOropHCTblił, CKaiHCTUH, noKaiŁiii (cf. pę-    167. (czujnego).

ntß faffett, fid) nterfen; (cf. Bosn. spamelnóst * rozsądek). Prawa powinny być jasne, krótkie i do spamiętania łatwe. Dyar. Gród. 334. Od niespamiętanych czasów sądzą się trybunały w Piotrkowie i Lublinie. Koił. List. 1, 117. od niepamiętnych, feit ltttbenïltd)en B^tCH-‘SPAMPANATA, y, z. ; Ital. spampanata * junakierya, fanfaronada; 2luffd)neiberet, ^raftlerep. Ludzie godni nie mieliby takich spampanat ani pisać ani mówić; (mowa o makaronizmach). Lub. Roz. 56. Jeszcze wielu piszących czynią jakieś spampanaty z pism swoich; t. j. nadziewają swoje ramoty takiemi peryodami, że ledwie się na papierze ostoją. Mon. 73, 203.

kąty), noKaTHCThiH, noHjpHbM, HaMOHHbiif. W miej- SPAMIĘTAĆ cz. dok., pamięcią objąć, gebeiifß», tn8 ©ebdd)t* scach spadlistych nawozy nie długo trwać zwykły. Haur.

Sk. 31. Prosto spadziste góry, skały, przepaściami zowią.

Lesk. 81. Wiemy, jak dumne Tytanów zawroty Ukrócił Jowisz spadzistemi groty; fulmine caduco. Hor. 2, 46.

Kniaź, uderzającemi, fcfyleubentbe Süße. Stroje spadziste i wcinane. Mon. 70, 133.

SPAJAĆ, ob. Spoić, w SPAK, ob. Wspak.

SPAL, SPALI, ob. Spać, śpi.

SPALENIEC, ńca, m. , spalenia godny, ustulandus. Cn. Th.

1040. ber ba$ fteuer »erbient (jak — (SPALERA, ob. Szpa-lera). — SPALIĆ cz. dok., ‘Spalać niedok. ; Boh. spóliti ;

Slov. spalugi ; Sorab. 1. fpalicz, zpalim, zpalu; Sorab.

2. fpalisch ; Vind. seshgati, sanietiti, scshagati, posha- ‘SPANIAŁY, ob. Wspaniały. SPANIE, ob. Spać. gati ; Slav. saxechi, (ob. Zażegać); Ross. cnaMTb, co- SPANOSZYĆ , ob. Panoszyć. SPANY, ob. Spać.

*enb, cæeub,

w perzynę obrócić, ogniem zniszczyć, paląc strawić, Der* Brennen. Ogień gore tak długo, póki stawa drew; jak skoro spali one, a nie przyłożysz, natychmiast gaśnie. Syxl. Szkl. 162. Go to u nas lasów spalają ci prości hutnicy dla popiołów, których w lepszym gatunku bez szkody lasów można przysposobić. Torz. Skł. 214. Mała iskierka całe miasto spalić może. Kłok. Turk. 118. Miasto złoczyńca spali ; król go ledwo zbuduje. Fredr. Ad. 71, (cf. Herostrat). Krawiec igły szukając, za grosz świecy spalił. Rys. Ad. 27. (większy koszt, niż pożytek). — Execr. Żeby cię jasne pioruny spaliły! Teat. 24. c, 60. Niech piorun spali i książki i łacinę! Teat. 24. c, 31. Spalić co na proch, na popioł. Cn. Th. 1040. ‘Skępiec, żeby rdza nie gryzła talarów, przecierał je kawałem sukna zawsze jednym, który za kluczem także chował, myśląc go kiedy na srebro spalić. Ossol. Sir. 4. (srebro z niego wypalić, jn ©über Brennen, ba3 ©tlBer an$ tl)m auśBrcnnen). Spalić się powinnabyś ze wstydu. Teat. 52. d, 17. (płonąć, opłonąć, cf. raki piec, rumienić się) — §. Pistolet na panewce spaliwszy, nie wystrzelił. Alok. Turk. 25. pstrzyknawszy, Brannte Diut ber Pfanne aB. — §. Spalony, rozpalony; DcrBrannt, entbrannt, ermißt, fitfńg. Kapusta, którą lecie zbierają, spaleńszą krew'czyni, niżli ta, którą zimie zbierają Spicz. 24. — 2) Transi. Osieł wlazłszy w zboże, tam jak je, tak je , cały zagon spalił, Potym jak Świnia, w zbożu się obalił. Jabł. Ez. 144. skosił, er fraß ein gaitjeS fôontbeet fabl, inapte c$ fal)l ab. SPAL1SKO, a, n. ; Boh. spalenisté ; zgliszcze, miejsce spalenia czego ; btc SJranbftdtte, roo etiM$ Derbraunt ntor* ' beu. Oeta góra śmiercią i spaliskiem Herkulesowym sławna. Otw. *0w. 355. SPALNOŚĆ, SPALISTOŚG, ści, z’., przymiot tego, co może być spalonym, bte Verbrennbar* feit. Stahl przyznawał flogistykowi, że jest przyczyną spa-

co>KHraTb , OKHraib ; Eecl. H3naMio ; 1) 1. ‘SPAR, u, m., sparzenie, upał, btc £>iße. Pragnące napoi, na zimnie ogrzeje, na sparzę ochłodzi. W. Post. Mn. 308.

2. ‘SPAR , u, m., SPARA , SZPARA , y, z., przedział miedzy palcy abo kopytem , rozpadlina międzypalcowa. (Etym. cf. Germ, ©parre, fperren; Angl, spar; Svec. sparra; Ital. sbarrare, barrare ; Gall. barrer); §. 1) btc ©paltc itDtfcÜCU beu Singeru, ju)tfd;cu beu 3e^cit, 3iDifd)en ben flauen. (Sorab. i. fpara pazur). Wódka ta odejmuje smród między sparami u nóg. Spicz. 99. Sienn. 234. Unguem ostcndere alicui, ni ‘zacz kogo nie mieć, albo jak my mówiemy: palec mu przez spary ukazać : naści kocik. Macz. (figę komu pokazać). Dmuchać w spary < w garść, w palce, tu btc Singer fyaucfyen. Ten dziś brat, z kim grosz idzie, Gdy kogo *ocz poprosisz, pójdziesz wzad dmąc w spary. Ryb. Geil. C 3 b. — Przez szpary patrzy, widzi nie widząc, przegląda. Cn. Ad. 951. burd) bie Singer fel/cn, über* feiten ; Carn. persanâsham ; Vind. sanesti. pregledat, per-pustit, skus perste gledati, fmehati ; Boss. noTBopmb, nOTBOpCTBOBaTb , IIOHOpOBHTb , HOpOBHTb , HOpOBJUO , (cf. narowić). Napominam was, abyście na taką niegodziwość przez spary nie patrzali. Pilch. Sali. 175. Sprawiedliwość nie patrzy przez szpary. Past. Fid. 158. Ryb. Ps. 164. Bardz. Trag. 253. Zawsze Turcy przez szpary patrzyli na nierząd Egiptu. Klok. Turk. 218. A my co na to! czy tylko przez szpary Poglądać mamy, a on tak naciera ! P. Kchan. Jer. 80. Nar. Ust. 2 , 399. Biel. 102. — §. Spara między klepkami w beczce, w ścienie między deskami, rozpadlina, skałubina, rysa; ein SRij}, ein ©palt; Boh. spara. Spary, sparunki między ławami, z których jest okręt zbudowany, muszą być ubite dychtem. Otw. Ow. 454. Strzała jego znalazła szparę w kirysie moim, zraniony jestem. Teat. 11. b, 41. Wąziuchna była spara; tenuis rima. Zebr. Ow. 80. Zagon otwarł, i nasienie

SPARAĆ - SPARZN4Ć.

SPARTY-SPAŚĆ.

375

w ziemskie kinął spary. Zebr. Ow. 57. Kompozycya ta wysycha bez rysów i szpar. Torz. 64. Rysy w armacie, szpary pochodzące z nienależytej spoiłośei metalu, lub też z przesilenia działa nabojem. Jak. Art. 3, 315. Chuda myszka do skrzyni wązką szparką wlazła. N. Pam. 20,

233. — §. Transi. Nieprzyjaciel na sparzę im zawsze siedzi. Vol. Leg. 2, 1084.

ft&t irrten auf bettt, harten. Buntownik już przedrwiwa , i sieje potwarze, Ze król w strachu, że go ma, jakoby na szparze. Pot. Arg. 11; (cf. Lat. sparum ; jak gdyby go już w ręku miał). Przytrzymani, chcą nàm umknąć z szparu. Pot. Arg. 186. (z klatki). Łaskawym okiem i mową pieszczoną Nadzieję jego na sparzę trzymała.

Past. Fid. 21. na słowie go trzymała, fie (delt t^lt tttif SPARTY, ob. Zeprzeć. feiner Hoffnung l)in. Iż obyczaje dworskie są jako w spa- SPARZYĆ, ob. Parzyć 1. et 2.

rze , każdy się im więcćj przypatruje. Modrz. Fr. 47. na SPARZYSTY, a, e, — o adv., spary mający, multiftdus e. gr. widoku są, w oczy biją; ben Singen airêgcftcllt, ttt bie pcs. Cn. Th., 1040. gefpalien, ©palten fyabenb, gefingert. 2lugenb faUenb. U ludu płaci język mieć na kołowrocie, SPAŚ, ‘ISPAS , i, i., ‘ISPASZ, y, z., spasienie, szko-dowcip mieć na szparze. Pot Arg. 106. — *§. 2) Spar,

[SPARER, rku, m., dcm., drążek, na którym znajduje się ptak wabiący, z niem. ©parre 2]; klatka wabnicza, cf. potrzask, ber Socffćiftg. [Uczyń wielki spar na sąże-niu abo piętnaście precz w pole ku ptakowi, zkąd ptak idzie, a tam na tym sparzę wielkim mają'być trzy ptaszki, chociaż za nogi uwiązane; na sieciach ma być mały sparek , a ptaszek na nim za ogon uwiązany. Myśl. ptasz. H 3 — 2], Ptasznik pierwsze ptaki żywo zacho-wywa i na spary abo waby Je obraca , aby drudzy spadali na znane powaby. P. Kchan. Orl. 1, 248. Tak się wykręcił, jak ptaszek z szpary. Jabl Tel. 232. — Fig.

Powabnym ich sparem zwabieni, successu eorurn invitati.

Krom. 442. — §. 3) Hist. natur. Spary są krystalizowaniem , które podobnym sposobem robią się z ciał wapiennych , jak kryształy kamienne układają się z ciał wśklomiennych. Staś. Puff. 21. 1. SPARAC, ob. Śpróc.—

(2. SPARAĆ się, ob. Parać się. SPARCIE, SPARŁ, ob.

Zeprzeć). SPARNY, a, e, od spary, między sparami palców znajdujący się, (cf. sparzysty), auf betlt ©palt, JtlH* fd)en bett Singeru, 3ef>eit, Platten beftnbltdj. Sparnym rozpadlinom lekarstwo. Syr. 1525. Sparnym wrzodom, ib. ‘SPAS, u, m., spacer, miejsce przechadzki, ber ©papier*

gang. Ganki lam w około bluszczem posnowane, Umbry czynią w południe i spasy kochane Mile się przechodzącym. Tward. Pasy. 4. Ujrzała go po spasie wieczornym się przechodzącego, ib. 92. W gaju tym przechodzonego spasu sobie zażywa, ib. 118.

SPAŚĆ, spadł, f. spadnie med. jedntl. , Spadać niedok., Spadywać frequ. ; Boh. spadnauti, spadati; Sorab. 1. fpa-nucż, zpadam , padnu deble; Carn. zçpâm, [Garn. spa-sem, pasti c omprehendere, uchwycić); \ind. dolpasti, dolpadati, odpasti; Croat. jzpadam, izpaszti ; Boss. cnacTt, cna4aTb ; Eccl. iiiicnacni, HHcna^Tii, ncna4HyTH , 4040H ynacTt ; spadać z czego, spada vel potius zpada co zkąd na co, n. p. na dół; Deraß faßen, herunter fallen, wo Inn fallen. Kto spada z wysoka, natrąca boka. Cn. Ad. 401. (bezpieczniej dołem). Jabłka dojrzałe same spadywają. Budn. Cyc. 35. Obrona, gdy deszcz gwałtem spadywa. Olw. Wirg. 411. Wealeśmy się ciebie nie spodziewali;

na

karku , dogrzewa im , er

się któremu w kołnierz wszyją , Toż gdy sparznie z przyjaźni za lada niesmakiem , Aż z faworyta będzie zabijakiem. Pot. Wojn. choc. 323 — 2]. Jeśli tych to buntowników weźmiemy, sparznie najpotrzebniejszy, i tak spłoszymy ptaki. Pot. Arg. 184. Już do jednania z królem szli ; lecz gdy się inaczej wszystkiego dowiedzieli , sparzli prędko. Piel. 661. Gdyby się był z tą wiadomością otworzył hetman , sparznąłby był naród Moskiewski , a inszego za pana byliby wzięli. Zołk. Mskr. 72. Krom. 140. Zaraz od zawziątku zparznęli, destiterunt. Krom. 734. Coć cię ten kontempt w żywe serce zarżnął , Wzdyś się kochać nie przestał, z miłości-ś nie sparznął Przez to swej Argienidzie. Pot. Arg. 831.

da w zbożu, w łące; {Croat. zpószische ager compa-scuus), ber ©d)aben im ©etreibe burd) 31bl)ütiing, §Biel;fcf>a« ben, 2Bctbefd?abett, (cf. spaśnie). Ktoby jadąc drogą zboże komu wypastwił i wydeptał końmi, a za ispasz po-grabić się nie dał, takowy będzie winien szkody, co ludzie stronni na ispaszy oszacują płacić. Stat. Lit. 108. Z kawałka roli wyciska sąsiada , I o najmniejszą ispasz pozwami okłada. Hor. Sat. 109. — §. Kąkol świniom w żyr podali, i młoto na tęż spaś puścili. Smotr. Apol. 47. na tę karm', jyuttcr, ftntternng. — §. Zabieżeć nieprzyjaciołom od spasi, przedsięwzięcie ich wytrącić; co-natus adversariorum infringere. MaLcz. bem jyeinbe ben Sutnf ablaufen, fctitcit Üiäufcu twbeugen, (cf. pomylić szyki). Eludere alicujus machinationem ; wyrozumieć czyje kuszenie, zabieżeć mu od spasi, bywa mówiono. Mącz. Zaskoczono mu od spasi. Pys. Ad. 77. Jabł. Buk. J, 3 b. Na babę dawno czarny rycerz godzi, Jeno że mu pop (w szachach) od spasi zachodzi. J. Kchan. Dz. 93. Patrz, jak ta ewanielia wszystkim obłudnym chrześcianom od spasi zabiega, a prawie im usta zawiezuje. W. Post. W. 2, 305.

299.

SPARSZYW1EĆ, SPARSZEĆ, ob. Parszywieć. SPARUNKI, ob. Spara.

SPARZELINA, y, z., miejsce na ciele sparzone, od ognia skażone; Boh. spâlenina ; Vind. preshganiza, preshga-nifhe, vshganu sname ; Boss. o mora, (cf. ożoga); eine Sranbnmnbe, 33ranbt>erle|ung, ein $euerfd)abeu, ŚBranbfdja-bett. O ^sparzelinach, gdy się kto ogniem oparzy. Sienn. 556. Śleszk. Ped. 224. Rozgorzały wmsk na swe ciało puszczała, i sparzeliny i rany one nosiła. Sk. Żyw. 2, 73. W rozpalonym obuwiu chodził, bez najmniejszej jednak sparzeliny i oczernienia. Mon. 68 , 18. Okru-tnik kazał mu rozpalone rożenki między rany kłaść, a potym sola dręczyć sparzeliny. Sk. Zyw. 2, 10. Cresc. 467. W. Ezod. 21, 24.

‘SPARZNĄĆ med. jedntl., [-odstręczyć się 2], prysnąć, pierzchnąć; 9?ctßau3 neunten, auêreipeu, entfließen. [Pochlebcy

i.

374

SPA G.

SPAŚĆ-SPATRZYĆ.

nie chciał gadać. Kchow. Fr. 56. Serce się spada od żalu. Gorn. Dw. 279, ( cf. kraje się ). Lekarstwem tym spadały język u dzieci gdy namażesz , uleczy. Spici. 23.

prawdziwie, jakby z obłoku nam spadłeś. Teat. 2. c, 40.

Czy z deszczem spadłeś? ib. 24, 10. Czart. Witajże nasz cnotliwy Miłoszu ! dla boga a zkądżeście tu spadli? Zi-mor. Siel.i 34. (zkądżeście się wzięli tak niespodzianie ?_). popękały, jcrOorftcn.

Boh. spasti; Vivd. dolpopasti ; Ross. npHTpamiTL ; (distng. cnacTH, cnacaTb zbawić, wybawić; n. p. Spasy hospo-dy ! Stryjk. Gon. X. (zbaw' panie!);— wypaść łąkę, zboże. Cn. Th. 1040, abmeiben, abfifttcn. — Transi. W kagańcu olej światło karmi; a jeśli wszystke oliwę płomień spasie, zaraz gaśnie. Birk. Chodk. 23. (strawi, »erfreu). — Rec. Spasł się, wypasł się, er but ftd) bi(f gefreffett. Tak zażywał paszy hojnie , że sie spasł i stył. Jabł. Ez. 139.

Macliaut prędko od‘ Sułtana spadni'e dniem i nocą, ie- ₂. SPAŚĆ, spasł. f. spasie, spasę a. dok, Spasa« mcdok. ; • by wezyr me odkładał i wskok rzeczy docierał. Tward.

'SPAS1CIEL, a, w., który spasza, przyczyna spasienia lub 'spasi, ‘ispasi ; ber 3l0meiber, 3l0büter, tlrbeber beê 2Beibe* fd)aben8. Imieniem tylko byli pasterzmi , lecz rzeczą samą, depastores, spasicielmi ; potym już rzeczą samą pasterzmi porządnymi stali się. Zygr. Ep. 53.

WY. 270. przybiegł, fam Ijerbcty geeilt. jak deszcz spadać mi będą dukaty, we wszystko opływając, będę bogaty. Teat. 34. b, 11. e3 mirb mir ©ufaten regnen. Oglądać się muszę zawsze, jeśli zkąd kij albo batog nie spada na plecy. Teat. 29, 51. ©erläge regnen. Ma długą siwą brodę, aż po pas spadającą. Teat. 28. b, 65. na dół wiszącą, bfrabtyangenb. Komuby włosy z głowy lazły i spadywały, lekarstwo. Syr. 1018. wypadawały, wyłaziły, bte $aare fallen au8.— §. Spadać, upadać, umniejszać się; fallen, a&nefmten, in Slbnabnte gerätsen. Jakaż to będzie cena, do której czerwone złote spadną? Pam.

84, 193; ( oppos. w górę iść, płacić). Spaść z tonu.

Xiądz. 25. Spadło mu z grzanki ; omyliła go nadzieja, tańszy teraz. Cn. Ad. 1077. spuścił, er fiat ben £tm \)i--rabgeftimmt. I najlepsza komedya, skoro się nie podoba SPASKIE wody, od miasta Spa, w biskupstwie Leodyjskim, damom, musi spaść z teatru. Teat.    54. 6, D 11. —    Krup.    5,211. Dykc. Geogr.    5, 67.    ©paer SBaffer    Don ber

Spaść, chudnąć, Ross. nepenadbca ; Eccl. hciuctii, iicim-    ©tabt    ©pa.

Jtam, abfalten, mager merben. Rozgniewał się Kain bar- SPASŁY, a, e, SPAŚLE adv., wypasły, tuczny; fett, gemä« dzo, i spadła twarz jego. 1 Leop. Genes. 4, 5. (i spadł ftct. Koń spasły, i wieprz karmny. Zab. 15, 411. Mina obliczu swoim. W. Genes. 4, 5). Spaść z sił, z nóg    liony nierządu naszego strawić sie nie mogły, a kilku—

.siły, władzę stracić, alt Straften a&nefmten. Ze z nóg    nastu jak najspaślej się onym powytuczało.* Gaz. Nar. i,

spadł, że sobą nie władnie Z nagłej ucieczki, na ziemi    507. SPAŚNY, a, e, active paszę dający, obfity w pa-

się kładnie. Leszcz. H. S. 186. — §. W hucie: im Split*    szę, paszący ; metbettb, fruchtbar an SBeibert. Spaśny Epir.

tenmefen. Gdy kiedyś piec wielki mniejszą wagę wydaje    Oliv. Ow. 3*13. — g. Passiv. Bóg Nabuchodonozora strą-

surowcu , kuźniacy mówią, spadł piec. Os. Rud. 109.    ciwszy, zmienił w sianem spasną marche. Kchow. Wied.

Os. Zel. 84.    ber Spodjofen ift gefallen,    mann er weniger    30. sianem się żywiąca, siano jedzącą.^enfreffenb. SPASMO» liefert    afê gemt^nltd;. — §. Mathem. Funkcya spada-    SNE, ego, n.\ Subst., zapłata od spasienia, od paszy;

jąca, descendens, w której się potęgi    ilości nieznanej    Sßetbegelb, gütterungSgelb. Spaśnego od wołu czyli ko-

postępując zniżają. Sniad. 1, 292. — §.    Spadać na ko-    nia od ludzi kupczących , gdzie będą popasali , grosz

go » przychodzić na kogo, napadać na    kogo, trafić nań;    jeden.    Vol. Leg.    7, 161. et    55.

auf einen fallen, auf einen fommen, auf    ihn treffen. Bodaj    SPASZOWAĆ, ob.    Paszować.    SPATELA,    ob. Szpatela.

krew jego na moje głowę spadła, jeżeli.... Slas. Nurn. SPATRZAĆ cz. dok , Spatrzać niedok., patrzeć, obaczyć, 2, 27. Oto jest zbrodzień , córka twoja    niewinna, nie-    oglądać; fefien, flauen. Idźcie a spatrzajcie. W. 4 Reg.

chaj na mnie tylko gniew twój spadnie.    Teat. 50. c, 98.    7, 14. Nie wiem, jeśli tak wiele mam? spatrzę! Glicz.

zorne

Gwałtowna jakaś nieszczęśliwość spadła, i mniej prze- Wych. J 1. Wędę z robaczkami, gdy ujrzały, rzekła umysły    ludzkie opanowała. Sieni.    Cyc. 510. Spa-    szczuka do lina: potrawyć rozkoszne, Ale za to gardło

da na kogo    majętność, spadkiem mu    się dostaje, bie    dać. robaczysko sprosne; Lin rzekł: spatrzam , jeśli sma-

(Erbfdjßft fällt einem JU. Na niego cały ten majątek spa-    czny! wnet połapał robaczka na wędzie. Papr. Kol J 2.

dnie. Teat. 48. b ^ o6. Dzielnica takiego spadywja na    (zobaczę). Nie spatrzę, jeśli to zrozumiesz. Hrbst. Nauk.

Rzpltą. Siat. Lit. /.    $. Hec. Spadać się * rozpadać się,    f 8. Spatrzać kogo, doświadczać kogo; eilten üerfucfjett ,

pękać się, padać się; Bosn. prosistise, propasti ; Ross.    probieren. Tych osób, co najbliższe panieńskiego ucha

nepeKOJOTLca, nepeJonaiŁca, noaonaTbca ; Eccl. npocb-    Złotem spatrzę, aza się i mnie udobrucha. Pot. Arg.

4ai0CH, jerfaffeit, jerberfteit, jerfpringeu. Zasłona kościel-    553. Szedłem, abym spatrzył mądrości, błędów i sza-

na od wierzchu az ku dołowi spada się na dwoje. Groch.    lenstwa. 1 Leop. Eccl. 2, 12. (abym sie przypatrzył im.

W. 213. Gdy się komu miecz skrzywi, woli go o ścia-    3 Leop.). — §. Hec. Spatrzać się z kim . doświadczać

nę zawadziwszy łamać, a napraszczać, a choćby się i    się z kim, ftef) mit einem oerfudjen, mit tfmt meffen. Radby

złamał, woli na ten czas szkodę mieć, niźliby mu się    się był z nieprzyjaciółmi spatrzył; wszakże nad zakazanie

czasu potrzeby spadać miał. Mej. Zw. 76 b. Świat, nie-    hetmańskie nie chciał się tego ważyć. Biel. 591. Rybo i ziemia wszystko się spadać i odmieniać musi. Rej.    cerz mniema, że to mąż jaki doświadczony, Nie myśląc,

Ap. 42. Trudna rzecz mieć cię mądrym, choćbyś się    aby biała płcią być miała, Chce sie z nia spatrzyć. P.

chciał spadać, Lecz głupim mógłbyś nie być, gdybyś    Kchan. Jer. 314. P. Kchan. Orl. \, 79. Łuk porwawszy,

paîejb, (ob. *Źrzeć, wzierać) ; Eccl. iio^ofUTin, (cf. po-zor). > W rodź. zeńsk. SPEKTATORKA ; Carn. gledovka ; Croat. gleditelicza ; Dal. gledalicza ; Ross. CMOTpHTejbiiH-ua , 3pHTeibinma ; btc 3ufdjauertmt.

krzyknął : ze mną sie spatrzaj ! mecum tibi sint certami-na. Źebr. Ow. 106.

SPAZM, u, m., z Greek, kurcz; Sorab. 1. żiwow zpinano;

Ross. 4erp0Ta, ftrampf , Ärdmpfuitg ; ciągnienie gwałtowne

części myszczastych, tak iż część naturalnie miękka, SPEKULAGYA, ob. Przemyślawanie, Przemysł-twardnieje. Krup. 5, 631. Lew, król zwierząt, leżał SPEŁNA, ob. Pełno. SPEŁNIĆ, ob. Pełnić. *SPEŁNY, a, e, chory Na spazmy, czy na wapory. Jak. Daj. 21-4. SPA-    ‘SPEŁN1E adv., cały, nienaruszony, zupełny, dostateczny;

ZMOWY, a, e, n. p. Spazmowe ruchy. Krup. 5, 631 *    üôüig, gćinjltd), öoUfommcn. Ci nauczyciele nie życzą te-

konwulsye.    go uczniom swym, aby się czego dobrego nauczyli, je-

SPECYAŁ, u, m., SPECYAL1K , a, m., dem., przysmaczek    no żeby od nich kwartały dobre a spełne brali. Glicz.

osobliwy, delikacki, łakotek , ettt ganj befmtbrer ßeefer»    Wy eh. L 8 b. Mąż spełnego rozumu, ßudn. Tit. 1, 8.

biffen; (Vind. lisni drobizh, fladzhizaj. Osóbki, strawa,    Człowiek niespełnego rozumu Sux. Tyt. 161. Baba ta

abo życie różne od pospolitego życia drugich, z które-    była niespełnego rozumu, a przecię ją stracono. Pam. 83,

mi kto mieszka; specyałami niektórzy zowią. Cn. Th.    2, 150, (cf. niewszystkie doma, klepki brak). Jer. Zbr.

642. Strzeż się, by twe specyały, wraz ci się śmier-    94. Dobre mienie, zdrowie, zawżdy z żonką spełniejsze.

cią nie stały. Lib. Hor. 16. Mięso bażantowe do jedze-    Rej. Wiz. 60 b. Przyszłoby nam, i to tu spełnie po-

nia jest osobliwym specyałem. Haur. Sk. 130. Za spe- wiedzieć, co.... Sekl. 77. (dokładnie), cyał te frukta mu dano. Jabf. Tel. 79. — g. Transi. SPEŁZNĄĆ, SPEŁZAĆ, ob. Pełznąć.

na stole doskonale wypisał. Zab. 13, 194. SPERANS, u, m., n. p. Nasienia najpewniejszego s^vego własnego oka, uchodząc w tym daremnego speransu. Uunr. Ek. 50. zawodu, zwodniczego starania; tłęrgebltdje UmfłflnbC, Seillaufttgfctteit.

Sto kijów, niewielki specyał! Teat. 24. c, 81. (niepo- ‘SPERANDA, y, z., zysk spodziewany, ein gehoffter 9łu|iett, cieszna uczta). — § De hominc: Wierz mi, drogi serca (z Łac.) Odwołując się do znacznej sperendy, którą kredką mego specyale. Teat. 16. b, 6. t&eurer §cricn3|'d)afi. Jaki mi specyał. rozumie, że do tej jego przebrzydłej maszkary wzdychać nie przestanę. Teat. 29 , 83. Co ! dla ciebie? jaki mi specyał. Teat. 14. b, 69. SPECYALNY, a, e, — ie adv., osobliwy, szczególny; (Spécial», befotlbcr.

Nie stawił się jako komisarz, tylko jak specyalny pleni- SPĘTAĆ, ob. Pętać.

potent. Zab. 15, 194. — §. Osobliwszego delikackiego *SPEZA, y, z., z Włosk., expens, koszt, wydatek; btc smaku, beltCrtt, febmadtyaft, tyerrltd). Tort specyalny. Jabl.    Slirôgabeit, Soften. Dla chwały nieznośne spezy na ban-

Ez. R 4. Arcy specyalne potrawy; odjeść się ich nie    kiety czynimy. Star. Ref. 71. Zawsze on się broni

mogą. Teat. 35. d, 85. SPECYEIKACYA, ob. Wyszcze-    kosztem albo spezą. Pol. Arg. 71. Gaw. Siei. 402. Gost.

góinienie. SPEKTATOR, ob. Patrzacz, Patrzyciel, Przy-    Gor. 20. Mało mając spezy, Nie mógł zaczętej dobudo-

ględacz, Poglądacz, W;dz.    w-ać wieży. Odym. Sw. 2, N 4. mało funduszu.

SPĘDZIĆ cz. dok., Spędzać niedok., a) do kupy zganiać. Cn. ŚPI , ob. Spać. *SPI « spy, ob. Sep.

Th. 1010, Vind. spodit, jufammcit treiben, auf einen £au« ŚPIAĆ, Śpiał, śpieli, śpieje med. niedok., naspiać, do-fett jufammen jagen. Spędzony do kupy; Ross. crOHiihiH,    śpiać dok., nadążać za kim. Cn. Th. 1040. n«d?fpmmen,

(cf. zgoniny).— b) Spędzić, vel potius zpędzić, precz    finalen, itnć^eilen ; Eccl. entra bü 4t,n> proficio, progre-

odżonąć, rozpędzić; tnegtreibcn, WCgjageit. Kto ciska ka-    dior, ob. śpieszyć; Eccl. enterb imoa* maturescH; Ross.

mieniem na ptaki, spędzi je. W. Sgr. 22, 23. Ziele to    noAOcntrb, no^ocntßaTb podźrzewać. — Łacno mi, łani a moc rozbijać i ‘spądzać bolączki ogniste. Urzed. 256.    cen -em , śpieje, vaco. Cn. Th. 542. id> l)abe SDîuRc. Nie

Spędzić na dół, (jerabtreiben. Precypitować, na dół spę-    śpieje,'zabawionym , nie zdążę. Cn. Th. 527. et 545.

dzić. N. Pam. 6, 518. — Transi. Jak skromnych wzno- Poclioiłz. śpiech, pośpiech, śpieszyć, spieszny, śpie-si, tak bóg pysznych spędza. Leszcz. H. T. 10. (zrzuca, szność, przyśpieszyć, dośpieszyć, dośpiać, naspiać. poniża). — $. Aliter: Swą młodość na czytaniu spędził. ‘SP1AC, ob. Śpiewać.

Mon. 69, 615. przepędził, strawił; l/tiibrittgcn, ptbrhtgen.

SPĘKAĆ się , ob. Pękać się.

SPEKTAKL, u, m., baö 6d;ainpiel, @(^aufp{el(iaitS, ob. Teatr, teatralnia, komedyalnia, widowisko; Boh. diwâdlo, ći-nohra ; Sorab. 1. hrayan^za , pżihladwancza ; Carn. glę-dalisbe , ględishe , resgledarna , presha ; iskasa , fbpetakel, gledalifhnu mestu, resgledalifhe, per-kasalifhc, gledelifbni goder, gledalifhe, skasalifhe, jes-gledarna ; Croat. gledalische, peldokaza, peldoigra; Ross. no3opnme, 3pttnme, jmueAtncTBie ; Eccl. Hr^tiiipe. SPEKTATOR, a, ber 3u)d;auer, widz, patrzacz, przypa-trownik ; Boh. djwak, (cf. dziwak, dziwiciel) ; Carn. glę-dovz ; Croat. gleditel, gledavecz; Dal. gledalacz; Rag. glèdalaz, (ob. *Glądać); Ross. CMOTpmeJb, spiueib, B3H-

375

SPAZM - SPEKTATOR.

SPEKTATORKA - SPIĄĆ.

SPIĄĆ, spiął, spięli, f. zepnie, spnie, zepnę, spnę cz. dok., Spinać niedok. ; Boh. sepnauti, spjnati, (spenak pęto końskie); Slov. spaf, spjnati, zepnern ; Sorab. 2. fpinasch, fpesch ; Carn. speinam, spnem , shpileti, shpi-lem, ( ob. Śpilić, cf. śpilka , Germ, fpetlen) ; Vind. spe-Vind. viddu,    hniti; Croat. szpéti, szpinyam, skup-szpinyam, zapiny-

am , kopchim , kapchim ;    ( szpcchujam cohibeo . szpćt

compeditus) ; Rosn. speti, sapeti ; Rag. speti, spignem; Ross. et Eccl. ChiUTU, CŁiMtUTH * na znak obalić , ha-movvać, przeszkadzać); spiąć, połączyć zapinając etc., pr. et fig.; pjfammc.t fitopfett, sujammen lüften, an c(lls anber fyafert, yerbtnbett. Spiąć co sprzączką. Tr. Aby pę-tliczka jedna z drugą mogłaby się spiąć. 3 Leop. Exod. 26, 5. (aby przęczka sznurkowa jedna ku drugiej mogła

sie przygodzie. 1 Leop.-, zejść sie, zetknąć się). Bóg    wszelki, Zostawił na dnie butelki. Jak. Baj. 102. Wal-

z przybytku, kortynami spiętego, Mojżeszowi wolą swo-    nieś się bawiła spijając za moje zdrowie. Teat. 55. b,

ję opowiadał. Żarn. Post. 3, 91. Opony podzielasz, aby    42, (ob. Pełnić). Obietnicami ich upaja, któremi spija-

się mogły jedna z drugą spinać. 1 Leop. Exod. 26, 4.    ją się tak bardzo. Birk. Exorb. H 3. — §. Zjadło się,

(spajać. 3 Leop.). Srebrną haftką na nogach kształtny    spiło się; już po wszystkim, poszło wszystko. Cn. Ad.

koturn spina. Dmoch. U. 2, 100, (Carn. afklati). Ciężar-    910. wszystko przehulano, e3 tft alleö bltrcty bte ©ttrgel

ne chodzić powinny w przestronnych szatach, aby się    gegangen, man tyat alteë oerfoffen. (Bon. zpjti, zpigi prze-

kształtami nie spinały. Cziach. Przy. h 4. Wyka rzęsna    pić). Dobrze wam zgotowana smakuje biesiada , Dobrze

spina zboże, którym spięciem zadusza je, a ztąd spień    się wino spija, dobrze mięso zjada. Dmoch. //. 108.

zwana. Syr. 768. Zelaziem spinają okręty. Estrz. Troi.    wypija się, pije się; ber Sein trinft ftety gut, getyt glatt

126. Nawę spięli do nawy. Tward. Wl 153. Okop    tytmtnter. Na ucztach spijają się folwarki, wsie i włości,

wziął czynić, wozy spinać, po wozach strzelców rozsta-    Jez. Wyr. fie mcrben uerfoffett.

wił. Warg. Cez. praef. C. Spięci ścisłym miłości mał- ‘ŚPIĆ, n. p. dzieci « uśpić, usypiać; fetylafett mactyen, eilt* żeńskiej ogniwem. Min. Byt. 2, 249. W moim dwo- fctylćtfent. Pieśniami temi mamki dzieci spiły. J. Kchan. rzaninie mają być te dwie rzeczy pospołu spięte, nau-    Dz. 112. Przyb. Milt, 45.

ka z rycerskim rzemiosłem. Gorn. Dw. 65. Śpięcie Sabst. ŚPICA, SZPICA, y, z; (Boh. śpic, spieka, ( śpice sprych); verb., aj actio, .spinanie, ba3 Bufammcntyefteln. b) Spięcie,    S!ov. śpic, swrśek , (cf. wierzch); Sorab. 1. zpicza, zpi-

n. p. Kita zatknięta w bogatym spięciu, na którym wiel-    tza, wotrć konczk; Sorab. 2. schpiza , sebpizza; Carn.

ka liczba dużych brylantów. Gaz. Nar. 1,81. ©pattge. —    shpiza, ojst (ob. Ość), nawâd, nawâda , (cf. nabość,

§. Feb siadł z dala, łuk spina. Dmoch. II. 5. napina,    nabadać) ; Vind. spiż, fhpiz, art, ( fhpiza * paździor),

er fpaunt ben Sogen. — §. Spiąć konia ostrogami, n. p. oiśtrina , oisterz ( ob. Ostrze), boda, naboda , bodefh , Gdy konia spiął ostrogami, koń się wspiął. X. Kam. bte    bodei, fhpizhei, nabodlei, verhezh, verhotez; Croat.    spi-

©poren geben. — §*. Spną się rumaki, nie cierpiące    cza, nabàda, ràt, ostrina ; Dal. art, raath ; Bosn.    rät,

sfory, Targa ich dzikość i zhukana pieni. Kniaź. Poez. rrit, rrito , (2. wojna); Ray. rât, scip, varh, bodezàn ; 2, 252. wspinają się, bte Sfloffe bfiuntctt fiel).    Slav. bêrrk ; Ross. cnmja, inni Lib, kołumice, (cnitUH

ŚPIĄCY, ob. Spać. ŚPIĄCZKA, i, i ; Sorab. 1. fpar, fpiar; BH3a.ibHfira dróty pończochowe, ctpmiaa ennana siarnik ; Vind. spanjavitnost, terdospanjost, saspajozhnost; Ross.    omb Katcb cnimKa chudy jak szczapa); Svec. spets;    Lat.

cnaana ; choroba, ‘subet, *śpik srogi, letarg, bte ©ctylaf»    spica ; Ital. spizzo; Lat. cuspis; konczatość ostra,    ko-

fltctyt. Letarg abo śpiączka pochodzi z zamulenia albo za-    nieć ostry kolący; Germ. bte ©pt(;e, (cf. ©ptefi, ©petetye).

stanowienia się krwi i humorów w mózgu, które że nie    Byk z bykiem na rogów szpicę Biorą się o jałowicę,

przepuszczają duchów zwierzęcych, człowiek w tej cho-    Jak. Baj. 51. Śpica dachu, wieży; bte $acty[ptj)e, £tyuwt*

robie bez zmysłów zostaje. Boh. Dyab. 2, 165. Chory    fpt£e. Wieże w niebo prześwietnemi wdzierają się szpi-

na śpiączkę, Vind. saspanobotun, terdospanliu, terdo-    cami. Tward. Pasq. 110. Stolica ozdobna w obeliszki i

na

spiezhen, saspajozhen, spanjaviten, fctylafjuctyttg. Medyk    wieżowe szpice. Przyb. Milt. 91. Polus abo śpica

jeden chcąc^ chorego na śpiączkę uleczyć.... Petr. Et.    niebie, axis. Mącz. Na głowie czubek storczy, na któ-

177. — §*. Tu mi pierwszy raz śpiączka zawiera po-    rego szpicy Gwiazda złotym ćmi blaskiem wzrok by-

wieki. Przyb. Milt. 245. sen, ber ©ctylaf.    Chciał    ich    do    strój    źrzenicy.    Toi Saut. " 83. Śpica kapelusza (Boh.

śmiertelnej przywieść śpiączki. Zab. 7, 265. snu wie-    tytljk    apex).    Śpice trzewików Ross. hockii.. — Śpica

cznego , £obeśfctyIaf.— Adverb. W śpiączki, we śnie, przez    wojska * czoło, bte ©pt£e be3 $eer$. Straszna, jak wo-

sen; im ©ctylafe, fetylafenb; Boh. we spećky. Strojnat    jenna śpica zszykowana. 1 Leop. Cant. 6, 3. Wojenna

Mindaka we śpiączki zabił. Biel. 152. Rej. Zw. 65 b.    szpica uszykowana. W. Post. W. 3, 579. Ostatek woj-

Chociaż w śpiączki jedzenia się napiera, I próżną gębą    ska ku północy spicę. miał. 1 Leop. Jez. 8,13. Wyrusza, i ząb o ząb ściera. Otw. Ow. 340.    Jam    go    na    szedł    z wojskiem , i obrócił szpice ku puszczy, ib. 14.

jawie widział, nie w śpiączki. Pot. Arg.    573.    Co    im    Stanie kapłan    przed szpicą wojska. 1 Leop. Deut. 20.

mo-

376

ŚPIĄCY - SPIĆ.

ŚPIĆ - ŚPICA.

mówi, gdy ich w śpiączki zastawa. Birk. Chmiel. B b.    Procarze szli przed wojskiem, i byli na śpicy co

Jeśli człowiek dobry abo zły, w śpiączki poznać niemo-    cniejsi mężowie. 1 Leop. 1 Mach. 91, 11. Slov. Na    spi-

^ -Et‘ ^'    cu sa dostał; summo periculo exposilus, (ob. Szafie). —

SPIANCZYC się rec. niedok., n. p. Chmiel, gdy z podobną    Na śpicy, na czele, na widoku; ait ber @pt$e, rectyt ftctyb

gizeczną młodą tańczy, Szczupnie, przyciśnie, umyślnie się    bar. Niemasz u nas urzędu, któryby na śpicy siedząc,

spiańczy. Bratk. D 3, Ross. cnaTHTbca    chwiać się, watifen.    patrzał na postępki z was    każdego. Gorn. Wl    E b.

SPIĆ się 7ec. dok. Spijać się niedok.,    mocno się upić;    .Człowiek doskonały,    którego    nam ten wiek wystawił ja-

Croat. zopiamsze; Ross. cnitTŁca, cnuuaTLCH, jtety ftcirf    ko na szpicy ku okazaniu, że jest i teraz człowiek,

befaufeit. Leżał, spiwszy się srodze.    Birk. Chmiel. B 3.    Gorn. Sen. 518. O    święta wiaro , ciebie wszyscy    wiel-

Kazaliśmy dać wina, walnieśmy się    spili Za zdrowie    bią, i wysoko na    śpicach    stawiają. Kosz. Cyc*    227.

Niemców, co się w onych bitwach bili. Nieme. P. P. 8. Aryusz przez 40 miejsc z pisma przeciwko bóstwu pana Rozeszli się wszyscy spać, bo się byli wszyscy bardzo    naszego na śpice wystawował. W. Post. W. 2, 142.—

spili. Radź. Jud. 13, 2. On się spił, rozum, zmysł Śpica u koła; Boh. śpice; Sorab. 1. stpica, stwizo,

GŁOWY, a, e; Garn. sbtulaglavne;    ŚPICZA-

SïOGRAN, u, m., pyramis. Rog. Bud. 20. ostrosłup, dite fptjramtbe. — §. Spiczaste koło. Cn. Th. i 121. śpice czyli sprychy mające, ©peidjen fjabettb. ŚPICZASTOŚĆ, ści, i., ostrość zakończenia) bte ©pt£igfeit ; Sorab. I. wozu, i wszystko było lite, osie, piasty, szpice, dzwo- żpitżitofcż ; Ross. Koaronecrb, (ob. Kolaeość). na. Radź. 1 Reg. 7, 53. ( śpice. W. 3 Reg. 7, 53. 1 ‘SPIDWAS, u, m., ‘SPIDWASEK, ska, m., dem. szafa, eilt Leop. ib). Na jednym miejscu złamana oś leży; w tej    ©ptnb,    eilt ©rfjranf.    Capsula,    spidwasek albo skrzyne-

stronie śpice się z kół porozrniatywały, W tej tylko zna-    czka, szafka. Mącz. ;    riscus. Mq.cz. Fercula pulpila, alki wozu zbitego zostały. Olw. Ovo. 90.— §. Śpica Mon-    marye,    spidwaski, w których    poganie chowali obrazy

tawska , ber 20totttanifd)e Sßtnfef, kąt sam Wisły i Negatu,    swoich    bogów. Mącz.    Spidwas,    szafa. Cn. Th. 1041.

część żuławy Malborskiej. Dykc. Geogr. 2, 174. Od ‘SPIE * spy, ob. Sep. ŚPIĘ, oh. Spać. utrzymania tam na Wiśle, a najbardziej szpicy Monta- SPIEC, spiekł, f. spiecze c%. dok., Spiekać niedok.; (Carn. wskiej defluitacya do Gdańska zależy. Vol. Leg. 7, 647.

SPICHRZ, SPIERZ, SPICHLERZ, SPIKLeRZ, SZPICHLERZ,

kolena stnicza, (cf. sznica); Vind. flipiza, kolną fbpiza , jigla , kolefna prezbka ; Bosn. spięa od kola, zbięe od kola, paoęi; Ross. kocbks, bie ©pcidje, fMefpetdje; Angl. spoke; liai, spiga; Fries. @pci$e ; sprycha. śpica kołowa, radius. Volck. 796. Koła te były takowe, jak u

spèzhi ; Vind. spezbi ; Visigoth. spęka); goracém zlepić, burdy jufammen keten tnadjen. Słońce ziemię spiekło, a, m. ; Boh. seypka (cf. sypać), obilnice; Slov. sypo-    Tr. Spiec się rec. ; -Bosn. speccbise, oçvarnuti ; Ross.

wné, obilnice, żitnjk; Sorab. żitnicza, żitna wuba, broż-    cncnbca, encKaercfl : twardnieć i zlepnąć od gorąca,

jufammen baefen urn ber $i|je. Obmyli spiekła krew' z ran jego. Odym. Sw. 2, K k 3 b. Sucha chwila nie dobra ku oraniu, bo w ten czas ziemia się spiecze, a tak suche gruzły nie mogą się zdrobić. Cresc. 88. Kęs błocka spiekłego, mówić śmie do twórcy swego. Dar. Lot. 3.— §. Ćmy koło światła się snują, aż sie też i same pod czas nieopatrznie spieką. Mon. 60, 242. sparzą, spalą;

na , brożnicza , (cf. bróg) ; Vind. kafba ( cf. kaszta ), koefht, kafbta, bran (cf. chronić), shitnica , shitni pod, nafutenza (cf. *suć). nafipifhe (cf. nasypaćj, nnfipne tle;

Carn. kashza ; Croat. bambar, sitnicza, sitnik ; Rag. xi-tniza ; Bosn. sgitnięa , bambar; Ross. JKHTHUita, >KiiTOxpa-mniiute , jaóa3t>, M6a3iiicb, ja6a3HH: 9Î i e b e rf. ©ptefer;

Germ. ber ®petd)er , (ob. Zylnica , ob. Soł). Spichrz jest to budynek, w którym omłócone ziarna zbóż i wyche- pcrfengen, toerRreuiten. dożone, każdy gatunek osobno w przegrodach zsypują SPIĘCIE, ob. Spiąć.

się do przechowania. Kluk. Rosi. 5, 235. Szpiklerze dla ŚPIEGH, u, m.\ Sorab. 4. spéch ; Eccl. cm,VL, iiociiuvt» ; składów⁷ zbóż. Vol. Leg. 7, 572. 'Przętr, gdzie żyto sy-    Ross. cntx'B; cf. Graec. cnevcnç-, (Elym. śpiać); pośpiech,

pują, spichlerz, Volck. 380. W⁷ pewnym szpichlerzu ma-    śpieszenie się, bie Ośilferttgf eit. Wielkim śpiochem nocą

jętnego pana, Były złożono wielkie leguminy. Zali. 16,    i dniem się kwapił. Warg. Cez. 25. Na ratunek drogą

59. — Transi. Sycylią i Egipt zw ano spichlerzami Rzy-    daleką dziwnym śpie&hem towarzyszowi bieżał i przy hieni u dla swojej żyzności. Kras. Pod. 2, 165. spiżarnią,    żał. Warg. Wal. 246.

©petfefammer. Dawniej Polskę spichlerzem całej Europy, ŚP1EG, ‘ŚP1EGARŻ, 'ŚPIEGUN, a, rn. ; (Boh. śpeher, zwj-jak niegdyś Egipt i    Sycylią spichlerzami Rzymu nazywa-    dać (ob. Zwiedzić), wyzwedać, (cf.    wywiadywać    się);

no. Skrzet. Pr. Pol.    2, 202. Boler. 50. et 51. SPICHLER-    Slov. spehàr, zradce ; Sorab. 1. wubladnik (cf. wyglądać),

SKl , a, ie; Ross. .iaóa3Hbi0; od spichlerzów, od żywno-    skusehwar (cf. skusić), dopotwanjk,    (cf. dopytać    się);

ści , prowiantowy,    ^routant * , n. p. Spichlerskie statki.    Vind. spegavcz, fbpion , fhpioniravez,    sveduvauz ,    vun-

Warg. Cez. 98. SPICHLERZNIK, a, m., co się spichle— sgleduvauz, sbarauz, lukavez, skriunugledavez, kukavez ; rzem opieka, horrearius. Mącz, ber 6petd)CrauffeI)er. (Ross. Croat. spiavècz , spion , uhoda , vuhoda, (cf. uchodzić); zaóasHHKS, Me4yjnmiHHK’E pan spichlerza).    Rag. vhoda ; Bosn. uhoda, ousiça; Slav. uhoda; Eccl. et

'SPIGZAK , a, m., p ar ec. tatuś, młodzieńczyk, który już bro-    Ross. ohxoßbHHii'L ( cf. schodzić, zejść), hcxoähhkl ,

dacieje, okrzos, śpiczak niektórzy mówią. Mącz. eilt jtnt«    e.ir.iApTtUi (cf. oglądać), CLriupieiVh, cbiWÂ^Mimn», n04-

gcr SDîenf^, ber anfängt einen 33art ju befommen. 'Szpyczak.    sopmiiKi (ob. Podzierać), no43HpaTaö, miiioHx, jiasyT-

ib. (Boh. spicak jeleń młody ; psi ząb). SPICZASTY, 'ŚPI-    mhks ng-RMraTan, BUBl)4biBaabuuiHi>, Bi.iBt4wBaTe.ib, n04-

CZATY, a, e, SPICZASTO adverb., kończysty ; Boh. śpi-    CMaipHBa^bmuKŁ, no4CMorpm,iiHT. ; cf. obsol. Germ. ®pedj,

ćaty ; Slov. śpicati ; Sorab. 1. żpicżżitć, konczżitć; So-    ©ped)er, ©pcljer, veriifpä^en; Lat. speculator ; Angl. spy;

rab. 2. schpizni; Carn. shpizhast, ojstne; Vind. spizast,    (Lat. med. espia) ; wywiadownik, podsłuchacz, explorator.

(hpizhast, arspizhen , ospizben , pobodliu , oister, ver-    Mącz.-, Germ. bt r ©pion. Posłał Jozue dwóch śpiegierzów

hunzbast, fhtulast; Croat. spichàszt ; Slav. zashiljast; Rag.    potajemnie, i rzekł im: idźcie a obaczeie ziemię i rn i a -

ratàst ; Ross. cnHMHbifi, ocipoKOneynuil, ocTpoHOcufi, ko-    sto Jerycho. 1 Leop. Joz. 2, 1. Krom. 47. Jesteście ła-

camaibiil, Germ. fpt|tg. Latorośl do szczepienia szpicza-    zękowie a śpiegowie ; dlategoście tu przyszli, żebyście

sto zaostrzona na końcu. Cresc. 126. Spiczasto graniaste    nieobronność ziemi wyśpiegowali. i Leop. Genes. 42, 9.

słupy Egiptskie. Rog. Dos. 2, 44. Krągło śpiczasla ka-    Spiedzy wróciwszy się oni.... Chrośc. Fars. 81. Con-

pa. Torz. 74; (oppos. krągło płaska). Etna śpiczata. Olw.    quisitores, śpiegunowie, którzy się wywindują, co się

Ow. 146. Śpiczasto zaostrzyć, Boh. spicatiti, ośpićatiti ;    między ludźmi dzieje, co mówią. Mącz. Spieg, wyżeł.

Carn. sbpizhati, ojstim ; Vind. fhpiziti, olhpizbati, per-    Cn. Ad. 1078. (Gall. mouche; Óefterr. ein Näherer, ein

fbpizhati , oistriti ; Croat. spichiti, spichim. ŚPICZASTO-    ©ptfcel, ein ffolijeiÿfpton). Ocućcie się na te śpiegierze,

48

377

SPICHRZ - SPICZASTY.

ŚPICZASTOGŁOWY - ŚP EG.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

którzy postępki wasze wyjawiają, A zdrajcom cicho rady czołnka tkackiego dla cewki, panuellium. Cn. Th. 104-2. dodawają. Paszk. Bell. A 4 b. Śpiegowie, jako psi śle- bie    ant SBeberfdjiffe git ber ©pitnie.— §. Botan. Wy-

dzący, przeniknęli i wymacali każdy kącik. Boter. 4, 58.    ka rzęsna, Spieniem zwana, że spina zboże, a tym je

ŚPIEGI plur., * śpiegowanie, ba3 ©pioittren. Których mo-    zadusza. Syr. 7G8. eilte 9Irt SBtcfett.

gli dostać na śpiegach, wieszali. Jer. Zbr. 247. W śpiegi SPIENIĆ,₍ ob. Pienić.

krgo posłać. Cn. Th. 1041. (ob. na wywiadki). Ten czlo- SPIENIĘŻYĆ cz. dok., Spieniężać, pieniężyć niedok.\ Boh. wiek widzę, na śpiegi przyszedł. Teat. 4. b, 7. ŚPIĘ-    speneżiti, spenćzyrn ; w pieniądze obrócić, za pieniądze

GARSTWO, a, n., ŚPIEGOTA, y, i., śpiegowanie, bfl3    przedać; git ©elbc madiett, ttt ®elb itittfi^eit. Spieniężywszy,

©ptontreit; Boss. no^opt, nO/tCMOTpt, noAttiCKii ; Eccl.    co się sprzętów zostało, wyjechał. Kras. Dos. 106. Gdy-

corjiHAaTaHCTBO. Śpiegoty. Eraz. Jez. B, 68 b. Śpiego-    by było miast wiele, miałby ziemianin, gdzie swoje rze-

stwo, collect., śpiegowie, ©piime. Wdzierało się wszędy    czy spieniężyć. Goni. WY. S. 3 b. Abyś ztąd nie odjeż-

nasadzone śpiegarstwo, i o wszystkim sądowi donosili.    dżał, ażbyś tę swoje kupią spieniężył. Budn. Apopht.

Nar. Hst. 3, 367. Nar. Tac. 3, 85. ŚPIEGIERSKI, a, ie,    41. ‘Źle się (skoro się) zboże spieniężyło, zaraz postawy

ŚPIEGOWNICZY, a, e, od śpiega, ©ptoitä * ; Rag. ùho-    przybyło. Cn. Ad. 62. Rys. Ad. 82. (ma chlćb rogi, dro-

dni ; Croat. vuhodni; Ross. n0430pHbiä ; Eccl. n04CMaipn-    go pszenicę przedał). — §. Spieniężyć komu co * drogo

BaTe^bHHH. W śpjegierskićj osobie cały obóz przepatrzył.    mu przedać, gut anbringen, treuer Dcrfaufen. Często kale-

A. Kchan. 549. Śpiegowniczy, speculatorius. Mącz. ŚPIĘ-    kę konia w cudnym deku Nieuważnemu roztrucharz spie-

w pieniądze być obróconym, ttt ©elb ltntgcfeßt fet)tt. Już prawda spieniężała ; już się prawda cale prZedała. Lub. Roz. 282.

1. SPIERAĆ, ob. Zeprzeć. SPIERAĆ sie z kim recipr. niedok,    (dok. deßcil)    [Zeprzeć    się 2j ;    rozpierać się ,    sprzeczać    się;    Sorab.    1. zperam szo,    zapèram szo ;    Carn.

prepiram se ; Vind. prepirati fe ; Eccl. conpiTHca, cnn-paioc/i, ccopmbca, mraTbCH, mit einem ftretten. Tak spierały się te dwie niewiasty przed królem. Budn. 1 Reg. 5, 22. Przed laty zwyczaj był u królów-, że się z sobą o wiele rzeczy spierali; a gdzie kto sparł kogo, tam bryłę złota drugi dać musiał. Podw. Wróż. 12. Spieramy się o to*, jakby o coś poważnego , podniósłszy brwi do góry, sfałdowawszy czoło. Pilch. Sen. list. 4, 62. Nic spieraj się słowy, boć to niczemu nie jest pożyteczno 1 Leop. 2 Thim. 2, 14. Prawo niech rozkazuje, nie zaś roztrząsa    i spiera    się; lex    praecipii, non disputât.    Pilch.

Sen.    list.    3, 156.    Cnota i    miłość,    dwaj rycerze    mężni,

Spierają się w niej, a oba potężni. P. Kchan. Jer. ‘l52. Człowiek jeśliby się chciał z bogiem spierać, nie odpowie mu na jednę rzecz z tysiąca. Radź. Job. 9, 3. O ciało tego męczennika dwa miasta tak się spierały, iż do wojny mało nie przyszło. Sk. Żyw. 2, 8. Wiatry nawa-Iną zgrają wypadłszy z Eolii, z sobą się spierają razem. Tward. Wł. 50. Spierał się z nim i o to patryarchostwo. Sk. Dz. 876. Zawsze kłopot z weselem się spiera. Otw. Gw. 276. Każdy z nią się biegiem spierał, ktoby ją wy-ścignął. Otw. Ow. 417. 2. SPIERAĆ, SPIERĘ, spiorę, ob. Prać.

378

ŚPIEGI - SPIEŃ.

SPIENIĆ - Ś P I E S Z E N.

GOWAĆ cz. niedok ; (Boh. śpehowati ; Carn. shpęgam,    nięża. Pot. Syl. 268. — SPIENIĘŹEĆ neutr.,

lukam , kukam; Vind. fhpionirati, fbpehat, pofhpeguvati, mcrkat (cf. miarkować), napolukati, posaleduvati, na-sglsduvati, nazevati, iszevali, nasozhituvati, lukati, spriu-nugledati, kukati, svoduvati (cf. zwiedzić), resgleduvati, starati, starkuvati ; Croat. spiam ; Bosn. et Slav. uboditi,

(cf. uchodzić , wchodzić) ; Rag. vhodilti, traxiti ; Ross.

ItO/fLHCKcITb, IIO^IICKHBaTL ; Eccl. nC43piTH,

cf. Germ, fpntjen; £)bb. fpegen, fpcciicn, fpeb gen, fptcfen; Słteberf. et Holl, fpcctt, fptctt ; Angl, spy, espy : ltal. spiare ; Svec. speja ; Hisp. espiar ; Wallis. yspio ; Lat. speculari; Hehr, ro zapha, ex spelunca ob-servavit)', sekretnie śledzić, porrsłtiehywać, wywiadywać się, Germ, fptontreit. Oni śpiegują kroki moje. Teat. 7,

11. Pani nadchodzi zapewne śpiegować, gdzie jestem, i z kim przestaje. Teat. 6, 8. Bede śpiegowała z jej słów jej umysł. Past/Fid. 107. ŚPIEGÓWNICZKA, i, i, in-dagatrix. Mącz., bte ©ptottttttt ; Boss. Msymima, ri04CMa-TpnBa.tbinHua, BbiBl*4biBaTeibHtma.

ŚPIEJĘ, ob. Śpiąc?.,

SPIEKA, i, i., SPIEKOTA, y, z., upał spiekający ziemię,

Surre, große §tj$e; Boss. neiCE; [Boh. speklinalawa We-zuwiuszowa). 1 )la gorącości i spieki okrutnej słonecznej wiele rzek w toniach swoich powysychało było; aestu et ardore. Krom. 709. Zupełne trzy miesiące spieką i posuchą srogą gorając, do szczętu urodzaj spaliły. Krom.

148. Od spieki lasy i ziemia gorzały. Chmiel. 1, 119.

Niemasz Palmiry, co wraz ze mną piła, Gdy spieka była.

Iiarp. 1, 24. Przykre ci, drobiu kochany, wiatrów, słoty z spiekotą przemiany. Zab. 14, 84. Krąży Feb w górę, SPIERWU, vel potius zpierwu, adverb. ; Boh. sprwu ; z posusz w gardle niezmierna, Ej czas Wirgili tę zwilżyć    czątku, z razu, anfänglich. Jarosław przykro spierwu i

spiekotę. Hor. 2 % 277. Zab. 9, 278. SPIEKAĆ, ob.    rzeźwo się potyka. Krom. 71. Mieczysław spierwu udał

Spiec. SP1EKŁ0ŚĆ, ści, i., zlepła susza, bttrreS Bufant*    się był do zięciów. Biel. 102, ob. ‘Pierw-,

mettbaefett, Biifantmeitflebeit m §t^c. Wodą spiekłość zie- SPIERZYĆ, ob.‘Pierzyć. SPIEŚCIĆ, ob. Pieścić. SPIESZEĆ, mi się odmiękcza. Cresc. 8. SPIEKŁY, oh. Spiec.    oh. Pieszeć, Psieć.

SPIEŃ, ‘ia, m.\ SPIONEK, nka, m., dem., (Etym. piąć); ‘ŚPIESZEN, ŚPIESZNY, a,e, ŚPIESZNO adverb. ; Boh. Boh. spinadlo; Boss. cneHenx; kolec u sprzączki. Wiod.,    speśny, speśne, na spéch , chwatawy, (oh. Chwytny);

trzpień, ber ®ont ttt ber ©cbltalle; (Boh. spenók pęto na    Slov. spćśny, spśieg, skorśeg ; Carn. hitr (cf. chytry),

konie). Uczynisz pięćdziesiąt spieniów miedzianych. 1 Le-    spęshnu ; Sorab. 1. fpieschni, fpèschné, zpischny/kwa-

op. Exod. 26, 11. (iglic. 3 Leop.). Spień albo śpilka    taynć, fkwatom ; Sorab. 2. fpćschne, nachwatku ; Vind.

ŚPIESZNOŚĆ - ŚPIEWAĆ.

ŚPIEWACZKA.

579

hiter, hitern , hitast fcf, chytry), bersen , jadem; Dal. hitar, barz , vdilye ; Bom. hrilli, harli, brriz , potesgjan ; Slav. ù hitnji, bêrzo ; Ross. cnijuiHbiH , nocnhiiiHhiH, no-cntuiJHBufi , CKopoeniiiiHbw, ckopochh , ycntuiHbiw , BKpyiirb ; Eccl. cntmirrejbHuK, (npe/tnocntumo, npe^y-cntuiHO praepropere, cniuiiy, CKOpio skórze, cf. Graec. (TTisvanxôg, gna anovdrjg, cf. śpiać, śpioje, śpiech ; cf. Germ. Pruss. fpbett ; (cf. biedź, cf. pieszy). Spieszny, ,z pośpiechem, prędki; eilenb, eilfertig. Przysłano karetę, mówiono, że ten interes przewłoki nie cierpi; i spieszno i spieszniej, ledwo mi cokolwiek czasu zostało do włożenia salopy. Teat. 7. b, 56. Spieszeń. Eraz. Jez. R. ŚPIESZNOŚĆ, ści, z.; Boh. et Slov. spësnost; Sorab. 1. fpeschnofcż, fpechkwatnynofcż ; Carn. bershina ; Vind. hitanje, hiternost; Dal. hitroszt; Ross. ciiiminocTb, no-cirfeumocTb, nocntjiniejibHOCTb, nocntumiBOCTb; Eccl. ToponB, (cf. trop); kwapliwość, prędkość, bie (Eilfertig» fett. Wielkie hufy Jaropełk z popędliwą śpiesznością wiedzie. Stnjjk. 191. Śpieszność rzadko kiedy na dobre wychodzi. Kras. Pod. 2, 51. Kosz. Lor. 95 b. ŚPIESZYĆ med. niedok., Śpieszyć się recipr. niedok. ; Slov. pospj-cham ; Boh. chwśtam, chwatawam (cf. 'ehwatać, chwytać), cwaleti, cwaljm , (cf. cwalać) ; Sorab. 1. szo fpy-chowacź, kwatam, fpëchuyu ; Sorab. 2. Ipeschisch ; Carn. hitęti, hitim , hilat, bershim, (cf. *barzy); Vind. hititi, hitim, hitati, hilati; Croat. hiteti, hitriti, berzeti, setv-jem, setuvalszem, sùrimsze, unapredkujem ; Dal. hitriti, barzitisse ; Rag. barzitti; Rosn. harliti, pospiscitise, pospjesciti, potesgitise, hititi; Slav. hititi; Ross. entmin b, ( cntib, entra dośpiać, doźrzeć, oh. Śpiać), ycntTb , ycntßaTb, CBepnyTb , cnepîtib, CBepibiBaib , npoBopnrb, ToponiiTbcn, riOToponnibca, vulg. ropnrb, 3a-rapHTb; Eccl. cntiuy, htth cntmno, ójaroTeurn; uwijać się, kwapić się, eileit; lieber), fief) fpttben; cf. Graec. (mordy, anevöeiv). Dokąd śpieszysz? Teat. 45. d, 5. Wyb. Dokądże to śpieszycie? co was tak zapala? Dmoch. II.

211. Z radą i pomocą drugim śpieszył. N. Ram. 5, 529. Śpieszyć za kim, ścigać; Vind. pohilati, nahiluvati, hitati, nahituvati, einem nacfyeilen. Cała woli ludzkiej inten-cya do szczęśliwości śpieszy. Bardz. Bod. 115, (cf. dążyć).'Kto nagle śpieszy, drogo kupi. Pot. Arg. 168, (ob. Przyśpieszać, naglić). Spiesz się powoli; śpieszyć się trzeba do tego, co czynić przynależy; ale czynienie powinno być z uwagą i bez porywczej nagłości; festina lente. Kras. Pod. 2, 51. eile mit SBetle. Im się kto bardziej śpieszy, tym nierychlćj skończy. Opal. Sut. 54. Kto się nazbyt śpieszy, później dojdzie. Ça. Ad. 591. (pomału dalej ujdziesz, skwapliwość szkodliwa). (Eccl. npe^yent-Bara progredior, npe^bycntnie progressio).

SPIESZYĆ, rei potius Zpieszyć cz. dok., ob. Pieszyć, n. p. konnych. SPIĘTY, ob. Spiąć.

ŚPIEWAĆ, - ał / - a , cz. niedok., 'Spiąć dok., Spiewywać frequ.\ (Boh. zpjwati, zpiwati, spjwam, zpjwam; Slov. spjwâm; Sorab. 1. fpiewacż, fpówam; Carn. spęvam, pęjti, peil, pojem, popęvam ; Vind. peti, pojejn, sapeti, popievati ; Croat. popévati, popevam, pèvam, poim ; Dal, peti, pevam ; Bosn. pietti, pjevati, popivati, spjevati,

spitti, zacinali, bugariti, (cf. Bulgarya) ; (pojiti, poiti, giu-beriti kako ptięe, ob. Piać); Rag. spjevati, pjevati, pjet-ti, pojatti ; Slav. pivati ; Ross. cntBaib , cntib , ntib , nt.ib, noenib, noro; cf. Graec. noiùv, ob. Piać, pieję); głosem muzyczne tony wyrażać, fingen. Kmieć w gorące dni, gdy śpiewa sobie o lipce, mniej pracy a potu czuje. Gorn. Dw. 69. Śpiewać, jak pastuchy Vind. orokati. Źle śpiewać Vind. kroliti. Dobrze śpiewający Eccl. 6.ia-rontcHenubiii, ^oópontcHeHHbiii. Lubiący śpiewać Ross. ntByiib. NIifo słuchać, kto śpiewa z duszy, Kogo płomień i pienie miłości nie ruszy, Musi być lód i kamień, musi być bez duszy. Jag. Wyb. B 4 b. Śpiewaj te aryą z obojętnością, to jest, śpiewaj, jak gdybyś śpiewał tylko dla śpiewania. Teat, 20, 29. Ptaśtwo śpiewaną z sobą wojnę wiodą zgodną niezgodą. Zab. 4, 596. Pir. ©e* fangftreit, ©efangfampf. Kto w łaźni a przy stole śpiewa, trzeba mu po stu złotych płacić. Rys. Ad. 55. Wpodle mnie siedząc piosnkę spiewywał. Teat. 55, 27. Pomniąc ąa młode swe lata , rozliczne pieśni spiewywałem. Nag. Wirg. 525. Ocet ten tak długo warzyć, jakoby trzy pacierze 'spiął. Sienn. 205. Spicz. 117. Śpiewanie słyszałem, t, j. głos śpiewających, einen ©efnng. Cn. Th. 1045. Śpiewanie wyraża i działanie i samo dzieło. Dudz. 21 , (Sorab. 1. fpewano ; Vind. petjo , pojenje, pietje ; Cum. pęt je). Śpiewanie wdzięczne Ross. c.in4K0ntnie. — Transi. Śpiewając to sprawisz. Cn. Ad. 1019. grając, śpiąc, bez pracy, jak wianki wił, fpielenb mtrft bu’v »errichten. Śpiewa po niewoli, choć mu się nie chce, wolałby płakać. Cn. Ad. 1079. z płaczemby o tym weselu powiadać, er möchte lieber meinen, alś fingen. Każdy ptak według nosa swego śpiewa. Cn. Ad. 545. (mowa wydaje, ludzkie obyczaje). Na czyim wózku siedzisz, tego piosnkę śpiewaj. Cn. Ad. 526, (cf. jaki pan, taki sługa). On jego piosnkę śpiewa. Rej. Wiz. 155. Niedługo przyjdzie nam jego piosnkę śpiewać. Pot. Arg. 449. z jednego tonu z nim, nuS einem $one mit jemanben pfeifen. Pięknie śpiewa, kto ptaki łowi. Sk. Kaz. 19. (jedwabne słówka). Inszą teraz śpiewa. Cn. Ad. 527. puścił z kwinty, tańszy, er pfeift au8 einem anbern £one. Bardzobyście cienko śpiewali, gdyby nie moje pieniądze. Teat. 10. b, 16. (cienko czyli gołoby było koło was). Co przedtym cienko śpiewał pod oknem za kawałek chleba , teraz dmie, jakby zjadł sto dyabłów. Mon. 75, 589. Jeśli Turcy morskie już wyspy wojują, I ty na lądzie bystry Francuzie nie śpiewaj. Paszk. Dz. 58. (nie wvkrzvksj, nie tryumfuj). Brzytwami go rzezali, aby śpiewał o hetmanie; ale on nic nie wydał. Birk. Cl Kon. 44. (aby odkrył, wyznał). — §. Po poetycku śpiewać, opiewać, wiersze składać; befiltgcn, fingen, in ©cbiohcn. Petrark śpiewał rozum Laury i powaby. Teat. 24, 25. Czart. — §. Kogut śpiewa » pieje, ber $al)n Mf)t. Kogut, gdy ma śpiewać, skrzydłami się bije, aby był ku śpiewaniu oebótniejszy. Sienn. 290. Kur śpiewa na grzędzie. Rej. Wiz. 87. ŚPIEWACZKA, i, i, która śpiewa, bie 6angertnn ; Boh. zpëwakynë; Sorab. 1. fpewarka, fpewarnicżźa ; Carn. pęvka ; Vind. peuzhina , peuka ; Croat. popevàcha ; Rosn. pjevaliça, spjevaliça, zacinalięa; Rag. pjevaliza; Ross. ntBima. Śpiewaczki i tań-

380

SPIEWAK - ŚPI G LE.

ŚPIGLICA - S P I K N 4 Ć.

cowniczki wmawiają w nas, iż złoto i klejnoty są jedy-    czych, z Niem. Spiegelten, polirte glatten auf ©Plbfdjmtbä»

nym miłości dowodem. Mon. 68, 269. Pam. 83, 2, 184. _ arbeiten. Szabla z zło terni śpiglami i takowemi paskami. Tr. SPIEWAK, a, m. ; Boh. zpëwak, spéwak ; Slov. spewśk; ŚPIGLICA, ob. Śpikuleć. SPIJAĆ, ob. Spić.

Sorab. 1. fpèwar; Carn. pevz, pejviz , (koleduvavz »bar- 1. *ŚPIK , u, m., śpiączka, 'szubet, letarg, bic ©djlaffudjt ; da); Vind. pieuz, pevazh, peuz, pievavez, poinik, po-    Boh. zâchwat, (cf. zachwatj; Sorab. 1. ('par, Ipiar, fa-

jez ; Croat. pévecz, pesznik, popevôch, (pevecz » pie-    fpanstwo, fparna khorofcż; Vind. spanjavitnost, terdo-

tucb) ; Dal. pcvalacz ; Bom. spjevalaç, pievalaç, zacina-    spanjost, saspajozhnost ; Slav. umêrtvenje, mêrtvi san;

laç; Rag. pjevalaz, spjêvaz, spjôvalaz, pjesnik, pjesni-    Eocl. MHOroconie. Co chorują na letarg albo śpiączkę,

vaz ; Slav. pivacs; Ross. rrfcBem, nlmmu, (ntByH'L lubią-    choć ich kto wzbudzi, tedy wnet zasią do tego śpiku

cy śpiewać); Eocl. irbCHHBem, n Riaiju, (cf. noAAi>HKï>) ;    się nawracają. W. Post. W. 3, 492. Strzeż boże, aby-

§. 1) który śpiewa, ber Säuger. Na początku lud wszys-    śmy kiedy w tym śmiertelnym śpiku nie pomarli, ib. —

tek z księżą śpiewał; ale gdy nieskładne głosy wdzię-    Noc tym smaczniejszym śpikiem obdarzyła, Komu nie

czność śpiewania odejmowały, śpiewaki po kościołach    strzegą worków zamki, kłódki. Clirośc. Luk. 153. t. j.

ustanowili. Sk. Dz. 46. kantorów, ^urfättger, (cf. rybałt).    snem, Stlaf. — $. Personif Śpi k, ospały, niedbały w

Ledwie nie wszyscy śpiewacy pijacy. Chmiel. 1, 64, (cf.    swych rzeczach, dormitator. Mącz. etlt ©djläfcr, fd)läfriger

organista). Spiewak, niżli pieśń uczoną Przy jakiej za-    SOłeufd), eine ©cfylafmufse, ob. Śpioch,

(Slov. śpik, mózgi w kosfaeh, mozek w kosti, fcf. mózg); Boh. mozk, mozek ; Sorab. 1. mozowki ; Sorab. 2. morsga ; Carn. rnusk ; Vind. musg, musik, (moshgani »mózg); Croat. mózg, mozag, (mos-gyani ; Dal. mosdani cerebrum) ; Bosn. mozak ; Rag. mö-

cnej biesiedzie rozczyna, Wprzód cichym głosem druży- 2. ŚPIK, SZPIK, u, m.\ nę zwiedzioną Do harmonii gotować poczyna. P. Kchan.

Jer. 409. Nie dosyć śpiewakowi mieć głos piękny, jeżeli go udziałaniem muzyki wdzięczniejszym jeszcze nie uczyni. Kras. List. 2, 118.— §“. Spiewak, poeta; ber Sätt»

ger, Seftngcr, ber Dichter ; (Slov. spéworeônik, spèwomlu- * zak; Ross. MU3r&); śpik; (Eigm. cf. Germ. Spec!, fptcfert); wnik, wazomluwec, wazomluwnik, werśownik, wazospe-    tłustość w kościach, tucz, tuk, ba3 DJîarî tu beit Seinen J

wnik ; Carn spevorezhnék ; Rag. pjesnopjevalaz). Spie-    miękka olejna tłustość z krwią pomieszana, od której

wak monarchów sam śpiewaków książę, Za cel obrawszy    części płynniejsze rozchodząc się po kościach, utrzymują

pochwały Augusta, Tak ton przyjemny w biegłe takty    gibkość ich. Kluk. Zw. 1, 51. Dęte kości rozmaite mają

wiąże, Iż mu potomność chwały stawia basta. Znb. 12,    drobne kotnorki, a w nich szpik, który kości zasila. Zool.

19. —    2) Pospolite kartauny śpiewakami, piszczka-    64. Spik wołowy bierze się do różnego nadzienia, do

mi zowią Archel. 8. Chmiel. 1, 238. etrte fleiuc ftartyau*    pasztecików, torcików. Wiel. Kuch. 429. Spik człowie-

ne. — $. 3) Spiewak, miano psów gończych, etlt !T?ar»c    czego grzbieta. Oliv. Ow. 625. Spik pacierzowy, mlecz

ber ©tfiuOerÿunbe. ŚPIEWACKI, a, ie, od śpiewaka, ©au«    pacierzowy, Ursinio świeczka. — Członki cale zniszczały,

ger»; Vind. peuzhen, pojezhen; Rag pjesnicki; Ross,    śpik i wygorzały, Od jadu, same kości tylko się zostały.

ritBuecKÜi. SPIEWALN1A, i, i., miejsce, gdzie śpiewają,    Bardz. Trag. 495. Łatwo rozumować, kiedy nie czuje

śpiewać się uczą; btC ©tltgejht&e, ber ©efaugfaal; Sorab.    kto we śpikach palu, Ani ciężkiego w sercu czuje żalu.

1. fpówancza odeum; Rig. pjevaliscte; Boss. rrliB'iecKaa    Pot. Syl. 17. Głód aż do szpiku dojmujący. Pilch. Sen.

(Sorab. 1. fpewarstwo psalmodia). SPIEWALNY, a, e,    lisi. 5, 156. (wskroś). — W kaganku tak długo się

n. p. Spiewalne mi były czyny twoje. 2 Leop. praef. (by-    świeci, pokąd ma dostatek albo oleju albo śpiku. Syxt.

ły ;ni snadne ku wyśpiewywaniu. 1 Leop.), ftitgbar, be»    Szkl 162, ob. Tłuszcz, ftett.— § Śpik kamienny, mar-

ftngbar, cńntabilis. ŚPIEW, u, m , “ŚPIEWKA, i, z.,    giel, tłusty, tęgi, gładki, daje się nożem skrobać. Kluk.

pieśń, piosnka; etit ©efaitg, eut 8teb, ctit Siebten; Boh.    Kop. 1, 249. ©tetumart

zpéw; Slov. spew, mluwospéw, spewomluwa, spèwonec, SPIKAC się, ob. Spiknąć się.

popevka ; Rag. pjevka ; Croat. popevka ; Bosn. kanàt, bugarstięa, (ob. Bulgarya). Śpiewy historyczne Juliana Niemcewicza. Niemasz czasu do śpiewek. Przfjb. Ab. 17.

Nie żal na śpiewce Świercza (Boh. zpcwohra opera), mowy lub głosu na

rnoniczny slow układ, by się w twardość lub tęskną nie zmienił spiewliwość. St. Pot Kr. 13. SPIEWLIWY, a, e,

— ie aduerb., toku lub głosu śpiewającego, ftngerifd).

ŚPIEWNY, a, e, do śpiewania ochoczy; Rug. pjevnî;

Ross. ntByHB, gern ftngenb. Grób śpiewnej Syreny. Min. SPIKLERZ , ob. Spichlerz.

Pctr. 23. Śpiewny ptak. Urs. Gr. 140. etlt ©tttgöDgel, SP1KNAG się recipr. jedn'1., Spikać się niedok. ; Boh. spi-©cfgngyogcl; Boh. zpêwawÿ.

‘SPIEZARKA, ob. Spiżarnia '

SPIGLE, ów plur., szlifowane listki na robotach złotni-

spëworadek. wazospew, spewohlas, spewowńa ; Carn. ŚPIKA NAP» 1)0 W A, ŚPIKANARDA, SZPIKANARDA , y, z.,

noe przeczuwać cała. ib. 6. SPIEWLIWOŚĆ, śei, i.,- tok ton śpiewający, jlitgertfißS ’Befi’lt. Har-

\SZPIGNARYA, yi, z., spień Nardi, gatunek lawendy; Boh. nąrd, spikanard; Sorab. 1. źpikenard; Croat. spiki-nârda, kvenda ; Dal. despik ; Carn. shpikanarda; Vind. fhpikinarda, narda ; Rag. desepijk ; Bosn. despik, ©ptef, ©ptefeitarb. Miała słojek alabastrowy, maści épi ki nardo-wćj. 1 Leop. Mire. 14, 3. (olejek śpikonardowy. Wujek, ib.). Dziewki zbierały hvacynty śniade, Szałwie płowe, szpignarye blade. Zimor. Siei \ 94. ŚPIKANARDOWY, a, e; Boh. nardowy; Bosn. despikni ; Sorab. 1. żpikenar-dowć.

knauti se, spikati se, spiknu, shlukńu, shluknauti ; Vind. skrotitife , vkupperfezbi , vkupfrotitife; Bosn. urottitise , okletise; lloss. 3aroBapaTLca ; in bonam et malam partem,

ŚPIKOWAG - ŚPILA.

ŚPILANKA-ŚPILKA.

381

sprzymierzyć się, złączyć się, sprzysiądz się przeciw komu; jtdj oerbmtben, oeretntgeii, »erfc&roören. Żle , gdy na jednego dwie się spikną siły. Gaw. Siei. 391. Źle będzie temu mnóstwu, spikającemu się na mię. Budn.

Num. 14, 35. Nikt się tak przy wolności nie popisał, a przeciwko Turkom nie spiknął, jak Skanderbeg. Baz. Sk.

60. Zspiknął a zprzysiągł się Jehu przeciwko Joram. 1 Leop. 4 lieg.. 9, 14. Spiknęli się z sobą i konspirowali ; lecz przeklęta jest zgoda takowa, która się dzieje ze zgubą czyją. Dambr. 489. Światło chwały wiekuistej Z okiem wnętrznym się spika. Bal. Sen. 91. Herod z Piłatem zjednali się i spiknęli na śmierć Jezusową. Dambr.

451. (zmówili się). Równie winnym jest, który na życie królewskie spika się, jak i ów, co te dopełnia zmówki.

Ostr. Pr. Krym. 1, 58. Tak się był z przyjaciółmi spiknął, ze wszyscy z rąk prawych krew' sobie puścili, i spoinie u. m., szydło czworograniaste szewskie proste. Magier. spili. Warg. Wal. 335. Z heretykami spiknęli się byli na to, aby z tej unii nic nie było. Birk. Sk. C 4. Jak się na nich spikniemy, każdy od nich stronić będzie.

Teat. 1. b , 50. (jak złąeznie, spoinie powstaniemy przeciwko nim'. — Spiknienie, spisek, Boh. zpjćeni, piksa,

(pikans buntownik) ; Slov. spikruilj, spuntowanj ; Vind. sa-rotenje, vkupperfega; Boss. coc.ioßie, crosopi, 3aro-Bup"B, coBtmaHie. Turek się bał spiknienia obudwu -królów przeciw sobie. Biel 432. (ligi, sojuszu, konfedera-cvi, sprzymierzenia, przymierza, aliansu).

ŚPIKOWAG, SZPIKOWAĆ, -ał, - uje, ci. niedok., naśpi-kować dok., pokrajaną słoniną natykać, n. p. Zająca śpikować, z Niem. fptcfen, 3. é. einen $afen, Tr. ; Slov. spikugi ; Hang. spókelem ; Vind. fianiniti, pomastiti, oflaniniti, obmastiti, spikati, se fianino sapehati, nate-kniti, prebosti; Croal. spękam; Boss. lunuKOBaib. Śpi-kowanie Boss. mnnKOBaube, lumiKOBKa. Słoninę cienko w paski pokrajesz, i potym kapłuna, indyka, sarny udziec lub inną zwierzynę naszpikujesz, szpikulcem do tego zrobionym. Wiel. Kuch. 430. — §. Fig. Na dzika nikt nie ' naciera, Tylko z daleka go śpikujemy lukiem. Pot. Syl.

28. (spiłujemy). Hareownik tylko szpikował się z luku Lub z pistoletów strzelając ku sobie. Jabl Buk. O 3.

ŚPIKOWATY, a, e, — o adverb.t śfuku pełny. Cu. Th.

1043. tnarftg, ooïl ïOîarf ; Ross. MosroBaTbul. ŚPIKOWY, a, e, odśpiku, SOîarf * ; Boss. M03r0Buß, (fef. mózgowy); n. p. Rura śpikowa. Tr. ŚPIKULEC, SZPIKULEC, lca, m., SPÎGLICA, y, z., igła do śpikowania, n. p. zajęcy,

Me ©ptcfuabel ; Boh. spieka; Garn. shpikavnèk, vuzeka, knoflèza ; Vind. flaninezhna jigla , spikauna jigla, fhpikal-ka, fhpikauniza;

wraz

do obozu drogę, Drze się na szpile, na dardy widomie. Chrośc. Fars. 257. Barbarzyńcę jednych z nas na szpil wtykają, drugich pieką na rożnie. Kchow. 116. Brud. Ost. G 9. Husarz kopie jeno co swe złoży, Nie jeden na szpil zostaje wętehniony. Kchow. Wied. 27. (na grot, ną śpicę). —- §. Śpila rzeźnicza, do rozpinania bitego bydlęcia; Boh. śpeyl, śpjlek, śpeylćk, śpeylećek, śpjlećek; Vind. fhpevelza, knofiiza,' buzika, baê ©perrljolj, ein ge* fdjlacfjteteä 2>iel/ Pamit offen ,ju galten. Tr. Śpila do śpikowania, ob. Śpikulec — Spile do obrony miejsca jakiego » ostrze , palisady, kobylenie , cf. czosnki, rogatki, ©panifclje Jîetier. — $. Fig. transi. Wiem, jakich pełna twoja łbica szpili, W bunty to ufasz. Zab. 15, 249. pełna sztuk, figlów, psikusów; ©djelmftretdje, SRĆtitfe. ŚPI-LANKA ziele, ob. Psia cebula. Ś PIL ART, SZPILART,

Mskr. ©peiflcrt, ein Dtcrecftger geraber ©djnfterpfreim. SPILLE, ŚPILCOWE ziele, ob. Hyacynt. ŚPILCZANY, SPIECZ AST Y, a, e, śpiczasty jak śpilka , kolący, fpi^ig unb fte^enb IPtC eine 3îabel. Ricze te miały s'pilczane liaczki ostre. 'Budn. \ Reg. 12, 11. Ociec mój karał was bi-czmi , a ja was bede karał biczmi śpilczasterni. Radź. 2 Kron. 10, 11. — (ŚPILFlET, SZP1LFLET, u, m., głos pewny w organach. Magier. Mskr. (Spielflöte, ein aemiffer 5ton in ber Orgelt. — SPILlC, SZP1L1Ć cz. niedok. Śpilować, Szpilovraé contin., przekalać, burd)ftecijen. Skoczywszy na brzeg jazda pociskiem i strzałą Szpilować pocznie nieprzyjaciela. Chrośc. Luk. 53. Niechże świat żyje lub go wrogi szpila, ib. 231. Pelida lud Trojański szptlował, sternśbaL Zebr. Oiu. 313. —•    Intranet.:

Szpilować, błyszczeć się, pr. et tr. ; Genn. fpiclen, gldlt* jen, brillircn. Skłu dodawszy kolor purpurowy, tak będzie szpilować jak rubin. Torz. Śkł. 518. Potrafię tak szpilować na pokojach i wszędzie , iż nie jeden będzie rozumiał, że mie na świat wydała fortuna. Mon. 74 , 567. ŚPILKA, i, i., ŚPILECZKA, i śpendljk ( cf. spiąć, spiął, spinać; di&tng. śpilka wpuszczanie piwa w beczkę, spdati cerevisiam in dolia im-mitlere., ob. Pić); Garn. sapon , sapunek, sapejnek, sa-pejnälu (ob. Zapiać), eftanka, ( cf. haftka-) ; ( Sorab. 1. zpinka haftka , oh. Spinka); Vind. sapehniza , saklepou-niza, fniza, safadiza, vtekniza, vtekniuna jigla ( cf. wetknąć), kouterąza; Croal. zapinyacha, pripinyacha (cf. przypiąć), gumbashnicza ; Slav. bumbaesa ; Ross. mninb-i;a, uiniueqK.a, óy.iamta, óyiaBKa, óyjiaBonKa, (cf. buława) ; It. spillo; Ob erb. ©pingel, ©pangel, ©pangehtabel, ©pan» Croal. spekalka ; Slav. slaninnjarcsa,    itabel) ; głowiasta igła,    śpilka miedziana, miedzianka, bte

igła za slaninu ; Ross. innuKOuaaHaa nr,Ta. Szpiglica. Ern.    ©tccfitabcl. Bonończyk    w izbie , a kundel do psiarni ,

1083. Szpikulce przeleciały przez piersi indyków. Teat.    Szpilka w pultynku, a    widły w masztami. Mon. 71,545.

Śpilka niemasz gdzie zakłóć, żeby boleść nie była. Brud. Ost. É 2. (całkiem zbolały). Obiecał mi dać połowę mego posagu na szpilki. Mon. 72, 693. (stroje kobiece). Wszystko opuściła , i do śpilki najmniejszej rzeczy z so-bą nie zabrała. Teat.. 54. d, 53. (zgoła nic ). Rozbiera ją szpilka po szpilce. Teat. 20. b, 23. ( do nitki). Kto nas odrwi na śpilce, oddamy na igle. Zabi 'Fir. 82.

Tak wartki, iż na końcu śpilki angleza wy-

33. d, 83.

ŚPILA, SZPILA, i, ź., 'ŚPIL, u,

m., (cf. Ital. spillo;

Angl. spili ; Germ. ©pilic ; 971 e b e r b. ©piele ; $ o cb b.

©petlcr J ; spiczasta koląca broń , spisa , etu fpt|tge$ ©e* ntef/r, ein ©piep n. f. tn. (Vind. fhpila, fbpiza » drzazga, paździor; Ross. uinHJib śpica , spiczasty koniec). Tych z wału drągiem, owych spycha dzidą W piersi kończyste zawodząc im szpile. Chrośc. Luk. 178. On otworzywszy (sowicie).

i., demin. ; (Boh.

to

. Ś P l L K A R Z - SPINA K.

S P I N E L L I - SPIS.

wijać potrafi. Teat, 28. b, 9, attf Ctl r ©tetfnabelfptjje.

Siedź ć, stad, jak na lkach. Teat. d, 76. et 50.

, li . et 10, 46. (ja brzytwach). yby o śpilkę, yliby utonęli. Teat. 2 .    27. o włos , mały włos,

um eine §ctar. — Śpilka od włosów , śpilka , bte “paar» nabel ; Carn. rogovilze ; Slav. kośne igle ; Ross. uiniubKa.

Anetka napiąwszy włosy śpilkami, Ogląda się w zwier-

ciedle. N. Pam 11, 254. Śpilka do zębów, zębna śpilka, SPINELU, ©ptneflen, rubiny białoczerwone. Kluk. Kop. 2, ob. Zębodłub, dłubiząb, ber 3rt|mftod)er. Z kłącza rozmary- 40, Lat. med.

nowego czynią szpilki do wychędoźenia zębów. Syr. 168. SPINET, u, to., z Wlosk, instrument muzyczny na kształt Śpilka drewniana, spina. Cn. Th. 1121, Bosn. śpilka od    małego klawikordu, ba3 ©pmett. Krucze pióra potrze-

zubi, zubatka, eilt ©petleï, ein jngelpt^teS    Ptaki na    bne są do spinetów, instrumentów muzycznych. Kluk.

drewnie długim po jednemu powdziewa, i tak ich dłu- Zw. 2, 290.    ^

go wtykać nie przestawa, Az wszystko wypełni, i szpil- SPINKA, ob. Spina.

ki nie stawa. P. Kchan. 0/7.1, 249. (rożenka póki sta- ŚPIOCH, a, to., ŚPIOSZEK, szka , to., zdrbn., ospalec, wa). — §. Fig. tr Jednako i lwy, niedźwiedzie i wil-    człowiek senliwy, drzymliwy, śpiący, *śpik, leń; ettt ©d)Icb

ki Na strzał kończystych szybkie bierzesz śpilki. Pot.    fer, ftfyldfrtger 5D?cnfci), eine ©d)laftmt§e. Slav. spavâcs;

- Arg. 209. śpile, końce, śpice, groty, ©pt$eit. — §.    Bosn. spavaç; Vind. spavez, spajar, spajavez; Croat.

Śpilka żywicznego drzewa, sosnowa i t. d.; Ross. xboh,    szpavavec; Hung. szunyodö , szunnyadozó; Ross. cohm-

(choja, choina), eine Mangel, gid)teutaiigel u. f. m. ŚPIL-    Beut, conypa. W rodź. źeńsk. ŚPIOCHA, ŚPIOSZKA, i.

KAUZ, a, to.; Boh. spendljkar; który śpilki robi,    prze-    SPIONEK, ob. Spień. SPIORĘ,    piorę, ob.    Prać.

daje, ber ©teditabelmadjer, ©tetfnabelmann ;    w rodź.    źeńsk.    SP1R, u, to., SPIRY, ów plur.,    z Hol. lub    Niem.    ©priet,

Boh. śpendljkarka śpilkarka. SPILKOWAĆ, SZPILKO-    poboczne maszty, osobliwie na okrętach wojennych , po-

WAĆ cz. niedok., śpilkami spinać. Wàd., ftefeit, mit ©tetf*    winny mieć wysokość od 15 do 18 sążni. Kluk. Rosi.

nabeln anÿeften. Cytrynę śpilkowaną w beczkę wpuścić.    2, 177. Ład. H. N. 104. ©ettemnaften. Niezmierne mnó-

flaur. Ek. 180. {Boh. śpilkowati, śpeyloWati ; Carn. shpi-    stwo sosnowego drzewa, pod imieniem masztów, spi-

leti, shpilem ; Germ. fpetlen); śpilami spiąć; (oppos. Boh.    rów, balów i t. d., do portów Bałtyckich spławione by-

rozśpilkugi). — §. Szpilkować zająca, pieczenie, etc. sło-    wa. Jundz. 465.

niną » natykać. Cn. Th. 1121 ; śpikować. Ir. einen £>afen SPIBA, v, i, dawne miasto wolne Niemieckie. Duke. Geog u. f. n>. fpiefett. ŚPILKOWY, SZPILKOWY, a, e, od śpil-    5, 68^ bte ©tabt ©peper. SP1REŃSKI, a, ie, n. p. Spi-

ki; Boss. óyiaBOUHbiti, ©tecfltabel », Slłabel ». Drzewa śpil-    reńskie biskupstwo, baś 23têt()um ©peper, w cyrkule flekowe: jodła, sosna, modrzew', jałowiec etc. Kluk. Dykę.    nu gornego. Wyriu. Geogr. 207.

1, 10. 3łabcl()01jer; (cf. żywiczne drzewa), Śpilkowy » ŚPIL- SPIRYTUS , ob. Wyskok.

KOWATY, a, e, n. p. Nadaremna byłaby    praca,    gdyby    1. SPIS, u, to., SPISA; y, z.,    z Niem. ber    ©pteß ,    kopia;

kto razem na jednym gruncie śpilkowate    drzewa    z li- (Sorab. 1. żpisz, kawątż ; Carn. shpeis ;    Vind.    fhpief,

ściowemi mieszał. Mon. 74, 770, Ross. iir.iOBaTLitl, xboh-    bodefh, sbodaiu, lanza). Upatrzywszy czas, popadłszy

łibifi; cf. KpaćfiOH jrkcTi. Szpilkowate drzewa pełne są    spis, skoczył do namiotu Scewola", i zabił kanclerza,

żywicy. Mon. 743. Do śpilkowątego, czyli jak u nas    podle króla siedział. Wercsz. Reg. 143. id. Rej. Zw. SG.

zowią, do czerwonego drzewa należą sosny, jodły i ja-    b. Prusaki trzymali z sobą poplecione w pół spisę,

łowiec.    (SPŁŁO się, ob. Spić. — SPILSMĆ, ob. Tward. WŁ 108. Hajdamaki na koniach ze spisami.

Pilśnić). SP1LU/A, SZPILUZA, y, z., narzędzie na kształt Teat. 26, 11. Drzewo od spisy, ratyszcze. X. Kam., dłóta, którym dychtują statki. Magier. Mskr. ba$ ©petlctfett. Eccl. pamine, poranwa, ob. Rohatyna.

SPINA, y, i., spina dorsi\ Ross. cnima, cniiHKa ; grzbieto- 2. SPIS, u, to., spisanie, spisek, napisana rozprawa o we pacierze, ba$ Dîücfgrab. U dobrego konia grzbietowa    czym,    pismo; baś> 3>er3etcT;ntß , ©c^rfft ; Boh. spis; Slov.

spina jakoby na dwoje się rozdiela. IJipp. 13. — §. Rzecz    spis;    Rag. pripis ; {Ross. cimcanie, cnncbiBaHie kopia ,

napięta, etwa» SlufgefpanntCÓ, pr. et fig. Skarb pospolity    przepis, odpis); Ross. oiiiicb. Nie mogę w.zystkim w

byłby jako jedna spina abo cięciwa wojny na każdego    tym naszym spisie dosyć uczynić. Modrz. Baz. 2. An-

nieprzyjaciela. Modrz. Buz. 91. SPINKA, SZPINKĄ, i,    drzeja    Frycza Modrzewskiego spisów o poprawie Rzpltćj

z., (Etym. piąć; cf. Ital. spona; Germ. ©pango^ Boh.    księga    pierwsza. SPISAĆ, /. spisze cz. dok., Spisować

spinadlo, zapona , zapinadlo ; Slov. sponka ; Sorab. 1.    niedok., Spisywać Jrequ.',' Boh. sepsati, spiśi, spisowati ;

zpinka; Vind. fhpanga; Rag. sponna ; ( Ross. cnefiteKTi spień    Slov. spisowat; Sorab. i. zpiszuyu , romadu ; Carn. spis-

w sprzączce ;) guziczek u kołnierza koszuli, ba$ ^ctitbc»    sat, spisujem; ( Vind. spifsat « odpisać, przepisać); Croat.

fttöpfdjett. Szpinki, taśmy, guziki różne. Zab. 7, 133.    zpiszati; zpissujern; Rag. izpîsati, pripîsati, (cf. przypi —

Tyłem się wymknął, spinkę i pierścień brylantowy do    sać) ; Ross. cnncaTi>, cnncbiBaTb (»przepisać, odpisać);

kieszeni spuściwszy. Zab. 13, 205. Szpineczka zdrbn. ;    spisać, na piśmie zebrać, popisować, rejestrować; JU*

cnr^i°k'    v    fammen f^retbett, öcfjetcfmert, jitfammett eiitlragett. Co le-

SPINAK, SZPINAK, u, to.; Boh. śpinók, bljt; Carn. shpi-    pszego spisował i w pamięć brał. Warg. Cez. C. (kon-

cr o-

o Cu

naza; Vind. fhpenat, fhpinaza ; Croat. spinacz; Rag. spi-nâch ; Dal. blitva ; Slav. shpinat, sbpanók; Bosn. spi— nocch, spanacch , spannacch ; Ross. cnHHHTü, mnmiarji; Turc, et Pers. ispanak , isfmag; Ital. spinacci ; Linn. spi— nacia; Angl. spinage; Germ: ber ©ptnat; liście jego zażywają się na żieleninę. Kluk. Dyk. 5, 96. Kluk. Rosi. 1, 217. ‘Szpanak. Cn. 7h. 1120.

r.

co

notował). Aten z Spartą mędrców ‘spiszta (dual, spiszcie). Kchow. 323. Nikomu sie inszej wiary o Krystu-sie spisować nie godzi. Kat. Gd. 87. napisać, auffe^eri, auffc^retPen. U Rzymian, partes conscripli, ojcowie spisani. Groch. W. 263. — §. Spisać sie z kim na kogo, przeciw komu » spisek nań uczynić, spiknąć się, ftd) QC=

na , steklenofvetel kamen ; Ross. cypiwa ; antymonium , oczna przyprawa. Cn. Th. 588 ; półmetal bardzo kruchy, białego koloru, wewnątrz nitkowaty i promienisty. Kluk. Kop. 2, 239. SPISGLASOWY. a, e, n. p. Spisglasowe masło. Kruml. 408. Wątroba spisglasowa. ib. 211, ob. Wątroba.

0CU jetnanbett yerfe^teoren. Emburonów król z Amboryxem 'SPISK, u , m., ‘śpik, śpiączka , ©d)Iaffud)t. Ociętność i się na wojnę spisał.    Warg. Cez. 144.    Czech się prze-    spisk jakiś    wszystkich    serca objął był;    torpor et veter-

ciw Polszczę z Krzyżaki spisował. J.    Kchan. Dz. 169.    nus. Krom.    714-,

Dowiedział się król, że się nań spisują; Ale łatwo po- SPISKAĆ cz. niedok, [ozionąć, aiil)aucf;ett; chorw. spikuchem radzić tym, co pokój    psują. Jabl. Tel.    149. Baczył Woj-    anhello, ob. Piskać. 2J. n. p. Los, gdy    pomstę    zamie-

dylo , iż nań był nie    łaskaw Kiejstut,    namówił Jagiełłą,    rzy, czy z    dala, czy    z blizka, Zawsze    dyabeł    patrona

iżby się spisał z Pruskim mistrzem przeciw Kiejstutowi za-    lub powoda spiska. Zabi Zab. 38. Gdzie się owe po-

wżdy być. Kiel. Sw. 225. Od was samych słyszymy,    działy gry szumne, parady, Wszystko to kaduk spiskaf,

że się spiszecie, wszystkich pobuntujecie, i na króla na-    wygaś to z pamięci! Treb. S. M. 60. Niech was tu kat

stąpicie. Sowit. 50. Posłali nas ku wam, abyśmy z wa-    spiska, mnie staremu na takie wyniść pośmiewiska!

mi postanowili przyjacielstwo i pokój, ażebyśmy się spi-    Teat. 45; c, 128.

sali z wami, żeśmy towarzyszeń i przyjacielmi waszymi. SPISKOWY, a, e, od spisku, üSèrfdJttWHttgê *. Spikowy Subst., i Leop. Mach. 8, 20. — §. Spisać się czym * popisać    sprzysiężony, buntownik; Boh. pikanś ; Vind. saperfe-

się, pokazać się czym pamiętnym; ftd) Benmr tl)nn, ftd)    shnik, vkupperfeshen.

miśjetdtncn. Ah spisałeś*się pięknie! Ld. SPISEK, sku, SPIS*NE, ego, n., zapłata od pisania, ©d)retftcge&ul>ren, (Etn* zdrbn. rzeczwn. spis; Boh. spjsek ; Sorab. 1. wopisz,    fd)vctbcgelD. Poborca spisnego niech nie bierze; od kwi-

zapiszmo , register; (Cum. spisk * przepis , kopia); Vind.    tów niech nic nie bierze. Herb. Stat. 89, (ob. Wpisne,

sarifs , sasnamin ; Rag. upis; Ross. cnncoKft , pocimcï,    Napisne, Zapisne). Starostowie, Durgrabiowie, poborcy,

321. N. Ram. 14, 214.

iiiorï ; Eecl. nptiYCTi, ; zebranie czego na piśmie, re-    nie mają brać spisnego. Tarn. Ust. 79. Czack. Pr. 1

jestr, konnotowanie, konnotatka , notatka, poczet, pismo;    ba§ üBerjetdjittß, ber 2Inffaj$, bte 6d)rift. Nie chciał    SP1SNICZY, a,    e, spisami    zbrojny, Beließt,    mit    ©pteßett    Be*

się obiecać na obiad, aż mu pierwej    gości proszonych    waffnet. Spisnicze    legie    Rzymskie. Papr.    W.    1, 24;    pi-

latae legiones. SPISNIK, a, w., żołnierz pod spisem służący, cńt ©pujjfolbat, Cùitjenfned;!. Spisnicy u dawnych ■trzymali każdy po siedm spisów w ręku, które jeden po drugim w potrzebie ciskali. Papr. W. 1 , 293. 1. SPISOWY, a, od spisu, kopii, włóczni, ©ptef * ; Ross. KoneMnt.ni, KoniHHtrił.

spisek posłał. Star. Ref. 77. Chcieliśmy od nich mieć imiona przełożonych na spisku. 1 Leop. 5 Ezdr. 6, 12.

Spisek imion żołnierzy do apelu Ross. nepetunuKa. Obo-źny ma mieć na spisku wszystkie, wozy, aby wiedział, wiele rynkowych, a wiele skrajnych. Tarn. Ust. 295.

Mam    na spisku tysiącami przykładów,    ale milczeć musze.    Star. Ref. 75. Star. Vot. D 4.    Ofiaruję ci ten    2.    SPISOWY,    a, e,    od spisu, rejestru, rejestrowy; SScrjet*

d)ntß*, ülegifter * ; Ross. nepenncuuH. SPISO WNIK, a, m., który spisuje, registrator; Der 2Serjctd)ttcr, 3łcgt[traut; Slov. spisowatel ; Croat. zpiszàvecz ; Ross. cniimmrb ; Eccl. cniicaTCJb. Spisownik, kompilator. Chodk. Kost. 71. ber 3ufammenl$retber. SPISUJĘ, ob. Spisać.

spisek żywota ś. męczennika. Wys. Aloj. 2. Krótki spisek abo krótki zbiór rzeczy. Pilch.    Sen. list.    296.    Pan

rozkazał Mojżesowi,    aby im to dał    wszystko    na spisku,

aby się tego pilnie uczyli. Rej. Post. R 6. (krótko na piśmie ). Gil. Post. 26. b. Mają być deputowane osoby, żeby popisały wielkość imion; a takowe spiski aby ŚP1TAL, ob. Szpital.

były na sejm zniesione, a tam z takowych spisków SPITYM 1ER Z, a, m., [SPICIMIE1RZ 2], Spytek, nomen pro-rozsądzić    się    będzie mogło.... Herb. Siat.    50. Spi-    prium, Rogatianus. Jabł. Her.

sek czyli inwentarz majątku Ross. 4amiaa. Myśmy się SPIWRZOD, u, rn., ziele, Pieniężnik, Stowrzodowiec, słu-na to obietnicami, spiski i przywilejami obowiązali , ży do gojenia wrzodów, Wężownik , Lysimachia, że.... Herb.    Siat, 2.    (podpisami, skryptami, doku-    Htgfraut. Syr. 503. Sienn. 140. Uśpiwrzód. Urzed. 81.

mentami). Weźmij    spisek twój, a    siadłszy,    napisz    50.    SPIŻ,    a,    m..    SPISKI powiat,    Boh.    Spis,    Spiska    zemé;

mu, na kogo * spiknienie, przysięga, bunt; ctite $er* kraj f^tüörung, (jettnlidje SSerBtitbung gegen jemanb; Boh. zpjćenj,

W. Post. Mn. 514.    (cyrograf). —    Spisek przeciw    ko-    Gębusia,    Scepusia;    Germ.    3ip3,    7)te    3'P)"^ ©efpannfcfwft,

] na pograniczu Polski i Węgier. Hykc. Geogr. 5, 68. Nar. Hst. 5, 156, ob. niżej Spiżanin. (Boh. Spiska So-piksa; Slov. spiknutj, spuntowanj; Vind. sarotenje, vkup- bota? w Uhrich , miasto ©eorgenBerg w Węgrzech), perfega ;    Rag.    okletva,    vrok ; Ross. cocioßie,    aarOBop^,    1. SPIŹA, y, ź. ; (Boh. spjże ; Sorab. 2.    spiża;    Vind. spi-

croBopT., coBtutanie ; Eccl. CAOxiiOBenie , eAHHOAtnuanie, To co oni postanowili, niech będzie zbrodnią i spiskiem; a to, co rozkażę, będzie prawem. Niem. Dibl. Targ. 3.

SPISGLAS, u , m., z Niem. bö$ ©pteßglaö; Vind. stekleni-

sha, jed, jesteina, jedba, spenda ;    Garn.    sbpendija ;

CLHlflCHie.

Croat. brasshno , pizha; Ross. ópaumo ; Svec. spis; Otl-fried zpiso , cf. nostrum !i!pica) ; co w spiżarni naspiżo-wane jest, strawa, żywność wszelaka; Germ. (Speifc, ©petfen, (Epntaaren, SDłunbwrratjj, ^roulant. Gdy z woj

38-4

SPIZA - SPIŻARNIA.

SPIŻARŃ Y - SPŁACIĆ.

skiem jechał przez ziemie ich, posłali mu moc spiży, jako to maki, gęsi, miodowników, i innych rzeczy, które ku stołowi zależały. Kosz. Lor. 123. Zabrali im wszys-tkę spiże. 1 Leop. Genes. 14, 41. (wszystko co ku żywności 'przyśłuższy. 5 Leop.). Panowie sami do gumien, spiklerzów i spiżarń włamawszy się , wszelaka spiże zabierali. Krom. 491. Strzelba zamkowi mało wadziła, jednak iż spiże na nim mało było, głodem go wymo-rzono. Gwngn. 419. Będąc w oblężeniu, spiży nic ie mieli. 1 Leop. 1 Mach. 6, 49. Niż z brzegu zcpehn sz pilnie o sobie radź, Cobyś przeżywił, i tam i sam czeladź , Na trzy miesiące miej spiży przynajmniej. Klon. II. E i b. Biel, 236. et 436. Spiży nie było w mieście; już wytrawili byli on ostatek, co było schowano. 4 Leop. 1 Mach. 6, 53. et 3 Heg. 4, 7. Głód wziął moc w mieście, a spiże nie dostało ludowi. Radź. Jer. 52, 6. t (chleba. Bibl. Gd.). — $. “Spiża, ob. Spiżarnia. 2. SPIZA, SPIŻ, y, z., lub u, m., miedź z innemi metalami, osobliwie z cyną mieszana, z której się dzwony i armaty leją. Kluk. Kop. 2, 188, Germ. ©locfeiifpdfc,

wka, co zdoła do swej ‘spiży dziubkiem, Baczna na przyszłą porę, w stos układa z czubkiem. Zab. 8, 319. liyck. Slov. Prov. Ćo kdo ma w' komorę , to widâwâ do kuchine ; co kto ma w spiżarni, to wydaje do kuchni ; os ex abundantia cordis loquitvr ; co w sercu , to bywa i na jęzjku. SPIŻARNY, SP1ŹARNIANY, a, e; Boli. et Slov. spiżnj ; do spiżarni należący, Me ©pdfeffltnmer be* trefenb. Odwiedzać wnuków do ich spiiarnych szałaszy. Przyb. Ab. 81. ₅gdzie składy żywności chowali, ©pdff* Jmtten. — “SP1ZOK1JTY, a , e’, n. p. Spiżokute strzały. Nar. Dz. 2, 118. Zab. 6, 377. Nar. spiżane groty jąc.e, mit ejternen ©pt£cn. “SPIŻOLITY, a, e, n. p. Spi-żolite szczyty Pot. Jow. 2, 7. z spiży ulane; non ©rj gcgojfeit. SPI OWAĆ cz. niedok., w spiże, to jest w Ży

tna-

gegoffeit.

wność opatrować, (cf. picować); mit Sebcnêmitteln »erfe* $en, öerproüiantireit. ( Garn. shpisham ; Vind. fhpishati, ospishat; Sorab. 2. spiżowasch ; Germ. fpdfcn, karmić). Spiżować, dawne to i przez najlepszych pisarzów Polskich używane słowo, znaczy, obficie napełniać, opatrzyć. Pam. Wars:.. 5, 4 69. Tego dnia, gdy się galera ©pcifc, ©locfengut, 33rPn3C. Jak. Art, 3, o 16. Na większe spiżowała żywnością, nie mftgliśmy sie wybrać. Warg. działa wziął z sobą spiży abo miedzi, żeby ich tam ulano , gdzicby mu je potrzeba było. Baz. Sk. 280. Przywiózł z sobą spiży bardzo wiele, na lanie dział i wszelakiej strzelby, ib. 590. Arsenal spiżą napełniony. Tward.

Wł. 165. bronią sniżaną, działami eto. — (SP1ZAN1N, a, m., z Spiża rodowity, dît    SPIŻANKA , i, z.,

eine Bipfwtmt).— SP1ŻANY, a, e, z spiży kruszcu ulany, s>oit ©locfcnfjmfe, »01t

Dr. B 3. Żelaznych dział używano, aż gdy poczęto spiżane odlew-ać Archel. 8. Przyłbica spiżana. 3 Leop. 1 Beg. 17, 5. Cymbale spiżane. ib. 1 Parał. 15, 19. (miedziane. 1 Leop.). Podniósł wzrok srogi i żelazną bro- SPŁACHEĆ, ŚŻPŁACHEĆ, chcia, m., nę Dwa kroć obejrzał i wrota spiżane. P. Kchan. Jer.

498. Wrota żelazne, progi spiżane. J. Kchan. Ps. 162.

Groch. W. 222 Tward. Wł. 19. SPIŻARNI, iego SPIŻARNIE, a, m ; (Boh. spiżjrnik; Carn. shpendir;

( Vind. fhpishar ; Germ ber ©pdfer, Sluffpdfer, (Ejfer , ja-dacz); Vind. Ihpendir, mifni oskerbnik, jestvinski resde-liuz, perpraulavez ; Rag. nadspremnik, f. nadspremniza) ; przełożony nad spiżarnią, szafarz ; ber ©pdfemdfter, ©d)af* ftter. Promusspiżarnik, obroczny, klucznik. Macz. SPIŻARNIA, i, z., “SPIZA, y, i, SPIŻARKA, i, i., dem. ;

Boh. śpjżjrna , pobrawnice ; Slov. spiżirne ; Sorab. 1. ye-dzi kbówancza

Vind. fbpisbirna , fhpendifhe, sprema za jedbe, jedna hranva, spenda, kafba, speiskamra, perpraulifhtna hran-va; Croat. odćlnicza , safranicza ; Slav. komorica, di-spenza ; Bosn. kiit (cf. kletka), kljer , spremma ; Hung. spremma ; Boss.    , miaAOBaa am npiinacOBTi ;

skład na sniżę , żywności ; bie ©pdfefammcr ; (Ocfterr. btc ©petö). Zyta dobrze suche do solu albo spiżarni sić. Cresc. 668. (do spiklerza). Czym twe spikrze lepsze od mojej spiżarki? Zab. 8, 320. Kotka częstokroć miasto myszy spiżarkę splondruje. Haur. Sk. 278. Na spiżarnie starości zima sposobi ziemię, zasiewa wiosna z jesienią, a ładuje lato. Mon. 64, 253. Wlecze mró-

Iiadz. 317. Król obóz żywnością jak największą spiżować każe. Krom. 102. Żywności tylko tyle brać mają jak przez noc wychować się może, nie spiżując wozów. Vol. Leg. 3, 46. Kto wóz spiżuje, głód mu nie dokucza. Rak. Pob. A 3. — Latins: Spiżować, zbierać; fant* mein, Dermalen. Domy pełne majętności, którycheś ty nie spiżowa!. 1 Leop. Deut. 6, 1(1 W dołach tych tak Cérj, Cfiern. Działa spiżane. Zbił. długo przeszli spiżowali cesarze, niezmierne zbiory bogactw. Tward. Wł 149. SPIŻOWY, a, e, spiżany, z spiży ulany, »on ©loefengut gegojfen. Piasty kół do armat ciężkich mają buxy spiżowe. Jak. Art. 1, 290.

SZPŁACHC1E, ia,

, m.,

Carn. sbpishirna, shpendishe , smuk ;

zno-

n., (Etym. ob. Płachta, płaszcz, płaski); szmata, co się oderwie od sukni, ścierka, suknia uboga wytarta. Dudz. 62; gałgan. Slov. spłacanina; Croat. lap, piat szukna , ein $aber, etn gefcett, ein abgeriffeneS ©titef. Chudopa-cbolski spłacheć. Mon. 75, 594. — Wielką w sobie wdzięczność rzemiosło jej miało, Lub w pierwsze szpła-chcie wełnę niesprawną staczała , Lub rączemi palcami przędzę rozprawiała. Otw. Ow. 215. w pierwszą osnowę, ba§ erfte ©ernefre. — §. Spłacheć, sztuka oderwana, odłamana leda czego, kołacza, chleba, dn abgcbrocfiencS ©tlief. Roku 1569 ostateczna spłacheć ( obs. femin. ) Szląskićj ziemi królestwu Czeskiemu przypadła. Krom. 365. — Spłacheć roli , ziemi, niewielki, ubogi kawał ziemi; Carn. làp, piat zemlye , dn fldttCÖ ©tucfdjen gdb, ettt m 31tfer. Kmieć, co ubogi spłacheć radiem porze. Hor. 1 , 157. Nar. Ojczysty spłacheć swemi woł-mi sprawuje. Kchow. 10. Granicami spłacbcia swego małego kontentował się, przestawając na malucbnéj osia-dłości swojej. Warg. Wral. 250. Chłopek dawać musi ustawnie z ubogiego szpłachcia. Opal. Sat. 15. SPŁACHETEK , tka, m., dem. , du fldneö ftlttfdjen, pr. et tr. Lepiej było przy skromnym spłachetku zostawać, Niż szukać figlem zbioru, który często chybia. Opal. Sat. 61.

SPŁACIĆ cz. dok., Spłacać niedok., zupełnie się wypłacać

pławi,

Pławić. SPŁAWIC1EL, a, m. , który spławia spuszcza wodą, ber £>ol$fIößer; topiciel, który stapia, ber ©cbmeljer, (Einfd)ntel$er ; Boas. ciuiaBinHm. SPŁAWISKO, a, miejsce spławu czyli spadu wody, ber Ort be§ 5l£>* falls bcö Sofferê. Pole, które są na spławisku, bardzo bywają urodzajne. Haur. Sk. 40. SPŁAWKI w browarze, n. p. Zbierać spławki ze słodu, t. j. ziarna zepsute, słomę lub barłóg, który się na wodzie unosi. Magier. Mskr., nmfl oben auf bent Mje fdjroiuimt, taube Monter, ©trol'balmcn u. f. tu. SPŁAW NO ŚC, ści, i. : Boh. pla-wnost; sposobros'6 rzćki do żeglugi, bie ©d)tffbarfett et» ne$ ftlliffCr. Przekładano potrzebę ułatwienia spław ności na rzece Dniestrze Gaz. Nor. 1, 21. Mady patryotyczne względem ułatwienia spławnośei rzek naszych. Paru. 85, 1, 317. Niewolno z rzćki takiego szukać pożytku, któryby tamował publiczną spławność Przeslr. 11.

WINY, a, e; Boh. plawnÿ; sposobny do żeglugi, spuslny, fcfttffbar ; Bosn. et Bag brodiv , (cf. bród; ; Vind. ladjo-vosliu , brodliu ; Boss. cy^oxo^Hwit; Slov. plawitedlnÿ, kdeź se pławili mùze ; (Ross. ciwanubiM , cnjaBvieuiiLiH do spławienia, od spławienia, cuauBjeuiiuii jrfcetb tratwa, 2. cnJianeuHbtH stopiony). — Spławna Wisła /uh. 12, 19, cf. portowa rzeka. Torz. Śkl 2 SPŁAW NE, ego, n. , Sahst, zapłata od żeglugi, bie ©djiffSfteuer. Poborca spła-wnego od kupców wybrać nic mógł. Vol. Leg. 5, 47.— §. Tr. fig. Spław ne jej aż za pas warkocze. Żab. 10,06. Koss. spadające, spływające; Jjerab^ngcnb, fyerafefdfiuimmenb.

z czego; Boh. splatiti, splacowati ; Vind. doplazbati ;

Croat. zplatiti, zplacham, »ullig anSjafjlen, abjafilen, ganj beja^leu, abtrageu. Wszystkie długi przodków swoich spłacił, dobra zastawne wykupił, hras. Pod. 2, 29. Majętność po ojcu brat mój objął, mnie spłacił, siostry wyposażył, ib. 2, 143. Gdyby kilku na jednych dobrach mieli długi, mający większy kapitał ma prawo spłacić mającego mniejszy kapitał, albo jeżeli spłacić nie zechce, tedy mniejszej sumy właściciel większego spłaci. Gdyby zaś obadwa nie chcieli siebie spłacić , mają się zgodzić, aby komu trzeciemu przezastawili , a pieniądze między sobą podzielili. Czack. Pr. 2, 175.— §. Czas drogi złotem niespłacony. Kulig. ller. 127. niedokupny, nid)t $11 bejahen, utd)t faufltcfy; nidft feil. SPŁACICIEL, a, m., który wypłaca, ber $ln$$alil?r, 9(b$al;l?r; Croat. zplóchnik.

SPŁADZAĆ, SPŁODZIĆ, ob. Płodzić. '

SPŁAKAĆ się recipr. dok,, mocno wypłakać się, rozpłakać się, ftd) gattj jcrnmucu; spłakany, wypłakany, mocno rozpłakany, febr jenuciut. Porwał się starzec spłakany, i zbladły, Na głos z bożego , co słyszał, natchnienia. Kras.

Woj. Ch. 88. Chciałem tam, życia złożywszy ostatki,

Spłakany starzec być pogrzobiony. Pot. Syl. 240. Wydarł bogactwa spłakanym ubogim. Chód. Gem. 148.

SPLAMIĆ, ob. Plamić.

SPLĄSAĆ co cz. dok, zemknąć co, ukraść; tuegrapfen, mau» fen, fielen. Na gardło siedział, że był trochę spiże spla— sał. Budo, Apopht. 51.

SPŁASZAĆ, oh. Spłoszyć. SPŁASZCZAĆ, ob. Płaszczyć. SPLEĆ, iu, tn., SPLECENIE, ia, n., SPLECZENIE [Haur.

SPŁATA, y, z., wypłata, spłacenie kogo, wypłacenie mu; baè Slbbcjafilctt, 31nś$al)len, 3lbftnbeu. Jak uniknąć spraw nieoddziclnych od współwłaścieielów jednćj wsi, kiedy ani spłata, ani przezastawicnie jest podobne ? Czack. Pr.

•    2, 173.

SPLATAĆ, ob. Płatać, pleść. SPLATAĆ, oh. Plątać. SPŁATAĆ , ob. Płatać.

SPLATANKA, i, z., plecionego ro , cłtt>a§ ©eflodfttcneâ, eine glecbłe. U czapek były ze wstążek splatanki. Kniaź. Pcez.

2, 161. '/

SPŁAW, u. w,; Boh. spław; jjk 1) spadek rzeki, zlewek; ber 3IbfaU, 3Ktfd)nß bcê SSaffcrê eincê gluffci (Sorab. 1. zplahw, zplahwano ród, plemię, zplahwr.is.ki geńlilitius).

Staw na spław i u , to jest, pierwszy od rzćki zaczynającej się, zwykł sic prędko zamulać. Maur. Sk. 145 Brai-łów nad spławem Seretu z Dunajem. Krom. 467. nad zbiegiem, 3ufatntnenflujŁ— Nawa widzieć nie mogła to- SPLENDECA, y, z., SPLENDOR, u, ot , z Łac., blask, warzyskićj nawy, Przez morskie błąkając się spławy. rzecz błyszcząca, pompa, wspaniałość; ©lan$ \ ^radjt, Bardz. Trog. 259 falo, wały, flukty, ^lutben. — £. Cło    §errlic^fcit. W grobach nawet, do których na każdy dzień,

nowe w W. X. L. i spław wodny, na tak gwałtowną    lecą, Jeden drugiego głupią wyściga splcndecą. Pot.

Rzpltćj potrzebę ustanawiamy na lat dwie. Vol. Leg. 5 ,

569. et 4, 63. defluitacyą, spust, żeglugę, ©d)iffal;rt. —

§. 2) Spław, spławik zdrbn., Spławy u sieci, bie ©dtllHinut* böljcr ant gtfĄcrite^e ; (Garn. krçvlez r Sorab. 2. fplaw, ob. Pław, oppos. grąż). Na sznurze zwierzchnim niewodu osadzają się co stopa spławy pływające, z suchej wierzbiny, osiny łub brzeziny robione, któreby sieć w górze utrzvmywałv. Kluk. Zw. 3, 211. — $. 3) Spław ziele, ob. Sit, Sitowiec. SPŁAWIĆ, SPŁAWIAĆ, ob.

SPŁA-

Ek. 155), §. 1} choroba końska, psia. Ostior. Myśl. 26. eine’ StrauHMt ber ffcrbe, ^unbe Tt. f. tu., eine Säfjmung, SSwrcnfmtfl bcê §upcê. Gdy koń kładąc się, albo i wbiegli, poruszy z miejsca w stawie chrząstek także i żył suchych onyrn przyległych narazi, spleceniem to zov ia. Wpp. 115. Sposób na zastarzały spleć. Hipp. 114. — 2j Splecienie, spleciony, ob. Spleść. SPLECZNY, a, o,‘spleciony , śpłeciem chorobą naruszony; »errett fi, (te* In Ont i (»un ^ferben nnb $nnben). Na spleć niemasz sposobu , jeno żyłę tę spleczną trzeba kazać zaciąć, łhpn. 113. 1. SPLECZYĆ się, [dostać spleć 2 j. Spfeczy się koń. Lek. Końsk. spleć cierpi, bail ^Ifcrb bat eine îiU'mnng über SSerrcnfmtß befonttnen; Boss. Hcn-ieniirbcn Spleczyć się, o koniach, nabyć pewnego gatunku choroby, wypierzyć się, ztąd koń spieczony,

2. SPLECZYĆ sie, oh. Plcczyć sie.

wypieczony. X. Kam.

Pocz. 580. Rozpościeraj się, jako chcesz, pieszczochu, Zgaśnie w grobowym ta splcndecą lochu. Kchow. 71. Silcie wy się panowie, na koszty próżne, Budując splen-deoe różne. Kchow. 202. Choćbyś też miał największe *splendury, I nożyce obcinać pazury, Choćbyś chodził w żółtym axamicie 1 poganiał ‘seść koni w karycic; Chy-babych też mere ‘osalała , Abycb ciebie kos tyto kochała. X. Kam., P. Kowal, z Krakow. Nieszczęście wielkim ludziom splendoru dodaje. Jubt. Tel. 298.

Słownik Lindego wyd. 5. Tom V.

49

086

SPLEŚĆ - SPLOT.

SPLOTĘ - SPŁYW.

SPLEŚĆ, splótł, f. splocie,    splotę    cz. dok., Splatać nie-    cką splotkę zmieniono w fryzurę. Zab.    10,    395.    Zabi,

dok.-, Boh. splesti; Rag. splêsti ;    Bom. splesti, isplesti;    SPLOTĘ, ob. Pleść, spleść.

Croat. zpleszti, zplćtam ; Ross. ciuecTb, cnaeTaib, (cf. SPŁÓTNIEĆ, ob. Płólnieć. SPŁOWIEĆ, ob. Płowieć.

oer*

Ross. ciuoTHTb, cn.io*MBaTb) ; przeplatając jedno z drugim ‘SPLOZNĄĆ med. jedntl., spełznąć, öerfdjteßeit, bte ftarbe połączyć, jufammcn flehten. Sznury splecione. Jak. Art.    Itcrcit. Cera z pierwszej krasy splozła. Clirośc. Fars. 186.

3, 225. Drobne drzewa nasadzone między płotem, gdy    —§. Sploznąć się recipr.; n. p. Helle od strachu z ko-

wzrostą, można je splatać, nowodząc jedno ku drugie-    zła się zplozła. Pot. Sgl. 109, (cf. płozić, płazić sie),

mu, z którego splecienia zrasta się płot mocny. Cresc.    zślizła się, spadła, (te glitt tyercib.

22. Tam kędy lipy z jaworem gałęzi Splecenie na cień SPLUGAW1AĆ, n. p. Więcej splugawia człowieka źle czy-jednę z drugą więzi, Tam znieść każe wonie. Mon. 67,    nić, a niźli mięso jeść. Żarn. Post. 103. Błogosławieni,

61 A. Do splecenia; Ecci. con.ieTaTC.iŁHUił, *spletny. Piór-    którzy zachowają Czystość serdeczną, i co śmiertelnemi

wćj, niż się goła splecie. Cn. Ad. 1015. (prędko, na-    Grzechami duszy swój nie splugawiają. Odym. Św. S 3,

gle, jak pióro opalił). — $. Kania przędza len splata.    ob. Plugawić.

Przędz. 25. spina, (te fltcbt ftd) UtU bert ftladjê IjentUt. Len SPLUNĄĆ, Spluwać, n. p. Spluńże precz z języka swego ma hyć pilnie wyplewiony od chwastu, zwłaszcza od ka-    One marne gorzkości i słoności. Rej. Post. M m 3. plu-

nićj przędzy, która len splatając, bardzo mu szkodzi.    jąc zrzucić; Rag. izpgljùvati , megfpcteu. Spluwać począł

Cresc. 188. — §. Fig. Oni się spletli i upadli. Wróbl.    dość często, jakby w aktualnej zostawał saliwacyi. Mon.

42. sami sie złapali w swych sidłach, fie bflbett ftd) t)cr*    71, 490. wypluwać, aitöipeteit, ob. Pluć.

nncfelt, fdbfć gefangen. — g. Transi, fig. Spleść bajki, ga- SPLUSKAĆ, SPLUSNĄĆ, ob. Pluskać, Plusnąć, wędzić; fdjmaßett, ruafdjctt,    fafeltt.    Ludzie pod czas leda    SPLUWAĆ, ob. Pluć, Splunąć. SPLUWACZ,    a,    m.,    plwacz,

co mówią, trzęsą, splotą.    Cn. Ad. 719. (nie wszystko    sputator. Mącz., ein 6pcter, Sjwcfer.

prawda, co ludzie mówią). W rozumie nie raz potknie SPŁYNĄĆ, Z PŁYNĄĆ, /'. spłynie med, jedntl., Spływać się, ustanie, zmyli, splecie, jakoby trzy po trzy bajał. niedok., ściekać, tyerab fließen, Ijinab fließen, jufoinnten fite* Glicz. Wych. Ii 7.    ßett ; Dok. spływali, spływam; Ross. ciulitl, cimuBaTb,

SPLEŚNIEĆ, ob. Pleśnieć. SPL1N, z Angielsk., ob. *Smu-    Pr• et tr- Wod.V. ^ore na^ dole są , spłyną i zginą, a nie

tnodur.    będzie ich. 1 Leop. Joz. 3, 13. (zbieżą a opadną. 3 Le~

SPŁODEK, dku, m., co jest spłodzonym, płód, ba3 Cśr* jengte. Który kiedy rodzic swego spłodku wstydził się, jak się ci swoich zrodków wstydąli, że się do nich znać zezwolili, ßmotr. Apol. 25. SPŁODZIĆ, ob. Płodzić. SPŁODZIC1EL, a, m.f rodzic. Tr., ber ©rjettger. Ślęzakom się mniej przeciwko spłodziciclom swoim. Polakom powstawać, aniż Krzyżakom, godziło. Krom. 615; contra progenilores. .

SPŁOKAĆ, vel potius zpłókać, f. spłócze H. dok.;. Vind. dolpoplakniti ; Ross. cnoaocHyTB , crKMOCKan,, cnojaciui-BaTb; płócząc zmywać, nbfpüljlett, luegfpüblett, ^runter fpü^lett.

SPŁONĄĆ, vel pohus zpłonąć, med. jedntl., nagle zgorzeć, w perzynę sie obrócić ; Vind. splahniti, fcfuell auffober« ttttb im Scucr attfgejteit, abbreuuett, ücrbremtcn. Ogień pod miasto podłoży, którym spłonie zarazem. Tward. VI?. 65. Choćby ręka wezdrgnęła, odważnie wykonam, Kościoły będę łupił, i od ognia spłoną. Rardz. Luk. 10. Miasta ogniem spłonione. Pilch. Sen. list. 66. — Fig. transi. Za Kazimierza W. kruszce srebrne w Rytomskich górach spłonęły; evanuerunt. Krom. 365. znikły, tierfdjmanbeit, öerlorcit fiel).

SPŁONIĘĆ, SPŁONIĆ, ob. Płonić. SPŁOSZYĆ, ab. Płoszyć.

SPLOT, u, m., SPLOTKA, i, i., splecienie, cokolwiek splecionego, n. p. splecione włosy, kosa pleciona, gle* d)te, gefhKfyteucS $aar. (Carn. spleténiza; Vind. spleteniza »krata, spletenzhiza » koszyk; Boh. spletka zamieszanie). Tęgim się członki ociągnęły splotem; complexu coierunt. Zebr. Ow. 90. Rozczochrały sploty swych warkoczy. Przyb. Ab. 203. Splot złotowłosy. Ilor. 2, 197, Kniaź. Wieśnia-

me

op.). Sułtanowie wymyślili sposób osuszać złotą powódź, która tak często do szkatuły wezyrowćj spływa. Iiłok. Turk. 61. Z tą żoną wielkie w dom jego spłyną bogactwa. Boh. Iiom. 2, 102. On bałwan z lekka, jak wosk od ognia rozpuszczony spłynął. Rirk. Exorb. D 2. Nieprzyjaciele niech napadną , niech zewsząd spływają ; ale aby spłynęli i zginęli od oblicza twego , jak płynie wosk-od ognia. Pociej. 374. (niech się zbiegają, by stopnieli, rozpłynęli, zginęli). Padłszy na ziemię, zpłynął krwawym potem. Ihow. Roz. 21. oblany był potem, er JCl'floß ober rami über tum blutigen ©d)nmß. Żydzi odpowiedzieli: krew' jego niech na nas spływa i na nasze syny. Odgm. Św. 2, G g A. niech przyjdzie na nas, wina niech spadnie na nas, fet« 'Silit fommc über Ull8. Na kogo czNja wina spływa, temuć się przywłaszcza; jeślić się nie przywła-sz?za, toć nie spływa; jedna Adamowa wina przez podawanie rodzaju na nas ścieka. Salin. 4, 587. Szata z ramion jego do kostek spływała. Odym. Św. 2, M 3. z lekka spadała, brt3 5Ucib floß oon be« 6d)itltern fierab. Z reku cugiel się wywinął, Sam po prawej łopatce (konia) bokiem na dół spłynął ; defluit. Zebr. Olu. 144. przeszy-nął się, fanf !>erab. — §. Spływać, pływając się spuszczać lub zbiegać; jjerab fdjrcintmen, jufamnteit fd;tt>tmme«. Ląd był niewarowny, niespłynione brody ; innabilis nuda. Zebr. Ow. 1. gdzie jeszcze nie spływano , spławiano, UOCÖ unbefebmommett, unbefitytfft. SPŁYŃ, ZPŁYN, u, m., ar-chit., apophygis, łączy dwie części płaskie, z których jedna nad drugą występuje. Rog. Rud. 33 ; tak dwa członki płaskie wiąże, żeby się wydawały jedną i nierozdziclną sztuką, ib. 56. ©mtieitanlauf. SPŁYW, u , m., spływanie, spłynienie, zciek, ber 3Ibflnß ; Roh. nanos, pr. et fig.

Powrót wiosny nie sprawił wesołości tyle spływy swemi.    scens, jest to, które w dawnych

związkach ma miej-

Przyb. Ab. 88. “SPŁYWACZ, a, m., pływacz ziele, krwa-    sce. Śniad. Chem. 1, 23.

wnik cudzoziemski, korzenia nic ma .mieć a po wodzie    SPÓD,    u, m., SPODEK,    dka ; Boh.    et Slov. spodek, spod-

tylko spływa, stratiotes aquaticus peregrinus , frembe 2ßaf*    eek,    (spodek, spodnjk    niżnik w    kartach; Vind. spudn-

ferfencbel. Syr. 609.    jak,    (pod, dnu, tle *    dno, tło;    spudni pou, poddiel *

SPNĘ, SPNĄ, ob. Spiąć, Spinać. SPOCIĆ się, SPOCONY, spodnia część; pod granarium; Croat. pod, tle * tło;

ob. Pocić się.    Bosn. pöd dogni nakom se stoji pavitnentum, pod gorgni

SPOCZ.AC, spoczął, ‘spoczynął, /. spocznie med. jedntl,    laquear; Boss. Hcn04$, iicikmoicl; (0104^ gromada lu-

Spoczywać, 'Spoczynać niedok., odpocząć sobie, wytchnąć,    dzi n. p. obozująca),; spodnia czyli dolna cześć lub stro-

rufjett, airôrufjen, [id; ertjoÇlen; Boh. odpoćiwati, oddech-    na, dno; ber Unterteilbaś Untere, bail Unterfte, ber So*

nauti sobe; Carn. pozbyli, pozhycm, pozhivam ; Vind.    ben. Spodek u pieca wielkiego, kamień ciosowy. Os.

pozhiti, pozhivati, (pozhivati, prebivati habitare); Croat.    Żel. 84. Spodek w fryszerce, blacha gruba odlana, ib.

pochivati, pochivam, pochinuli, pochuhnujem, (distng.    84. Spodek w górze rudnej znaczy ostatnią rudę albo

pochinyam, pocheti încipere, ob. 'Począć); Rag. poci-    ostatni płaskur rudy. ib. Spód domu drewnianego Ross.

nuti, pocîvati ; Slav. pocsivati ; Bosn. pocinnuti, odabnuti,    n04K.ilm», n04Kj’bTen,&. Kilka materaców, jeden na dru-

(poceti incipere); Eccl. iioyhth , noniio ; Ross. nonncaib,    gim leżących, były spodkiem tego łoża bardzo miękkim.

3ano‘iHBaTb; (Eccl. cnomiBaio, nynno cnaio concumbo). Na    Parn. 83, 156. Unterlage. Spód u karety, u pojazdu,

co się warn przyda tak wiele sypialnych pokojów, kiedy    drągi na których pudło spoczyw-a, baS ©eftell etneS ©a*

w jednym tylko spoczywacie! Pilch. Sen. list. o, 43.    gen$, einer Sutftfje. Cały rok jedną jeździłem kaćetą, a

Trzeba mi spocząć trochę, i nabrać sił. Tent. 35. c, 24.    tylko wierzch kazałem odnowić, i spód dać inszy. Mon.

Jejmości spocząć trzeba, po takiej podróży, ib. 5. b, 59.    73, 763. — Adverb. Na spodzie, na spodku ,* spodem «

Pójdź spocznij. Teat. 18, 11. (begiebbid) jtir3łul)e). Wszys-    na dole, unten auf betu Soben; Boh. spod, ze spodu,

cy ptacy i zwierze różne ucichneły I ludzie od prac swych    we spod, na spod; Sorab. 1. pod, zpodé, podzpodë,

ciału 'spoczynęli. Kmit. Tr. G 4. Dirk. Zyg. 53. (spo-    1'potka, fpova , wołfputka ; Sorab. 2. pod, fpod, fpodi,

czynek ciału pozwolili). Jeleń okrutnie zgrzany, “obiegł    Ppofi ; Gam. spod, spode], odspod, odspud, odspodej;

na murawie, I pod drzewem ‘spoczynął, w cieniu cliło-    Vind. spoda, spodai, sdolei, odspodai. ispod, tuspoda ;

dnym prawie. Zebr. Ow. 247. Wnet nie spoc.ząwszy do-    Croat. pöd, zdoła, ozdol, zpoda, odzpoda ; Eccl. u cno4b.

tąd, choć nie unużony Twórca spoczął, i wracał od    Na spód, czyli pod spód brać na siebie suknią, pod-,

dzieła stwarzania Do nieba niebios. Przyb. Milt. 229.    wlec; Ross. n044’feTb, n044iBaib, ein fletb imterjteljen.

Spocznienie Subst. Verb. > SPOCZYNEK, nku, m.} od-    Zawf/.e mocny na wierzchu, a słaby na spodku. Bies.

poczynek , wytchnienie; (Boh. odpoeinuti, odtuśenj, od-    roz. A 4. To bywa spodem, co było na wierzchu. Wad.

tucha, oddechnuti; Carn. pozhink, pozhytk; Vind. po-    Dan. 201 ; (Sorab. 2. to fpodne k’ werchoju ; do góry

zhitje , pozhitek, (pozhivalifhe , pozhiunu mestu ; Bosn.    nogami). Spodem, spodkiem, od spodku, od spodu, od

pocivallo, mjesto ghdi se pociva ; Croat. pochivalo quie-    spodź, ode “spodź, od dołu, »Olt unteit. Spodkiem zie-

toriurn; Ross. nouuBajbHH, ononHBa^bna sypialnia; Eccl.    mia drży; nieba zaburzone Z góry huk srogi na niego

HOKOHipo, ob. Pokój); Croat. poebinek, bte Jîltlje, b«3    spuszczają. P. Kchan. Jer. 457. Pójdziesz śrzodkiem, być

3luêru$en, SRafłeu. (Ross. nominokb pole podle wsij.^Śnie    skrzydła, gdzie się kiniesz spodkiem, z wód nie nagrę-

mój luby, spocznienia wiecznego obrazie. Zab. II, 184.    zły, górą ogniem nie zetlfiły. Zebr. Ow. 194. Piramidy

'Po wysługach pracowitych, nigdzie przytułku i spocznie-    cegłą ode “spodź podmurowane. Star. Dw. 11. Wielka te

nia nie znajdzie. Xiqdz. 205. Częstokroć niespokojny by-    mury wieża biła z góry, A ode spo*dku rogate tarany,

wa spoczynek. Pilch. Sen. list. 2, 8. Spoczynek siły zwą-    ib. 288. Pod donicą od “spodź mają być węgle. Cresc.

tlone przywraca. Chrośc. Ow. 46. Spoczynek wszystkie    498. Listki te z wierzchu zielone, ode “spodź przybielsze.

biedy leczy. Bardz. Trag. 99. Ze już poźno było w noc,    Przed. 253. Pod spód, subtus. Cn. Th. 746. nact) nuten,

poszedłem na spoczynek. Kras. Pod. 2, 33. (poszedłem    iinterrcfirtśl. Pod spód jestem, snbsum. ib.— (SPODLEĆ,

spać, cf. do złożenia, id) begab itticł) jur SRllfiej. — Me-    ob. Podleć. SPODLIĆ, ob. Podlić, upodlić). — SPODNI,

chan. Spoczynek, zachowanie stateczne jednakowej od-    ia, ie ; Boh. et Slov. spodni; Garn. spódn ; Vind. spo-

ległości ciała od rzeczy, które go oblaczają. Rog. Dos'.    dni, spudnji, spudneifhi ; Rag. ispodàgni; Ross. et Eccl.

2, 15. Spoczynek jest taki stan ciała, w którym części Hcno4HiS, iiptuicno^hmiti ; odspodni, na spodzie będący; jego nie tylko nie są z miejsca poruszone, ale nawet    unter * , ber bte baś lüttere. Spodnich rzeczy atłasowych

od żadnej siły nie są nagabane. Jak. Mat. 3, 228. Za-    żaden hetman nie miał, wielka była ozdoba, gdy wyłożki

dne ciało samo przez się ani spoczynku na bieg, ani    takie miał u rękawów. Star. Ryc. 44. Spodnia suknia

biegu na spoczynek zamienić nic może. Hub. Mech. 17.    męzka, ob. Zupan, ob. Spodnik. — *§. Kraje spodnich

SPOCZYNKOWY, a, e, od spoczynku, 9Ru(je * . Miejsce    ludzi, antipodum. Podw. Wróż. 48, ob. Przeciwnogi. SPO-

spodnia su-

gdzie siedział, było spoczynkowe łoże. Przyb. Luz. 219,    DNICA, y, 2., SPÓDNICZKA, i, 2., dem.,

Vind. pozhitkouna postel, lenifhe, SîubebettC. — Artïll.    knia kobieca, ber llnterrocf ber ©eibet; (Boh. spódnice

Druga szpona łozowa, spoczynkowa; de couche. Łejk. 2,    pierzyna spodnia); Boh. rubdś; Carn. interfàt ; Vind. in-

41.— Chem. Powinowactwo spoczynkowe, affinitas quie-    terfat, spudnja jopa , podjopa, podfuknja , podoblazhilu,

podobliek ; Croał. podhalnïcza; Slav. zobun ; Ross. Hcno-    Spodziewaj się śmiele, póki dusza w ciele; póki jeno

4Hïiua. Widziałam wiele takich, co w jednej spódniczce    człowiek ziewa, wszystkiego się niech spodziewa. Cn.

przedtym, dziś w sukniach, w salopach, szubach para-    Ad. 1079. Niech się mej córki nie spodziewa. Boh. Kom.

dnych chodzą. Teat. 22. c, 8. — ‘g. Nadziałasz dla le-    4, 77. To przezorny dyabeł, ktoby się tego o nim spo-

witów spodnie lnianych. 4 Leop. Exod. 28. (suknie spo-    dziewą!? Teat. 30, 92. tver (»affe ba8 oou ijjm gehofft, er-

dnie). —    Spódnica * spodnia czyli dolna część czego-    IMrtct! Niech się po bracie moim niczego nie spodzie-

kolwiek. Cn.    Th. 1044. ber untere ïjjetl, bte untere fRegton.    wa , bo go wydziedziczył. Teat. 7. c, 1. (scil. wziąć spad -

SPODNICZNY, a, e, od spódnicy, UnterrO(f$ * ; Ross.    kiem ). — Herman nie chciał się pisać królem, i i się

Hcn04HHUHMH. SPODNICZYSKO, a, u., contemt., pasku-    spodziewał jeszcze brata przyjechać na swoje królestwo,

dna spódnica, etlt f»«jMid)cr Ituterrocf. Zaraz zrzędziocha    Biel. 64. (observ. Accusativum cum Inßnitivo, ad exern-

brudne spodniczysko wdziała. Jak. Baj. 183. SPODNIE,    plum Lalini : speravit, fratrem reversurum). — Spodzie-

i, plur., ubranie mezkio, pludry, portki; Boh. nohawice    wanie się, nadzieja; baê £>offnt, bte Hoffnung; Ross. ua-

(cf. nogawica), 'ctmustky, poctiwice; Slov. nohawice,    auie. SPODZIANY, SPODZIEWANY, ‘SPODZIEWAŁY,

gaioti; Sarah.    4. kołowy, kholowé, kholowki (cf. choie-    SP0DZ1EWNY, a, e, partie., czego się spodziewają , spo-

\vy), howfy;    Sarah. 2. cholowi, fez ; Carn. hlazhe ; Yind.    dziewać mogą, do spodziewania; Slav. nâdanj ; Ross. ua-

hlazhe, klazhe, hlazhize; (Croat. blacha, hlache, lacse»    gmum, uaureibiiUM, uerf/offt. Oppos. Niespodziewany, nie-

śpodnie Węgierskie; gache * gacie Węgierskie, gege »    spodziany, adverh., niespodzianie; Boh. nenadalÿ ; Sluv.

Niemieckie spodnie, suitice, szviticze perizoma, szvîtnyak    nenadâlé; Sorah. 4. nepotnené, predknewidzené, newadki,

ii g ula perizomalum) ; Dal. biesva , hlacsa, biseve , lacse;    (cf. bez wieści); Carn naglèma , (cf. nagle); Slav. ne-

iSlav. lacse, esakshire; Bosa. benevreke ; Ross. mianu,    nadan; Rag. nenaadan , nenàdni, nenaadni, nen-aadani,

Hcno4Htma; (Eccl. ocTenih, ocreruu długie spodnie, cf.    (oh. z nienaeka) ; Ross. neuaaiiiiufi, Heuaanno, ueoJKH^a-

ściegno); bte Sehtflctber, bte $ofeu, (9îteberil)anb. 8utl).    eMbiö, HeoætuaimuH, HeojKii4aeMo, neoauuaiiHO, Biie3a-

3 5D?t)f. 6, 40). Nie ma tyle rozumu, żeby uważał, czy    nuuK; Eccl. nena4eu<H0 , ucHa4eutirb, ne3aiiHO, Kiic^anotf,

ta osoba, z którą w rzecz się wdaje, spodnie lub spo-    rai, naruo, nanpaeuo , (cf. napróżno). Niespodziane

dnicę nosi. Mon. 64, 17. (cgy mężczyzna, czy kobieta).    dobro przyjemniejszo. Cn. Ad. 649: Im gość niespodzle-

Ubrany w spodnie, w spodniach., Soro.h. 4. kholowaté ;    wańszy, tym wdzięczniejszy bywa. Pot. Arg. 220. Im

Carn. hlazhar, (hlazhâm braccatus ineedo). SPODNIE, a,    niespodziewana, tym większa radość bywa. Teat. 27. c,

m , szata spodnia, eilt Untcrfletb. Sprawił żonie ze zło-    74. (im niespodziewańsza). Zdziwią się nagłej odmianie

tego tfibinn spodnik. Opal. Sat. 39. SPODNIOWY, a,    niespodziewanego zbawienia. 5 Leop. Sap, 5, 2. (niena-

e, od spodni, ,Ç>ofen * ; Yind. hlazhni ; Ross. mratmuw.    działego zbawienia. 4 Leop.). Patrzy na tak nagłe a nie-

SPODNISKA plur., eontemn., brzydkie paskudne spodnie.    spodziałe skaranie jego, które nań przypadło. 4 Leop.

fwjMtdjie i)ofcu ; Ross. uiTanwuKW.    5 Mach. 2. Niespodziewały nosił na sobie koronę, i Leop,

SPODOBAĆ się, oh. Podobać się.    Sgr. 4 1, 5. Rozruch niespodziały. ih. 5 Mach. 3. Nic

SPODOBELK, u, m., aichił., nadsłupie czyli spodobelk    niemasz u boga niespodziewałego, z czego pospolicie

epistylium. Rog. Bud. 23. ber 2lrd)ttrflb, cf. śrz.odobelk dziwowanie pochodzi Bial. Past. 223. Grotem go ugodzi, SPODZ, oh. Spod.    dając raz niespodziewany. Anakr. 47. Zuh. 13, 392. —

SPODZIAĆ się, f. spodzieje się rec. dok., Spodziewać się    Adverb. Spodzianie, non ex insperato, Cn. Th. 1044.

niedoli., ‘nadziewać się, nadzieję mieć, (cf. dziady; oczer    Przychodzi zły los niespodzianie. Karp. 1, 126. Litwa

kiwać pomyślnego, (»offert, Hoffnung babcu ; Boh. nadati    niespodziewale na Tatary ubezpieczone wpada. Gufagn.

se, nadjti se, daufat, \oh. Ufać); Sorah. 4. zpodźiwam    402. (bez wieści). Niespodziewale przypadłszy, ib. 4 4 9.

szo; Sorah. 2. nażascb ; Bosa. rPadatse; Rag. nâdatise ;    Tatarowie, iż‘niespodziewale przyszli, wielkie szkody po-

Slov. uffatise ; Vind. vupati, upat, dovupati, sayupati, (cf.    czynili. Biel. 517. — *$. Active: Gliński, oskoczywszy

zaufać); Carn. vupati; Croat. jasze ufam, jasze nadjam ,    Zabrzezińskiego w dworze, niespodzianego takich gości,

( nadamsze, nadejemsze, vidimisze praesagio, spcro)\    kazał do niego drzwi wybić. Stryjk. 693. (nie spodzie-

Ross. Ha4tflTbCfl, iia4'bfocb, uauTb, uato, (cf. czekać).    wająeego się takich gości).

fcu, tl)it beraufdjt madjcu. Tacza się; jakby miał być winem spojony. Olw. Ow. 620.

SPOIĆ cz. dok., Spajać niedok. ; Boh. spogili, spogo-wati, spogjrn , pogjm, pripogiti ; Slov. spogili, pripogugi, spogugi ; Sorah. 4. zwożugu, (oh. Związać); Carn. fe-gârn , (ob. Fugować) ; Bag. spoitti, spaajam ; Bosa. spojt-ti, pripojiti, pripajati, zglobiti, sastaviti , (cf. zastawić); Boss. cnaaTb, cnaimaib, nauTL, iLionub, uiouy (cf. pleść, plotę), cubiiHTŁ, cittnMTb, CBapmb , CBapimaTb,

oo

SPODNICZNY- SPODZIAĆ.

SPODZIANY - SPOIĆ.

W Podgórzu mówią zdziewać się, t zamiast spodziewać SPO DZIW, SPODZIWNY, oh. Podziw, Podziwny. SPOGA-się. X Kam. Gilzie się czego nie spodziejesz , tam czę- NIEĆ, oh. Poganieć. SPOGLĄDAĆ, ob. Poglądać. sto najdziesz. Cn. Ad. 239. Daremnie się spodziewać 1. SPOIĆ kogo cz. dok., upoić; Ross. cnOHTb, ciitett befall* Ross. et Eccl. cyeTCT30Baib. Przypadnie na was on dzień ostateczny, gdy się nie spodziejecie. W. Post. W. 491.

Ani się spodziejesz. Zegl. Ad. 7. Nie spodziewałem się 2. tego! słowo jest człeka głupiego. Cn. Ad. 619. Ktoby się był spodział, że . .. . Tent. 5. b, 64. Modrz. Raz.

423. Sk. Kaz. 252. Mądry zawsze na obiedwie stronie [dual. 2], spodziewa się. Fredr. Ad. 44. Czego kto sobie życzy, tego się spodziewa Teat. 32, 56 Lub sie mógł spodziać ujścia, padł w bitwie zabity. Bard:. Luk. 71.

(cf. zwarzyć); Eccl. cnamo, cnaHBaio, (cf. cnofirn, cno-    jenia. Hub. Wsi. 582. — Anatom. Spojenie, symphasis,

cmmo z sobą wziąć); skleić, zlutować, ściśle połączyć,    złączenie kości za pomocą części miękkich. W ejch. Anat,

spiąć; jufammctt lotsen, jufammett fügen, jufammnt feften.    29. bte gnge ber ©ebetne, ©deute. Bić ich kazał tak, iź

Czaszę onę zdruzgotaną tak spoił, i/, i rozpadlin ^nać na    się im kości otwarzały, t i prawie wszystkie się stawy

niej nie było. Sk. Dz. 1021. Ule bywają z deszczek albo    i spojenia ukazały. Sk. Żyw. 1, 102. Spojenie piszczela

z łat grubych dychtownie spojone albo zbite, flaur. Eh.    ramiennego z łopatką i z obojczykiem nazywa się spoje-

139. Odszczepieństwo od kościoła potym wcale się na-    niem płytkim. Pen. Cyr.i, 24. — SPOJMOWAĆ, ob. Poprawić i spoić nie mogło. Sk. Di. 814. Rząd najlepszy,    jąć.— ‘SPÓJNIA, y, i., ‘łącznia, atrakeya ; SłnjtebltHgÓ«

gdy się królestwo z kapłaństwem spaja. Sk. Dz. 1095.    traft, 9lttractiim. Złoto zmieszane z miedzią, włożone w

Wierny o ich jednornyślnćj zgodzie, a prawie w jedno    merkuryusz, łączy się z merkuryuszem , miedź zaś oso-

spojonéj w prawdziwie braterskiej równości. Sieni. Cyc.    bno zostaje; skutek ten sprawuje spójnia wybierna. Os.

332. Przyjaźń wszystkich nas ze wszystkimi wzajemności    Fi z. 29. a/finit as elertiva, Söaljb.'eriyanbtfcbaft. Jeżeli czą-

ogniwem spaja. Pilch. Sen. list. 505. Małżeństwa, które    stki jednorodne się łączą, n. p. zwody kropeleczek wię-

interes spaja, łamią czasem związki miłe. Teał. 4, 88.    ksza robi sie, takową spójnią zowiemy łącznią. Os. Fiz.

(kojarzy). Łodzi do przebycia rzeki spajali. Wary. Cez.    28. SPÓJNIK, a, m., Grammat. Conjunctio, ba§ üBtnbe*

7. (spinali). Lada zwierzę ma lepiej spojoną skórę, niż    wert, pomaga innym wyrazom, aby jedne i zwięzłą ezy-

człowiek. Gorn. Sen. 117. spoilszą, tęższą; bteter, berber.    niły mowę. Kpcz. Gr. 1, p. G5; Boh. spogka, spogewka,

SPOICIEL, a, m., który spaja, bêï 3uÊuntnenfÜger ; Carn.    spogenec, pogslowce ; Slov. spogka, spogowka, spogi-

fegân ; w rodź. źeńsk. feganka » spoicie!ka ; (Slov. spogi-    telka ; Carn. skupsvesliva besçda: Vind. svesliva beleda ;

telka, zpogugicnost, spogenost, sklonawatelka konjuga-    Slav. sa s ta va k; Hoss. co.'OJ’B. SPÓJNOŚĆ , ści, i., spoi-

cya, wgednospogilka synaeresis). SPOLLOSC, SPOISTOŚĆ, -łość, spoistość, związek wnętrzny cząstek jakiego ciała, ści, z., spójność, związek wewnętrzny cząstek ciała ; btc    ber SufaMtwnftang ber îljctle ctnc‘3 $örper$. Włókna spa-

tttn er e Sîcrbtitbuug, ber 3ufaittttteul)ang ber ïfyctle. Większa    jaja się roślinnym klejem, a tak czynią i mają między

lub mniejsza spoiłość czyni większą lub mniejszą mo-    sobą spójność, anastompsis. Bot. Nar. 10. Spójność w

eność ciała. Jak. Art 1, 475. Spoiłość jest wszędzie je-    ciałach , cohacrenlia. Hu'). Mech. 594. et 209. Bezprze-

dnakowa, kiedy wszystko ciało jest złożone z jednoro-    stanna spójność od natury we wszystkich jej dziełach

dnycli cząstek, które równie mocno trzymają sie miedzy    jest zachowywana. N. Pain. 20, 187. związek,

złąćzysly, składny; SPOKOIC, ob. Pokoić. ‘SPOKOJEM, oh. Pokój, z pokojem, spokojnie. SPOKOJNOSC, ści, z., uspokojenie, pokój; Boh. spokogeni; Carn. pokojnost ; Vind. pokoinost, po-zbillivost, pohleunost, mirnost, dopufhnost, mirovitnoit, mirovolnost, radomirnost; Ross. cnoicpHHOCTfc, eiiOKOil-ctbo , ctiOKOHCTBie, 6e3MaTe;KHOCTi>, y^rołioiit ; Eccl. 6c3-óypie, btc 9łn|dgfctt, btc fftulje. Spokojność nie czasu, nic miejsca, nie okazyi, ale swego własnego umysłu jest darem, kiedv umysł od bojaźni, żądzy i wszelkiej trwo-żliwości daleki, ukontentowaniem cieszy się swoim. Lub. Roz, 519. Nic zna spokojność gmachów okazałych, Częściej sen smaczny w lepiankach się mieści. Kras. Woj. 67). 7. Spokojność przynoszący, Sorab. 1. pokoyofcżiwó, zpokoyofcżale ; Eccl. ynOKOHTeiLHŁifi , MttfiOßspMiv Spokojność lubiący, '‘spokojniś ; Vind. pokoinik, miralubnik ; Ross. JIK)6o6e3MOÆBHUi1 , CMIłpeiUlHKTj, /. CMIipCHimua. Nie-spokojność, Vind. nepokoi, nemir, randa, raska ; Rag. nepokoj, nemir, (ob. Mir); Ross. 6e3noKOHCTBO, cMyme-Hie. saóoTa. SPOKOJNY, a, e, SPOKOJNIUCHNY, SPOKOJ-NIUTK1, SPOKOJN1USIEŃKI, a, ie intensiv., SPOKOJNIE, SPOKOJNIUCHNO etc. adverb. ; Boh. et Slov. pokogny; So-rab. 1. wotpotiwaté ; Vind pokoin, miren, miern , smiran (ob. *Mir), tdi (oh. Cichy), pozhitlin (ob. Spocząć), gmachem (cf gmach), mirovolen, radomiren, miroviten, pohlcun, do-pufhcn, (cf. dopuścić); Croat. pokójcn ; Slav. miran,(po-kojni * nieboszczyk); Bosn. pokojan, miran ; Rag. pokojni, pokojan, miran; Boss. cnoKOfitttiS^ ([iokohhuh , noKOUHHKTi nieboszczyk , ^nOKOMHaa , nOKOilinma nieboszczka), CMiip-

sobą. Jak, Ait. 4, 473. ib. 5, 515. SPOIŁY, SPOISTY, SPOJBZEĆ , à. Pojrzeć. a, e, SPOIŁO, SPOISTO adverb fügbar, vereinbar. Niespoisty, insociabilis. Cn. Th. 528.—

$. Spojony, złączony; jufatntiten gefügt, jufantmcit baugeub.

Drzewo takió jest twardsze, spoilszc, ważniejsze, i mocniejsze. Jak. Ait. 5, 137. (tęższe, btcfytcr).— §. Active:

Spoisty, spajający. Cn. Th. 1045. jufammcit fügeitb, jufarn« men Jte^enb. SPÓJ, imperativ. Verbi Spoić. SPÓJ, oju, m. ;

Rag. spója fenuminatio ; Croat. szpoyka, szpona pedica, compes, (cf. szpona); (Ross. cnoił, cnaiiKa dotowanie); spojenie, związek, złączenie; (Ross. cutnita, cubnt, (cf. czepić, zaczepić); Bosn. zglob , zglobbi ; Slov. wazalka,

(cf. wiązadło); btc Sufammcufüguitg, ^erbtubung, ba» 23anb.

Twa ręka spojem takowych węzłów się, trudzi, żab. 15,

525. Nawa puściwszy spoję, gęsto w się wodę bierze.

Pilch. Sen. gn. 201. (nity puściwszy). W spruchniałćj chałupie wszystkie spoję rozwalniają się, a za zmocnie-niem się jednych rozsiadają się drugie. Pilch. Sen. list.

243. Nie pstrzyli Stoicy pism swoich przynętnemi kwiatkami ; cały onych spój i tok ma w sobie coś stałego.

Pilch. Sen. list. 207. (skład, układ, związek). — SPOJENIE; (Rag. spója; Sorab. 1. zwozeno, (cf. wiązanie);

Ross. nailna, cubnaa, CBapua) ; a) actio, spinanie, połą-czanie , ba3 3uf«ntmcnfügcn ; b) opus, związek , spój, bte Sufammnifügiutg, 5Scrbtnbung. Spojenie duchowne, od wszelkiego odszczepieństwa i sporów wolne, jeden w Chrystusie kościoł. Sk. Dz. 8*27. Pociej. 259. Spojenie dachu Carn. shlota. — Phys. Siła, przez którą ciało opiera się rozerwaniu, zowiemy siłą spojenia ; vis cohae-rentiae. Hub. Mech. 210. Wszystkie ciała mają silę spo- huK, CMHpiio, Miipnuil, MHpeirB, óe3Mare*ni)in , óe3im-

spół, [współ, ‘SPOŁU, pospołu, SPOŁEM,

we

» ro-

e,

, yroMOHHŁiii, yroMOHJiiBLiH ; Eccl. óe3ÓypiibiH, th-luecTByiomiö, Tnxoo6pa3Ho’; (Etym. koić, [cf. lat. quies 2]); 'z pokojem będący, uspokojony, rttfytg, pass. et ad. Ryl Konrad z Bolesławem w pokoju przez niej-aki czas; wszakże nie mógł być *z pokoj ern (spokojnym) długo. Gwagn.

51. Kto sam ‘spokojem siedzi, nie wdawa się w żadne mordy, w żadne okrucieństwa świata tego. fiej. I’ost. Y y 4. Maslaus, chociaż porażon , przedsię nie chciał być spokojem (spokojnym). Biel. 52. et \ 01. Spokojnym być, spokojnie żyć, Bosn. 'mirovati, bitti mirąn ; Croat. miru-vati; Ross. CHupemiOMy^pocTBOBaTL; Eccl. Miipoßarii, nmp-CTBOBam, JKHTB MHpno. Królowi temu bógt dał pokój wielki, tak iż spokojnym zwany będzie. Sk. Zyiu.2, 161. friebfertig. Spokojniuchne przyjście Chrystusowe. W. Post. W. 13. Spokojniuchno i wesoło panu swemu ducha oddala. Sk. Żyw. 1, 425. Spokojne morze, i żadną chmurą niezaćmione niebo, szczęśliwą nam wróżą żeglugę. Teat. 49, 31. Dunaj niespokojny szumi za uchem Bułgarom. Tivard. Wi. 240. Pałasz jego bardzo spokojnej natury. Boh. Kom. 4, 240. (niębitny). Niespokojna głowa i w pustkach zwadę czyni. Rys. Ad. 49. niespokojnik, warchoł, swarliwy, wichrowaty; Yind. nepokoin , nemiran, vertazh, ein unruhiger Sopf, SBraufefopf. Zdajesz mi się być niespokojnym. Teat. 18, 4. Bardzo niespokojny

ROSS. MHOrHMHTeHCHBIH.

SPOKREWNIĆ, ob. Pokrewnie.

*SPÓŁ ,

‘Spółek, społecznie adverbialiter; Boh. społu, naspolek, wespolek, pospołu, pospolem, pospolku; Slov. społu: Sorab. I", fobu, (oh. z sobą), zpowu ; (Garn. spoi dzaj, płeć), Garn. skup, (cf. wkupić, na kupie); Yir.d. vkup , skup , vkupe , kupei , vred , svred ( cf. rzęd ), (spoi, rod, rodovina « rodzaj ; 6Voa/. szkup , vkùp, zkùp, zkupa, (szpöl, zpol genus) ; Bosn. skupno, (spoi » rodzaj) ; Rag. zajedno, skuppa , ' skupno , ( spool sexus ) ; Eccl. Kovnhiio; (Ross. no.iL rodzaj); (Etym. półj; mit einanber, łUffllltmeit. Urząd ziemski z starostwem społu stać nie może. Herb. Słat. 175. Złe i dobre społu znosić. Rej. Post. H 3. (jedno przy drugim). Było na ten ęzas społu osób o sto i dwadzieścia, ib. Ccc 1. (w kupę zgromadzonych ). Leci pareczka we spół zgodliwa. Zab. 8, 39. Nar. Szczęście z nieszczęściem spół grają , Ludźmi jak piłką rzucają. Dar. Lot. 6. Zmówił się lew z owcą, cobykolwiek społem ułowili, aby szło w równy dział. Ezop. 3. Złóż to społu, a rób jedno z nich. W. Post. W. 332. Tc trzy cnoty rzadko się u ludzi społem znajdują. W. Post. W. 513. Zaczęli się wymawiać społem wszyscy. W. Post. Mn. 285. Dziecię gdy z cudzego, a nie matki własnej pokarmu używa, społem też bierze w się zwyczaj żywota a obyczajów cudzych. Glicz. Wych. D 3 b. Eraz. Jez. Ob. Na to ‘spółek zgodzić się nie mogli. Glicz. Wych. J 5. (pospołu, z sobą). — $. Wzajemnie , medffelfeitig. Odkrywają sobie spół swe miłosne skargi. P. Kchan. Orl. 1, 164. Gdy rozmawiali i społu się pytali, Jezus się przybliżywszy, szedł pospołu z niemi. Sk. Kaz. 189. — §. Not. in compositione Nominum exprimit Latinum con-, Germ. IDîit», Boh. sau-; Morav.

su-; Yind. sraven -, vkup-; Eccl. coc - (cf. z), cobo-; ob. Spółuczeń condiscipulus, 9Jîitfd)ülcr ; cum Verbis non necesse est spół sive wespół jüngere, sed seorsm scribi potesi: spół bieżeć, non spółbiożeć, simul currere, mit* laufen; spół handlować, non spółhandlować, am §anbel 2Ititijeil neunten; spół jechać, mitfaljren. Cn. Th. 1045. Współ jednoczy nas z bogiem umysł pobożny. Zab. 7 ,

229. Koss. Spół królować , mitregtereu, spół pływać, connalare; spół prosić, cornpetere. — Gomposila vero, cum spół-, sive współ -, 'nonnulla eague praecipua , hic ponemus: quae vero in dinlectis inveniunlur, asterisco notamus. ‘SPÓŁAPOSTOŁ Piotra ś. Paweł, Smotr. Lam.

56. kolega w apostolstwie, SJîitapoftel. SPÓŁBISKUP, a, m., n. p. Konstantynopolski biskup zwierzchności na insze trzy spółbiskupy swoje sobie nie przywłaszcza. Smotr. Lam. 80. TOifcfjof. *SPÓŁBŁYSZCZEĆ i Eccl. cooÓMCTa-Tii, mftWifcen. SPÓŁBOJOWNIK, a, m. ; Eccl. ber SKitfolbat, oh. Spółżołnierz; Eccl. cliio^kh^tii ca * *spół-bojownć, ob. Spółwojować, ‘spółwalczyć. SPÓŁBRAT, WSPÓŁBRAT, a, m., (distng. ‘Półbrat), ber SKttbruber ; Mnd. sravenbrat; Ross. plur. coópam. Sprawy te tobie i twój spółbraci przypisują. Obr. 58. Król ten co w ludziach swoich uznaje współbraci .... Kras. List. 2, 104, Ross. coópaTCTBO spółbrartwo, SFÓŁBANKIETN1K, SPÓŁBIESIADNiK , SPÓŁGODOWNIK , a, w., cocpulo. Cn. Th. 1045. ber SKtffcljmaitfer, SDiitßaft; Slov. spolura-downjk ; Sorab. 1. zpowu hosfż; (Ross. co6eci>AHHKL, coóedMoBaTet » compagnon, towarzysz; coóec^OBaTt rozmawiać, bawić się). Spółbiesindnik powoli kolegę swego zmiękczy. Pilch. Se/h list. 1, 41. 'Spółbiesiado-wać Eccl. connpiuecTBjio, C0B03.re5KaTH. Spółbiesiado-wanie Eccl. comipmepcTBO. WSPÓŁBRZMIENIE, ia , n. p. Gdy rozliczne instrumenta zabrzmią, staje się z tylu rozlicznych i wspacznych wdzięków' spółbrzmienie. Pilch. Sen. list. 2, 378. harmonia, zgłośność. SPÓŁCECHO-WY, a, e, mitjunfttg, Subst. ein SDîitgeitofl; Eccl. clahko-bmiiiki , cLUftTMimsi., TOBapinnL , Ksenf^Ti, eAimaro CL KiiiL jinna. “SPÓŁCHLEBOJEJCA, y, m., spoinie z drugim żywiący się, SJîitgenop, 93îtte[fer t)on einer Tafel. Dom się składa z spółchlebojejców, to jest, z jednej spiżarni żyjących. Petr. Pol. 6. SPÓŁCHRZEŚCIANIN, a, m , W. Post. 2, 198. ber üïïitcftrifï. ‘SPÓŁCHWAHĆ cz. niedok., razem z kim chwalić, młtloBen ; Eccl. coBOCXBa.wrH, B*rb-crfc cl kUml xBa.niTfc. SPÓŁGIERPIEĆ med. niedok., mitleiben, ob. Spółubolewać ; Boss. cocTpa^arb, cocrpa-cnocTpa^aib. Na wielu spółeierpiących boleść podzielona Nie tak gryzie, a łatwiej bywa poniesiona. Teł. Saut. 27. ‘SPÓŁGIESZYĆ się ; Ross. coBOxmiiTbca, co-BoxnmaTbCfl, ftd) mitfreuen. _ ‘SPÓŁĆWIGZEN1E ; Eccl. cooóyneHie, SDîitülutug. SPÓŁCZŁOW1EK ; Yind. sra-venzhlovek ; in Plur. SPÓŁLUDZIE, SJîitmeufd). Kras. List. 2, 104. ‘SPOŁCZGZONY ; Eccl. cnoiuonaeMuß, mit* oerefirt. SPÓŁCZESNIK , a, m., adj., SPÓŁCZESNY, a , — ie adv., jednego z kim czasu żyjący, gleichzeitig ; Ross. e4HH0BpeMemmKL, coBpeMeHHHKL, /. coBpeMemiHita ; adj. e^HHOBpeMenuhnl, coBpeMejmbw. SPÓŁCZYNN1K , a, m., w algiebrze , znak pewny, wyrażający, ile razy wzię-

ta ilość. Alg. Nar. 5. Ustrz. Alg. 12, coe/ficiens. Jak.    cokolwiek z ofiar zbywało, w kościele pospolitą wiecze-

Mat. 2, 5. Sniad. Alg. 1, 12. “SPÓŁDYMNY, a , e, n.    rzą jedząc, społecznie trawili. Zygr. Gon. 254. SPOŁE-

p. Spółdymnycli zawiera dom, to jest jednego ogniska    CZN1E adv. ; Boh. spolecnë ; Slov. spolećne, wespolek ;

używających. Petr. Pol. 1. <peerbêgeni)lfeit, bie einen ge*    Ross. KynHo; spoinie, społem,    gememfdtaftltcJ). Cokol-

metnfd;aftlid)eH $cerb ^abett ; cb. Spółmieszkaniec. SPÓŁ-    wiek im z ofiar zbywało, w kościele pospolitą wiecze-

DZIAŁAĆ cz. niedok., dzielnie sie przykładać, uuttmrfett ;    rzą jedząc, społecznie trawili.    Zygr. Gon. 254. Daję

Vin d. vkupostoriti, skupedelati, vkuppomujatil’e, mujo    wam nowe przykazanie, abyście    się zobopolnie miłowa-

perdjati; Hoss. coAMcTBOBaTfc. *Spółdziałanie, baê SDîtb    li; jakiem ja w'as miłował, abyście się i wy tak miło-

nurfett; Ross. coAtficiBO, coAtficTBOBaHie. 'Spółdziałacz,    wali społecznie. 1 Leop. Joan. 15,34. wzajemnie, rcedp

uczestnik, Vind. vkupdelauz, podpomagnvez; Hoss. co-    felfetitg. Cn. Th. 1045. SPOŁECZNIC cz. niedok., Spo-

AtcTBeHimifL. SPÓŁDZIEDZ1C, WSPÓŁDZIEDZIC, a,    łeezniać, uspołeczniać, contin, uspołecznić dok., wza-

m., ber SDïtterÜe ; Slov. spoludedie; Vind. vkupdicudizh ;    jemnie połączyć, tnecbfelfettt J oeibtubett ; Boh. spolćiti;

Carn. rajmnodejdèzh ; Hoss. cnaariJAHincs, cOHacA'feAUHK'B.    Slov. wspołćugi. Obyczajów podobieństwo społecznia i

Dziedzic powinien drugiego współdziedzica bronić, i za-    utrzymuje przyjacielstwa. Ossol. l)low. 50, [generał). Przystąpić o dobra spadkiem nabyte i jemu odstąpione.    kłady honoru uspołeczniać z umysłami dzielniejszemu

Szczerb. Sax. 122. Pracowałem, abym się z w'ami d z i e —    Zabi. Roz. 179. Społecznie się    Eccl. coBna^arn, coo6~

lii i was do nabycia mego przypuścił i spółdziedzicmi    maTLca ćt> icfenrE. ct»ïioak hostii ca.    SPOŁECZNIK, WSPO-

uczynił. Sk. Raz. 551. Spółdziedziczyć, Vind. vkuper-    ŁECZNIK, a, m. ; Boh. spoleenjk; Slov. społećnjk ; Hag.

bati, skupdieufhati ; Hoss. conacAfeACTBOBaTL, conaait-    vkupdeleshnik ; Hoss. cnoABHSCiniKii ; Fax!. npiio6m.HbiH ,

AOBaib, CHacjbAOBaTb. ‘SPÓŁDZIEHŹEĆ ; Vind. vkop-    yaacTMiKt, ci.orujMuniKT,, TOßapumx ; kolega, który co

dershati s kumdershati, mttbaltcn, Ittitbejtfieit. SPOŁE-    z kim dzieli, spólnik, towarzysz'; ber SPitfgenoffe, ©eljulfe,

CZEŃSKI, WSP0ŁECZEŃSK1, a, ic, od społeczeństwa; ütljellneljmer. Jest to w biedzie pociecha, mieć społe-Croat. obchinszki, ©cfdlfdjaftś =, SocietafiL. Mocne trun-' czników biedy. Teat. 54. b, D 2. (socios malorum). Oto ki miłe są ludziom, nie ukształconym jeszcze społeczeń- «jest wspołocznik losów moich. Teat. 4. b, 168. W do-ską obyczajnością. Czack. Pr. 1, 274. (cywilizacją). Myśl    mu razem wychowani, w wojsku społecznicy, potym

w materyi społeczeńskićj. Mon. 70, 664. SPOŁECZEŃ-    spokrewnieni, w całvm nakoniec życiu jednomyślni.

STWO , SPOŁECZNICTWO , WSPOŁECZEŃSTWO, a,    Siem. Cyc. 516. * W rodź. żnisk. SPOŁECZNICA , y,

a, ń, SPOŁECZNOŚĆ, ści, z. ; Boh. spolećnost, spole-    SPOŁECZNICZKA, i, Hoss. cnoABmKHMua. SPOŁECZNY,

censtwj, obecenstwj, obec (ob. Obee, wobec), zdjlnost;    ‘SP0ŁECZN1STY, a, e; Boh. spolecny, spolily, obecnj,

Sorab. 1. pozpolnofcż, zromadnoscź, ( cf. gromadny);    (cf. obec, wobec, obeerę.) ; Dal. opchen; Slav. opchin-

Sorab. 2. gmejustwo, (cf. gmin); Carn. opzhina, zakr;    ski ; Hoss. oómeJKHTCABHbiH, Kynnbifi, ( cf. w kupie) ;

Croat. obchina , pajdastvo, baratanye, terstvo, drustvo;    spoiny, gcmetiifdjaffltd). Jestem społecznym sługą z tobą.

Dal. opehina; Hoss. oómcme , oóiuoctbo , oômeætme,    1 Leop. Apoc. 19, 10. (spółsługa twój Bib!, Gd.); 90?tt*

oóiuokiitcjilctbo , coBOKynimcTb, coc.ïOBie ; spólność,    fned’t, ïQîitbîfncr. Miejsce społeczne ma być bezpieczne,

spółek, spolkow'anie , towarzystwa, bie ©emet;tfcl;aft. Ma-    Cn. Ad. 492. (publiczne, pospolite, wszystkim służące),

my społeczność i te-warzvstwo z Krystusem , a z ewanie-    Społeczne, pospolite dobro; Hoss. oómiiiia , (cf. *rzecz-

lią i członkami jego. Baz. Hst. 156. .Wielką społeczność    pospolita). Judasz dał im społeczny znak, rzeknąc, kló-

ma syn z ojcem swoim, społeczność brał z heretykami. Sk. Dz. 258. Z Rusią nie widzę, aby za Hermana Polacy społeczność taką wiedli, któraby ich do podniesienia przeciwko Węgrom wojny zjednoczyć mogła. Kiom.. 112. — Oeconom. Owcom do społeczności i rodzaju kiedy ma być czas. Haur. Ek. 178. do spółkowania, pobiegania się, junt Sefprtrtgcn. —> §. Ludzie z sobą łączący się, żeby podług pewnych przepisów' do społecznego kresu doszli, zowią się* społeczeństwem. Gal, Cyiu. 1, 3. towarzystwem, ©efeUfć^aft. Społeczność jest jedną moralną istnością, którćj członkami są obywatele. Staś. Zamoj. 19. Słowność w interesach, ludzkość w obcowaniu , są to ogniwa , z których się składa łańcuch porządnego wspołe-czeûstw’a między ludźmi. Mon. 65, 264. Ich nie obierał król, ani biskup, ani podawca, jedno wszystka społeczność, przez ducha ś. sprawiona. Rej. Post. E 5. (cała gmina). Kontrakt społecznictwa fabryki krajowej płóciennej. Przędz. 116. ©efcflfd)aft3contract. — *§ Społeczność ś., komunia, bie ©outnuuuon. Po społeczności s.,

Fam. 114. Liberyusz papież    Tego pocałuję, tenci jest. Sęki Marc. 14. (ogólny). Lu

dzie niespołeczniste a niepospolite imię kamieniom i drzewom wkładali. 1 Leop. Sap. 14, 21. święte; cf niespólny, jaiespołkujący, riieudzielny, niepospolity; in-

c.ommunicabile nomen Dei, uezesnika nie przyjmujące, którym żadnej rzeczy nie godzi się nazywać. Cn. Th. Najwyższemu kapłanowi jeśli nie będzie dana niespołe-czna moc, będzie wiele odszczepieństw. Hrbst. Art. 114. (exsors, niepospolita, nadzwyczajna). Społeczna i zobo-polna miłość. W. Post. W. 224. wzajemna, wedjfdjetttg. —(SPOLEGAĆ, cb. Polegać). — SPÓŁEK, §. 1. ob. Spółka. — § 2. Spółek, Społem , ob. Spół. SPÓŁGŁOSKA, i, z., consonans. Kpcz. Gr. 1,4. ber Mitläufer ; Boh. sau-zwuk, sauzwućek ; Slov. spoluzwoćka, spolowueka , su-zwućka, spoluhlaska, spoluhlasnâ; Slav. ssobuhlôsne ; Carn. skupglasnèk ; Vind. v’kupglafnik, sravenglafez ; Rag. ghiuhoslovo; Ross. corjacHaa 6yHB« ; oppos. samogłoska. SPÓŁGŁOŚNY, a, e : Boh. spolublasnÿ ; Carn. skup-glasn, młtlautenb. “SPÓŁGNIECIE, ia, n., spoiłość, 3us fammenfligmig. Spółgnięcie i lipkość cząstek jednego cia-

Vind. sravengost,

znaczny.

S PÓŁ ISTOTNY, a, o, — ie adv , jednej z drugim istoty ; Bog. i e d no bitni , iednosueni; Boss. coecrccmeim ; Eccl. ccyinecTBemibiH, CEnfuicbiioc^nihin», gleichen 2Befeii§. W trójcy ś. trzy osoby są spolistne. Kat. Gd. 55. Chrystus był spółistotnym i przyrodzonym ojca wiecznego, bogiem prawym z boga. Odym. Stu. J. 5 b. Wienern Chrystusa za spółjestestnego z ojcem. Sk. Dz 195. Chrystus jest spółistny ojcu swemu. W. Post. W. 599. Pim. Kam. 386. Słowo jest i wieczne , i z ojcem spół-istne, t. j. jednej a spólnćj₍ istnośoi. Żarn. L'ost. 27. Syn jest spółisty z ojcem. Żarn. Post. 26. Dziwnie w myśli wiekuistej Wiecznego począł rodziciel spółisty. Odym. Św. A b. Bóg własnemu synowi swojemu nic sfolgował Choć spółistotnie jednorodzonemu. ib. L 5 b. SPÓŁJESTESTWO , a , n , SPÓŁ1STN0ŚĆ , mefnfdjaft beś SOBcfenS, SBefeneinfictt ; Rag. jednobitje , je-dnosùccjanstvo, jednobitnos; Ecd. coecTeißie, (cf. Bcy-JUecTB.îenie, Graec. opoovencuTig subsistentiae acceptio; Bcy-mecTBJaKtcu , Graec. ôvcnovpou consubstantior, subsislen-tiam accipio). Współjestestwo, consubstanlialitas. Sk. Dz. 195. Spółistności i spółrówności boskich osób bronimy

oo.

apostolicum). Dziatki

ła. Bog. Doś. 3, 76. ‘SPÓŁGOSĆ; oh. Spółbiesiadnik. 'SPÓŁGRANICZNY, a, e, — ie adv. ; Boss. copyóoKiiHH, conpe4'b,îbiiHM, ob. Ościenny, ogra-niczny ; Boss. conpeAt-iic , ‘spółgranicze. *SPÓŁGRZE-BAC ; Eccl. cnorpeóaio simul sepelio, mttfregrabeu. ‘SPÓŁ-GRZESZYĆ ; Eccl. cnorphinaio, mitfünbtgen. SPÓŁUAN-DLOWAĆ, handlować z kim. Cn. Th. 1045. et 225. gemeinfdjaftltcljen Raubein führen ; Erd. coKyiienecTBOBam. Spólhandlujący Boh. saukup, spolukupec. SPÓŁHE-TMANI , iego, m„ Subst., Graec. avatoàxïiyog. Cn. Th. 1045, ber 2)?itî>efe|)13|>aber, SOîitcommanbterenbe. 'SPÓŁHO-D0WNY, n. [). Goście spółhodowne. Chodk. Kost. 20, ob. Spółbiesiadny. SPÓŁJADAĆ ; Eccl. ciioa4aio, ge» ■metnfdjaftlicl) effeu, mitejfen. Komensał, który u kogo do stołu chodzi. Yolc.k. 1097 ; 'spółjadacz, oh. Stołownik. — (“SP0Ł1AŁY. Ustrz. Troi. 41. Chrośc. Job. 46 Chrośc. Fars. 219, ob. Łupy, Łup).— SP0L1G cz. niedok., uspo-lić dok., pospołu łączyć, spajać; mit cittanbcr ocrltinbeit , jufammeft rerctutgnt; Boh. spoljm, spolćjm. Statków 50 w most spolił. Warg. Cez. 188. (spinał) Z jego nogą spolił swoje nogę. Otw. Ow. 316. Zebr. Ow. 2. Szwedzi s poi i li siły swe z Moskwą. Tward. W. D. 2, 260. Ryło naturze roztropnej miło wszystkich uspolić wśrzód siebie ludzi. Zab. 15, 325. SPOLlć sie rec. , związać się; Ecd. nosofńuimica , fictl yerltittbeit. Widzisz jak buntownicy z sobą się kleją, jak się z sobą spolą ! Pot. Arg. 319. Wojewoda Wołoski spoliwszy się z Tartary, Bra-cław ubie.żał. Biel. 538. Msze zu j posłał do Bolesława , aby się oba spolili przeciw margrabiom. Biel. 1 j55. Do czego przyjdzie , jeśli tak wielkie mnóstwo z nieprzyjacielem się spoli. Warg. Cez. 177. SPOLENIE, spojenie, związek, bte Serbtnbnug. Przyjaźni związek s polo -niu krewnemu równa. Warg. Wal. 137. SPÓŁ1MIEN-NY n. p. wyraz. Pir. Wym. 243. blizkoznac.zny, jedno znaczący, synonim • gletélaitfenb, gletcbbebeiltenb, oh. Spół-'SPÓŁJESTFSTNY, SPÓŁISTNY, SPÓŁISTY,

śei, i, ©e*

przeciw Aryanom. Kat. Gd. 57. Smolr. El. 23. Spółi-stność mieć, Vind. sraveia biti , ravensnalife ; Ecd. cóu-Tii , ctecMb. — (SP0L1TYCZN1EĆ, ob. Polityeznieć). — SPÓŁKA, WSPÓŁKA, i, i, SPÓŁEK, łku, m.; Boh. spółek, obecenstwj ; Sorab. 1. zpowudżerżeno, szpowki, zyednańo pactum; Bosn. opcchina : społeczność, spól-ność, spółkowanie, bte ©cmetnfd;aft ; towarzystwo, ©e« fellfdjaft. Z bluźniercomi nie mamy czynić żadnych spół-ków towarzystwa. Pelr. Pol. 2, 412. Niesłusznie do spółku ludzkiego przychodzą, Ci którzy mogąc, sobie podobnych nie rodzą. Zmor. Siei 272. Chce żyć tylko dla siebie, nie dla spółku ludzi. Zab. IG, 207. Chroni się, jako sowa od spółku ludzkiego. Prot. Jat. A 3 b. Jak odyniec sam pustopas chodzi a żadnego spółku z innymi nie używa. Bej. Zw. 8 b. (nie obcuje). Każdy ucieka od spółku i od towarzystwa jego. Bej. Post. t. t o. Zabronił mu towarzstwa i spółku wszcgo z ludźmi. Warg. Wal. 53. Racz nas w spółek swych wiernych wliczyć. Kanc. Gd. 127. (w poczet, w liczbę, gromadę ich). Co twoje, !o i moje; wszystkiego na współkę używać będziemy. Teat. 3. b, 47. społem , na połowę, auf bte Ralfie. O współkach czyli towarzystwach ludzi kupczących. Jaki Tel. 166. Kontrakt współki abo kompanii, ugoda wzajemna, z obowiązkiem korzystania z zysków wspólnych. Ostr. Pr. Gyw. 1,281. ©cfdlfdjafté» contact. — Arithm. Reguła spółki , bte ©ejenfdjaftśredp Kling, dzieli zysk cały na części w stosunku składki każdego. Łęsk. 2, 77. Jak. Ma}. 1, 161. — Wszystkie członki wiary chrześciańskićj, wedle spółku apostolskiego wierzą. Baz. Ust. 52. et 92, (ob. Skład, symbolum nasze modlitwę pańską i spółek apostolski mówić umieją. Bej. Post. Ii 8. — Vulg. Spółka, pęcak z grochem pomieszany, jadło prostactwa. Byd. ©raupen mit érbfeit uermtfdjt. SPÓŁKO!,EGA, i, m.; Boh. saudruh; spólnik, SJłitbruber, 'iDïttgenpffe. Po ubiorze Wc Pana znać, że musisz być owego doktora współkolegą, albo przynajmniej substytutem. Teat. 22, 50. Kochany współkolego nieszczęścia, ib. 51. c, 57. * SPÓŁKOM PAN, WSBÓŁKOMPAN, a, m., towarzysz, n. p. Na odgłos projektu powstali wszyscy współkompanowie moi z miejsc swoich, i nastąpiła zgoda. Mon. 73, 590. SPÓŁKO-S TERA, y, m. , collusor, 'spółigrający. Cn. Th. 1045, ber 2}fttfpteler. SPÓŁKOVVAĆ med. niedok, społeczność mieć ; Hoss. ynacTBonam, coynacTBOEaTb, (cf. uczestnik), ©emctnfcfyaft Italien. Z heretyki spółkował. Sk. Dz. 736. Ja społkownć chcę z tobą w śmierci. Past. Fid. 25. Spółkująey Ross. y qacm bili Niespólny , niespółkujący , nieudzielny, niepospolity, n. p. Incommunicable nomen Dci, uczesnika nieprzyjmująee, którym żadnej rzeczy nie godzi się nazywać. Cn. Th, (ob. nie 'społcczniste). — Spółkowanie, społeczność, towarzystwo; bte ©emcinfdjaft, ©efetlfdłaft. W wierze i w łasce spółkowanie. Kanc. Gd.

152. Nawet w codziennych posiedzeniach duszą wszelkiego spółkowania jest* wiara. Lach. Kaz. 1, 202. Spółkowanie nerwów. Krup. 3, 232. Gdy białogłowa mężczyznę do spółkowania przypuszcza.... Krup. 2, 187. do małżeńskiego uczynku , efteltdje ober fleijcpdje $eymo|p

SPÓŁKRÓLOWAĆ - SPÓLNICA.

SPÓLNICTWO - SPÓLNY.

593

nung, SSermifrf;imi3 ; (cf. ‘sowokuplenie sie męża i żony. Sak. Dusz. 116). Niewstydnie z sobą spółkowali. Wad. Dan. 251. (wszeteczności płodzili). — Recipr. Spółkować się z kim , spolié się , łączyć się ; fid) mit einem »erbtnben, ©emeinfc^aft machen. Przyrzekł Ziemomysł, że już więcej z Krzyżakami spółkować się nie miał. Krom. 276. Kto na się krzyża brać jest niesposobnym, 1 mnie, znosząc go, mężnie naśladować, Ten nie jest godnym ze mną się spółkować. Odym. Sw. O c 4. (bet Ijdt feilten îfoetl an mir. 8ut^. ). Tytares nie chce się spółkować z żadną rzeką. Bardz. Luk. 100. Wilcy w lutym kupą chodzą, i spółkuja się. Haur. Sk. 513. bie SBölfe ftttb Irtuftg, in ber 33ruiift. ‘SPÓŁKRÓLOWAĆ ; Eccl. couap-cTBOBHTH, mitberrfdten, miire^ieren; {ob. Spółpanować, spółwładać). Spółkrólowanie Eccl. couapCTBOBąme; spół-królujący Eccl. C4HH0napcTBeniibiH. ‘SPÓŁLEZEĆ ; Vind. sravenleshati, vupîeshati, perleshati, vkupleshati, sra-venspati, ukuspati, jufantmen liegen. 'SPÓŁŁGAĆ; Ross. HO-JbiraTb, mitlügen. ‘Spółłgarz; Ross. nojbiraaa, ber îDîitlugner. ‘SPÓŁMĘCZENN1K, a , m. ; Eccl. cicrpap-jibi|h ; ber SJłttmćirtyrer. SPÓcMlERNY, a, e, n. p. Spół-mierne ilości, mogące się pomierzyć, commensurabiles. Ustr. Alg. 2, 159. Niespólmierna liczba, incommensu-rabilis, irrationales. Alg. Nar. 204. et 180. ŁeLsk. 2, 51. SPÓŁMIESZCZANIN , a, m., spółobywatel, ber Mitbürger ; Vind. fmiestaunik : Ross. corpam^aHiurb. Aniołowie miłują nas, jako tych, którzy mamy być spółmieszczanie ich. W. Post. Mn. 567 Spółmieszczaninem być Eccl. cnpnrpa5K4ancTBOBaTH, óbiib cooómHHKOirb, corpaauatm-SPÓŁM1ESZKAĆ, Cn. Th.: Eccl. cooómaTH, cnpeóbiBaio, conpeóbiBaio, cv-khtii, comimy, CLiKHTeab-ctkob.it h , coB034BopnTHca , coB034BopflT4ca ; jtdammen mobnen. SPÓŁMIESZKAN1E, ia, n, contubernium. Cn. Th. 1046, ba3 3iif(tinmenmt)^nen ; Sorab. 1. zpowu bodleno ; Ross. cojKirre.ibCTBO, cooÓHTame , co*HTie ; Eccl. co-5KHTCTBO, CmSipAmbCiuo , ( cf. małżeństwo). SPÓŁMIE-SZKAN1EC, ńca,

■Bîtieinmboner, (ber ©tubenburfdje); Sorab. 1. zpowu bó-dlenk; Rag. zajednostaanik ; Ross. cooómaieab, cojkh-TCJib ; Eccl. cooómaTeabmiKb , ciaiiiTtn, cojkhthhicb , coBcejbHHK'b, cxpaMHiiivb, CAinioxpaMiibin. Już nie jesteście goście i przychodnie, aleście spółmieszkańcy z świętymi i domownicy boży. Smotr. Ex. 19. „W rodź. ieńsk. SPÓŁMIESZKANKĄ , i; Ross. comiueJbHHua, eo-Bce.ibHHita. ‘SPÓŁMIŁOŚMCA . y, z., Morszt. 518, rywalka; lloss. coBMtcTHHua, bie fJłebenbufclerinn. SPÓŁMI-ŁOSNIK, a lubnik ;

ôobhhkï , cOBMtcTHiiKb. Kto widział w dziwosłeby słać współmiłośnika ! Morszt. 508. ‘SPÓŁMIŁOSNICKl , ry-walski; Ross. coBMtcTHHKOBB, coBMtCTHnniS, coBMtcTHii-necKiH. 'SPÓŁMIŁOŚN1GTWO , rywalstwo; Ross. cobmK-CTHHnecTBO. SPÓŁMÓDLCA, y, m. ; Ross. CMoaeÓHiiiCE. ber SWitbeter. SPÓŁMÓWIĆ; Eccl. comtarojitmi. mitre* ben. SPÓŁMÓWIENIE ; Eccl. corsaroaaiiie. SPÓLNIGA, y, z., ryba , amia, dobra , łatwa do strawienia. Krup. 5, 75; non singulatim sed gregatim eunt\ Plinius etiam Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

ait, piscis hnius incrementa singulis diebus intelligi; quare Rostnica etiam reddi posset. Cn. Th. 1046, etrt @ee* ftid), ber 0eemel$. Tr. — Spólnica rzeczna, ob. Sum. SPÓLNICTWO, f , n., uczęstnictwo; Vind. deleshnost, deieshtvu, tovarfhina, sdrushnost, bie £fjeilna(jme, bie ©emeinfcfyaft. Rzadka nader zgoda między bracią w spół-nictwie władzy. Nar. Hst. 2, 395. 'SPÓLNICZKA, i, ź. ; Boh. spolećnice ; Vind. drushiza, tovarfhiza ; Ross. no-.lOBHHimma ; uczęstnictwo mająca, dzieląca co z kim; bie ^eilnefmterinn, bie ©emetnjcfyaft an etwas |at. Król mianuje ciebie królewskiego łoża i tronu spólniczką. Ossol. Mow. 49. Zebr. Oiu. 189. SPÓLNIGZY, a, e, spoiny ; Ross. cooCiUHimecKM, cooóminnjw, genteinfdjaftltcfy,

BOMt.

m. , contubcrnalis. Cn. Th. 1046, ber

m., rywal, ber 9îebenbul;ler; Vind. sraven-Croat. tekmëcz ; Rag. natjózalaz ; Ross. cojïo-

Pękły związki między zwierzety spólnicze. Przyb. Ab. 46. Spólnicza tego rodzaju połowa. N. Pam. 14, 265. SPÓL-NICZYC med. niedok., społeczeństwo mieć, spółkować; Eccl. cMKOBaTH , cooómaiocfl, ©emeinfd;nft tjaben , £[;eil neunten. Z słabością prawie zawsze okrucieństwo spól-niczy. Staś. Num. 2, 124. ‘SPÓŁNIENAW1DZIEĆ ; Eccl. coBpa>K40BaTii, nritjjaffen. SPÓŁN1EWOLA , i, z, eon-servitium. Cn. Th. 1046. bie SDîttfclaoere^ ; Sorab. 1. [polne wotrocztwo.

Cn. Th. 1046. ber ÜJîitfdaoe; Sorab. 1. zpowuwotrocżk ; Eccl. cMinmiMiHKi, KyniiopaóiiUH, epaó-b, cpaóiiuw, cipa-i.otmiiikt». SPÓLN1K , a, m., Społecznik, qu. * v., ber •Dîitgenoffe ; Vind. deleshnik, tovarh, tovarfh (cf. towarzysz), drushnik, spremnik , povodnik ; Croat. zpôînik, szpólnik, kettus , paydâs ù tergovine ; Dal. ortak; Ross. OÔmiIMKÏ. , COOÔUUÏKX, nOJOBHHlUHK^ ; Eccl. CbOBbiJlMUiKT,, cooóihhhicl, coynacTHBKL, oómecTByioiniM, oómeHmcB, cmu-

CJeHHIIKÏ, CTt.THKOKMIIIK?,, CTi^SHCTBhlUlWŁ, CLftTUICTKHTGAh.

SPÓLN1KOSTWO, a, n., spólnictwo, spółka, bie SDïitge* ttpffenfc^aft. Dla pokrewieństwa, kumostwa, spólnikostwa. llaur. Sk. 228; SPÓLNOŚG, WSPÓLNOŚĆ, ści, i., idem. ; Boh. obecenstwj ; Sorab. 2. gmejstwo. -Łaska pana Jezusa, i miłość boża, i wspólność ducha ś niech będzie z wszystkicmi wami. Kucz. Kat. 169. SPOLNY, a, e,

Boh. obecnj (cf. obecny, pospolnj simultaneus, pospołu, pospolem ,' pospolku shnul ; Slov. pospołu simul) ; Sorab. 1. pozpolnć; Vind. savseun, sdrushen, vseun, dele-shnosten ; Dal. opchen ; Pag. opchjeni; Bosn. opcchjeni ; Slav. opchenj; Ross. oCmin, oGut'B , oômecTBeiiHUM , co-BOKynHbiii , coe4HHeHHbiH , coe4iiHemio , coe4HHHTe^bHO , coBOKynHO , (cf. cnojbe miedza); Eccl. oóme , oómiio , Booóme. Chcesz z nierównym panen) żyć, musisz mu swój własności ustąpić, ale z równym spoina gra bywa. Ezop. 5. U przyjaciół wszystkie rzeczy spólne. Pot. Joto. 138. Pilch, iSen. list. 561. Przyjaźń wszystko czyni między nami spólne, niemasz między nami ani powodzenia, ani nieszczęścia pojedynkowego, żyjemy za jedno. Pilch. Sen. list. 562. Biskupi z synodu list spoiny, który synodicam zowią, pisali do cesarza. Sk. Dz. 501. (powszechny, zborowy;. Obmyślając spólnój dobro rzeczy, Myślisz, jakoś zwykł, co radzić uprzejmie Na trudnym sejmie. Miask. Ryt. 2, 6, ( ‘pospolitej rzeczy, rzeczypospolitój). Rzymscy hetmanowie, Scy-

SP0ŁN1EW0LNIK, a, w.,

conserous.‘

ie adv., wspólny, społeczny, gemciujdjajtltcf) ;

50

394 SPÓŁOBIAD. - SPÓŁPRZYNOSIĆ.

SPÓŁPR ZYTO MNY - SPÓŁSTAĆ.

‘SPÓŁPO-

Vind. perpomagauz ; Eccl. cłuomo-ijibtiiiicR, ber Mitgebiilfe ; spółpomocnica; Eccl. cnoiwomHHua, bie Mitgebülftiin. ‘ŚPÓŁP0S1ADAGZ ; Vind.. vkuppofednik, ber Mitbefi^cr. SPÓŁPOSŁANIEG, ńca, ?».; Graec. ó av/i-TtQeaßvg, ber Mitgefanbte. Cn. Th. 1046, Eccl. cnocbi-4aio, Graec. avvsxn£\m(a, ‘spółposyłam. 'SPÓŁPOSTNIK, a, m. ; Eccl. cnocTHHKt, ber Mitfafter. SPÔLl'RA-COWNIK, a, m.; Slov. spolupracownik ; Rosi. cOTpy-4HHKT,; Eccl. cE^nHCTBHTeitb, ber Mitarbeiter ; 'spółpraco-wnica Ross. C0Tpy4iinna ; 'spółpracowniczy Ross. coîpy-4HH11Ü1, coTpy4Hii4ecKÜî ; spółpracować Eccl. coTpyat4a-rocfl, mitarbeftew. 'SPÓŁPRZEDWIEGZNOSĆ, ści, i.-Rossv conpe4B'k,niocTb ; odjęci, ‘spółprzedwieczny Ross. conpe4B’hqHbiH. *SPÓ<ŁPRZEM1ANA, y, z. ; Eccl. con3Mt-HeHie, bie Mitoeranbcriuig ; Eccl. con3MtnaTHca, ‘spółprze-mienić się. 'SPÓŁPRZEWRAGAĆ ; Eccl. conpeBpamaio, mitumfebren. ‘SPÓŁPRZYJAGIEL; Sorab. 1. zpowupże-czel. 'SPÓŁPRZYNOSIĆ; Eccl. coiipiiHomy, mitbrtngen.

m.,

a, m. ; Croat.

pion, Atylus i Katonowie, Skarby wzgardziwszy Spoiną rzecz mnożyli. Stryjk. Gon. E. I gdzieś się oni tych czasów podzieli, Co dla spóinych spraw, swych za nic nie mieli? Rej. Zw. 223. (dla spraw rzeczypospolitćj, kraju, ojczyzny). ^SPÓtŁOBIADOWAĆ; Eccl. cooót4aTH, mit ju Mittage effett, jugleteb Mittag galten. ‘SPÓŁOBJĘ-TNY, a, e ; Eccl. cooółaTHhiil ; Graec. (rvvexdo%ixóę, com-prehensibilis, inttcntjjalten. 'SPÓŁOB WINIĆ; Eccl. cooóbh-hhk), mitbef^ulbigen, cf. powołać. 'SPÓŁODCHOWANIEC, ńca, m. ; Garn. perdojnizhćzh ; Vind. perdoizhek, perdoini-zhezb, skupdojen, perdoizhe; Croat. pridojen, szkupdojen, pridojek, pridojche ; Rag. jednomljecnik, jednodojen ; f. jednomljecniza ; c.ollact.aneus, Mildjbritiier , ob. Spółwycho-waniec. SPÓŁOPIEKUN , WSPÓŁOPIEKUN, a, m.; Eccl. cocKopóamiu, ber Mitoornnmb. SPÓŁOŻYWIĆ; Eccl. coo-HtHB.iHTH, mttbelebeit. 'SPÓŁPANOWAĆ; Vind. vkupgospo-duvati, imtfyerrfcljen, (ob. Spółwładać, ‘spółkrólować). ‘Spól-panowanie; Eccl. 00BJia4bi,iecTB0, conpecro.iie, bie Mitlterr« fc^aft. ‘Spółpuriujący, Vind. vkupkraluvauz, fravengo-spodnik, tovarfh v’ kraluvanji ; Ross. conpecT04biihiii , conpecroabiimcb ; Eccl. conpecTO.ibCTBOBannbiM, mittyerr« fdiettb, ber Mitfyerrfcfyer, ob. Spółrządca. ‘SPÓŁPIJĄCY, ber Mittrinîer ; Sorab. 1. zpowupitżk ; w rodź. źeńsk. zpowu pitźcżćna ; 'spółpijak , Slov. korhelskÿ bratr ; Vind. vinski brat, pitni drush , pitni bralez, ber Saufbntber. SPÓŁPŁAC1G; Vind. vkupplazhali, mitbejableu, ‘SPÓŁPŁA-KAG; Eoct, cnaaqocrBOBaTH , mitmeinen. 'SPÓŁPOCH WALIĆ; Eccl. cnoxBaaaio, collaudo , mitloben.

CHWYTAĆ; Eccl. coB03XHmmo, cnoxmuaio, Graec. irv-vaQjiàÇm, corripio , mitfangeit. SPÓŁPODROŻNY ; Ross. cnyTHUKb. f. cnyTHHita; E< cl. cimocm^hsiiiisi, ber Mit« reifeube, Dłeifegcfabrte. Spółpodróżować Eccl. ciiyTeuie-CTBOBani. 'SPÖLPOGRZEB/VG ; Eccl. cporpecni, enorpe-6aT«, mitbegraben; (ciiorpecTucn, cnorpeóainca mocno żałować umarłego). SPÓŁPOKOLENIK, a, m., W. i Thess. 2, 14. (ziomek. Bibl. Gd.), z jednego pokolenia pochodzący, aitß einem Stamme; Eccl. cMiaeMciihiiiiKT», ‘spółple-miennik. 'SPÓLPOMAGAG ; Vind. vkuppomagati, perpo-rnagali: Eccl. cnoMaraio, cnoMomccrByio, ntitbelfeit. 'SPÓŁ-POMOGNIK, a , m. ;

‘SPÓŁPRZYTOMNY, a, e Eccl. conpucymi« , cocycTBy-romiiî. SPÓERADOSĆ , ści, z. ; Ross. copa40Banie, btc SDîttfreube; copa40naTbca, 'spółradować się, ftdj mitfreuen. SPÓŁRADCA, y, m., ber Mitratlj, (Mege tut éîat^e ; So-rab. 1. zpowu radżieżer, zpowu fedaeżer. SPÓŁRĘKOJ-MIA, i, m. ; Ross. cuopyqHHKX, f. cnopymuma ; consponsor, ber Mitbürge. Chełm. Pr. 147. SPÓŁROBOTNIK, a, ber Mitarbeiter ; (Eccl. cŁfiacoTMiinrE, cpaós spółniewolnik). Apostołowie zowią się sługami nowego testamentu, i spół-robotnikami bożęmi. Żarn. Post. 18. SPÓŁRODAK, ob. Spółziomck, ziomek. SPÓŁRÓ WNICA, y, i., rówien-mczka , bie ©cfpielimt, gleichen 5literl Twoje cię spółró-wnice będą czcić panią i oblubienicę. Teat. 44. b, 53. SPÓŁRÓWNOŚĆ n. p boskich osób. kat. Gil. 58. et 57 ; coaequalitas. SPÓŁRÓWNY, compar. Urs. Gr. 148. Glos był z obłoku w te słowa słyszany, którym zalecał syna spółrównego, ten jest mój miły syn .... Odym. Św. J

3. SPÓŁROZKAZOWAĆ ; Eccl. cnoBe^tTii, cnoBO.rbcaTH, mit&efe&len, ob. Spółpanować. ‘SPÓŁROZPOŚCIERAJĄCY się; Eccl. cnocTupaeMMM, ftd) mitairôbreitenb. SPÓŁRUR-N1K abo SPÓŁ WODNIK, wodę z drugim spół wiodący, rivalis. Cn. Th. 10:26, Sadjnadjbarit, bie einen Söafferbadj ober eine 2Baf[errö(jre mit eiitaitbcr gemein babeit. SPÓŁ-RZĄDGA , y, m., ber Mitregent, ob. Spółpanujący. SPÓŁ-RZEGZNIK, ‘Spółpatron ; Eccl. conpoiicxo4aTaMCTBytoiuiM, ber Mitiadjnmlter. SPÓŁRZEMIESLN1K, a, m. ; Eccl. e4H-noxy 40 hoi u Kt, ber Mittwnbroerfer. SPÓŁSADZIĆ ; Eccl. cinoca^iiTii, cnoca3K4aTH, mitfefcen. SPÓŁSĘDZIA, WSPÓŁ-SĘDZIA, iego, m, ; Vind. sravenfodnik ; Eccl. ccy4CHT>. Dekret nie jest ważny, jeśliby sędzia miał insze współ-sędzie i towarzysze, a opuściwszy je, samby skazował. Szczerb. Sax. 75. SPÓŁS1EDZIEĆ med. niedok. ; Ross. coct4aTLCji ; Eccl. coct4'fcTii, coctawy, codMaio, coct-4aTe.iLCTByro, (oh. Sąsiad); mitten. Goście spółsiedzący Przeciwko panu, po cichu szemrali. Odym. Św. Z b. Spół-siedzenie Ross. codMame ; spółsiedziciel ; Ross. eocfe4a-Tc.Tb, ber Mitfifcer, Seęjtyer, cf. asesor. ‘SPÓŁSŁAWIO-NY: Ross. cc^aBHMuft, mitgclolit. SPÓŁSŁUGA, i, m., SPÓ-ŁSŁUŻEBNIK, SPÓŁSŁUŻYCIEL, szkupszluga; Hong, szolgatśrs; Ross. cocjyatHTCJb ; Eccl. cpaói), cpaÓHMft, KynnopaÓHbift, ber Mitfnecbt. Jestem spół-sługa twój, i braci twojej. Ribl. Gd. Apoc. 19, 10. (społeczny sługa. 1 Leop ). Boh. Dyab. 3, 54. Gześć boską oddają stworzeniu, i opuściwszy pana, spółsługi chwalą. Zyyr. Gon. 382. Zadają ci to właśni twoi teraźniejszego dworu spółsłużebnicy. Smolr. Tam. 75. Patryarcha ten w duchu ś., miły nasz brat i spółsluźyciel. Wery]. 16. SPÓŁSŁUZBA, y, z. ; Croat. szkupszlustvo ; Hung. szol-gaitarsasâg, conservitium, ber Mitbienft; ‘spółsłużyć; Ross. cocjyatHTb, mitbienen. 'SPÓŁSPIEWAĆ ; Eccl. coBoerrb-Baio, mttftngen. Spółspievvający, przyśpiewujący, wtórujący; Eccl. cnoromiii. SPÓŁSPRAWCA , y, m., należący z kim do jakiego uczynku, ber Mttoofibringer. Bóg jest, który sprawuje w nas chcenie ; bez onego albo sprawce, żebyśmy chcieli, albo spółsprawce, gdy chcemy., do dóbr pobożności nic nie możemy. Zygr. Gon. 81. 'SPOŁSTAĆ ; Eccl. coBOCTtiTH, coBOCTaio, consto. Cn. Th. razem stać,

n. p.

m.,

spoinie stać, nritfteljeu. *SPÓŁSTANAĆ ; Eccl. ci»n(n;4CTa-tii , conpe4CTaHy, ftd; jitgletcp [teilen, mit cinfteüen. SPÓŁ-STADN1K, a, m., aries rivalis. Cn. Th. ber SDtitbefcfyeeler. SPÓŁSTARSZY, ego, m., ber 9JMh>orgcfejde. Presbyterôw albo starszych proszę ja spółpresbyter, albo spółstarszy, paście trzodę bożą. Zygr. Rap. 46. SPÓŁSTOŁOWN1K, WSPÓŁSTOŁOWŃ1K , a , m. , commensalis, ber noffe; Eccl. e4HHOTpane3HHK’L, cocn^eirb. Dworzanie, współstołowniey moi , nigdy mnie nie odstępowali. N. Pam. 12, 273. SPÓŁSTWORZEN1E, ia, ». / M SDMtge* fćpupf. 1 ja cię czczę pieniem , z drugim spółstworzeniem. Suszyć. Pieśń. 3, F 3. ‘SPÓŁSWAT, a , m. ; Vind. sra-venfvat, skupfvatuvauz, ber SDîitbetverber, f. sravenfva-tinja. ‘Spółswatać ; Vind. sravcnfvatiti, skupfvatuvati, mit* werben. SPÓŁŚWIADEK, dka, m. ; Ross. cocBH^ïeJîb, ber 9Jîttjcnge. SPÓŁŚWIADCZYĆ ; Ross. cocBiulvrcn.-CTBOBaîb ; Eccl. cnoc^ymecTBOBani, tnitjengen. *SPÓŁ-ŚW1ATKÓWAC ; Eccl. cnpa34iiCTBOBaTii, cnpa34Hyio, ny-hho npa34Hyio, Graec. awkogra^co, festum concelebro, Ritt* fepern. SPÓŁŚW1EKIER, kra, m., consocer. Cn. Th. 1046, ber 9Jîtt|cfyttuegerôater. SPÓŁŚRZODKOWY, a, e, Spółśrzodkowe koła , • concentrici circuit. Geom. 1, 225. *SPÓŁSYPIAC ; Eccl. cnoniiBaio, nynno cmno, Graec. (Tvyxoïpâofzai, condormio, concumbo , ob. ‘Spółleżeć , mit» [djlafcn. SPÓŁTAŃGZYC; Ross. cmificaTbCfl, cimcbiBaTb-cff, mtttmijcn. SPÓŁTOWARZYSZ. WSPÓŁTOWARZYSZ, a, m , n. p. Spółtowarzysza nikt nie chce na tronie. Chrośc. Luk. 5. 50?ttgeno[fe ; Slov. spolutowariś ; Ross. co-TOBapmu-b. W rodź. ieńsk. WSPÓŁTOWARZYSZKA, i, n. p. O współtow⁷arzyszkę upraszałem bogów. Teat. 30. d, 8. ‘SPOŁTOWARZYŚTWO ; Ross. coTOBapmuecTBO. ‘SPÓŁTOWARZYSZYĆ ; Ross. coTOBapiimecTBOBaib. SPOŁU, ob. Społ, ob. Pospołu. SPÓŁUB1EGAĆ się, konkurować, rywalizować, emulować, wyścigać się; Ross. CG-peBHOBaib, ftcfy nutbercerben. Spółubieganie się, współ-ubieganie się, konkurs; Ross. copeBHOBaiiie, n. p. Wrspół-ubieganie czyli usilne staranie się o równość. N. Pam. 20, 183. Współubiegający się Ross. conepnnnecKiM, conepmiHM. ‘Spółubiegacz, ob. Spółzawódca ; Ross. co-nepiiHKb , copeBHOBaie.ib, copcBHmcjib, f. conepwma ry-^ walka, copeBHOBaTejibHjma. SPÓŁUBOLEWAG, cf. spół-cierpieć; Ross. coóo.Tfe3HOBaib ; Eccl. cnoócutTii. epa-cnaiHca, cpacniniamca, inttbebanern, imtflagen. ‘Spółubo-lewanie, kondolencya, Ross. C0CTpa4aie,ibCiB0, cocipa-4aTG4bH0CTb ; Eccl. cocTpa40Banie, coóoJit3iiOBaHie. Spół-ubolewający, Ross. cocTpa4aTC4bHbiîi ; Eccl. ciiocipa4a-Te^bHbiH , cocTpacTGHTi, CŁCTp^nTe^bin.. Spółubolewacz Ross. co6o;Ti>3HOBaTC.iŁ, cocTpa4aTGjib. SPÓŁUCZEŃ, nia, kondyscypuł. Włod., ber 5Dïttfd)Ûler; Slov. społu ucedlnjk ; Sorab. 1. zpowu hutżownik; Vind. vkupvu-zheunik ; Ross. coyneHHKb. Był on jego przyjaciel i spół-uczeń w akademii. Mon. 70, 621. W rodź. ieńsk. SPÓŁ-UCZENNICA, y; Sorab. 1. zpowu hutżownicza. SPÓŁ-UCZENNICTWO, a, »., condiscipulatus. Cn. Th. 1046. bte 93îüfd)nlerfd)aft, ©c[)ulcmnmerabfcl)aft. SPÓŁUCZESTNIK, a, m. ; Ross. conpmiacTHHKt, cnpunacTHHieŁ ; dzielący co z kim, ber ^eilne^mer, SJłitgenojfe. Wojny, ucieczki mej

spółuczestnicy. Chrośc. Luk. 252. SPÓŁUCZESTNICTWO, a, »., n>e<$felfettige a$ettna$me. 'SPOŁUDNY. ZPOŁUDNY, a, e, popołudny, pomeridianus. Mącz., ncufymttłagltd) ; popołudniowy. 'SPÓŁUMIERAĆ; Eccl. coyMpera, coyMH-paTH, nritfterben. SPÓŁURZĘDNIK, a, m., kolega. Włod., ber Slmtêgenaffe ; « SPÓŁURZĘDOWY, ego, m., Oktawiusz przymusił konsula swego spółurzedoweeo do ustąpienia z Rzymu. Nag. Cyc. 76. SPÓŁUSZYKOWANY, 'a, e, n. p. Spółuszykowane stosunki, coordinntae. Śniad. Alg. 2, 5. spólrzędne, (cf. podrzędne). SPÓŁUSTANOWI-CIEL , WSPÓŁUSTANOWICIEL, a, m., ber SPłtterrtc^ter, n. p. Towarzystwo złożone po części z mężów⁷, którzy tej magistratury byli współustanowicielami, i najwięcej w niej pracowali. N. Pain. 23, 242. SPÓŁUW1ELBIAĆ, ntitpreifen ; Eccl. cbiipocMKiiTit, cbiipocMiimiii. ‘SPÓŁU-ZYWAĆ ; Vind. vkuposhiulati, mitgenicjJen ; *spółużywacz ; Vinci, skupvshiular, ber SDftfgenoß. SPÓŁWALCZYĆ, ob. Spółbojować, witftreiten, tnitfämpfen; Eccl. cnoóopaTH, CŁiiOGopkCTKOH^Tii ; ‘spółwalczenie, spółwalka ; Eccl. cno-6opciBOBanie, cnoóopeme, (cnoóopcTBO posiłek, pomoc); spółwalczący ; Eccl. cnoóopiiTejiLHUH, cnoóop-ctbghhwm ; Subsł. cnoóopureab, cnoóopiuncL, /. cnoóo-piiTe^ŁHima, cnoóopmma. SPÓŁWĘDROWAĆ ; Vind. skupbandrati, s kum druęam odhajati, mitwanbern. SPÓŁ-W1ECZNY, SPÓŁW1EKUISTY, WSPÓŁ WIEKUISTY, a, e, — iście, adverb. ; Eccl. chnpncnoc*i|ihtiT» ; jednakową wieczność mający, gletd) einig. Ójca, syna i ducha ś. jedno jest bóstwo, spółwicczny majestat. Kat. Cd. 57. Groch. W. 21. et 298; coaelernus. Pim. Kam. 386. Odym. Św. 2. L l b. ib. J 2 b. Syn boży jest spółwiekuisty ojcu wiecznemu. Kant. Gd. 20. ib. 55. SPÓŁWIEDZACY co, conscius. Gn. Th. 1046. iminrijfcub ; Vinci, skuprie-dnik; Eccl. CTaMiumiab. *SPÓŁYV1EDZ1EĆ, mttimjfen; Vind. skupvedeti, s kim vred vcdeti.'SPÓŁW1ĘZIEŃ, źnia , m., concaptivus, ber 2)?ttgcfangne; Vind. sravenjetnik ; Ross. COIUltHHHKS , f. COnatHHima ; Eccl. COy3HHKÏ. Spółwię-źniowie spoinie z sobą płakali. Sk. Dz. 726. SPÓŁW1N-NY, ntitjdjulbtg ; Vind. vkupdoushen; Ross. cooómnimiil, coeóiiMnecHiM ; Subst. ‘spółwinnowajca ; Vind. vkupdou-slinik; Ross. cooóiiuiEfB, coyMbiui.ieHiiHHi ; spółwinnym być Ross. coyiwuHMfiTb, coyMiicaiiTb ; *spółwina Ross. coyMinihieiiie. SPÓŁWŁADAC, ob. Spółpanować, spół-królować; Eccl. cooó;ia4aTii, cooó^aio, mitnennalten, mttregtcren. SPÓŁWOJOWAĆ, ob. Spółbojować, spół-walczyć; tnttfrtegen, niitfdmpfen, imtjirciten, n. p. Bóg spółwojuje z żydami przeciw Filistynom. Pociej. 86. SPÓŁWSKRZESAĆ ; Eccl. coBOCKpeinafo , coB03CTaB.iaio coB034BH3aio ; witennecfen. *SPÓŁWSTAWAĆ, mftauffte* pen ; Eccl. coB03CTam, coB03CTaio : 'spółwstawanie Eccl. C0B03CTaHie. 'SPÓŁWYBIERAĆ ; Eccl. con36npaio, coe-ligo, mttermfiblen. ‘SPÓŁWYCHODZIĆ ; Eccl. comxowAy, inttanêgepen, mitlieranśgeljen. SPÓŁWYCHOWANIEC, ńca, m., collactaneus. Cn. Th. 1046. ber tDîitjôgling, SDîitbm ber; cf. spółodchowaniec; Sorab. 1. zpówucżeschenik ; Ross. cOBOcnnTaiiHHKi) ; Eccl. coBOcmiTOMCifb ; spółwycho-wywać Eccl. coBOcnmaBaio, coBOcnHTUBaTH, clbiciih-TiiTH; spółwychowanie Ross. cOBOCiMTame; spółwycho-

50*

396

SPÓŁWYCHOW. - SPOPAŚĆ.

SPOPIELENIE - SPORNIE.

wany Eccl. coBOcnirraTeafcHbiM. SPÓŁWYCHOWANICA, swawolne żywoty niektórych duchownych spopadli wy-y, z., bte 5)îitfd)mefter. 'SPÓŁWYGANIAĆ ; Eccl. con3ro- rzucać, na to taka odpowiedź. XV. Posl. W. 67.

HflfO, intitt)Cg|agen , mitrcrmeifeit ; spółwygnany Ross. co- SPOPIELENIE, ob. Popielenie.

ZNAWCA, y,

nia, ber îôîitbefenner, ©laubenägettoffe. SPOŁWYZWOLE-N1EC, ńca, m., collibertus, ber 20ïitbefret)tc, üDîitfrepgelaffe* ne. 'SPÓŁWZDYCHAĆ, mitfeufoen;

'SPÓŁWZDŹWIGNAĆ ; Eccl, coß034ßHniyrn ,

3ain, mit in bte )pöjje I;eben. ‘SPÓŁWZN0S1Ć ; Eccl. cT»KV4T»iTti, C0B0CX04HTH, mit mtf^cbctT. 'SPÓŁWZRASTAĆ ; Eccl. ct.iol^actii , cRirL^pacTiiTH, mit anfmad)[ctt. SPÓŁ-ZALETNIK, SPÓŁZALOTNIK. a, w. ; Sorab. i. zpówu lubcz, zpowu lubk; spółmiłośnik, rywal, ber 9îebeitbit(jlcr. Tent. 35. c, 22. et 52. b. 36. SPÓLZALOTN1CA, v, i, SPÓŁZALOTNICZKA, i, i., dem., bte Sîebeitbttpïertmt. Teat. 48. d, 46. Obawiasz się współzalotniczki. Teat. 32, 78. Zab. 9, 554. Zabi. SPOŁZALETNOŚĆ , ści, z., bte ^ Denim(rteret). Teat. 32, 90. 'SPÓŁZARĘCZYĆ, mitoerDür« gett; Ross. cnopyutrrfcca, cnopynaTLca. SPÓLZAWODCA, y, m., Stas. Num. 1, 116. razem z kim ubiegający się; oh. Spółubiegacz, ber Sßctteifcrcr. 'SPÓŁZAZYWAC, mit* genießen; Eccl. cnojtynato, coyc^am4aTnca. SPOŁZEZWA-LACZ, a,

SPÓŁZIEMIANIN, WSPOLZIEMIANIN, a , m., z jednej ziemi, krainy, ber 8anbfdtaft3cantrab, auö einer ßaubfclaft; « SPÓLZIOMEK, WSPÓŁZIOMEK, kraju, ber CanbêUtfllin; Sorab. 1. zpowu krayownik ; Rag. mjesetanin, (cf mieszczanin); Ross. cootcugctbghhhktj , coommni. Jedni współziomianie pracowali koło ustawy rządu; drudzy wewnątrz i zewnątrz kraju. N. Pam. 12, 559. SPÓŁZNACZNY wyraz, synonim. Kpcz. Gr. 2, 3. gleid)Debentcnb, cf. blizkoznaczny. SPÓŁZOŁDOWANIE, ia, n., commilitium. Cn. Th. 104-7. bte ^riegścantmerab’ fć^aft, ob. Spófbojownnie; SPÓŁŻOŁNIERZ, a, m., Pilch. Sen. gn. 162, commilito, ber SBaffcnbritber ; Vind. skup-voinik, shoudni drush ; Ross. coBOHHCTBeHHHKii ; Eccl. CKKOHUMiiiKi, TOBapmuTi bł BoeniiOH cjymót 'SPÓŁZY-WIĄCY się; Eccl. KynnonuTaiejemi, fid) mititd(irenb. SPÓŁ-ZYWY, a, e, Jttgleid; lebenb. Jezu z ojcem spółwieczny, spółżywy. Kanc. Gd. 48.

H3rH3HHŁiM ; spółwygnaniec Ross. C0H3rHaHHHKü. ‘SPOŁ- SPOR , u , m., 'SP0RÀ, y, z., SPORKA, i, z. ; Boh. spor, WYLICZYĆ, ntttau^ablćit ; Eccl. coimuHCMio. SPÓŁWYT- rozpor (cf. rozpor), rozepre, por, pre, (cf. *prza, *roz-m., Weryf. 32. jednego z kim wyzna- prza) ; Slov. rozepre, hadarij, (cf. gadanie); Rung, pör;

Sorab. 1. żtret, wuretżwano; Carn. prepir, prepirenga, shtrit, shtritenga, kręg; Vind. prepir, prepiranje, prepi-Ross. C0B034UxaTb. ringa ; Groat. karka (cf. kark), pravda, (cf. 'prawda, C0B034BH- 'prawo); Rbss. cnopii ;    (Etym. przeć, cf *prza; Ross.

ocriopnTb, ocnopHBaTb * zaprzeczać), pacnpa, KOTopa, ccopa, 3a4op,L (cf zadrzeć), nepenopM (cf. przekora), cxßaTKa (cf schwycić), craqua (cf. zetkać, stykać, cf. potyczka), HomeBintma ; Eccl. cftiipra, tä;ki>.gk, ciiOfrL, co-nptiiie, o6oF04uaa pacnpa, ccopa, npeim, peu»; g 1) spieranie, sprzeczanie, sprzeczka, cf kłótnia, swar, zwada; eine étreitigfeit, cni SBortftrcit, Siêpiit. Nie byłoby mi trudno, na wszystkie twoje słowa dać nową odpowiedź; ale iż spór, że nie rzekę swar, nie ma końca, zaniecham. Gorn. XVI. K 1 b. Stał się między apostołami spór bez zwady, zdanie różne bez nieprzyjaźni. Sk. Zyw, 1,

578. Zwolennicy poczęli się spierać między sobą, ktoby był między nimi największy; którą dysputacyą albo spor-kę i przed tym czynili. W. Rost. XV. 258. Kto każdą rzecz m. , ber SDîitbemiiliger; Eccl. coHSBOjmie^b. dowodnie powiada, temu się nikt nie waży sporu trzymać. Gorn. Dw. 15, (Hoss. ncpeKopaibca, nocnopHTb ; dysputować się z nim, 'gadać się z nim). Ani w tym mka , m., jednego sporu trzymać będę , żeby rozsądek mój miał być lepszy, niż czyj inny. Gorn. Dw. 17. Ma to do siebie szczęście, że przebryka, Gotowo z samym iść w spory Jowiszem. Mon. 71, 351. (observes numerum pluralem). Spór wiodę, sprzeczam się, spieram się z kim. Cn. Th. 1053. Nieprzyjaciele grożą nam, wiodąc swoje ‘sporę. Kanc. Gd. 175. Nie wojną, ani mieczem, ale złośliwemi uczynki spór trzymał. Kosz. Lor. 61 b. Spora urosła między nimi. Żarn. Post. 3, 665 b. Daremna jest spora naprzeciwko prawdzie. Gil. Post. 232. O sprawiedliwości rozmaita jest u ludzi sporka. ib. 510 b. Ta dziwna sporka się skończyła. Past. Fid. 272. Spór puszczamy do prawa, do sądów, gdzie się strony między sobą rozpierają. Kosz. Cyc. 85. Slov. Prov. Kde nénl rozepre, tu né treba sporu; ubi non est bellum, ibi non opus tumultu. — §. SPOMINAC, SPOMNIEC, ob. Wspomnieć. 'SPOMIANKA,    2) Oecon. W kłosach żytnych ujźrzysz ziarna czarne nad

ob. Wspomnienje, Wzmianka. SPÖMODZ, ob. Wspo-    insze większe, sporem nazwane; niczym one nie są, jak

modz. 'SP0M0ZYC1EL, ob. Wspomożyciel.    gniazdkami robaczków i zdrowiu szkodzą. Kluk. Rośl. 5,

'SPOMYKAĆ cz. niedok., n. p. Rolesław, chcąc ozdobić Kra-    207, ob. Sporysz, śnieć, mącznica, SOîepImntter, SOłutter*

kow, mieszczanom wójta ustawił, który spomykał, zwy-mierzał ulice, rynek, aby to rządnie w okręgu swoim rozdzielone było. Biel. Św. 198 b. rozszykował, attfrdu* men, in Orbnung rtddett.

SPONA, SPONKA, SPONISTY, ob. Szpona. SPONIEWIERAĆ. ob. Poniewierać.

SPOPAŚĆ, n. p. Spopadł sobie, spopadli sobie, in malam partem et in vitio usurpatur; invasit eos vel eum libido, consuetudo hoc faciendi, loquendi etc. Cn. Th. 1047. w zwyczaj wzięli. Wiod. Dudz. 58. fte (mbeit bie Unart, bie üble ©cn)i)(m^eit, fie tjaben ftep angemalmt. A co nam tu

font, fôornmnttcr, Slfterfont ; Eccl. cnoptJHs bł x-rböt, gra-num frumenti corniculatum. SPORCZYWY, a, e, sporny, sprzeczny ; Ross. cnopniBbiw , ftreitig, ftrittig. Legat papieski sporczywe trudności i niesnaski między książęciem Pomorskim a Krzyżakami rozsądził. Krom. 291. SPOREK, rka, m, spergula, rodzaj rośliny. Kluk. Dykc. 3, 94. @parf, ($nöterid)); Boss. Topnua ; adject. sporkowy, TOpn-qHbiii. SPORKA, ob. Spór. SPORNIK, a, m. ; Ross. cnop-hhkt» , cnopmtiKB, 3a40pmnK,B, (cf. zadrzeć); sprzecznik , przeciwnik, kłótnik; ber @treiter, ©cgtter. Coż tedy na to rzekną spornicy ! Sk. Kaz. 142. W duchu się na te

SPORNOŚĆ - SPORO.

SPOROŚĆ - SPORYSZ.

397

29 b.

zamysły nie sporo wiodą . . . .

mu

mo-

sporniki żałujemy, ib. 144. Dwojaki mól was gryzie, jeden co doma rzeczy miesza, drugi postronny spornik albo zawisnik. Janusz. Lig. F 3. SPORNOŚĆ, ści, z., pugnacitas, skłonność do sprzeczania się i zwady. Cn. * Th. 1047. bic ©treitfudjt; Boh. zpurnost; Carn. prepir-nost; (Vind. spornust * plugawość, potworność; Slov. spaura, spurnost contumacia ; Croat. szpornoszt parsimo-nia; Rag. spornos parsimonia). Perdykas zabit w Egipcie od własnych rycerzów dla jego sporności. Biel. Śu>.

§. Śporność, SPORNOSTKA, i, z., dem., sprzeczka, ber ©treit. Krom wątpienia i sporności, ex con-fesso. Mącz. Trudno mi wasze żwawe pogodzić sporno-stki ; tantas Utes. Nag. Wirg. 495. Aby mąż raczej żonę swa opuścił, niż w ustawicznej z nia mieszkał sporno-śei. Odym. Św. 2, F 2. SPORNY, a^ e, SPORNIE ad-verb., sprzeczny, swarliwy, kłótliwy, zwadliwy ; jdnftfd), ftreitfûd)tig, pnfettb, ftrettenb, fid) tniberfe^enb ; Boh. zpur-ny ; Sorab. 1. zpęracżiwć ; Carn. prepirn, prepirliv, (sporne; Vind. sporn abominandus ; Croat. szpóren; Rag. spór, sporni parcus); Ross. cnoptiLiw , 3a4opjiiBbiH, c^opjMBbiw, B340p/iHBbM (cf. zadrzeć), ccopubnl. Karz dzieci, aby snadź potym jako niekarani nie sprzeciwiali się a sporni nie byli, a lobie jakiego żalu nie nawarzyli.'Glicz. Wych. E 6 b. Nie bądź odpornym, jako jest naród ten sporny. Radź. Exod. 2, 8. Nie chciejcie spornend być przeciw panu. W. Num. 14, 9. Poddani się krnąbrnie a spornie opierają, i wszystkiego zbraniają. Kosz. Lor. 33. On jest naszym najgłówniejszym, najadowitszym a nasporniejszym nieprzyjacielem. Żarn. Post. 245 b. Ja nie chcąc być sporny, zezwalam na to. Twórz. Wiecz. 27. (niechcąc się sprzeczać). Dobry a niesporny czytelnik. Sk. Dz. 590. Po głosie spornym a ‘sierdziwym, po głosie spokojnym i wolnym , poznać umysł. Budn. Cyc. 76. O dostojeństwo spornie się w Rzpltćj starać, jest rzecz niegodna. Kosz. Cyc. 54. Niesporny, nierad 'się spierający. Cn. Th. 528. Niespornie, bez sporu. Wtod. Kardynałowi pokój z Turkiem , nie bardzo k myśli był ; lecz nie do końca był w tym sporny. Biel. 551. (przeciwmy z uporem). — $. Oecon. Kopalna sól od warzonej daleko jest, jak mówią, sporniejszą, t. j. że mała jej część większą słoność wydaje. Kluk. Kop. 1, 172. ostrzejsza, ba3 ©al$ ift fdjdrfer, ergiebiger. — §. 2) Pass. Sporny, o którego spór jest. Cn. Th. 1047. ftrittig. Niesporny, o którego niemasz sporu. Cn. Th. 528. — SPORO, 'SPORZE adverb. ; (Ross. cnopo * zyskownie); znacznie postępując, korzystając, ergiebig, auëgtebig. Nie zawsze sporo, co bywa skoro. Cn. Ad. 1046. Haur. Sk. 520. (po mału dalej zajdziesz). Spólnie lżej, sporzćj, lepiej. Cn. Ad. 1080. Sporo rośnie; jak konop' rośnie. Cn. Ad. 1081, (cf. jak grzyby). Nie sporo kwiatki, jagody, poziomki zbierać; nie sporo drobne rybki skrobać. Cn. Th. 528. żmudnie. langweilig, fattmfelig. Niesporo mi ; parum vel nihil proßeio. Cn. Th. 528; Eccl. He cnopmE, ne cnopincH; e$ gebt mir iticf)t mm ©tatten, e§ will lttdjt fort. Rozciąga słaby członki ociężałe, Choć pilnie trzeba, wszystko mu niesporo, Służyć mu nie chcą nogi osłabiało. P. Kchan. Jer. 556. Nauczę cię sporo chodzić; grandiboJibi gradum. Cn. Th.

1047. id) mili bir größere ©djritte ntad)en. Z swą się fan-tazyą biedzę, nawet ruszyć się z miejsca rni nie sporo. Dardz. Trag. 311. Złą powiadać wieść, każdemu nie sporo. Past. Fid. 266. (nieśpieszno, ociąga siej. Nam ku wykonywaniu pobożności, nic z miejsca nie sporo, czego przyczyna nieszczęśliwe żądze nasze. Żarn. Post. 5, 554 b. Gdy się Pilch. Sali. 134. Walczym z sobą, i co jeszcze gorzej, Walczym i z samym bogiem, i tym nam nie sporzćj. Paszk. Dz. 110. — §. Niesporo , nie prędko, nie wczas, poźno ; nid)t gefcl)tt)tnbe, mdjt bet) B^teit, fpńt. Jednak się nie sporo Zdała wybierać, nie chcąc skwapliwie i skoro Nic poczynać. Tward. Wł. 106 Z Tatarami było bić się nie sporo. Alb. z Woj. 27. Niesporo naszym było się gotować; podobno na to się spuszczali, że Krzyżacy mieli pokój ofiarować. Biel. 560. Niesporo już, gdy się wrzód zapali. !iej. Zw. 190 b. — Sporo, hojnie, obficie; reid)* lid), überfh'ißtg, ü oll a uf. Ziarno , co padło na piobrym ugorze, Wydało z siebie owoc sporze. Odym. Sw. A a 2. (stokrotnie, sowicie). Za moim pilnym staraniem sporo było w domu. Budn. Apoplit. '1 4. U łakomego nigdy nic nie sporo. Falib. B 5. Wszystko idzie sporo z rąk boskich. Zab. 6, 577. Nar. Zbytek, byś najsporzćj na-tkał, jak morze wszystko pożre. Siar. Ref. 40. SP0-ROSC, ści, i., spory postępek, spory wzrost, obfitość; glücflid)cr jyortgang, 2Baćf)$ti)Um, ©rgichigfeit, Sluśgiebigfett; Ross. cnopbiHH; ( Boh. sporota parsimonia). SPORY, a, e; Ross. cnopfcw ; Eccl. èiaroycniwiiHiî ; (Boh. sporota parsimonia, cf. Gsrm. fparen) ; znacznie postępujący, er* gteöig, auägiebig, tum ©tattert gelrcnb. Nie spory to chlćb, nie spora taka kasza ; non facile implet hominem. Cn. Th. 528. gicbt tttd)t3 au$. Z sagu czynią mąkę i chlćb sporszy i sytniejszy, aniż z ryżu byw?a. Boter. 53. Spora droga, via commoda, facilis, expedita. Cn. Th. 1047. Niespora droga, impedita. ib. 528. żmudna, frtltmfeltg, langweilig. Nicspore poziomki, które zbierać niesporo. ib. 528. Niespora praca, faumfeltge Arbeit. Przyb. Milt. 266. Niespora praca , gdy licha płaca. Cn. Ad. 434. (leniwo każdy pracuje, gdy pożytku mało czuje). Jakim w południe będziesz , abo do wieczora , Jeślić zaraz z poranku robota nie spora ! Simon. Siei. 28. Niespora to litera ; in, hujuscemodi literis scribendis aut legendis mora longa est. Cn. Th. 528. Niespore takie drwa ; talibus lignis combustis parum caleßes. Cn. Th. 528. fold)C3 §0l$ giebt nicht oiel and. Spory, względem używania; diuturni, longi usus. Cn. Th. 1047. gerannte 3?tt bauernb. Spory, względem wielkości, wielki, obszerny, przestronny; groß, ge* räurntg, etnmS betragenb, atrêgebenb. Wino uśpić umie, kto go sporą czaszą pije. Gorn. Dw. 279. Spore puhary wysuszał. Pilch. Sen. gn. 260. SPORYSZ, a, m., $.1) ziarno wielkie czarne podługowate w zbożu, ob. Spór, mącznica, baâ 9lftcrfont, fDtilttcrforu. — §. 2) Sporysz wielki, ziele, samiec, wróble języczki. Syr. 321; krzec, muszec. Ursin., polygonum mas, 3Begegra§, 2Begc* tritt; Boh. truskawec, rdesno, wrbka; Carn. truskavèz , (cf. truskawka); (Carn. sporish ; Croat. sporis ; Hung. szapora ; Rag. sporisc; Bosn. sporisc verbena , koszysko

§. 1) kształt, *foza, gatunek, rodzaj, tryb, maniera; bie 21rt, bte SBetfe, bte ©attung, bte nter; Boh. zpusob, zpusoba; Slov. spûsob (habitus, diiio,); Sorab. 1. wraschno, waschnie, waschni; Sorab. 2. wifa, (Germ, bte 2Beife); Garn. visha ; Vind. vifha, furm, mera, meha, guba ; Croat. nachin (cf. ‘naczynie), fela ; Bosn. nacin ; Rag. ein, nâcin, pût; Slav. nâcsin, höd, (cf. chód); Ross. o6pa3ï, (cf. ‘obraz); (Eccl. cnocoô-CTBOBanie, iiocoiuiic pomaganie, pomoc, cf. po sobie). Każdy ma swój sposób myślenia. Teat. 22. c, 19. Nic

m.,

398

SPORZĄDZIĆ - SPOSÓB.

SPOSOBIĆ.

ziele); Rag. siak, (cf. ślaz); Vind. briszavek; Sorab. i. fwinacza trawa; (Ross. enopiiuiŁ rdest ptaszy); sporysz drugi, płonnik rolny, wodny, sanguinalis, ÜBllltfjtrfe. Syr. 325. Sporysz mleczny, Euphorbia peplus. Kluk. Dykt. 1, 21 1. eine illrt (Eupljorlmtm. Sporysz trzeci, żabie gronka, heriniaria, §nrnfrant. Syr. 325. Sporysz w Krakowskim, to samo ziele, co Smielka na Wołyniu. Pam. Warsz.' 10, 1, 4. Kor turn, cf. śmiałek. — §. 3*) Sporysz, śkło powiększające rzeczy widome. Włod., bail 23ergro$entng3gla8, cf. drobnowidz.

SPORZĄDZIĆ cz. dok., Sporządzać niedok.; Boh. sporadati; Slov. sporâdâm ; Sorab. 1. zporedżam ; rozrządzać, rozprawiać, rozporządzać; ctnorbnen, etnrtdjten, jungten, ju» bereiten. Ojczyźnie, rodzicom, świątnicom i domom swym wojnę sporządzali. Pilch. Sali. 96. W księgę sporządzo-

• ną zapisywali imiona nasze. Xiadz. 92. Zapłacił od kuferka starego ślusarzowi, źe mu go sporządził. Tcat. 28, 31. ze go wyreparował, naprawił, flirô&efferit. Sporządzenie, rozłożenie, porządek, przygotowanie; bte ®titrtd)tling, 3nridjttmg, Slnftalt. Liturgią ś. postylami i wszelkim innym zbawiennym sporządzeniem cerkiewnym opatrzył. Weryf. 32, ( wszelkiemi rekwizytami ). SPORZĄDZl-CIEL, a, w., przyprawiciel, ber etwas etttrtdjtet, anridjtet, ber SSeranftalter. Otruty umarł bez żadnego potym spo-rządziciela tak szkaradnego uczynku wyjawienia. Ustrz. Kruc. 2', 28.    %

SPORZE, ob. Spróć. SPORZUGAĆ. 1 Leop. Math. 9, 36, ob. Porzucić.

SPORZYG cz. niedok., zdarzyć, błogosławić (o bogu), przysparzać; gebet^ett laffett, gelingen laffett, fegnen; (Boh. spo-riti parcere; Germ. fparen, szczędzić). Skarbem, klóryć bóg sporzy, szafujesz hojnie. Stryjk. Henr. Bóg kres życia zapisuje, Dobrym sporzy, złym ujmuje. Suszyć. Pieśń. 3, L 4. Bóg mój łaskawy, Sporźy.me rymy i wszystkie sprawy. Petr. Hor. D b. — g. Twoja prawica gdzie otworzy, Nie zawrze żaden; i zaś nie sporzy Odwieść drzwi, gdzie twój zamek zapadnie. Miask. Ryt. 2. nie zdoła, tft nfdjt im ©tcinbe. SPORZYĆ się recipr., mnożyć się sporo, ftefy retcfylid) yermeprett. I w mieszku i w komorze, i na zdrowiu i w dobrej sławie wszystko się sporzy, za poczciwemi zasługami. Rej. Ap. 11. Poruczyć wszystko w opiekę panu, a mieć tę nadzieję, iż się nam wszystko sporzyć po myśli będzie. Rej. Post. M l. zdarzać się, wieść się, powodzić się, ntofll gebeten. Gdy kto dobrze panu wierzy, Hojnym funtem wszystko mierzy, A *nacz się kolwiek oborzy, Dziwno mu się wszystko sporzy. Rej. Zw. 231 b.

SPOSÓB, u,

eon-

z dawnego uchwalenia i sposobu dla własnego frasunku nie upuszczał. Warg. Wal. 185. W jaki sposób do nich odezwę się! Teat. A-l. b, A 3. Zaczął w tym sposobie .... Chód. Gesn. 91. (tak). Generał w dobry sposób mówi. Teat. 48, 53. (dobrze). Widzę że prawda, jeden rodzenia Sposób człekowi, tysiąc zginienia. lichom. 142. Uprzykrzyło im się być zawsze na jeden sposób szczęśliwemi. Ossol. Baj. 2. Na sposób, na ten sposób, na sposób; Rag. na nâcin, atlf Slrt, nad) 2lft. Jakim sposobem? na jaki sposób? Sorab. 1. na kaike waschni? Tym sposobem Eccl. upaBOMŁ chmü. — ‘g. Ci, którzy się w naukach kochają, pierwszy pożytek ten mają, że sposób dobrych cnot wezmą. Kosz. Lor. 10 b. kształt, piękność, ozdobę; 3tobe, @tf)tmict Godny koń jest, który ma sposób wielki a długi, gdy też insze członki ku jego wielkości rymują się. Cresc. 683. kształt, wzrost; ©eftalt, 23ttd)3. — *§. Zmysły mają się ‘przez 'sposób sług i dworzan. Sak. Dusz. 60. niby na kształt, naci) SIrt, gleiitfam tnie.— §. Sposób do czego, droga, śrzo-dek ; Vind frednina , fredik, friedstvu , pomuzhna Irc-dnina, podpomuzh, pomagaviza, Sleg, Mittel, ©elegen* fyeit,    Ón jakiś podaje sposób ? zmiłuj się,

powiedz, czy jeszcze zostaje nam który! Teat. 49. 6, 45. Pospolicie mawiają: mam ja swe sposoby; trudno sposobem się ratować, kiedy grosza niemasz; pewniejszy-by tu był sposób, abyśmy do tego przyjść mogli, cośmy zgubili. Falib. F 2. Lecz mi pozwolicie, Dać wam sposoby, że wolność i sławę sowicie Utrzymacie. Jabl. Tel. 145. Na wszystko można znaleźć sposób. Teat. 22, 64. ( każda choroba ma swoje lekarstwo ). Wziąć się na sposób , wziąć się na sposoby « szukać fortelów ; ÜÜÏtttd itnb 2Bege fitdfen. Chciał piękną kobietę uwieść; ale więcej w tym miał odwagi, niżeli sposobu. * Teat. 45. c, 53. sposobności, zręczności, ©efd)icflicl)feit. Pragniesz pokazać swej dzielności próby, Jest miejsce i sposób, jaki się rycerzowi z dawnych lat nie trafił. P. Kchan. Orl. 1, 101. (sposobność, okazya).— Sposób do życia, majątek, fortuna, SebetrôiinterOalf. Która miała o mnie staranie, umarła; więc straciłem wszelki sposób do życia. Teat. 38, 31. Będąc bez szeląga, nie ma sposobu do życia. Teat. 31. b, 13. Ta cnotliwa panienka była bez sposobu, czy możnaż ją było opuścić! Teat. 58,50. — §. Nie sposób! Teat. 33. b, 64. nie można, niepodobna, niepodobieństwo; feine 9J?ögltd)fett, immögltd); Ross. HeÆb3H, (cf. nie *lza) ; Eccl. tiotf^OGh. Nie sposób ustawnie przegrywać , trzeba kiedykolwiek i wygrać. Teat. 1, 64. Ale czy sposób? maszźe przyczyny rozumieć, że cię kocha) Teat. 1, 39, Ross. ne yjKejiH , He yacjH, He yacTO? Żadnym sposobem, żadną miarą, Slov. ni-gako, zadnim spusobom; Croat. nikak; Eccl. hhioko ; Ross. HHKant, bynajmniej. — §. 2) Grammat. Sposób, ob. Tryb, modus. Tr. SPOSOBIĆ cz. niedok., Sposabiać, usposabiać contin., usposobić dok. ; Boh. zpusobiti ; Hung. szabom ; (Boh. pusobiti agere, efficere ; Slov. pusojijm formo); Ross. cnocoócTBOBan> ; §. 1 ) sposobić kogo do czego, ku czemmsposobnym , zdatnym uczynić, przygotować, przyrządzić; ttorberetien, aubereiten, Juristen,

SPOSOBIK - SPOSOBNOŚĆ.

^SPOSOBNY - SPOSTRZEDZ. 599

gerieft }U ert>aćf tttadjett. Jan ś. sposabiaï ludzi ku przyj-    yAOÓHOCTb, j^oöie, (cf. doba); Hoss. cnocoÓHOCTt; zda-

ściu Mesyasza. W. Post. W. 37. Krystus na świat przy-    tność do czego, potemność, snadność, zręczność; bte

szedł, nie z miejsea na miejsce przyszedłszy, ale sobie    ïflltglidjfett JU etruaê, bte ftalugfett, bte ©efd)t(fItd)Fett. Na-

człowieczeństwo sposobiwszy. Żarn. Post. 88 b. Win-    rody wynoszą się do inszych krain, abo sposobnością

nica, niżeli się sposobi, siła kosztuje, siła czasu i pra-    lepszą gruntów uwiedzione, albo też potrzebą przyciśnie-

cy bierze. Dambr. 115. Sprawami cnotliwemi codzień wię-    rre. Krom. 6. Sposobnością miejsca i położeniem "obron-

céj się sposabiał na przyjęcie nowych łask z nieba. Wys.    nym zabezpieczony. Star. Woj. A 2. Niektórzy sposo-

Aloj. 72. Pan Jezus niech do tego sposobi, i przygo-    bnośeią od natury większą obdarzeni, rozumu ludzkie-

tuje uszy i serca wasze. Dambr. 211. Mając wolniej-    go granice rozprzestrzeniają. Zab. 1, 29. Alb., ütdeilt.

roz-

szy czas, poczęła więcej niż kiedy sposabiać się do na-    Niezgody chrześcian podają sposobność Turkowi do

bożeństwa. Wys. Kat. 27. Szkoda wielka, żeś sie nie    szerzenia potęgi. Iuok. Turk. 78. okazyą , ©elcgeitfjeit.

sposobił    do nauk. Teat. 10. b, 70, żeś się nie apliko-    SPOSOBNY, “ŚPOSOBISTY , a, e, SPOSOBNIE adverb.\

wał do    nauk, baß bu bid) lttd)t auf bte SBtffeitfdjaften ge*    Boh. zpûsobny, zpusobily; Slov. spusobnÿ, spusobni;

legt l;aft.    Człowiek usposabia się do społeczeństwa przez    Sorab. i. pżikwadnć (cf. przykładny), kmainy; Vind. per-

edukacyą. Mik. Obs. 405. Kiedy kto dobrym wychowa-    loshen , perkladen ; Eccl. yAo6e3Heir&; Boss. cnocoóeirB,

niem a ćwiczeniem jest usposobion. Glicz. Wych. A 5 b.    cnocoóuLiii ; zdatny czyli .służący do czego, dogodny,

Ciężka,    mówią, rzecz człeku na sławę zarobić, A ja    potomny; lattgltd), tfidji tg, gcfcfutft JU etlMth Polacy są

mówię,    że lekka, byle rzecz sposobić. Kras. W. 50.    równie, jak i inne narody, sposobni do wyuczenia'' się

sporządzić, ukarlować, cf. brać się na sposoby; tltdtt    wszelakich umiejętności. Mon. G5, 506. Hetman upa-

ntuß eö mtr veeßt mtfteßeit, bte ©ad)e red)t emletten. Depu-    truje sposobne czasy, sposobne miejsca, sposobne sztu-

towali go, żeby żywność sposabiał, gdzie będzie mógł    ki (stratagemata, fortele) i sposobne okazye do bitwy,

najsnadniej i do wojska odsyłał. Vol. I^eg. 5, 522. .przy-    Star. Woj. A    2 b. W    miejscu sposobistym zasadzki zagotował, dostawiał; attfd)affen, gerbet) fd)affett. Bady szuka,    łożył. Krom.    465. Opowiem ci to w sposobniejszym,

w którćjby ziemi miał swe sposabiać mieszkanie. Olw.    czasie. Teat. 24. b, 38. Nie maja wiadomości miejsc

Ow. 102. zakładać swe mieszkanie, osiadać, feilten SBolpt*    bitwie sposobnych. Warg. Cez. 60, \obser. Dativum). Że-

ftf) grihtben. — Sposabiać kogo xr co « opatrywać go w    by przyrodzenie nasze mogło być sposobniejsze ku chwa-

co, womit oerfektt, oerforgen. Nowych wojsko zaciągów    le boskiej.... Módl. Gd. 123. Łódka niesposobna wiel-

w obozy wprowadził, Miasto w żywność sposobił i por-    kich nawałności. Bardz. Luk 151 , obs. Genitiv., luttait*

ty do bitwy. Pot. Arg. 259. — Sposabiać się z kim *    gltd) in ©efftitrmm. Wyspy te dla swéj ostrości nie są

przywykać komu , fid) an einen gewinnen. Mejnhard do    sposobne dla iudzi, tylko dla wężów. Boler. 245. nie-

Inflant zajechał; gdzie z nienacka z ludem się sposa-    przydatne; Boh. nespusobny, nenaotorny. — Dowodzi to

biając, języka się nauczył. Slryjk. 248. — *§. Sposobili    bardzo sposobnemi przykłady. Otw. Ow. 656. dobitnemi,

sobie nieco z onych rzeczy zebranych. 1 Leop. doz. 7,    dosadnemi, febr fd)tefltc§e, paffenbe $ei)fpicle. Piotr, acz

^..(przywłaszczali, fie eigneten fid) Jtt; cf. sobie, ob.    był młodszy, wszakoż dla sposobniejszych obyczajów

Się). Potrzeba, aby ten, który sposabia albo przy-    wszyscy mu państwa życzyli. Papr. Byc.\ dla większej

właszcza dziecię, bjł gospodarzem, i takim, któryby    zdatności). Bolesław nie mogąc przez zimę nic sposo-

mógł płodzić. Szczerb. Sax. 417. (który przysposa-    bnie sprawować, rozpuścił żołnierza. Krom. \ 55. recte,

bia, adoptuje). Gdy Ester ojca i matki nie miała, tedy    należycie, cf, “‘czyście; gefwrig, orktlilid). X. Maciejo-

ją Mardocheus sposobił sobie za własną córkę. 1 Leop.    wski , przez nie bardzo sposobne zdrowie nad Prądnik

Estli. 2, 7. Sposobienie, adoptio, jest wybór prawny,    odjechał. Gorn. Dw. 4. nie bardzo czerstwe zdro\vie,

ku pociesze tych, którzy dzieci nie mają, wynaleziony i    słabowitość; md)t recf)t frifdje ©efunbljeit, Sh'ältfUckctt. Przez

do przyrodzenia skłonny. Szczerb. Sax. 417. Chlubimy    niesposobna wymowę i przyrodzoną wadę języka swego,

się w nadziei i sposobieniu synów swoich. W. Post. W.    potrzebował biskup namiestnika. Sk. Żyw. 49 a. (ciężką,

3, 111, (ob. Przysposobienie). .— §. 2) Sposobić słowo    niełatwą mowę). W świecie zamykają się sposobnie i

Grammat., czasować, conjugare, etlt ScttlDOrt abmatlbcltt.    bez ciasnoty,    morze i    ziemia    i wyspy i lądy. Boler, a

Tr. SPOSOBIK, a, m., dem. Nom. sposób; Sorab. 1.    2. wygodnie,    begitem.    O tych    tak nieznośnych rzeczach,

waschniczkoy, in malam partem., sztuczka, fortel, ettt    ani sposobnie mówić,    ani sie    poważnie użalać, ani wol-

5\Ultffgrtff. Śliczne sposobiki ; wykwintne wybiegi. Teat.    nie wołać mogę. Sieni. Cyc. 14. (apropos, przyzwoicie).

9, 62. SPOSORICIEL » m. ; bok pSsobce; czynicie], SPOSOCZYC, obl'Posoczyé. SPOSPOLITOWAĆ, \i. Po-działacz; ber Skater, Urheber; (Boss. cnoco6cTBOBaie.ib    spolitować

protektor, cnocoóciBOBaie.ibHbin protegujący). Imiona QDn~    .

tych ludzi, co byli sposobiciele abo sprawcy onsgo bu- ^    Sl? recip., (oppos. rozpostrzeć się), zmieścić

dowania. 1 Leop. i Ezdr. 5, 4, (przyczyńcomi. 5 Leop). f'?Pomiefić się; ßabett, tat ßabett. Niepodo-SP0S0BN0ŚG , ści, i.; Boh. zpßsobnost, zpusobilost ;    bienstwo • ieby w tak maîéj ziemicy tak wiele narodów

SP0STRZEZÉN1E, ob.

Slov. spûsobnost habitudo, spusobilost habilitas; Sorab. 1.    spostizeć się mogło. J. Kchan. Dz. i9l.

pżikwadnofcź,    ( cf. przykładność) ; Vind. perloshnost, SPOSTRZEDZ, SPOSTRZEGAĆ

Postrzedz.

perkladnost; Ećcl. y4oóii3Ha, cnocoönocTb, y^oócTBO

SPOTĘŻNIEĆ - SPOWIEDŹ.

SPO WIEDZIEĆ - SPOWINOWACIĆ.

400

chów naszych żałobliwe przed bogiem wyznanie , i pokorne odpuszczenia ich żądanie. Hrbst. Odp. Ccc 6. Wyznaje człowiek grzech przed bogiem i namiestnikiem bożym, to zowiemy spowiedzią. Sk. Kaz. 140. Spowiedź tajemna abo do ucha. Sk. Dz. 155. et 292. bie £)I;ren* beträte. Spowiedzi słuchać. Cn. Th. 1649. (spowiadać kogo). — Prov. Pbras. Jaka spowiedź, takie rozgrzeszenie. Bys. Ad. 20. (jaka praca, taka płaca). Wyznaj wszystko, jak na spowiedzi. Ossol. Str. 1. Jak na spowiedzi miej to w sekrecie. Jabl Ez. B 5. Sekret mnie poufany, jest sekret spowiedzi. Zabi Zab. 74. — Fig. Chce się już zwierzyć mu swojej miłości ; lecz z boja-źni zachował na czas sposobniejszy tę spowiedź tak trudną, aveu. Staś. Num. 1, 85. (wyznanie). Nie chciej z głupim zasiadać na spowiedzi. Papr. Pr. D 5 b. wdawać się w sekreta. *SP0WIEDZIEĆ, powiedzieć, frtQCït; Vind. spouedat, pouedat nuntiare ; Bag. spovjêdati nar-rare ; Bosn. spovjediti, pripoviditi narr ar e , spovidalaç , koji pripovida narrator; (Boss. H3nOBrä4aTb ślubować, przyrzec). Dam ten podarunek prorokowi, a spowie drogę nasze. Budn. 1 Sam. 9,8. — "SPOWIE-DZIEĆ się recipr., przyznać się , wyznać ; gefielen, ein» gefielen, befettneit. Spowiedzią! się był jeden , skoro prawdę uznał, iż jednego czasu na szyderstwo w tyle ojcu ś. wiecheć słomy był uwiązał. Birk. Dom. 15. Dostawszy wrzodu na wstydliwym miejscu, boją się spowie-dzieć lekarzowi. W. Post. W. 180. Chory, szukający ratunku, niech się wszystkich dolegliwości swych spowie. Oczk. Przym. 15. — §'. Spowiedzieć się, opowiedzieć się, imię swe powiedzieć; ftrl) melbctt, feirtett 9?mncn fa* gett. Spytał kto ? spowiedzieli się, pojmał ich. Birk. Zamoj. 29. Do bramy przyszedłszy, spowiedzią! się, z której był strony. Paszk. Dz. 45. On się im spowiedzią! być żydowinem. 1 Leop. Esth. 5 , 4. Niespowie-dziany, co się nie spowiedzią!, coby 'zacz był, incon-fessus. Cn. Th. 529. lutattgetnelbet, linmtgefagt. Nie spo-wiedziała się, inconfessa , quid esset. Cn. Th. 1049. (bez wieści).

SPOTĘŻNIEĆ, ob. Potężnieć. SPOTKAĆ, SPOTYKAĆ, ob.

Potkać.

SPOTLIWOŚć, ści, z., łatwość spocenia się, ftarfeS (Sdjnttb jen. Woda z rudy żelaznej ciekąca , ku spotliwości ciało pobudza. Cresc. 12. SPtlTNlEG, ob. Potnieć.

SPOTWARZYĆ, ob. Potwarzyć. SPOUFALIĆ, ob. Poufalić. SPOWAŻNIEĆ, ob. Poważnieć.

SPOWIADAĆ się recipr. niedok., wyspowiadać się dok. ;

Boh. zpowjdat se ; Sorab. 2.sze fpowèdasch; Sorab. 1. zpowëdam szo ; Carn. spovdujem se, spovedati; Vind. fe spovedat, spovetife , spovedetife; Croat. zpovedatisze , zpovedamsze; Bosn. ispoviditise ; Boss. Hcnoßl^aTbCfl ; spowiedź czynić, wyznawać grzechy przed spowiednikiem, beidjtcn. Człowiek spowiada się grzechów, upadłszy u nóg kapłańskich, i złożywszy pokornie ręce. karnk. Kat.

nam

250. Jeśli nie grzeszysz, jako mi powiadasz, Czego się miła tak często spowiadasz? J. Kchan. Fr. 8. Chciał Wacław od ś. Jana wiedzieć, z czego się królowa spowiada? grożąc mu, abo ty zginiesz, abo wszystkie grzechy, których się żona moja przed tobą spowiadała, wyjawisz. Sk. Zyw. 1, 507. SPOWIADAĆ kogo cz. niedok.; Boli. zpowjdati; Sorab. 1. zpowiedam ; Carn. spovdujem, spovem, spovedati; Vind. spovedeti , spovieda-ti ; Bosn. ispovidati, slusojati ispovjesti ; Bag. spovjeda-ti, ispovidjeti ; Slav. ispovidit; Croat. jzpovedam , zpo-vddam ; Boss. iicnoBb^arb, HcnoßlvibiBaTb ; spowiedzi czyjej słuchać, Seidjte fyöreit. Tr. — ('SPOWIĆ, ob. Powić,

Powinąć). — SPOWIEDNIA, i, i. , SPOWIEDNICA, y, z’.; Boh. zpowédnice ; Carn. spovdniza; Vind. spoveidnizza, spovedniza, spovedni stol ; Croat. zpovedalnicza ; Slav. ispovidalnica ; konfesyonał, bev $dd)tftltl)l. Z płaczem prosił, aby usiadł kapłan w spowiednicy, a uszy-podał spowiadającym się nędznikom onym. Birk. Ol. Kon. 9.

SPOWIEDNIK, a, w., ociee spowiedny ; Boh. zpowednjk ;

Sorab. i. zpowiednik; Carn. spovdnik; Vind. spovednik ;

wactwem połączyć, t>erfd)U)ägcnt. Spowinowaćcie się z nami, dawajcie nam córki wasze , a nasze bierzcie sobie. Budn. Genes. 54, 9. W tym stopniu spowinowacony jestem z żoną, w którym z mężem jej spokrewniony. Ostr. Pr. Cyw. 1, 68. Kto się spowinowacą z za-cniejszcmi, niżli sam, zamiast przyjaciół r nabędzie panów. Petr. Ek. 58. Z nieprzyjaciół stali się przyjaciel— mi, i spowinowacili się. Warg. Wal. 117. — '§. Spowinowacić sobie kogo « obowięzywać go sobie , obligować, zjednać, ująć; fiel) einem óerpfltdjtett, uerbtttblträ in«5 d)en. 'Spowinowacony » obowiązany, obligowany; üetpflid)5 tet, ocrbnnbctt. Nic się im milszego nie zdało, iako to, aby sobie tak szlachetnego króla jakąkolwiek 'chutliwą czynnością spowinowacili. Baz. Sk. 105. Nie możem sobie nigdy boga spowinowacić , aby nam co wedle sprawiedliwości był winien. Sk. Kaz. 89. Wola pańska nikomu nie spowinowacona; on nikomu nic nie winien; nie daje z przymuszenia, ani z powinności, jeno z szczo-

Croat. zpovednik, izpovednik, izpovidalaz ; Dal. izpove-dnik; Bag. jspovjednîk, ispovjedalaz, posnik ; Bosn. ispo-vjednik; Slav. ispovidnik ; * Boss. AyxoBHHKü ; któremu sie spowiadają, ber ‘öetdjtoater. Cn. Th. 1049. Vind. spo- SPOWINOWACIĆ cz. dok., Spowinowacać niedok., powino-’ vedni otrok, ba3 Setdjtftub ; Hoss. ncnoBlvtHiiKB który się spowiada, f. HcnoBtAinma; Eccl. iiciiokr.juuib confessor, męczennik, f. iicnoBtAHHita. SPOWIEDNICZY, SPOWIEDNY, a, e, do spowiednika lub spowiedzi należący ; Bok. zpowedni ; Sorab. 1. zpowiedny, zpowdny ; Croat. zpo-vèdni ; Boss. HciioBtAubiu ; 33eid)t btc Seidjte Detreffenb,

S3eid;toater * . (Ross. itcno^uHneii od spowiadającego się,

23et$tfinbe3‘ ). Surowe kary na gwaltowników pieczęci spowiedniczej. Bals. Niedz. 1, 294. Spowiedna pieczęć, sigillum confessionis. Birk. Gł. Kon. 44. Spowiedny ociec powinien tę pieczęć milczenia zachować. Birk. Gd. Kon.

46. Sk. Dz. 1028. SPOWIEDŹ, i, z.; Boh. zpowèd ;

Slov. spowëd; Sorab. 1. fpowiedż, zpowedż , zpowedz ;

Sorab. 2. fpowież, fpojeż ; Carn. spovèd, spovd ; Vind. spoved, sposnanje; Croat. zpöved , szpoved , jzpoved ;

Dal. izpoveszt, izpovedanye ; Bosn. ispovjed , ispovjest ;

Bag. ispovjés ; Slav. ispovid ; Ross. HcnOB^aHie, Hcno-BtdbiBRHie, Hcnoßt^i», bie Setzte. Spowiedź jest grze-

drobliwości. Sk. Kaz. 467.

ob. Praktykować. ?SPRASZAC , ob.

Vind. opravilu ; Croat. poszel, (cf. poseł) ; Bosn. posai, poso, posao; Hag. oprava , cignenje , poso, possśo , posła; Eccl. isei|ik, (cf. wiec). Co ty tu masz za sprawę, nie możesz w przedpokoju czekać! Teat. 28, 78. co ty tu porabiasz , co tu masz do czynienia ; tM§ fiafł bu fyter 3» tfyun , 3U fltdjeft. Jechał w sprawie jakiej. Cn. Th. 1049. (interesem, w interesie). Maciejowski kanclerz miał na sobie wielkie sprawy. Gorn. Dw. i. Ja z umarłym nie chcę mieć sprawy. Boh. Kom. 4, 251. teł) null mit t(rnt lttd)t$ 311 t()Utt galten. Zakazali biskupi, aby nikt z niemi sprawy nie miał, ażby chrzest ś. brali. Sk. Dz. 905. ( by się nie wdawał ). Trudna z głupim sprawa. Cn. Ad. 250. (głupiego trudno uczyć, głupiemu daj pokój, ustąp' mu). Zła sprawa z nim. Cn. Th. 1049. mit t(mt tfł$ fcłuner iurcdjt 31t fommett. Snadniej dojść sprawy z jednym, nieżeli z dwoma. Klok. Turk. 53.

Teat. 27, 37.

191.

Niezmierna łaska nikomu nie spowinowaconego boga światu sie zjawiła. Sk. Żyw. 1. 1.

SPOWSZECHN1EĆ, ob. Powszechnieć. SPOWSZEDNIEĆ, ob. Powszednieć.

SP OŹNIĆ cz. dok., Spóźniać niedok., opóźniać, tfcrfpaten, burd) Verfpätuitg oerfeimnen. Tę szczęśliwość, której on tak chciwie pragnie , jakaś zbyt długa spóźnia przewłoka. Teat. 2, 41. Bież już bez spóźnienia. Teat. 43. c, 120. Wyb. o(rne Vcrfäutltett. Co spóźni godzina, lata nie zagoją. Pot. Arg. 620. Niemasz do poczciwości czasu spóźnionego. Bardz. Trag. 252. SPÓŹNIĆ się recipr., opóźnić się, ftd) öerfpäteu. Deputat trybunalski spóźniający się godziną na sesyą, utraci z pensyi 9 złotych; spóźniający się dwiema godzinami, utraci 18 złotych etc. Gaz Nar. 2, 83.

SPOŻYĆ, SPOŻYWAĆ, ob. Pożyć.

'SPOŹYCZAĆ się, n. p. Na stroje się *spożyczają albo zadłużają. Gil. Post. 240. pożyczkami obciążać się, fiel) mit VnletPen Mafien, 8cf)ttlben (mitfcm

SPRAĆ, Spierać, ob. Prać.

SPRACOWAĆ kogo cz. dok. : Boh. upracowali ; zmordować, bardzo sfatygować ; febr mube madtett, ermüben, [ob. Pracować kogo). Wiedzie mię po przykrych górach, co mię spracowały. P. Kchan. Orl. 208. Spracować się recipr., zmordować się, mocno się sfatygować, zrobić się; ftd) abaibetten, mit» be arbeiten, mube mad)en, ftd) ermüben. Starzec niosąc na sobie brzemię drew, gdy się daleko niosąc spracował, śmierci wołał. Kosz. Lor. 484 b. Lud stał tak zszyko-wany, a konie ich bardzo się spracowały. 1 Leop. 4 Mach. 10, 81. (bardzo się zrabiały. 5 Leop.). Rili się tak mężnie, aż się wszyscy spracowali; zawołał jeden na odpoczywanie. Biel. Śu). 232 b. Spracowany, zrobiony, zmordowany, mocno sfatygowany; ntltbe gearbeitet, critttt* bet. Daj mi jeść , bom bardzo spracowan. 3 Leop. Genes. 25, 50. (bom się bardzo zrobił. 4 Leop.). Pójdźcie do mnie wszyscy, którzyście są spracowani; a ja ochłodzę was. Hej. Post. Ccc 1. Spracowanie subst. Vcrbi, zmordowanie, bie @rinnbltng. Cn. Th. 1049.

SPRAGNIONY, a, e, upragniony, bardzo pragnący, pr. et fig. ; febr bürftenb, fd)mad)tenb. Spragnione oczy moje ciekawie go wyglądać będą. Teat 6, 16. Słówko pieszczone, ożywia chęci spragnione, ib. 52. b, 76. SPRAKTYKOWAĆ ‘

Sprosić.

SPRAWA' y, z.; (Boh. zprawa naprawa, poprawa; Garn. sprawa pax, reconciliatio, zgoda; Vind. sprava, pogodba, sprau-lenje « ugoda ; Croat. zprava, szpraya apparatus, przyprawa, zaprawa, szpravische * sejm , zbór; Bosn. sprawa, sprava apparatus, machina, expeditio bellica, wyprawa, sprava od kogna » rząd na konia; Hag. sprava apparatusHoss. cnpaßa * sprawowanie się z czego, usprawiedliwienie, odkażanie prawne majątku , wwiązanie , podpis kancela-ryi ; (Hoss. cnpana , cnpaBKa poprawa błędów drukarskich) ; Eccl. HctipaBjettie polepszenie) ; — 1) sprawa, in-interes, potrzeba, rzecz która się powinna sprawić; bte Slngelcgenbeit, bte Verrichtung, ber $anbel, b«ê ®efd)ćtft ;

Z poczciwemi ludźmi zawrze dobra sprawa. Dobra sprawa, krótka odprawa. Dwór. E 3. Wypędzić tego kutwę, dziwaka, z którym sprawy dójść_ nie można. Teat. 19. b, 6. ładu z nim nie dój— .dzie, do końca nie trafi. — Observ. saepenumero Sub-slant. sprawa subintelligendum e. g. dobra nasza, n. p. Hajże , haj ! dobra nasza, dobra nasza ! wiedzie nam się myśmienieie. Teat. 24, 105. Czart, similiter przy nas sprawiedliwa; similiter. Równa, nierówna, qu. v. — Sprawa , rozprawa , rozbiór jakiej rzeczy, jakiego interesu , jakiej materyi, bte Vcrł)anblltltg. Krótka sprawa abo rozmowa między biskupem a Halizcuszem. Baz. Bist.

Nie na tym status controversiae spolcga , o której sprawa między nami idzie. Salin. 4, 145. Na pierwszej moićj sprawie albo obronie, żaden przy mnie nie stał. 1 Leop. 2 Thim. 4, 16. — $. Sprawa sądowa, kauza , proces; fTîed)téftanbcl, 3ïed)tôfad)e, ^rogejS ; Boh. pra , [ob. Trza) ; Sorab. 1. fudniczka wecz, (ob. Wiec); Carn. pra-vda, (cf. ‘‘“prawda) ; Vind. prauda , prazefs; Croat. prś-vda ; Dal. pria ; Rag. prâvda , pàrba , pravdanje ; Bosn. pria, parba ; Hoss. 4*J0 (cf. dzieło), Tflaróa, obs. tajku, (cf. ciągnąć); Eccl. noT/mattie, cy4H0e 4'bio, iipw, npa-BGJKTi, cnopi», (ob. Spor). Sprawy, nie osoby sądzić się mają. Fredr. Ad. 118. Sprawa każda czyli actio jest, gdy kto w sądzie własności swej lub jakiego pokrzywdzenia swego dochodzi A. Zumoj. 2 , 4. Już idzie sprawa na stół. Teat. 36, 87, (ob. Stół). Któż w swej sprawie sędzią? Kras. W. 50. Sprawę odbieżaną łacno wygrać. Cn. Ad. 1082. Jaka sprawa, taka odprawa. Cn. Ad. 286.— 2) Sprawa, dzieło, uczynek; bte .^aiibłuttg, bte üfcflûti (Vind. djanstvu, opraulenje, opravilnu djanje, opravilu, oprava; Hoss. 4iHCTBie, 44>hctbo, cf. dzieje). Sprawowanie, sprawa, czyn, uczynek, za jedno czasem ■bierzemy. Petr. Et. 420. Z spraw człeka lepiej poznasz, niżli z ust dobrego. Bach. Ep. 62. Dobrą naukę nauczyciela złe sprawy niszczą. Cn. Ad. 325 (inaczej uczy, inaczej żyje, cf. Mości xięże prałacie, insze nauczacie, insze działacie). Złe sprawcy rodzą dobre ustawy. Cn. Ad. 468. Pisać o sprawach i porządkach narodów. Krom. 6 ; (de rebus gestis). Tak czytamy w sprawach apostolskich. Kucz. Kał. 165. (w dziejach apostolskich, edit. recent)\ in

51

Stownik Lindego wyd. 2. Tom V.

402

SPRAWA.

SPRAWA.

uwa-

cesar-

i sprawę miejską sa-

451.

mor-

actis apostolorum, tn ber 21po[tefgefd)td)te. Dziwne sprawy boskie. Rys. Ad. 9. Bałwany pogańskie , srebro i złoto, sprawa rąk ludzkich. 1 Leop. Ps. 134, 15. robota, Slrbett, SÄfldjroerf. — Sprawa, skuteczność; bte Sötvffant* feit, SJîtttütrflUîg, ©tntvtrfitttg. Influencya , skuteczność, abo sprawa niebios, gwiazd na ziemi. Cn. Th. 352, (ob. *Siłowslęp). Sylwiusz pracował wiele koło narodu Litewskiego; wszakże wszystka sprawa i pożytek jego pracy ten tylko jest, że miejsca onego położenie więcej , niż początek narodu opisał. Slryjk. 51. (cały skutek czyli owoc jego pracy, ber gaitje ©rfolg ber Slrbett). Rozkosz mu nigdy dobrej sprawy nie przyniesie, ani końca pochwalnego. Glicz. Wych. E 4 b. Sprawą, za sprawą, advc'bialiler: za pomocą, pośrzedniczo, przez pośrzodek ; üermtttdft, Itltt $ulfe. Cedry sprawą gęstego liścia ul-żywały gorąca słonecznych promieni. P. Kchan. Orl. 1, 14G. Bazyli posłał do Rusi biskupa, za którego sprawą jawnie wiarę Chrystusową przyjęła. Krom. 57. — *§. Ziemia gdy bez sprawy leży, sama z siebie skłonna jest do mnożenia ciernia. Gil. Post. 75. bez uprawy, Ślcfer ojjtte SefMuug, mtartgebaitt.— §. Sprawa, wnętrzności zająca , które się zaraz w kniei psom gończym dają. Skrbk. Mskr. baś ©titgemetbe be8 $afeit, baê ben 3agb^un-beit gegeben tnirb; ob. sprawić zająca, cf. trzewa, trzebić. — $. Sprawa, postępowanie, zachowanie, sprawowanie się; bte Slitffubrung, ba3 Setragen, Senebnteit. Chory się źle w niemocy zachował, nie chowając lekarskich ustaw", opat dowiedziawszy się jego złej sprawy w chorobie, modlitwy za niego czynić zakazał. Sk. Żyw. 2, 26. — Aliter: Gdyby was Faraon pytał, jaką się sprawą bawicie, odpowiedzcie : rnys'my pastuchami. Radź. Genes. 46, 53. jakim sposobem do życia , jakim zatrudnieniem ; ©enterbe, ^anbtfnerung, 2Md)âftfgung. — Similiter : Wszystkie członki ciała nie jedne sprawę mają. N. Fam. 14,

4. nie jedne funkcyą, 2>cmd)tiutg. — Allier: W trage-dyi: Odprawa posłów Greckich* sprawa jest w Troi. J. Kchan. Dz. 62 rzecz, czyn, bte $anblmtg be§ €>tücfâ geljt tn Troja nor. — §. Sprawę mieć z którą * spófkowanie cielesne, uczynek małżeński ; Groal. hotinztvo, (cf. chuć); Siegfdjlaf, SeçnjoÇniutg, ba man mit einer jn tfnm (jat, flet* fcblii^e $erttttfd)mtg. Krzywda się dzieje żenie , gdy mąż z obcą ma sprawę. Pelr. Ek. 8 Jeśli by mąż wolny z cudzą żoną sprawę miał, tedy cudze łoże nierządem cu-dzofożnym maże się. Kucz. Kat. 3, 146. Sprawa małżeńska wszelkiego czasu bez grzechu być może, a to kiedy się dzieje, albo w nadzieję płodu, albo dla rowania się cudzołoztwa. Szczerb. Sa.r. 224. I bez sprawy małżeńskiej może. być małżeństwo. Karnic. Kat. 277. Gdyby kto z bydlęciem przeciw przyrodzeniu sprawę miał.... Sax. Porz. 39. Przez gładkość i piękną postawę Chciała go zażyć i mieć z nim potajemną "sprawę. Kraj. Chim. A o. — 3) Sprawa, Boh. zprawa ; Slov. zprawowânj, władarstwj ; rządzenie, sprawowanie, rząd; Ross. npaBHieibCTBO, baS Regieren, #errf#en, bic SRcgtc* rung , Seitnng , (ob. Sprawca). Konstantynopolskie stwo było pod sprawą Łacinników 50 lat. Biel. 157. Leszek Kraków murem obtoczył

mym Niemcom poruczył. Biel 164. (rząd nad miastem). Lud swój w sprawie dobrej rządzili. Weresz. Reg. i. Gordyanus cesarz był dobrej sprawy i śmiałości. Biel. Św. 54 b. (dobry rządca i żołnierz). Gdzie jest rada rozważna, a sprawa ćwiczona, więcej jeden radą swą poradzić i sprawić może, niżli ich wiele, co nic nie umieją. Rej. Zw. 163 4. ( doświadczone dowództwo). Kiejstut hetmana mądrą sprawą , i rycerza mężną prawicą urząd wypełniając, żywy w ręce Krzyżackie przyszedł. Stryjk. 402. mądrym komenderowaniem, rządzeniem wojska , finge# ©ommanbtrcit. Nastąpił drugi pułk za sprawą Opolskiego książęcia i Zulisława idący. Krom. 245. praeerunt, pod komendą, pod dowództwem; unter Slttftt^rttng, ©ommanbo. Sprawa czyli rząd jak w Osie-ku ; obiesiwszy, dopiero po ortel, ob. Osiek. — Na dobrą sprawę * podług sprawiedliwości, podług słuszności, gdyby sprawiedliwie, słusznie postąpiono sobie, n. p. Na dobrą sprawę powinienby raczej być ukarany, niż nagrodzony. X. Kam. roeittt c8 mit rechten Singen jugent, nad) 3ted)t ttitb ©erecfytigfeit. — §. Sprawa, porządek, ład ; Vind. ordninga, nadredba, red, versta, bic Orbttltng. Sprawa wojenna, szyk; bte ©tbladjtorbmmg, Orbmtng ber Dîeifjen unb ©lieber. Lud szykował i przed obozem w sprawie stał. Warg. Cez. 32. Nieprzyjaciela gotowego czując, hetman lud pogotowiu uszykowany ma, w sprawie stoi, strzelby nasadza , straży czuć nakazuje. Żarn. Post. 2, Nieprzyjaciel w sprawie czeka. Birk. Pod. 8. Do sprawy przyjść nie mogli , ani też jeden do drugiego przejść. Biel. 436. Gdy Polacy bez sprawy szli, jako doma bezpiecznie sobie poczynając, Wołochowie zasadzkę na nich uczynili. Biel. 436. Wojewoda wciągając do Rusi, sprawą szedł, tak iż we dnie i w nocy koni nie rozpuszczano. Biel. 153. Gdy się o bliz-kim nieprzyjacielu dowiedział król, ‘ja chał sprawą. Gwagn.

33. Biel. Św. 168. Gdzie tylko Skanderbeg się ruszył, wszędzie sprawą jechał, jako ku potkaniu. Baz. Sk. 124. Zapomnielić rozsypki, ale sprawą uchodzili. Birk. Chmiel. B 4. Dziesięcioletni Leszek naparł się z wojewodą jechać, aby widział ludzi w polu i sprawę woienną. Biel. 110. Wyszesław, wyrozumiawszy o wielkości i potężnej sprawie wojska naszego , uciekł z wojska swego. Slryjk. 163. Z nieprzyjaciół Säraceni tam byli najzacniejsi, i sprawę wodną umieli. Biel. Św. 169 b. wojnę ską, fte twjtonben be;t ©eefneg. — Bałam się, aby twoje dla jakiej niesprawy Nie zatonęły w siwych nurtach nawy. Ghrośc. Ow. 13. dla jakiego nieładu, nieporządku, niedbalstwa, błędu; Uttorbmtttg, 33erfel)eit, IBerftoß. — §. Sprawa, sprawność, zdatność, sposobność; $ći!)tgfett, ©e* fcf;icf!td)mt etmaä atlSjuftUtreit. W arcybiskupie Przerębskim sprawa wielka była. Gorn. Dw. 3. Modlić się za przełożone , żeby im bóg dał dobrą sprawę na przełożeń-stwie. Karnic. Kat. 586. — 4) 'Sprawę komu dawać, sprawować się komu o co , wywodzić się z czego , wymierzać się, 3łed)enfd)aft gebe». Przyjmuję twoje sprawę, wymówkę, purgationem. Macz. 9îed)tferttgung ; Vind. ra-zhun, raitinga; Eccl. OTueTü, B3HCKanie, BtmpaBKa. Sprawę z czego dający; Eccl. BHHOCJOBCifB, ( cf. liczbę da-

jący). — §. Sprawa, uwiadomienie, wiadomość; Boh.

szykowania wojska. Slryjk. 36. Porażkę te przypisano niezgodzie sprawców naszych. Biel. 523. Pizywódzca i sprawca* Warg. Cez. 68. Na sprawcach wszystka moc walki należy, Bo gdzie tychniemasz, wszystko się wspak jeży. Rej. Zw. 228 b, (cf. wojsko lwów pod jeleniem hetmanem). SPRAWCZYNA, y, z., 1) sprawicielka, czy-nicielka, wykonywaczka, rządczyna; btc üßemcfyterhin, ©ttf« terinn, llr^ebertttn, SRcgtermmt, SScrmaltertim ; Boh. spraw-ćowa ; Croat. opraviteglicza ; Rag. spravitegliza ; Bosn. opravitegliça ; Ross. npaBHTęjLHHua ; Eccl. ijj. Tyś jest sprawczyną wszelkich nieprawości, której złość białogłowska męskie siły dała. Bardz. Trag. 84. Bierze mię za sprawczynę uciech Wac Pani. Teat. 15, 73. Rzeczy ludzkich i boskich FortuRO sprawczyna. Bardz. Luk. 2, 3. Ah ciebie, szczęścia naszego sprawczynę Wspólną rak naszych pracą będziemy żywić. Kniaź. Poez. 2, 239. Szlachta Polska jest stanowicielką praw, sprawczyną sądów. Skrzet. Pr. Pul. 1, 190. — 2) Sprawczyna, mała niewiele znacząca sprawa, procesik ; eine flet* ne 5M;t3fad)c, ein unbebenfenber froeeß. Wygrał nieborak sprawczynę swoję. Kras. Dos. 91. SPRAWDZIĆ, SPRAWDZAĆ^ ob. Prawdzie. SPRAWECZKA, ob. Sprawka. SPRAWIĆ cz. dok , Sprawiać niedole., Sprawować, sprawuję contin. ; (Boh. zprawiti, zprawowati, zprawugi repa-rare, reßcere, regere, dominari; Sorab. 1. param, Lat. paro, praeparo ; Vind. spravit i congregare, conciliare, spraulilhe conventus ; Croat. szpràvlyarn, szpraviti com-ponere, congregare, zpraviyati colligere-, Bosn. sprawili, priprawiti apparare , opravgljati negotiari, expedire , is-praviti, upraviti diriger e, corriger e; Rag. spràvili, sprav-gljati parare, opravgljati negotium agere; Slav. spraviti * upakować; Ross. cnpaBHTb, cnpaBMTŁ * sprostować,, naprawić, przyznać komu; cnpaBHTbCfl, cnpaBJiaTbca radzić się; Eccl. cnpaß.iaio corrigo); — I) sprawić, effective, uczynić, udziałać, uskutecznić, wykonać; ntrtdjen, bringen, nnrfen, auSrftfjt.en, betnerfffeÖtgen; Boh. pefjditi; Sorab. 1. dokonacż, wurychtowac-ż ; Carn. oppravèti ; Vind. opravit, dopernesti, opraülati, vuriopraviti, spo-praviti, vunspelati, dokonzhati, sarozhit; Croat. opraviti, opravim , opravlyam, zvershiti, zvershujem, (cf. wierzch) ; Bosn. uposlovàti ; Rag. spraviti, spràvgljati, opravgljati poso; Slav. opraviti; Ross. ticripaBHTb, ncnpaBMTb. Spra-

/.prawa; Ross. ^OMa^na, ^ovä&xl , (cf. dokładać); bie 3îadjrid)t, SBiffenfdjaft, ber 33ericbt. O szańcach pogotowa-nych sprawę wziął. Warg. Cez. 106. (raport). O tym od swoich śpiegów sprawę miał. Sk. Dz. 172. Nie byli przy tym, ale dostateczną o tym mają sprawę. Gorn.

WŁ L. Ty do tego powodem byłeś, jak ja mam sprawę. Gorn. Dw. 4. SPRAWCA, y, m. ; (Bag. spravitegl, opravitegl, opravnik ; Croat. opravitel, upravlyavecz trac-tator, car a t or, vestitor ; Bosn. jspravitegl censor, correc-tor, opravitegl administrator, dem., opraviteglicch ; Ross. npaBHieÆb regent; Eccl. cnpaBiuejL auctor, factor, in-structor, cnpaBimiicB corrector, reclor, npaBHJbiuHKŁ rządca); sprawiciel, czyniciel, wykonywacz; ber Urheber, @tif* ter, Tâcher ; Sorah. 1. wuyednar, (ob. Wyjednać). Nie słuchacze, ale sprawce zakonu u boga są świątobliwymi.

Hrbst. Nauk. O 8. Błogosławieństwo wam da, sprawca zakonu. 1 Leop. Ps. 83, 8. (zakonodawca. 3 Leop.), fefcgeber. Rozruchów niewiadomy sprawca. Teat. 46. c,

109. Bojaźń zawsze do swych sprawców powraca. Pilch.

Sen. grt. 202. — §. Sprawca, przez którego co wykonywają, komisant; ber ©omtntfftoufltr, ber Seftetlte. Zadali Polacy, aby mogli przy dworze Tureckim swego agenta albo sprawcę chować. Gwagn. 125. Kupcy, którzy na ten jarmark przyjadą, abo sprawce swe poślą. Vol. Leg.

2 , *683.— §. Zawiadywacz, dozorca, rządca; Boh. sprâ-wce ; Slov. zprâwce, spraw'ec; Slav. nastojnik , ber 3Ser*

Walter, SSermefer, 9îegierer. Kościelny ekonom albo sprawca. Sk. Zyw. 119. Winnicę najął innym sprawcom, którzy mu oddadzą owoc czasu swego. W. Post. Mn. 320.

Dziedzic jest pod opiekuny i sprawcami, aż do zamierzonego czasu od ojca. 1 Leop. Galat. 4, 2. ^onnunber.

Do okrętu, do zamku, do winogradu mądrego sprawcy szukać każe, a coż do ćsviczenia dziatek! Falib. G 2.

Sprawcy okrętu. Zbił. Dr. E 2. ©djtffêcapttainc. Sprawca domu królewskiego, major domus. Sk. Dz. 663. (marszałek). Zbytki kościoła i sprawiec jego. Rej. Ap. 55. rządców kościelnych, przełożonych; 33orßefej$te, Sleltefteu.

Bial. Post. 191.

Najdnją się różne w piśmie świętym nazwiska 'rzędzi-cielow abo sprawc kościelnych. Rej. Post. c 2. Gdy skosztował sprawca onego wesela wina (marszałek weselny, dozorca , ber ©petfenmetfter. S U t lj.).

Pan wezwawszy Szafarza albo sprawcę domu swego, Ka- ' wiać, użyć swojej lub obcej władzy, by uskutecznić cel zał, by wszystkich parobków zwoławszy, Ukontentował    jaki. Pam. Wnrsz. 5, 514. Nieme. Wszystkie skutki na

za pracą każdego. Odym. Św. 2 , G b. Jaki jest sprawca    świecie są według wymiaru sił sprawujących. Rog. Dos.

miasta, tacy są i obywatele. Sk. Kaz. 26. Radź. Syr.    3,179. skutkujących, działających, nnrfettbe ttrfadjcn. Moje

żyje. P. Kchan. Jer. 258. Oni w rzeczy naszej wielkie staranie czynili; ale jeśli co sprawili, abo uprosili, nie wiemy. Baz. list. 141. Więcej ty sprawisz jednym słowem, niż ja dziesięcią. Cn. Ad. 640. (insza mnie, insza tobie). Jest, który kształtem próżnującego, najwięcej sprawuje. Fredr. Ad. i. Śpiewając to sprawisz. Cn. Ad. 1079. Siła sprawił, który co mógł to czynił. Hipp. 51. Kto chce dobrze sprawić, trzeba się zabawić. Teat. 10, 26. gut ®tng roili ffietle galten; Iangfant wirb, mirb gul. Gdzie żołdacy mało posłuszni, tedy też niemi mało

10, 2. Budn. 4 Ezdr. 9, 17. gubernator, ber ©Oimerrtettr,    mię serce i ta ręka sprawi Niezwyciężonym, póki dusza

SRegent. Jagiełło Skirgielona na miejsce swoje wielkim sprawcą Litewskim przełożył. Krom. 414; summae rerum praefecit, wielkim książęciem Litewskim, ©roßfürft. Juliana miano za dobrego sprawcę Bzpltej. Sk. Dz. 249.

(władcę). Saturn syn urodzony nieba szerokiego I sprawca najdawniejszy pałacu górnego. Papr. Tr. B 4. Sprawco koła słonecznego, Tyś dał dniowi jasność. Groch.

W. 46. (twórco). Sprawca wojska, komenderujący; ber fêontmattbtrenbe, ber stnfüljrer. Każdy sprawca ludu rycerskiego i rotmistrz z historyi Maryusza nauczyć się może

noBBAeHie, bte Sfaffltyrmtg, b«8 Setragen, Schalte». Dobre sprawowanie się Hoss. 6jaronoBe4eme. Sprawowanie jest czynienie skuteczne, które pochodzi z nałogu. Petr. Et. '

29. Wstyd człeku złego ‘sprawienia się. Teat. 18, 161. — §. Sprawować Verb. med. intransit: skutkować, skutek czynić, działać; mirfeit, feilte ffiirftlltg fÿutt. Wszystko się dzieje mocą gwiazd, jako sprawujących na te nisko-dził, wskrzesił). Jak na nas byliście sprawiedliwemi, nie- ści ziemskie. Lat. Korn. B. influencyą mających, w płynniej też sprawiedliwość sprawujcie nad niemi. Jabi. Tel. ' wających, działających; (Einfluß fm&en/nutmtrfen auf cttürtö.

150. (wyrządzajcie). Noc w obu obozach sprawiła mil-    Nie dać mu jeść, aby to lekarstwo lepiej w nim spra-

sprawi. Budn. Apopht. 155. Nie mógł nic sprawić. Warg. Cez. 42. (dokazać, wskórać). Jak mi tego nie sprawisz, to sto kijów, chłopcze. Teat. 6. b, 42. Wszystko, cokolwiek jest złego, błąd sprawuje. Bardz. Trag. 476. Tym się zatrudniajmy, co rozkosz nam sprawić zdoła. Teat. 25. b, 17. Gdy się uczniom kochanym zjawił, Wielką pociechę w sercach sprawił. Odym. Siu. 2, M m b. (wzbu-

czenie. Tward. Wi. 77. Jezus był bardzo nadobny, jako    wowało. Cresc. 555. baitttt bic Renety beffer in fjjnt mtrfe.

duchem świętym sprawiony z panny. Wróbl. 105. utwo-    Weź na raz pigułek trzy; a jeśli te nie sprawią, tedy

rzony, Çcr»orgebra#t. Serce czyste spraw we mnie, mój    na drugi raz weź pięć. Syxt. Siki. 245. — Transitive:

miły panie! Bej. Post. Y y 14. (zrządź). Zakradłszy się    Sprawuję abo sprawiło mię lekarstwo » rusza mię, bte

komu wiatr w ucho, sprawuje w nim szum. Perz. Cyr.    Sftjeiteÿ IfljEfrt mi#, wirft. Gdyby zbytnie kogo lekarstwo

2, 182. Poty sprawujące lekarstwo. Krup. 5,204. ©#metß    sprawowało, aż do mdłości, jak to zastanawiać. Syr. 525.

iretbenb. Lekarstwo możne wszystkę niemoc odegnać, raz    — 2j Sprawować, przyrządzać, sporządzać, nagotować,

przyłożone wszystko sprawuje, tak że'więcej nie bywa    przygotować; Vind. porediti, rediti, nareduvati, versti-

przykładane. Zygr. Gon. 285. wirft aHe8. — Wiele z ti , poverstiti, verstuvati, vraunati, vrediti, poredivati, własnej chęci na wojnę się spisało, tak dalece, że bli-    ponapraviti, Juristen, Jltberetten, bereiten. Ś. Jan sprawo-

zko 12,000 człowieka z siebie samych sprawili; ut eon-    wał drogę pańską. Bid. Post. 55. Przyjdzie głos woła-

ficerent. Krom. 656. wystawili, fie tna#ten fo »tel auS,    jacy na puszczy/sprawujcie drogi panu. Bej/Post. B 6.

tfU-’C 3^!)! betrug 42,000. Sprawować wesele, bankiet; Przed ruszeniem w drogę, konie przynajmniej kilka dni eine £o#jeit au8ri#ten, ein ©aftrnal geben.^ Skoro tu przy-    mają być przeczyścione V &prawione. Hipp. 56. W dzień

jedzie , wnet ma sprawić wesele. Boh. Kom, 5, 243. Kil-    ś- Szczepana wszelkie konie sprawują, krwi upuszczają,

ka razy w rok sprawował bankiet, na który zapraszał    zęby im chędoźą, potym jęczmieniem w piwie umoczo-

przyjacioł swoich. Zab. 11, 254. Sprawuję igrzyska, wi-    nym posilą. Ilaur. Ek. 178. bte Sjjferbe tntterlt# reinigen,

doki, ob. stroić igrzyska. — Similiter : Sprawuję, spra-    Uszczypliwemi, na rozruchy sprawionemi książkami zie-

wiam komu, sobie, szatę, wóz etc. Cn. Th. 1052. ka-    mię napełniają. W. Post. W. 410. Umysł źle/prawiony,

żę robić, öuf#affen, ttts#en iaffen. Patrz, jakie mi suknie    serce żądzami'zakażone. W. Post. W. 281. Duszę swą

sprawia, ze starzyzny tylko przerabiać każe. Teat. 30. b,    źle sprawili, albo postanowili. Rej. Post. Ece\. Wpadł

§• Sprawuję urząd, urząd mam na sobie, wy-    w niemoc; sprawiwszy się ehwalebnemi *światościami

pełniam obowiązki urzędu, piastuję urząd; etn 2Imt fttfp    umarł. Papr. Ryc.- opatrzywszy się, nagent er fi# mit

ren, »ermatten, »ern#ten. Cn. Th. 1200. Anastazyusz spra-    beit ©acramenten oerfejen Çatte. — Sprawić wojsko, żoł-

wował stolec papieski rok jeden. Biel. Hst. \61.— Si-    nierze , roty « uszykować, tn Orbnttng ftellen, in 9îe#e itltb

militer: Prokurator od sprawy jednego dnia przed są-    ©lieb ftellen. Soliman pędem na straże przypadnie Jeszcze

dem bierze 4 grosze, a tak ile dni sprawuje, tyle kroć    do końca nie dobrze sp'rawione. P. Kchan. Jer. 228. Nasi

4 grosze ma wziąć. Sax. Porz. 23. (ile dni przed sądem    prędko się sprawiwszy, z Wołochy potkali się. Biel. 436.

czyni, broni, czynnym jest). Sprawować mszą ś., SJłeffe    Przyciągnąwszy do Macedonii, trafił na sprawione woj-

bnlien. 1 rzywrócił księdzu mszy ś. sprawowanie. Sk. Dz.    sko. Rej. Zw. 149 b. (na uszykowane , w sprawie czyli

757. Utrzymują , że się tej świętej ofiary inaczej spra-    szyku będące). — *§. Jupiter Satyrem się stawił Kształ-

cum eam

wować nie godzi, jeno pod oboją osobą. W. Post. VU.    tnym, gdy Niktejownę na bliźnięta sprawił;

praef. Ja też tego sam pragnę, aby ‘kupie obudwu nas    implerit gemino foetu. * Zebr. Ow. 140. gdy jej nabawił

wolno po naszych państwach wozić, a handle sprawować    bliźniąt, «18 er fte mit BwtUtltgcit fcfylMttgefte. — §. Spra-

mozono. Baz. Sk. 529. handel prowadzić, £mnbd treibett.    wiać, sprawować ziemię, rolą, ogród « uprawiać, b«8 §elb,

Na ratuszu mieszkał urząd pogański ,t Piłat, i sprawowa-    bert 2I(fcr beftcffeit. Na grochowisku siewają ozimia pszeni-

ne b\ły wyroki na gardła ludzkie. Żarn. Post. 3, 773 b.    cę, dobrze jednak sprawiwszy pole. Haur. Ek. 32. Noe

ferowane, wskazane, bte Ur#etl8fprft#e mürben gefallt. —    począwszy sprawować ziemię, sadził winnicę. Darnbr. 115..

g. Sprawować się dobrze, źle * zachowywać się dobrze,    bct$ §elb bauen. Tam zastał żyzne, ale nie sprawiane ro-

źle, postępować sobie dobrze, źle; Croat. baratati, po-    le. Jabi. Tel. 171. (nieuprawne, nieorane). Litwa w ten

nashatisze; Vind. sadershatife , ft# «npfiren, fi# betragen, -    czas w niesprawionych puszczach żyła. Strujk. 361. Chło-

pów tam osadzono, aby grunta, przez wojny w rolnika ogołocone, sprawowali. Krom. 80. Sprawiać gnojem ogród, gnoić ogród. Cn. Th. 1050. Rolą miękką nie trzeba na jęczmień sprawować. Haur. Ek. 35. — Aliter: Gdy już sprawicie z pola wszystko zboże wasze.... 1 Leop. Le-vit. 23. gdy sprzątniecie, uprzątniecie, zwieziecie; »ont

ft# »ermatten. Sprawuj się tylko tak, jak dotąd, to będzie wszystko dobrze. Teat. 8, 49. Dobrze się sprawować,

CTBOBaTL.

Vind. fe dobru sadershati, dobrudjati ; Boss. ójaronnu-Jako się kto sprawuje, takie szczęście uczu-je. Cn. Ad. 343. Sprawowanie, sprawowanie się, Vind. sadershnost, sadersbba, sadershik ; Slav. dêrxanje; Ross.

SPRAWIĆ.

SP RA WICI EL - SPRAWIEDLIWOŚĆ. 405

uspra-

gelbe «bräunten, ntegrämuen, in Me Omettent entführen. — *g. Dla składu Wrocławskiego Polacy przez Czeską ziemię sprawowali do Niemiec ‘kupie swoje. Biel. Św, 269. wyprawowali, expedyowali, posyłali, fte fpebtrten fie bltrc^ Söhnten. — §. Culin. Sprawiać ryby, płatać; (eilten gtfd; reißen), fpalten, attffdptetben itiib ouSnehmen; Vind. spraviti, triebiti, striebiti, potriebiti (ob. Trzebić, cf. trzewa), is-potiti; Ross. oópaAHTb, oópaJKaTb. Sprawiać ryby, do warzenia albo nasolenia, płatając wywnętrzać. Wiel. Kuch. 428, (ob. oporządzić ptaka, oprawić wołu, bydlę, zwierzynę). Kto ryby sprawia i płata, może się wywiedzieć, jaką karmią żyją. Cresc. 646. Rybę sprawując, nalazła w niej piękny kamień, Sk. Zyu\ 59. — Wołu, ptaka sprawować. Tr. Zabitego wieprza sprawowano. Ezop. 43, (cf. oprawiać wieprza). Sprawić zająca, sprawę z niego wyjąć i dać psom w kniei. Skrbk. Mskr. beit ipafett auMuei* bett. — Assimil: Sprawić .człowieka , rozpłatać, rozsiekać, zabić; einen jerfpaUeit, jerljauen, jufammen hauen, urn* bringen. Posłani w łożnik siepacze, sprawili go okrutnie. Tward. Wł. 11. Gdy ją już mieli do końca sprawić ka~ cikowie, nie mogli powroza dostać, którymby ją udusili. Kłok. Turk. 26. bn fie ibr b«ś ©arauê ntadfcn füllten. Będę ogniem grody tyrana kurzyła, A zdrajcę Tereusza śrzód zapału sprawię; mediis immittam terrea flammis. Zebr. Ow. 156. zgładzę, flufreibeit. — § Sprawować kogo, informować kogo, oznajmować mu, uwiadomić go; Vind. skasati, einen unterrichten j?on etwas, ihm Bericht er* theilen, benachrichtigen, Nachricht geben. Sprawili służebnicy Saula , mówiąc : tak a lak nam mówił Dawid. 1 Leon. 1 Reg. 18, 24. Z porażki uszedłem ja tylko sam, żebym cię w tym sprawił. 1 Leop. Job. 1, 19. We wszystkim ją nauczę i sprawię. Past. Fid. 160. Szamotulski sprawił Władysława o wielkim ludu Krzyżaków, ale nikczemnym. Biel. 184. (doniósł mu o tym). Kiedyby go o tym kto wcześnie sprawił, niepochybnieby przybiegł. P. Kchan. Orl. 150. Ty mię sprawić chciej, dokąd się mam obrócić. Tward. Daf. 54. O tych zamysłach nieprzyjacielskich od zbiegów sprawiony, uprzedza je. Pilch. Sali. 215. Sk, Dz. 64. Możesz się o tym i od inszych sprawić. P. Kchan. Jer. 121. Aeneasz Sylwiusz, może od Czechów źle sprawiony, tak napisał; małe edoclus. Krom. 67. et 29. Ztąd się łacno sprawić możesz, jak częstokroć niebezpieczna .... W. Post. W. 2, 290. nauczyć się , lernen. Jeśli słowom moim nie wierzycie, tedy wżdy sprawujcie się temi dziwy i cudami, które czynię. W. Post. W. 5, 202. przekonajcie się, fid) überzeugen. — 5) Sprawować, rządzić, panować; regieren, nerw alten, Mc Regierung ffih* ren, hcrrfd)eit, beherrfd)eit ; Ross. npaBiiTeibCTBOBaTb. Podbiwszy Czechy, starosty, aby ci imieniem królewskim ziemie Czeską sprawowali, postanowił. Krom. 66. Leszek Słowakom, Panonią na ten czas sprawującym, na pomocy bywał ; imperium tenentibus. Krom. 42. Cyrenius Syrią sprawował. Sekl. Luc. 16, not. «był starostą abo gubernatorem Syryi».— Sprawował chwalebnie państwo bronią i sprawiedliwością. Kłok. Turk. 182. Sprawowanie, rządzenie, rząd; Boh. sprawowónj dominatus, (sprawo-wna nauka rządzenia) ; Ross. npaBHTejbCTBO, npaBieme.

W sprawowaniu abo gubernacyi poddanych srogość z słodkością miarkował. Wys. Aloj. 242. On konnych sprawował. Warg. Cez. 13. (komenderował). Turcy nie mieli ludzi, coby umieli Ilote porządnie sprawić. Kłok. Turk. 247. Helikońska bogini sprawuj pióro moje. Zbił. Chrz. A 2. kieruj, prowadź; regiere, lenie, leite, führe. Człowiek rozmyśla sprawy swoje w sercu swoim, ale pan sprawuje język jego. Rej. Post. D d d 6. Wieczny twórco , co swą mocą Dzień sprawujesz z ciemną nocą. Groch. W. 51. Wolności ten nie godzien, kogo ciało, a nie dusza sprawuje. Goni. Wł. C 5 b. Bóg sprawował w ich niewidomie duszach. Zał. Test. 568. Jak zawiasami drzwi się sprawują, tak poważnością stolicy apostolskiej wszystkie się kościoły rządzą. Sk. Żyw. 2, 28. We wszystkich rzeczach przystoi rozumem się sprawować. Kłok. Turk.

165. Szczęśliwi, którzy się pańskim zakonem sprawują, którzy pana i wyroków jego naśladują. J. Kchan. Ps. 177. btc nad; bem @ebote bcś i)errtt tnanbeln. A zażby też tobie nie przystało sprawować się cnotami a sprawami pana swego. Rej. Post. T t 3. — g. 4. Sprawować się o co komu, abo czego, wywodzić się z czego, odpowiadać na co, wymierzać się, tłumaczyć się, ‘liczbę dać; Ross. BBinpaBiiTL, BynpaBMTb, (cf. wyprawić); 9îed)en* fd)«ft geben, fid) rechtfertigen. Nic mam racyi sprawiać się Wc Pani gdzie idę. Teat. 52. d, 108. Z utraconego siostry majątku do szeląga sprawić się musisz. Teat. 2, 94. Bars. Kornelii sprawować się nie dopuszczano. Sk. Dz.

65. Oczu podnieść nie śmiejąc, stoją jako niemi, Nie mogli się na żadne zdobyć sprawowanie. Pot. Arg. 233. Si per plures dcos juret ; by mi się sprawiał f nadspra-wiał. AJącz. — §*. Active: Aza teraz nie sprawię krwi jego z rąk waszych? Budn. 2 Sam. 4, 11. (aza nie mam szukać krwi jego? Bibl. Gd.), dochodzić, patrzać zabójstwa jego po was? ait end) «hüben, mich an euch galten. SPRAWICIEL. a, m., ob. Sprawca czego, działacz, czy-niciel; ber ^hfiter, 3łerrtd)ter, Urheber. SPRAW1C1ELKÄ, i, i., ob. Sprawczyna, Me Hhäterinn, Urbeberiun. Dobrego zdrowia najprzedniejsza sprawicielka jest wątrobą zdrowa. Pelr. W od. 2- "SPRAWIEDLIWI^ cz. niedok., wiedliwiać contin., usprawiedliwić dok., rechtfertigen; Boh. osprawedlniti, osprawedlńowati ; Sorab. 1. hupschawisch, (cf. uprawić) ; Vind. popravizhiti, prom dat, pravizhniga délai; Bosn. opravdati, osvitlati; Ross. onpaBAaTb, onpaBAH-butb, BbinpaBHTb, BhinpaBMTŁ. Król wyrozumiawszy sprawę, sprawiedliwie się we wszystkim ukrzywdzonemu kazał. Krom. 78. sprawiedliwie mu krzywdę nagradzać kazał, Cr lief) ihm 3łed)t tnteberfahren. — Theol. Bóg nas usprawiedliwia , w piśmie ś. znaczy, że nas od winy i karania wolnemi czyniąc, sprawiediiwemi osądza. Zygr. Gon. 122. Usprawiedliwienie, Me ^Rechtfertigung; Vind. popra-vizhenje; Ross. onpaBAanie. SPRAWIEDLIWOŚĆ, ści, z. ; Boh. sprawedliwost, sprawedlnost, (Prjsnéna Nemesis)-, Slov. sprawedlnost; Sorab. 1. zprahwnofcż , prah-wda (cf. prawda), praudofcż ; Sorab. 2. pschawdofcź, pschaudofcż; Carn. praviza (cf. prawica), (pravizhnost aequitas ) ; Vind. praviza, pravednost, pravizhnost (cf. prawość), spodobnost (cf. ‘podoba) , spodoba , praviznu,

sta-

sam

wa-

spodobnu; Cvoat. pravicza, pravichnoszt ; Dal. pravda; Bosn. pravda, praviça, razlög; Bag. pravda, pravizza, pravnost, pravednôs; Boss. npaBe4MB0CTb, npaB0cy4ie, npaBOTO-iroöie ; Ecc!. ciipaB^a, upanocTh, npiutoTtv : cnota moralna, u dawnych jedna z czterech cnot kardynalnych, bte ©eredbłigfett, bte £ttgettb ber ©eredjttgfett; nałóg czynienia podług prawa. Kpcz. Cr. 5. p. 99. . Sprawiedliwość jest stateczny, nieodmienny, a prawie wieczny umysł, każdemu to, do czego prawo ma oddawać. Szczerb. Sax. 324. Sprawiedliwości własny jest urząd, każdemu przywłaszczać co jego jest; osobliwie w zapłatach i w karaniu. Modrz. Baz. 69. Sprawiedliwość każdemu, co jego jest, dać każe. J. Kchan. Dz. 193. Wróbl. 201. Sprawiedliwość jest dobrowolnie oddać każdemu, co czyje jest. Wiśn. 461. 'Najwiętsze prawo, a 'najwiętsza sprawiedliwość, przywłaszczyć to każdemu, co komu należy. Rej. Post. T t 6. Sprawiedliwość nie tylko każdemu przywłaszcza, co komu właśnie przynależy, ale też nic nikomu nie wydziera ; owrszem rzeczy swoje własne sprawiedliwie rozdaje. Rej Post. DA. Z dobroci wypływa poczciwość, czyli co jedno znaczy, sprawiedliwość, przez którą szanujemy innych należytości. N. Pam. 24, 526. Sprawiedliwość każdemu jego zacność i zasługi przyzna-wa. Szczerb. Sax. 324. Niesprawiedliwość na święcie panuje, a miejsce nie tylko u monarchów, którzy biorą państwa, królestwa , nie mając do tego prawa żadnego , ani chcąc podledz prawu; ale i u ludzi równiejszych nów. Gorn. W/t. X 2 b , Yind. golfia. Cnota zamordowana , sprawiedliwość potłumiona. Birk, o Exorb. 11. Sprawiedliwość jedna jest prawna , druga rozdawna dislribu-tiva, która wedle godności tak czcią, jak też i hańbą w Rzpltej szafuje. Orzech. Tar. 83. Sprawiedliwość komu czynić * słusznym jego żądaniom prawnie dosyć czynić, einem jtt feinet’ ©emljtigfeit, 31t feinem SRedtte wrÿclfen. Leszek objeżdżał kraj od starostwa do starostwa , czyniąc wszędzie sprawiedliwość poddanym. Biel. 116. Sprawiedliwość czynimy, kiedy dobrego i słusznego umiejętność skutkiem wyznawamy, i uczymy słuszne od niesłusznego, godne od niegodnego rozeznając, a dobre ludzie, nietyl-ko bojaźnią karania, ale też i nadzieją pewnej nagrody mnożąc. Szczerb. Sax. 324. Sprawiedliwość jak bogacza, tak sierotę sądzi. Stryjk. Gon. B 2. Zacień sobie sprawiedliwości nie może czynić,t ale do urzędu powinien się udać. Sax. Tat. 129. Żaden sam sobie sprawiedliwości czynić nie ma. Szczerb. Sax. 450. Nie oszczędzali i życia, pokazali, iż są ludzie kawalerskiego serca, umiejący czynić sobie sprawiedliwość za krzywdę. Mon. 73, 3, (cf. satysfakcyą , cf. pojedynek). — 'Sprawiedliwość na co, do czego * sprawiedliwa pretensya , prawo do czego ; geregter 2Infpru#. SRećbt §U ctn>«3. Wszyscy Leszka obrali, mówiąc, że ma na królestwo sprawiedliwość, które mu bóg dawno naznaczył. Biel. 112. Goworek do Leszka mówi : dla mnie jednego nie opuszczaj królestwa, bo masz do niego sprawiedliwość nad inne. Biel. 113. Jeśliby kto inny chciał być królem , nad blizkość i sprawiedliwość Kazimierzową, będzie go miał za nieprzyjaciela. Biel. 338. Sprawiedliwość i słusz ; Eccl. npaBe^HO

h npaBO, jus et fas, Graec. denov xaî èlxai&v. — ß. Sprawiedliwość, urząd, prawo, urzędnicy sprawiedliwości dostrzegający; bte ©eretjdigfeit, baê ©ertdjt, bte Çoltjeç. Żebyś mnie przynajmniej z sprawiedliwością nie pokłócił. Teat. 56. b, 58. Grożą mi sprawiedliwością. Teat. 34, 85. — §. Sprawiedliwość, wyrocznia sprawiedliwości, szubienica, miejsce stracenia złoczyńców; bflê $od)gerid)t, ber ©rtlgett. Złodziej, odwiązany od szubienicy, nim ten , co go odwiązał, zlazł z wysokości sprawiedliwości, uciekł. Dwór. H 5. — §. Theolog. Sprawiedliwość, usprawiedliwienie przed bogiem, niewinność, świątobliwość; bte ©e* redjtiflfeit, Sftedftferttgung, Unfcffulb, ^etltgfett. Sprawiedliwość zakonna, sprawiedliwość wiary, sprawiedliwość życia. Sekl. Phil. 3, 9. — §. Nie wchodzę w to, czy sprawiedliwość mają, żartujący z wspomnionego zwyczaju. Mon. 74, 504. czy racyą maja ? ob fte fRedjt fja&en ? SPRAWIEDLIWY, a, e, SPRAWIEDLIWIE adverb.; Boh. sprawiedliwy ; Slov. sprawedliwÿ ; Sorab. 1. zprawhwné; So-rab. 2. prawi (ob. Prawy), pschawi ; Carn. pravizhn ; Vind. pravizhen, praveden, spravizhen, pravi, spodoben, dostoin (cf. dostojny, przyzwoity), prau, po pravizi, pra-vizhno, po spodobi ; Cvoat. pravichen ; Bag. pràv, vprà-vni, (cf. wprawny); Bosn. prav; S/av. pravedan, pravo ; Ross. cnpaße^iiiBUH, npaBOcyvuthiH, npaBOTO-uoÖHBhiß ; Eccl. 6.iaro3aKOiuiBiH, 6.iaro3aKOHito ; wedle sprawiedliwości czyniący lub czyniony, prawy, gerecflL Kto sprawiedliwość czyni, sprawiedliwy jest. 1 Leop. 1 Joan. 5, 7; Nieba sprawiedliw-e ! Mon. 70, 745. Rozbójnicy niesprawiedliwie wydzierają a sprawiedliwie się dzielą. Cn. Ad. 285. (i w nierządzie jakiś rząd być musi). Sławny prawników wyrok: sprawa sprawiedliwa, ale nieprawna, na tym zasadza się, iż majątek może być nabyty sprawiedliwie, płacąc zań właścicielowi umówioną sumę; ale dla niedopełnienia prawa sołenności w tej przedaży, nieprawnie posiadać się będzie. Ostr. Pr. Cyw. 2 , 254. Cudzy majątek przez pieniaetwo prawnie a niesprawiedliwie posiąść spodziewa się. Pilch. Sen. list. 40. Cokolwiek się prawnie dzieje, sprawiedliwie się dzieje. Szczerb. Sax. 56. Sprawiedliwy masc. Subst., ber ®cred)te; Boss. npaBe4HiiivB, f. npaBe4HHita. Sprawiedliwy, jakąkolwiek śmiercią zachwycon będzie, nigdy nie zginie zapłata jego. Bej. Post. X x 5. Kazimierza Sprawiedliwym, bett ©eredften, nazwano, że Konarskiego nie dał ściąć o po-gębek, gdy kostki z nim grał. Biel. 107. et 101. Sprawiedliwy sędzia ; (Eccl. npaB0cy4eu,B, verb. npaB0cy4-CTByio , Graec. ducuodoréco, sprawiedliwie sądzę). Najbardziej zmiękcza rozgniewanych bogów, Trochę zboża z sprawiedliwych brogów. Lib. Hor. 82. (poczciwie zebranych). (Slov. Prov. Geden nesprawedliwi gros, sto inich spra-wedliwich s kapsi wihańó ; jeden niesprawiedliwy grosz sto sprawiedliwych z kieszeni wygania, cf. źle nabyte, źle odbyte). Niesprawiedliwy, Vind. goliuf; Ross. Heno-4’bJBHUH, HanpacHHH, HanpacHO ; Eccl. HenpaB4HBH0. Niesprawiedliwy człowiek Boh. nesprawédliwec. Niesprawiedliwy sędzia Eccl. HenpaB0cy4emi. Niesprawiedliwie czynić Eccl. HenpaB40BaTH. Waży funtów sprawiedliwych Gdańskich 34. Teat. 46. b, 22. słusznych, dobrze

STRAWIENIE - SPRAWNY.

SPRAWOMOWCA - SPRAWOTA. 407

żonych, rtctyttg gett)Ogeit. — §. Sprawiedliwa Subst. : scil. sprawa* słusz, słuszna, sprawiedliwość; bte gerechte ©a* ttye, bte ©ercdjtigfetł. -Sprawiedliwa wygrywa. Źegl. Ad.

236. Przy sprawiedliwej ^zawsze niebo stawa. Pot. Arg. 304. Dudu. Apopht. 59. Żeby on miał sprawiedliwą, czy-by sprawiedliwości nie dochodził? Falib. L 5. Chełm. Pr.

55. Simon. Siei. 44. Odważnieśmy się bili przy naszej sprawiedliwej. Leszcz. Class. 75. Sprawiedliwsza o boskiej pomocy nam tuszy. Dardz. Luk. 118. Pracujcie, a co sprawiedliwa będzie, dam wam. Sekl. Maili. 20. (toa§ rectyt tft- 8ut ty.). Panowie, to co jest sprawiedliwa a słuszna , sługom dawajcie. 1 Leop. Col. 4, 1. Prokuraci z stronami foremnie kuglują Onemi wykrętały, onemi dekrety, Byś miał najsprawiedliwszą, a nie miał kalety, Albo lisa w zanadrzu, albo wuja w prawie, przegrasz. Paszk. Oz. 114. SPRAWIENIE, SPRAWIONY, ob. Sprawić. SPRAWKA, SPRAWECZKA, i, ź. ; (Ross. cnpaBKa dopytywanie, dochodzenie, poprawa błędów w drukuj; dem. Nom. sprawa; interesik, sprawuneczek, sztuczka; flettte Slitgelegentyeit, Heiner Ipanbel, ein Heiner ©tretety ; (Rag. posalak ; Croat. poszlèk; Bosn. posalak). O lada sprawę sto lat się prawujemy..Star. Vol. E 4. By najmniejsze spraweczki, które czynił, wielką dostojność brały. Wys. Aloj. 180. Coż znaczy mina rzadka, i twarz pomieszana? Zapewne jakąś sprawkę? Teat. 42. o, 20, (cf. figiel, psia sztuczka). Sprawki dziecinne. Zab. 13,409. Juz wiem o wszystkim, to jego sprawka. Boh. Kom. 1, 241. et 2, 231. ‘ SPRAWNOŚĆ, ści, i; (Boh. nésprâ-wnost negligentia ; Sorab. 1. zprahwnofcź aequitas) Vind. opraulivost, opravilnost* pilność , czynność; Croat. zpra-vnozt * koszt, nakład; Rag. sprâvnos habilitas; Ross. HCHanpaBHOCTB niedbałość); ochota, skłonność, biegłość, prędkość w sprawowaniu rzeczy, zręczność, zdatność, obrotność; bte 5Iuêrictyt)'amfeit, ©efctyicflictyfeit, ©ewanbttyeU. Moja sprawność tego dokazała, że to się tak stało. Boh. Kom. 4, 392. Od marszałka sprawności po większej części, zawisł pomyślny skutek sejmowych obrad. Skrzet. Pr. Pol. 1, 275. — §*. Rzodkiew czyni wiatry i niesprawność żołądka. Cresc. 241. niesposobność, niewcze-sność, incommodité. SPRAWNY, a, e, Sprawnie adv. ; (Boh. zprawnÿ rządny, nesprâwnÿ négligeas; Slov. ne-zprawnÿ inconditus; Sorab. 1. zprahné aequus , sprauny muz poczciwiec; Vind. opraviln, opravilen, opravdosten negotiosus ; Rag. spravan praeparatus ; Groat. szpràven paratus ; Bosn. spravan, prighnüt za koje djello propen-sus, dispositus\ Ross. Hen3itpaBHbifi niedbały; Eccl. cnpa-bho perite, recta ratione)\ a) zręczny do sprawowania czego, obrotny, zdatny; Croat. poszlèn, aitêrictytfaitt, allé» ïtctyttg, gefetytefï, geiMitbt. Sprawna główka do wszystkiego.- Teat. 52. b, 55. Sprawny z Waści ptaszek. Teat. 33. d, 89. eilt üerfctymttyter Segel. Gdy chcesz być sprawnym , folguj czasowi, darmo go nie puszczaj. Haur. Ek.

6. Do interesu pieniężnego za kąty sprawny ; jakże dowcipnie umie kredytorów odprawiać, lichwiarzów ujmować, kupców namawiać. Teat. 7. c, 31. Kto sprawniejszy ten lepszy, poczciwość nie płaci. Weg. Org. 21. Sprawny toż jeden sam, co z wielką asystencyą sprawić może. Budn. Apopht. 125. Najsprawniejszego z całej korony Polskiej mam stangreta, szalenie ze mną pędzi. Teat. 7. c, 28. Sprawnego poślę kuryera z listem, Ze się do króla szczęśliwie dobierze. Jabł. Buk. O 4 b. Podaj kartę sprawnie. Bul. Ow. 74. Jam taki nędzny i niesprawny, jakbym ja twoje poselstwo sprawował. Sic. Kaz. 270. Od tego czasu, niesprawniejszego i niery-chiejszegom języka się stał. 1 Leop. Exod. 4. jąkającego się, ftottrenb.— §. Sprawny, w sprawie, porządny, w dobrym porządku, szyku; orbciitlicty, tu guter Orbmtttg ; Boh. zprawny. Nieprzyjaciele porwali niesprawnie bronie. Krom. 58 ; tumultuarie. Nie zwykli nigdy Turcy sprawnie ustępować. Kłok. Turk. 242. —^ j). Ołtarz kościoła jest umysł nabożny, wiarą sprawną. Żarn. Post. 2, 459. rządzący się wiarą, üött ©Irtltktt regiert, gelenft.— §. Sprawny, należyty, getybrfg. Sprawniejszy dowód. Krom. 17. Sprawnie wysłuchawszy, rzekła posłowi.... Pieśń. Kat.

6. (attente), Dobry jest zakon , jeśliby go kto zakonnie a sprawnie używał. 1 Leop. 1 Thim. 1, 8, (cf, czyście). Ta ewanielia ku wielkiej radości wszemu narodowi ludzkiemu, na on czas i potym sprawnieby miała być. Rej. Post. D 5. właściwie, rectyt etgeittlicty. — Rozkoszą cielesną sprawnie gardzić mamy. Kosz. Cyc. 66. Dclet hoc cordi mco ; jest mi tego sprawnie żal. Macz'. rzewnie, mocno, duszno; rectyt fetyr, rectyt ftarf. Przełożeni wszyscy sprawnieby się mieli dobrych nauk rozmiłować , a za nie się obiema rękoma ująć. Kosz. Lor. pr. (gorliwie, na urząd, uprzejmie). Cyrusa wszyscy sprawnie miłowali. ib. 111 b. (serdecznie). — §\ Sprawnie, sprawiedliwie, gerectyt. 0 sprawiedliwy sędzio, ty każdego Sprawnie oddzielasz według zasług jego. J. Kchan. Ps. 8. Nieprzyjaciel mię w nienawiści ma niesprawnie. J. Kchan. Ps.

54. (bez przyczyny, niesłusznie). Wszystkim światem sprawnie rządzi. Ryb. Ps. 190. — b) Ziemia ona niesprawna stała się ogród rozkoszny. W. Ezech. 36, 55. niesprawiona, nicuprawna, mtkkllte$ §elb. Ta część Afryki jest nieurodzajna, pusta, piasczysta i niesprawna. Boter. 212. niezdatna do sprawienia, nie do uprawy; trictyt «njuklten, metyt ttrkr. — ’§. Na tym miejscu o wszystkim doszły go sprawne listy. Chrośc. Fars. 64. sprawiące go, donoszące, informujące, oznajmujące mu, awizacye; Serictyte, 3nftructtorrêfctyretku. ‘SPRAWOMOWCA, y, to., patron, rzecznik, rzeczomowca, causidicus; bet ©ad)limiter, (débiter). Polskiego sprawomoweę uczy stawać ładnie Dowcipny Kwintylian tłumaczon dosadnie. Zab. 10, 227. W wielkićj sprawomowców trzodzie, wymownych niewielka jest liczba. Siru. Qu. 1 b. ( kausy-perda). SPRAWOTA, y, z., sprawa, sprawczyna; eilt gmitbel, eilte Affaire. Tak się skończyła moja sprawota. Boh. Ossol. 77. Słucbajże sprawoty tych złoczyńczów. Pot. Arg. 253. — §*. [Jurid. Sprawota , procedura sądowa , gertctytltctyeö ÜSerfatyrcn. ob. Helcia Starodawn. prawn. polsk. pomn. str. CLXXXIII — 1], sprawowanie się, usprawiedliwianie, bte 9łectytfert:gung. Jeśli czytają, uporowi swemu więcej u siebie miejsca dają , niż tej ich w obronie niewinności sprawocie. Smotr. Apol. pr. Ze nâ twe skargi, żale i sprawoty Nie odpowiada jednej nawet jo-

SPRĘŻNY, SPRĘŻYSTY, SPRZĘŻYSTY, a ynpjriw ; Eccl. naaauaTeibiibiH ; elastyczny, elaftifd). Ciała , które odmieniwszy kształt swój w śeiśnieniu, gdy to ustaje, do swojej pierwszej pory przychodzą, zowiemy sprężystemi od sprężyny, która nam to widoczniej pokazuje. Hog. Dos. 1, 226. Powietrze jest rozciekiem tłoczliwym i sprężystym. Jak. Mat. 5 , 355. Ciała nie-sprzężyste po uderzeniu nie mają mocy wrócić się do swego kształtu. Ilog. Dos. 3, 192. Woda nie może być ścieniona, jak powietrze, i zbywa jej na tej własności sprężynnćj, której nie ma żadne inne ciekące ciało, oprócz powietrza. Mon. 74, 565. Lawa stopiona zaczy-; Croat. szprusujem,    na wrzeć. wznosić się, ale skoro moc ognia zwolnieje,

Hoss.

ty. Chrośc. Job. 124. Wielka krzywda poddanym, wielka w królu wada, Kędy skarga sprawocie uszy pozakłada. Pot. Arg. 10. Wiesz, kogo potwarz wpisze do metryki , Niewinność ani sprawota wyskrobie. Pot. Syl. 49. SPRAWOWAĆ, SPRAWUJE, ob. Sprawić. SPRAWUNEK, nku, m., SPAYYUNECZEK, czka, m., dem., interes, potrzeba; bie Angelegenheit, Verrichtung, baö @efd)äft; Carn. oppravk , oppravilu; Vind. opravilu, oprava, oprau-lenje, djanje ; Sorab. 1. schaft, predkmetżo, scliaftzik. Wysyłają go czasem na sprawuneczki. Teat. 24, 104. Wysyłać, wychodzić na sprawunek, za sprawunkami, po sprawunkach. X. Kam.

SPRĘŻNY, ob. Sprężysty.

z-prusujem explodo , zprusid, zprusâvam emilto, evibro,    gazy sprężne nikną lub tracą swoje sprężystość. N. Pam.

displodo , ob. Prężyć. SPRĘŻYK, m, dater, chrząszczy!;    9, 342. Z trunków robiących, płyn sprężny się wydo-

płaski, tak w grzbiecie silny, że gdy go na wznak poło-    bywa. iY. Pam. 1, 15. Z zędry żelaznej prędko się wyży, sprężystością swoja do góry sie rzuciwszy na nogi    dobywa płyn sprężny, saletroczyn. Os. Fiz i, 249.

pada. Zool. 170. ber ©pringfćtfcr. SPRĘŻYNA, SPRZĘŻY- SPRÓBOWAĆ, ob. Próbować.

NA, y, z., SPRĘŻYNKA, i, i., dem., prężyna ; ( Hoss. SPRÓĆ, SPRUĆ vel potius zpróć, zprół, f. zporze cz. dok., npyacHim, npyjKHHKa; (Boli. prużjna pręga, pręt), Boh. pe-    Sparać, zparać niedok. ; Vind. dolsporgali ; Hoss. cnopoTb,

ro, (Elym. cf. przeć, pręt, cf. pióro); Slov. pero ; Vind.    cnapHBaTb ; rozpróć, odpróć; gcrtremten, aDtrennen, «uf*

peretniza, rok, spelefni lok, podertlivi, sproshlivi lok    trennen pr. et fig. Spróta powłoka Ross. cnopoKb, cno-

na vdarjenje ; Slov. pero, tetik) ; laska czyli żelazo zgię-    poueKb. Spróć pończochę, t. j. nici z niej wysnuć,

te gwałtem, jako w zegarze bez wag, w kłótkach , w    Magier. Mskr., «nfrtppelrr. — Kto wolność spara, Zakon

zamkach żelaznych. Cn. Th. 1052. bie ©prittgfeber, bie    go ani ubezpiecza wiara. Chrośc. Fars. 34. Nie miał

$ebcr J. 95. in einer llfyr. Części zamku są : rygiel, kłam-    mocy spróć wolą Jowiszową ; rescindere. Źebr. Ow. 48.

ka, zasuwka, deką, sprężyna. Teat. 6. c, 58. Gdyby SPRÓCHNIAŁOŚĆ, ści, z; (Boh. prachniwost, zprachni-mi się ten interes poszczęścił, wkrótcebym mogła na    welost; Slov. zprachniwèlost; Sorab. 1. prochniwofcz;

sprężynach jeździć. Teat. 14, 36. na resorach, in einem    Vind. strohlivost, strohljtje, strohnetje, strohlenjc, kerh-

Söflvicn (Ulf S’Cbent. §• Tr. fig. Sprężyna, powód, po- kovitnost, okerhnost, perhkovitnost, zhervojcdina) ; spró-budka, bodziec; S&rfe&feber, Antrieb. Intryga, interes, to    chnienie, zbutwiałość; bte ÜJtorfdfôeit, »bigfeit m\ gdllb

jest sprężyną wszystkiego. Teat. 49, 27. Zazdrość i mi-    njß. Poznasz spróchniałość, gdy kość niegładka , owszem

łość własna , w sercach kobiet dwie najmocniejsze sprę-    poprzegryzana. Perz. Lek. 133. W chorobie zaraziły go

zyny. Teat. 52. d, 90. lyrańskich ruszywszy sprężynek,    wrzody i sprosne spróchniałości robaki rodząc. Sk. Dz.

Potrzebą wymówił dyabelski uczynek. Przyb. Mili. 114.    4 74.. SPRÓCHNIAŁY, SPRÓCHNIEĆ, ob. ‘ Próchnieć.

Wszystkich sprężyn ruszymy, mamy głowy po temu.    SPRÓCHNIZNA, v, i, spróchniałego co, morsz, mor-

Teat. 29, 19. Dalejże, natęż wszystkie sprężyny two-    szatość, etttmś VtorfdjeS ; (Bok. eerwotoćina ; Dal. esar-

jej wybiegłości. Teat. 1, 82. (bte grtllje ©pnnnfrnft beilter    votocsina). Patrz w tej spruchniznie koza odpoczywa

Vcrfcblagenljcit). §. W głowie pękła sprężynka, leat.l.    mała, Jakże sobie spokojne schronienie obrała. Chód.

c, 65. nie wszyscy doma, przesadził, klepki mu nie    Gesn. 26G, cf. dup', ein anSgefnulteS Sod),

staje;, cö rappelt in feinem Stopfe, cê bat itberöcffl?itappt. SPR0FAN0WAC ob Profanować SPREZYNNOSĆ, SPRĘŻYSTOŚĆ, SPRZEZYSTOSĆ, SPRE- 01 u' ⁰⁰* 1 roîJnovidû-

warta w najdrobniejszych cząstkach ciał, której pomocą odpychają się wzajem , skoro ściśnienie się ich znaglo-nym było. Mir. Mskr. elastyczność , bie èlflfticitdt, bie geberfraft, ©dwellfraft. Sprężystość ciał, jest usiłowanie które mają- pewne ciała ściśnione, przywracać się do pierwszego stanu po ściśnieniu. Hog. Doś. 1, 226. Sprężystość powietrza. Hub. Wsi. 290. Żelazo ma nad wszystkie metale największą sprężynowatość. Kluk. Kop. 2,

208. Serce mocą odpierania swojego albo spreżynno-ści wyrzuca humory do żyły bijącej. Bok. Dyab. 34. SPROSNICA, y, z., sprosna nieczysta kobieta, nierządnica, Źdźbła na słońce i powietrze wystawione, twardzieją, a tak nabierająf większćj siły i spręźynności. Brzost. Duch.

524. SPRĘŻYNNY, a, e. od sprężyny, $ebcr», ©d)nell-feber«, ©pringfeber* ; Hoss. npy*HHuufi. Spreżynny *,

ŻYNOWATOŚĆ, ści, ź. ; Hoss. ynpyrocTb ; własność za- SPROSIĆ, f. sprosi cz. dok., Spraszać niedok., wielu poprosić; Vind. 1 vabiti, (ob. Zwabić); Hoss. c03BaTb, co-3biBaTb, (cf. zazwać), mehrere jufammen einlaben ; (Vind. isprafhati, sprafhuvati » wypytywać ; Ross. cnpocHTb, cnpa-niHBaTb s pytać, cnpouiHBanie pytanie, cnpouiHTbcn, cnpa-uiHBaTbca radzić się kogo). Niechaj się wszyscy moi domownicy cieszą, niech sproszą wszystkich sąsiadów. Teat. 28. b, 135. Sproszenie Hoss. cosubb. Spraszający Hoss. co3HBaTejibHbn1, sprosicie! Hoss. co3biBaiejtb, sprosicielka , co3biBaTe.ibHHita.

wszetecznica; ein untüchtige# SBeih, eine Vettel; (Sorab. 2. profniza » wszeteczne gadanie). Rozkosz odpędził i spro-śnice zawstydził. Sk. Dz. 125. Sprośnicę do tego przywiódł, iż przysięgła iść na pokutę. Sk. Dz. 819. SPRÖ-

ŚNIK, a,

SPROŚNIK - SP ROSNY.

SPROSTAĆ - SP RYC H.

409

sprosny nieczysty człowiek , nierządnik, młodej , nieśprosny młodzieniec jeden. Gorn. Dw. 274. wszetecznik, plugawiec, eilt 'ungültiger fDîenfd) ; (Ecd.no- niczego, grzeczny, ein artiger, junger Stan. fiOYio.f mit» [vituperans 2], ^ występnik). Niewstydliwe po- SPROSTAĆ czemu mcd. niedoli.; Bok. zastali, (cf. zastać); stępki sprośników. Sk. Zyto. i, 92. Ten sprośnik, ten dowódzca szalonej młodzieży, Kiedy już chce , nieśli się żeni , jak należy. Zabi. Fir. 80. SPROSNOŚC, ‘SPRO-STNOSĆ, śei , ź. ; (Boh. sprostnost simy lim I as, vulgari-tas, vilitas); psota, wszeteczność, nieczystość, plugawość; ttngfic&tfgfeit, ttnguĄt, Unfldtfjigfeit, ©didnbltcfyfeit ; Sorab. 1. roznofcź (cf. różność), grosnofcź, (cf. grożność); Garn. pra-znoszt , praznovanye fornicatio , cf. próżność , próżnowanie ; Ross. CKitepuoTBopeitie ; Eccl. ctovaoaoskkctko , iie-yhtcotü , ueiiOTfiUGCTKO. Ubrał sie w one szatę spro-snościarni pokalaną. Warg. Wal. 95. Zaprowadzili ją na miejsce sprosności. Bals. Św. 1 , 5 i. (do nierządnego domu, do zamtuza). Nieobyczajność zamyka w sobie insze występki a sprosności, jako pijańswa, fryjerstwa B b b 1. i t. d. Glicz. Wych. L 8 b. Ustawicznością grzeszenia ludzie się. w bydlęcą ^sprostność obracają. W. Post. W.

96. Sprostność grzechu, ib. 54. — §. ‘Sprostność człowieka wywraca drogę jego. Budn. Prov. 19,3. (głupstwo Bibl. Gd.); zdrożność, Ungereimtheit, SSerfeljrtfieit. Chociaż oboje to, i ochędożnym być, i nie wydwarzać sic, jest dobre w sobie ; jednak kiedy kres swój przejdzie , już się w sprosność obrócić musi. Gorn. Dw. 48. SPRO-

SŃ0M0WNY , ob. Blazgon. SPR0SN0M0WN0ŚĆ , ob.    (SPROSTNY, ob. Sprośny). — SPROSTOWAĆ, ob. Pro-

Blazgonrenie. SPROSNY, 'SPROSTNY, a, e, — ie adv.;

(Boh. sproslnÿ simplex, plebejus, vulgaris, vilis ; Hung. SPRÓSZYĆ , ob. Prószyć. SPRÓTY, ob. Spróć. parązna libidinosus) ; psotny, nieczysty, nierządny, wsze- SPROWADZIĆ cz. dok., Sprowadzać niedok., zkąd przypro-teczny, plugawy; unjudjttg, unflätijig ; Sorab. I. roznć,    wadzić, przywieść, przyciągnąć, ściągnąć; bcrabfüfiren,

rofny, roznużki ; Sorab. 2. proini ( cf. próżny), grofni,    bcrbepldten, ftcrju giefeit; ( Slov. sprowózeti, sprowazÿm

(cf. groźny); Ross. nopomiLiH. Sprosny ad mores perti-    deduoere, (sprowadzani concomiłatio ; Croal. szprevajam

net; plugawy ad naturalia sine peccato ; szpetny et ża-    comilari, szprévod commUa'us, f'unus, szprevoditel, szpre-

dny ad aspectum, eslo aliqui confondant haec. Cn. Th.    vagyavecz assecla, cornes, szprevodni funebrisexequia-

1052. Ludzie sprosni, złośćiami wszystkiemi pomazani,    Iis ; Ross. cnpoBa^UTb , enpoBa>KHBa?o sekretnie na bok

w nieczystości żyjący. Sk. Źgw. 1 , 105. Zbrodzień i    sprzątać). Sprowadź go na dół z góry. Tr. Przecudnie-

sprosny cielesnik. Sk. Dz. 215. Lupanar, ‘próżny dom,    by było, gdyby ja tu można sprowadzić. Teat. 52. d,

nierządny. Urs. Gr. 147. (sprosny, ob. Zamtuz). Puścili    87. Zakładał kosztowne ogrody, kazał wycinać perspe-

się synowie Israelscy za marnościami, i ^sprostnie czy-    ktywy, sprowadzać wody. Żab. 14 Profesorów do ja-

nili. 1 Leup. 4 Reg. 17, 15, CrBat. praznńjem fornicor,    kiej nauki, gdy komisya edukacyjna w kraju znaleźć

(cf. próżnować); Ross. CKBCpuOTBopiiTb. Grzech ‘spro-    nie może, sprowadza ich z zagranicy. Dyar. Gród. 154.

stny i ‘szkarady. Karuk. Kat. 226. Która rzecz jest ku    — §. Sprowadzić do mniejszej liczby, redukować. N.

uczynieniu sprosna , ta i ku mówieniu nieuczciwa. Modrz. jPam. 6, 318.

Roz. 39. Sprośnie raniony. Chełm. Pr. 167. haniebnie, SPRÓCHNIAŁY, SPRÓCHNIAŁY, oh. Próchnieć, szkaradnie, fdjdnbltcl). Co może być ‘sprostniejszego nad SPRYCA , y, z., strzykawka, z Kiem , bte gprńije, sikawka.’ rozgniewanego człowieka? W. Post. U⁷. 2, 124. szka- Czerw. 9. et 56. Perz. Cyr. 2, 321, radniejszego, rtbfdjcnltrf). Sprosna burza powstawszy, ostatnią zgubą utonienia przegraża. Rirk. Dom. III. haniebna, szkaradna, okrutna, ein af)fd;eidîd?cr, fércdlidjer ©türm. — §. Zadałeś posłom naszym nieumiejętność, jakoby oni tak *sprostni byli , aby radzili o tym , czego

nie znają. Orzech. Qu. 59. tak nieokrzesani, tacy pro- \. SPRYCH , u w., SPRYCHA, y, i., śpiea u koła, (Etym. staey; fo fll&ent, tblptfcf). Bardzobym ja temu - rad, aby się tych gier rozmownych, jako we Włoszech ludzie zacniejsi mają, też u nas ludzie niesprosni jęli. Gorn.

Dw. 5. okrzesańsi, bte aiUtmrtcren, gebtfbelereit SHajfeit.

Korzystał w przyjaźni tej białogłowy, jako i pięknćj i

m.

mieć z t® siły, wyrównać czemu, wydoływać; einer ©acfjc gcrcacfijen fet), straft unb Säfiigfeit genug ju etma§ l;al>eti. Nie napieraj się czemu nie sprostasz. Petr. Ilor. 2, M b. Czemu ty nie sprostasz, temu nikt inszy nie sprosta; ezego ty nie będziesz mógł uczynić , tego też iście nikt nie uczyni. Mącz. Potrzeba , aby sam siebie człowiek dobrze znał i swoje, siłę, czemu sprostać, a czemu nie może sprostać. Gorn. Dw. 104. Możesz-Ii sprostać, podejmuj się; a nie możesz sprostać, daj pokój. Riał. Post. 134. Chełm. Pr. 91. Na to się pokuszajmy, czemu sprostać możemy. Ezop. 7. Trudniejszych rzeczy, niżli im sprostać możesz, nie badaj się. Radź- Syr. 5, 22. Ty sam sprostać nie możesz sprawom ludu tego. Rej. Post.

Nie tak nauką, jak biogłuścią wszystkiemu sprostał Papr. Ryc. 225. Krom. 171. et 519. Modrz. Baz. 176. Gdy pan będzie-miał co darować, ma pierwej sobie rozważyć majętność, a dostatek i sprostanie swoje. Kosz.'Lor. 114, (ob. Przemogą, przemożenie, możność). ‘SPROSTAŁY, a, e, wydoUwajaey, wyrównywaj ąey, mający z to siłę, getragen einer 6ad)e. Na miejsce tego urzędnika,' innego szlachcica osiadłego ku od- ■ prawowaniu tych roków obrać mają. Siat. Lit. 170. —

stować.

Vir,d. krópieza , kropiuniza, fhveikaliza, resliuniza, besgalza, bozou , ler-shou ; Garn. bèsgalza; Croat. spriczalka, sprihóka, (#pri-bam spargo) , bzikalyka , bizikalka ; Bag. scpirliza ; Boss. mnpHUŁ , Hacocs, noucapnaa 3ajHBBaa Tpy⁷óa, ob. Spry-cować.

cf. Germ. fpret^fM, ob. Sprys), bte ©petcfje int SRabe, bte Siabefpet^e ; Boh. śpice. W kołach promień każdy czyli sprych jest niby drągiem etc. Bog. Doś. 3, 134. — Anat. Sprych, sprycha, mniejszy piszczel, fibula. Perz. Cyr. 33. przęczka, bte Reinere Setnröljre. Sprych, kość

Słownik Lindego wyd. 3. Tom V.

52

sre-

SWG-

ma

orania,

zasiewania i gnojenia, jest

mniejsza łokcia. Krup. 1, 140. bte Reinere Strmrö^re. — [2. SPRYCH, rzut, skok; ross. iipbii”E, cf. niem. ©prtet 2] ; Widok ten zostrzył spryeh wzrokowy pod czarta powieką , Tak iż różnił przedmioty daleko. Przyb. Mili. 91. (ostrość wzroku, promień oczny; beit ©traljl bc3 Sltcfo , beé 2lttge$). — Aliter: Któżby Nilu, rzeki, na tak twój bieg cichy, Ze w powodź takie miałbyś czynić sprvchy Gwałtownie! Dardz. Luk. 184. (takie zbytki, susy, skoki, übermütige Springe). —. §. Cło od wiosła i spryehy statku tym kanałem pławionego. Vol. Leg. 7, 84-6. [prze-woźniczy drąg, ob. Sprys 2], ‘SPRYC11NIE, [Adverb, rzutnie, skocznie, fpowfireicfyö;.cf. pierzchnąć 2]. n. p. Juno narzeka: Jowisz po coż się z Kalistą nie kuma? Juno-ne małżonkę ‘Przecz cierpi ? ‘przecz łożnice nie odleci sprychnie ? ‘Przecz sobie Lykaona teściem nie wystrychnie? Zebr. Ow. 43; cur non et puisa ducat Junone, meoque collocet in thalamo ? — SPRYGHOWY, a/e, od sprychu, ©pctdjett * . Anat. Sprychowa kość. Krup. 3, 70, oh. Spryeh, sprycha, piszczel.

SPRYCOWAĆ cz. niedok., z Niem, (prüfen , strzykać , sikać, z sikawki napuszczać; Sorab. 2. schprizowasćh ; Vind. fhprizat, Thverkati, ihterkati ; (Croat. spriham spargo).— Sprycowanie n. p. gardła. Czerw. 9, Vind. na kroplei, pokrop, fhverklei. SPRYCOWNIK , a, m. ; Vind. kro-pnik, ofhterkavez, lliverkavez , polivar, cf. polewacz; ber Spritzer, spryemajster, Niem., ber ©pritjjenmetfier, dozorca sikawek.

SPRYS, u, w., SPRYSA, y, z., (cf. Germ. fprei^en, ©prtet, oh. Spryeh); §. 1 ) przewoźniczy drąg, bie ©pretfjfłattge ber Sotlfiw^te, ber Soldaten, bie ©cf)tfferfłattge ; Cam. sora; Boh. rozperak. Flis z kowanym sprysem. Klon. FI. B 3, not,, «contus, tudis seu pertica, qua navis impel-litur». Sprysa. Pot. Jow: 2, 53. — §.2) Archit. Sprys, zastrzał, podpora z drzewa abo z muru dla umocnienia ścian. Budź. 58. Pot. Arg. 33. ein ©pretfjpfetler, ©egettpfetler, Strebepfeiler, bie ©preise. SPRYSZ, u, m., powierzchne wyrzuty na roztopionym srebrze. Tr., Germ. ©prtP, murf ber fiep auf bem gef^moljneti ©über aiifwirft. SPRY-SZCZEĆ , ob. Pryszczeć, Prysnąć.

SPRYT, u, mi., z Franc, esprit, cf. Lal. spiritus; (Boss. cnfiprB wyskok, spirytus). Spryt, żywość umysłu, która szyb ko rzecz każdą chwyta, zrozumiewa, domyśla się, jak ma być wziętą, przywłaszcza ją sobie, równie tak nazywamy iskrzenia się własnej myśli i konceptów»; spryt odcieniem dowcipu. Czart. Myśl. 69. ©eift, SBiptg* feit, Sebenbigfeit beś 2Bi£eś. SPRYTNOŚĆ, ści, i, własność tego, co wydaje spryt, getjîretcfyeê äßefett. SPRYTNA, a, e, — ie adverb., od sprytu, pełen sprytu, cf. dowcipny, geiftreid), tvi|ig, »ott ©eift; Vmd. duhapoun.

‘SPRAĆ , ‘SPRZAŁ , ob. Sprzyjać.

SPRZĄCZKA, i, i., przączka , przęcka, przęczka ; Boh. prëska, praska; Slov. prezka, sponka; Sorab. 2. sehnel-la; Cam. karijze, saponki , ( cf. zapiąć); Vind. sader-shniza , kopzha, saponki; Croat. kopcha , shnola; Slab. pregjice ; Ross. npaJKKa, npaatenna, bie ©cfptalle. Sprzączki srebrne, miedziane, mosiężne albo z kompozycyi białej, leją w formach w piasku wytłoczonych. Os. Bud.

559. SPRZACZKARZ , a, m., rzemieślnik od sprzączek, ber ©d)natlenmad)er ; Boli. preskar, f. pfeskarka. ‘SPRZĄ-CZKOWY, a, e, od sprzączki, ©Quallen»; Boss. npaweH-HH0. Sprzączkowa kość. Krup. 3, 229, ob. Spryeh , sprycha, piszczel. SPRZĄDZ, ‘SPRZĄC, sprzągł, f. sprzeże cz. dok., ‘Sprzągnąć, Sprzęgnąć, f. sprzęgnie jedntl., ‘Sprzągać, Sprzęgać, contin. ; Boh. sprahnu, sprahl, sprahnauti, spréhâm , sprahugi ; Sorab. 1. pża-s ham rómadu, zapżaham; Sorab. 2. fpesch ; (Boss. cnpaub, cnparaTL = słowo czasować, konjugować, cnpaæeHie kon-jugacya; conpanb, conpmmi, conpuraTL połączyć, złączyć ; cynpyacecTBO ; Eccl. cxiipaathcroo małżeństwo, CtnpifiajhiiT, małżeński); bydło, bestye jedno z drugim razem zaprzęgać; jufammeit aitfpatttten, jitfammeu fpaitrteit. Cn. Th. 1055. Bardzom kontent, żeś Wc Pani tak piękny cug koni sprzęgła. Teat. 11. c, 23, Sprzężenie, sprzęganie, zaprzęganie razem, ba3 3ufammenfpamten; sprzężenie, sprzężaj, b«$> ©efpamt, bie Sufpanite. Nalazł syna orzącego dwanaścią wołów, a on między tym dwa-naścią sprzężeniem wołów był sam jeden. 1 Leop. 3 Reg. 19, 19. — §. Transi. Płaszcz mocno haftkami brzystemi sprząga, Dmoch. U. 2, 205. spina, zapina; ju* fnöpfen, $ul;afeu. — §. Tr. fig. Sprzęgać, łączyć, rować, kojarzyć, zwięzywać ; ycrbiitbett, ücrcintgeit. Konrad z Krzyżaki sprzągłszy się , wojnę przeciw Prusakom podniósł. Krom. 234. Zawsze musi szkodować, kto sie ze złym sprzeże. Simon. Siei. 94. Tylko ta wolność prawdziwa , która się sprząga z rozumem. Pelr. Pol. 2, 161. Będziesz szczęśliwą,, jeśli sprzęgniesz z miłością wierności ogniwo. Zab. 12, 37. Gawdz. Pilch. Sali. 201. Takie jest złączenie , sprzężenie' i zjednoczenie w trójcy, iż syna od ducha, abo ducha od syna, lub od tegoż ojca odłączyć nie może. Smotr. Lam. 125. (związek, węzeł ). — §. Vénal. O sprząganiu psów. Myśliwiec je umieć tak sprządz, żeby wszystkiego miał dosyć, a niczego nazbyt. Ostror. Myśl. 42. sworować, bte £nutbe Jlt* fainmcn fltppeltt. — Similiter: Raz dwóch sporych wężów pod piękną dąbrową sprzęgłych laską był grzonął. Zebr. Ow. 64. splątanych, uerflodjten, nt etnanber gefcblmtgen. SPZĄG, ęgu, m., SPRZĘG; Boh. spręż; cug, bydlęta zaprzężo-żone, ob. Sprzężaj, ba3 ©pfpamt, bie 5htfp«mte, ber 3ug; [Vind. vprega konjou * para koni; Eccl. ctâiifum», c*-nfsawi, cynpn3H, napa, .ĄBoe para, dwoje; cftiififtrŁ ; Ross, conpyrs małżonek, f. cynpyra małżonka). Kmieciowi nowo osadzonemu trzeba dać sprzężaj wołów według zwyczajnego sprzęgu. Haur. Sk. 42. Do odwracania , bronowania ,

sprząg folwarczny, do którego są fornale i parobcy. Pam. 85, 554. Potrafię i słowy, 1 zwykłą groźbą pędzić sprząg wołowy. Zab. 15, 589. Bachus swą sztuką ujął tygry w sprzęg niepospolity. Hor. 2, 23. Nar. — g. Fig. Związek , b«3 Sünbtttß, bte SSeretntgunttg, SSerbtttbung. Oktaw gotów był z Antonim nowe mieć sprzęgi, byle on się z nim koroną dzielił. Chrośc. Fars, A81. Gdy się w sprzęgu trzymają trzy woły pospołu, Żadnego z nich nie może lew pokonać. Min. Byt. 4, 115. SPRZĄGŁOŚĆ, ści, z., zgodność, wzajemna pomoc; ©tntracflt, ntecflfelfettigc,

SPRZAM - SPRZECZAĆ.

SPRZECZANIE - SPRZECZNOŚĆ.    411

KOCAOBHTb, BOcnpenocAOBHib, nocuHTaTbca; Eccl. riptmi-pani \suadere 2], conphinea, cimparoca, ccopnibca, xa-raxbea, caoBonpioca, npoxiiBOßtmaTii, upoiHBorAarojiaTH, OTUopcTBOBaxii. O słówko śie najmniejsze sprzecza, jak zajadły. Zab. 16, 113. My się sprzeczali, nie wiedzieć o co. Teat. 35. c, 39. Zawsze z kimkolwiek sprzecza się, kłóci, pojedynkuje. Teat. 21, 85.— *§. Przeciwnikowi waszemu clyabłu . sprzeczajcie się mocni w wierze. Zygr. Pup. 172. odpierajcie, odpór dajcie, mibcrftehcn. SPRZECZANIE się, SPRZECZANIE, SPRZECZKA, i, spór, spieranie się; ber (Streit, bte ©Ireittgfeit; Boh. had-ka (cf. gadka), rozpor; Sorab. 1. żtrćt, wuretżwano ; Carn. prepir, prepirenga ; Vind. prepiranje , prepiringa. pripinga , sprekarjanje, prebarkovanje ; Croat. pregovar-

ipulfe. Tam sprzągłości w urzędowaniu, tam szczerej pracy spodziewać sie trzeba, gdzie przywiązanie ku rzadzey umysły kieruje. l)uar. Gród. 250, ob. Sprężysty.

•SPRZAM, ob. Sprzyjać.

SPRZĄSC, f. sprzędzie cz. dok.; Iiag. ząpresti, zaprèdem, auffptmten, ob. Prząść, uprząść.

SPRZĄTNĄĆ, ZPRZĄTNĄC, cz. jedntl., Sprzątać, zprzątać

nepeKopbi, cocTa3anie , cxa3aHie, cTbma ; Eccl. conpii-Hie , oóoiOAHaa pacnpa, ccopa, cmiipi^, tascbra [lis 2], cnopb. Sprzeczanie wielkie prawdy ustępuje. Cn. Ad. 1084. Po długim w tej rzeczy sprzeczaniu, obaezywszy prawdę, nie chciał dłużej dysputować. Paszk. Dz. 149. Bywa o tym sprzeczanie między ludźmi. Petr. Pol. 194.

O coby między ludźmi była sprzeczka, gdyby wszyscy 1 jednakowo o rzeczach rozumieli. Teat. 52. c 17. czeć i nie wdawać się w sprzeczkę. Teat. 19. c, 79. Ażebyśmy z prawami boga i natury nie byli w sprzeczce. Koli. List. 2, 54. w przeciwieństwie, im Siberfpmche. -—

*§. Wy słuchajcie dyabła bez ‘przeczki ; i owszem słuchajcie go. Twór. Wierz. 58. bez odporu, oiniC SSibcr* ftanb. ŚFRZECZLIWY, SPRZECZNY, a, e, — ie adverb., sporny, swarliwy, sprzeczający się; gänfif#, ftrcitfnddtij; Roli. putkliwy, swarliwy; Sorab. 1. zpèraczné, zpèradne; Carn. prepirliv, prepirn; Vind. prepiren, prepirliu, prau-dliu, prauduvatliu , sprekaren, sprekarjoviten , spezhćn ; (Rug. priprjeecni » przeciwny); Ross. riponiBophuirbin, C40pJIHBblM , B340p.lIlBbin , npeKOCJOBlIblll , npeHOptMLIBblff, .TFoóonpHTe.ibHbiH, OTpimaTe.ibiibiîî, pa3HoptuHBbiń, coctb-3UT64bHblil ; Eccl. llfilUiOCAOHbHTi, JHOÓOUptTeAbUblH , 410-óoRpiiTejiLiibiu . npme.TLHbiH, na ccopy Bbi4an^ it.ru bb cnopt cooTOflinin, (npeTiiTCAbHbnl. npeutaTe^bHun zakazujący). Baba ta sprzeczna, jak dyabeł. 'Je ił. 6, 18. —

§ Przeciwny, przeciwiający się; roibrig, enige^en, mtbfr* ftrcitcnb, ftrettig. Głos drugi, sprzeczny pierwszemu, szepce mi, nie wierz temu. Teat. 52. d, 99. Zdanie Wc Pana sprzeczne z moim wszędzie. Nieme. P. P. 17. —

§. Sprzeczna odpowiedź skłoniła pokusić się o przejście rzeczonej cieśniny. N. Pam. 4, 126. odmówienie, ßlijchlä» gtge 5lntmort. — £. Sprzeczny, o którego spór jest, ftrib tig. Jest to prawda niesprzeezna i maxyma niezawodna. Mon. 67, 506. (niezaprzeczona). Niesprzecznie Ross. 6e3T>-OTpimaTe.iLHO, 6e3C.TOBiio. Wszczęły się sprzeczliwe zajścia między biskupem a szlachtą o dziesięcinę. Krom. 359. SPRZECZNOŚĆ, śei, z., skłonność do sprzeczania się, bte ©treitfuchtfgfeit; Boh. putkliwost, swârliwost; Slov. odpor, (ob. Odpór); Sorab. 1. zperacżnofcż; Carn. prepirnost; Vind. prepirnost, praudlivost, prepirlivost ; Ross. AioóonptHie, npoTHBOcaoßie, npenocaoBie. — Przeciwność, przeciwieństwo, ber 2Biberfpruc^. SPRZE-

• niedok.: (Rost,. npaTaîb, npauy, cnpaiaxt schować, iia-nparaTL podziewać gdzie, onpaay, onpaTbiuaTb umarłego ubierać, oflpartiBaTŁca uchodzić, wymykać się; Eccl. cnpaiaio summoveo) ; uprzątnąć, poprzątnąć , sprzęty lub inne rzeczy na swoje miejsca odstawić, odkładać; auf« raumen, ahräumeu, tuegrâmnctt ; Boh. klidjm , kliditi, kli-djwâm, klizenj, skljditi, skljzeti, ukliditi, uklizeti; Vind. sprauldt, spraviti (cf. sprawić), prezhspraviti, prezhvka- janye, inâda ; Hoss. npoTimoptaie , nodpaaua , cxBaxua, sati , triebiti (cf. trzebić),, striebiti, potriebiti, ispotiti, gorsü'iebiti, dolpopraviti , dolspraviti, dolsnafhati; Slav, pokupiti , (cf. pokupié) ; Ross, côiipaxB, CHHMaTb. Czasu nie było do sprzątania obozu. Warg. Cez. 178. — Sprzątać z pola, zbierać; bte ftelbfrüchte flüräutnett, etiträumcu,

Mil-

Einfuhren. Pogoda mierna a sucha rolnikowi do sprzątania we żniwo z pól bardzo służy. Fur. G 2. Sprzątanie z pola rychłe niemały pożytek uczyni, że się w czas bydło rozpuści, llaur. Ek. 69. Markotny, że nie sprzątnął, jak rozumiał z pola, Coż było sprzątać, kiedy płonna rola? Min. Ryt. 3,531.— §. Sprzątnąć co, sztucznie ukraść. Cn. Th. 1053. smykać, zemknąć; Rots. npnnpflTaTb, npiinpaibiBaTb, enpoBa4HTb , cnpoBamuBaio ,

(cf. sprowadzić); fchnipfeu, fttbijjeit, manfeit, eunveubeu. —

§. Sprzątnąć kogo » zgładzić, zabić ; einem nnê ber Söelt fd) affen, auô betn SSBcge räumen. Nie jednęś już żonkę z świata zprzątnął, niektóre argzenikiem , drugie z miłości podawiwszy na łóżku. Opal. ~Sat. 29. SPRZĄTACZ, a, m., który sprząta, poprząta , ber Slufränmer; Vind. sprau-lavez , striebnik ; Ross. npiiôiipaîe.îb , ( npuôiipoxa który cudze smyka).

SPRZEĆ , ob. Zeprzeć , zparł. ‘SPRZECH0DZ1Ć , oh. Przechodzić, Przejść.

SPRZĘCIE, a, m., denm. Nom. sprzęt, ein fletncë ©erätlje.

Niechaj, co który ma sprzęcików swoich za wczasu sprze-dawa. Chrośc. Fars. 56.

SPRZECIWIĆ się, ob. Przeeiwić się. ‘SPRZECIWIA, ob. z Przeciwia. SPRZECIW1EŃSTWO, ob. Przeciwieństwo.

SPRZECIWMK, ob. Przeciwnik. ‘SPRZECIWNY. Rej.

Post. E 5, ob. Przeciwny. SPRZECZAĆ się z kim rec. niedokspierać sie, spór wieść; mit einem ffreiten, Streit führen, einen Streit, SGorfroecfifel haben; OD&b. mit ihm mörteln) ; Boh. priti se. odporowałi , odpor, odbog ciniti;

Sorab. 1. zawożam szo ; Carn. prepiram se, besçdèm se,

(cf. biesiadować); Vind. fe sprekarjat, sprebarkuvat, pre-barkovat, fe prepirat, le ardrati ; Ctoat. oprechujernsze, pregovarjamsze , inadimsze ; (Croat. zprcchiti, zprechu-jem impedio , inhibeo , zprichavatisze * sprawiedliwić sie);

Bag. srjêcitise ; Rosn. srjêcitise, skaratise, karatise, pri-reccbise, isprjecitise, (ispreejati in transversum pono), priejatise ; Ross. cnopHTbca, CAopmb, B34opnib, B34op-MiuaTb, npoTHBoptnnTb, cocTU3aTbca, cT«3aTbCa, npe-

CZNIK, a, m., sprzeczający się z kim, przeciwnik, ob.    rząd koński; Dosi i. vres od kogna, sßrava od kogna) ;

Sprzeka, ber mit einem flreitet, ber ©egner; Boh. odpirać;    Ross. yspaacB, (»szory; ynpajKKa zaprzężony pojazd,

Vind. sprekarjavez, sprekarjar, prepiravez; Rag. oprjeci-    stójka; cnpaacenie, konjugacya, czasowanie); bydło i na-

tegl; Croat. oprechitel ; Ross. npoTHBOCJOBeciiincE, no-    czynie wozowe, pługowe. Cn. Th. 1055. ba« ©cfpami,

neperiiHKTi, C0CTH3aTe.iL, cyiara ; Red. coBonpocuMKE,    bie Slttfpamie.    Na wozie    zręcznie ruszać bodziesz spi-zężą

npoTHBOrjaro.iaTejib. W sądzie dozwalają sprzecznikowi    ptaków, tiul.    Ow. 12.    Sprzężaj wszystek słoneczny pod

mówić, co mu się zda, o świadkach, o sprawie. Modrz. Eaetontem me miał swój zwyczajnej wagi. Otw. Oiu. 61. Baz. 545. et 352. W rodź. zeńsk. ‘SPRZECZNICA, ‘SPRZE-    — §. Transi,    fig. Mając    tak wielu świętych męczenników

CZNTCZKA ; Garn. prepirävka; Vind. sprekarjarza, pre-    sprzęża, Nie    tylko nam    krzyż pański, ale suknie ciężą,

pirarza ; Rag. oprjecitegliza ; Ross. nonepeTnnna.    l'ot. Zac. 140. (pasmem, pospołu, na kupie). ‘SPRZĘŻ,

SPRZEDAĆ, ob. Przedać. SPRZEDAZNOŚC, oh. Przedaj-    a, m., n. p. Ubogiego z Cyreny męża Na ratę dadzą

ność.    panu za "sprzęża. Minsk. Ryt. 68. za pomocnika, towa-

SPRZĘG, ob. Sprząg. SPRZĘGAĆ, ob. Sprządz. SPRZĘ-    rzysza ; jum @e$ulfett, ©efd&rtcn. SPRZĘŻENIE, sprzęga-

e; Sorab. 1. zpówu pżażne;

GACZ, a, m., który bydło sprzęga, ber 3ufainmcttfpamter,    nic, ob. Sprządz, sprzęgać. SPRZĘZNY, a , e, do sprzę-

Slufpamicr, (Stitfpanner; jugarius, poganiacz. Cn. Th. 1053.    żenią, * SPRŻĘZYSTY, a

Wtod. — Transi. Kojarzyciel, połączyciel, ber Stifter eb    (Ross. cynpymecKin, cynpymnin, cyiipymccTBcnubin) ; §.

ner Serbittbung, e. gr. eonjugator amoris. Cn. Th. 1053.    1) dający się sprzęgać, łączyć, kojarzyć; jufflinmenfpflnu»

SPRZEKA, i, m., sprzeczny, wybrydnik, wybrydzający, nie-    bar, Dereiltbar. Tr. Sprzeżne żebro, przy łopatach wołu,

dogodek, byrny. X. Kam., ob. Zrzęda, cf. gdyra, ob.    bie ©paunribbe bep bett ©djulterblattent beë £)d)fen. Tr. —

Sprzecznik , ein Sffiórtler, 5Btbevfpred)er, 3<Mffüd)ttger.    % 2; Sprzężysty, ob. Sprężysty.

SPRZEKRĄWAĆ, ob. Przekroić. ‘SPRZEŁAJ, ob. Przełaj. ‘SPRZODKU, z przodku, oh. Przodek.

SPRZĘT, ‘SPRZĘTR, u, m., SPRZĘTY-plur., wszelakie ‘SPRZYCZYN1Ć cz. dok., uskutecznić, przyczyną być sku-meble, graty, naczynia, narzędzia, porządki domowe; tku jakiego, uerurfadjen. Ze zmartwychwstały Tytus Lecha ©erdtf’C, ©efdjtrre, (panSratfl, ëhtrtdjltung ; Boh. nabytek    berłem włada, Wszystko to twa roztropna sprzyczyniła

(cf. nabycie), swrśky (cf. wierzch), zbożj, (cf. zboże); rada. N. Ram. 21, 564.

Carn. domàzhya, pohishtvu, (ob. Dom, ’hyża) ; Vind. ‘SPRZYDAWAĆ cz. iler. dok., n. p. Wiele nad słowo boże roba, imanje, napraulifhtvu ; Croat. pohistvo, pratés ;    wypisane sprzydawali i nawymyślali. Gil. Kaz. Cci.

Dal. pokuehtvo; Rag. pratéx, pokucchje, pokùcbstvo :    przyczynili, pododawali, nad) eittanber Ijiltjit tljiut, ob.

Bosn. pratesg od kuchje, pokuchisete, prritisRte ; Ross.    Przydać.

przychylnym lub życzliwym być komu ; einem geiuogeit fcs)n, tf?nt luofditioUen; Boh. poprjti, poprâl, popręgi; Slov. prdf, pregem ; Sorab. 1. pżeyu, popżacż; Carn. pervô-shiti ; Vind. dobrovoshiti, dobrosheliti, pomiluvati; Ross. npiuTCTBOBaifc, ö.iaronpiaiCTBOBaTL, ó.iaroBoauTL ; Eccl. npiuTCTByFO. Szczęście raz sprzyja jednym, innym drugi. Teat. 45. b, 16. Jeśli ci szczęście sprzyja, waruj się nadymać. Men. Aus. 43. Każdy ‘sprza człowiekowi darującemu. Budn. Prov. 19, 6. Kto swoim nie sprzyja, nikomu nie sprzyja. Cn. Ad. 402. Zprzyjałeś mi młodemu ; teraz gardzisz starym. Ezop. 11. Konstaneyusz był zarażony sektą Aryusową, i nie sprzał chrześcianom. Bici. Św. 60. Biel. Ust. 156. Pan nasz nieuczonym kapłanom nie ‘sprzyjajc. Kosz. Lor. 41 b. Róg mi ‘sprzyjaje. Petr. Hor. D b ; (Sorab. 2. komuż bogh żuzi, tomu pschiżo fpizi ; komuż bogh ne żuzi, tomu pada f żuzc * komu bóg sprzyja, temu przyjdzie (spiża) chlćb ; komu bóg nie sprzyja, temu spadnie z łyżki). Sprzyjanie , ob. ‘Sprzyja-zność, przychylność, życzliwość, bte ©eiuogenfiett. — Transi. Przyjemniej w nocy piosnkom i Cyterze, Sprzyjać niżeli na się brać pancerze. Chrośc. Ow. 55 ; vaca-re cantibus.

cnapÓB (cf. skarb), yicapi (cf. utwór), oÔHXtM’B, (cf. SPRZYJAĆ, contr. ‘SPRZAĆ med. niedok., przyjaznym czyli obchód). Sprzęt domowy, naczynia, jako są kadzi, achtle, sędy, prasy etc. Cresc. 39. Majątek między nie podzieliła ; sprzęt i ‘ochedostwo im rozdała. Warg. Wal. 47.

Cały swój sprzęt kawalerski sprzedał. Boh. Kom. 4, 561.

Oto nasze sprzęty, Cztery kąty i piec piąty. Tent. 53. d,

11. Ojcowie nasi lepiej się od nas mieli, choć drewnianych sprzętów używali. Teat. 6, 62. Mówi o zbytecznym i wymyślnym sprzęcie albo ochędostwie domów, t. j. jak dziś modnie mówią, o meblach, które z Paryża sprowadzamy. Mon. 67, 622. Dwór świetny, świetne statki, szaty i wszystek ‘sprzętr. Kosz. Lor. 75. Xiążę na ‘sprzętrze rzeczy swych prostym, ale jednak ochędożnym przesta-wając, bukowych mis, drewnianych łyżek używał, ib.

cesar-

104. Teraz żadnego prostego takiego mieszczanina nie-rnasz, któryby się drewnianym ‘sprzętrem nie brzydził, a na srebrze albo na złocie nie jadał, ib. — Sprzęty upakowane, obłogi; ©epdcfe, Sagage. Słonie sprzęt" ski niosące. Tward. Wł. 122. Na granicy Turcy nasz sprzęt oględowali. Warg. Radź. 161. SPRZĘTNY, a, e, skrzętny, gefd;dfhg, n.urtf)jd)aftlid), ćtitftg, ftd) tummelnb. Zatym sprzętna gospodyni O wieczerzy pilność czyni. J. Kchan.

§*. Sprzyjać ; Boh. dopriti, doprati ;

Dz. 270. SPRZĘTOWY, a, e, od sprzętów, £>au3rałl) *,

©Cfdtlie « , £0?citDel * ; Ross. CKapöoBUÖ, (ob. Skarbowy;.    dozwalać, pozwalać, üergöltlteu, erlauben, gefłatten. Przed

‘SPRZEWRACAĆ, ob. Przewrócić.    sądem burgrabskim , nim kto pocznie swoje rzecz , bierze

SPRZĘZA, y, i., SPRZĘŻAJ, ju, m. ; Boh. sprężeni (ob.    dozwolenie, mówiąc: Panie wójcie, sprzyjaj mówić, al*

Sprzężenie, sprzęgać), prjpreż ; Sorab. 2. pschëg; So-    bo jak indziej jest zwyczaj: dopuść sprawy. Sax. Porz.

rab. 1. pżażne fkotżo, zpówu pżażne; (Carn. prepręga *    37. Panie sędzio: ‘sprzyjajesz Waszmość sprawy? IV.

mu cze-

żałuje na A. Szczerb. Sax. 379. Ten, który rzecznika potrzebuje, ma oń zadać sędziego temi słowy: Panie sędzio, sprzyjaj mi Waszmość człowieka, któryby u sądu rzecz moje sprawił. Pizecze sędzia : ‘sprzyjaję. Szczerb. Sax. 580. — §*. Sprzyjać komu czego » życzyć go dobrego; einem (etwas ©itieS) nmnfdjcn, anwilitfdjen, (gölttten, oergömten). Sprzyjam ci szczęśliwej nocy; precor tibi f. n. Mafii. Opto , zadana, życzę, ‘sprzana albo sprzyjam, n. p. Zadana ci albo ‘sprzam ci dnia dobrego. Mac z. Jaśnie Oświeconym Panom wszego dobrego i szczęśliwego panowania z umysłu a życzliwie ‘sprza i 'winszuje. Glicz. Wych. A 2. Anlyochus żydom i zdrowia i mienia i szczęścia dobrego ‘sprzyjaję. 1 Leop. 2 Mach. 9, 19. Byś syna takiemu nauczycielowi nie poruczał, któryby jedno zapłatę chciał mieć, a tego dyscypułowi nie sprzyjał, żeby z siebie nauczonym się stać mógł. G licz. Wy ch.

sprzysięga się, i wojuje nas. Star. Hyc. 29. Zebrali się niektórzy z nich, i sprzysięgli się. 3 Leop. Act. 23, 2. (i zaślubdi to pod klątwą. 1 Leop.). SPRZYSIĘGA, i, z.; Sorab. 1. zepżiszahano ; Vind. sarotenje, vkupperl'ega ; Croat. zapriszesenye, oklètva, urochenye, dogovor; Bosn. urolta, okletva ; Ross. croßopE ; Ecel. C40xii0BeHie, e4H-]i04UinaHie , cmaaise , cooKuiiHame ; związek pod przysięgą, spisek, spiknienie, btc SerfdjtPÖritng, conjuralio. Nar. Tac. 2, 5G0. Sprzysięgi tak częste chrześcian na Turka. 'Ossol. Mow. praef. (sprzymierzenia). Odchodzi, aby się dowiedział onćj sprzysięgi. P. lichan. Jer. 509. Ckrośc. Luk. 5. Co za sposób tej sprzysięgi ? P Kckan. Jer. 50(5. SPRZYS1EGLEC, glca.'m., SPRZYSIĘŻCA m., SPRZYSIĘŻNIK, a

y.

m.,

SPRZYSIĘGŁY, do spisku należący, ber SDłttoerfc^mornc ; (Vind. saperfezhnik, vkup-perfeshen, vkupperfeshnik, vkupsaperleshen, vkupsaro-L 8 b. er gönnt Co tym titelt. Sprzyjają sobie społecznie    ten, pertegodrus'Hen, deleshen, saperfege ; Croat. okle-

szczęśliwego dnia wielkanocnego. Paszk. Ùz. 85. SPRZY-    tnik, urochnik, dogovoritel; Rag. okleetnik, urocnik ;

JAŹNIć, SPRZYJACIELIG, ob. Przyjaźnić. ‘SPRZYJA-    Bosn. plur. okletnięi, urotnięi). Wszystkie «przysięgłe

ŹNOŚC, ści, i., przyjazna przychylność, sprzyjanie; bie    pojmano. Sk. Dz. 756. (Vind. perfegodrushnost, dele-

©Itnft, ©ünfttgfeit; (Sorab. i. pżeyono; Carn. pervoshli-    shnosP saperfege, perfegnu drushtvu, fêtDgenoffcnjtyaft).

vost Vind. perjasnost, dobrovolnost, dobronagnost, po-    Kara na sprzysieglców. Nag Cyc praef. et 74. Łokie-

miluvanye). Oni swą chuć a sprzyjazność i wiarę kró-    tek postraszyć umyślił Mazurów, sprzysięiników Krzyźa-

lorn nienaruszenie zachowywali. 1 Leop. 3 Mach. 3. przy-    ckich. Stryjk. 562. (sprzymierzeńców). Na Rzym się zawiązanie, Shtyanglttyfetł. ŚPRZYJAŹLIWY, SPRZYJAŹNY,    wzięli sprzysiężnicy. Ckrośc. Luk. 201. Birk. Sk. C 2 b.

a, e, — ie adverb., sprzyjający, przychylny; günfltg, ge*    Sprzysiężnicy na prawa narodów. Przestr. 21.

mögen ; Boh. prjn; Sorab. l.pzeyenité; Carn. pervôshne; ‘‘SPTASZEĆ, ob. Plaszeć.

Vind. perjasen, dobrovolen, dobronagnjen; Ross. 6,iaro- SPUCHL1NA, SPUCHNĄĆ, SPUCHLNIG, ob. Puchlina etc. B0.!HTG4biibiü ; Eitel. npiaTCTByeMbiS. Gdy go nie widzia-    SPUKAC się, ob. Pukać się, Puknąć. SPULCHNIĆ,

no, wszczęła się wielka trwoga, a zwłaszcza między ony-    SPULCHNIEĆ, SPULCHNIĆ, ob. Puchlnić, Puchlnieć.

mi, którzy mu przychylniejsi i sprzyjaźniejsi byli. Baz. ‘SPUMA, y, z., z Łac. * piana, ber 6tyaum. Wenus w mor-Sk. 405. Substant. Boh. pfjzniwec; Sorab. 1. pżeyer , f. skićj spumie urodzona. Pot. Joiu. 159. Próżność myśli pżeyerka ; Carn. pervoshlivz, pervosnik; Ross. óaaroBO- ludzkiej wodnej równa spumie. Pot. Arg. 264.

.iinejib, ob. Łaskawca.    SPURPURZYĆ, ob. Purpurzyć

Przykrzyć. ‘SPRZYŁAJE, ob. z Przełaju , Przełaj.

SPRZYMIERZENIEC, ńca, m., aliant, w przymierzu z kim zostający, ber Shtubeśgenoffe, *conjuratus. Nar. Tac. 2 , 559, ob. Sprzysiężnik ; Boh. spoluspiklÿ; Vind. vesode-leshnik; Rag. uvjettovnik ; Ross. C0J03Hiih"B, f. cof03Hii-rta, (ob. Sojusz). Być czyim sprzymierzeńcem Eccl. npw-pacTBOBani. SPRZYM1ERŹEŃSKI. a , ie , aliantski, Sun« bcêgeiteffen « ; Bosn. uvjetovni; Rag. uvjetni, uvjeüovni; Ross. C0J03HUH, coK»3HimccKÜi, C0I03H0. Sprzymicrzeńska wyprawa. Nar..fht. 6, 128. sociale bellum. SPRZYMIERZYĆ sie , ob. Przymierzyć sie.

‘SPRZYPRAW1AĆ, ‘ŚPRZYPRAWOWAĆ, ob. Przyprawić.

SPRZYSIADZ się recipr. dok., Sprzysięgać się contin., spiknąć się pod wzajemną przysięgą, ftd) üerfdjlDÖrctt; Slov. sprisahati se ; Sorab. 1. zepżiszaham szo; Vind. vkup prifezhi, fe pogovoriti, vkupsrotitife, sarotitife; Croat. zapriszésemsze, oklinyamsze , okleszemsze, rochimsze, dogovarjamsze ; Bosn. urottitise, okletise ; Rag. oklêtise, oklignemsze, (ob. Klnąć) ; Ross. 3aK.iHHaTbca, 3apeKaTb-ca. Sprzysięgli się z innemi na zgubę Rzpltéj. Pilch. Sali. 40. Zspiknął a sprzysiągł się Jehu przeciwko Joram. 1 Leop. 4 Reg. 9, 14. Już i chłopstwo przeciwko nam

‘SPRZYKRA, z przykra, ob. Przykro. SPRZYKRZYĆ, ob. SPUŚCIĆ, f. spuści cz. dok., Spuszczać niedok. ; Boh. spu-

stiti

nam czas

spauśteti ; Sorab. j.zpuźcżu, zpużeżam zpużcżuyu, zpuschcżu, zpuschcżim ; Vind. spustiti, dolspufhati, prezh-pustiti; Croat. zpûscham, izpûcham, izpusztiti; Bosn. spustiti; flag. spustiti, spûsctiti, spûsctati ; Ross. cny-CTHib, cnycKaTb ; Eccl. Hii3nycTnni, nu3nymaTH ; — §. 1) spuszczać, vel potius zpuszczać co z góry, ooit oben 1)e= rab laffcn, herunter laffeit. Spuszczać co po powrozie. Cn. Th. 1055. Z ganku drabinę plecioną spuszczała, I po niej przystęp do siebie dawała. P. Kchan. Orl. 1, 129. Kapłani ku nam już się tu spuszczają, Lecz już iść, ono się ruszają. Past. Fid. 275. (ku nam schodzą, zstępują, ftc ftctgeit JU uitś berab; cf. walić się). Spuszczam się z drzewa, złażę. Cn. Th. 1055. Malko *zwo-lona Marya, ziścisz nam, spuścisz nam, twego syna zbożny czas. Biel. 19. (z bogarodz. ześlesz nam). Spuścić pion, doświadczać pionem, czyli ściana stoi do pionu. Magier. Mskr. Kapelusik spuszczony. Teat. 24, 94. (niestosowany). Znaleziono drzwi spuszczane jak do piwnic, po wejściu zamykające się wewnątrz na rygiel. Boh. Dyab. 2, 144. spust, eilte $öHtl)ure. Spuszczać żagle, opuszczać. Cn. Th. 1054; strychować. Haur. Ek. 374. btc @egel ftretdjen. Wszystkieśray kotwice spuścili. Warg.

414

Cr:.

S P U GIC.

C/2

C-.

ci

* roz-

Wal. 12. bie Slnïer auëmerfen, fällen. Spuszczać drzewo* ścinać, einen Saunt fällen. Gdy pomiędzy wielkiemi drzewami wiele będzie młodych drzew, potrzeba przy wycinaniu pierwszych wielkiej dołożyć ostrożności , ażeby tym drugim nie szkodzić ; tym końcem trzeba u wielkiego drzewa gałęzie poobcinać, a dopiero cały pień po woli spuścić. Mon. 74, 780. Spuszczanie drzewa (Vind. druvarjenje, druyaritje, druv napraulenje). O sposobie wycinania i spuszczania drzewa, wiedzą ci, którzy się z siekierą obchodzić umieją; drzewa po brzegach miejsc zgórzystych nie z góry, ale na górę spuszczać trzeba. Kluk. Rosi, 2, 147-8. Drzewa spuszczać mają na tym miejscu, którędy ludzie nie zwykli chodzić. Chełm, Pr.

195. Gdyby kto podcięte drzewo przy drodze spuścił.... Chełm. Pr. 195. Stajnia z drzewa dobrze spuszczanego budowana być powunna. Hipp. 54. Spuszczać co z ręku, wypuszczać, upuszczać, airô ben ipänben fallen laffen. Oka w pończosze podnieść, rozrachować, przybierać, zebrać, spuścić, zgubić. Magier. Mskr. Puszczać psa z łańcucha, odwiązać, Doit ber 5vCttC laffen, loêlajfcit. Póki pies na łańcuchu uwiązany, przypadek stać się może, że zerwie łańcuch, albo kto szalony spuści go. Mon. 76, 549. Spuścić z smyczy, wysworować. Chmiel. 1, 180. Trzymam parę chartów' na smyczy w chrościnie , A gdyby trzeba spuszczać albo zajęcowi zajeżdżać, niktby mnie nie uprzedził. Zbił. Żyw. B 5. Spuszczać cięciwę, sprężynę, zamek, strzelbę; Croat. oprusujem, loMajfett, loébrütfen, flbbrücfeit. Sznurek wyprężony tęgo, spuszczony. Jak. Mat. 1, G. Trzeba zamek spuścić! bieży do drzwi i zamyka. Teat. 20. b, 62. ba§ ©djloß «Waffen, abfdjnappen laffen. Już mamy pokój, spuść łuk po potrzebie. Bardz. Trag. 256. fpaittt ben Soweit ab. Tatarowie łuki swe spuścili, z pól ustąpili. Lib. Hor. 72. Spuszczony łuk, nienacią-gany; abgefpaunt, ntd)t nneber aufgezogen. Wziąwszy flintę, wymierzywszy do ptaszka, gdy spuścił, nabój fuzyą rozdarł. Perz. Cyr. 3, 15G. ba er btc glinie abbrnefte. kiedy bóg dopuści, samo olstro spuści. Rys. Ad. 25. wystrzeli, fließt loś, ijeljt loê. — Spuszczać staw; Ross. pacnpy-4HTt, pacnpyjKHBaTb, einen £eid) «blaffen. Spuszczanie stawów, wypuszczenie wody z nięb, przez otworzenie mnichów lub upustów dla łatwiejszego wyłowienia. Kluk. Zw. 5, 219. — *Spuść sierp swój i żnij. 5 Leop. Apoc. 14, 15. (zapuść sierp swój. 1 Leop.), laß bie ©tdjel tfä* iig fepti, feße fie tu Seioegung. Obłudnicy chcieli, żeby on ubezpieczywszy się, tym się bezpieczniej słowem *spu-ścił. Żarn. Post. 2, 452 b. żeby język puścił, językowa folgował, er foUte ber Stebc ben Bügel fließen laffen. — Spuszczać co rzeką, wodą; mit betu (Strome Ijerab laffen, ferab fdjiffcn, herunter fdjiffen. (Ross. cnymnnt rotman). Nie mam po blizku rzeki portowej, którąbym mógł spuszczać drzewa do budowli okrętowej. Torz. Ski. 2. Roku 1629 do samego Gdańska spuszczać czyli spławiać zboże, pozwolono. Czack. Pr. 1, 328. Gdy spuścisz zboże do Gdańska szkutami, Musisz jeprzedać, jako ustanowią sami. Star. \ot. B 2 b. — Frumentor, przekupuję zbożem , spuszczam do Gdańska. MaLcz. Spuszczanie Wisłą płodów różnych do Gdańska i Elbląga, idzie żywo. Pam.

85, 1, 4G8, (cf. fryor). — Spuszczać krowy * doić. Cn. Th. 1055. bie Übifie ntelfen. Dud%. 58. (lecz obacz niżej: spuścić ogiera , klacz, krowę). Spuszczać wosk, łój puszczać, roztapiać. Cn. Th. 1055. Włod. ; Virid. spu-fbati liguefacere, jcrlaffctt, jerfcfmeljen ( SBac^ê, Snfelt). Spuszczanie wosku, ob. Topienie. Spuszczanie kruszcu, ob. Zlewanie. Rzeczy kościelne nie mają być żydom prze-dawane, wyjąwszy by pierwej spuszczone albo zszmelco-wane, i do pierwszej maleryi przywrócone były. Szczerb. Sax. 534. — Spuszczać, zniżać, phys. et moral., Ijerab* laffen. Nasza rozmowa musi się nieco niżej spuścić, iżby tym porządniej do wyższych coraz rzeczy postąpić mogła. Pilch. Sen. gn. 178. Spuszczać ton, spuszczać z tonu , ben Jon ferab fnntmcn. Nie jest to pierwszy ton, który ona podnosi i spuszcza. Teat. 19. c, 100. Tak na kwintę spuścił, że trudno jego pomieszanie opisać. Teat. 1. b, 63. Spuszczam z basu na kwintę, jak osiełek, gdy na niego ciężkie tłómoki kładą. Zab. 7, 203. Otóż to przecie teraz spuści z tonu. Teat. 54. b, 26. et 17. c, 9. Spuszczam głos, półgębkiem mówię. Cn. Th. 1055. îletnlflUt werben. Spuścił ogon. Cn. -Ad. 1575. obwiesił skrzydła, zwiesił nos; er ließ ben ©dfloeif (längen, btc $lü* gel fangen. Nie raz chcę się przelecieć, skrzydełka rozpuszczam, Lecz widząc szczupłość miejsca, znowu one spuszczam. Toi. Saut. 69. Spuszczam uszy, zwieszam Boh. klepjm uśi. — Similiter intransitive: Nieprzyjaciel z owej żwawości w bitwie spuścił. Pilch. Sali. 222. sfol-gował, popuścił ; er ließ nad), gab nad). Wiek zeszły trochę go hamował, Ze z pierwszej nieco spuścił okrutno-ści. P. Kchan. Jer. 25. Ona cieszona i ubezpieczona z bojaźni spuściła, ib. 88. — Spuszczam cenę * tańszy jestem. Cn. Th. 1055. Mon. 76, 5. id) laffe nom greife nad), gebe eo tnoflfetler. — Neutr. Spuszcza zboże, tanieje. Cn. Th. 1055. baö ©etreibe feflägt ab, ntfrb tuoflfetler, fällt tnt Briefe. — hg. Chan słysząc o tej rezolucyi naszej, Spuszcza taniej, i nie tak, jak pierwej straszy. Twurd. W. D. 2,111. ev jog geltnberc ©aiten auf. — Aliter: Spuszczam, lżej, wolniej postępuję w czym , upuszczam. Cn. Th. 1054. opuszczam się, nadflaffeu in feinem ©ifer, er* falten, nacbgeben. Spuszcza mróz, zima * folguje, (oppos. bierze), bie Shilte läßt nad), nnrb gelinber. — Spuszczać twarz, głowę etc., zwieszać, b«3 ©eftdjt, bett Sîcpf Ijättgett laffen; Boh. chljpiti, ochljpiti ; Ross npnxoxiiiTbCfl. Ujrzał go z twarzą spuszczoną a smutną. Sk. Dz. 1169. Spuściłem głowę, jak osieł leniwy. ihr. Sat. 121. — Spuszczać oczy na dół, w ziemię patrzeć, bie Singen Ute* ber fd)lagett; Ross. noiyimTL, noiynaaib; Eccl. noHiiKny-TH, noHHKUTH. Oczy w' ziemie spuszczone trzymał i gło-w'ę skłonioną. Star. Dz. 59. To słysząc posłowie , spuściwszy oczy na dół, ze wstydem wyszli. Nar. Hst. 5, 409. Spuść oczy, zawstydź się. Teat. 47. c, 84. Oczka spuszcza dla skromnej bojaźni. Rui. Ouj. 121. Spuszczała oczy ze wstydem i poniżeniem. 'Teat. 48. d, 74. Nie spuszczać oczu z kogo, nie spuszczać z oczu kogo, fetrt 3lnge non einem abmenben, einen ntdjt au3 ben Slugett laffen. Nigdy z męża swego oczu nie spuszcza. Jeat. 52. d, 107. Królowa ta nigdy nie spuszczała czujnych oczu z narodu

Ś P Ü CISTY.

SPUŚCIZNA - SPYTAĆ.

415

chyłe i spuścisie. Hub. Wst. 90. —    $. Spuścisty,, o

napiętych i naciągnionych rzeczach , łatwy do spuszczenia, sprężysty; leicft abjubrttclen, roli geberfraft, ©djnelï» fraft. Szybko spuścista sprężyna. Zab. 4, 266. Min. — §. Spustne drzwi * spuszczane drzwi, do spuszczania na dół, gaïltfürcn. Spustne kraty, gaUgitter; Ross. onycKHfcift. — §. Spustny staw, spustna sadzawka, z których się woda spuszcza , ctu £etd) Jltnt 3lblaffett. Wlod. — §. Spustny, żeglowny, navigabilis. Menin. 1, 246, (ob. Spławny, cf. portowy), Spustna rzeka, spławna, na której statki iść mogą. Wlod. ein fĄiffbarer §lufj. “SPUŚCIZNA, y, 2, dopuszczenie, dopust; bie .Btiïaffung, baś ^erbdngntf).

swego. Przyb. Luz. 59. Uważaj pilnie, nie spuszczaj z oka. Teat. 55. b, 12. — Spuszczać co drugiemu, odstępować mu ; Vind. odpustiti, dolpustiti, einem ettUaS Überlflfîen, abtreten. Spuszczam co za pieniądze, e. gr.,

Spuść mi korzec pszenicy. Cn. Th. 1055. Spuszczać komu majętność * wzdawać. Spuszczać komu dług, wlewać na niego dług. Cn. Th. 1272. Przysięgę komu spuszczam ; defero alicui jusjurandum. Cn. Th. 887. Dudz. 54. einem ben (Etb antracen, tfrn auf ben ®ib treiben. Spuszczać komu urząd, porzucać mu swój urząd, einem fein 2lmt itbertra» gen. Spuszczać urząd, porzucać, składać, [eilt 3Imt fahren ïaffen, lttcöcr legen. Papieża prosił, aby mógł biskupstwo spuściwszy, w komorce na modlitwie się zamknąć. Sk.    Może za nader szczęsną wyroków spuścizną Będzie to-

Dz. 698. W Kluniaku opactwo spuścił, i w Jeruzalem    bie lekarstwem, co drugim trucizną. Kras. W. 55. —

przemieszkiwał. Sk. Dz. 1117. Urzędy czasem dobrowol-    (‘SPUSKATY rozmaryn, [lor. Sat. 220.?) — SPUST, u,

nie spuszczać mamy, Bitdn. Cyc. 57. Namawiali go do    m. ; {Boh. spauśt fissura, spausta swêta machina mundi) \

spuszczenia państwa. Sk. Dz. 1050. do złożenia rządu,    Ross. cny£K£ ; End. onyetfü; spuszczanie, varia signifiait Abtretung ber £>err[cbaft. Spuszczanie dostojności. Sk.    catiöne , ba§ ^era&Iaffen,    Slblaffen. Spusty i podwyższenia

Dz. 827.— *§. Spuszczać komu, ustępować, pierwszeń-    głosu. Węg. Marm. 5,    75. zniżenie, brt$ gaUenlaffen ber

stwo dać; meinen, nadtgeben, beit Vorrang iaffen. Uroda    Stimme. Spust rzeką, morzem, spuszczanie, spław,

jej białością śniegowi nie spuszcza. U dr z. Troi.    55. —    pławienie; baś §erabfd)tffen auf    einem glujfe, baś Stromab»

§. Verb, recipr. Spuszczać się na k!5go » polegać    na kim;    fflbrcn. Chciał-spustowi zboża    z Egiptu przeszkody ezy-

liag. spustitise na tkóga, spûsctatïse ; Vind. le    na koga    nić. Sk, Dz. 207. Pieniądze z Niemiec przychodzą nie-

sanesti, sanafhati, tagati,    vflonjati; Croat. zaneztisze;    małe tym, którzy    spusty do Gdańska czynią. Biel.    Św.

zanasham; Boss. noiiaybuTBca, ftd) auf jemanbcn oerlaffeit.    E 2 b, (cf fryor).    Nic bronię spustu do Gdańska.    Gost.

Na jedne się broń nie spuszczaj. Cn. Ad. 529.    (dobrze    Gor. 88. Śmelcarze, którzy    do spustów smoły palą.

mieć wiele drzwi w domu). Pilnuj sam zawsze    swego,    Vol. Leg. 2, 1248. Ryga ma    spust ze wszystkiej Białej

nie spuszczaj się na drugiego. Cn. Ad. 850. (kto okiem Busi Dźwiną. Biel. 546. — §. Spust wody, spadek wonie dojrzy, mieszkiem dołoży; cf. pańskie oko konia tu-    dy, zlewek, zpław, zpłynienić wody, ber    3lbfhlfl    be$    Sßaf»

czy). Ezop. 40. Spuść się na mnie zupełnie. Teat. 54,    fer$. Jezioro to spustu    nie ma. Tr.    Lecz    też    czę-

42. et 56, 101. Nie straci, kto się spuści na boga sa- ,sto mocny spust nie strzyma powodzi. Kchow. 154. Spu-mego. Bach. Ep. 56. Jabi. Ez. 82.— $. 2) Conjungendo :    sty Dnieprowe. 7 'ward.    VW. 5. — §. Spust, spuszcza-

Spuszczać kogo z kim, przypuszczać; jufamntCtt ïaffen,    nie stawu, s'adzawki.    Cn. Th. 1054. baS Slblaffen eitteS

an Cîltanber ïaffen; Boh. sklopiti, sklopowati;- Sorab. r 1.    £etd)3. Spust żelaza,    wypuszczanie z pieca wielkiego

pużcżam romadu. Deszczki gładko spuszczone. Torz. Skl.    żelaza roztopionego. Os. Żel. 84. baê 3lbjapfeit bc3 jer»

15. zfugowane, jufautmen gefaljt. Nagotowoł żelaza wiele    fdfmoljenen difenS auf bem ipodjofen. — §. Spust, rzecz

na gwoździe do drzwi i na    spuszczanie. 1 Leop. Parał.    do spuszczania, n.    p. Spust w bramach, krata żelazna

22, 5. na zrąb, bie §nge.    Spuszczać psa ze psem. Cn.    do spuszczania. Cn. Th. 1054, Boh. brlenj ; Carn.    lęsa,

Th. 1005. naszczuć, jufammeit bereit, auf etnanber ïo3»    grebenesh, baś gallgttter. Spust» drzwd spustne, eine

ïaffen. — Fig. Dawno o tym myślił, aby go był z kim    jfaHtbńrc. — Spust u łuku, cyngiel, za którego rusze-

spuścił i powadził. P. Kchan. Orl. 1, 119. — Oecon.    niem łuk spuszcza; ber    ©Queller, Ker    SIbbrutf    De^    einer

Spuszczać ogiera z klaczą, befprtttgen ïaffen, beïegctt ïaffen,    2lrmbruft. Litwin znalazł    kusze napiętą,    którą gdy    wło-

BefeÇfilen ïaffen. Spuszczanie, baê Scfpringeu, 2kfd)fÜett, 23c» żył sobie na szyję, z przygody dłubiąc trafił na spust, legen. Koń ku spuszczaniu ma być pięcioletni. Cresc. 682.    tak mu cięciwa zaraz szyję ucięła.    Sti'yjk. 252. Gwagn.

Klacz do spuszczania nie ma być przymuszana; lecz sa-    576. Spust u stawu Sorab. 1. zpuschcżadlo. SPUSTO-

ma

przez się rozegrzana, jeżeli spuszczanie nie ma być SZYC, ob. Pustoszyć. ‘SPUSTYNIA, ob. Pustynia, nieskuteczne. Kluk.    Zw. 1, 169.    Koń Daryusza poczuł    *SPY, ob. Sep. SPYCHAĆ, ob. Zepchnąć,

ono miejsce, gdzie    był spuszczon    z klaczą, i zarżał naj-    ‘SPYLIG, ZPYLIĆ cz. dok., w pył obrócić, skruszyć,    ze-

pierwćj. Biel. Św. 24. Czas ku spuszczeniu świerzo-    trzeć na pył, jn ©taube jermalntett. Hydrze Ilerkul łbów

pek z końmi najlepszy , gdy się noc ze dniem na wio-    tysiąc jednym razem zpyli. Hor. 2, 224. Kniaź.

snę zrówma. Cresc.    515. Miesiąc    przed spuszczaniem,    SPYSKLIĆ , ob. Pysklić. SPYSZN1EĆ, ob.    Pysznieć.

krowę w mierności    karmi chowrać.    Końsk. Lek. 2, 21.    SPYTAĆ , ob. Pytać. SPYTEK, tka, m.,    §. 1) który    się

Spuszczanie owiec z barany. Cresc. 559, (ob. Bykować).    pyta, dowiaduje, ber $rager. Coż ci do tego spytku

Świnia się we cztery miesiące po spuszczenie oprosi,    ciekawy ? Anakr. 14. — g. 2) Nomen proprium ; Spytek ;

bowiem cztery miesiące nosi. Cresc. 566. SPUŚCISTY,    Spytymierz, Rogatianus. Nies. 1,    105. Jabl Her. Co

SPUSTNY, a, e, pochodzisty, połogi; abbćhtgtg, ftd) fanft    sobie Spytek nagotował, to zjadł    pan Krakowski. Gpal.

berab fenfenb. Brzegi nie mają być przepaściste, ale po- Sat. 101. (urzędy bez dochodów zubożą człowieka).

..ci-

Sorab. 2.

, feru ,

SPYTKOWAĆ cz. niedok., powrozem dla mocy tego okręcić, jak skrzynią u radia. Magier. Mskr., mit einem ©triefe feft mnmicfeln.

SPYTLOWAĆ, ob. Pytlować.

S R.

SRAĆ, sram cz. niedoli. ; (Boh. srati, seru szrasch , szral , szara , szarom ; Sorab. 1. źiwot polochscham ; Barn. srali, sicjćm ; Vind. frati, fe-rjem, vfrati fe. fe sefrati, fe vkidati, trebuh, zlirovu sprasniti, odbafati , kakati, zhekati; Croat, szèram; Dal. szrali ; Hung. szarni ; Flag. govnitti, izgovnitti, (ob. Gówno); floss. HcnpaJKHaTŁca ; (cf. Syr. NID sra, foetuit; Cliuld. mc serach , meluit ; Syr. NI” cacavit ; Arab. NT1, i*1D ; Flebr. m podex ; (Iraec.    Germ Slrfcîj) ; §. 1)

wypróżniać się, żołądek wypróżniać , łajno zadkiem wypuszczać , f ej dać, fcfydßctt. Szeląg dam od wychodu, nie zjem jeno jajo; Broźćj sram, niżli jadam, złe to obyczaje. J. Kchan. Fr. 55. Kto serdeczny, krew' leje; a ten sra, kto tchórzy. Fot. Jow. 2,29, (cf. bzdzić). Srać, nie wojować. Rys. Ad. 62. (kozy pas'ć). — $. 2) Srać, srać, srać! kaczki zwoływając.. Urm. bte 9lcittcn )it ntfctt. SRAGZ, a, to.; §. a) Boh. srać; Sorab. 2. sestranz ; srający, ber ©d(etjkr. — §. b) Prywet, potrzebne miejsce, baś 6d)Ctjtyaitö ; Boh. srofi , srać; Sorab. 2. szralna; Sorab. 1. wotstup (ob. Wychód), (racz; Vind. fralifhu , fralniza , heiselz, franski kolez , sahod ; Croat. szralm'cza. SRACZKA, i, z., §. a) cacatrix. Ma.cz, bte ©djetßerinn. — p. b) Sraczka, biegunka; bte ©djeipe, bte ©djeiperes), ber ©urĄIflllf ; (Boh. sraeka ; Vind. franjaria, franstvu , hitem, fhvigla, fhifa , grisha ; Rag. cestosćrniza). Stolec faar-dzo rzadki, sraczka nazywamy. Perz. Lek. 121. Mający sraczkę Slov. zadrjstanec, kdo ma zraćkti. — (*SRAGA, oh. Sroka) — SRAKA, i, i., zadek, ber ©djeiper, ber mittlere. Piardf Litwin, a tak nie wiele mówiąc, mówiła zań sraka. Opal. Snt. 150.

SRERERKO, a, n., dem. Nom. srebro, ©tiberdien, fletneS ©Über; Ross. cepeópeuo ; Eccl. cpeóepne. Macie zapewne jakie sreberka , których się wam pozbyć trzeba. Teat. 26. d, 6. sprzęciki srebrne, flehte [tlberne ©erdttp fdjafłett. Dam jej sreberka, dam jej klejnociki, Wraz do szkatułki mieć będzie kluczyki. Teat. 10. c, 58. SREBRNIK, a, to.; Boss. cpeópemucL ; Eccl. cpcópHiimct ; §. 1) pieniądz srebrny, ein ©Merlini), eine ©tlbcrmunje. Srebrnik wielki, sykiel żydowski, półtalera nasze stare niemal.

Cn Tli. 1055. Srebrnik mały, poczwórny grosz; guan-guam polest sic vocari et potrójny, et szóstak stary, quia argento bono olim constabant. Cn. Th. 1056. cttt ©über* 0ri)fd)Clt. §. 2) Srebrnik, rzemieślnik od srebra, ber ©il* berarbetfer ; Boh. et Slov. sffjbrnjk ; Sorab. 1. llèbornik, flebornicier; Vind. frebrnik, frebenar, frebouni skovazh; Croat. szrebernór ; Eccl. cpeópo/rfeJiaTei), cpeEpuniKT», ce-peöpeHHK'b, cper»f>OKOV^uiei|i», cftecfmiiraTetih, cpeBfioAtnh, Cf»€Epoi«OKt\Yh, cper.f>oci;YM|h. Niektóry imieniem Deme-tryusz srebrnik , który robił obrazy z srebra odlewane. W. Ad. 19, 21. Przedawać to złotnikom i srebrnikom. 1 Leop. Sap. 15, 9.— §. 3) Botan. Srebrnik; Boh. strjbr-

njk ; złotnik, rzepik leśny, ziele, potentilla, ©emferid), gęsie ziele; listy ma od spodu białe jak srebro. Syr. 289. Urzed. 253; może i od znamienitych skutków swych to nazwisko otrzymało. Sgr. 291. Kluk. Rośl. 2, 256.— §. Srebrnik Włoski, ziele, białawicc, ziobrö biało, szcze-rzyca , leuce, 3BaIfd) ©Merfraut. Syr. 516.—• §. 4) Srebrnik, kamień drogi, androdamas. Blin. ber ©ilberfrem. Cn. Th. 1056. SREBRN1CZY, a, e, od srebrnika, ©Über* fdhntbS*, ©Überarbeitet »; Eccl. cpe6poKy3Me«nü. SREBRNO-KRES, a, to., motyl o żółtych skrzydłach, od spodu srebrnemi kreskami ozdobionych. Kluk. Zw 4, 590, nym~ phalis Raphia. Ład. H N. 110. ein ftlberfarblg gefprettfel* ter ©(^metterling, ber ©tlberftrfd). “SREBRNOŁUSKI, a, e, n. p. Srebrnołuskie ryby. Anakr. 81. Nar. Dz. 3, 42. ftlberfdjupptg. “SREBRNONOGI, a, ie, n p. Tak rzekła wód morskich pani srebrnonoga. ... Dmoch. II. i, 257, ftlberfltptfl. "SREBRNOPIÓRY n. p. ptak. Min. Fars. 10, ftlberfeberti). Skrzydła srebrnopióre. Z(ih. 16, 312. Łabędź srebrnopióry. Zab. 3, 559. Nar. "SREBRNOPŁYN-NY n. p. kryształ, krztusząc się wywnętrzają pieczary. Zab. 9, 112. Zahl ftlbermctp flicPenb; ob. “Srebnepłynny. “SREEBRNOŚWIEtiNY n. p. księżyc. Kulig. Fier. 9. fiU berfdjitninerttb * “SREBRNOSZATY n. p. miesiąc. Zab. 9,

118.* Zabi, filbergefletbet, tut ©tlbergcmattbe. "SREBRNO-TOKI n. p. księżyc. Zab, 14, 165. Nar. Dz. 5, 172. “Srebrnotoki blask po niebie. Zab. 12, 212. filberfdjltnm* ntfttb. SREBRNY, a, e; Boh. et Slov. strjbrnÿ; Sorab. i. szlyberny, fiebernd; Sorab. 2. szldbrne ; Cara. srebern , srehérné ; Vind. freberni, frebern, frebren, frebroun, frebrenu ; Croat'. szreberni ; Dal. szrebarn ; Slov. sreber-ni; Rag. srebarni , srebrrino ; floss, cpeópenbiil, cepe-ópenbiH ; ze srebra, ftlbern, ©über*. Srebrny serwis, ob. służba srebrna. Kredens srebrny, Flag. srebarniza , sre-brohraniza, srebrosbranna , srebroshranisete ; Eccl. cpe-ôpoxpaHiMiimo. Trunek jeno dobry daj, o kubek srebrny nic nie dbaj. Cn. Ad. 1179. Na koniach przy koronacyi były nity srebrne, pozłociste, z drogiemi ka-mieńmi. Biel. Hst, 328. Moneta złota, czerwona, moneta srebrna, biała; zdawkowa czarna, (hack. Pr. 165. Są ludzie którzy przychodzą na świat ze srebrną łyżką u gęby, a drudzy przychodzą z drewnianą. N. Pam. 2 , 2, 152, ( cf. w czepku się urodził; cf. jednemu się krupi, drugiemu się zmiele ; cf. jednemu szydła golą, drugiemu brzytwy nie chcą). Srebrna szumowina. Sienn. 262. Srebrna piana, lithargyrium. Krup. 5, 693. ©Merfdjaum, ©ilberglritte/ Srebrna ruda, ©über« erg, ©ilbcrftufe. Cn. Th. 1055. Srebrna góra. ib. cttt ©ii* Dergmcrf. Srebrnego koloru, Slav. srebrosliseni ; Rag. srebroslicni ; Ross. cpeópoBii^HbiH, ftlbcrfûrbcu, ftlberfarbtg. SREBRO, a, n. ; Boh. stfjbro ; Slov. stfibro , sribro ; Sorab. 1. flebro , szlybero ; Sorab. 2. szlobro; Carn. srebru ; Vind frebru : Gnat. szrebro ; Rag. srebro; Dal. szrebro ; Bosn. et Slav. srebro; Floss, cepeópo : Eccl. Cf>€Ef>o; Kimr. sil vir ; Svec. silfwer; Anglos, seolfer, sul-fer ; -Jî t Ć b f. ©über,    i Golh. silbur; Angl, silver ;

[Lilh. sidabras 2]; cf. Lat. Etym. sulpbur; [e sansc. shvê-ta albus et abhras aurum. Miklosich. Radie. 85 — 21;

Germ. ba§ Silber, metal biały, lśniący, trwały, po złocie najciąglejszy, dźwięk mający. Kluk. Kop. 2, 160. Srebro nierobione, w blachach, w osełkach. Srebro szczere, czyste, ob. Brant srebra. Srebro robione, srebro stołowe, srebrne statki, srebrna służba, Garn. srebernena ;

przez sie kania, z farbiczką Dyanna. Jag. Gr. B. — Fig. Z jej twarzy każdy żywszych naciąga promieni , Narcys wdzięczniej się srebrzy a róża czerwieni. Nar. Dz. 2, 19. SREBRZYSTY, a, e; Ross. cepeópHcmS ; Eccl. cpe6pn-cthh; pełen srebra albo też koloru jak srebro; poll ©tb ber, ftlberfarbtg. Przebijała się srebrzysta światłość księżyca pomiędzy rozłożyste gałęzie. Kras. List. 130. Brud. Ost. A 2. Płomienie się Cyn ty i z wód odłamywały , a srebrzystą się barwę w nurtach mieć zdawały. Przyb. Luz. 7.

Vind. freberna, frebrovina , frebernina, ©ilbcrjeug , ftlber. Umierając srebro mu zapisał. Gal. Cyw. 2, 209.

Srebro malarskie, płatkowe, ©Überblatteten. — §. Żywe srebro, rtęć, Qitecffüber ; Boh. rtuć; Slov. żiwe sribro ;

Sorab. 1. żiwe debro; Vind. shivu frebru , kolhubarg, kofherban; Dal. xivo szrebro ; Bosn. sgiuo srebro, sgiuua ; ŚREDNY, ob. Srzedni.' SREŹ, ob. Srzeź. ŚREŻOGA , ob. Ross. piyTb ; półmetal, płynny, a nic    przecię nie ma-    Srzeżoga. SROGIK ,    ob. Szrocik , Szrot.

cza; przez najmniejszą siłę, ^dzieli się    na drobne kule-    SROCZKA, demin.,    ob.    Sroka. SROCZY, a,    e;    Boh.    strączki. Kluk. Kop. 2, 227. Źywem srebrem pokładać;    ćj ; Vind. frazbji; Garn, srazhje; Ross. coponiH, copo-

Ross. piyTHTb, piyqy. Slov. Ala żiwe sribro w hlawe;    khh'l ; Slelftern » . Piąty rzęd ptaków sroczy. Zool. 217.

vertimnus, żywe srebro, żywe sreberko, wietrznik , nie-    — Rotan. Gniazdo srocze , pasternak albo polna mar-

statek. — §* Przedtym handleśmy odprawowali skórka-    chew', nnlbe SDîô^rert. Stenn. 128. SROCZE, ęcia, n.,

mi popieliczemi i wiowiorczemi i srebrem czarnym. Sum.    młode sroczątko, pisklę srocze, ettt 3uttge8 ber Slelftent.

A 2 b. srebrną rudą nieczystą , nnretneS ©tlbererj, cf.    Mięso srocząt młodych dobre jest dla naprawienia wzro-

czarna moneta, oppos. biała moneta, srebrna, cf. ‘sie-    ku. Spicz. 152. SROCZN1K, a, m., herb; sroka na uschłej

rebrzeszczyzna. “SREBRODAJNY, a , e; Eccl. cpeópo-    gałęzi. Tr. ettt SBappett.

Aattens, ftlberergtebig, fîlber^altenb. SREBROGŁÓW, u, m.,    ŚRODA, ŚRODEK,    ob.    Srzoda, Srzodek.

materya z srebrnych nitek utkana, jak    złotogłów z zło-    *SROG, SROGI, a,    ie,    SROGO, SRODZE,    aduerb.-,    Ross.

CTporL, CTporin, (Etym. cf. [ wołosk. pia; Germ. rault, •rolj, cf. 2], Germ, fdjrccfett, cf. Vind. frashen magnus) ; surowy, nieużyty, nieludzki, straszny, jątrzący się; grimmig, Ijeftig, firettg, unleutfelig, fürchtet lid; ; Sorab. \. yère, fu-rowohladacżnć ; Vind. oister, oistroben, nemilen, ter-den , oistroviten ; (Ross. Kpyrail, KpyTB, jiioto, 3Blipo-BH4HUH ; Eccl. [cpari 2], Jiort, cf. luty). Gdybyś mógł widzieć, jak w sercu jest ranną i smutną Ta, którą zo-wiesz srogą i okrutną. Past. Lid. 149. Bałem się, iżeś człowiek surowy, trudny a srogi. Sekl. Luc. 19. (dziwny. ib). Żołnierz nasz rozhukany srog jest ludziom wiejskim. Klon. Wor. 30. Dobry, rozgniewany sroższy. Gn. Ad. 185. (cierpliwy, poruszony gniewliwszy). Lew srogi. Banial. J. Na sądzie ostatecznym Obróci Kry-stus twarz swoje surową Na tych, co będą po lewicy stali, Twarz już nie cichą onę barankową, Ale lwią srogą. Odym. Sw. 2 T 3. Nie tak srogi lew, jak go malują. Cn. Ad. 665. (straszniejszy dyabel w farbach, niż w samej istocie) Srogi miedzianego byka wynaleź-ca. Warg. Wal. 320. (okrutny). Numa mniej od Romo la okrutny, ale równie srogi, nie pastwi się tylko nad temi, którzy się bronią, redoutable. Slas. Num. 1, 153. Pijanemu wszystko równo się widzi, a czasem i wielki pan srog mu nie będzie. Żarn. Post. 5, 528. (nie będzie go miał w poważaniu). Niechaj będzie- srogi nieprzyjacielowi , a sąsiadowi niech na zdrowie nie następuje. Warg. Wal. 262. Sprzymierzeńcom bez przyczyny wojną srog nie będę. War#. Cez. 24. Maehabej-czyk widząc, że się mu Nikanor przyostrszym stawi, i coś srożćj się okazuje, rozumiał, że ta nieochota z dobrej myśli nie pochodzi. 1 Leop. 2 Mach. 14 , 30. (imponując, kwaśno, przykro, górno, niełagodnie). Odpowiedział król ludowi srodze. 3 Leop. 3 Reg. 12, 13.

( dał mu twardą a ciężką odpowiedź. 1 Leop.). Srogi,

tych, ©überftoff ; Boh. strjbrohlaw; Ross. oa30Tb. Ci w złotogłowy, ci w srebrogłowy, ci w bisiory, ci w jedwabie się przybierali. Gwagn. 143. Nazajutrz upominki pannie młodej oddawane były, altembasy, złotogłowy,

, srebrogłowy na szaty. Gwagn. 179. SREBROGŁOWY, a, e, z srebrogłowu ; Ross. r.meroBbiH, »on ©tlberftoff.

Posłał mu szaty złotogłowe i srebrogłowe w dary. Baz.

Sk. 568. W białej srebrogłowej szacie haftowanej w złote rózgi. P. Kchan. 0/7. 1, 123. 'SREBROGORZ , e. gr. Gardło mu srebrogorz zasiadł; przedarowano go, zatkano mu gębę, alluditnr ad ślinogorz. Cn. Ad. 939. er tat ettt ©übergefdjroür tttt $alfe, matt bat tftttt mtt ©elbe bas Stal geftopft, titan $at tyn beffodjen, baß er fcßmetge.

‘SREBROLUBSTWO , a, n. ; Croat. szrebroselnoszt phil-argyria ; Boss. cpeóponioóie; btc ©tbcrfudjt. 'Srebrolu-bny, Ross. cpeópo.rioóiiBbiH, jtlberfücljttg ; Subst. cpeópo-JtoóeitL , srebrolubnik , ettt ©tlberfncfytler ; Verb. Eccl. epe-ópojnoócTByro, Graec. eptXaoyvodö, filberfndjteltt. “SRE-BROPAWEZNIK , argyraspis, argcnteum clypeum gerens.

©tlber *, junt ©über btetttteb ;

Macz. ber ©tlbcrbcfdńlbete. 'SREBROPŁYNNY, a, e, płynący srebrem, ftlberfltepcttb, [ob. Srebnopłynny ). Królowa srebropłynnych toni. Dmoch. II. 2, 168. (morska). “SRE-BROUZDNY, a, e; Eccl. cpeGpoy^in,, ftlberjaimttg. SREBROWY, a, e, od srebra,

Eccl. cpeEptin». Srebrowe olstro czvli puzdro, ettt ©tb bcrbeftecf. Gn. Th. 1056. SREBROWY, ego, m. , Subst., kredencerz. Wlod., ber ©tlberbefdjlteper, ©rebeitjer. SREBRZYĆ cz. niedok., usrebrzyć dok., posrebrzać, zasre-brzać; Derftlbcnt, beftlbertt; Groat. szrebernim; Ross. ce-peópHTb ; Eccl. cpeópto, nocpeópato. Sztuka złocenia i srebrzenia zasadza się na dziurkowatości kruszców, w które przez dziurki przenika zrobiona mieszanina z złota abo srebra i merkuryuszu. Rog. Dos. i, 134. Choćbyś i grosz usrebrzył, jest jakowa panna , Co sama

53

Sioiunik Lindego wyd. 2. Tom V.

418

SROGOMOWNY - SROKA.

S R 0 K A GIN Y - S R 0 K A T Y.

straszny na wejrzeniu. Cn. Ad. 1084. Że mu przerwał one sprawę, Krzywo patrzy i srogą czyni mu postawę. P. Kchan. Orl. i, 21. groźną, brduertb. Pospolicie srogimi takich nazywają, co mają przez twarz paragraf; sroźszy to psiniec, co rozciął, niż co ma rozciętą gębę, ßies. roz. B 4. Niestraszny, niemasz się ezego bać; nie srogeś mi, srogi jak misa ryb albo grochu. Cn. Ad. 656. (strach dzieciński, bobo, ugrozisz mi, uczynisz mi, zajmiesz mi kaczki na biocie). Piękny początek, ale srogie dokończenie tej przypowieści. Rej. Post. T t 2. (groźne, okropne). — §. Srogi, 'haniebnie wielki, 'okrutnie duży, ‘straszny ; fcljrccfltcl) Qrojk Rana głęboka na paznogieć , za srogą bywa poczytana. Chełm. Pr. 166. Srogim sumptem kazał cysterny po drodze z ciosanego kamienia porobić. Star. Dw. 64. Rozdawał posłom upominki drogie, Czeladź też wzięła podarunki srogie, Każdy z osobna z worki bogatemi. Auszp. 24. Wysyła się ztad serów i masła sroga wielkość do inszych krajów. Boler. 92. ( bez liku ). Moschea ta pięknie zrobiona, mając srogą rzecz słupów marmurowych. Star. Dw. 8. ( co nie miara, niezliczoną w ielość). Ogórki srogie i bachurowate. Haur. Ek. (dziwnie wielkie, 'strasznie wielkie). —■Aliter : Sroga rzecz, imtnane dictu. Cn. Th. 1056. bftu tfi fd)recłltd) ! abfcfyeultd)! — Srodze adv., jak najbardziej , gar feljr, red)t fejjr, sum (Erftaunen. Panna ta srodze jej była podobna. Pot. Syl. 408. Jezus powiedział, że nie przyszedł łamać zakonu , a owszem go jeszcze więcej wszędy srodze potwierdzał w każdym rozkazowa-niu swoim. Rej. Post BA. O tym 'srodze pisze Jose-piius a Casta. Syxt. Szkl 6. fusius, dokładniej. “SRO-GOMOWNY, a, e, — ie adu., saevidieus. Cn. Th. 1056. »ott ©wÿungen, brduenbeit Sieben. "SROGOOKI

mający głowę, szyję i ogon czarne, brzuch i nadlotki białe; ogon długi; pielęgnowany niektóre przejmuje słowa. Zool. 261. Sroka pstra wszędzie, choćby i za morze poleciała. Pilch. Sen. list. 3, 339. Sroka >rzawsze pstra zostaje, w którekolwiek leci kraje. Cn. Ad. 365. (miejsc rozmaite odmiany, nie uleczą dusznej rany; lum, non animum mutant, qui trans mare currunt. Hor.). Od puku tego *sragi z kukułkami rozleciały się. Haur. Sk. 105. Niech też srokę kto wsadzi w klatkę pozłocistą, Przykryje ją kitajką albo kamchą czystą, By też i ustawiczne figi tam jadała , Przecie niech czyni co chce, wżdy będzie śmierdziała. Rej. Wiz. 46. ( namaź ty go masłem, on przecie śmierdzi dziegciem). ( Slov. Straka swich skokow néchaf ne może; sroka swoich skoków nie zaniecha). Sroka ze krza , a dwie w- kierz. Tward. Daf. 13. Cn. Ad. 669. Rys. Ad. 63. (dosyć tego wszędzie, nie trudno o to, nie drogie to rzeczy)-Sroki szczebiecące. Banial. J 5. Sroki szczegotały. ih. Job. Sroki za sową latają, Narzektawszy się darmo, nic^a to nie mają. Rej. Wiz. 55. Sroka bije na jastrzębia i skrzekocze ; przecież jastrząb' jastrzębiem, a sroka ką. Fredr. Ad. 116. Skrzekocze nad wróblami sroka. Chrośc. Fars. 14, Boh. fehotati. Sroczka krzekce płocie, będą goście nowi, Sroczka czasem omyli, czasem prawdę powie. Simon. Siei. 72. Sroka przyleciała, będą goście. Petr. Hor. 2, H 4. Śpiewa , jak sroka. Tent. 30. />, 16. (aż uszy bolą). Tańcując hasasz, jak sroka spętana.-, Zab. 9, 538. Zabi Człeka takiego przyrównają sroce , Który co ślina do ust przyniesie bełkoce. Pot. Pocz. 596. Lubi gwarzyć jak sroka. Mon. 70, 758. Sroka brzechoce. Papr. Byc. praef. Jak sroka n. p.    rozpieszczona brzechotał. ib. Sroka po Włosku gada,

Abas. A. Kchan. 275. bro(tcnbcu 23Itcf»Eccl. jfOTOspaunuk.    przecież ona brydzi. Fredr. Ad. 57. Biskupy niemądre

SR0G0SG, ści, i. ; Ross. crporocTb ; surowość, okru- zowie ~ Nazvanzen sroki kraczace. Sk. Dz. 3Ó2. — Nie tność; bte ©rimmtgfett, bte Strenge, bic gurdjterlidjfeit;    srocem z ogona, wypadł. Rys/Ad. 46. (i ia nie podłego

Sorab. i. yerolcż, furowohladacżnofcż ; Vind. oistroba,    rodu). Wiedzą ludzie, żeś ty z ogona sroce nie wy—

oistiust, nemilnost, terdnost, oistrovitnost; (troshnost * padł. Pim. Kam. 359. Toś tv jeden pan, a my wszys-bieda, ubóstwo); Ross. JKecroKOCTŁ, .ootoctł , obs, >kg-    cy sroce wyszli z ogona; tegośmy rzemiosła ludzie, co

. Na coź się przyda okrutnemu lwowi srogość !    i ty, darmo dźwigasz chwosty. Zab. 15, 263. SROKA-

1 ast. Fid. 155.    §. Roku 1440 zima w Polszczę stra- C1NY plur., SROKÀCINKI dem., pstre plamy, bunte $lecfen.

szna i wielka była; za czym srogość niewymowna ży-    Sarneczka srokaciny upiększona. Zab. 16, 83. Wej. Ułapi-

wności uiosła. Stryjk. 561. srogi brak, srogi głód, sro-    łem sarneczek pare; jeszcze maja Srokacinki na grzbiecie.

|a dr^yzna;    föwtflit&er Mangel, Neuerung. “SROGO-    Simon.    Siei. 16. ' SROKACIZNÄ,    v,    i.% kolor srokaty ,

STROJNY a,    e, n. p. Srogostrojnej wrzask trąby.    Nar.    pstry;    bimte garbcn, Scljecftgfett.    (Boh. strakatina pstre

Uz.A, \ob. groźno głośnej, fürct)terltd) tihtCllb.    płótno). Rozmaita na bydle bvwa srokacizna. Pot. Pocz.

Qnnir    ’.Sro^LvT; ,rozs!'oiyc Sies .    618.    SROKACZ, a, m/ SROKOSZ,    a, m. , bydle sro-

öKOivA, SRAGA, i z, SROCZKĄ, i, z., demin.;    Boh.    kate,    ein [cj)ecftge8 ttym. Idzie    ku    mnie mój srokosz,

et Slov -straka    (cf. pstry); Sorab. 1. szroka , froka ; cielec, zasępiony. Zab. 9, 243. Ejssym. Srokacz, koń;

Sorab. szroka; Garn .sraka ; Vind. fraka; (fraka, ro- eine @d)ecfe, eilt jd)C(ïtge$ 9îojL Tr., Boh. straka. SROKA-potez, klopotez » brzękadło , grzegotka) ; Croat. szràka ;    TOŚĆ , ści, i; Boh. strakatost, pstrość, Suntbcit. SRO-

Hung. szarka, ( cf. szary) ; Dal strakaa ; Slav. svraka ;    KĄTY, STROKATY, a, e, SR0KAT0 adverb., Boh. stra-

osn. svrakka, Rag. s\rakka, chjola ; Ross. copoua (ga-    kąty; Vind. pikast, vprishan , fhekast, bresast ; Eccl.

tunek ubioru na głowę u chłopek; Eccl. cpona, Hect-    neftecT. ; pstrokaty, pstry; bunt, fd)ecftg. Odłaczyi barany

KOMoe uto^, uacTima ca>iaa Ma.iaa, nyiiKT-B » atom) ; ( cf.    barwy odmiennej i srokate ; a wszystko stado jednostaj-

j“ a .' ^yr‘    serakreka , pica; Hebr. pT«^ si- néj barwy poruszył w moc synom swoim. 5 Leop. Ge-

bilamt, J1D sarki ; Arab. serak avis praedatrix, cf. Germ.    nés. 50/55. (pstre i nakrapiane. 1 Leop.). 'Crokafy

Jfntfe; Sorab. 2. rakajza); corvus pica, bte lelfter, ptak    srokaty, tarantowaty kóń, gefôecft. Menin. 1, 25. Sro-

CTOUŁ.

coe-

sro-

na

SROKOSZ - S R O MIĘ Ź L I W O Ś Ć.

SROM1ĘŹLIW Y - SROMOTNY.

419

mam

mu

szrame-

MOCJOBeitB. ruszenie sromu szramotnoszt; Eccl. CTj40J0*ecTB0, CTyT^tanie, hctj-404^00180. Sromotność w gadaniu Ross. cpa&iocio-B'ie. SROMOTNY, a, e; Vind. framoten, saframen , sa-framoten, saframliu, oframen ; Rag. sramotni, sramo-

kate włosy, srokacizna Ross. npoct/uma , npoct4L. — Alluz. Jeśli będzie miał w głowie trochę mniej srokalo, Jeśli przestanie burdy robić, Treb. S. M. 140. wichrowato, unruhig tnt Stopfe. SROKOSZ, a, w.; Vind. frakoliza, frakipar, fietniza ; Carn. srakopćr; Ross. copoKonyrB, copoKonyTKa, wy-iajrL, KyKiua; rodzaj srokoszów, lanius, należy do rzędu jastrzębiego. Srokosz, lanius collurio, ter rotfyföpftgc SBürger, große rotfte Jîeimtôtter, ptak wielkości gila ; małe ptaszki zabija , wsadzając je na ostre gałęzie, jakby na pal. Zool. 278, ob. Dzierzba. — Swobodny srokosz płacze, mój dobytek luby , Ah nie czas, pewna wróżka niepozbednćj zguby. Zab. 9 , 243. Ejssyin.

ÜROM, u, in.\ Carn. srâm; Vind. fram, framust ; (mosh-ki fram * członek męzki, wstyd; shienski fram » wstyd kobiecy ; [distng. 2] fromak » ubogi , fromazhnost » bieda, ubóstwo, fromazhen , fromashki * ubogi, potrzebny, [cf. sierota 2j; Croat. szram, (szram szrameslive sztrâni ; Hung. szemeren test inguen ; Dosn. sram, sramesg, stid ; Rag. sram; Ross. cpaist, cf. Pers. azereu) ; ‘sromiężliwość, wstyd, wstydliwość; bte ©djarn, ©d?am!)aftigfdt. Srom jest ona przednią cnotą, która jest wszystkich cnot stróżem. Cłom. Dw. 271. Za dynmencik srom druga przędą. Gorn. Dw. 388. Kto się na złe udaw?a, zwłaszcza ku frejowi abo ku psocie, juz taki traci srom, cnotę wysoką, wstyd przyrodzony. Ezop. 90, (Eccl. o6e3cpaiiH-thch srom czyli wstyd wyzuć). Niesrom , niewstyd Crcat. neszrarnnozt, ©djamloftgfdt. Niesrom, sromotność , sromotna rzecz, haniebność; ©cpiiblidjfdt, ©d;anbt()at. Ktwa-wym potem poddanych swoich opłaca bezecne swoje niesromy, ses plaisirs infames. Staś. Hum. 2, 123. — §. Srom mię imperson., wstyd mię, wstydzę się, sro-się, td; [cf;dme mtd). Nie byłoby mię srom wyznać, iż czego nie wiem. Gorn. Dw. 145. Panie jestem za-wtydzon , i srom mię obliczności twojej. Radź. 3 Ezdr. 8, 73. Nie srom was tych bezecnych ludzi wymysły. Birk. Exorb. D 4. Srom kota. Cn. Ad. 1085, amissa cauda, (ef. vulpes Aesopi). SROMAĆ się recipr. niedok. ; Carn. sramujem se ; Rag. sramovatise ; Vind. fe framo-vat, framuvatife , fram biti, od framote erdezh grati ; Croat. szramuvatisze, szramujemsze ; Dal. sztidimsze, (wstydzę się); Bosn. sramitise, sramovatise; Eccl. epa-M.iaroca, CTbWîyca; Ross. cpaMimca ; wstydzić się, ftd) fdłetmen. Bardzo się sromać i słusznie wstydać musiał. Wiśn. 276. Sromać się, jakoby jakich nieczystości, rzeczy złych i szkodnych. ib. 275. Boże mój, wstyd ci

. mię, a sromom się podnieść oblicza mojego do ciebie. Dambr. 703. Częstokroć panowie tak wiele o sobie plotą , iż pochlebca , by najniew'stydliwszy, sromać się musi. Gorn. Dw. 63. Ludzie się tych grzechów nie sromają, w których mają siła towarzystwa. Gorn. Sen. 168. Sromajmy się wżdy. W. Post. W. 278. Rzymianie nie sromali się tego, posłać do Grecyi po prawa ; a wy, Czesie wstydzić macie posłać do cudzych ziem po dobrą radę? Gorn. Wl F. 4 b. SROMIĘŹLIWOŚĆ, *SRU-MIĘŻLIWOŚĆ, ści , z., (Mącz.), wstydliwość, srom, biß ©cfycimfiafttgfdt; Carn. sramoshlivost ; Vind. frameshlivost,

framoshlivost, framnost, framujezhnost , framovanje ; Croat. szrameslyivoszt, szrameslivost, szrameslyivozt ; Hung. szemérem, szemermetesség ; Rag. sramexglivost, sramex-glivos , sramexglivstvo ; Ross, ctu^ihboctl. Nie odchodź od niewiasty rozumnej, bowiem wdzięczność sromieźli-wości jej jest nad złoto. 1 Leop. Syr. 7, 21. *SROMIĘŻLI-WY, a, e, — ie adverb., wstydliwy, Derfdjdmt, fdjctm« fydft; Carn. sramn , sramoshliv ; Vind. framesliu , framo-shliu, framushliu, framen , framujezhen; Croat. slyir ; Dal. sztidan, (cf. wstydny); Rag. sramexgliv, srà-mni, (cf. skromny) ; Dosn. sramesgliv, posraman, stidecch; Slav. posraman; [Eccl. cfianasKiUiin» 2j ; Ross. ctłujhblw. Łakomstwo natury ludzkie-mieni, z łaskawych okrutne, z z sromiężliwych wszeteczne czyni. Sk. Kaz. 529. Panienkom sromiężliwym panicze ochotne Sposabia w towarzystwo Hymen dożywotne. Zmor. Siei. 271. Sromiężliwą twarz odkryła. Otw. Ow. 245. Marya, jako panna isromię-żliwa , nie była przez czas porodzenia Elżbiety. Zyw. Jez.

17. Jako ku latom przyszedłszy ma wstydliwym być, który, póki jeszcze mówić nie umiał, a już go ku nie-sromiężliwćj nieczystości sposobiono ? Kosz. Lor. 77 b. SROMOClć cz. niedok., hańbić, sromu lub sromoty czyli hańby nabawić; Sorab. 1. szromoschisch ; Vind. framo-titi, oframuvati, saframuvati; Croat. szramotim ; Rag. srâ-miti, sramotitti, osramotitti, osrâmiti ; Bosn. srâmotiti, ozloglasiti ; Ross. cpaMint, epaioio ; Eccl. cpamaflio, epa-motk) ; fdianben, ©dtanbe machen ; lżyć, laftern. Sromocił go, że chciał mieć królestwo jego. 3 Leop. 1 Mach. 11, 10. (zganił a obrzydził go. 1 Leop.). Sromocić poczęli Dominika ś., słowa mu dobrego nie dając. Birk. Dom.

46. Gdy ty z innych szydzisz, azaż też kto ciebie sromocić nie ma? Radź. Job. 11, 5. Sromocą mię przeciwnicy moi, mówiąc: gdzież bóg twój? Budn. Ps. 42, 10. Nie sromoć miana boga twego. Budn. Levit. 19, 12. (nie lżyj imienia boga twego. Bibl. Gd.). — §. Kazał ją żołnierzom swoim sromocić, i nieczystość z nią pełnić. Sk. Dz. 1079. gwałcić, hańbić; eine fdjroddjeit, fdtctnben, ifyr ©etodt antfltrt. SROMOTA, y, z., hańba, rzecz wstyd czyli srom czyniąca, zelżenie, zelżywość; Sorab. 2. szro-mota, szrommota; Carn. sramota ; Vind. fromota, fra-mota, saframota, oframotnost, (fromastuo « ubóstwo); Croat. szramota ; Dal. szramota ; Hung. szemirem ; Rag. sramota, sramotta; Bosn. sramota, bie ©djflltbc, ©d)dnb* lldjfdt, 6d)anbflmt. w rzeczach uczciwych, gdy się jeden na drugiego sili, niemasz sromoty żadnej, dać się zwyciężyć. Gorn. Sen. 529. Co kędy indziej chwalebną cnotą, Tam jest występkiem, wstydem i sromotą. Past. Fid. 262. SROMOTNIE, a, m.\ Vind. saframuvauz, frnir-javez ; Croat. szramotitel, psanitel ; Eccl. CTy404iH ; Ross. cpaiiHHKŁ; corruptor. Macz. plugawiec, sprosnik ; ein fdfdttb* lidjer Sterl, ein ©djanbferl. Sromotnik w mowie Ross, epa-SROMOTNOŚĆ, ści, z., haniebność, na-czyli wstydu, bic ©djdnbltd;)fdt ; Croat.

tan, sraman; Rosn. sramotan, neposeten ; Ross. cpaM-HbiH ; SROMOTNIE adverb., haniebny, zelżywy, hańbiący, fdjcutblid) ; Carn. sramotna kost = wstydliwa , haniebna kość,

ĄHłia. Pień w śrzedzinie wypróchnialy. Pilch. Sen. list. 3, 51. Czyni ‘weście szerokie a wazką w śrzedzinie dziurę. Papr. Gn. 1095 Sklepienie, przez układ kamieni w krąg nieznacznie pomykanych wiąże sie z śrzedziną. Pilch. Sen. list. 3, 72. Dojźrzałość młodość i starość śrzedzizną podziela. Otw. Ow. 614. — Math. Srzednica kola, dia-meter. Łejk. 7 ; Pag. srjedomjerra , ber ©urdjtttejfer. Linie, które przechodzą przez śrzodek kola , kończąc się z obu stron na okręgu, zowią śrzednicami. Jak. Math. 1, 8. Jak- Art. i, 280. et 3, 316. Śrzednice, linie proste, przez śrzodek kola przechodzące. Śniad. Jeog. 15. Kiedy cięciwa przechodzi przez śrzodek okręgu, nazywa się śrze-dnicą Geom 1,7. — Srzednica, naczynie do nale-zienia śrzodku, mesolabium. Gn. Th. 1057. ber SOîtttel* meffer. ŚRZEDNIE , ŚRZEDNIO adverb., miernie, nie bardzo, nie nazbyt; Vind. fredniu ; Ross. cpe4CTBeHH0, He-3a4opno, mittelmäßig, ntdjt fe^r. Ludzie, jeśli się śrze-dnie zachowują, tedy godzi się pomagać k temu, aby się lepszyli. Eraz. Jez S 3. Jeszcze ja bardzo śrzednio ufam temu przywiązaniu Teat 36. b, 92. ŚRZEDNIK, a, m., semicttlun , znak pisarski, myśl zawieszający. Kpcz.Gr. 3, p 154. Na srzedmku, in media nota, to jest w pośrzód sensu, prze staj'¹ się dłużej, i zawiesza się głos podniesiony. hpcz. Gr. 1, jo. 53; śrzódznacze. Dudz. 9. b(t3 fällte (Soloit. ( Vind. frednik ; Rag. srjeednik, srjedustaynik ; Croat. szredostaynik mediator, ob. Pośrzednik). “ŚRZE-DNIOGŁĘBY, a, e, n. p. Śrzedniogłębej wody jezioro. Otw. Ow. 251. we śrzodku głębokie, tu ber SOîttte lief. ‘‘ŚRZEDNIOMIERNY, a, e, n. p. Śrzedniomiernych ludzi klasa. Petr. Pol. A50. miernomajętnych , mittelmäßig begib tert. ŚRZEDNI0ŚC, ści, z., przymiot tego, co jest śrze-dnim , mierność, niezbytniość, bic SKittelmflßigfett; Sorab. 1. sredkcfcż; Vind. fricdnost, perfriednost, pofrednost; Rosn. srednost, sridnost ; Rag. srednós. ŚRZEDN10SOL-NY, a, e, n. p. Śrzedniosolne wody, neutrales, mające sól śrzednią miedzy pospolita i ługowa. Kluk. Kop. 1, 95. mittelfaRige Sßaffer. “ŚRZEDNIOWIETRZNY, a, e, n. p. Srzedniowietrzne niebo. Przyb. Milt. 23. w śrzód powietrza będące, mitten in ber fiuft beftnblt#, non 8uft nmfloffcn. ŚRZEDMÓWKA , i, i., tnia, która dzieli wiersz na dwie prawie równe części. Kpcz. Gr. 5, 89. bie SDîittelfijIbe tu einem $erfe, bte GÄfiir; Slov. pretinalka, (cf. przeciąć); Garn. predâhnénje, (cf.

@d)ambein. Nie tak sromotna rzecz jest nieszlachcicowi, nie czynić spraw poczciwych, jak szlachcicowi. Gorn^m^“‘

17. Sromotny w mowie Ross. cpasiocJiOBHUH. Sroiïïot~ièeé gadać Ross. cpaMOCiOBHTb. SROMOWATY, a, e, Bies. roz. B 3. ‘sromiężliwy, fdjamlmft.

‘SROMOWATY, ob. Szramowaty. ŚROT, ŚROTOWAĆ, ob.

Szrot.

SROZEĆ neutr. niedok., SROŻYĆ się recipr. niedok. (Vind. froshen « ubogi, potrzebny); srogim się stawić, srogo postępować, srogością narabiać, jątrzyć się, gorszyć się, sierdzić; ergrimmen, grimmig nuttljen, toben; Ross, iio-rfcTb. W prawą Scyla, w lewą Charybdys srożeje. Otw.

Ow. 542. On srożeje tym więcej srodze rozgniewany.

Otw. Ow. 105. W takim mu srożeniu się z ust iskry padają , A z gniewu oczy ogniem niemałym pałają, A. Kchan.

540. Niechaj się niebo, jako chce sroży, Czystego serca nic nie zatrwoży. Nar. Dz. 2, 187 Nie każdy śmiały, co się zwierzchnie sroży. Kras. Mon. 1. (nie każdy kąsa, co wąsami trząsa : ‘serdyt a ‘ne duż). SROZNY, a, e, groźny, srogi na wejźrzeniu ; brauent, fltrcbterlicl). Ziemskich tych bogów postać srożna. Zab. 46, 385.

SROŹ, ob. Srzeź.

ŚRZEDNI, ia , ie, (cf. Etym. rzęd ; Vind. red); Sorab. 2.

2. szredni, szreni; Sorab. 1% frëdni, szredniszreni ;

Carn. srędn ; Vind. friedni, fredni, friednji, frednen,

Irieden ; Croat. szrednye; Rosn. sredgni; Rag. srèdgni;

Slav. sridnji, osndnji; Ross. cpe4Hbifi, cepc4Hbii1, epe-411HHUH, cpe4CTBeniibiii, cepC40BWi1 , ne3a4opHbiii ; Eccl.

HeffifthNL, cocToamiii Me®4J 4bjmji Bembim (cf. między, cf. miedza) ; (Boh. stredmy, strjdmy mierny, wstrzemięźliwy); pośrzedni między drugiemi, nie sam jeden', w>śrzód drugich się najdujący; mittel*, mittlere, mittelfte, in ber iDîitte bcftnblicb. Trzeci palec śrzedni, médius. Perz. Cyr.

śrzodek wiersza, zgłoska osta-

1, 21. ber Mittelfinger, śrzednią się brzydzi Drogą serce, lub kocha, lub nienawidzi. Morszt. 293. $Dîittelmeg, SDîlt* telftraße. śrzednich lat człowiek. Cn. Th. 1057. śrzednie-go w ieku, in ben SJïittcljabren ; Ross. cepe40Bnqb. Kobiety śrzedniego ciała, t. j. ani bardzo tłustego, ani suchego.

n. p. Śrzedzińskie prawo, prawo Teutońskie, Niemieckie, Saskie, Magdeburskie , którym wiele miast się sądziło. Krom. 285 ; nie wiadomo nam , zkąd się wcięło to nazwisko, kiedy o nim dawniejsi od nas kilkaset wiekami nie wiedzieli. Nar. Hst. 6, 204. baê Seutfcfye, @äd)ftfd)e, ober SOïagbcburger 9łed/t. De jure Polonico in jus Teutonicum, quod Srzedz-kie dicitur, transferimus etc. Papr. Ryc. 469. W Szrzo-dzie, w W. Polszczę musiało być najpierwéj prawo Magdeburskie wprowadzonóm, kiedy w tej części kraju nazywało sie jus Szrodense, prawem Szredzkióm. Czack. Pr. 1, 285. et 347.

e,

Spicz. 181, (cf. mierny, pomierny, w miarę). W histo— ryi, śrzedni wiek, przeciąg przegradzający historyą dawną a teraźniejszą, ba$ îDîittelalter. — Gramm. Vocabula , przedecb). media, słowa śrzednie, które mogą być ku złemu i ku ŚRZEDZIŃSKI, ŚRZEDZKI, a, dobremu ciągnione, dobrze i źle zrozumiane. Macz. —

Śrzedni punkt w okrągłych rzeczach, centrum, ber SOîit* telpunct. — Śrzednie przyczyny, pośrzednicze, śrzodki, pośrzodki, 3)îittelurfac()en. — §. In deterior. Śrzedni, podlejszy, ut śrzednie piwo, śrzedni chléb. Cn. Th. 1057. nie najlepszego gatunku, mittelmäßig, nicht üon ber befielt 2lrt, yen ber SDłittelforte. SRZEDNICA, ŚRZEDZINĄ, ŚRZE-DZIZNA, y, i., śrzodek, lub rzecz we śrzodku się znajdująca , btc SJłitte, etrncrô in ber SKitte 25eftnbltd^eö ;⁴ Vind. fredina, friedlhina, friednja riczh; (fredniza « pośrzedni-czka) ; Croat. szredfna; Rag. srjedina, srjediciza ; (sre-dustaniza , srjeedniza * pośrzedniczka) ; Eccl. cptjyi, cp-s- ŚRZENIAWA, y, i. , herb ; rzeka biała , na ukos w'ężyko-

ŚRZENIEĆ - ŚRZODA.

ŚRÓDBELK - ŚRZODEK.

421

szro-

rze-

ani na tę, ani na owe stronę nie skłaniając się. Sk. Żyw. 2, 150t Sk. Dz. 106". bie SJîittelffrajte gelten. Wynaleźć drogę, któraby śrzodkiem męskiego statku i sromotnego pochlebstwa bezpiecznie prowadziła. Kłok. Turk. 60. Śrzodkiem każda cnota iść powinna , skoro bow iem za granicę swej drogi wyboczy, zaraz przestaje być cnotą. Mon. 67, 50. — § Śrzodek do czego, sposób, droga do czego ; Carn. sredbina , umęjsk; Vind. frednina, fredik, friedstvu, pomuzhna frednina, podpomuzh, pomagaviza ; Ross. cpe4CTBO, SOttttel unb SBeg ju etrnaê. Chwyciłeś się prawa! otoż to śrzodek, co zniszczył nie jednego do szczętu. Teat. 23, 42. Śrzodek którego użyłem, stał się dla mnie gorszym nad złe samo. Teat. 25, 42. (lekarstwo gorsze od choroby). Przez śrzodek * pośrzedniczo , za pomocą, za pośrzednictwem, przez; »ermittelft, mittelbar burd;, mit §itlfe, unter Permit--telliîtg. Swatopełk musiał się jednać z Krzyżakami, przez śrzodek posła papieskiego. Biel. 145. Dał mi znać przez śrzodek znajomej osoby. P. Kchan. Orl. 1, 562. et 547. Nauka obyczajów ma człowieka uczynić doskonałym, przez śrzodek dobrych spraw. Petr. Et. 2. — Oppos. Łańcuchem się żelaznym po całym ciele, bez śrzodku żadnego opasowała. Wys. Kat. 45. bezpośrzedniczo, bez przekładania żadnego; unmittelbar, al)tte 2)a$n)ijcfyenlegett.

wato płynąca, na wierzchu krzyż ; w hełmie między dwiema trąbami myśliwskiemi lew; inaczej: Drużyna. Kurop. 3, 49, eilt SBappett; (Sorab. 2. szrënawa śrzednia dziewka , następująca po pierwszej czyli starszej w rzędzie służących). ŚRZENIEĆ neutr. niedok., ośrzenieć dok., nem być obsypanym , pełnym szronu, szedzieć ; poU 9ietf ęep, Bereifen. Pruinosus, pełen szronu, oszreniały. Mącz. BRZENISTY, ob. Śrzonisty. *ŚRZEŹ, *ŚREŹ, ‘ŚRYŻ, i, ż., woda ścinająca się w cienkie płatki lodu, które mróz tęższy w coraz większe sztuki lodu kształci, i te z sobą spaja, aż cała rzeka zamarznie. X. Kam., baê ©rtlttbetë, erpte bütttte ©tö. [Boh. strż lodu łamanie; Sorab. 2. schresch, szresch * dolne kry ; Vind. friesh , kora = kra ; striesh, le-den zhep * sopel ; friesh, smersnost, smers, mras*mróz; frieshcn bod , hod friesha, korę lom » kry łamanie, puszczanie , bet' ©têgattg ; Croat. szrès gelicidium, pruina , crustae concretae fluminis, fibrae glaciales ; Croat. sztrèfs, sztressina » sopel). Zrasta się na bystrościach rzecznych śryż marznący. Olw. Ow. 435. [§. Śrzeź, szron, 9teif 2]. Zima śniegiem by wełną pola odziewa , A śrzeź po ziemi jak popiół rozsiewa. J. Kchan. Ps. 211. Ukazała się na puszczy manna drobna, jako śrzeź na ziemi. 3 Leop. Exod. 16, 14. (jako śrzesz 1 Leop.). SRZEŹNY, SREŹNY, a, e, od śrzezi, Sftetf * , ©rttnbetë *. — ‘g. Subst. : Osep była dań powszechna , w Krakowskim nazywała się sre-zna. Czack. Pr. 66. ©cbiittabgabe,, Störnerabgabe. JPorówn. cerk. cpAi|ih occursus 2]. ŚRZEZOGA, STRZEŹOGA, i, z., zwarzenie abo uscbnienie od zimna kwiecia, liścia. uredo. Cn. Th. 1057. ber groftbranb, ber$roft, menu Siu* tuen uttb Blätter nom $roft perfcfynimpft fittb. Gdy przez śrzezogi i śniegi przeleźli, Zastali lato i piękne pogody. P. heban. Jer. 392. Wy rosy i śrzezogi dobrorzeczcie panu. Radź. Ps. 3, 68. Choć szyper morza wiadomy przestrzega , Najmniej o one nie dbając przestrogi Każe odepchnąć na wietrzne śrzeżogi. Pot. Syl. 57. — $. Ś żoga zda się być dymem farby niby błękitnej, a jest rozwlekła i wieszająca się po powietrzu. Tr. Z daleka już poznawa Sycylijskie strony, Ile szare wzrok jego puściły strzeżogi. Pot. Arg. 387.?

SRZÓBA , ob. Szruba.

ŚRZÓD * wśrzód , wpośrzód , na śrzod, reg. Genitiv. ; (Boh. śrad ; Sorab. 2. szreże, heszreże; Croat. szred , szredi; Slav. srid ; Bosn. ù srid, meghju; Ross. cpe^n, cf Etym. rzęd ; Vmd. red; cf. Germ, fdjroten, ©ebrüt, (ob. Szroto-wać); mitten. O śrzód nocy wstawałem. 1 Leop. Ps. 118, 62. o północy, um SDîttternac&t. ‘Na śród do południa. Cresc. 556 ŚRZODA, y, £.; Boh. streda, strednj den; Slov. streda, sreda ; Sorab. l. szreda; Sorab. 2. szroda, szróda ; Carn. sręda ; Vind. frieda , freda ; Croat. szrćda ; Hung. serda , szerda, szereda ; Rag. srjeda; Slav. srida; Bosn. srjeda, srida, trecchi dàn od nediglje; Ross. ce-pe4a , cpe^a ; 1 j ber üötittrcodji, bie 2)?tttttmd)e. W wstępną śrzodę na popieleć pójdę Pot. Jow. 158. Wstępna śrzo-da, popieleć; Slov. popełec, popelna anèb skaredâ stra-da ; Croat. popelnicza, chiszta szreda ; Rag. cista srjeda; Slav. esista srida. — 2) Śrzoda , miasto w Poznańskim. Dykc. Geogr. 5, 70. eine ©tabt. Meditullium Poloniue Ma-

joris, pośrzodek wielkiej Polski, gdzie Śrzoda miasteczko leży. Mącz. ‘ŚRÓDBELK, u, m., n. p, Belkowanie trzy części w sobie, zawiera: nadsłupie czyli spodobelk epi-stylium. tablica albo śrzódbelk zophorus, gzems czyli gór-nokryw coronix. Bog. Bud. 25. ber grteê. ŚRZÓDDZIEN-NY, a, e, — ie adverb., w śrzód dnia, mitten am $age, (cf. półdniowy) ; Eccl. cpe/tOÆHeBimm, Graec. fieagp,g-qioç. ŚRZODEK, dka, u, m., śrzedzina, śrzednica, śrze-dzizna, pośrzodek; Boh. prostredek, prostred ; Sorab. 1. frédk ; Sorab. 2. szrez , szreże; Carn. sręda, srędk; Vind. freda, vfriedai, fredje, fredina, pofredje; Croat. szre-dina; Bosn. srida, srjeda; Dal. szrida; Rag. srjêda, srje-dizza; Boss. cepe4Ka, cepe40UKa, ępe4HHa; Eccl. cpup, cp«AHHü, bie SDîitte einer ©atfje. Środek rzeczy zowią, który równie odległ od obu pobocznych granic. Petr. Et. 105. — Śrzodek koła, śrzedni punkt; Sorab. 1. fredni punkt wo kole, frëdk ; Vind. friedik, friedna pika ; Ross. cpc40T0nie, ber âJîittelpunft. Punkt od okręgu zewsząd równo odległy, zowie się jego śrzodkiem, centrum. Geom. 1, 7. Śrzodek ciężkości ciała, centrum gravitatis. Hub. Mech. 90. Jak. Mat. 3, 298. ber ©cfymerpltnft. — Śrzodek w czym zachowany, miara, mierność, umiarkowanie, Śrzedni stopień; bie üftittelftraße, ber SWittelroeg. Śrzodek trzymający, t. j. ani bardzo bogaci ani bardzo ubodzy, najlepsi i najgodniejsi są do urzędów. Szczerb. Sax. 344. Wspaniałe umysły zawsze się trzymają śrzodka. Pilch. Sen. list. 296. Śrzodka się trzymaj. Cn. Ad. 1086. (miara we wszystkim potrzebna; co wczas, to z nas, pomierz się). Śrzodkiem przez sam śrzodek, wśrzód; mit* ten burd;, bie grabe STOittelffraĄe. Pójdziesz dziecię śrzodkiem, być skrzydła gdzie się kiniesz spodkiem," z wód nie nagrezły, górą ogniem nie zetlały. Żebr. Ow. 194. Zycie jego było bardzo mierne ; ani bardzo podłe , ani bardzo drogie, śrzodkiem szedł

ŚRZODKOBÓJNY, n. p. ruch ciała, centri/uga vis, jako-    3, 42. SRZODOPOSTNY, a, e, SOîttfafîen, tue SKrtfafter

by bojący się śrzodku , zmierzający do oddalenia od    betreffenb; Boh. stredopostnj. Śrzodopostna niedziela, lae-

śrzedniego punktu. Jak. Mat. 4, 1 30 ; oppos. wśrzódmier-    tare-, Boh. druźebna nedele. W śrzodopostną niedzielę

ny, c.entripeta vis. ŚBZODKOSĆ, ob. Śrzedniość. ŚRZOD-    kto się    nie    wyspowiada, juz źle.    Rej. Post. P p 5. Gdy

KOWAG, SRZODOWAĆ med. niedck., we śrzodku być,    niedziel    po    ś. trójcy miewamy więcej 24, śrzodopostaą

Przodek trzymać; Vind. I'reduvati ; Eccl. cpe4CTB}?io, bie    na ten czas ewanielią powtarzamy. Hrbst. Nauk. O 5.

SJîitte galten, in bet SOîtite fcp. Quanquam via interjacct-,    “ŚRZODOSŁONECZNY, a, e, (cf. śrzódziemny), heüo~

aczkolwiek droga w pośrzodku była, albo śrzodowała.    centricus. N. Pam.*\ 9, 86. im ©OltltetlltttttelpttllCf. ŚRZO-

Mącz. Śrzodowała rzeka miedzy niemi. 1 Leop. 1 Mach.    DOWAĆ, ob. Śrzodkować. “ŚRZODOWIECZNY, a

16, 5. (była w pośrzód rzeka między nimi. 3 Leop.).    Przednich wieków, »ont üDîittelfllter. Patrzmyż na śrzodo-

Barwa Przodująca między czarną a białą, t. j. szadzawa.    wieczne    i dzisiejsze czasy. Papr.    Gn. 1002. “ŚRZODO-

Urzęd. 153. Mądrze śrzodkował między bojaźnią a zby-    WIEKI,    a,    ie, w śrzodku wieku    swego, mitten in [dnem

teczną śmiałością. Tr. Śrzodkują, a ciepłymi być chcą.    Lebensalter. Cnotliwie i pobożnie żył tu na świecie, Śmierć

Gil. Post. 265 b. letnimi są, obojętnymi, na dwoje. —    go nam udusiła w śrzodowiekim lecie. Papr. Gn. 1019.

§. Śrzodkować, pośrzednikować; »ermitteln, Vermittler    ŚRZODOWY, a, e, od Przody, ben Sftittmo# betnffenb,

fevn ; Vind. frediti; Eccl. cpłąbctkoksith, nopC4CTBeHHH-    üDiittmod)» ; Boh. strednj. ‘ŚBZÓDOZ1EMNY, a, e, (iistng.

KOMI Ómtb, H3X04aTałicTBjio. Tak śrzodkował j usiło-    śrzódziemny), n. p. Położenia planet i komet śrzoJozie-

wał, ie ich pogodził. Warg. Cez. praef. C 4. ŚRZOD-    mne (locus geocentricus), i śrzodosłoneczne, heliocentri-

KOWNY, a, e, — ie adverb., pośrzedniczy, za pośrze-    eus, Ń. Pam. 19, 81. oont (ürbmittelpunct. ib. 19, 86.

dnictwem, mittelbar. Sny boskie są , które od boga lub    ŚRZÓDPAŁ, u, m., optic. focus, punkt, do którego zbie-

śrzodkownie, lub nieśrzodkownie wlewają się. Sak. Probl.    gają się wszystkie promienie światła. Jak. Mat. 3, 316.

236. Język immédiate nieszrodkownie smak pojmuje. Sak.    ib. 2, 375. ber Srennpnnct. ŚRZÓDPIERSIOWY, a, e,

Probl. 86. (bezpośrzedniczo). Duch ś. odnosi się do oj-    n. p. Śrzódpiersiowa błona, płuca podłużnie przegradza-

ca , jak do produktora nieśrzodkownie. Smotr. Apol. 70-    jąca, mediastinum. Zool. 17. baS VwftfeH. ŚBZÓDPOŁU-

71. ŚRZODKOWY, a, e, ŚRZODKOWO adverb , po-    DNIE, około ósmej, dziewiątej w lecie; dziewiątej, dzie—

Przodkowy, w śrzodku będący, Przedni ; in ber ÜÏMtte be*    siątćj w zimie. X. Kam. IjalbüormittagÖ. "ŚRZÓDRYNKO-

ftnbltcb, Mittel * ; Sorab. 1. fredkownć. Linia Przodkowa    WY, a, e, w śrzodku rynku będący, mitten auf bettt

słońca i xiezyca łączy Przodek xiezyca i słońca. Sniad.    SDîarïte bejtnblid). Kramnice śrzódrynkowe Krakowskich su-

Jeog. 199. Siła ciężkości jest oraz siłą Przodkową, vis    kienników, są dziełem Kazimierza. W. Krom. 368. “ŚRZÓD-

centr alis. ib. 24. Jeżeli kierunek przechodzi przez śrzo-    WIETRZNY, a, e, śrzedniowietrzny, w śrzodku powie-

dek ciężkości ciała uderzającego lub uderzonego, na ten    trza będący, mitten in ber Luft beftnbltd). Na śrzódwietrznym

czas uderzenie jest Przodkowe, collisio centralis. Hub.    niebie. Przyb. Milt. 225.

Mech. 10; (oppos. mimośrzodkowy). W kulę niemożna    ŚRZÓDWAGA, i, ź. f z Niem., bte ©djrotnmge, bie 231et)*

uderzyć inaczej, jak tylko Przodkowo , centraliter. Hub.    ober 6e|n>age ; krokiewka, od podobieństwa do krokwy.

Mech. 162. “ŚRZODLETNI, ia, ie, wpółletni, w śrzodku    Cn. Th. 1058; Boh. zóważj ; Vind. fvinzhni raunik, vi-

lata będący; Ross. MemenHŁiw, (Mement Przodek lata),    sha , raunaviza, plaiba, fodnamera, merna fhnura ; Ross.

mitten im Sommer ftdj ereipenb. W upały i śrzódletnie    ypoBeirE. śrzódwaga, instrument do ważenia długości

znoje Obiegać dla ochłody zdroje. Zab. 13,265. ‘ŚRZOD-    i szerokości, jeżeli tak równo stoją, jak woda cicha vr

MIEŚCIE, ia, n. ; Eccl. cpe4nrpa4ie;    Przodek miasta, bie    sadzawce. Solsk.    Geom. 4, cf. szynwaga. — *$.    Śrzód-

Stabtmitte. "ŚRZÓDMORSKI, a,    ie,    n. p. Śrzódmorskie    waga, ryba, ob.    Szalka. Chmiel. 1, 628. libella.

skały. Zab. 11, 305. wprzód morza się znajdujące, mit* ŚRZÓDWIECZERZ, ob. Śrzódodwieczerz. ŚBZÓDZ1EMNY, ten im 3)?eere beftnblid;. O brzegi    nie    stoi Cyteryjskie, w    a, e, mittdlanbifd) ; Boh. et Slov. prostredzemnj ;    Sorab.

śrzódmorskim Pafje nie postoi;    non    alto repetit Paphon    1. fradżżemaczć,    dabloko wot mora wowoszobnenć; Vind.

aequore cinctam. Zebr. Ow. 260. "ŚRZÓDNOCEŃ, cnia,    frićdnodeshelen ; Eccl. cpe403eMHŁiił. Morze śródziemne

m., wiatr, Boreas. Zebr. Ow. 3. północny wiatr, ber    jest niejako w środku globu ziemnego, miedzy Europą,

üîorbminb ; oppos. półdzieniec. ‘ŚRZÓDODWIECZERZ w    Afryką i Azyą. Dykę. Geogr. 3, 185, ob. Międzyziemny ;

połowię odwieczerza, początek zmierzchu, śrzódwieczerz,    Boh. stredozemne morę ; Rag. sredzemaglsko more ; Slav.

bie SDîitte ber 5lbenbbammerun(j. Gdy chcesz ptaki łowić    sredzemaljsko morę; Ross. cpe43eMHoe Mope, (cf. śrzo-

wieczor, sieć przytrząś piaskiem na śrzódodwieczerz, a    doziemny). ŚRZÓDZNACZE, ob. Śrzednik.

nowatka ; Slov. mraz, mraz padli, (ob. Mróz); Hung. zu-zmarâz; Sorab. 1. mróz; Sorab. 2. mros^ hobmärflina, wiwowifna; Carn. yvje, ivje, siana, (cf słony) ; Vind. flâna, mersla rofsa, mras, bielarofa, (frien barfd), szorstki); Croat. mraz; Flag. bjelorossa, skina; Slav. siana, rosa smrriznuta ; Slav. mraz ; Ross. o6;toS (cf. obli), HHeK ; [rusk. sereń 2j ; Eccl. caatia, pocą CMepajtaa, łiHefi, ber

gdy chcesz w zarań, w wieczór. Cresc. 627. ŚRZODO- ŚRZON, u, m., śrzeź, szadź; Boh. gjnj, ginowatina, gi-POŚCIE, ia, n., połowa postu, SDîitfaftcn ; Boh. stredo-postj, stfedopust ; Slov. prostred posta ; Vind. friedopo-sta ; (Groat. szredopostnicza quadragesima) ; Slav. srido-postje ; Rag. srjedopöstje, (srjedoposniza ; Bosn. srido-posniça, cetvrrita nediglja korizme dominica quarta qua-drag.) ; Ross. npenojOBeHie, KpecTonoMOHHaa HC4t4H.

Raz na śrzodopoście, drugi po ś. Bartłomieju. Vol. Leg.

Sftetf, gefronter 2#au. Srzon jest rosa albo mgła roślin Pochodź, dossać, nassać się, nasysać się, o ssać sie, się czepiająca, i na nich marznąca. Kluk. Rośl. 3, 93. osesek, wyssać, wysysać, wysysać;; sysak, sysun.

S T.

Bóg dawa śnieg jako wełnę, śrzon jako popiol sypie. SSTA* , abbrev.- Starosta, qu. v., Gaz. Nar. 1,215. SSTĄ-Budn. Ps. 447, IG. Srożyła się zima, i sępiło mglistym PIĆ, ‘SSTĘPIĆ, ob. Zstąpić, powietrze śrzonem. Mon. 76, 4. Gałęzie lasu obsypał śrzon siwy. Karp. 4, 50. Srzon padał; Vind. je flana padła, nerb. flaniti. ŚBZONISTY, ŚRZENISTY, a, e, — o

adverb., pełen szronu, oszedziały, ośrzeniały; ooll ffleif, ST! odgłos, nakazujący milczenie * cyt! ft! fttRe ! St ! milcz! bereift. O jak mię trapią zimna nęcne, poranne mgły, taka jest wola moja; st ! milcz, wszakżem jest pani two-mrozy śrzoniste. Toi Sauł. 56. ŚRZONOWATY, a, e, ja. Teat. 56. d, 16.

— o adverb., e. gr. koń mrozowaty, pleśniwy, pleśniwej STABÀ, STABNIK, STABNY, ob. Sztaba, maści. Cn. Th. 740. ein Sratmf^tmmel mit toetjSeit Süpfeln ; STAC, stał, 'stojał, stoi, stoję med. contin., ‘Stajać, Siana cisawej maści, mający    kropki i cętki białe.    Włod.    wać frequ. ; (Boh. stati, stal," stogjm ;    Sluv. stał, stogim ;

ŚRZONOWY, a, e, od śrzonu , fJîetf *, »om Slełf.    Listy    Sorab. 4. stacz, stawiu, staham , stawam , stam , stejiu,

lauru zielonego, Które się strzał nie boją grudnia śrzo-    stoju, stonu, stejem, stojem; Sorab. 2. stojasch; Carn.

nowego. Ryb. Geil. B 3. śrzenistego, ber bereifte ©I)rift*    stâti, stojim ; Vmd. stali, stal, stotati, stojim; Croat.

SRZOT, ob. Szrot.

tttonat.    sztati, ztati, ztal, ztojm, sztoim, sztâjem ; Slav. stajali;

s s.

ŚRZONISTY - SSALNY.

SSTA-STAĆ.

423

Bosn. stati, statti, stajati; Rag. stati, stojatti ; Ross. cto-htb , CTOHJT&, CTOK) ; Graec. Grâv, crzrjvcu, t'azypi', Lat.

.    .    .    stare; Svec. sta, slanda; Isl. standa ; Angl. stand; Germ.

SSAĆ, ssał, ssie, ssę niedck. ; Boh. ssati, ssał, ssu, ssa-    ffel)CU, ftanb, geftanbeu) ;—g. 4) stać na nogach , actus cor-

gi, cycati (Ob. Cyc), cucati ‘cycać ; (Oefterr. sujeln);    poris, ut leżeć, siedzieć; fłeften, rmf ben ftiißen fteÿen.

durmati, durmâm; Slov. su, sgem ; Sorab. 4. cjcam , cze-    Pijany na nogach stać nie może, tacza się to tam to

czam, czówmam; Carn. zusam, (cf. Lat. sugo ; Angl. su-    sam. Dambr. Kaz. 4 2. Ostatek krwi z siebie tocząc, je-

can; lsl. sugham ; Gall. sucer, cf. Lat. succus , (ob. Sok; dnak na nogach stał. Gorn. Sen. 4 77. Sarna na nogach Carn. zusèk, sèsz » cycek);    sèsam , sisaati ; Vind.    zifat,    by człowiek "stojała. Wud. Dan. 449.    Kogo nogi nie bo-

zufat, sulsat, safati; (fifek,    zifei, zefek * cycek);    Croat.    lą, bodaj zdrów stał. Pan. Kam. 45.    (niech sobie stoi),

czeczati, cziczati, czcczam, szesznem, (szèszëcz, cze-    Człowiek fałszywy i tak i owak słowa odmienia, insze

czek * cycek) ; Dal. cziczam, szasznem , czecznem , (czi-    mówi stojąc, insze siedząc. Weresz.Reg. 148. Przed kim

cza, cziczak, doyka, szaszacz * cyce); Hung. szopok ;    stać Ross. npe^croaTŁ, npe4CTOio. Stanie, qu. v., bflâ

Bosn. sissati, sasnuti; Rag. sissati; Eccl. CECftTH, cca^B,    ©tcfyeu. — Fig. Na nogach stać, na dobrych nogach

ccy ; Ross. ccaTt, cocy, (cocem, cocoicl, cocoucKt, cy-    stać, w dobrym być położeniu; auf ben $üpCtt

ceKTj) ; Isl. siuga ; Svec. suga; Germ, fangen, (cf. cedzić).    feft fteljen. Gdyby niewiast nie było, światby nie stał na

Zwierzęta ssące; Ross. cociteniuatoiuia jkhbothhh, btC    nogach. Burl. A 4. (nie utrzymałby się). Na jednej no -

©dugetbtcre, dzieci swe karmią cycami. Kluk. Zw. 4, 25.    dze stojąc sprawić co. Cn. Ad. 4 015.* prędko, igrając,

Baranek ssący kozę wełnę ma szorstką. Mon. 72, 277.    jak pióro opalił, auf einem Seilte ftefjenb. Starzy, co jedną

Dziatki ssące piersi    matek swoich. Gil. Kat. 539.    Ssący    nogą    w grobie stoją. Bardz. Luk.    20. którym śmierć w

jeszcze, oh. Sysak,    sysun, osesek; Boh. cycawy,    cucą-    oczy    zagląda, mit einem Setne im    ©rabe fielen. Pod lata

wy? posaćek ; Vind.    doizhe, doizhek, iefni, per f n i    otrok,    moje    stare, pod zeszły mój wiek,    już jedną nogą stoję

fefnjozha mladina,    mlieknu diete, doinizhefzh,    doinu    w grobie, abowiem z tym światem    co godzina rozstać mi

diete, fefnazhek ; Croat. szeszni; Rag. sissalaz, f. sissa- się przychodzi. Smotr. Nap. 24. Człowiek stoletni, który liza ; Eccl. ccymiii, M,m4eHCii.T> rpy4iioił ; już nie ssący,    lada dzień na mary pójdzie,    i jedną nogą na    łodzi Cha-

ob. Odsądzony, odchowany. — Ssać dawać, karmić pier-    ronta stoi. Kulig. Her. 4 79.    Nie każdy wie,    kto za nim

siami, cf. doić; fangen, fangen laffeit. Rano wstawszy,    stoi. Alb. z Woj. 50. (oglądaj się za sobą). Stojąc, ob.

gdym chciała dać ssać małemu dziecięciu , znalazłam go    w Stojączki ; n. p. Aktor i pozwany w sądzie siedzieć

umarłym. Zał. Test. 4 92. — Transi. Człowiek ten pu-    nie mają, ale stojąc mają sprawy swe uczciwie odpra-

szczał się w wodę stojącą, i dał się ssać cały pijawkom.    wować. Szczerb. Sax. 9. —    g. Stoję, bądź    nogi mam,

Dam. 83, 2, 447. (dał sobie krew' wyciągać pijawkom).    bądź nie mam » nie ruszam    się z miejsca,    ftefien, Ut$t

Leżeć jak niedźwiedź mrucząc, a    łapę ssać, nie przy-    gelten. — Pr. et fig.    Stoi Ceres"    zdumiała.    Ustrz.    Klaud.

stoi. Rej. Zw. 464 b, (ob. Łapa,    ob. Niedźwiedź). — §.    58.    Czego ty stoisz,    jak pień zamyślony?    Teat.    22. c,

Fig- transi. Ssać, wysysać; fangen, auêfaugett. Zazdrość    64.    Próżniactwo woli    stać i nic    nie robić,    niżeli    się dać

wewnątrz ssie, a przeto zdrowiu    szkodliwa. Kras. Pod.    do    roboty nająć. Lach. Kaz. 4,    324. Wy    tylko    stoicie,

2, 484. wewnątrz gryzie, nagt tnnerltd). Zniewieściałego    I nie rusza was i gniew i sromota. P. Kchan. Jer. 483.

pana faworyci, Harpie państwa, krew' poddanych ssały.    Otóż milczę, już stoję jak niemy. Teat. 34. b, G 2. Już

Kras. Mysz. 5. SSALNY, a, e, od ssania, ttotn @attgcn,    gęby więcćj nie otworzę, będę stał jak głupi. Boh. Kom.

©auge*. Ssalny, syt ze ssania, fellebris satietas. Cn. Th,    {, 507. Otóż stoi cielę! mówże co masz mówić. Teat.

30. b, 55. Gębę rozdziawił, i stoi jak wryty. ib. 3, 31.

Stać, sterczeć, wzgórę stać, tn Me $(tye [le* kołnierz nie stoi, Niech tych

nie

koł-

Będę do stołu stał, wziąwszy widelce. Pot. Syl. 355. będę usługiwał do stołu, bei) £t[tye anfroarlett, mit bem Seiler bitter bem Spetfenben [leben. Gdzie stoję, tam zaraz i mieszkam , bo wszystko z sobą noszę. Teat. 7. d, 14; (cf.'. infra stancyą stać). Tak pojedziecie, jak stoicie. Teat. 32. b, 21. z tym tylko, co macie na sobie, tt)ie ihr gebt Uilb [lebt. Sługa, nad którym stać trzeba, ni płacy godzien, ni chleba. Cn. Ad. 1058. (którego przy robocie pilnować trzeba, przynukać, napędzać; bem man au[ bem $al[e [leben muß, cf. przystaw). Czeladzi wiele żywił, o którą się bardzo starał, stojąc częstokroć nad niemi , gdy się uczyli. Kosz. Lor. 70 b. Nieprzyjaciel już nad szyją nam stoi. Star. Ryc. 55. (tuż nad karkiem). Przeklęctwo pańskie zawżdy stać musi nad głowami ich , a opatrzność święta jego już zawżdy musi być złożona z nich. Rej. Post. Y y 3. unasza się nad nimi, wisi nad nimi, [cbroebt über ihren Häuptern. Stać .u prawa * stawać , stanąć , nor ©ericbCerfcbeinen. Obiecałem mu stać u prawa i pomagać mu. Gorn. Sen. 312. Choć sąd nie najdzie obwinionego winnym, przecie w prawie stać musi, iż za czasem może się nań co pokazać. Buda. Apopht. 126. Stój ! [lebe! bałt! Duszą jest exer-cerunku kawaleryi, ażeby na słowo : stój ! koń jak wryty na miejscu stanął. Kaw. Nar. 389. Łęsk. 2, 216. — Fig. Stój, nie mów tak wiele. Teat. 45, 4. Mon. 65, 557. (wstrzymaj się, cf. stul!). — Assimil. Zegar stoi. Cn. Th. 1068. nie idzie, stanął, nie pomyka indexu, Me Ityr [lebt, w hucie mówią: piec idzie, gdy w piecu ruda topnieje, przeciwnie stoi, gdy w nim ognia niemasz, gdy ruda nie topnieje. Os. Zel. 80. (próżnuje, świątkuje). Woda stojąca, spływu nie mająca, [te* benbeś SBajfer. Wody stojące, są jedne stawowe, drugie błotne , trzecie jeziorne. Kluk. Kop. 1, 89. Pam. 83, 2, 447. I woda stojąc gnije. Ossol. Baj. 2; Slov. sto-gacâ woda hnige a smrdi. Przy przejściu z Egiptu morze i Jordan ścianami stały. Pociej. 57. — Similit. Podpił sobie, często mu w gębie strawy stały, nie chcąc iść w usta. Bardz. Trag. 529. tkwiały, [te biteben Ibnt tut SDîlUtbe fledert. — Aliter: Stoi rzeka, jezioro * zamarza. Cn. Th. 1068. ber ftlujS [lebt, tfl gefroren. — Stać na kotwicach, t)or Slltfei liegen. Warg. Radź. 163. Tom. Roi. 108. Otworem co stoi, otworzono co. Cn. Th. Dom ich stoi mi otworem , i tam mam wolny przystęp. Dambr. 445. zawsze dla mnie jest otwartym, t^r IpflrtS [lebt mir offen. Tym tylko wieściom do wschodu droga otworem stała. Siem. Cyc. 554. Skarby me ci stoją nieobronnym otworem. Nar. Dz. 1, 25. -— Ellipt. Obywatel, którego i serce, co do czułości, i dom co do przyjęcia otworem, skarbi sobie miłość powszechną. Kras. Pod. 2, 92. (otworem stoi). — Stojące dobra, leżące, nieruchome, liegettbe ©liter. Ostr. Pr. Cyw. 1, 28. Wierzyciel długu swego dochodzić ma wprzód na ruchomych rzeczach dłużnikowych, potym na stojącym imieniu jego. Sax. Porz. 70. Majętności stojące, role, winnice , domy; ruchome, sprzęty etc. Petr. Ek. 129. — Jagoda winna nie więcej tylko sześć dni ma stać na macicy, gdy się dostoi. Cresc. 334. (wisieć, zostać na niej).

Wielkie państwa stoją fortunie na celu. Bardz. Trag. 546. wystawione są, ftnb anêgefefjt. Łzy mu w oczach stoją. Teat. 45. b, 64. łzy mu się w oczach kręcą , Me 2#rfineit [leben tym in ben Singen. Kto sis umrzeć boi, Temu śmierć w oczach ustawicznie stoi. Past. Fid. 219. snuje się, ber £ob fteljt tym »or Singen, [tyroebt tym »or Singen. Karbona śmierć , przed oczyma ludzkiemi będzie stała zawsze. Warg. Wal. 160. Ustawicznie mi na myśli stoi; tęsknię za nim. Teat. 10, 55. To jest przyrodzenie człowieka, iż zawżdy krzywda jego tuż ustawicznie stoi u progu jego, a przed oczyma jego. Rej. Post. U u 2. ( złe się długo pamięta). Odkąd droga Da-fno nazywasz mię twoim, Odtąd przyszłość błyszcząca stoi oczom moim. Chód. Gesn. 2. (snuje się przed oczami). —

Öen. K

stroi, W strojnych się dziś kochają. Dwór. K nierz stojący był w modzie, znaczył modnych, ein [te* Öenber fragen.— Stoi w piśmie etc.; pisano jest, c3 ftetyt gefct)rieben. Dalej stoi w piśmie , iż wyznawali świadectwo jego. Rej. Ap. 61. W piśmie ś. tak stoi, że gdy.... Biel. Hst. 4. W gazecie lipskiéj stało, że między Prusami a Austryą stanął traktat. Pam. 85, 1, 320. Pisze Jozephus o tym tak, jak wyżej stoi. Biel. Hst. 68. Ta ‘kapituła na ten czas stała na końcu xiąg. 1 Leop. Esther. 10. (znajdowała się). — §. Duralionis: Stać, trwać; bauern, ftet;en, bleiben. Bitwa ta była sroga i długo dosyć stała. Biel. 109. Stała bitwa od południa do zachodu. Warg. Cez. 205. Póki bitwa stoi, więźniami się nie bawić. Tarn. Ust. 162. W tym roku mrozy stały, aż do świątek od marca. Biel. Św. 287. Sejm 40 dni stal. Biel. 403. Koncylium Bazylijskie stało ośm lat. Biel. 510, Maxymilian od Władysława był porażon ; stała ta waśń między nimi kilka lat. Biel. Św. 275. We dni jarmarkowe, póki jarmark będzie stał, przedawać im wolno. Herb. Stat. 325. Jeszcze w rozmowie stali. Zebr. Ow. 100; (nondum memoratis omnibus, jeszcze nie skończyli byli). Stoi trybunał, agituje się. — Stać łata u kupca , u rzemieślnika , [eilte Sefyrjatyre auSjłejjen. Tr. terminować. — Ospa stoi, Me Slattem [leben. Dobrą ospę zowiemy, która podług zwyczajnego biegu, czasy lub stajania swoje odprawia. Krup. 5, 532. — §. Perseve-rantiae : Stać w czym , na czym , przy czym phys. et mor., nie ruszać się; [oft [leben, [leben bleiben, beharren. Stać w mierze, nie wahać się, kroku nieodmieniać ; im ©lettygenncble [leben bleiben, in einerlei) Sage bleiben. Proszę Wc Pana, stój w mierze , nie ruszaj się (fechtując). Teat. 26. c, 118. Ze strachu • tak drżę, że stać nie mogę w mierze. Teat. 43. b, 33. Księżyc nigdy w mierze Nie stoi, raz szczupleje, drugi cerę bierze. Pot. Jow. 215. Stoi cena w mierze. Cn. Th. 1069. W swój klubie stoją. Rej. Zw. 18. tnie przeslępują, nie przekraczają). Stoi w brzegach Cn. Th. 1098. (nie przelewa). Nieprzyjaciele położyli się obozem niedaleko od nas, ale tego dnia Polacy w pokoju stali. Stryjk. 392. Stójcie podpasani w prawdzie, przyobleczeni w pancerz sprawiedliwości. Gil. Kat. 517. Obiecaliśmy się do Chry-

stusa na wieczerzą jego ; stójmy w słowie i w powołaniu naszym. Sk. Kaz. 294. (stare promissis). Poganie mocniej w swoich obrządkach stoją, niźli chrześcianie. Sk. Dz. 1059. Patryarcha Jakób stał czasu utrapienia swego mocną wiarą, na obietnicach bożych zasadzoną. Żarn. Post. 3, 593. Gdy złodziej , który powołał, na tym, co wyznał, do końca stoi, a z tym i na śmierć idzie.... Sax. Porz. 7. Czyń co chcesz, ja tym stoję, co słyszysz, i stać będę. Sk. Żyw. 72. oję przy tym, i nie odmienię zdania mego. Pilch. Sen. list. 1 , 68. Siedm dni trwał na męczeństwie, przez które w cierpliwości wielkiej przy tymże stał, co i pierwej i drugie siedm dni wytrwał i jeszcze go statecznym znuleźli. Sk. Zyw. 2 , 241. Dzierźże to mocno, stój przy tym mocno, nie unośże się za czy innym. Bej. Ap. 40. Jak mur mo-Sk. Dz. 864. Stał do skonania

na czym, stać czym, polegać na czym, wspierać się na czym , zasadzać sie ; worauf berufen, ftd) worauf ftfifcen, (jrünbeu, burd) etwaê bcftetycu, ftd) babitrd) erhalten. Piękność na mniemaniu stoi. Gorn. Dw. 51. Pan pod-danemi a poddani panem stoją. Bys. Ad. 54. Miasta nie domami, ale ludźmi stoją. Opal. Sat. 179. Usta-

wami i mężami miasta stoją, nie mucami. Cn. Ad. 1215. Ludzie ludźmi stoją; człowiek się bez człowieka nie obejdzie. Lub. Roz. 95. Jeśliby mocarz powstał sam przeciwko sobie, toć się już rozdwoił, i nie będzie mógł stać, ale już koniec ma. 1 Leop. Marc. 3, 26. Wojskami państwa wszystkie stoją i stały. Karp. 7, 61. Tatarow’ie niczym inszym nie stoją, jeno prędkością swą ; a druga, że wielką nędzę ścierpieć mogą. Biel. 577. Dwiema rzeczami Rzeczypospolite stoją, wojennych ludzi męstwem , a uczonych rozumem. Gorn. Wl. ded. Temi dwiema rzeczami Rzplta stoi, nagrodą poczciwych złych karaniem. Gorn. Dz. 104. Słusznością

«ny przy cnocie przy słowie swoim. Gorn. Se/K 352, Piłat stojąc przy swym zdaniu stale, Rzekł, com napisał, tom napisał. Odym. Św. 2 H h 4 b. Przy swoim zdaniu stoi żarliwie. Past. Fid. 291. Zajuszeni przy uporze stoją. Zbił. Dr. C. Stoją w onych *uporzech swoich. Rej. Post. fi r b. (nie ustępują, nie ulegają). Ofiaruje-ć on pokój, lecz przy broni stoi. Jabł. Tel. 151. Pokaże to każda jego sprawa , Ze stoi zawsze przy sprawiedliwości. P. Kchan. Jer. 120, Stać przy kim zdaniem, obroną, pomocą, trzymać za kim, pomagać komu, stronę jego trzymać; jeutaubeS Seite ('alten, e3 mit ttynt (alten, bet) ttym ftetyeu, ttym bci)ftctyeit. Stój mocno przy mnie, wierny kolego. Hor. 2, 145. Ci co przy Michale stali, puścili się na burdę. Sk. Dz. 825. Na dobrego pasterza należy, żeby pasł owieczki , druga żeby przy nich stał. Dnmbr. 611. fżeby ich nie opuścił). Połoczanie przy pierwszym książęciu swoim statecznie stali , nie chcąc przyjąć Skir-gajła, Stryjk. 429. Bolesław sprawował królestwo dobrze ; i dlategoż mocno przy nim stali wszyscy, ani ich ustraszyły sąsiedzkie poselstwa. Biel. 95. Bił na tych , co przy cesarzu stali. Sk. Dz. 1094. Skoro szczęście zfaluje, jakoby nie znali, Odbieżą , co przy tobie stać obiecowali. Budn. Apopht. 152, ( cf. odstać). — Simil. Potępiają drugich, jakoby prawda za niemi stała. Sk. Dz. 511. (na ich stronie była, za niemi świadczyła). Nie tylko te przykłady za naszą rzeczą stoją; ale też.... G licz. Wych. B 4 b. Te słowa za naszą sentencyą stoją. Glicz. Wych. A’ 3. (jej dowodzą, za nią mówią).— § Stoi co dobrze, pięknie * wydaje się dobrze, ftctyt (}Ut, läßt (jut, [teilt (jut attö. Naczynia z drzewa jaworowego pod pokostem bardzo cudnie stoją) Cresc. 466. We dwa rzędy sadzony ogród kształtniej stoi. Zimor. Siei. 282. Niech się nie kwapi na białą głowę, która-by płcią albo brwiami dobrze stała , ale coby była cnotliwa. Glicz. Wych. 4 5. (coby pięknie wyglądała). — Stać

spraw ,

państwa stoją, nieprawością giną. Zab. 10, 26. Bez rządu żadne państwo długo stać nie może. Star. Mon. a 2. Nierządem Polska stoi ; lepiej , żeby rządem stała , i mo-cniejby stała , i bogatszą była. Lek. C. Dyar. Gród. 296. Ogień ma matcryą, którą stoi, to jest, drwa, które trawi. Karnk. Kat. 211. Otom rodzica wasza , was *dwoj-kiem stojąca; veslra parens, vcLis animosa cieatis. Zebr. Ow. 143. szczycąca się wami , fto!$ auf ettd). Gollandya urodzajem, bydłem, i inncmi rzeczami dobrze stoi. Gwagn. 434. płuży, opływa, dobrze się ma; befuibct ftd) motyl, im Uebcrflnffc. w ten czas świat inoże dobrze stać, kie— dyby go mądrzy ludzie sprawowali. Glicz. Wych. K 8. Kmita ludzie uczone przy sobie bawił i niemi stał. Biel. 542. przez nich słynął, er blutyte burd) fie, tmtrbc burd) fie berühmt. Rozumne rozmowy, toć to zabawy są ludzi sędziwych; temi oni, krom tańca, okrom muzyki, dobrze stać mogą. Gorn. Dw. 96. fic fouiteit babci) metyl be* fictycti. Jeszcze w skrzydle lewym była nadzieja, gdzie wszystka już stała suma rzeczy. Iward. Wl 81. (wszys-iko na nim się opierało, od niego zawisło, na nim się zasadzało, gruntowało). Aby wszystkie wody z samej pary miały pochodzić, ta żadną miarą stać się nie może; ii on est concedcndum. Syxl. Szkl. 27. (utrzymać się nie może, upaść musi). A jakoż to stać może, że kapłan uczynkami boga się wyrzeka? Smotr. Lam. 40. (jak się to zgadza?). — Similiter : Swawola żadnym obyczajem stać nie może pospołu z szlachectwem. Star. Ref. 29. iść z sobą, fiutncu md)t mit einanber, bet) etitanber bcfte* ben. A jak to z sobą stoi, w mniejszej rzeczy obawiać się prawo przestąpić, kiedyś je w większej nierównie zgwałcił? Pilch. Sali. 92. Chcę w jej sercu wyczytać, jak stoi względem swej powinności. Teat. 46, 15. jak się ma, une eS ftd) uertydlt. — §. Stać stancyą, gospodą, mieszkać, Slov. stajali; Bosn. stati, stanoviti, pri-bivati ; Er,cl. CTaHCTBOEUTii ; (Boss. CTpmtCTBOßaTfc w ędrować, podróżować; nocTOH.renT,, hoctojubiuhicł komornik). Nie daleko od fćj stancyi stał sławny bogacz. Zab. 13, 206. Pokaże Wc Panu pokoje, w których stać będziesz. Teat. 17, 20. Jak dobrze stoisz szambelanie! Teat. 55. d, 53. Śmierć podróżnie w jednym gościńcu i Kupido stali. Wad. Dan. 218. Kto do mnie zajedzie na nocleg, musi tak zapłacić, jak gdyby cały tydzień stał na Krakowskićm przedmieściu. Teat. 28. b. 6. Ten to jest mąż święty boży, co to u nas stawa często. 1 Leop. 4 Reg. 4, 9. Do tego domu wstąpmy, gdzie gości—

54

Stowmk Lindego wyd. 2. Tom V.

ną z wygodą zawsze stawał. Teał. 42 d. B. Gdzież stoi gospodą twój kapitan? Teat. 24. c, 96. Mój pan stal garnizonem o dwie mile od wspomnionego zamku. ih. 41. b, 176. — Sirnil. Wojska obozem stoją. Lesk. 97. obozują, obozem leżą, bie $Irmee fłefyt tm Säger. — §. Stać za co, ręczyć, zaręczać, odpowiedzieć, odpowiedzialnym być za co; wofür jteften, gut bafür fiepen, gut fcp; (Vind. sa koga stati, i'e saloshiti). Pan nam pewnie obiecuje się stać za szkodę. Bej. Post. O o o 4. — §. Zastąpić , vertreten ₍ Offenen. W domu nie pytaj chłopca czy kucharki , Sam stał za wszystko , za wszelkie szafarki. Jabł.

n. p. Głód stanie za kuchmistrza. ; Stać, wartać , ważyć; Boss. cto-

s-

Stoi za tyle , waży tyle , warta

przyrzeczy ,

s-, «

7r. B 1. Błai. Tłum. B 2 b. —

h. W. 229, Nie stoję o twą łanie, byłem się zemściła nic. stoję, Obmów-, osławy żadnej się nie boję. P. Kchan. Jer. 417. — Stać o co » starać się o co, ftd) UUt etwaS bewerben , kip!jett, fcaruadj fragen, unttjum. Ambire puel-lam\ stać o którą pannę, t. j. w małżeństwo pożądać. Mq.cz. Prawodawca mniej powinien stać o ukaranie , jak raczej o zapobieżenie zbrodni. Oslr. Pr. Krym. 1, 40. Niech dzieci z dzieciństwa poznają, o co mają stać, a czego się wystrzegać. Modrz. Baz. 37. Eieazar zawżdy stał o to, aby szkodził Symeonowi. Jer. Zbr. 171. Prześladowanie gwałtowne było od tych, którzy na tym stali, aby za-tlumili wiarę cbrześciańską. Biał. Posl. 240. (sadzili się na to).* Przyciągnął k niemu, i o tym stał, aby dobył miasta. 1 Leop. i Mach. 6, 3. Kochamy się w świeckich marnościach, pożądliwie po nich stojąc. Fur. Urn. E b. In mniam partem: Stać komu na gardło, i t. d., następować na gardło, o zdrowie stać; ciitcttt ttadffieUcn, il)tu nad) bem Scbcn ftepen. Facere insidias, stać na kogo. Marz. Wyraźnie mu wszystko powiedziano, Jako na zdrowie Gofredowi stano, P. Kchan. Jer. 510. Nie ma

Ez. 46 , oh.

— §. Prelii

mb, cioMt, ctoio, tvertp fep, (tut greife fiepen.) Pruski Mistrz chciał Łokietkowi Pomorską ziemię zapłacić, jako stoi. Biel. 177. Stoi więcej, niż jako przedano. Gorn. Sen. 427. Mądry wierny przyjaciel, więcej królom stoi, Niż wojska tryumfalne. Jabł. Tel. 101. Pokazał irn dyamenty, pytając się, czegoby *się mogły stać. Kłok. Turk. 26. Lewkowy taler 66 groszy stoi. Dow. A 2 b. Ona kotlinka nie stoi 20 groszy. Gost. Gor. 6. Prosiłem, aby na te rzeczy dał sto szkutów, jakoż, że, stały więcej, rad uczynił. Warg. Radź. 349. Wziąwszy z sobą, co wiece' stało, mniej ważyło, ujechali. P. Kv.han. Orl 1 ,

tyle; e3 fiept jo tyodj tut greife, tfl fo tue! toertp. Kazał zapłacić one drwa, za co stały. Baz. Hst. 140. Agnus Dei, drzewo ś. krzyża w złoto oprawne i dyamenty, stało to przynajmniej za dwieście szkutów, krzyżyk na szyi stał czterdziestu czerwonych złotych. Warg. łiadz. 349. Ziemia ta stoi za cztery sta fótów srebra, i Leop. Genes. 23, 14. Leda co przed się wziąwszy, co nie stoi za grosz, mogą sobie za tysiąc złotych oszacować. Bej. Zw. 155 b. Strzałka, która za grosz ledwo stoi, człowieka zabija. Falib. N 2. Jest tak dłużny, że jego majętność za to nie stoi. Gorn. Wł. D 2 b. tyle nie warta, tyle nie wynosi ; beträgt m$t fo oie!, ntad/t ittcpl fo olei ail§. I z żoną i z dziećmi za to nie stoisz , czym zapłacić masz. Rej. Post. T t 4. (wszyscyście tyle nie warci). Nędzniku, ciężkażby to była zapłata twoja, ty sam i z duszą i z ciałem, nie stoisz za przestępek swój, a tu się zapłacić ohowięzujesz. Rej. Post. T t 4. Po czwartej żonie Jagiełło żadnego posagu nie wziął ; ale stała za niego , gdy mu dwóch synów porodziła. Slryjk. 520. powetowała , nagrodziła mu to , fie oergütete tfjut baS. Podporę starości naszej odjąłeś nam, a te picr.iadzc'za to nie stoją ; za bogactwa nam stało, patrzeć na syna Yinszego, Sk. Zgw. 2, 534. Gdyby na to świadectwa z pisma nie było, zezwolenie w tym świata wszystkiego stałoby za rozkazanie; bo wiele rzeczy, które się za podaniem kościelnym chowają, za pisany zakon stoją. Sk. Zyvj. 2, 223. Jeden mądry stoi za dziesięć głupich, Cn. Ad. 505. Każdemu zwyczaj stoi za drugie przyrodzenie. Rej. Zw. 28. Tysiąc rozkoszy nie stoją za jedne mękę. Burl. A 4. Ach ty sama możesz mi stać za wszystko. Teat. 58, 189. Dla miłości za fraszkę-stoi i rzecz niebezpieczna. Zbił. Lam. A 3. Nie stoi za moje. Cn. Ad. 656. e8 !)at ftd) tttdjt oerloljnt. Stoi za moje , est operae pretium. Cn. Th. 1068. Każdemu śmierć jego sfoi za dzień pański. Bej. Ap. 40. Już umiejętność za nic prawie stoi. P. Kchan. Jer. 445. Każda za nic nie stoi, i każda nie płaci, Która cnotę i czystość raz utraci. P. Kchan. Orl. 1 , 209. Sokrates i Kato i wszyscy filozofowie za nic nie stoją u niego. Gorn. Dw.

Ii. Nauka dopomaga nam, abyśmy u pana boga dobrze stali. Glicz. Wych. G 7 b. dobrze położeni jemnymi mu byli, gut ki) tfjttt fteflCU. W chociaż są przez się dobre, jednak kiedy je kto nie na czas czyni, za nic nie stoją. Gorn. Dw. 70. Tytuł w chorobie nie stoi za jaje, Bies. roz. A 5. Serce, męstwo, uroda, dzielność, obyczaje, Te rzeczy w niedostatku nie stoją za jaje. Czach.

*§. Więcej mię stoi, niż gdybym był w kramie kupił; constat mihi carius. Mącz. więcej mię kosztuje, e3 fomnit mir nteljr ju ftcficit, aI0 wenn....— §. Stoję o co * dbam o co, ‘trwam o co ; ftd) woran etwa$ ntadjen, etwaä adjten; Oefterr. auftefjen urn etwas. Co ja tam stoję o twego ojca? u nas żołnierzy krótka ceremonia. Teat. 55, 65. Chcę Wc Pani pokazać , jak o jej łaskę stoję. Teat. 6,

61. Nic stoję ani o tysiąc Augustynów, ani o tysiąc Cypryanów , by przeciw mnie stanęli. Birk. o Exorb. 12. Teat. 57, 165, Kto o pieniądz nie stoi, za pieniądz nie stoi, Jag. Gr. A 4 b. To mam, o co nie stoję, nie mam, o co-stoję, skę. Cn. Ad. 656.

w głowie Tej myśli, żeby sobie sam miał stać o zdrowie. P. Kchan. Orl. !, 155. (żeby się zabił, zdrowiu swemu szkodził). Postanowili między sobą bracia, aby jeden drugiemu na gardło nie stał, ani majętności najeżdżał. Slryjk. 572. To dziw, stać temu na śmierć, co cię tak miłuje. P. Kc.han. Orl. 1, 109. Saul prze-ciwił się Dawidowi, i stał na to mocno, aby go stracił. Jer. Zbr. 90. Z każdego próżnego , * nierzekąc kłamliwego , i na krew' stojącego słowa , ‘liczbę oddamy w dzień sądny panu. Weryf, 42, ( śmiercią gro-

mu

sze

wo-

Na te słowa:

żącego). Syna , jakby mu po koronie stał, urlawić kazał. Fur. Uw. G. Wacław oglądać się musiał na Zygmunta , który pod nim stał o jego państwo. Biel. 246. Absalon ojca niepomału trapił, i o królestwo jego pod nim stał. Gil. Pont. 128. Weź dziecię i wróć się do ziemi żydowskiej; jużci zmarli oni , którzy stali o śmierć dzieciątka. Żyw. Jez. -44. (btc tbnt naci; bent Sebat ftatiben.

Już wszyscy zmarli, którzy stali o twój żywot.

1    Leop. Exod. 4. — §. 2) Stać', stało, staje irnpr. nie-dok., 'zstać dok , stanie f., Stawać contin., staje czego» jest tego dosyć, dostawa , dostaje, wystarcza , jest *z to, nastarcza, starczy ; jureidjen, julaugen, binmd;enb [e^n, auê» îcimncn, anêretcï;eH. Ogień gore tak długo, póki stawa drew, jako skoro spali one, a nie przyłożysz, natychmiast gaśnie ; także i w kaganku tak długo się świeci, pokąd ma dostatek oleju. Syxt. SzkŁ 162. Drugiemu na rok stałoby namysłu i roboty, co u mnie w momencie. Teat.

19.    b, 7. ein attberer batte ein ganjeś 3abr bannt genuo tfłltn. Raz*staje , drugi raz nie dostaje. fJaur. Sk.

179. Na przysmaki musi stawać ; a na ojczyznę nie-masz. Siar. lief. 41. Filonie, póki tych oczu stanie, Póki mi serce bić nie p-zsstanie , Póty mi będziesz nad wszystko miły* Karp. 4, 3. póki te oczy widzieć, trwać, nastarczać będą; fo lange meine Singen l;inveid;ett, bauern, feljeu. Chwalić będę pana , póki jednom żyw, a będę śpiewał bogu, pokąd mię jedno stawa. Radź. Ps. 146, 2. Będę cię wielbił ój panie , Póki mię na świecie stanie. ,/. /(chan. Ps. 8. pókim żyw, fo lange mein Ce» ben rcidjt, bauert. Następcy posłuszeństwa winni być nie mieli, dokądby było zstawało w żywocie króla starego ojca. Herb. Siat. 6. ( pókiby on żył). Teraz się ucz, gdy czas masz, pókić czasu stawa. Paszk. Dz. 47. Coć gardła staje , ryczysz. Simon. Siei. 37. Na świecie ten wyżej siedzi, kogo więcej staje. Bratk. K 2 b. kto majętniejszy, bogatszy, możniejszy ; üermbgenber, begüterter, mol)If;abenber. Jak kogo 'zstaje ; jak kto przemoże. Cn. Ad. 301. Dosyć ci jest mieć jedne suknią szarą, albo wiec dwie, jeśliby ojca w tym ‘zstać mogło. G liez. Wych. F

2    b. Tak krawiec kraje , jak mu materyi staje. Teat.

20,    99. (jak go sukna staje , cf. podług stawu grobla,

ef. piędzią się mierzyć). — Negativ: Nie staje czego* nie wystarcza, braknie, zabrakło; e3 gebet ab, man» gelt, reicht nicht ju, ift nid;t binreid;enb. Gdzie wilczej skóry nie “zstaje , lisiej nadstawić ; rozumem dopiąć, gdzie siły nie ‘zstaje. Cn. Ad. 1012. Nie staje mi głowy, nie wiem co na to rzec.    Bardz.    Trag. 561. By    się to    wszystko wyliczać miało,    słówby    mi nie stało.    Gorn.    W/. R

4. Zaprawdę dniaby nic nie stało, bym wszystko wyliczyć miał. Baz. Sk. 58. Kosz. Lor. 28. fJrbst, Nauk. L 3. Kiedy ci Polskich słów nie stanie, pożycz z Czeskiego języka. Gorn. Qw. 47. Hetman obawiał się, by

zboża nie *zstało. Warg. Cez. 145. Tego tylko do nędzy Trojanom niestało. Bardz. Trag. 225. Gdy mu swego nie stało , na    cudze się rzucił. Biel.    475. — Staje mię na co * mam    *z to ,    zdobywam się    na tó    , wy

starcza mi na to; id) babę baju śłraft genug, id; fann c3 jtt 2Scge bringen, id) biitś im ©tanbe, eś uberfteigt nid)t

meine Strafte. Nie mały upominek daje, Kto daje, co może, i na co go staje. /*. Kchan. Orl. 1, 2. Zobaczy gdzie nową szatę, bindę; wnet ją r.a to stanie. Jez. Ek. F 3. Przypatrując się twojemu rymowi, I mnie się pisać zachciało oddaję memu nauczycielowi Wiersze, na jakie mię stało. Karp. 1, 175. Słucham pytań jego, i jak mię stanie, odpowiadam na nie. Teat. 2. c , 22, fo gut id; faun. — STAĆ się, f. stanie się, rec. niedok., ‘Zstać się dok., Stawać się contin., staje się pr. ; Boh. stat se, stal se, stanę se; Soiah. 2. sze stasch, dostasch, dostanusch; Sorab. 1. stahnu szo ; Carn. zi-kam; Ross. craiŁCfl, CTaneirfcća; dziać się, gefd)eben, rorfalleu. Co jest to , co już było, jeno to, "które jeszcze będzie; co jest to, co się już stało, jeno toż, co się jeszcze stać ma? 1 Leop. Ecoles. 1, 9. Co się już stało, Trwoży ją, jakoby się stać dopiero miało. Ustrz. Klaud. 58. Co się dziś nie stało , jutro się stać może. Ossol. Str. 7. Gorn. Sen. 210. Co się stało, rozstać sie nie może. Cn. Ad. 103. Nar, Tac. 3, 13. Co się stało, odstać się nie może. Gorn. Dw. 342. Gorn. Sen. 598. Teat. 29, 69. Gorn. Dw. 104. Co się stało, to się stało. Teat. 54. c, U 2. (gefd)el;en, ift gefd;el;eu ). Ha! stało się. Przyb. Ab. 145. (darmo). Co nie chcesz, być się stało, nie czyń to drugiemu. Teat. 42. Ja się troszczę, by się co nie stało. Teat. 42, D b. (nieszczęścia się boje). Coź ci się w łeb stało! Bardz. Trag. 254. fezy ci się w głowie pomieszało). Amen! niech sie stanie! Groch. W. 20. eS gefd;e[;e alfo! eë werbe roal)r ! "Stań się wola pańska. 1 Leop. Act. 21, 14. Nie stawaj się la moja, ale twoja. 1 Leop. Luc. 22, 42. Pilnować będzie m , aby się stało, co się tu umówi. Jalł. Tel. 147, (żeby do skutku przyszło). Factum, *stana rzeez, t. j. która się stała. Mącz. Naród nasz żadnej wiadomości o tćj takiej na synodzie *st*«łćj się tyranii, nie słyszał. Smotr. Apol. 88. (udziałanćj, uczynionej).— Stać sie czym » zostawać czym, etmaś werben; Slov. stawńm se; Sorab. 2. wordowasch , hord o was eh ; Eccl. co^jamca, co^feaiiBaTHCH. Siostra jego matką mi się stała, a maż jej ojcem. Teat. 54. d, D 2. Skoro choć jedne wina butelkę wypije , wnet staje się miłym i wesołym. Mon. 69, 76. Poświęcajcie się, a stańcie się świętymi. 1. Leop. Levit. 20, 7. (bądźcie świętymi. 3 Leop.). Z świętym świętym się staniesz, a z przewrotnym sprzewro-tniejesz. Żarn. Post. 3, 685 b. Z jakim kto przestaje, takim się sam staje. Boh. Kom. 1 , 56. bóg 'zstał się człowiekiem , przyklękamy. Sk. Kaz: 534. Słowo stało się ciałem, t. j. wcieliło się, przywzięło ciało, t. j. z ciałem się zjednoczyło. Gil. Kat. 202. Jan ś. pisze o wcieleniu się syna bożego , abo o jego staniu się ciałem. Salin. *2, 149. gleffcbwcrbung, fWcnfdjtucr» buttg. NB. na wyrażenie stania się czym, służy u nas zakończenie czasowników nijakich wychodzących na— iećr' n. p. Stać się czerwonym » czerwienieć ; podobnież: czernieć, drożeć, tanieć, sprzewrotnitć i t. d. — Cum Nominativo : Rzekł bóg, niech będzie światłość, i stała się światłość. Bibl. Gd. Genes. 1, 3. ( e3 werbe §id)t, itnb ruarb 8td)t. 8utb-)* Rozumie ś. Jan przez słówko

stania się wszystkich rzeczy, stworzenie. Salin. 2, 455. ba3 SBerbeit, (Entfielen, bte ©dföpfung. I stał się wieczór, i stał się zaranek, dzień pierwszy. Bibl. Gd. Genes. 1, 5.

kapłanów. N. Pam. 21, 509. Stacya okrętów, stanowisko, Me 6rt;tff3rljebe. Tr. — 2) Stacya, powinność żywienia i opatrowania przejeżdżających dworzan lub żołnierzy; baś 3lblager, bte Sluêfpann, bte bte 2l$nttg, ba8 Sljnutgê» red)t, baâ jftecbt bcś Śanbe^crnt, bet) feinen Untertanen etn=

*Zstał się wszystek wiek Lamechow 777 lat. 1 Leop.

Genes. 5, 50. (było wszystkich dni jego. Bibl. Gd.). —

słatio, albo stan, wolność panującemu, lub dawniej fundatorowi, albo panu, bawienia bezpłatnie w dobrach, przez które przejeżdża. Czack. Pr. 67. Ubogim chłopkom po wTsiach stacya naszym dragonom , hajdukom wydawać każemy, lubo to na wesele, lub na odpust do Częstochowy, lub na sejm do Warszawy jedziemy. Star. Bef. 29. mir jtotngen bte armen Säuern unfern Dragonern te., bte 9l|ltng JU geben. Wydaliśmy tak wiele poborów, tak wiele stacyj, że nam wsi i miasteczka bez ludzi zostały. Star. Bef. 12. et 18. Stacyi, która teraz ojczyznę *wni-wecz obróciła , żaden żołnierzowi dawać nie powinien , jako jej też za ojców jiaszych nigdy nie dawano ; dopiero to Stefan piechocie swojej Węgierskiej kazał dawać chłopom jeść, ale przecie do wozu nic od chłopa nie brano. Star. Bef. 19. Żadnych stacyj albo rozkazo-wania albo zstępowania w dziedzictwach niczyich nie będziemy czynić; a jeśli potrzeba nas do tego przyciśnie, żebyśmy stanie tam czynili, tedy wszystko chcemy zapłacić. Herb. Stat. 261. (Jag. 1455). Zamieniono za Piastów na pieniądze powinność nazwaną stan, hospitatio principurn, czyli stacye, to jest, obowiązek włościanów do żywienia i utrzymania dworu książęcego we wszystkich dobrach ziemiańskich , przez które książę przejeżdżał. Nar". Ust. 2, 259. et 86. ib. 6, 260. — §\ Aliter: Stacya , pewny wyznaczony obrok , ordynarya , prowizya ; üDïuttbprowfton, au§gefe|tcr Unterhalt an 8'eben$mttteltt. W wielkich domach potrzeba oddzielić stacya na rok, na miesiąc etc., co zostanie na zwyż od rocznego wychowania , to przedać może. Petr. Ek. 14. ‘STACYONARZ, a, m., cudzym się kosztem żywiący, ber auf frentbe Ult» ïpjlCtt lebt. Ci szarpacze , stacyonarze, pobereżnicy, zare-bacze. Birk. Krz. Kaw. 58. ŚTACYOWY, STACYJNY, a, e, od stacyi, ©tationö * . Tr. — (STACZAĆ, ob. Stoczyć. STAD, oô. Ztad. STADHUDER, ob. Sztadhuder). — STADKO," ob. Stado. STADŁO, a ein $aar, ÜMnmtyen unb 2Betbd)eu. (Sorab. 1. stadło, tmig. stadwo » stado). Wszystkie mnożące się zwierzęta, abo żyją z sobą ciągle w stadle , jak gołębie , albo czasowo, jak większa część ptastwa. Zool. 75-— §. Stadło, małżeństwo, blc ©jje. Osobliwa to jest łaska od miłego boga , gdy małżonkowie w stadle a w ‘przyworze małżeństwa sw’cgo dziatki mają. Glicz. Wych. O 7. Wielka miłość jest w niebie, choć tam niemasz stadła, Wiele stadeł na ziemi, a miłość przepadła. Min. Ryt. 5, 218. Ztąd ci teraz fenixem prawie zgodne stadło. Kras. Sat. 15. Znajdują się i w naszym kraju białogłowy, Co umieją szanować święte, stadła związki, I pełnią dobrych matek i żon obowiązki. Nieme. P. P. 19. — *£. Myslycz. teolog. Kościoł boży ma trzy stadła ; pierwsze było jakoby ciemność a noc, aż do przyjścia Jezusowego; wtóre stadło jest światłości a łaski ; trzecie wiecznej chwały.

Stać się w co» przemieniać się w co, stać się czym in- ' jufelfren ttnb fiel; ttttb feine Sente nerpflegeu }U laffen. Stacya, nytn , niż pierwej, przejść w co , ’ iść w co , przewierz-gnąć się, przeobrażać; ju ettnaä werben, ftd) tu ctwaâ üertnanbeltt. Śpiewał, jako się w stok Cyanna w okamgnieniu stała. Pot. Arg. 287. — *§. Natchnął bóg w twarz ‘Jadania tchnienie żywota , i stał się człowiek w duszę żywiącą. Sk. liaz. 208. nabył duszy, obdarzonym został duszą. — §. Łukasz ś. świadczy, iż się do niego stało słowo pańskie. Żarn. Post. 5, 77. działo się, dało mu się słyszeć, zjawiło mu się.

Pochodź, dostać, dostawać, dostałość, dostały ; dostojny, dostojność, dostojeństwo-, nastać, nastawać, obstać, obstawać, ostać ; ostatni, ostateczny, ostateczność ; odstać, odstawać ; postać Subst. et Verb, postać, postawać , postój, podstać się, przestać, przestanek, nieprzeslannie , poprzestawać, przystać; przystojny, przy stojność; przystawać, rozstać się, rozstaj nia , ustać, ustoiny, wstać, wstawać, zmartwychwstać, zmartwychwstanie, • odewstać, od-wstawać, powstać, wystać, wystawa, zastać, zostać; — stanąć, stawać, staje, stajanie, stajnia, stajenny ; jednostajny, jednostajność ; — (§. stal, stalić) ; — stały, stałość ; statek, stateczny, stateczność, statkować, dostatek, niedostatek; stado, stadnik, stadło;— g. stóg; stągiew ; stół, stolik, stołek, stołowy, stolarz, stolnik, podstoli, stolec, stolica, stołeczny, nastołka ; — stawić, staw, stawka, sta-wlaczka , slawiarka , stawidło; dostawić, nastaiuić, nadstawić, obstawić, postawić, postaw, postawa, podstawić, podstawek , przestawić, przystawić , rozstawić , ustawić , ustawa, ustawiczny, ustawiczność, wstawić, w y stawić, zastawić, zastaw, zostawić; — §. stan, stańczyk, staneya, stacya, staciwy; Stanisław, stanowić, stanowiciel, stanowisko, postanowić, ustanowić, zastanowić. — §. Sto, statui, dwieście, trzysta, piećset. etc.

STACH, a

m., zgrubiałe dem. 'Nom. proprii Stanisław;

n., para, samiec z samicą;

©teitjel, ©taitt$lau3. Przebacz Waść; rozumiałem, że do Stacha gadam. Teat. 52, 11, ob. Staś. STACIWY u krosien , 'tibicines et fulera textoria. Cn. Th. 1058. b(l3 ©tell» wer!, bte ©tücltyöläer beê 2Beberftuf/lê; Bosn. stan, krosna za tkatti textrina. STACYA, yi, z., 1) postojenie, miejsce zastanowienia, 'przystawo; bte (Station, ber ©tanbort, 33er» ttmlungSort; Boh. stawunk ; Sorab.i. lehwo ; [Vind. stau-njalifhe » kwatera; Croat. stacyun » kram, sklep kupiecki);

Boss. CTaHTi (cf stan), ciaiium (ob. Staneya), nocTOti ;

(Eccl. CTauioirŁ karczma'. Wybrawszy się z puszczy, po mieszkaniach abo stacyach swoich bawili 40 lat. 5 Leop.

Exod. 17, 1. Stacya pocztowa, bte ^oftftfltton; Boss. nurt,

(cf. stójka). Stacya, miejsce, gdzie geometra z instrumentem stanie w rozmierzaniu gruntów. Solsk. Geotn. 7. stanowisko, ber ©tanbpunft, ©tanbort. Stacya kościelna, postojenie : bte 33ct0efa|jrt, ber SSetpeftanb, bte Station bet) einer f)3rocefftOlt, Mowy publiczne czyli kazania, i stacye pod czas adwentu i postu, nie będą miewane tylko od

Wrobi. 480. STADNICZY, a, e, od stadnika, bert Sefprht« dla, koni, gęsi; eine beerbe $teö, ^f'erbc, ©ditfe. Stadło (jer, 33ef$ćiler betreffenb. Stadnicze, ego, n., Subst., my- kuropatw, eilt IM’lfitfmer. Tysiąc trzód i tyle stad w to od stadnika , equimentum, pretium pro admissione equi.    paszach mu chadzało. Olw Oui.    170.    Zostawił wielkie

Cn. Tli. 1058. Śefdjćilimg3gelb, Sefprtuggelb. STADNIK,    bogactwa i majętności w stadach wołów,    w trzodach owiec

a, m., §. 1) pokładacz stada, ogier, byk, kiernoz; ber    bardzo wiele. 1    Leop. Jud. 8, 7. Położyli się synowie

33e[prtnger tit ber ^eerbe, ber $eitgft, 3ucf)t[>ettgft, ©toper, ber    Izraelscy, jakoby    dwie małe ‘stace {dual.) koz. ib. 5 Reg.

3uci)tod)fe, ©tttinmocf)fe, SitUe, ber 3ud>teber, btt3 ©tamrn-    20,    27. Jednej świnie się kondys, przypowieść powia-

fdjtttein ; Roh. puśtśk, hynśf kun; Sorab. 1. pżipużczitć    da,    Naskubie ; nie natrze wilk i niedźwiedź do stada,

kon , pżipużcżanitó kon; Garn. pastuk, pastuh , (cf% pa-    Pot. Pocz. G28. (gdzie zgoda,    tam i    siła). Jeden kot

stuch); Vind. pastuh, poskakozhen konj, srebiz [ob. Zrze-    stada myszy się nie boi. Cn. Ad.    507.    Zdrowym wzgar-

biec), zelak {ob. Cały), rainifher, rainifhar, postuh ;    dziwszy rozumem, Idzie jak ptak za stadem, jak ryba za

Croat. pasztuh ; Dd. passtuh ; Rosn. pastuh; Rag. baz-    szumem. Pot. Zac. 54. mit bent ©trente forlfcfjttnmnteu.

duh, pazdûh; Ross. npimycKHon JKepeóeifL; (Eccl. cia-    Ptaki drapieżne rad niej same, niżli w stadzie latają. Cresc.

4HHK’B, B0JK4ï> da^a ductor gregis). Klacz rodziła żrze- 688. Stadem, stadami, gregatim; fieerbettiuetfe, tit beerben, bięta podobne stadnikom ojcom swoim. Petr. Pol. 89.    Boh. stadne; Eccl. CTa.tHO, CTa40Mb, CTa40BH4ni. Job

U wołów samiec cały zowie się byk albo stadnik. Kluk.    bydła tysiącami    i wielbłądów miał stadami. Pieśń. Kat.

Zw. 1, 202. Jak stadnik z pojedynku    uchodząc pierwsze-    '15. O gromnicach wilki    stadem chodzą. Goni.    Dw. 158;

go, bieży w las na pustynią. Bardz.    Luk. 52. Do stada    kupą chodzą. Raur. Sk.    515. bte SBoJfe gefeit    tit Raufen,

dziesięciu maciorek jeden zdołać może stadnik abo kier-    ftitb    IttttftiJ. Udatne dziewoje od matek stadem pędzono

noz, a do sta dziesięć. Raur. Sk. 61. Stadnik abo kier-    do szaraju. Psalrnod. 44. Tatarowie dobywszy Sandomierza,

noz wielki. Raur. Ek. 152. — §. 2) Stadnik, dozorca    ostatek gminu    stadami nagnawszy, w Wisłę potopili,

stada, stadny, stadowy parobek; ber ©tllttcre^flliffeOer,    Stryjk. 285. —    §*. [Stado, ros. mina. Sniegirew. PycK.

SBtefyfltrt, §eerbenbtrt; {Vind. kobilar, kobilni moister, kiri npa34't. I, 120-2]. Pisze Długosz, że jeszcze za niego pastuha k’ kobili pufha ; Eccl. 048400801, CTd^oiiiSYMh-    o świątkach zwykli się byli ludzie schadzać po wsiach,

liiiKi; Ross. TaóyHiUHKi, iirryTMeHdepi ; {Ec.cl. CT840-    i tańce wymyślać k woli bożkom; a zwali to pospolicie

HauaibCTByio, Graec. àytXao^éoo). Stadnik czyli pastucha. stado, Biel. 54. Gwagn. 50. Kar. Ust. 2, 52. (zgroma-Jabł. Ez. 99. koniuch. Cn. Th. 299.    STADNINA, STA-    dzenie, schadzka). —    Od jedności świętej,    od stadka

DŻINA, y, z., [stado koni dla chowu, eilte ©tlltterei) 2],    wybranych pańskich ludzie tłumem odłączali    się. Wiśn.

stado z młodych bydląt złożone, eilte §eerbe jtUUjett ŚtefyS;    128. (od zgromadzenia, gromady, zboru). — g. Stado

(cf. jałownik, jałowizna). Ma swoje na paszy stadninę.    na konie, bte ©MttereS). Dzikie stada są, gdzie klacze

Zab. 9, 88. liyck. Lekowałem przez dwa lata całą a ca-    i ogiery podług upodobania własnego rozmnażają się;

łą jego stadzinę. Teat. 52. c, 21. ‘STADNISKO, a , n. ;    lepsze są chowane stada, gdzie jak ogiery, tak klacze od

Eccl. cra4HHiuc, CTa40niiTaimue; stabulum gregis, locus roku do roku chowają się na stajni. Kluk. Zw. 170. in quo pascentur armenta, bte 33iel)tt>etbe ; cf. pastwisko. ‘STAFIER, ‘STAFIR, ‘ŚZTAF1ER, a, m., z Włosk. stafie-STADNY, STADOWY, a, e, od stada; Roh. stadnj ; Slov. re; lokaj, ber ßaefet). Za nim szli pacholąt w barwie, stadnj, co w stade bywa; Sorab. 1. stadlacże, stadwow-    sześciu i sześciu stafierów. Ossol. Roh. i, 247. Stryjk.

ski ; Rag. stadni; Ross. CT84HHH, Taój⁷HHbiii, (cTafinbui    619. Fal/b. E 2. Król będzie brał syny wasze do swych

od cugu    czyli stada ptaków); bte SSte^eerbe betreffenb,    wozów, i poczyni z nich jezdne i sta tiry abo drabanty.

beerben *, ©lutte rei) s . Bydło rogate, owczarne, stadne,    1 Leop. i Reg. 8, 11. ‘STAFIR, u, m., sztafirowanie,

chlewne.    Raur. Sk. 65. (woły, owce, konie, świnie).    muskanie; b(ï» ^ujjCtt, ©4'tttegeln, ©tttfftrerr. Muszę prze-

Co tak posępne stadne moje woły? Zab. 52, 598. Koss.    stać sztafiru nieszczęśliwy golec. Pot. Jow. 56. ‘STAFI-

Kozfy stare a stadne. Budn. Ezech. 54, 15. Stadowe ko-    ROWAC, SZTAFIROWAC cz. niedok., wystafirowaé dok. ;

nie, które się w stadach po dworach chowają, tym by-    (Gall. estofifer; Ital. stuffare) ; muskać, stroić; Vind. fhta-

wają lepsze, im pan stada większym jest miłośnikiem    firati, perraunati, napraviti, vfhtantati, perpraviti ; Germ.

dobrych koni. Kluk. Zw. 1, 162. STADO, a, n., STAD-    fiafftrett, fdjttiegelti, ntebltd) pu^ett. Sztafiruje grzebykiem

KO, a , n., zdrobn. ; Roh. stado, stadce, hauf (cf. buf),    szpakowatą brodę. Pot. Jow, 56. Wszetecznica już pysk

hromada    (ob. Gromada), zâstup (ob. Zastęp), heyno (o    stafiruje, brew' muszcze, włos plecie. Pot. Syl. 58. Patrz,

ptakach,    cf. hey !) ; Slov. stado; Sorab. 1. stadwo, sta-    jak ona się kłania i stafiruje. Raur. Sk. 526. Bach. Ep.

dlo, (ob. Stadło); Vind. kobilstvu, konjsku, redifhe,    55. — Sztafirować, obsztafirować u krawca, sposób

kobiinifhe, (ob. Kobyła); Croat. jata, jato, ebreda (ob.    przyszywania podszewki brzegiem do sukna lub materyi.

Trzoda), gyelèp ; Rung, tsorda , (oh. Trzoda); Dal. szta-    Magier. Mskr.

do; Bosn. staddo; Rag. staddo , jatto, (ob. Jata); Slav. STĄGIEW', ‘STĄGWIĄ, gwi, z., STĄGIEWKA, i, z., zdrobn., staddo, gul ja ; Ross. cia40, TaóyiTB, TaóyHeifb, soubCKifi    (SmRr. Lam. 65), kadź wodna stojąca, eilt SBafferfldttber,

33804^, (cf. zawód); (cTamma stado wilków, dzikich gę-    etn ©trtitberfttp ; Roh. śtaudew, staudle ; Sorab. 1. żtanda ;

si i t. d., osada Dońskich Kozaków; Eccl. CT84K), da4-    [rusk. stahow 2]; Eccl. cioaiteub , 40iuairb, 4maHi>, (cf.

CTByio congrego , CTanTHCfi, CTatocb w stada się zgroma-    deszcz). Stągwią biorąca każda w się dwa abo trzy wia-

ma

429

STADNICZY - STADO.

STAFIER - STĄGIEW'.

dzić, ciaa stado ptaków, OTCTa4aio segrego)', stadło by-    dra. Dambr. 85. W każdym domu ku gaszeniu ognia

być woda w stągwiach etc. Sax. Art. GO. Było tam G stągiew kamiennych, według oczyścienia żydowskiego.

Sk. Kaz. 4G. W. Joan. 2. fedj$ ftehterne SBafferfntge. Sutt;.

1. 'STAJAĆ, STAWAĆ, ob. Stać. 2. STAJAĆ, ob. Taić, taje.

'STAJADŁO, a, n., dem. Nom. stajanie; n. p. Nam teraz ciężko kilka stajadł abo kroków dla boga postąpić. W.

Post. Mn. 307. ein Çcuir gdbroegeä. STAJANIE,* STAJE, ia , n., pewna miara pola, stadium; eilt ftelbmegcS , eilt getüiffcâ gribmaß; (Sorab. 1. pżezpolo, honé, (cf. zagon, wygon); Sorab 2. goni; Garn. oppęsh ; Vind. oralje, cralifhe, orano). Staje geometryczne ma kroków geometrycznych 125, albo łokci 416 i calów IG; staje statutowe, łokci 84. Ostr. Pr. Cyw. 2, 297. Warg. Karć. praef. Staje ma w sobie kroków 125, t. j. stóp 625.

Haur. Ek. 24. Staje powinno mieć 220 kroków. Czack. STAL, i , i. ; Boh. ocel, wocel Pr. 1, 220. Mila Polska liczy stajań 56. Solsk. Geom. 3,

13G. Dzienne stajanie albo płosa. Cr est. 81. Łan Polski dzieli się na 3 pola, w każdym polu wzdłuż jest staj 4; każde staje ma wzdłuż 150 stop. Jak. Mat. 1,4, (cf. mórg). Staje roli, .ośmnasta cześć łanu. Grzepsk. Przez jedno stajanie, ad unius jugeri spatium. Krom. 451. Giuagn.

114. Nie jeden stajanie roli abo jaką niewielką majętno-stkę kupi w jakim powiecie, aby tam urzędu dostał.

Modrz. Baz. 298. Betania była niedaleko Jeruzalem, jakoby na staj pięcioronaście. Rej. Post. 0 o 1. Stajami,

Sorab. 1. po honach jugeratim. STAJE, STAJE się, ob.

Stać, stanie; et Stać się. STAJENKA, oh. Stajnia. STAJENNY, a, e, od stajni; Croat. stâlni, ©tali *, beit ©tali Jetreffenb ; {Ross. craSHWH od stada ptaków odlatujących).

Zyski stajenne nie zbogacają tak, jak zyski szafarzów, kucharzów. Teat. 52. c, 23. Stajenny kitel Vind. hlieuna jopa, hlievska janka, konjarska halja.

albo pojedyncza, gdzie jednym rzędem konie stoją ; albo podwójna, gdzie dwoma rzędami, w pośrzodku przejście zostawiwszy. Kluk. Zw. 1, 178. Stać na stajni Vind. hlieviti, fhtaluvati, y’hlievi stanuvati. W stajni postawić; Vind. ▼lilieviti, V hlieu postariti, vfhtalati, euiffalleit. Stajnia zimowa ciepła; Ress. MuienniCB, (cf. mech). Stajnie i wozownie Carskie Ross. KOiuaiaatHOfi 4Bopt. Stajnia na krowy, chlew krowi, Ross. KöpOBHHKX ; na osły , oślarnia Eccl. ocüapim. — §. Fig. Sprawiedliwość i łakomstwo nie mogą w jednej stajni być. Fur. Ew. F. pospołu, bfS) ehtrtnber. STAJOWY, a, e, na staje długi, sładialis. Cu. Th. 1059, Eccl. nonpiimeMtpHTe;ib, dues gelbtucgeS lang, Trzystajowy, piąciostajowy, i t. d. Wiod. — STAKULEC, ob. Sztakulec, Sztachel.

(cf. ocele) ; Sorab. 2. stal ; Carn. shteklu (cf. ściec, cf śkło), jeklu ; Vind. fhteklu, jeklu, jequo , equo, heklu , krelalu , (cf. krzesać); Croat. oczèl, oczely, nado, naddo, stała; Hung. atzel, cf. Lat. acies; Bosn. oęigl, oęil, bliznięa, naddo, gvosdje tvardo; Slav. eselik ; Ross. crajb, 6jiarh, cf. bułat; Eccl. iumiao , najenoe H?ejł»30, yiuaAi, crajb ; Svec. stal; Angl. Steel; Genn. ber ©tafli; słowo stal, toż samo w całej prawie półnoćy miało znaczenie, jak u nas. Czack. Pr. 1, 21G ; wydoskonalone żelazo. Kluk. Kop. 2, 208. Stal, żelazo doskonałe z węglikiem złączone. Sniad. Chem. 1, 525. Stal się staje z żelaza, z którego .są wyprow-adzone wszystkie ziemne cząstki, żeby żelazne mogły uformować masę twardszą. Kluk. Kop. 2, 539. Rog. Dos. 1, 229. Stal hartem istotnie od żelaza różni się. Os. Rud. 566. Kruml 178. — §. Alias, ad duritiem: Ach tyran, jakie serce podobne do stali! Morszt. 348. On ma z stali serce. Teat. 46. b, 19. (skamieniałe, nieużyte, nieczułe). Twardsze ma przyrodzenie nad nieużytą stal., Past. Fid. 98. Mówmy co chcemy, serce nie 'stałem, Zal zawsze żalem. Kras. List. 2, 53. (krew' nie woda). — jh Transi. Stal żołnierza, wybór, sam kwiat, ber Steru .ber SÄannfdjaft. Na czoło wszystke

STAJENNE, n.,

Subst., myto od stajni, ©tallgelb. Cn. Th. 1059, Ross. no4Bopnoe, (ob. Podwórze). — STAJENNY, m., Subst.,

STAJENNIK, a, m., koło stajni chodzący, służący od stajni, koniach, ber ©fallfnedjt; Boh. śtolba; Carn. shzhi-tnik; Vind. konjar, hlieuski hlapez, hlapez v’ fhtali, fhzhi-tnik, (ob. Szczyt); Rosa. kognuhar; Croat. konjùk, lo- " stal    żołnierza    swego uszykował nieprzyjaciel; robur om~

vàsz; Ross. kohïoxï, KOHEomeimbiö, (cf. koniuszy). O    ne.    Krom. 146. — Simili ter: Nie wiele tam stali, co

szczęśliwy gospodarz, szczęśliwy stajennik, u którego    pospólstwo chwali. Cn. Ad. 501. nie wiele tam wątku,

Jezus tego chorego umieścił. W. Post. W. 2, 205. STA-    dobrego, chwalnego; itirî/t »tel ïrefïtd)c3, ©rinibitcfjcê, So*

JENNICZKA, i, z.

430

STAJAĆ - STAJNIA.

STAJ OWY - STALI Ć.

dziewka od stajni, bte ©tallmagb.    benënntrbtijeS. — ln malam partem : Wszystko stal ; wszys-

Helena, dobra stajcnniczka , która tak pilnie żłobu pań-    tko    łotrowie;    stek łotrów; niemasz czym brząknąć. Cn.

skiego szukała. Sk. Żyw. i, 274. STAJNIA, i, z., STA-    Ad.    1270. fie    ftnb inSgefautt Ułaufer, ©d)ldger, lteberltd)e3

JENKA, i, z., dem. ; Boh. stag, stage, konice, konjrna, ©effttbel. — STAŁA, ob. Forma w kościele.

(cf. koniarnia, konnica); Slov. konice, maśtal, (cf. ma- STALE, STAŁO, adverb. Adj. stały; Slov. stałe; Eccl. cto-sztalerz) ; Hung. istślló ; Sorab. 1. konencza , rodź, (cf.    fnreJbHO, nodoaimo ; z stałością, statecznie, mocno, nie

grodzą); Sorab. 2. groź, gródka; Vind. fhtala, stała,    ustępując, nie wahając się; ftanbtyflft, beftânbig. Trzymaj

koinski hlieu (cf. chlew), konjarniza, konjarnifhe, fiata—    się stało, i nie daj się zwyciężyć jej wdziękom. Teat.

va; Carn. hiev ; Croat. stała, sctala, konyarnieza; Dal.    29, 73. Niemasz dobra na święcie, któreby stale czło-

stala, sztaan ; Rug. staja, kognùscniza; Slav. shfalla ;    wieka przywiezywało, wszystko się przeje! Teat. 6, 153.

Bosn. sctalo, mjesto ghdi stoję imanja, kognusenięa ;    (ciągle, nieprzerwanie). Niestale Ross. KOJOBparap.

Eccl. ctohio, CTiiBNJio [slatera 2]; Ross. Kojncmua; hal. STALIĆ, STALOWAĆ (qu. v.), ustalać, ustalować cz. nie-stalla ; Graec. ffiavkog-, Germ, ber ©tali, ^ferbeftflfl ; (ob. dok., ustalić dok. ; 8oh. zoceljm; Vind. jeklati, pohekla-Stanie, koń na staniu). Stajnia od stania nazwana, a    ti ; Croat. oczèlim ; Ross. npHA&iaTb ciajbiioe ocïpee,

stania końskiego; bo insze bydlęta częściej leżą, niż    TBep^Liarb C4tjaTb >Kejrb30; stalą zaprawiać, hartować;

stoją. Hipp. 33, (distng. chlew, obora). Stajnia może być    t)erft(il/len, p^lctt, Jtt- ©tatyl gärten. Kopię ziemię motyką

STALICÀ - STAL MAST WO.

STALNY - STA LW ARKI.

451

a , m., koleśnik. Mącz. ; rzemieślnik , co spód do pojazdu robi (cf. kołodziej), z Nieme., ber ©teHmadjer, ©ejłeHmadjer, Słagner; Boh. kolar : Sorab. 1. woznik ; Carn. koIAr; Vind. kollar : Bosn. kolar; Slav. koiàr, koleśnik; Croat. kolar, vozodeleez ; Boss. napc-thiiktj , KOjecHiWL, KOJbiMawimKic Kowale, stalmaszy etc. Petr. Pol. 292. Arcybiskup ten ojca miał stelmacha, co wozy robił. Kosz. Lor. 158. Kowal kradł; wykupić go od śmierci Stalmachem. Pot. Jow. 124, (ob. sprawa jak w Osieku). 'STALMASZKA, i, z., żona Stalmacha, lub też kobieta stalmastwem się trudniąca, bte ©tenilta^ertint; Boh. kolafka. STALMASKI, a, ie, od Stalmacha, ©tdb Htacfter * ; Boh. kolafsky; stalmaskie rzemiesło, * STALMÀ-STWO, a, n., baß ©tellmatfyer^aiibrcerf; Boh. kolarstwj. Telesfan stalmastwo robił, od Lidów królem obran. Stryjk.

STAŁOPŁYN, u, m.,

cnym.

ustawić; Germ. ftcllen, jurent ftettcit. Spławy u rybaka stalują się do niewodu. Magier. Mskr. Gręzy u rybaka są kółka żelazne ważne; do stalowania niewodu potrzeba ich 50. ib. Oprotki u rybaka do stalowania niewodu , powrozy 60 sążni długości, ib. — §. Stalować, stalą zaprawdę, mit ®ta|l anmadjeit. Stalowana woda u kowalów. Syr. 1151. w której żelazo na stal hartowano, Söfc^tuaffer, Sßajfer au« bem £ofd)troge ber ©djmtebe, ^artreajjer. Woda stalowana, abo kowalska. Cziaeh. Prz. c 1. Pijać wino czerwone z wódką stalowaną, ib. d 5. — (STALWARKI plur., w górach , pokłady z drzew' do wyciągania wody z szybu, z Niem., ©teflWf, tn ben Bergiucrfen, b«ê Söaffer ttt

staloną. Lib. Hor. 114. Naczynia różnie stalą. Os. Rud. 574. Pałasze stalone. Łącz. Zw. 5. Szabla stalona. Bardz. Trag. 174. Stalone bułaty. Wad. Dan. 60. Miecz ustalony wziął w ręce. Kraj. Chim. A 4 b. Przebił dziewięćsiła mieczem ustalonym, ib. B 2. Hektor w lwim ryku Obracał ustalony w pierwszym oszczep szyku. Miask. Ryt. 97. Wszyscy czują stalony grot jego dzirydy. Bardz. Trag. 155. Oszczepy stalone w reku kręcili. Simon. Siei. 44. — §. Sitnil. phys. Już się lodem Wisła teraz ustali. Tward. W. D. 2, 215. (ukrzepnieje), Lodem ustalonym przez Bełt przejechał, ib. 246. (skrzepłym, zmarzłym). — g. Fig. Stalić, hartować, kamienić; Bosn. stanovititi, usanovititi, krjcpiti, fielen, ('arten, oerl)5rten. U tych, co z młodu do dobrego nie sposobieni, prawa, by też stalone były, padać się muszą. Petr. Ek. 155. Niezwal-czonćj płeć nadobna Sparty, Męskiemi niedołężną myśl staliła barty. Nar. Dz. 2 , 84. Laur duszę stali! w barty męstwa. Zab. 14, 168. Serce stalone myślisz zmiękczyć* prośbami. Bardz. Trag. 407. Past. Fid. 191. Ustalić, stwierdzić, umocnić; befrdfttgeit, öerfhrrfcn, fielen. Mężnie czyń, a ustaluj i umocnij serce twoje, a wytrwaj panu. Sk. Kaz. 156. Pragniemy ustalić rząd nasz, a oddalić bezkrólewia. Gaz. Nar. 1, 148. Ustalona męska stateczność. Past. Fid. 250. Ustala nasze władze bóg. Przyb. Milt. 10. Celem postanowienia tego, było ustalenie szczerej przyjaźni między niemi. Teat. 2. c, 8. Na sejmie Piotrkowskim' Zygmuntowi przywilejem królewskim księstwo Litewskie ustalowano. Krom. 546. (przytwierdzono). Jesteś tak ustalonego uporu, że nikomu nie uwierzysz. Zebr. Zw. 106. STAL1CA, y, z., u miecznika, do polerowania stali i żelaza. Magier. Mskr. ber ^olterftaM. STA-L1STY, a, e, — o adverb., pełen stali, öoU ©tttljl, lent. Stalista woda. Syr. 1266. (©tflfyllDrtjfer, mająca w sobie cząstki stalne). Któż tak zatwardziałego a prawie stalistego serca jest, żeby go to zgwałcenie nie poruszyło? Smotr. Lam. 185. skalistego, skamieniałego. STAL-KA, i, s , stalna osełka do krzesania ognia, ber getter* -ftaljl; Boh. ocylka; Morav. ocelka ; Find, jcklu, ognilu (cf. ogniwko), kreialu, (cf. krzesiwko); Slav. ognjilo, eselik; Ross. et Eccl. iwycaTL, o uto tcmmtb , ormiBKO, oriinBuo. (Ross. MycaTHTb ostrzyć). Musat u rzeźnika, stalka do ostrzenia. Magier. Mskr.

STALMACH, STELMACH '

Gon. J 5. -- (STALNY, STALOWY, STALOWNY, a, e, ze stali, t)on ©tajjl, ftdfilern; Boh. oeelowy ; Sorab. 2. stalani ; Garn. jeklęn ; Vind. jeklen , heklen ; Croal. ocze-lni; Boss. CTaatHHH. Pałasze stalne. Chrośc. Luk. 108. Brandnary stalowne. Czach. Pr. 1, 216. Stalna skwara, ob. Skwara. I ja sam czuję się, żem nie jest slalny, że mię także ta krzywda wszech spoina, bardzo obchodzi. Janusz. Oksz. R b. nie skamieniały, twardy. — (STAŁO, ob. Stale adverb.)'— STAL0GRYZ, a, m., junak, rębacz, śmiałek; ein ©fenfreffer, 33ramarba3. Z tym >starym stalogry-zem nie są żarty. Teat. 50, 45). n. p. Co późniejsi chimicy stałopłynem , aer fixus, to najnowsi kwasem lub gazem weglistym, acidum carbonicum nazwali. N. Pam. 22, 69. tkofdenfrtlirc. — STAŁOŚĆ, ści , £.\ Boh. stalost; Slov. stałost, stalost; Sorab. 1. wóbstaynofcż (<*f. obstać), stainofe; Carn. stanovitnost; Vind. staunost, stanovitnost , obsloinost ; Croat. sztâl-nqszt, ztalnozt, obztojcnye, tverdnoszt (cf. twardość), kreposzt (cf krępość, krzepkość), temelitoszt (cf. ciemię), szegurnoszt; Bosn stanovitost, krepkóst; Rag. sta-vnos , stanovitos, stanovittostvo , krèpkos; Boss. et Eccl. ßOGiWCCTh [? es fortifer gęsta 2], TUfCŁftOCTh [soliditas 2], nOCTOHHCTBO , IIOCTOHHie, nOCTOflHHOCTL , M}'JKe400JeCTB0, TBcp404ymie; stateczność, statek, wytrwanie, wytrwałość; bte ©tonb^aftigfeit, Beftfinbtgfeit, gefttgfeit. Upór taki, który się ku rzeczy dobrej ściąga, mamy zwać stałością. Garn. Dw. 247. Z męstwa oświeconego wynika stałość , która trwa w przedsięwzięciach chwalebnych. N. Pam. 24, 517. Stałość, mądrości córka siódma, lecz wspaniała, Jak kamień w wodzie, w złym i w dobrym trwała. Stryjk. Gon. B 5. Nienaruszona wierność i potężna stałość. Herb. Stat. 585. Nie zwykł przypadek szkodzić stałości umysłu. Min. Byt. 4, 151. Mawiali Stoicy, że stałość człowieka wszystko przewyższa. Karp. 4, 118. Niewiernicy ujźrzą w stałościach swych utwierdzone wierne. Rej. Ap. 72. Niestałość w kochaniu nad samemi tylko podłemi duszami panuje. Teat. 9. b, 82. nieslatek, niestateczność, Itnbeflanbigfdt. Zycie skracamy naszą niestałością. Pilch. Sen. li.:£. 265, Vind. nestanovitnost, pre-bernillivost; Boss. KO.iOBpaTHOCTL. — §. Początki kości młodych zwierząt codzień większą biorą stałość. Krup. 1, 5. tęgość, ©telfbeit, gefłtgfeti. Róg założył ziemię na stałości jej ; nie pochyli się na wiek ‘wiekom. 1 Leop. Ps. 105, 5. na fundamencie, utwierdzeniu, gruncie mo-STALOWAĆ cz niedok. , stawać, postawić,

*432

STAŁY - STAMBUŁ.

STA M BUŁKA - STAN.

btc (pitijie ju steten. Tr.). — STAŁY, 3, e; Boh. stały;    BUŁKA, i, i., lulka Turecka, ein £ür?ifd)er ütabafëpfeb

Slov. stali, stały; Sorab. 1. stainy, wobstainy; Carn. sta-    fcnfopf. Stambulki, w handlu, lulki gliniane Tureckie,

noviten, terdan ; Vind. stanoviten , terdn , stanoviti, ter-    Stambulki w hucie, gatunek flaszeczek, nieco pękatych

dostaun, stanoterdcn , nepremekliu ; Croat. sztólen, kre-    z szyjką. Magier. Mskr., m ber ©irtêflütte bannige $lafdp

posztën ; Dal. sztanovitliv ; Rag. stanovit, krepak (cf. krę-    d)Clt. STAMBULSKI, a, ie, Konstantynopolski ; Ross. Kon-

pak), stavni, stavan ; Slav. stalan ; Bosn. stanovit, kre-    CTamuHonoibCKifi, (Sonftanttnopolttanifd;.

pak; Boss. Maiepbm, Maiept; (Svec. stel); mocny, tęgi; ‘STAMCA, y, m., z Niem. 6tetnnte|; ciosacz kamienny; feft, ftetf. Tc ciała stałemi (cohaerentia) nazywamy, kto-    n. p. Sroga liczba słów zwyczajnych mularzom, stam-

rych części tak mocno są spojone, iż się nie rozlatują,    com , kamieniarzom, cieślom. Solsk. Arch. praef.

choć je w górę podniesiemy, jakie są żelazo, krzemień, "STAMENT, SZTAMENT, SZTAMĘT, u, m., [kam.lot , ro-drzewa etc. Hub. Mech. 11, (cf. giętki). Ciała są stałe    dzaj lekkiej wełnianej materyi, eilt 3Irt letdjłeit Sßollen*

i płynące. Os. Fiz. 9. Lekarz wyczyszcza ciało zawcza-    jcugä 4], {Ross. CTaMeA'B rasa). Nie sam aksamit, nie

su z złej materyi, która pochodzi z jakiego nadpsucia    sam atłas, ani sama przedajna w najbogatszym sklepie

ciekłych albo stałych ciała części. Mon. 73, 54-8. Ląd    leży lama; Znajdziesz włóczki, stamenty i wielbłądzą

stały. Staś. Buff. 201. ląd tęgi, ziemia stała, tęga; Ross.    przędzę. Pot. Jow. 34. Od sztuki sztametu.... Vol.

MarepiiKTi, AiaTepaa aemn, baś fefie 8aitb; (oppos. wyspa).    Leg. 0, 133. lustr. cel. Lit. Od tuzina pończoch, szta-

— §. Na miejscu swoim stały, miejsca swego nie od-    mętów i bawełnianych chust. Vcl. 4, 359.

mieniający, beftdnbig an einem Orte. Piece chimiezne, wzglę- STA Ml , ob. Sto.

staw stan; Sorab. 2. sehtand ; Sorab. I. żtant, stahtżo, botżo , ob. Bycie; Carn. stan; Vind. stan; Croat. szUlis, ztalish. (sztśn hospitium, habitatio, cf. staneya) ; Bosn. stan, stanisete habiłaculum, stan, krosna za tkatti tex-trina, ob. Staciwy ; Rag. stan , stanje , stanisete , prista— niscle, pristalisete habitatio; Ross. ciani obóz, stacya, stanowisko, zajazd, stan ciała, warszat) ; §. 1) stan, w którym się kto znajduje, położenie, sytuacya jego, okoliczności, w których żyje; ber ©taub, worin ftd) jemanb bcftitbct, bie Sage, ber 3uft<tnb ; Boh. et Slov. staw, cf. staw; Ross. cocroflHie. Stan teraźniejszy Rzpltćj deklarujemy za stan aktualnej obrony przeciw wojsku i rządowi nieprzyjacielskiemu. Gaz. Rar. 2, 257. Żaden w swoim, ale raczej w cudzym stanie jest szczęśliwym. Zab. 7, 67, (cf. pierze, skóra). — Sposobność, możność, n. p. Jest w stanie wygodzenia bliźniemu. Teat. 8. c, 57 ; Ross. co-CTOHTejbiibnI, staje go na to, jest przy możności, może, cf. taniny, cr tft im 0taitbc JU |»elfett. — §. Stan, stosunki domowe, sposób życia; ber 0tattb, btc Bâuëltd)Ctt üBerfjältniffe mtferer Seüeit^ari. Stan panieński wcale mi się jeszcze nie naprzykrzył. Teat. 7. c, 29. Iść za mąż, stan odmienić. Teat. 2. b, 4. feilten 0taitb oernnbern. Już masz córko lata , które ci stan obierać każą. Teat. 50. b, 69, cb. Postanowienie , eine Sebenêart ermäßen. W klasztorze ją grzebią, by posag nie wychodził z domu; Strach słuchać, gdzie fortuna stan obiera komu. Teat. 46, 14. Stan małżeński, małżeństwo, ber 6l)eftanb. Rytygierz w małżeński stan domagał się Wendy. Krom. 57. er »erlangte fie jur (Site. — g. 'Stan, płeć, rodzaj, ba3 ©efdjledjt. Siostra jego strój męski wziąwszy, stan zmyśliwszy do zakonu ś. Franciszka wstąpiła. Nies. 1, 187. — §. Stan obieraj jak najlepszy. Cn. Ad. 1086. stan, rzemiosło, obejście, koło czego kto chodzi, czym się trudni a razem i żywi; 0iatlb , ©cwerbc, ©efcfyöfte, tpanb* tfjierwtg. Każdy ma się postanowić, a stan sobie słuszny wybrać. Glicz. Wych. O 3 b. Ociec aby syna swego ku czemu przywiódł, stan jaki. a wezwanie onemu zamierzył a założył, ib. O 1. Szczęście lub nieszczęście

dem podstawy, dzielą się na stałe, furni stabiles, i prze- STAN, u, m., STANIK, u, m, dem.; {Boh. stan namiot, nośne, portatiles. Kruml. 23. Stały, nie błąkający się,

; ttidjt Ijeritm irreitb. Żołnierz nigdy swojej woli panem , nigdy stałym na miejscu, nigdy pewnym, bo zawsze pod ordynansem. Teat. 21, 83. Gwiazdy stałe, nieporuszone.

Wyrw. Geogr. 51. bie $iïfternc J {oppos. błąkacze, planety). Gwiazdy stałe nieruchome, przez się światłe, zdające nam się nie mieć żadnego własnego biegu, stellae ßxae. Sniad. Jeog. 5. Widzimy na niebie niezliczone roje gwiazd, nieodmienne względem siebie położenie zachowujących , które dlatego gwiazdami stałemi nazwano.

N. Pam. 19, 65. Ignes futui, ognie niestałej pokazują sie wieczorami po miejscach tłustych ; z tych ogniów pospólstwo wpada w przesąd, jakoby się zakopane pieniądze przesuszały. Zab. 10, 157. Zabi. Święta nie stałe, które bywają wedle woli przełożonych przekładane i pomykane. Mącz. — §. Moral. Stały, stateczny, niepo-ruszony, nie wahający się; ftailbfyrtft, bcftdltbig ; Vind. staun , pomoshen , stanoviten, obstojezhen , obstoin ; Ross. et Eccl. nOCTOHHHblft , nOCTOflHHIlKB , nOCTOHHHima , c-rofi-Kifi, CTOeK’B (cf. Stoik), TßepAOAyillHblfl, AOÔAeCTBCHHblîf,

AOraiiii , MyateAOÔJCTBeHHHK'b, neyiuomibiii. Stały umysł im większe zwycięży nieszczęście, większą sławę sobie chowa. Morszt. 66. Stały nie traci w nieszczęściu nadziei.

Mon. 70, 215. Bądźcie stałymi a nieporuszliwi. 1 Leop.

1 Cor. 15, 58, Ross. et Eccl. nocTOAHiirniaib statkować,

AOÓ.iCTByio, Mya<e4o6jicrByjo. Podał mu rękę, nie tak w wojnach i potyczkach, jako w obietnicach i rzetelności stałą. Siem. Cyc. 350. Cnoty w jego młodych ‘leciech okazowały się, jako w *nastalszym mężu. Biel. list. 90,

{ob. Ustalony, cf. stateczny). Niestały; Vind. nestanovi-ten, kaker veter potegne, prebernitliu ; Ross. nepeiueT-MHKü, KOJOBpaTHbiH, (cf. przemiatać, cf. przekińczyk , cf. kołowrotny).

STAMBUŁ, u, m., Carogrod, Konstantynopol, stolica państwa Tureckiego. Dykc. Geogr. 2, 40, (Ross. KoHcraH-THHonoAb ; Łcc/. KoiiCTaHTiHŁ rpaAt; Turc. Istambuł, Istan-boi, Islambol, Konstantanije). Któż kiedy Konstantyna imię postrzeże w słowie Stambuł! Zab. 7, 181. STÄM-

S T A N A Ć.

STAN.

L    -

CTaHÜ

ludzkie zawisło od stanu życia, do którego się biorą. Mon. 74, 25. Zaiste ten stan, który inne utrzymuje, twierdzą ich nazwać możemy. Siem. Cyc. 205. (stan rolniczy, ziemiański, ziemiaństwo , rolnictwo) Rodzaj ludzki na trzy stany rozdzielony jest, na modlących się, na broniących i robiących , na ksieżę , rycerstwo i lud pracujący. Sk. Dz. 1008. Star. Byc. 15. Scljrftaub, ffieflt* fłanb, kabrftanb. Kras. Pod. 2, 251. Przed oblicznością twojej* chwały każdego nabożeństwa ludzi widzę, a z mego cechu albo stanu , ordinis, ach niestetyz żadnego nie widzę. Zygr. Pap. 145. (Vind. stan, red, redstvu = zakon , reguła zakonna). — Stany w społeczeństwie cywilnym , klasy ludzi i rangi ich, bic yerfdüebuen ©taube itad) tarent nerfcbtebnen Stange tn ber bürgerlichen ©efellfdjaft. Stan osób, podług prawą Rzymskiego, jest własność ich, przez którą jakiegokolwiek prawa są uczestnikami. Ostr. Pr. Cyw. 4, 20, Boh. staw; Croat. verzt ; Dal. varsst, (cf. warsta) ; Bosn. varsta, versta , vrrista , bitje ; Ross. ciaTba ; Eccl, tyram, iifucao (cf.'przęsło), yhht» [ordo 2j, CTencm,, cocToanie aui3nn, æoctoiihctbo. Bóg różne stany chce mieć na tym świecie , Króle, książęta, pany, szlachtę, kmiecie. Zegl. Ad. 459. Na różne bóg od wieków świat podzielił stany, Dał króle i poddane , dał kmiecie i pany. Nar. Dz. 1, 203. Zab. 13,

13. Zabi. Klaudyus i Maxymus byli ludzie wielkiego stanu. Sk. Dz. 151. wysokiego urodzenia, familianci , panowie z panów, tum oornefitnen, fronen ©taube; Boss. ca-HOBHHKt, canoßHbiii. Wielki czyli wysoki stan Boss. can’B, caHOBHTOCTb. Człowiek nizkiego stanu w gminie pospólstwa żyjący. (1 Jon, 64, 710. Nie znać stanów przed zbytkiem , wszyscy się panami piszą. Bach. Ep. 42. Kto nad stan swój wychodzi, prędzej dojdzie szkody. Ca w. Siei. 564. Teat. 15, 5. (piędzią się mierzyć). Abym miii według staniku swojego. J. /(chan. Dz. 301. Stosownie do stanu; Vind. stnnomeren, po stani, postanski, do-stojezh, ftanbeêgemâp. — Transi. Ziemia, niebo, powietrze i wszystkie żywioły Wystąpiły z swych stanów. Pieśń. Kat. 65. z swych klubów, kresów, fte ftttb attë tbrem ©letfe heraus getreten. Stany polityczne, królestwa, Rzpltej ; bte poltüfdjen ©taube eines étaats, bte SReidjSftänbe ; Vind. deshelni stani, deshelski stanifhniki, staniki: Boss. ro-cy^apcTBCHHbie uiihu. Stany koronne. Corn. Dw. 5. Prawodawca niedobry, który nie obmyśla, żeby wszystkie stany Rzpltej w zgodzie zachowane były. Gorn. Wl. C 5 b, — *§. W tej istności dziwnego bóstwa są trzy 'stanowię , ( bo mędrkowie zakazują mówić trzy 'persony), t. j ociec, syn i duch ś. Rej. Ziu. 9 b. — §. 2) S,tan , państwo, kraj z swoim rządem, 'pospolita rzecz, (cf. miasto. Petr), Vind. lloshtvu, stalifhtvu, deshelje; Ross, darb, ber ©taat, baS Sîetd). W stanach monar-chicznych lud dobro państwa z pożytkiem monarchy ściśle jednoczy. Mon. 65, 176. Trwałość i dobro całego stanu, końcem jest politycznych praw. Zab. 6, 221. Każde ustanowienie, mając za cel stan cały, razem wzięty, jest politycznym prawem. Zab. 6 , 222 Stan musi niedołęgów i kaleki żywić. Zab. 7, 137. Baczny jest rząd , aby się z czasem stan w stanie nie uformo-Słowhik Lindego wyd. 2. Tom V.

wal. N. Pam. 17, 260. (status in statu). Rada stanu , ber ©taaśratl) ; radca stanu, ein ©taatêratl). N. Pam. 22, •12, Boh. obeanskÿ, obecansky , obćanska rada, (ob. Obec) ; Vind. floshten , flosbtveni, stalfhtveni, stalifhen; Ross. CTaTCKÜi. — §. 3) Stan, stanie, stanowisko, sta-cya ; 3îu!)eort, ©taubort, Station; (Boss. ciaitE, cTattoKE warsztat, ctohjo miejsce dla koni w stajni). Król wyprawił na pierwszą straż i rozdawanie stanów wszystkiemu wojsku Wołmińskiego. Stryjk. 777. Na rzekach portowych żaden stanów nowych stawić i grobel sypać ku przekazie nie ma. Siat. Lit. 20. zastanowienie , 3htl)altett, Ślufhalten, ber Ort, to o man fülle galten mufk — *§. [4) Stan, namiot, eilt 3elt. 2]. W obozie Krzyżackim, albo \y Stankach ich, nalezione były rozmaite rzeczy. Biel. Św. 252 b, (Boh. et Slov. stan namiot; Boss. obóz). — §. Stan, rodząj daniny, oh. Stacya. —    5 )

Stan czowieka, wzrost, talia; ber 2Bttd)§ etneê 5Dîenfrf)eu, bic ïatUe, bie Sänge be3 Sctbeê pifdjen ben lüften unb berSruft; ßosn. stas , visinna ejovjeka ; Bag. stas ; Vind. stanizh ; Ross. cthhTj , (cTaTb uroda, postać). Stan tak piękny, i tak ma dobrze pomierzony, Jaki tylko zmaluje malarz nauczony. P. Kchan. Orl. 1, 171. Cudnie piękna pani, Bo to stanik jak łątka, nóżka jak u łani. Zabi. Fir. 13. Sznorówka w stan jak najgładziej wpadła. Mon. 69, 1086. — Stan, stanik w sukni, ta część, która nad stanem; ber Seil» in einem Ülleibe, bieïaiïle; Boss.

Stanik , gatunek niby to sznorówki pod suknia , bad Seibel unter einem ©amcufletbe ; Croat. modérez; Boss. luyraił, myraeuii, myraihiHKŁ, Tiaopfca , rbaorplniKa , Tbaorptenna, (imam spodnie). STANAC, f. stanie med. jedntlStawać contin.: Boh. stanauti ; Slov. stał, stanem; Sorab. 2. stanusch ; Sorab. 1. stanu, stanem, (stanu, stanem, slawam = wstawam) ; Vind. sastati, fhtentatife, tihudershati; Ross. CTaiL, CTa.TB, datty; przestawać iść, zastanawiać krok ; {leiten bleiben, (»alten, füll fteben, pr. et tr. Kazał stanąć wozowi, l. Leóp. Ac.t. 8,38. er lie^ ben 3Sagen galten, £>alt machen. Nie wie, co z sobą ma czynić, stanął jak wryty. Nag. Cyc. 42. Stanęła Wisła. Tr. zamarzła, bte SScicfh fel ift Jittlt ©teilen gefommen. Dniepr w lutym trzykroć stawał, i trzykroć się roztapiał w wody. Tward. Wl 46. Na ten widok krew' w żyłach moich stanęła. Tent. 15,

48. ścinała się, stężała, skrzepła, zdrętwiała, baś Silit iii ben Slbent crftarrte. ltęce im z lukami stanęły, że razić nie mogły. Sk. Dz. 483. Stanąć na czym, stanąć gdzie, insistere e. gr. digitis. Cn. Th. 1059. bei) etmaö, anf etroaS fteljen, fteljen bleiben, jtd) barauf binftellen. Przy-zowże brata, a stańcie w *namiecie zgromadzenia; szedł tedy Mojżesz i Jozue i stanęli w *namiecie ; tedy się ukazał pan w słupie obłokowym i stanął on słup nade drzwiami namiotu. Bibl. Gd. Dent. 31, 14-15. (*stanieta. Budn. ih., dualist stańcie wy dwaj). — Stanąć active, koniec czynić, ein dśnbc matben, ftcljen bleiben. Na tym pomienieni pisarze stanęli. Krom. 4. (przestali pisać, więcej nie pisali). Cezar zastawy odebrawszy, w pokoju z Brytanami stanął. Warg. Cez. 84. pokój z niemi zawarł, na zawarciu pokoju z niemi skończył , er fdjlojü ben ^rieben ab. W zgodzie z nieprzyjaciółmi stanął :

rau na myśli. rnu się na myśli, przy-

434

STANĄĆ.

STANĄĆ.

Warg. Cez. 56. — §. W hucie : Stanąć piecem, znaczy wygasić ogień w piecu wielkim. Os. Źel. 8. im £mtteu* wefeit : mit bem £md)t)feu (Smfjalt tyutt, $alt madjert, tyn ïüfc^nt. Ula niedbalstwa gichciarza albo szmelcerza często piecem stanąć potrzeba. Os. Rud. 111. — Stanąć neutr,, koniec wziąć, kończyć się; ein (Silbe nehmen, fielen bleiben, fld) enbtgen. Na Wosiełku stanęła familia Ryn-goltowa. Biel. 1*27. Baczeniem Pompeja, domowe niesnaski nienajgorzćj stanęły. Warg. Gez. 158. Kaźń grzechu nie na samym Adamie stanęła, ale na wszystko jego potomstwo wylała się. Karuk. Kał. 23. Niech jeden władnie, niech was jeden sądzi, Tak staną waśni i spoinę niezgody. P. Kchan. Jer. 10. Nie stanęła ta zaraza na Ewie , wszystka biała płeć tym jabłkiem otruta. Zab. 15, 216. Zwycięstwo to w grudniu przypadło, i na tym ten rok stanął. Sk. Oz. 521. Na tym stanęło, exi-tus is luit. Cn. Th. 449 ; ea senlenlia tenuit, c8 Wid) babet), patte bähet; jem Scroenbeu. — §. Stanąć, skutku swego dojść,    do    skutku przyjść,    ju ©taube    foittmctl.

Dawno/, to, jak pokój stanął! Teat. 4. 6, 41. Przez dostanie obrazu    Minerwy zwycięstwo    nad Troją    stanęło.

Olw. Ow. 515.    (od    niego zawisło).    Mieczysław    wymierza się, ze to    nie    nim stanęło, iż    ustawom dosyć nie

uczynił , ale pany Krakowskiemi ; non per se stetisse , Krom. 209. e$ märe nicfyt bet) tym geftanbcn, auf tytt au* gefomnteu, burd) tyn gefcfyeljeit. — §. Stanąć, przybyć; Boh. octnauti se; Vind. fempriti, napriti, perhajati, do-priti, dohajati; Groał. dohajati, anfomitteit, aitlaugett, eitt* treffen; (cf. Ross. craHy urnaTfc * óy/ty wraim, będę czytał; cf. G dl. je vais lire). I u nas wielu mówi . «jak stanie gadać#* jak zacznie, jak weźmie gadać, «stanął się kłócić# * zaczął, wziął się do kłótni. X. Kam. Okręty u brzegu stanęły. Zoil. Dr. II 5. (przybiły). Wojsko tu dziś na nocleg ma stanąć. Teat. 13, 6. (przyciągnąć). Ktokolwiek stanie nogą na ziemi Polskiej, używa opieki rządu. Ust. Konst. 1, 221. kto nogę‘postawi , kto się nogą dotknie, mer mir mit einem §ttße beu Sobeit folettS betritt. Stanąłem na ostatek u celu żądań moich. Teat. 36, 3. dopiąłem, dosiągłem, dokazałem, enblicf) (mbe id) ba3 3td meiner Söünfdje erreicht. —■ Stanąć u kogo gospoda, zajechać do kogo; bet) einem cinfepren, Quartier ttefj* men, bej) tfttt abfłeigen; (Groat. sztanovnik* gość przybyły; Vind. stanounik-- komornik, stanuvati « mieszkać; Rag. stanovati * rezydować). Powiedz mi, jeśli jest w domu ojca twego gdzie stanąć? 1 Leop. Genes. 24. Paweł ś. gospodą u ochmistrza stanął, i kilka dni mieszkał. Dambr. 650. Stanął u mnie kwaterą. Teat. 30, 31. Z prowin-cyi niejaka pani przyjechawszy, u niej gospodą stanęła. Warg. Wal. 129. — Sirnil. Port ciasny, nie stawają w nim, chyba mniejsze statki. Warg. Radź. 160. stanowisko mają, bie ©d)tffe pahen tu ben $afen tyrett ©tan* bort, aułem bort. — §. Stanąć, stawić się; Ross. npeA-cTaTfc, npe4CTaio, (cf. przedstawić); ftd) [teilen, etnfteHeit, einftltbeit, crfcł)cineu. Wstań a stań w pośrzodku; a on wstawszy, stanął. 1 Leop. Luc. 6, 8. Stanąć u prawa. Cn. Th. 1059. Najznakomitsi Rzymianie, chcąc dać dowód wymowy, nie wstydzili się stawać w sprawach przyjaciół swoich. Ilor. 1, 180. Patron stawa w sprawie. Mon. 67 , 394. Stawa od zaskarżającej strony Mecenas. ib. 76, 141. Syn Emiliusza nie przykładał się do stawania w sprawach, czyli rzecznictwa. Zab. 3, 7. Wszędzie go śledzi sława , która przy boku rycerzów stawa. Teat. 51, 7. Stanę-ć wszędy, dostawana, dostoje-ć placu wszędy. Cn. Th. 141. Czy nie znajdę nikogo, coby się odważył stanąć ze mną w kroku , i mego żelaza skosztować? Boh. Kom. 4, 220". einem bie ®pi|e bte* ten, ftd) tym entgegen [teilen. Odważne serce dba na strachy mało , Niebezpieczeństwu w oczy stanie śmiało. Min. Ryt. 1, 24. Panie, stań ze mną w potrzebie. Ryb. Ps. 61. stój przy mnie, pomagaj mi, fłefiC mir bet). Żołnierz tchnący Marsowym duchem , do boju stawa, jako w taniec.-Mon. 73, 267. Stanęli mężnie przy obozach, i płoszyli ufce bisurmańskie. Birk. Exorb. G 2 b. Wziąwszy s;ę za ręce, zgodnie wszyscy w obronie ojczyzny stanęli. Gaz. Nar. 2, 260. Przy sprawiedliwości murem stanął. Sk. Dz. 817. Kto jak my przy kraju , kto stawa przy wierze? Teat. 45. d, 65. Wyb. Czyśmy nie odważnie stawali aże do gardł? Bardz. Luk. 125. Wielkiego właśnie króla to jest sprawa , Tak wiele czynić, choć w przek wszystko stawa. Zab. 8, 205. Pir. (choć się wszystko sprzeciwia, przeciw wstawa). — Stanąć grzecznie, pokazywać się, stawić się, popisywać sie. Gn. Th. 756. ftd) tum einer guten ©ette jetgen, ftd) [jenwr tyutt. Szukaj sławy , żeby z twych dzieł sądzono , czy w sro-mocie, czy staniesz w pochwale. P. Kchan. Orl. 1, 101. §. Transi, fig. Gdy się z sobą tak waży i wątpliwie kryśli, Pewny fortel na reszcie stanie Zab. 15, 15. Kniaź. Stawił szedł mu na myśl ; fiel tym ein üîunftgrtff ein, fant tym in ben ©tim, in bte ©ebaufeu, [teilte ftd) tbm bar. <Lzy jej w oczach stanęły, jakoby płakać chciała. Teat. 48, 9. kręciły jej się w oczach, bte Spänen traten ihr tu bte 31ugcit. — Similiter. Drogo nam nasza wolność stanęła. Warg. Wal. 175. drogo nam przyszła, [te tft itn§ tljeuer jn ftclfen gcfommeit. — §. Stanąć czym, stać się czym, obrócić się w co , zostać czym; ju etlMê merbctt, ftd) tu etroaä nermnubeltt. Niobe kamieniem stanęła, Skoro straconych dziatek żałować zaczęła, Groch. W. 550. (skamieniała). Nie chciał pokoju, i wolał tak, że mu ojczyzna popiołem stanęła. Biel. 160. Kością mu w gardle stanął. Birk. Zyg. 26. Bratk. B 2 b, (ob. Kość). — §. Stanąć komu za co «zastąpić u kogo co, powetować mu, bte ©telle mm etma§ bet) jemattben erfe^en. Głód stanie za kuchmistrza. Fredr. Ad. 8. Głód stanie za kuchmistrza ; potrawy mniej smaczne głodnemu żołądkowi przypadają do gustu. Pilch. Sen. list. 128. ib. 4, 141. Cała ta noc stanęła mi za dzień sądny. Ossol. Str. 7. Ratował ich , i stawał im, jako mówicie, za różany wieniec; bo modlitwą jako kwiatem najwonniejszym ubłagał Boga. Birk. Zyg. 47. Aeneasz Sylwiusz gniewał się na Polaków, że go biskupstwem Elczberskim upośledzili, acz mu pan bóg stanął za szkodę, bo potem był papieżem. Biel. 148. Stanę-ć za szkodę « nagradzam. Cn. Th. 1060. id) ftefe btr gut für beu ©eftaben, id) erfefse tim btr. —

STANAWIAĆ - STANIE.

STANIEĆ - STANOWCA.

435

*§. Panie, ja ciebie nie stanę, pókim zyw. Biel. 456.?

‘STANAWIAĆ, ob. Stanowić.‘ ‘STANCA, v, £., STAN-CYA, yi, z., STANCYJKA, i

stanie, pokój, złożenie -, ba3 Sogtë, bte SBoIjfitUtg, baê 3tmmer; (Carn. stanuvanje* pomieszkanie; Vind. staniza* izba, stanujalifhe * kwatera; Croat. sztan, ztan hospiùum, habitat.io , (Croat. staczun, zkram » sklep kupiecki, ztena * ściana); Bosn. stan, stanicscte » pomieszkanie; Bag. stan, staniza, staniciza , stAnaa; Sorab. J. statok » mieszkanie , (cf. statek); (Boss. ciaimia stacya , CTpancTBO-BaTL podróżować; Eccl. CTaiiCTBOBanï gospodą stać, cia-BHua turmą eguilum, acies instructa)\ Boss. CTaHiipa stado, wieś Kozacka nad Donem, nad Wołgą); Ital. stanza sstancya; Hoss. no^BOpnoe. Stanca ta abo ten pokój, jest na wierzchu nad innetni pokojami. Star. Dw. 27.

Niech sie i me serce stanie tvch gości godna stanca.

Suszyć. Pieśń. 2. D. Mimo nasze stance i obozy wyprawił wojsko. Tward. Wi. 75. stanowiska, ©tanbąiMrtiere, ©taub* pipę. Gdzież tedy mój syn ma stancyą ? Teat. 27, 143.

Tu u mnie od półroku stancyą najął. Żab. 13, 204.

m., [błazen nadworny króla Zygmunta I; transi. 4j błazen, śmieszek. Tr., eilt Çojfenretfier.

STANDAR, ‘STANDÜR, ob. Sztandar.

STANGIERKA, STENGIERKA , i, z, (cf. wstęga), chustka kobieca na szyje zlotem i srebrem przetykana. Tr. ein Sßet&erpal^tucR,-uni (Mb uttb ©über bitrcfoogen.

STANGRECIE med. niedok, stangretem być, powozić, końmi powodować, futfdjircit. Stangrecac kark złamał. Nar.

Tac. 2, 43i. STANGRET, a, w., STANGRECIE, a, m. zdrbn., z Włosk., woźnica, ber $ittfd)er; Boh. koćj (oh.

Kocz), (koćśr , koćórek kareta); Slov. koćiś ; Hung. ko-

stis; Sorab. 1. kotschak ; Vind. guzhei , guzhar, pelauz, ło spólnego pokoju zgodzić nie mogli, stanie doczesne vosar , vosnjak ; Croat. kochish, kochis, kochics , ku- postanowili. Stryjk. 650. Czescy posłowie wojnę mię-chish ; Z>a/. kochiar ; Bosn. kociase; Slav. koesiash ; Boss. dzy Jagiełłem i Krzyżakami rozjęli w nadzieję zgody, i itynep’L, npaBiubmiiieL, (cf. sprawca) ; Eccl. KOiecHinmirL,    stanie postanowili do 24 czerwca. Biel. 249. Uprosili

Pomiędzy wszys-    stania pokoju na trzy miesiące. Stryjk. 547. Na niejaki

czas stanie otrzymali. Warg. Cez. 78. Gwagn. 617. Biel. 367. Falib. Q 3.

gret ratuszny, ani stangret remizowy, ani na reszcie stan- pokój, ale było stanic. Chrośc. Fars. 401. gret od fiakrów, nie może mi wydołać w moim urzę- STANIEĆ, STANIENIE, ob. Tanieć, cizie. Teat. 52. e, 47. Wąsaty stangret. Teat. 54, 19. STANIENIE, ob. Stanąć. STANIK, ob. Stan. STANISŁAW, Panowie sami zostają dziś stangretami, aby się podali    a, m., imię, znaczy tego, co sobie stanowi sławę. Stryjk.

na pośmiechowisko. Mon. 64, 371. Zab. 12,245. STAN-    102. Stanisław, stań się sława bogu i ojczyźnie. Chmiel.

GRETKA, i, z., bte SOitjcBerinn. STANGRETOWY, a, e,    1, 60. ©łamMmtŚ.— Prov. Stanisław z izby, Stanisław

STANGRETSKI, a, ie , od stangręta , $ntfd)er * ; Boh.    do izby. Bys. Ad. 62 co Polak, to Stanisław. — STA-

kocowskÿ, koćow, koćarsky.    NTUCH, a, m,, stajenny, ber ©tallfltedjt. Żaden staniuch

STANIE,    terlia    persona    futur i, ob. Stanąć, ob. Stać, staje,    abo woźnica , śwradomy tego    rzemiosła,    nie będzie ko-

stawa,    ob. Stać się.    STANIE, ia, n. ; Boh. stanj; Boss.    nia ustawicznie smagał Pilch. Sen. łask.    58.

CTOftKa, (cf. stojka); Subst. verbi stać; §. 1) ‘stojenie, STANKAR, herb; orzeł z rozszerzonemi skrzydłami, z ko-b(t§ ©ie^ern Długie na modlitwach stanie. Smotr. Apol.    roną na głowie; z korony chorągiew' wychodzi, w liie-

64. Stanie u prawa, stanienie, stawienie się. Cn. Th.    rę S na proporcu zawiniona. Na piersiach orła tarcza,

1060,.    Boss.    npejCTaHie, bte ©rfdjettimtg, ©tefiung, Ster    na której u wierzchu miesiąc    rogami do    góry;    od bar-

©ertd)t.    — §.    Stanic,    miejsce stania, stanienia, stano-    ku spodem krzyż albo miecz.    Europ. 3,49; ettt    3Sappett.

wisko, stacya; ber ©taubort, ałiiljeort, bie fêtnfeljre. Ża- STÂNOÀVCA, y, zn., *STANOWACZ, STAN0WICIEL, a , dnych stacyi abo zstępowania w dziedzictwach niczyich    m , który co stanowi, postanowił, urządził, sprawca;

nie będziemy czynić; a jeśli potrzeba nas do tego przy-    ber ©tifter, £>rbener, Scrorbtter t)0it etwaê ; (Cront. szta-

ciśnie, żebyśmy stanie tam czynili, tedy wszystko chce-    novnik hospes, diversor , adventor , habitalor). Jowisz

z., zdrbn., mieszkanie,

"STAŃCZYK, a,

KO.iecimma ronme^b, KOHeroHHTC4t>. tkiemi stangretami, którzy mają honor siedzieć na kozłach, żaden a żaden, ani stangret dworski, ani stan-

my zapłacić. Herb. Siat. 261. Kasztelan z powiatem swoim ciągnąc stania albo odpoczywania swe ze szlachtą czynić będzie, nie we wsiach, ale blizko. Herb. Stat. 186. — Simil. Stanie na wodzie, gdzie kotwicę zapuścić można. Włcd. bte ©d)tpr(jebe.— §. Stanie, mieszkanie, staneya, Carn. stanuvanie; Vind. stanualithe ; Croat. sztanye, ztanye; Dal. ztanye ; Bosn. stan, stanisete ; Bug. stan, staniza, stanaa, SßoltmiHG /    Król Au

gust stał w' dworze biskupa , bo stanie być nie mogło. Com. Dz. \ statek jest, i miejsce przestronne Genes. 24. Mieszkania , w których jest komor niemało i stania sposobnego. Warg. Radź. 148. Stanie każdemu, zwyczajne pielgrzymom naznaczono. Warg. Radź. 61. — §. Stanie dla koni, dla bydła , stajnia, miejsce w stajni ; ber ©tntt, ^ferbeftall, SStc^ffalt, ber floss. CToifoo. Koń tłusty, na staniu Ezop. 74. Koń na staniu, saginarius. Cn. Th. 295. Konia na staniu chował, nim go siodłu przyuczył. P. Echan. Orl. i , 88. Szkapa długo na staniu próżnując, hasa. Petr. Ek. 112. Chciał z kościoła stanie zbudować dla koni swoich. Birk. Dcm. 9. Zakazał im w ielu koni ku -

zamku dla niego Siana u nas do

staniu. 1 Leop.

©ttuibplai) im ©talie ;

w dostatku chowany.

pować i na staniu miewać. Birk. Pod. 13. Stanie dla wołów ma być twarde dla zachowania kopyt. Końsk. Lek. 2, 23. Woły chować na staniu. Petr. Et. 301. — g. 2) stanie, stanienie, zastanawianie, zatrzymywanie się; b(t§ ©łiUfiepn, ber ©tiUjłanb; Vind. fhtentanie, tihudersha-nje , obstajanje , prestaja , posłanek , obstanek , presta-nek. Solstitium , stanie słońća. Śpicz. 155, Croat. czostaja, ©omtettfttUfłflnb, ©mmenroenbe; zawieszenie broni, rozejm, armistitnm, ber SBaffettfitlïfîflnb. Gdy się oko-

szun-

On wszystko rozumiał, że to nie

436 STANO WICIELKA - STANOWIĆ.

STANOWICZNY - STANOWIDŁO.

grzmienia i pioruna stanowiciel , przez którego wszystkie na ś wiecie rzeczy stoją. Gorn. Sen. 240. Duch święty stanowicielem jest tego nabożeństwa. Bals. Niedz. i, 142. Stąnowca Rzymskiego grodu ; Romanae cori-ditor urbis. Zebr. Ow. 574. ber ©ritnbcr, Segrintber. Jeden tylko jest stanowicielem sakramentów. Pim. Kam. 177. Kościoły te z apostołów i z apostolskich uczniów stanówce żadnego nie pokazują. Zygr. Ep. 74. Censor, stanowiciel obyczajów. Petr. Pol. 437. Najsławniejszy lekarz i nauki lekarskiej stanowiciel Hipokrates. Pilch. Sen. list. 5, 195. Stanowcy nowej wiary. Petr. Pol. 273. Slanowca praw. ib. 246; (conditor legum). Przez boga królowie, i 'slanowacze praw sprawiedliwe rzeczy skazują. 1 Leop. Prov. 8, 13. (prawostawce. 5 Leop.*) ; prawodawcę,    Sesostrys był stanowcą tych

zwyczajów. Petr. Pol. 2, 226. Prosił Jagiełło Witołda, aby był jednaczem i stanowicielem między nim a ojcem swoim. Stn/jk. 451. układaczem zgodv, grtebeiiftifter. % STANO WICIELKA, i, z, bie ©tifterfnn. * STANOWCZY, a, e, stanowiący, stanowny, decydujący, cntfdtctbenb. Stanowcze zdania. Ld. STANOWIĆ cz. niedoli, 'Stanawiać frequ., (Petr. Pol. 8); Boh. stanowili; Boss. ciaHOBiiiL ; zastanawiać, wstrzymywać bieg, hamować, robić żeby co stanęło, żeby stało, nie ruszało się; junt 0teI)Cn Bringen, fteljcu titadjeit, aufljalten. Lutnia Orfeuszowa zwierze dzikie stanowiła. Bardz. Trag. 50. Czarownica swą nauka stanowiła ciekąee rzeki. Lib. Hor. 21. Ty morza stanowisz, akwilony wzruszysz. Wad. Ban. li.

' Wszechmocność twoja błąkające się chaos stanowiła. Suszyć. Pieśń. 5, M 2 b. Bieży, ani się stanowi. P. Echan. Orl. 1, 197. Zima mrozem ściągając, rzeki stanowi tak, iż wóz najcięższy po grzbiecie ich chodzi. Groch. W. 562. Liście te przyłożone stanowią krew' z nosa płynącą. Sienn. 338. (te füllen bflê Sîafenblutcn. Krwi z nosa stanowienie. Sienn. 538. bte Stillung beö Unfein l'inteuê. Żyły, któremi się płód w żywocie trzyma i sta-nawia. Spicz. 181, Yind. stanoviti * dzierżeć, trzymać; fid? halten, baratt feft halten. — §. Stanowić kogo u siebie, u kogo, stawiać gospodą kogo. Cn. Th. 1061, Vlnd. podstrehuvati, pod streho vseti , (ob. Strzecha); Croat. nasztanujem, sztanovnike priemlem : Bosn. ustaniti , primiti ustań, unterhingen, tnS Öuarticr nehmen, Söofymntg amnetfen. Stanowienia gości powinność; hospites reci-piendi nécessitas. Cn. Th. 1061. Zwykli biegli wodzowie tara swoich żołnierzy stanowić, dokąd rozumieją, że nieprzyjaciel uchodzić będzie. Siem. Cyc. 170. mieścić, lokować, plactren. Stanowić się, stanowisko czyli stanie sobie obrać, Bosn. ustanitise ; Croat. stanujem, ftd) etnquartiren , tnS Quartier entlegen, etnlogterett. Nikt w *dwo-rzech naszych jeżdżąc drogami , nie ma się stanowić, i stacyi na się i na konie swoje z dworów naszych brać. Siat. Lit. 56. — §. Venator, et oeconom. : Ranifery stanowią się w wrześniu , a w maju płód wydają. Wyrw. Ge-ogr. 346. pokładają się , pobiegają , sprawę z sobą mają ; läufig feptt, ftd) belaufen. Stanowienie abo bukowanie owiec.t Gaz. Warsz., baS Belegen, Sefpringen ber 6djaafc. Zubrzyce z bawołami lub buhajami Ilolender-

skiemi stanowione być nie mogą. Czack. Pr. 2, 260. — §. Stanowić, postawić, wystawić; Ińnfłellen, anfftellen, aufricfyteu, errfeben ; (Bosn. stanovititi , ustanovititi, ukrje-piti stabilire, firmare; Croat. sztanovitim stabilio). Warują granic swoich, mury stanowiąc od granicy do granicy, jak Chineńczycy. Star. Woj. A 3. Zamki, fortece stanowić, ib. Ustawicznie się nowe kościoły stanowią, jednak w- jednej wierze zgadzające się, i za apostolskie przyznane. Zygr. Ep. 74. zakładają się, werben errichtet, geftiftet, angelegt. Tomasz ś. klasztorne śluby mnichów’ i mniszek stanawiał. Żarn. Post. 5, 319. (fundował). -—    Zwykły Hymena wzywać matki, Swoje

gdy stanowią dziatki. Ustrz. Troi. 44. gdy im stan czyli postanowię obmyślają, córki wydają, synów żenią, wenn fte bie SUitber nerheuratfien. — §. Stanowić co, postanawiać, ustawiać, urządzać; feft fc^en, ycrorbiteit ; Boli. urćjti, (cf. wyrok, cf. urzec); Croat. odluchńjem , odlucham, (cf. odłączyć); Boss. npe4UTB, npedaeari, (cf. przedać), buiiiihtb, buhhhtł ; Eccl. /^KommoAir.rni, 3anOHonoJO?Ky. Prawa stanowić, uchwalać; @e[e|e befcfylteßen, »ererbten, geben. W rządzie pełnomocniczym naród stanowi prawa przez pełnomocników swoich. Ust. Konst. 1, 5. Pisał, aby wszelaką pilnością ten dzień święty był stanowion na potomne czasy. 3 Leop. Esth. 9, 20. (aby był obstalowan. 1 Leop ). Teraźniejsze ustanowienie o miastach zaprawo konstytucyjne stanowimy. Gaz. Nar. 150. Stanowienie actio, uchwalanie, urządzanie, układanie; ba$ 53efcblteßen, SlnorbltCU, SSerorbtten, Crblten Litwa sejmy i stanowienia rzeczy ma odprawić w Lublinie abo.... Herb. Stal. 660. Po długim stanowieniu i traktowaniu, Bela miał pojąć siostrę Mieczysława etc. Stryjk. 220. po długiej negocyaei, nad) langen Unterhanbeln. Stanowienie opus, uchwała, ustawa, urządzenie; Croat. odluka, bte geftfefcung, SSerorbnung, ber 33e* fdtlttp Bozkaz(Avał im, aby chowali stanowienia apostołów' i starszych. +Sk. Dz. 56. Przymierza abo stanowienia z ktrórymkolwiek narodem przedtym uczynione , szkodliwe której stronie, dzierżane być nie mają. Vol. Leg. 2, 648. ugody, umowy, Verträge. — Stanowić co u siebie , umyśl,ić co, przedsiębrać. Cn. Th. 1061. bet) ftd) bcfd)lteßeu, ftd) pornefmten. — §. Stanowić o czym, stanowić co * decydować, enłfdjetben, ben 3lnêfd)Iag geben. Zwycięstwo to było stanowiące. N. Pam. 23, 145. stanowcze, cttt entfdjch bettber ©teg. Stanowiącą wydać bitwę. ib. 22, 158. Ty stanowisz o mym losie, Wzrok twój czuły lub okrutny, Jam szczęśliwy albo smutny. Nieme. P. P. 136. Ten moment o twoim losie na zawsze ma stanowić. Teat. 46. c, 82. Dwie godziny prędzej lub później, to nic nie stanowi. Teat. 15, 69. baê entfd)eibet ntdjtê, tbnt nid)t$, gtebt nid)t$ anê, öerfdjläßt nichts. Lud rolniczy najliczniejszą w narodzie stanowi ludność. Gaz. Nar. 1, 134 składa, zawiera, obejmuje, ba3 Sanböolf inaibt bte größte Solfhnenge anśh STANOWICZNY, ob. Stanowniczny. STANOWIDŁO, a, n., rzecz służąca do stanowienia, zastanawiania, utrzymywania, hamulec, cf. stawidło, fig. ; Sîücfljalt, (SinfiöU, Hemmung, Trzeba lej rzece przybrać stanów idła, nim zatopi niziny. Pot. Syl. 161. tamy, Säumte, ben glltjü aiifjU* halten. Natura, gdy się do czego z młodu przyzwyczaiła,

stanowny « stanowczy, stanowiący, entfchdbeiib. List stanówmy abo format od metropolity wziąwszy, do swego pre-stoła idą. Pm. Kam 150. instalacyjny, 3nflntlattonÖ *, ©ttftüligë * . — §. Stanowny, hamowny, mogący być wstrzymanym , zastanowionym , aufhaltbar. Niestanowny, unaufhaltbar. Bóg niebo sprawił niestanowne, Ziemię okrągłą i morze żeglowne. Groch. W. 327. Niestanowne skrzydła wichrów. Nar. Dz. 5, 88. Słońce niestanownym biegiem przeciągi i dnia i nocy wymierza. Ossol. Sen. 65. Jeszcze promiennym stokroć nie ogonił Lat szafarz lejcem niestanownćj ziemi. Zob. 12, 120. Nar. Niestanowne koło Ixyona. Otw. Wirg 473. — $. Stanowny, stały, feft ; (Vind. stanoviten ; Dal. sztanovilh; Slav. sta-novit; Croat. sztanovit certus, firmus, ztanovito firme, certe, sztanovitoszt certiludo). Niedaw no stanow ny on umysł chwiać się począł. Birk. Dom. 125. stateczny, ftaubbaft. To lakowym sposobem pokazać się może ź tych stanow nych i nieodmiennych propozycyj ; ex solidis ar-gumentis. Syxt. Szkł. 14.9. Szczęśliwy, pod spokojnym kto wiodąc poszyciem, Wesołe mógł stanownym zakończyć dni życiem. Zab. 8, 400. jednostajnym, gldcbfbrmtg, dnformig. Niestanowne lodami wody dla lekkiej nader zimy, przymusiły wojsko do powrotu. Nar. Hst. 6, 57. niesteżałe, mrozem nie ścięte; bie ©Cträffcr, btC $luffe [tauben nicht,, maren nicht junt ©td)en gefanmteit, nicht ge* froren. Pogaństwo, do łotrowskieh bardziej wybiegów, niżeli do slanownéj Litwy przyuczone. Nur. Hst. 4, 569. do stałej, szykownej, porządnej, polowćj bitwy, eilte 0Vs bcntliche gelbfilacht.

Przełamie tamy, zerwie stanowidła. Chrośc. Fars. 282. śluzy, ©chlcufen, SBehre. STANOWISKO, WTANOWISZCZE, a, n. ; Boh. stanowiśte; Vind. stalifhe, stojalifhe, stra-slina staja, stanujezhni kvartir, shounirsku stanuvanje, stanujahfhe, nastaja na lovi ; Croat. sztân, nasztanenye;

Hag. stan, stanje, staniscte; Bosn. stan, staniscte; Iioss.

CTaHOBHino («obozowisko), dani), ctomio ; (Er.cl. cia-linua turmą equilum, actes instructa; Boss. cia^o. trzoda; wieś Kozacka nad Donem, Wołgą); miejsce dostania, stanie; ber ©tanbort, Ort jum ©tcheii, ©tanbplajj. Naj-pierszym była Aulis stanowiskiem Greckiej flocie. Ustrz.

Troi. 1 27. Płaca od stanowiska; Vind. mestifbnia , (cf. miejscowe), ©tanbgelb. W zamku nad Połotą miał wielki kniaź stanowiszcze swoje, gdy Połocka dobywał. Slryjk.

253. pomieszkanie, kwaterę, stancyą; SDotnutug, öuar* tter. Miesiąc^ w skopie w ósmym domu abo stanowisku.

Syr. 1196. Żołnierz poszedł na zimowe stanowisko. Boh.

Kom. 5, 329; Sorab. 1. lèhwo ; legowiska, leźyska, SBttt* terąuartiere. — Venator: Stanowisko, miejsce, gdzie myśliwy zwierza czeka; ber 3lnftaub, be» ben gagent, ber Ort, mo man baê 2ötlb erwartet, um cë 51t fchiefleii. Ogary zwierza napędzają na ludzi po stanowiskach stojących.

Kluk. Zw. 1, 590. Czyhać na stanowisku Ross. cii/diTb Ha yyMeaax’L. — NovigaC Stanowisko naw na wodzie.

Cn. Ih. 1061, Vind. brodifhe, ladjovifhe, barkalilhe, bie ©chiffël'hcbe, ber £>afen. Boska opatrzność sporządziła porty i miejsca sposobne i tu i owdzie, jakby stanowiska i gospody statkom morskim i żeglarzom. Roter. 20. Stanowisko naw' na lądzie, bie ©djtpmerfte. Cn. Th. 106.

(warsztat)* Stanowisko po drodze, gospoda, popas, po- STAPEL, pl,i, m., w piecu wieikim hutarskim, kamień nakarm, podkarm, stacja; baë gutter, bte ©infepr, bte ©ta* przeciw czeluści. Os. Żel. 46. tnt Hochofen, ber ©tein, ge* tion. Opatruje żywność, przez wszystkie miejsca puste, geuubfr bent Cfeitloc^e, cf. stępek

me żeby żołnierzom dawał darmo, jeno żeby mieli na STĄPIĆ intrans. niedol:., Stąpać, ‘Stepać contin. ; Boh. stau-każdym stanowisku u kogo kupić. Siar. Dw. 65. —piti ; Sorab. 2. stupisch ; Sorab. 1. stupam , stupim, stu-Stanowisko , gdzie co stanie, zastanawia się, bieg koń-    piu ; Carn. stopiti, stôpèm, stôpam , (shtâpam « lekko z

czy, ber ©tiEftanbêpunct. Punkta stanowisk słońca, w któ-    cicha iść, taptati calcare) ; Vind. stopiti, tepat, (stopiti,

rych ekliptyka jest najdalsza od równików. Sniud. Jeog.    stopati, tlazhiti « tłoczyć; Croat. sztńpam, tuchem sitek

102; nazywamy te punkta pospolicie przesileniem dnia    piso, pins o, oh. Stąpor, stępa; Slav. slupallo * podeszwa ,

z nocą, albo punktami stanowisk słońca. N. Pair. 19,    ob. Stopa); Bosn. stupiti, ucinili stupaj, koraciti ; Rag.

74, (ob. stanie słońca). Kto idzie prostą drogą , ma swe    stûpiti, postupiti ; Ross. CTynHTŁ, ciynaTb, TomaTb,

stanowisko ostateczne; błąkacz nie zna terminu ani me-    TOrmy, marnyrb, inaraib, (cf. sięgnąć); (Etym. cf. tupać,

ty. Pilch. Sen. list. 125. Birk. Chmiel, a 2 b. — §. Math.    ‘tąpać, cf. stopa, cf. Germ. ftapeln, ftapfcrt, tappen, cf.

Stanowisko, fundament, basis; bte ©rimblagc, ©mnbltnte,    deptać; apud Notkerum Stephen; Infer. Germ. ftappett

SJafië. Obieranie linii    stanowiska czyli podstawy. Lesk.    ire; Anglsax. steppan;    Angl.    step; Holi. stąp; Graec.

150.    O mierzeniu linii    stanowiska, ib. 148. STANOWNI-    azüßsiv ; Rabb. fpï? tucurril    ;    llebr. rpï? schuph, eon-

CZY, ego, m.,    1) gospody rozpisujący, kwatermistrz;    trivil\ cf. Germ. ©tufe ; stąpić, kroczyć, stopę nożną

Jer Quarttermeifier, Quartiermacher. Stanowniczy nasi i mar-    gdzie indziej kłaść; fcfyreiten, ©dritte machen, auftreten.

szałkowie ziemscy i dworni pod sejmem gospod nikomu    Dla wyruszonych ze stawów kości siąpić nie mogła. Nar.

w domach szlacheckich naznaczać nic mają. Siat. Lit.    Tac. 2, 563. Nie każdy co umie stąpać nogami, umie

109.    Ktoby swawolnie    napis stanowniczemu zmazał, albo    stąpać i słowami. Może    drugi    i    na miejscu siedząc zajść

herb    za naznaczeniem    jego na gospodzie przybity, ob- • tarn , kędy zamierza , a    drugi    i    z fatygą nie umie w rze-

darł , będzie karan. Vol. Leg. 5, 618. Sk. Dz. 551. —    czy postąpić. Polityk słowami swemi stąpa a deklaracya-

2‘) Stanowniczy i fundator zebrania świętego. Birk. Dom.    mi postępuje; tak mu trzeba stąpać słowami, aby rze-

WLEN1K, a,

STANOWISKO - STANOWNY.

STĄPEL - STĄPIĆ.

437

86. stanowca, stanowiciel ; ©rnttbcr, ©ttftcr. ‘STANO-    czy nie ustępował. Lub. Roz. 101. Stąpienie jest storn., [akolit 2], n. p. Władyka nie patrzy na    pień do postąpienia, postąpienie zaś do dostąpienia. Lub.

godność, na naukę i życie stanowlenika, ordinandi. Pim.    Roz. 101. Kto nie stąpa, nie zajdzie. Fredr. Ad. 110.

Kam. 149: STANOWNY, a, e, — ie, adverb., activ.,    Na słowo komenderującego: Stąpaj! schodzą z pomostu

1    tyłem do przedpiersienia równają sie. Jak. Art. 413.    517. Choćbyś stłukł głupiego w stępie jako krupy, bi-

Drży ziemia, gdy stąpają męże i konie. Dmoch. U. 47.    jąc z wierzchu stąporem .... W. Rrov. 27, 22. Budn.

Nie będzie mógł stąpić abo jakiego najmniejszego znaku    ib. Słoń nogi ma jak stąpory, trąbę na kształt żerdzi,

pokazać, aby tysiąca ludzi oczy tego nie podstrzegały.    Pot. Arg. 650. Stąpory u pomp rurmusowych. Cn. Th.

Dorn. Dw. 311. Koń tłusty, pysznie stąpający. Hej. Ap.    1061. ber ^untpenfolbeit.

79. Na piędź bez hajductwa, kozactwa nie stąpiemy. Fa- 1. STARAĆ, ob. Tarać.

lib. II. lDtr t^iirt mtd) mcl)t einen 6d)ritt eljite.... Bez mu- 2. STARAĆ się recipr. niedoli., postarać się dok. ; (Boh. starati zyki na piędź nigdzie nie stąpiła. Biel. 190. Stąpa z par-    se , (staram, śtari, Germ. fiteren, fteriintfiteren, szperać);

tesów nakształt karmnego prałata. Zab. 13, 276. Treb.    pećowati (cf. piecza), osatriti, snażiti se, (cf‘. snażny) ;

Czasem biegał, czasem poważnie siąpił, idąc powoli, jak    Slov. staram se ; Sorak. 1. staram szo, wobstaram; Noża procesyą. Zab. 13, 64. er fdjritt graöitätifd) einiger. Z gó-    rab. 2. sze starasch; Rag. staratise, mariti, nastojati,

ry stąpa, by wielbłąd, rozmierzając kroki. Pot. Jow. 30.    râditi (cf. nastać, cf. rad), hajatise , (oppos. nehajatise,

Przedtym około botów chodził, teraz nie wie, na którą    ob. Niechać) ; (starati, postarati senem facere) ; Dosn. sta-

nogę stąpić. Mon. 73, 589. Sublima ferri, z wysoka‘stę-    ratise 1) s en es co , 2) * briknutise, maritisc, hajatise, esse

pać, to jest, wysoko się nieść. Macz. Wysoko stąpał w    sollicitus ; Croat. sztaramsze, szkerbimsze, zkerbiti, zker-

fortunie, superbum se praebuit. Macz. Wiedz, że wszys-    beti, móram, marim, tersetisze, angor cura, sztar bi-

tkich tych, których huczno stąpających widzisz, szczę-    vam senesco; Dal. pomniti, (ob. Pomnieć); Slav. brinu-

ście jest dęte. Pilch. Sen. list. 4, 99. Zacny mężu, nie    tise; Carn. mararn, marnujem, marnuvati, skerbit (cf.

stąpaj ludzi podłych śladem.    Dmoch. //.    36. (nie    chodź    marnować), dęti, dem (cf. dąć), persadęti, persadevam

drogą ich , nie naśladuj ich).    Syn jego    koślawy,    stąpa,    (cf. przesadzić); Vind. skerb imeti (cf. skarb), poinuja-

jak przez rowy. Zab. 8, 530. — §. Stąpić gdzie, zstę-    tife, marliu bili, skerbeti, napomujatife, nasheliti, po-

pować, wybaczać gdzie; ino eintreten, abtreten, troljtn anS>    sbeluvati, vrezhosheluvati ; Ross. CTapaTtca, pa4tTB, no-

fdjnmfett. Na tej drodze stąpić chciał do jednego klaszto-    pa4rbib, (cf. rad), pemiOBaib, pcBnyio (cf. rzewny), tiuhtl-

ru. Sk. Dz. 1160. Wróćmy się    do Masyiiensów, do któ-    ca, hotiuhtłc/i , iiotiiuitłch ; Arab. ysß curavit, "Hîïîî?

rych stąpiliśmy indziej.    Warg.    Wal. 47. 'Stępmy, oglą-    schoter, curalor)\ starunek mieć o co, usiłować, zabie-

dajmy, co się dzieje na    ziemi.    Rej. Post. P 2. (spuśćmy    gać; ftd) bemühen, [id) bewerben Uttt etiuaś, ftd) barnm 2DÎÜ*

się). Wszystkie z drogi stępują dusze. Ustrz. Troi. 43.    I;e geben. Kto się nie stara, niech nie obiecuje, Próżnu-

— §'. Krok ma pięć stóp w    sobie, to jest    dwoje stą-    jąc szczęście że    sobie ukuje. Past. Fid. 92. Kto sie o

pienie. Warg. Kruc. praef.—    2) Stąpić sukno, zstąpić cz.    wszystkich łaskę    stara,    żadnej nie ma. Nar. Dz. 3, 130.

niedok., Stępować, zstępować conlin., ba§ Sind) bereiten,    Będzie jego powinnością starać się o przyjaźń pana puł-

eS eiltlanfeu laffcn, fritnpen. Krawiec stępuje wprzódy su-    kownika. Tcat. 8. b, 29. Starać się o którą w małżeń-

kno, nim suknie weźmie do    roboty. Gród. Dis. F 4 b.    ski stan, um eilte werbet!, mit eilte anfalten. Starał się

W Anglii nie wiedzą, co to    jest sukna    stepować,    ib. E    o dożywotnią przyjaźń jej. Zab. 12, 57. Ociec twćj sta-

2    b. Przy stępowaniu znacznie sukna ubywa. ib. E b. ra się o mnie. Teat. 33, 27. Staranie się o żonę; Ross.

Sukna stąpione być powinny.    Gost. Gor. 18.    Stępowanie    cbbtobctbo , (ob.    Swat).    Krasus czeladzi wiele doma ży-

sukna Ross. ymouKa, ca4i<a.    Zbiegający się    w stępowa-    wił, o które się    bardzo    starał, stojąc częstokroć nad ni-

niu Ross. ca4tdH. Rzadkie sukno w stepowaniu zbiega mi, gdy się uczyli. Kosz. Lor. 70 b. o nie wielkie sta-się. Wyrw. Geogr. 419.    Sukna    wygładzonego i wypraso-    ranie miał, (Ross. nonennTe.ibCTBOBaTb, nonemuca). Sta-

wanego dosyć się stąpi.    Gród.    Dis. E 5 b. zbiega się,    ranie o co, bie ^Bewerbung, 33eniül)UUg ; Boh. starost, (cf.

kurczy się, ubywa go, ba3 ütud) lauft eilt. Na Angielskim starość); Slov. starost, (staranj anxietas)\ Sorab. 2. sta-falendyszu stąpiło się na każdej    półpięta ćwierci    lepiej    rofcż, (cf. starstwo starość;.    Rag.    staranje, ustaranje,

niż ćwierć, ib. E b. Zstępują się    posagi, jak kir.    Dwór.    postaranje inveleratio) ; Sorab.    2. żarba, (cf. piecza, cf.

D 2. STAPLOWANIE w górach; Germ. bie 6tćhnpel tnt    piec, cf. żar) ; Carn. mar, skerb, persadetje; Vind. skerb,

Sergbaue, ftarfe $öljer, bte Strtfdjett bie SBaitbrut^en mib    snoba, maranje; Croat. ztaranye, szkerb, skerb, paszka,

Sltlfdlle Cine§ ©d)ad)tê getrieben werben. Łotr jeden u Wie-    (cf. piecza); Dosn. brigga, brinnutje, skerb; Rag. mar,

licz ki v/ górze solnej stąplowanie zapalił, z którego dy-    bajanie; Dal. briga ; Ross. CTapanie, nonenenie, pcBHO-

mu w podziemnej jaskini wiele się ludzi zadusiło. Slryjk.    BaHie; Eccl. imanie. Macie o to staranie czynić, aby

706, ob. Stęplowanie. STĄPOR, STĘPOR, a, m.\    (Doli.    nauczycielom słuszne zapłaty    były    naznaczone. Modrz.

stupadlo podnóżek ; Sllav. stupallo *    podeszwa, stopa ;    Vind.    Raz. 534. — §*. Jan ś. starał    się o    tym, aby uczniowie

śtopar, stopavez, stopnik » stąpający ; Croat. sztùpam, tu-    jego, już więcej Chrystusa ważyli, niż jego samego,

chcm sitek pinso , sztuparnicza » młyn); tłuk, którym    Bial Post. 35. (troszczył się). STARANNOŚĆ, STARAN-

tłuką co w stępie, w moździerzu. Dudz. 58, ob. Stępka,    NY, STARANNIE, ob. Starowność i t. d.

stronę, nie stawać w kroku, nie ostać się na nogach krzepko. Wtod, Dudz. 58. ni$t fefi [teilen, roanfen. Chory nogi włóczył, tylko się po udach starbocąc. Sk. Dz. 278.

438

STAPLOWANIE - STAPOR.

STARAĆ - STARBAĆ.

ber ©tćhnpfcl in einer 0tamj)fnutyle, j» einem SKörfer; (Boh. STARBAĆ się, STABBOTAĆ się, starboce się rec. niedok pjch ; Garn, pah, (ob. Pchnąć); Vind. fhtesel). Stępor,    chwiać się i tam i sam, przeważać się na tę i na owę

tłuk, długa sztuka drzewa u spodu zaokrąglona i spiżem okuta, która podniesiona przy pomocy wału palczatego, spadając na dół tłucze materyą w stępie. Jak. Art. 3,

Starba sie cyga, kolo, trepidanti molu rotatur. Cn. Th. Spytała sie o cene konia, i nie mówiąc oń wiele, star* 1062.

STARCIE , ob. Zetrzeć , ścierać.

STARGOWSKI, a, ie, STARCOWSKIE adv erb. \ Rag. sta— racchi ; Ross. CTapiiKOBi, CTapnifi, CTapnecKiw, ciapii-KOBCKÎiï; od starca, do starca należący; ©reifen * , einen ©reiö betreffend.

1.    STARCZYĆ, ob. Stćrczyć.

2.    STARCZYĆ cz. niedok., nastarczać. dostarczać; Ijtttrei*

ustrk, postrk , (rozlrżka niezgoda); (Vind. fhtor, terzhek penj * [>ień, kloc), Vind. spotik, napotik, naporiu * usterk ; Sorab. 1. postark obraza; Croat. terebèk ; Dal. hreu trun-cus terrae inhaerens; Ross. TopueiCL co na storcu stoi). [Do tego kołowrotku stark przywiąż, na którym lep ma być. Ten stark ma być z liściem , bo rychle ptak pada. Myśl. ptasz. B 5— 2J. Nie zraniłeś się kędy o stark , o kamień, łani dokładając? Past. Fid. 89. Czasem jeździec,

gowoła. P. Kchan. Orl. 1, 85. Stargował i wziął na borg od szewca bóty. Gern. Sen. 551. Musiałbym - ci ukraść, gdybym tak tanio miał zbyć. §■. To się już nie ztargu-jem. Alb. na Woj. 14. (nie zgodzimy się na cene). Star-gowanie ; Sorab. 1. zbandluwano ; Ross. yropHCKa. ‘STARK, ‘STERK, ‘SZTYRK, u, m., [gałąź 2], usterk, zawada, sterczącego co w drodze, przeszkadzającego co ; et* n>a8, ntoritlier man ftolpert, [ein Broetg 2J, ein $öcfer, 21n* d;en, liefern, barreidjen; Boh. staćiti. Wsie ogromnym floß auf ber ©traße, ein ©tein beś 21nftoße3; (Boh. strk, wojskom starczą żywność i ludzi. Przestr. 212. — §.

Wystarczać, dostarczać, nastarczać; «nêreidjeit, atiSlattgeit.

Już żywi pogrzebowaniu umarłych nie mogli starczyć. 1 Leop. Sap 18, 12. Komu dłużej pieniądze starczą, ten dłużej wojnę prowadzi. Przestr. 231. Ku miastu lecą konie, ile nogi starcza. Dmoch. U. 2, 109.

STARCZYN, STARCZYNNY, a, e, od starki, babki, grup* müttcrlid). Tr. STAREK, rka, m., dziadek, ojców abo

łamią karki. Pet. Pocz. 623. Zawadził o stark jakiś nogą. Pot. Arg. 135. — Transi. Cieszyli sie, że im bolesny stark z oczu uprzątnie. Pot. Syl. 201. (c.o im było solą w oku, kością w gardle). Teraz ci to wam godne w oczach starki. C-hrośc. Tuk. 200. — §. Aliter: Dan mi jest stark w ciało, i anioł szatan, aby mię policzkował. Radź. 2 Cor. 12, 7. Budn. (bodziec ciała. Bibl. Gd.), oścień, ein ^Sfafil tn$ ftletfd). Sntb., ein ©tadjel. Apostoł starkiem abo bodźcem, który ciału był dan, nazywa ustawiczne utrapienie. Smalc.il. Próżna Szawłowi wierzgać naprzeciwko siarkowi. Gil. Post. 252. — § Sztyrk, grubość śkła w rurkach śklanych, n. p. Rurka cienka lub gruba w sztyrku. Magier. Mskr. bte '©laêbtCÎe in gläfcnteit Oïbbven, cf. sztych.

matczyn ociec, dziad. Cn. 7/i. 460. ber ©ropöfltcr; Morav. czasem koń padłszy na starki, Abo na rowy, często oba starjk, starećek ; (Boh. starek, starćek pierwszy młynarczyk). — §. Staruszek, ib. 1063. etit-aïteê SSäterctyen; Ross.

CTapuKt. STARĘŃKI, a , ie, [dem. Adjecł. stary, bardzo wiekowy, .fefyr alt 2] ; Rag. slaracki ; Ross. CTapeiiŁKiw.

Już się iści wróżka stareńkiego Symeona. A'chow. Roz.

26. STARENNY, a, e, [augm. Adject. stary, z rusk. 2] ; podstarzały, podeszły; betagt, bejahrt. Starennych patry— arebów grono. ib. 74. Na wsi młodość w wiek starenny bezpiecznie przechodzi, 1 w żywej człek czerstwości w drugi wiek zachodzi. Zimor. Siei. 556. Starenna jodła.

Kchow. 372.

STARGNĄC cz. jedntl., Stargać contin., targaniem, szarpaniem osłabiać; burd) Meißen unb fftütteln fdtmdcpen, entfraf* ten; Boh. strhati, slrhnauli, strhovvali, ztrhäm ; Sorab.

1. ztorham; Sorab. 2. stargasch; Vind. doltergati, po- STARKA, i, z. ; (Morav. starenka, starinka; Boh. starena ; tergati, dolpotergati, podreti, dolpodreti ; Croat. ztërgâ— Croat. ‘sztârka , sztaricza ; Rag. stàriza, staara , stariciza) ; vam ; Ross. c/tepran,, C4epnyTL, C4epniBaTb. Kiedy się babka, baba, matki mojej lub ojca matka, bie ©roßmut* już wielkiemi pracami 1 laty stargał, i w sile ustawał, ter. Cn. Th. 1062.— §. Starka, staruszka, stareńka ko-Odpasał szablę, i zbroję położył. l\ Kchan. Jer. 421. bieta ; ein ältliches, bejahrte» SJïütterdien, eine 2llte. Tobie

Czując się być na siłach starganym, oddał niektóre ziemie pod rząd synów. Nar. Hst. 5, 65. Kiedyby był młodszym i nie tak ztarganym pracami, samby mu był wodzem. P. Kchan. Orl. I, 203. (zrobionym). Powrozmi piekielnemi stargnione. 1 Leop. 2 Pe.tr. 2, 4. (skrępowane i szarpane ). Niestargany, niestargniony, nie do stargania abo przedarcia, uitjevrcißltd). Chce jej się oddać przez niestargane małżeńskie związki. Teat. 25, 59. Chce mię przywiązać związkiem nigdy nie stargnionym do siebie. Bzoiu. Roz. 53. Zbieganie abo stargnienie konia, gdy koń zachoruje z biegania wielkiego. Końsk. Lek. 65. baö Uckrjagen, UeDertreffeen, Verfangen be3 fferbeS. — *§.    starustvu, predstarfhina ; Eccl. ^EitnocTh. Jerozolimę

Dla strachu stargnąć się musi człowiek. Hrbst. Nauk. S    sami Turcy zowią ś. miastem i pilnie tego strzegą, aby

jaka starodawność nie zginęła. Warg. Radź. 80. STARODAWNY, a, e, STARODAWNIE adverb.; (Boh. staroda-wnj; Slov. starały: Sorab. 1. starobnć, zastarofcźe, fa-starsku ; Slav. starinski ; Ross. 4peBHiä (ob. ‘Drzewiej) , CTapOÓŁITitblH , CTap043BHMÎÎ , HCKOHHIJH , ii3iianajibHtiit,

Bdapb, iiciapti, HCKOHK ; Eccl. CTapo4aBtibiii, st^paßaie),

439

STARCIE - STARGOWAĆ.

STARK - STARODAWNY.

starko u przęśli Lepiej, niż skakać u gęśli. Hor. 2. 111. Nar. Dziwny świat, dziwny, patrzaj co się dzieje, W pół wieku drugi z starką odmłodnieje. Brotk. S 2. Ta starka wyrwała go z nieszczęśliwej doby. Teat. 51, 54. — §. Starki, w ulu, stare pszczoły, (oppos. miodki, rój młody), bte alten fBicncu im ©totfe. — §. Starka , stara kuropatwa. Ryd. eine alte ilîeppftemte. — (STARNAĆ, ob. Tarnać). — STAROBLIWY, ob. Starowny. “STAROBÓJ, ja, m., stary zasłużony walecznik, żołnierz. Teat. 50. eilt alter ©olbttt. STARODAWNOŚĆ, ści, i’., starożytność, alte Reit, 211* tert^nm ; Slov. starobyłost; Sorab. 1. staroba ; Vind. pred-

5. zrywać się.

STARGOWAC , STARGOWAĆ się dok., zgodzić się , pozwolić na cenę; beljanbeln, über ben fpreté einig werben; Boh. strżjm, strźiti; Vind. skupiti, israunati, poraunati, po-praviti, (cf. wyrównać, cf. poprawić); Bosn. ucinitise, pogoditise od ęine ; Slav. pogoditise ; Ross. CToproBaib.

serce

czasu

zawo-

no-

m.,

Starożytny, bardzo stary; uralt, feljr alt. Jeruzalem, tak starodawne miasto. Bial Post. 48. ‘Starodni. 1 Leop. Dan. 7, 22. (starodawny. Bibl. Gd,.). STARODRZEWO, a, n., drzewo zrosłe stare, ein alter crroacfefener Saum. Kiedy sie same starodrzewa w lesie przedać mają, trzeba je przeliczyć i odmierzyć. Kluk. Bośl. 2, 140. ’*STA-RODRŻEWNY, a, e, starorodny, stary, (o drzewach); alt, fteinalt, (ooit Säumen). Starodrzewny gdy dąb zetną w lesie, Potężniej runie, im wyżej wierzch niesie. lichoto. Boi. 107. Kchow. 126. Sosna starodrzewna. Otw. Ow. 485. STARODUB, a, masc. et fem., dubiel stary, staruch gfuptawy, babsko głupie; ein alter (Einfalt« Dinfel, ein einfältiger alter Äerl, ein bummer alte« 2Betb. Któżby sta-roduba życzy! mieć za żonę! Opal. Sat. 16. — §. Sta-rodub, Starodubow, w- Moskwie stolica niegdyś' powiatu Wdztwa Smoleńskiego. Dykę. Geogr. 5, 74. STARODZIEJ-SK1, a, ie, staroświecki, nad; ber alten Sielt, altmobtfd). Pani starodziejska. Kchow. Fr. 88. STAROGROD , a, w, Germ. ©targarb, miasto w woj. Pomorskim. Dyka. Geogr. 3, 74. Starygrad, miasto przez synów Leszka III. założone, Niemcy ©targarb wymawiaja. Krom. 45. — §. Miasto Hten$«u8 w Chełmińskim.- ib.* STAROKALENDARZA-N1N, a, w., Sak. Okuł. *STAROKALENDARCA , y, m., Sak. Okuł. 24. starego kalendarza się trzymający, ber nad) bem alten Süalenber lebt. Racye starokalendarzan w sa-mćj rzeczy nic nie ważą. Sak. Kal. B 1. Odpuśćcie mi panowie starokalendarzanie. ib. D 2. Głupi starokalendar-cze, dawniejsza jest wiara Rzymska, niżli twoja Ruska. ib. B 2 b. 'STAROKRATOWY, a, e, n. p. Biesiady an-tykową, czy starokratową, (bo i tak się mówi), rządzące się przystojnością. Pam. Warsz. 4, 53. Czart., (cf. ary-stokracya, demokracya i t. d.). STAROLETNY, a , e, w lata podeszły, alt an    , altjäfjrig; Slov. staroletÿ, sta-

robyly; Sorab. 1. starolétné. Po 'lesiech staroletnych po-gląda. Zebr. Ow. 113, ob. Starodrzewny, starorodny: Subst. Sorab. 1. starohletnofcź, ob. Starodawność, starożytność. STAROMIEJSKI, a, ie, od starego miasta, altftabttfd); Boh. staroméstkÿ. Imię staromiejskie. Zebr. Ow. 565. Ratusz staromiejski w starym mieście. STARONOWY, a , e, alt unb neu jugletdj. Latosowy staronowy kalendarz. Zebr. Zw. 139. Jejmość pp. Modnożyjskie, owe to ustawicznych wielokosztownych, staronowych, nowostarych, spadzistych, wcinanych strojów- i sukien gustosedzine. Mon. /O, 133. STAROOJCÖWSKI, a, ie, dziadowski, pappous. Macz., od starego ojca czyli dziada , groj-foäter* lid). SfAROPlSCA, y, m., pisarz starożytności, etit 9Xlter* t$nm8öefdjretl>er. Staropisca Wegecyusz. Hipp. 26. STA-R0PŁ0DZIEŃ, dnia, botan., Mieczyk smrodliwy, spatula foetida. Sleszk. Ped. 422, fttnfenbe ©dpuertel. STAROPOLSKI, a, ie, taki, jakimi starzy nasi ojcowie bywali, prosty, szczery; B$h. staroćech, staroćesky, po staroćesku ; (cf. Germ, etn guter alter $eutfd)er). Ona staropolska prostota ser«a i szczerość odpada. Sk. Kaz. 392. To dobroczynne, ta dusza bez skazy, Staropolskiego wystawia obrazy. Treb. S. M. 80. Staropolskie "postępki i cnoty. Kchow. Roz. 110. Staropolskiej poprzeć mamy sławy. Jabl. Buk. E. Ja mówię szczerze , po staropolsku.

Teat. 9, 41. Dobrzeć było u nas, gdy wszystko z staropolska ludzie poczynali. Opal. Sat. 132. STAROPOLSZCZYZNA , y, i., wszystek zbiór staropolskich obyczajów, zwyczajów, sposobów myślenia, mówienia, ba« lit» polntfd)C. Pieśń Bogarodzicy słowo od słowa z wykładem dla staropolszczyzny trudnej, tu położę. Sk. Żyw. 1, 252. *STAROPOSESYONAT, a, m. ; Ross. CTaponoMtcTHŁiw; dawny posiadacz dóbr, etn lltangefeffner. STARORODNY, a, e, starodawny, starowieczny, non altem £>eriOmmen. Starorodna familia. Tr. STAROŚĆ, ści, z.; Boh. Starost, {Boh. et Slov. starost o nëco cura, ob. Staranie, staro-wność); Sorab. 2. starstwo; Sorab. 1. staroba, starofcź, wulkostarobnofcż , (slarofeż staranność, cura); Garn. Starost, starust ; Vind. starust, perlietnost; Croat. sztaróspt, ztarina (2. sztàroszt, szkerb anxielas) ; Bosn. staróst; Rag. staros, starîna ; Slav. staróst; Boss. CTapocrb ; bte 93e= fa&rt&eft, SSofil&etagtfjett, ba« liter. Od roku pięćdziesiątego wchodzi człowiek w wiek starości. Zool. 284, (cf. zgrzybiałość). Dla starości, bo siedmdziesiąt lat dobrze .był przeszedł, nie dojrzał. Syr. 1533. Dzieciństwo wiosna, lato młodzieństwo, jesień dostałe męstwo, a chmurna zima starość. Kolak. Wiek. A 4. Starość, dokonywar* nie wieku. Budn. Cyc. 42. Starość w grób zamyka. Teat. 46, 45, (cf jedną nogą w grobie). O starości naszej siwizna znać dawa. Żarn. Post. 3, 598. Starość nie radość. Teat. 31. b, 123. Biedna starości, wszyscy cię żądamy, A kiedy przyjdziesz, to zaś narzekamy. Rys. Ad. 2. Starości pragniemy, gdy przyjdzie, tęskniemy. Cn. Ad. 1093. Starość oziębła na wszystkich przychodzi , A te wszystkie ciężary na ludzi przywodzi. Prot. Kont. Bób. Sama starość chorobą , darmo usiłuje Doktor twój łany; bo choć opatruje, Jak stary kożuch łata, jedne dziurę zszywa, A druga się w też tropy za łatą dobywa". Groch. W. 604. Starość stek chorob i przykrości ; starość nie sama przychodzi, kupę z sobą chorob wodzi. Cn. Ad. 1092. Starość obraz abo owoc młodości; poznać łacno w starości, jaki kto był w młodości. Cn. Ad. 1092. Przypłacisz w starości rozpustnej młodości, ib. Jaki kto z młodu, taki na starość. Cn. Ad. 297. (czego się wa skorupka napije, tym trąci; znać piwo po occie). Na starość, w starości; in beit alten Sagen, auf bte alten Sage, tllt liter. Leniwa młodość robi na starość żebrakiem. Min. Byt. 4, 119. Każdy na starość żałuje, że się z młodu nie uczył. Bys. Ad. 30; Slov. kod’ sa cło -wek za mlad’i né usiluge, na starosf ge tażk-o. On już miał lata i słynął z mądrości, A teraz się jął na starość miłości. P. Kchan. Jer. 126. Żenił się z młodą panienką na starość. Teat. 34. c, 57. — Transi, fig. Staremu młode mieć obyczaje sromota, ale w młodym piękna jest starość. Sk. Zyw. 2, 396. sędziwość, statek, poważne obyczaje, alte« gefegte« 2öefen. STAROŚCI, STAROŚCIŃSKI, a, ie; Boss. CTapocTHH'B, CTapocTHHCKin ; do starosty należący, ©taroften * ^Sanb^auptmann« *, ßanboogt« *. Słudzy starościńscy. Sk. Zyw. i, 42. STAROŚCIANKA, i, i., córka starosty, eine« ©taroften Sodjter., Starościane-czka. Teat. 22. b, 53, (demin.). STAROŚCIC, a, syn starosty, eine« ©taroften ©ol;n. STAROŚCINA, y, i.r

zona starosty, bte ©tarofttmi, be3 0taroften ©enta^Itmi.    świeczyzna pogodzi się z nowomodna nauką. Mon. 64,

STAROSTA, y, m. ; Boh. starosta , demin. staruśka ; Slov.    528. STAROWIECZNOŚĆ, ści , z., starodawność, fca§

starosta senior in aiiquo officio: Carn. starostnik * hrabia ;    ftebe 3lltertfium eineê 3Mngcê. Starowieczność i nieodmien-

Vind. z Polsk. starostnik, Polski perveshnik; Bag. sta-    ność są próbą prawdy. Psulmod. 20. Rozum ich świa-

rosta optimates ; Boss. ciapocia ; Eccl. CTapocia prae-    tu się wszystkiemu i statowieeznośei wszystkiej sprze-

feclus, major, praeses ; — a*) starosta, starszy, przelo-    eiwia. Sk. Kaz. 249. STAR OWI ECZNY, a, e, STARO-

żony ; ber 3Sorgefej)te, ber 3lcltcfte. Jezus stanął przed sta-    WIECZNIE; adv. ; Boh. starowékÿ; starodawny, odwie-

rostą, i pytał go starosta: tyś jest królem żydowskim?    czny, uralt. Starowiecznego syn ilyperyona. Tward. Daf.

Sęki. Math. 27, oh. rządca prowincyi, wielkorządca, §anb*    66. Prace przodków starowieezne. Hor. Sat. 15. Cze-

pfleger, Sanbwgt, Sanb^err. — Fig. Przez trud bóg swój    mu nauką starowieezną ojców gardzicie! Sk. Kaz. 144.

lud odjął dyabfu z straży, Przydał nam zdrowia wieczne-    Zakon starowiecznie od apostołów podany. Psulmod. 18.

go, starostę skował piekielnego. Biel. 19, z Bogarodzicy,    ‘Starowieezne trakty dla kupców. Czach. Pr. 2, 202.

bett $errfd)cr ber §ölle.— Starosta weselny, n. p. Powia-    STAROW1ERNY, a, e, — ie adv, Boss. ciapOBipt : sta-

dasz , ze się wodzi pop Ruski z oblubieńcami, z drużka-    rej się wiary trzymający, altgläubig. Ociec jej był sta-

mi , z starostami około .'stołka. Pini. Fam. 169. — b)    rowierny. \Vad. Dan. 219, (oh. Starozakonnyj. STARO-

Polil. Rozszerzając dawni królowie Polscy dobra stołu    WIERNOŚĆ; Carn. starovirnost; 3Utglällbtgfett. STARO-

swego , osadzili w nich rządców, którzy z nich wyzna-    WIERCĄ, y, m., trzymający się starej wiary; (Slov. starzone daniny wybierali. Zakładali królowie w wielu ta-    rowerec ; Carn. starovirzj. Starowiercy, czyli Carogrodz-

kowych ekonomiach, zamki, a straż ich z nadaną potym    ki ej stolicy podlegli Rusin:. N- Patn. I2, 544. Staro-

sądową juryzdykcyą owym rządcom oddali. Tym rządz-    wiercy, czyli Fdiponi, Greckiej rachuby miedzv sobą

y, m.,

com Słowiański jeszcze język dal nazwisko starosty.    używali. Czach. Pr.* 1, 84. ih. 501. STAROWINA,

Kras. Zb. 2,508. Czach. Pr. 1, 250, i t, d., ber Star oft,    biedny staruch, ein armer alter ÜJîann. Biedny starowina

îôniglicbc Sitrgoot, 0d)lpj$(iauptmann. Grodzki starosta,    podweselił sobie niezabawem. Teat. 55. d, 72. STA-

sądy grodzkie sprawował, bezpieczeństwa w starostwie    RÓWNIK, a, m. ; Boss. CTaparejb. pa4tTe.ib, f. pa.iił-

swoim pilnował, zamku całości przestrzegał. Skrzet. Pr.    Termina, BBbicKarejtb ; Eccl. Tiuaie.ib, nonenmeab ; sta-

Pol. i, 216. ber 23urgric!)ter; cf. Boss. nopMaeme; Kop-    ranie mający, starający się, ber Sorgfalt anmenbet. Usil-

Mieme cl óoapcKKMŁ CY40M7.. — §. W górnictwie : Staro -    ny we wszystkich zabiegach Starownik. Mon. 65, 94.

sta, Oberlutrgfyauptmatm , urząd ten bywa    tylko w bardzo    STAROWNOŚĆ , STARANNOŚĆ , ści,' z.    ; Sorab. 1. sta-

wielkich kopalniach. On czyni sprawiedliwość i upatru-    feżiwofcż , sîarofcz, (cf. starość): Croat.    sztaröszt, zker-

je bezpieczeństwa kopalni. W mniejszych jest tylko pod-    hlyivozt, marlyivoszt; Dul. pomnivoszt, (cf. pomnieć);

starosta, hluk. Kop. 2, 285. —- Starosta Zmudzki, ob.    Carn. marnost, marlivost (cf marność), skerbnûst; Vind.

Zmudzki.— Hodie in Galie. Austr. Starosta cyrkularny ,    skerblivost, skerbnost, poskerblivost , oskerbnost, sket b

krejskapitan, ber Sret^attpttuann ; Vind. okroglifhni vis-    (cf skarbić), marnuje, obranba, oblastnia, flegaria, mar-

hnik. STAROSTWO, a, n., i) urząd, władza starosty,    nost, vanzblivost, marlivost, pomujanje, perskerb, per-

lub też kraina, nad którą starosta jest przełożony ; Vind.    skerblivost, doskerbnost, predskerb, predskerbnost, sker-

starostia , starostnia ; (Carn. slarostya ==    hrabstwo), btC    must, naleshezbnost, nadleshnost; Bosn.    pamgna , pom-

©taroftenmurbe, bte 0taroftep, Sanbnpgtep.    Grodowe dzie-    stvo; Boss. ciapaieiHOCTb, ciapaTe.icTBO    , pa4'feuie (ob.

rżawy nazwano starostwami, inne dzierżaw , o. ad i t. d.    Rad), paumejbuocTb, panmejiLCTBO, pa4HB0CTb, none-

otrzymywały imiona. Ciack. Pr. 1, 250 etc. Praetura,    ueuie , noneumejbCTBO (ob. Pieczołowitość, opieka),

u Rzymian starostwo. Pelr. Pol. 191.— 2) Coli. Staro-    onacTBO (opatrzność), TmaTCJbHOCTb, imajniBOCTb, 6.110-

stwo * starosty z starościną, ber 0tarofł mit feiner ©emalp    cimeibnocTb, saóoTa, 3a6oT.niROCTb ; Eccl. TTiipiuimc ,

Itltit. Przybyli w tych dniach do Rzymu hrabstwo Za-    TinaTejibCTBO, 6ojri>3HOBanie ; pilność starania się, bte 0org*

mojscy j Potoccy starostwo Urzędowscy. Gaz. Nar. 1, 19.    fait, bie 0orgfamfett. Dostatek kraju nie tak z rozległo-

STAROSWIECKI, a, ie, starożytny, wedle,dawnego świa-    ści gruntów jak raczej z większej lub niniejszej staro-

ta ; ttacb ber alten Self, nom alten 0d;lage, altmobtfd), alt-    wności i pracowitości mieszkańców przychodzi. Mon. 6,

uätertfd) ; Boh. staroswétsky, (oppos. nowoswetskÿ) ; So-    268. Sama starów,ność i pracowitość ludzka jest najpe-

rab. 1. starobnó ; Carn. babast, (ob. Babski); Vend, bab-    wniejszym do zbogacenia kraju śrzodkiem. Mon. 64,268.

bast, staroshegen ; Boss. CTapiiKOBCKiß, crapiiHUbin. Czło-    Sama niestarowność i odciągnienie się od pracy, jest

wiek staroświeckiej enotv. Teat. 42. b D. Po staroświe-    najbliższa dobrowolnej nędzy przyczyna. Mon. 67, 171.

cku. staroświeckie ' adverb. Cn. Th. 1065. STAR OŚWIEĆ-    STAROWNY, STARANNY, *STA RYNNY, STAR OBLI WY, a,

KOŚĆ, ści, z., Graec. agyate/wg, antiquitas rndis. Cn,    e, STAROWNIE, STARANNIE, ‘STARYNNIE adv., z

Th. 1065. alter 0d)lag, 311tmobigfeit. STAROŚWIECZY-    wielkiem staraniem pilny, forgfaltig ; Boh. et Slov. staro-

ZNA, y, z., collect., cokolwiek nie teraźniejszej mody;    stliwÿ; Sorah. 1. starofcżiwne, starofcżiwe. starofeżne,

Boss. CTapuna, CTapHHKa , altoâterifdteê 3fttg. Z tych    këdzbné, mezkoyné; Corn, skerbn, mórne, marliv; Vind.

gratów, co mamy, nic się nic zda, wszystko staroświe-    skerboviten , sbatliu, vanzhliu , maro, marliu , skerben ,

czyzna. Teat. 19. b, 7. Za ryty tabin, za staroświeczy-    poskerbliu , eskerbłiu , perskerben , perskerbliu ; Croat.

znę, Sprawi sobie francuzczyznę, Bratk E. Ta stare-    màrlyiv; Dal. pomniv, Bosn. pomgniv; Slav. brixljiv ;

56

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

sicdmdziesiątnica ; w naszym

1,2.,

59.

cno-

Ross. cTapaTCÆbHHÜ, pa^TejBHUÎt, pa4HBHH , pamneab-HUH, noneqHTeibwuü, 3a6oT4HBbłif, 3a6oTHMH, ôjiiocth-TeibHbiii, TinaTejbiibiH, TinaiejbHO, HSBtcTHO ; Eccl. Tiqia-xhbi , Tiua.iiiBO, TmaTCJbHt, nori.iinamn*, noimaie.ib-HUH, nptizic;i:cHi>, ncnpaBCHTj , pamn-eaem , npH.ik>KHO , yrOTOBauHuft, H3Bl>CTHt. Obrał Rzym za pany, staro-bliwe o sobie Trojany. Mon. 74, 651. Weźcie ten koszyk, schowajcie to wszystko starownie. Teat. 55. e, 27. Przodkowie nasi starynnie strzegli związków narodowych naruszyć. Tward. VF. D. 2, 123. Ani czoła starynne zmarszczki pokresiły, Ani włosu marcowe szrony przykurzyły. Tward. Mise. 145. ft. j. zmarszczki od wielkich starunków, frasunków pochodzące). STAROZAKONNY, a, e; Boli. starozakonnÿ, starozakonsky ; Eccl. CTap03a-kohhuh; Ross. Berxo3aKOHHbni, BeixosaBtuibiH ; wedle starego przymierza, altteftamentifd). W starym zakonie uczony Eccl. cfeiuiOMy^pbiH. Starozakonnćj i nowoząkon-nćj cerkwi różność. Smotr. Lam. 3. — Epithet. Żydowski, n. p. Jakób starozakonnÿ » żyd, etrt ^nbc. STA-ROZAPUSTNA niedziela, języku od początku wiary starym się zapustem ta niedziela zowie , iż starzy już pościć do wielkiej nocy dnia 70go poczynali. Sk. Każ. 85. et 86. ber ©omttag Septua-gesima. $Uter ©lat). ©tpl. l; Boh. dewétnjk, dewjtnjk; Slov. dewàtnik. STAROŻEŃ , nia, m., który się na starość żeni, ber im ?ltter Çeuratjjet; STAR0ŹEN1A, i która na starość za mąż idzie , bte auf tljrc alten $age eilten SDîann nimmt. Starożeniowi epigrama. Kchow. Fr.

O starożeniach : mężowi lat siedmdziesiąt, żenie ty ! o drugie, ib. 81. STAROZESZŁY, a, e, bardzo podeszły, fefjr bejahrt; Sorab. 1. wulkohstarobnć. Mingajło w* starozoszłej siwiźnie umarł. Stryjk. 232. ‘STAROŻWY-KŁY, a, e, n. p. Imię starozwykłe. Rej. Post. N n n 1. nienowotne. STAROŻYTNOŚĆ, ‘STAROŻYTOŚĆ, ści, i.; Boh. starożitnost, starobylost; Vind. starustvu , starovi-tnost; Dal. sztarozth ; Boss. 4peBH0CTb; starodawność, Hltert^um, (Sjtiftenj non alten 3ctten ber. Bóg to wam dał, że tu i starożytnością Domu i przechodzicie wszystkich majętnością. Simon. Siei. 43 ( Slov. starożitnochwal ar-chaismus). Starożytnościami sie hawiacy, antykwaryusz Cam. starinar , starnik. STAROŻYTNY, ‘STAROŻYTY, ‘STAROŻYWY, a, e, STAROŻYTNIE adv. ; Boh. slarożi-tny, starobylÿ ; Sorab. 1. starożnó; Slav. starinski; Boss. CTapoacHJtbiH, 4peBHiw ; (cTapoaubieuB dawny mieszkaniec); starodawny, alt, itralt, non 31lter3 ber. Przodkowie nasi na dostojeństwa wielkie ludzie starożytne sadzali , a nigdy to nie było , iżby nowe ludzie nad starożytne przekładać mieli. Gorn. Dz. 101. Starożytna ta. Pot. Arg. 55. Męstwo slarożywe, tdr lus antigua. Zebr. 0w. 278. ‘Starożyta dawnych królów opatrzność. Pot. Arg. 145. Starożytnie po ojcowsku żyć, moribus antiquis viverc. Cn. Th. 1063. po staropolsku. STARSZEŃSKI , a , ie ; Boss. CTapiiHHCbin , CTaptfiuiHHCKifi ; do starszych czyli starszeństwa należący, przcłożeński; SBor* gefegten», Slelteftcn*, 2Sorfrel)cr *. Każdy pod zwierzchnością zostający starszemu swemu powinien uznanie godności starszeńskićj i posłuszeństwo. Bals. Nicdz. i, 324. STAR-

SZEŃSTWO , a, n. ; Rag. starjescinstvo, glavaarstvo, po-glastro, vecchina ; Ross. CTapimiHCTBO ; Ecr.l. cTJtfnmiunk ctko; 1) przefoźeństwo, btc 0&cranffic^t, Obentermattung, ba$ SSorfte^crrttnt. Starał się, jakoby mógł starszeństwo zakonne z siebie złożyć. Dirk. Dom. 86. Starszeństwo mieć Ross. CTapinnncTBOBaTŁ , CTapifiujHHCTBOBaTL. — $. Wyższa starość, a ztąd wynikająca wyższa ranga, Vorrang nad) bcm 2Ilter. Każdy wziął miejsce wedle starszeństwa albo też godności. Jabł. Ez. 220. Zasiadanie po starszeństwie. Xiadz. 158. — £*. Jeden drugiego z tych bliźniąt w żywocie matczynym chciał ubiedz, aby był sobie starszeństwa sławę zyskał. Lub. Roi. 257. pier— worodzeństwo, primogenitura. Cśrftgcluirt — 2) Person. Coli. Starszeństwo , STARSZYNA, STA RZYM A STARSZYZNA, y, 2. ; Rag. starsjescine, poglavize ; Ross. CTap-qecTBO, CTapimma, CTapiftiiiHHa ; przełożeni, starsi; tue Slelteftcn , bte SSorgefe^ten. Żołnierze obruszyli się przeciwko starszyznie. Klok. Turk. 12. Starszyś Menalko, moja rzecz służyć starszynie. Nag. Wirg. 501. Senatorowie Rzymscy, jakoby starzyna. Faliss. FI. praef.— (STARTY. ob. Zetrzeć). — STARUCH, a, m., przykry stary, ci» befdjmerltdjcr alter SDłann, ( cf. staruszek, starzec); Rag. starościna; Ross. CTaptraimiKO *STARUCHNY, ‘STAR ZU -CHNY, a, e, STARUCZK1 , STARUS1EŃK1, a, ie, intens. Adj. stary; bardzo podeszły, zgrzybiały, fcljr alt; (Boh. starieki ; Vind. ostarjen , postarn ). Persenex, starzuchny. Urs. Gr. 185. Sokrat , staruchnym będąc, na lutni się uczył. Gorn. Dw. 67. Staruchny ociec Jakobowy. Birk. Syn. Kor. A 5. Staniczki prorok. Sekl. 74. Ojca mamy starzuchnego, a brata młodziuchnego. 1 Leop. Genes. 44, 20. STARUNEK, nku, m., staranie się wielkie fra-sowliwe, «ngfHtdjeê ©orgeit, große Sorge, "(Sorgfalt. Nic mnie już nie uleczy, daremny starunek. Teat. 46, 71. Pan o tym miał myśleć, a mnie zdał starunek. Tcat. 45. b, 57. Pełen starunków Ross. MiiorononeqHiejiLHMÎi. STARUSZEK, 'STARZUSZEK, szka, m., senex minime mo-rosus, vel commuer atione dignus. Cn. Th. 1063. starek, ctu gutcä alłcS SSâterdjen, Slltcf/ett, ( cf. staruch , starzec) ; Sorab. 1. starużki ; Bosn. staraejaç; Croat. sztarchëcz; Rug. staracjaz; Ross. ciapmieiCB ; Eccl. CTapiweiflb. Zawsze drżący staruszek i wątpliwy stoi , Łatwie wszystkiemu wierzy, wszystkiego się boi. Prot. Kont. D 2 Pomordowano staruszki na ulicach , i młodzieńcy popadali mieczem. 1 Leop. 1 Mach 2, 9. STARUSZKA, i, z., starka , podeszła ale nie przykra kobiecina ; elit gutefl «1* te8 üJïiittcrcfyen, Slltcfyen; Boh. stafena , stafice ; Sorab. 1. starużka ; Croat. sztaricza , ztarieza ; Rag. slàriza, stari-ciza ; Bosn. stariça, stariciça ; Slav. starica ; Boss. CTapy-xa, CTapyiHKa. — §. Burl. Sturuszka, stara pani, chałupa, sepet, zadek , ber Hintere. Tr. STARUSZKOWATY, a, e, — o adv. ; Carn. stariskat; Ross. CTapOBaTbiil ; nieco na kształt starego zakrawający, altlid;, nad) 2lrt alter Seute. Gdvby tu przyszedł jeden po Polsku tak staru-szkowaty, V.... Tcat. 22, 15. STARUSZKOWATOŚĆ, ści, i. ; Ross. ciaponaTOCTt ; btc 2leltlicfyfeit. STARR-SZKOWY, a, e, od staruszka, SUtcfyen*; Boss. ciapiiKOBt. Rozprawa miła staruszkowa. Zebr. Ow. 312. Z wróżek

grubo szydzi staruszkowych. ib. 70. STARY, a, c; Boh. tem : Stary w rzeczach biegły. Cn. Ad. 1096. Stary, stary, ostarużnj, starecy; Slov. stan, staricki ; Sorab. 2.    nad młodego, ib. 1099.    Stary    młodemu    rychlej

rna

zrozu-

stan ; Sorab. 1. starć, stary, starobny ; Carn. star ; \ind.    mie. ib. 1098. Starego    trudno oszukać,    ib. 1090, ob.

star, perlicten ; Croat. ztar, ztari, sztar (2 men sur a fr u-    Ćwik; cf. starzec,    wyjadacz nie z jednego pieca ehleb

mentaria apud mare, et simul salis ) ; Dosn. star, starri,    jadł, nie w jednej    był wojnie. A'. Kam. (stary żołnierz;,

starań, (2 star, mjerra za sgitto) ; Dal. sztar ; Rag. star, służały, starobój). Starych słuchać, szanować, z stare-staari, starra, starro ; Slav. stari, star, -a,-o; Ross. era-    mi nakładać dobrze, ib. 1101.    Stary od    rady, a młGdy

puli; (cf. Germ. fiarr; Vind. ofhtareti « drętwieć, ftamn ,    od zwady. Rej. Zw. 162    b. —    g. Stary rum Substant. «

©fhatarenje * drętwienie , strętwiałość) ; — 1) stary, po-    dawny, alt, üon langer 30t per. Lasy stare, jak świat,

deszły, sędziwy, nie młody; alt, Pejaprt, ki) Sapmt,    Jabf. Tel. 154. Stary to zwyczaj; nie za nas się to

«lept jung.    Siwizna czyni nas starymi, iż o starości na-    poczęło, nie    za nas ma ustać. Cn. Ad. 1095. (staroda-

szćj jaśnie    znać dawa i świadczy. Żarn. Rost. 5, 598.    wny, starego    wieku). Stare niemocy trudno leczyć, ja-

Nadto stary jestem dla córki Wc Pana. Teat. 52. c,    ko "i stare nałogi. Sk. Dz. 740. Człowiek starej daty.

26. Białogłowa stara i zgrzybiała, Kostnica swoich pię-    Teat. 43. c, 109.    Wgb. (staroświecki). Stary gospodarz

kności spróchniała. Past. lud. 155. Stary bzdyk. Teat.    pan bóg. Cn. Ad.    1097. (nie dziś dopiero rządzi). Na-

8, 7. Stary grzyb, zgrzybialee Ross. xptim,, xpunoßHa, sza nauka jest stara, jeszcze od czasów apostolskich rrapun xpbm. Stary sługa , jak stary pies. Budn. Apopht.    podana. Baz.    Hst. 382, (cf. stary jak świat). Za starych

54 ; Slov.    staremu psowi a starénu ślubowi geden piat    wieków był    na wielkiej pieczy Ten , co wiernie strzegł

ide. Koń młody w pieniądze idzie, stary z pieniędzy    pospolitej rzeczy. Rej. Zw. 222 b. Dobre stare lata,

wychodzi. Cn. Ad. 557. Stary koń do gnoju, choć    a nasze lepsze. Cn. Ad. 167. Stare lata chwalmy, a

przedtym służył w boju. Cn. Ad. 1088; (Slov. na sta-    swych zażywajmy,    jErn. 41. Słuchajcież, eo się stało

nowe

rom do mlina). Stary rozum lepszy niż młody. Cn. Ad.    przed staremi laty.    Zab. 8, 95. Treb. Złoto tak"

1099. Stara głowa, rozum młody; stary a głupi; wy-    dobre, jako i stare, w jednakiej cenie idzie. Sak. Kai.

starzał się z rozumu. Cn. Ad. 1087. Mieczysława sta-    B 2 b. Stare dzieje wspominasz. Cn. Ad. 1087. Stara

rym nazwano, nie żeby tak był stary laty, jeno że był    to piosnka, powieść, ib.    — Jakem stary szlachcic,    tak

z młodu zawsze stateczny i poważny. Krom. 152. Biel.    nie odstąpię. Teat. 7. dt    55; (oppos. scartabel). W    sta-

100; Eccl. CTapsecTByio, no crapuecKH >Knuy ; Graec.    rym    piecu dyabeł pali. Teat. 31. b, 6. firn kot starszy,

yeçovuâ w, seniltler ago. — Stary Subst., starzy plur. ; bev    tym    ogon twardszy; Sorub. 2. starschi kosol, twarźci-

9llte, dit Aliter, bte SUten,. ©reife. Stary, długowieczny,    schi    rog; Sorab. 1. starschi kofol, twardszi roh). Wino

długo żyjący, dawno pamięta. Cn. Ad. 196, (cf. stary jak stare, dobre. Teat. 35. b, 22. et 6. b, 80, ( cf. wytra-świat). Starzy sobie lat ujmują, młodzi przydają. Cn. Ad.    wne , wystałe).— In pejorem partem. Stary dom, stara

1105. Stary, starodawny, starego wieku. ib. 1094 Sta-    szata, wiotcha : alt, intirk, abgemt£t. Cn. 77/. 1063. • Le-

ry bardzo, zgrzybiały, jedną nogą w grobie, ib. 1095,    psza    suknia nowa, niż stara, a ryba świeża, niż zmar-

(cf. przytrupiały). Kiedy się stary z młodą ożeni , wła-    zła.    Sak. Kal. B 2 b. Ostatek tych galer oddano mięśnie jakoby w stary wóz    szalone konie założył. Rys. Ad.    dzy    stare statki. Ktok. Turk. 248. — Comparai.    Star-

29. Staremu pląsać nie    przystoi; stary się nie odrnło-    szy    latami, więcej lat mający; alter, bejahrter. Aaron

dzi. Cn. Ad. 1091. Staremu folguj, młodym haruj. Cn.    brat Mojżeszów trzema laty starszy. Sk. Żyw. I, 545.

Ad. 1090. Stary do dziecińskiej własności przychodzi.    Im kio starszy, tym powinien być mędrszy. Rys. Ad. 20.

Kolak. Wiek. C 1. Starzy dwa razy dzieci. Rot. Arg.    Żywot starszego, uczy młodszego. Rys. Ad. 79. n love

347. Stary a szalony, już dwa razy młod bywa. Rej. Zw.    majori, discit arare minor, fo tüte 3llteu futtgeit, fü jtüib

121 b. Stary jak dziecię. Cn. Ad. 1007. Staremu, jak    fdjent btC Smtgett. Starszy, godniejszy; starszy bóg,    niż

dziecięciu często jeść trzeba, ib. Starzy pod czas dzi-    ś. Marcin. Cn. Ad. 1094.    Rej. Rost. Z z i. (starszy    pan

wy broją, gdy ich czym dobrym napoją; stary łacno    Kozłowski, niżeli pan Baranowski). Zda mi się, iż star-

•rimłodnieje, gdy sobie    trochę podleje. Cn. Ad. 1102,    szy    pan Jezus, niż ś. Paweł. Twór. Wiecz. 87. —Star-

(ef. stroi baba turnieje).    Starzy się radzi napijają , o jędzę    si nasi» przodkowie; Carn. starshi; Vind. starifhi,    stanie wiele dbają. Cn. Ad. 1102. Stary wielomowny, świegotli-    reifhi, predstareilhi, veliki stareifhi ; Slav. nashi stârî,

wy. Cn. Ad. 1100; zapamiętały, wywietrzała mu pamięć.    imfre SSordltent, SSorfaftren. Tak zachowali, i tak nam

ib.; przykry, niedogodny, mierziony, gniewliwy. ib. 1099;    podali starsi nasi. W. Rost. W. 69. Parentes, rodzice

oszczędny, skąpy. ib. 1098. Staremu dobrze czynić, dare-    i wszyscy insi przodkowie z prawej linii pochodzący, aż

mna utrata, ib. 1090, (cf. dobrze czyń, a wiedz komu). Sta-    do pradziadów, nasi starsi. Mącz. — Similiter: Stara

remu nie wiele trzeba, ib. 1091. Starego laska a podpora zę-    matka starka , babka; (Slov. starâ matka, baba; Slav.

by. Cn. Ad. 1089. (victu meliori eget). Stare pomiatają, gdy    stóra mama, baba), Mc 2lelfermilter, ©rcjSmuiter ; Slov.

prababa, dêdowa baba, stareg matki stara matka prababka. Stary ociec, starek, dziadek; ber 2lelteri)ater, ©rojîüater ; (Slov. stari otec neb tatik, dodo, dęci ; Vind. ozbjak, stari ozha ; Slav. stari olać, cl 1 d). Stary ociec, bedzie-li opiekunem, winien liczbę czynić matce ’wnę-

młodzi nastają, ib. Starego odmienić, oduczyć, przeformo-wać trudno. Cn. Ad. 1089. (czego się nowa skorupka napije, tym trąci; Slov. mladâ koza sol lubi, a starć gu ze solnieku uchicuge). Staremu żywot najmilszy, ib. 1092.

(kto czego mało ma, oszczędza). — §. In meliorem par-

3. 665 b. STARZEC,

ków swoich rok od roku. Groick. Obr. 149. Jeśliby kto po śmierci zostawił żywych dziada abo starego (ojca), i brata przyrodnego, tedy sam tylko stary do sukcesyi bywa przypuszczony. Chełm. Pr. ]7. Stary stryj , mego dziada brat; starszy stryj abo przestryjec, mego pradziada brat. Sax. Porz. 125. — g. Superiorilatis : Starszy zwierzchnością, przełożony: ber Slcltrfte, ber $orgefe$te, ber über bte aitbern tft ; cf. Sleftcrnratm, 3Ut^efelI, 2Ut* meifter, 2lltfnecf;t ; cf. bte Sleltern. Starszy szyper. Zbił. Dr. E 2. Zaprosił mię do niego starszy jego sługa. Falib. O 1; marszałek; VIud. slarodrushnik , staroto-varh. Przydał synowi, wyprawiając go do cudzych krajów za starszego, albo jak dziś mówią, za guwernera, Possodarego. Ossol. Boh. 1, 21. Starsi bracia, starsza rada «senat, ber (Senat, baś £)k’r(jûué. Gdy ich być winnymi naleziono, z fułdrowania starej rady, pościnano ję. Biel. Św. 287 b. Uznawam chęci i rozsądek Ich M. PP. Braci moich starszych i młodszych , Ich M. PP. Senatorów i Posłów. Warg. Wat. 115. Starszy absolute * przełożony \ (Slav. stareshina, superior; Bosn. starościna, priur, iguman« przeor; Rag. stąriescina , glavâr, pogla-viza ; Ross. npe^CToaTeib ; Ecd. [ifrimocr.’i.MmKT*, (ctä-ptsuiui.i nutu grandior). Jako tedy Rzeczypospolite mają swoje senâtpry, tak tęż kośoioł boży ma swoje starsze. Bej. Post. G 2. — Similiter : Pani stara « ochmistrzyni, bie ^ofateifterinn, 3nfpectorimt. Odprawuje ochmistrze, żegna stare panie, Co się jechać dalej napierały. P. Kchan. Ort.    I,    405.    Ja jej panią starą    zawsze będę.    P.

K-han. Orl.    1,    405.    Pani stara ćwiczy    panny    w domu,

jak się ukłonić, jak krezy szychtować. Alb. z Woj 22. — Tr. burl. Stara pani, staruszka, zadek, sepet, chałupa, cymbał, indermach, ber Hintere. Za ten żart sto plag wziął w starą panią. Pot. Joto. 195, (ob. Pani). — 2') Stary, cajuscunque aetatis, ul Germanica de infantibus, puerk etc., dicitur ; tutę alt tft ba3 Üîtttb , jak stare to dziecko, quoi non imitandum ; sed diceudum potius, wiele ma lat, miesięcy etc. Chrystus, gdy był obrzezań, w ten czas    był    ośm    dni 'stary. Dambr.    78.    Za Ces    -

rza obrany    27    lat 'stary był. Fur. Uw.    G 4    b. —    )

Venator: Młody chart a szary, daj mu to nazwisko stary. Bielaw. 4 b. 3Kime etrteS grauen $8tnb(mttbeS. — 4) Stare; figury czyli obrazy w kartach, bte Silber tn ber Star« te. Tr. — 5) Botan. Stare ziele, erigeron, rodzaj rośliny. Kluk. Dyke. 1, 205. ein ^ffanjeinjefdjletfjt, 2Iltmamt$« frant. — § Adverb, po Stareuyi « jak dawniej, jak przed-tym , jak zwyczajnie ; Garn. postârsh, tute fonft, lute uor« ntafyfó, tute gciuöfntltd). Daniło koronę od papieża otrzymawszy, w Greckiej wierze, Rzymskiej zaniechawszy, po staremu trwał Stnjjlc. 280. (jak trwał tak trwał). 1 po szkodzie Polak po staremu głupi. Opal. Sat. 171. Po staremu Bartosz, po staremu łotr, nikczemnik, pijaniea. Cn. Ad 9>>5; Slou. staru miru mu nameral ; mansit, ut ante fuit. Wiedzą ludzie , co im grozi, a po staremu nie poprawują się w występkach swoich. Zał. H. T. 1 i. Człowiek, choćby był najsprawiedliwszym , jest po staremu człowiekiem , podpada pod pokusy ib. 188. Pies psem będzie, a słońce słońcem po staremu. Mon. 76,

570. Wadząc o nasze się skórę, I jeden chcąc koniecznie nad drugim mieć górę, My giniem po staremu. Tward. W. D. 2, 218. Przecież to cnotę wielbią wszyscy po staremu. Tent. 46. b, 15. Jeżeli która z nich donosi dziecięcia , tedv po staremu dzieci schną, wiednie-ją. Kłok. Türk. 186. STARYGRAD, ob. Starograd.‘STA-RYKON, herb ; koń biały z złotemi kopytami w polu czerwonym, w pól przepasany czarnym popręgiem, ogon do góry zadarty. Na hełmie topor, końcem niższym jakby w koronie utkwiony, Kurop. 5, 49, ein SBappen. 'STARYNNY, ob. Starowny. STARZA, herb ; Topor, herb ten .u nas tak dawny, iż go zląd Starza zowią. Musiał tu przodek jego z Lechem przyjść , a osieść w Krakowskiej ziemi , gdzie jeszcze ten obyczaj, że kiedy na gwałt ludzie bieżą . tedy Starzą' wołają. Ma być topor sam biały, w polu czerwonym , który Starzą właśnie zowią. Biel. 25. Orzech. Tur. 11, cf. Topor, cf. Kolki, ein SBgppcn. — (STARZAĆ, o.b Tarzać).— *STA-RZAŁOSĆ, ści, z., starzenie się, inveteratio. Cn. Tli. 1064, Buy. staranje, ostaranje, postaranje, (cf. staranie, starać się); baś Client, Sllttuerben. Dario nam przestrogę na pierwszym religii wstępku , co się polym dziać miało w' starzałośei i zgrzybiałości kościoła. Żarn. Post.

rea , m. ; Boh staree , starce ;

(Morao. starjk, stafećek dziadek, ob. Stary ociec); So-rab. 1. starcz, Cum. stariz, starz; Vtnd. starzheck , sta-riz , starcz, dedei, diedez, (cf. dziadek); Bosn. star, sjta-raç ; Slav. starać ; Rag. stàraz , star; Croat. ztaracz, szta-rćez; Ross. dapeut ; sędziwy człowiek pełen powagi, eilt ©retś, ein ebnunrbtger îllter, (ci. staruszek, cf. staruch). Takim kazaniem zmyl starcowi głowę, Co za szaloną masz rzecze ocjiotę.... Zab. 14, 246. Szym. Witold , prżytrupiafym już starcem będąc , tak chciwie korony łaknął. Krom. 508. Rzekę tę starcem zowie Owidyusz , że leniwo płynie. Otw. 55. *Karmiciel starców; Eccl. craponn raTenb, Graec. yygoroócpog, nutriens senes. Starzec, wyjadacz, który nie z jednego pieca chleb jadł, nie w jednej był wojnie. A'. Kam., (oh. Ćv\ik, sta-robój ). — W którym manastyrku nie będzie braci 0 z 'posłusznikami , nie ma się tarn ihumen zwać ihu-menein, tylko za starca, i to pod 'naczałem inszego większego manastyru. Sak. Sob. B 3 b. (za starszego, ob. Stary, starszy« przełożony). — g. Botan. Starzec, Boh. starćek; Boss KpecTOBHHK’L ; senecio, $renf5lUitrj. Przymiotowe ziele, starcem dla kwiecia rzeczone, które zaraz po rozkwitnieniu siwieje. Syr. 1415. Kluk. Bosi. 2, 256. STARZEĆ neutr. niedoli., Starzeć się recipr., zsta-rzeć sie , zestarzeć się dok., *Starzywać sie cont. et frequ., iść w lata, podeszłym być; Boh. starnauti ; Garn. staram se, ostâriti; Vind. staruvabi, postaritise ; Croat. sztaramsze « (1. szkerbimsze angor cura, ob. Starać sie, 2 sztar bivam« starzeje); Bosn staratise, postaratise, 1. senesco , (2 brinnutise esse sollicitas)-, Bag. staratise, ustaratise, postariti, ostâriti, ovehsciatti , ovehnuti, (cf. wieczny, wiek); łWss. CTaptTb, craptibca, cocTap^Tbca, cocTapliBaTtca , altern, alt tuerbett, pr. et tr. Byłem młody, a juzem sie starzał. Wróbl. 86. Kto sie rychło sta—

rzeje , długo starym będzie. Cn. Ad. 598. Królom przed laty starzeć się przychodzi. Jabł. 'Fel. 150. Prędzej się starzeją, ib. Zachowaj bojaźń boża , i starzej się w niej. i Leop. Syr. 2, 7. Postanowił bóg, aby się ludzie zstarzywali a potym umierali. Otw. Ow. 571. Pan Chrystus obiecał ducha ś. na wieki; jeśliż na wieki, tedyć się duch ś. nie starzywa, ale tenże zawżdy bywa. Hrbst. Odp. G 2 b. Rzym pod królrni dzieckiem , pod konsulami zmężniał, pod cesarzami starzał. Psahnod. 77. Co było starym, znowu się młodzi, A co nowego starzeje Mar. I)z 2, 197, Eccl. n3crapnBaeTca. Zastarzały zwy-.czaj. Sic. Üz 90. Nic się prędzej nie starzsje, jak radość. fJaur. Sk. 428. Pamięć dobrodziejstwa nigdy się starzeć nie ma. Gam. Sen. IG; (Horn. starili, unciniti da nevoglja; Rag. starali, postarati senem facere). *STA-RZU-CHNY. ob. Staruchny. 'STARZUSZEK, oh. Staruszek. STARZYZNA. ‘STAKZYNA, y, i.; Sorab. 1. starć cża-por ; Carn. starina ; Vind. starinna , starina; Croat. szta-riria ; Bosn. starina, davnina; Hag. starex, ( starexâr scrutarius); Hoss. CTapHKOBimina (2 pewna sekta), CTapbe ; wiolesz, stare graty, sprzęty; fiite3 3cug, alte ©adten , 3k’inpdei), ©erille. Dawniej się u nas żydzi tylko sta-wendetami bawili, llaur. Sk. 217. Pozabie-

Za-

114

rzyznarnt ,

rasz starzyznę z skrzyni i przedasz tandeeiarzom. 7ecit.

56. b. 84. Jakie mi suknie sprawia , ze starzyzny tylko przerabiać każe. Teat. 50. b, 27. Dawnych wieków starzyzny, Przerabiamy na nowizny. Kchow. Fr. 115. mek ten już starzyzna. Warg. Hadz. 105. Obyśmy się byli starzyzny uznanej słowa bożego dzierżeli, a dali pokój nowym wyniosłym rozumom. Gil. Post. 27. (dawnej nauki). — Starzyzna, staryzna, grunt od dawnych czasów niesprawiony, odłogiem leżący, oppos. nowizna, nowina; ein feit langen 3<’ücu unbebautes rnüfieS Selb. W niespra-wionych puszczach a me wyrobionych starzynaeh, jak w najpewniejszych zamkach bezpiecznie żyli. Strgjk. 561. Pe błotnych się rozbiegali starzyznach, ib. 214. Po błotach i starzynaeh się rozpierzchnęli. ib. 250. Uciekających imali po zaległych starzynaeh. ib. 232. Niewiasty i dziatki na zamki, na jezierzyska , na bagniska i sta-rzyny nieprzeszłe zaprowadzić kazali. Slryjk. 591. — §. Starzyna, ob. Starzyzna , Starszeństwo.

STAŚ, ia , m., STASZEK, szka, m., Stach, demiri. Nom. proprii Stanisław, ©tenjelcben, fletner ©tamMauê. Jana zowrią Jachnikiem , Stanisława Staszkiem. Kchow. Fr. 1 l i. Stasiu, półroczne dziecię , czystej krwi owocu drogi. Zab. 10, 4. — Staś , mały Eustachi.

STATECZEK, czka, m., dem. Nom statek , małe jakieś naczynie, fraszka jaka; ein fletrteö ©efäfüdu, ein ©äd)dd)en; (Boh. statćek mająteezek). STATEOZNIEĆ neutr. niedok., statecznym sie stać, statku czyli stateczności nabierać, ustawać się, ustatkować się, statkować, gefeijt Ultb cfirbaiC merbcu ; Boss. cienetinTbca , ocieneHHTbca. Już w tym roku bez wiosny lato będziem mieli, Gdy młodzi state-cznieją a starzy weseli, hchoiv. 209. STATECZNOŚĆ, ści, z. ; (Boh. statećnost * męstwo ; Boss. ciamocTb * postać poważna); statek, stałość, powaga; Vind. stanovitnost, obstoinost; Hag. stavnos; Hoss. cieneHCTBO, CTeneit-

HocTb, (cf. stopień); ©taügfctt, ©latlfyaftigfett, ©tanbfiaf» tigfdt, @efej$tl)dt, ©niftltcljfeii:. Stateczność nieprzełamaną w niepomyślnych przypadkach , wielki ten przymiot duszy filozofia obiecuje, religia daje. Zab. 15, 75. Stateczność jest, kłamstwu się a ludzkim baśniom od poznanej prawdy nie dać uwodzić. Żarn. Post. 142 b. Nie mogli kamiennej jego stateczności postrachami zwatlić. Sk. Zyw. 2, 81. STATECZNY, a, e, STATECZNIE Adverb. ; (Boh. statećny mężny, statećnjk posesyonat; Slov. statećni ho-neslus ; Hoss. CTaiemibiw, CTaTomibiw co się przygodzie rnoże, możny, podobny: CTaTiiuul poważnej postaci ) ; stateczny, stały, swego się trzymający, przy swoim obstający; ftanöfiaft, (tätig; (Slov. starećny; Vind. staun, stano-viten, obstojezhen , obstoin, pomoshen ; Hoss. CToneH-HbiH, creneiiHo, CTenenmiK-B, /'. CTcnemuma, (cf. stopień); Eecl. cToaTC-ibno, ïioctohuho). Kapłan ma być stateczny albo jednostajny. Glicz. Wych. O G. Statecznego zowią poważni ludzie panienką, powiadając, iż czysty stateczny młodzieniec, by rnia? być panienką; nazbyt poskoczne-gp młokosa figle ‘ninacz się nie przygodzą. Hej. Zw. 1G4. Stateczne męża cnotliwego serce Ani bunt gminny i krwawi morderco, Ni groźny tyran przez okropne cięcia Od chwalebnego ruszy przedsięwzięcia. 'Hor. 2, 25. Nur.:

(fortem algue tenaćem proposili virum). Sicdm dni trwał na męczeństwie, przez które w cierpliwości wielkiej przy tymże stał, co i pierwej ; i drugie sicdm dni wytrwał, i jeszcze go statecznym znaleźli Sk. Żyw. 2, 241. Czy znajdę cię w słowie danym stateczną? Teat. 44, 52. Ten jest na mylnym świecie bez wątpienia stateczny, co myśl częstokroć odmienia. J. Kclian. Jer. 206. Niestateczny odmienia świat się co godzina , Słów swoich z obowiązkiem prędko zapomina. Min. Hyt. 4 , 188. unbeftän* big. Żaden tu nie stał w swej mierze, Ten ich stan i ob rot wieczny, w niestalku tylko stateczny . Bar. Lot. G. Puste są, niestateczne, to tam, to sam biegają.' Birk. Exorb. E 5. Proteo mntabilior, płochy, niestateczny, bywali-, kuropłoch, pędziwiatr, tak stateczny, jak masło słońcu. Mącz. Inaczej się postępuje z tymi ; którzy już są dorośli i rozum stateczny ,mają , niż z dziećmi. Karnk. Kat. 152. rozum dojźrzały, einen reifen Serfianb. — §. Stateczny, poważny; Germ. fîaîîüd), ehrbar. W Statecznych szalach chodzić muszą, co przy kościele służą. Alb. z Woj. 55. On się po prostu i statecznie stroi. P. Kehan. Jer. 66. — Hidend. Żartem mówimy: stateczny; ni do czego się nie ruszy. Fredr. Ad. 51. ochoczy, by pień na ptaki; er ift ftanbljaft, ftefyt immer auf einem gleefe, îommt nicf)t öon ber ©telle; fünf, mie ein bleierner $ogd; olszowy Marcin, mic ein jmlgcrner ^eier. — *§. Passive : W tym kraju nie mają obywatele statecznego mieszkania. Boter. 515. ciągłego, stałego, do miejsca przywiązanego; feine fire SSÖofutunp, feine fefien SBuhnft^e. STATEK, tku, m., §. a‘) majątek, na co kogo staje, mienie, dostatek; Boh. statek; Slov. statek, statky, gmenj bona, fortuna : Boss. cistokł , baë Vermögen , baé $abe, $ab itnb ©lit. Dziedzic póki jest w dzieciństwie, nie może szafować statkiem a dobry swojemi dziedzicznerni. Gil. Post. 14 b. Jam na jego posługach będąc, swój statek

nam nigdy Krzyża- zwyciężony statek męczennika , zagroził mu królem. Sk.

utracił. Biel. Sw. 259 b. Nie przyszli cy ku pożytku, jedno zawżdy z szkodą, na statki się ludzkie miecąc. ib. 256 b. Dziedzic po mnie nie wiem, będzieli mądry, czyli głupi , a panować będzie nad statkiem mym. 1 Leop. Eccl. 2, 19. (w pracach moich. 5 Leop.; w dorobku moim; Sorab. 1. statk « czyn, dzieło). Nie umiałem używać pomiernego statku, to mię do nędzy przyprowadziło. Czachr. C 1. Statek byków i drobi większy był u mnie, niż u wszyskich sąsiadów. Budn. Eccl. 2, 7. (stada. Bibl. Gd.); ^eerbftt. Bożkowi przynosili cielę, prosie i świnkę, kokosz i kurę, i inszego domowego statku po parze. Gwagn. 428. dobytku, $au3» »iety. — Fig. Żałosna, niemała Szkoda mię potkała, Nie w złocie, ni w dostatku, Ale w najprzedniejszym statku, Półroka minęło Serce mi zginęło. Zimor. Box. 287. w największej kosztowności, größte ßoftbarfett, größter 0d)a$. — $. b) Statek, statki, naczynie domowe, ob. 'Sędy; ©efctße, ©efcljirre, ©eratf'e, Söcrfjeugc; Boh. zamérka; Garn. pósóda ; Vind. pofsoda; Croat. poszuda; Slav. posuda ; Boss. cy/VB, ey4H0, nocy4a, coey4’B, ey4eHK0, cy4e-

Żyw. 1, 52. Naśladowcą Heliasza był Jan w statku na postrachy ludzkie. Sk. Kaz. 20. Uzbroiłem się na to wszystko nieprzełamanym statkiem. Kras. Pod. 2, 40. Mężnie mu się stawił i w swoim statku trwał. Sk. Dz. 1078. Udają upór za nieporuszony statek. Leszcz. Gt. 59. Zwyciężyłaś pokuso mój statek nieprzełamany. Boh. Kom. 2, 39. et 4, 171. Statek u fortuny mały. Zab. 15, 275, Rozumu ma aż nadto, ale statku mu brakuje. Teat. 5. c,

46. ©efejjtfiett, Srnfll/aftigfett. Gdzież teraz szukać statku, kiedy ten siwieje a jeszcze szaleje? Zali. Dz. 84. Statek czyni dostatek, flys. Ad. 62. Gorn. Wi P 2 b. (statkuj, przyjdziesz do chleba; kamień na miejscu leżąc obrośnie). Konia nie bij, sługi nie lżyj, żony nie drażnij, chceszli mieć z nich statek. Bys. Ad. 32. (jeśli chcesz, żebyć statkowały, ob. Niestatek). — §. Nie dziwujcie, że jestem na postaci młody, Anim statkiem osypał młodziuchnćj jagody. Zimor. Siei. 271. powagą , poważnością ; ©rant* tät, Nlltmtfit. — Suknią niestatkiem z nosa pomazać. Fras. Dw. a. tym, co z nosa kapie, smarkiem, 3îi>b auS ber 9łrtff. ifciuiKO, cy4eimo , cocy4emi, npiióopB. Statek, który 'STATERA, y, z., z Łac., bezmian, przezmian, eilte 0d)uell‘ podstawiamy, gdy co ciecze, podstawek, skopiec, mie-    wage. Zważyła ich fortuna staterą równą. Tward. Mise. 152.

dnica, czasza. Cn. Th. 1064. Statki wszelkie powinien STATHUDER, ob. Sztadhuder,

sternik pod kluczem mieć, jako to powrozy, pobiegi, STATKOWAĆ, -ał, - uje, med, niedok., statecznym być, tarcice, pojazdy, perły i t. d. Baur. Ek. 64. Statek, sta-    w stałości trwać ; befarreit, ftailbl)aft fety», [tätig fct)n; Boss.

tki, w każdym rzemiośle drobniejsze narzędzia do roboty    CTeneiiHiiuaTb , nocTOHHCTBOBarb ; Eccl. nocTOHHumaTH,

potrzebne. Magier. Mskr. Żony rzemieślników mają prze-    nocTOUHCTByio. Przewrotna wola nasza nie rada statkuje,

stać na swój gieratlzie, ale na statek albo cajg do rze-    Raz odstąpi, drugi raz cnoty się ujmuje. Bach. Ep. 36.

miesła należący, nie mają się targać. Szczerb. Sax. 141.    O jak szczęście nikomu długo nie statkuje. Bardz. Trag.

Kupił ten ogród ze wszystkim statkiem i naczyniem. Kosz.    285. et ib. praef. Fortuna statkować nie umie. Zegl. Ad.

Cyc. 199. Z kościelnych statków wino wytrząsały. Wad.    72. Pijakowi nogi nie statkowały; za jeden krok w prost,

Dan. 123, Boss. cocy/VL kielich. — Kuryusz gliniane    zawsze to w lewą, to w prawą dwa wybaczały. Ossol.

statki swoje przełożył złotu. Faliss. FI. 42. Oto masz sta-    Sir. o. bte $üßß traten niefot iljre Sienfte, wollten md)t gut

tki i naczynia tvvego oczyścienia cbrześciańskiego. W.    tjjuit. Po dzisiejszym obiedzie    mam    irulygestyą; żołądek

Post. W. 71. Kościoł relikwie świętych czci, jako statki    mi nie statkuje. Boh. Kom. 5,    402.    (nic dobrze się ma),

ducha ś. W. Post. Mn. 581. S. Jan, jako głos boży    Statkuj, przyjdziesz do chleba.    Zegl.    Ad. 240. dobrze się

i wybrany statek ducha ś. IV. Post W. 51. narzędzie,    sprawuj, fitere bid) gilt auf, fet)    gefefct. Statkuj, masz lata.

instrument, SBerfjeug. — §. Statki wodne, cżołny, ło-    ib. Czas statkować w tych ‘lcciech, czas żądze ukrócić,

dzie , promy, dubasy, szkuty, komiegi, okręty. Klon. Fl. ;    1 do jednego celu wierne serce zwrócić. Nar. Dz. 3, 162,

(Oberb, ©efdjtrre), ©efäße, 0d)tffögefäße, 2öafferfal;rjeuge,    ob. Ustatkować zię, statecznieć, gefegt werben. STATK0-

èdjiffe, BefoitberS Heinere ; Vind. ladja, ladjiza; Rag. brood;    WY, a, e, od statków, ©efcfytrre * , ©erntl) * ; Boss. c y-

Ross. cy4'L, cy4H0; Eccl.    , BCflKoe Mupoxo4Hoe    40bhh. Statkowe schowanie Hoss. cocy40xpanHTejibinma,

•y4H0, MeHbiuee Kopaó.ia BOHHCuaro (ob. Łódź), uaca4,B,    ob. Szelbląg.— (STATUA, ob. Posąg. STATUARYUSZ, ob.

•y4H, itopsKi\b, .104m. Statek podług wielkości i gatunku    Posążnik. STATURA, ob. Postać, Postawa. STATUT, u,

budowania bierze swoje nazwisko, j-ako to: galar, dubas,    m., ustawa, bte ^erorbltltug, baS ©efeß; Sorab. 1. postah-

szkuta , jadwiga i t. d. Magier. Mskr. Boska opatrzność    w iznć. Ustawy nasze od Kazimierza W. aż do Zygmunta

sporządziła porty, i miejsca sposobne i tu i owdzie, jak-    Augusta, Łacińskim językiem pisane, statutami zowią,

by stanowiska i gospody statkom morskim i żeglarzom.    t. j. prawami niby od samego króla za radą senatu sta—

Boler. 20. 'Statkorozbicie, ber @d)tffl>rud), n. p. O rze-    nowionemi, placita principum ; późniejsze Polskim języ-

•zach z statko- lub okrętorozbicia wypłynionych. Czach.    kiem pisane, konstytucyami. Skrzet. Pr. Pol. 1, 6. Zab.

Pr. 2, 175. — §. *c) Statek, slaeya, postojenie, stano-    5, 417. Statuta te zebrali Jan Łaski, Przyłuski, Sarni-

wisko ; (Btanbort, 0taubguariier; (Sorab. l.statok, wobo-    cki, Januszowski, Herburt. Kras. Zb. 2, 509. Zab. 5,

dleno domicilium). Qui in eadem legione militabat; który    419; dla Litwy Leon Sapieha, pod tytułem Statutu Li-

w tymże hufie źołnierzowa!, statek swój miał. Mącz. —•    tewskiego. ib. ©efefcfanttnlmtg. — §. Alluz. Ej porzućcie

§. d) Statek moral. » stałość, stateczność, Croat. ztalnozt;    Herburta, tego bałamuta, Ćo ja zalecam zrobić, to dla

Eccl. IIOCTOHHCTBO, nocTOfiHHOCTb, bte ©IflnbÇafttflfelt, 0td*    was statuta. Treb. S. M. 52. Biegły w statucie jurysta,

itgfctt, Seftigfeit, Sefldnbtgfett. Starosta, gdy widział nie- Zab. 5, 212. Gwałt prawa formował, kto mocniejszy, sta-

STATYKA - STAW.

STAWAĆ - STAWIĆ.

447

tuta jak chciał sobie knował. Bardz. Luk. 6. Wydrze, ukrzywdzi, statutem się broni. Bies. roz. A 2. Nikomu z swoich przestępstw sprawować się nic chcą, statut piszą w domu. Pot. Arg. 546. Statut jest wszystkim ludziom umrzeć. BiaŁ Post. 114. STATYKA, i, i., z Greek., nauka o miarkowaniu ciężarów. Solsk. Geom. 7; nauka o machinach. Os. Fiz. 100. btc ©ldd)ge!tud)t31el)n\ STATYSTA, y, m., polityk; Vind. floshtvenik, floshtvasnanz, politikar, floshtnik, ein Staatsmann, ein StaatSfluger, $o« IiticnS. Walecznyś żołnierz, statysta głęboki, Rzadko się w jednym te łączą przymioty. Zab. 13,- 15. Zabi. Wielkie talenta tego statysty zasługują na te ufność monarchy. Fam. 85/2, 280. STATYSTKÂ, STÄTYSTYCZKA, i, i., kobieta statystyczna, statystyką, polityką się bawiąca, eh lie ©taatSîlnge. Rodzaj żartowniczek , nowiniarek, staty-stek, bajeczniczek, i innych tegoż gatunku oratorek. Mon. 64, 285. ib. 68, 284. Statystyczki, niekontente z domowej wojny, monarchów miedzv sobą ustawicznie kłócą. Mon, 72, 424. STATYSTYCZNY, a, e, — ie adverb., oil statystyki, tyczący się stanu, państwa, kraju, polityczny; Vind. floshtvenishen , stalilhki, ftatiftifd), polttifd). Cnota , mądrość i statystyczny umysł dawno cię godnym tego miejsca uczyniły. Dyar. Gród. 145. STATYSTYKA, i, z., nauka polityczna, trudniąca się aktualnym stanem państwa czyli kraju, bte ©tatiftic. 'STATYWA , y, z., stacya, poslojenie, stanowisko ; ©tanbort, SRlt^cpla^. Wszak często też i w podłych przybytkach przebywała łaska boża, i niebu tam miła statywa. Min. Byt. 2, 172). — STAW, u, m. ; (Boh. et Sion. staw conditio, stan; (Boh. stów, stówek krosna tkacze); Sorab. 1. staw caput, ’the&is, mem-brum, articulas; Sorab. 2. stawę rozdział; Carn. stâva, stavk positio ; Vind. stava * rozdział) ; $. 1 ) staw w ciele, spojenie, złożenie kości, obrot, ba$ ©elenf im Körper; Boh. klaub, klaubek, (cf. kłąb) ; Sorab. 1. staw, staweżk; Fini, sklep (ob. Sklep), kolienz, skolenz, vuden floshik ; Croat, zglob; Bosn. zglób , zglobbi, vezi od uda, sgglob ; Slav. prigib, cslónak, (cf członek) ; Boss. cocTam ; (Eccl. óiarncocTaBHLiM, Graec. han&goę, bene articulatus, składny). Staw czyli kolanko jest takie złączenie kości, gdy wyniosłość, czyli wypukłość jednej wchodzi w równie wydrożone dołki drugiej. W ej eh, Anat. 29. Ból w *sta-wiech. UrzeLd. 15, ob. Denna niemoc, dna; Eccl. mjciio-BHaa 6oj1>3iib. Ból w stawach cierpiący Eccl. «MeiiOBOÓo-jtsHeH'L, BTi coc'raB'fcx'E 6oali3Ht imtail. Dla wyruszonych ze stawów kości stąpić nie mogła. Nar. Tac. 2, 363. Wybicie, wyskoczenie ze swego stawu czyli z solniczki główki jakiej kości. Perz. Cyr. 1, 98. Gdy ręce, które świat stworzyły, Do dziur sznurami kręcąc dociągało Be-zecne plemię, z miejsc swych wypadały Stawy, a kości w barkach gruchotały. Odym. Św. 2, H h 4. Gdy kto rękę albo nogę wywinie, że mu z stawu swego wypadnie , tedy doktor chcąc one rękę abo nogę znowu w staw swój wprawić, naciąga onćj ręki abo nogi. Sak. Kal. D 4 b. Nie gwałt czyni lekarz , gdy pacyentowi swemu wywinioną z stawu rękę abo nogę, z niemałym jego bólem naciąga. Smotr. Nap. 60. — Fig. Cerkiew' w swej przyrodzonej klubie stanąć nie może , póki ją nie

szczęsna sehisma z stawu wywija, i na miejscu swym stanąć nie dopuszcza. Smotr. Ex. 11. — §. 2) Staw, obszerne miejsce dla stojącej wody w sposobnym gruncie upatrzone, gdzie się ryby chować mają, i gdzie się woda według potrzeby wypuszczać może. Kluk. Zw. 3, 189; Boh. rybnik, rybniśte, rybnjćek; Sorab. 1. rebnik, bat; Sorab. 2. ribniza, gat ; Carn. ribnik, ubert, vâjer, bajer, obs. iarna ; Vind. ribneck, ribnjak, ribnik, vejer, vejar, bajar, ubert, vjest, polter, teiht; Croat. ribnyàk, vejer, biert; Bag. ribgnók ; Slav. ribnjak, ribarnica; Bosn. ribgnak ; Eccl. et Boss.    [agger 2], (cf. prąd),

npyÆHK’fi, npy^OBT), npy4«me ; Eccl. K&neiih (cf. kąpiel) ; poBCHnuicL, (cf. rów) ; etu groper $dd), cf. sadzawka. Stawek dem. Na stawki, gdy mróz przyjdzie, ryby wyzdy-chają. Strój. Staw. A 4 b. Staw otworzyć, spuścić Boss. paenpy^HTb, pacnpyżKHBaTb. Dozwolić stawek zająć, byle tylko gruntów nie podtapiał. Torz.Śkł. 101. Prov. — Według stawu grobla. Bys. Ad. 70. Falib. H 2. Psalmod. H. Cn. Ad. 302. et 1226. (jak kogo staje, piędzią się mierzyć). Ziemiański staw, a Cesarskie ryby. Bys. Ad. 77. STAWAĆ, a) frequ. Verbi stać.— b) Stać się, staje się. — c) Staje. — d) Stanąć qu. v. 'STAWACZ, a, m. ; Boh. stawać; co stawa, stoi, ber ©teber. STAWARZ, a, m., grubarz stawowy, ein $dd)grabcr. Potrawy te grube ludziom wiejskim, pracowitym, fliśnikom, Stawarzom w używaniu są. Syr. 1006. STAWCZYZNA, y, z., płat od stawu, Xdd)gdb. Oczkowe, rogowe, aredy, stawczyzny Tward. W. D. 75. STAW1ĄCZKA, i, ź., pismo stojące, litery czyli charaktery proste, fiebettbe ©d)nft. Pięknie jest slawiąezką pisać, tylko że długie do pisania i uprzykrzone. Haur. Sk. 180; (oppos. wiązane litery). — §. Slawiąezką postawić, w stojąozki, aufrecht fcinfMen. Korzenie te stawiączką pokłaść , jak widamy drwa na palenie węgla układają. Syr. 740. Jaja przez zimę chować trzeba w otrębach stawiączką do góry. llaur. Sk. 120. W popiele abo w suchym życie stawiączką grubszym końcem ku dnowi układać. Haur. Ek. 155. STAWIANKA, i, z., gatunek wędy na szczupaki. Skrbk. Makr,, eine 2Irt 5litgcl^afcit. STÀW1ARKA, i, i., kopanie stawów, bał £etd)ijrabcn. Sucha teraz mi trzeba, deszczby mi przeszkadzał stawiarce. Pot. Jow. 2,6.-— §. Stawiarka, szlam stawowy. Haur. Sk. 31. ïdd)fd)lantnt. STAW1AR-SKI, a, ie, od kopania stawów, juin $dd)grabcn gehörig, Do rzeczy stawiarskich służące naczynia. Strój. Staw. B 2 b. STAWIĆ cz. niedoli., Stawiać contin. ; Boh. staweti ; Sorab. 2. stawisch, stajisch ; Sorab. 1. stajju, stajem, stawiu , 'Stawieni, stawiam, stahwam; Carn. stavèti, sta-vèl, stâvem ; Vind. stauit, postauit, staulati, postaulati ; Croat. sztavim , klasli; Bag. staviti, stavgljati; Bosn. sta-viti; Ross. CTUBHTb; (cf. Lat. statuo, sisto; Graec. iaräe», ïartifiy ; cf. Hehr. HVtf schudli, posuit; cf. Germ, feiert, fteUcit) ; postawić gdzie, loofym fielleu, tvol/tit feijeit. Erato poskakując nogi kształtnie stawia. Zbil. Dr. G 1. Krzepką stopką drobne kroki stawia dziecię. Zab. o, 404. Bieży, i nogę nieboga pieszczoną stawia po skale, po śniegu, po lesie. P. Kchan. Jer. 408. Konopie wysuszone z moczydła, wiążą się na nowo, i stawiają w jakim

Na coż mam

na

448

STAWIĆ.

STAWIĆ.

suchym miejscu. Jak. Art. o, 219. Świeczki stawiać. Bej. Ap. 6. (obrazom ś. świecić). Flasz puzdrowych, butel, gąsiorów', kielichów wiwatowych, które przedtym na stole stawiano, teraz i imienia nie zostało. Mon. 75,    140.

Naprzód dobre wino stawia , a gdy sobie podpiją, tedy podlejsze. 1 Leop. Joart. 2, 10. (daje na stół). Na myszy stawić łapice przy dziurach , kedyby wyłaziły. Cresc. 225. nasadzić, galion aufftellcn. Im bardziej się uraza, tym skrycićj pułapkę mu stawia, Teat. 10. b, 7. Stawić sieci, sidła, kluczki Boh. poliknauti, liceti, licym. Stawienie sieci. Mon. 64, 190. Młynarz aby nie stawiał na ryby. Haur. Bk. 142. aufftellcn, J.    9?efie. — Woły na zimo

wanie stawiać około wszystkich śś. Zaw. G osp. na stajni postawić, auf bon Stall [teilen. — $. Stawić komu pijawki. Perz. Cyr. 2, 150. einem 23lutigel anfefcen, fefcen. Stawiać komu bańki. Beiz. Lek. 246. ©d)ropfföpfe fefjcn ; Sorab. 1. kónki stahwam. — §. Stawiać co we grze, na przegranie, ab o sadzić we grze, grać o co. Crt. Th. 1065, auf‘j (Spici fe|en. Na jedne kartę więcej stawia pieniędzy, niż na cały rok ma intraty. Tent. 8, 5 stawiać? R. Na to, co w banku. Tent. , 48. Co z początku wygrawa, na ostatku nie ma co stawić. Bys. Ad.

31. To nie stawiana mówi, Panie bracie, Ja spełnił chyżo, czemu to trzymacie? Bratk. A A b. nie taki nasz zakład, nie taka stawka, fca3 U)ar ntćbt fo gemettet. —

—    Similiter : Niech każdy zdrowie dla spólnego stawi dobra. P. Kek an. Jer. 540. na szańce stawić, narażać; bąran fejjett, ri$fircn. Ze mię przyprowadzi, stawiał swoje szyje. Ja b i. Tel. 206. Krzepko gardła i piersi na szable pogańskie stawić. Birk. Dom. 159 (ważyć na co gardło). Stawić naprzeciwko, opponere. Cn. Th. 1065. entgegen* [teilen. Stawię się; Sarah. 1. stahwam szo obsto. Miłosierdzie sprawiedliwości bożej się nie oponuje : ani sprawiedliwość boża stawia się na sprzeciwieństwie miłosierdziu jego. Salin. 4, 188. — Sitnil. Jaropefk nie śmiał Włodzimierzowi pola stawić, i zawarł się w Kijowie. Stryjk. 425."bitwę dawać, eine $elbfd)lad)t liefern, ein offnes Stref* fen wagen. Radził im aby z Rzymiany i z wojskiem ich beju nie stawili. Eraz. Jez. G 7. Żaden rycerz nie potrafi stawić nn placu ani mocy, ani doświadczenia równego. Staś. Num. 1, 215. położyć, pokazać; jeigen, barftellen.

—    § Stawiać komu co, kog-o, siebie, prezentować, przynosić, przywodzić. Cn. Th. 1065, oh. Przedstawiać, öor* [teilen, prdfentiren; przed oczy stawić, »or 21ugcn [teilen.

—    Phys, et mor. Niech mi wyniosłość stawia wielkości wspaniałe, Niech Indye swe skarby niosą okazałe, Niech piękność powabniejsza nad drogie klejnoty Stawia mi w wdziękach swoich najmilsze pieszczoty. Dmoch. Sąd. 27. Czas ów przywiedź sobie na pamięć, staw sobie przed oczyma ów dzień. Siem. Cyc. 366. Karać tych, którzy przewinili, a dobre przykłady na plac stawić. Kosz. Lor. 93, (oh. Plac). Stawmy sobie ludzi zawsze powszechnym dobrem zatrudnionych. Zab. 7, 269. (wystawmy sobie, przypuszczajmy do myśli, imaginujmy, suponujmy). —

§. Stawić kogo gdzie, przystawić, doprowadzić; ait Ort unb ©telle binltefern, barftellen, fjtnfłeHen, [teilen. Tymaryo-ci za każde 5000 asprów stawiają żołnierza konnego.

Kdok. Turk. 207. Stawdć się gdzie * stawać gdzie, stanąć, Vind. fe notersnaiditi, Iravensnaitife ; Boss. npe^cTan, , npe4CTaro, ftd) [teilen, fiel) etnftnben, erfreuten, (mifominen. Kto kiedy mężobójcą stawił się do prawa! Mors&t 144. Kazał mi być u siebie, stawiłem się na rozkaz jego. Mon. 64, 54. Stawiamy się podług rozkazu Wc Pana i na czas, i na miejsce naznaczone. Boh Kom. 5, 170. Nie spodziewałem się stawić Wc Pani Dobrodziejce tkk po ezerkiesku. Teat. 55. d, 54. Straćę miejsce w chorągwi, jeśli się nie stawie wyzywającemu. Mon. 67, 415. — Stawiam się komu, aby mię czym trafił, za cel się stawiam. Cn. Th. ftd) einem in ben üffiurf [teilen, ftd) ihn bar* [teilen. Jeśli sie myślą na miejscu nie stawi, niech swojéj nieczułości xiedze, którą czyta, nie przypisuje. Mon. 72, 342. fid) in Śebanfen ait ben Ort (nu »erfreu. — §. Stawiać prosto, ustawiać, prosto; aufrecht [teilen, aufridjten. Stawiać budynek jaki, wystawować ; (Boh. stawëti ; Blov. stawim, budugi ; Dosu. staviti temegl * fundować), eilt ©eMube auffu^ren. Mieszczanin żyjąc z rak ‘prace, Jak pan stawiać chce pałace. Jak. Baj. 10. /.rysowanie albo stawianie linij krzyżowych. Solsk. Geom. 29. — Stawiać kogo na nogi, wynosić go, wznosić, podnosić go; einem auf bie 33eirte Reifen, il;n ergeben, aufridjten. Godność na nogi człeka stawia. Fulib. B 5. Prawa powinnyby być takie . któreby głupstwo wykorzeniały, a mądrość stawiały na nogi. Gern. WY. N 4. Religią swoje szablami i kopiami stawiali na nogi. Birk, o Exorb. li. (ugruntowali). —-Simil. Poświęcać go i stawić na patryarchostwo miano. Bk. Dz. 759. podnosić, jum ^atrtardje.t ergeben. Biskupów stawili i święcili. Sk. Dz. 852. stanowili, 53tfd)i)fe einfeijett. Bóg sam ma wolność prawa swoje, które sam stawi, podnosić. Sk. Dz. 34. stanowi, ustawia, daje, @efe^e geben. — §. Stawić kogo u siebie, gospoda stanowić u siebie. Cn. Th. 1061. einen bei) ftd) etnlogiren, einguartt* ren. Jeśli mąż zwykł gości stawiać, tak żeby łoż i pościeli wiele miał. . . . Szczerb. Ba.r. 155. Gdyby kto czas jakiego pana w dom przyjął, nie może być za gospodarza domu gościnnego rozumian, ale jedno ten, który przychodnie ustawicznie stawia i chowa. io. 142.

-—• $. Aliter, recipr. Stawić się grzecznie, pokazywać się, popisywać się, stanąć grzecznie ; ftd) non einer »ortbeübaf* ten ©eite jeigen, ftd) fjeroortjjun, auöjctcfmcn. Cn. Th. 756. Stawiać się mężnie, poczynać sobie mężnie; fid) mutlffg entgegen [teilen, mutljig ferner treten. Przez czas tego prześladowania wszystko wytrwał, inne posilił, sam się lwem stawił, do męczeństwa ochotnie się kwapiąc. Sk. Zyw. 2, 577. jak lew, mie ein €öme [tdmmte er [id) mutlffg ent* gegen. Dopiero się ojcu lwem stawiła, już ci teraz jak wosk topnieje, i na wszystko pozwala. Teat. 16, 17. Zniósł smoka, chociaż mu się ostrym grzbietem stawił. Bardz. Trag. 480. bronił, ftd) mehren, jur SBebre fefien. Stawiać się komu łagodnie, łaskawie; [id) gitdbig bettlet' [en, bejetgeu, erjetgen. Skanderbeg stawił się przeciwko więźniom dosyć łaskawie. Baz. Sk. 150. Wszystkim się hojnie stawia. Byb. Bs. 67. Pochlebców najwięcej się trzeba ostrzegać, gdy się i postawą i mową najpowolnićj stawią. Kosz. Lor. 49 b. Grzecznie stawił sie téj damie.

STAWICIEL- STAWKA.

S T A W N I C Z Y - S T E K.

449

Mon. 68, 315. Sami na obie 'nodze chrarnią, a drugim w podparcie się stawią. Smotr. Lam. 14. (ofiarują się ze wsparciem). Stawiać się nieprzyjacielskie, srogo, surowo.

Cn. Th. 1065. Zawsze jej się fortuna źle stawiła. P.

Kchan. Orl. i, 299. Niech się szczęście stawi lub źle lub dobrze, na mnie nie utyje. P. Kchan. Jer. 258. Trzeba mu się ostro stawić. Teat. 21. b, 70. Wszystkim Gofred jednako się stawi. P. Kchan. Jer. 120. Doświad-ezajmy go aź do końca , patrzajmy jak się stawi. Teat.

39, 44. Stawiać się komu jako abo jakim. Cn. Th. 1065.

Głuchym się na te przekładania matki stawił. Mon. 65,

597. Nigdy takowej potrzeby nie było , W którejby mu się szczęście macochą stawiło. Groch. W. 537. mo ftd) itym ba3 ©lücf ftiefmütterlid) bewiesen pntte. Cesarz nie trudnym sie Polakom, o co go żądali, stawił. Krom. 89.

Znowu dziećmi ‘stawiają się starzy. Pot. Arg. 162. (tak się znowu pokazują, zachowują się jak dzieci, lub raczej stawają się). Jeśliś chudy pachołek, nie stawże się panem. Klon. Wor. 41. — §. Stawić się w słowie * dotrzymać słowa, cf. Lat. stare promissis, stać w słowie, feilt Sort galten; (oppos. floss. OTryaußaTb). Szczerze się w swoim słowie stawił, tak jak się ochotnie był ofiarował.

Uslrz. Kruc. 1, 14. Żal mi, że w słowie stawić mu się nie mogę. Teat. 11. 72. Przyrzekł na piśmie; musi stawić się w słowie. Teat 24. c, 103. — §. Stawiać się,

«dawać. pokazywać po sobie powierzchownie tylko ; ft$ ftctle« fllft Citons, simulare. Staw' się Wc Pan wesoło.

Teat. 43. b , 83. Stawiał się w powierzchownych znakach katolikiem. Tr. STAWICIEL, a, m., stawiacz, który stawia ; ber ©tefler, §tnfłeHer, ^infefcer; Boh. et Slov. stawi- STĄZYC, ob. Tążyć , Tęsknić, tel budownik ; Vind. stavez, postaular , postaunik, stau- STEBNIK, a, m , [podrun na pszczoły podczas zimv, ein lovez; Hag stâvgljalaz. STAWIDŁO, a, n. ; (Boh. stawa- ^ehtettMer 2|. n p. Kopać loch na stebnik. Torz. 'Śkl 5. dlo hurty; Eccl. CTUKitso, iiOACTaBa no/fB ctojiivb 1. podsłu- STECH, STACH, a, mM Nom: propr. Staś, Stanisław, 0tein pie, 2. stajnia, 5. szafa); stawidło u młyna, u upustu    jel. Włos czarny w głowie, biały w wąsaci: Steehu? Stech

stawów, sadzawek, zastawnik. Cn. Th. 1065. ba3 ©d)Ujp    odpowiada: bo wasy na blechu. Bratk. F 4.

bref an ben îerdjen, ba$ gaflbret; (Boh. stawidło; Slov. STĘCHNĄĆ, STĘCHŁÓj ob. Technąć. STĘCHL1NA, y, i. ; Boh. stawidło; Bosn. zastavak od vodeniçe, kojim se voda za-    stuchlina, tucblost, tuchliwost ; Vind. mlaknost, mlakota,

stavgija). Stawidłem młynarze wodę na kolo płynącą za-    młaka, mlazhina, potrefs ; Boss. ryxjocTb, ryxojb, 3a4XJO,

stawiają, gdy chcą młyn zatrzymać, albo gdy woda w    aaTxaocTb, /tymeiCE. Wśmiardnienie, wstęcblina, wslę-

stawie mała, i chcą, aby się jej uzbierało więcej. A'.    .chłość. Cn. Th. 1294. bumpftger ©er ud), j. 3). bfś 3)łei>l$.

Kam., (cf. śluza). Stavyidło w upuście, deski grube, w STECKA, STECZKA, STECZKA, oh. Ścieżka, fugi wpuszczone. Os. Ze!. 85. Solsk. Arch. 101. — Fig. STEFAN, a, a, m., Nom. propr. Szczepan, ©tep^amrê. Stef-Kładło prawodawstwo nasze mocne stawidło miedzy wol- cio ! demin. Teat. 26 . 75. nością obywatelska i prerogatywami królewskiemi. Ostr. STEGI czyli sztaby żelażne. Archel 4. ©ifeiiftdbe.

Pr. Krym. 2, i 48.‘ przegrodę, 3mif$enm«ttb. STAWIENIE, STEGA, ob. Wstęga. STEGNO, STĘGN1SK0, ob. Ścięgno 2), STAWIANIE, 1. subst. verbi Stawić qu. v.—¹ 2.'Stawie- STEK, u ,'m.; Boh. ztok, sedlina ; Sorab. 1. zbeźanć nenie, przewory w stajniach, stabulatio. Mącz. bte ©talibcin* me anńfdjen ben ^Jferbcn fit beu ©fallen. “STAW1NOGA, i,

2., sic vulgus ru&ticorrnn panem vocat, sUibilimentvm ren-tris. Cn. Th. 785. SJłagenprfung, Srot. Stawinoga, sla-winóżka. Mon. 75, 591. STAWISKO, a, n., lichy, paskudny staw, ein fd)Iecf)ter, ltnfauberer ïeidt. Stawiska smrodliwe. Petr. Pol. 2, 353. Staw isko, miejsce gdzie staw, dół stawowy Boh. rybniśte. STAWKA, i, z, co we grze stawią, ber ©infa^ im ©piele, bie ©tnlage, ber ©ajj;

Boh. sśzka ; Boss. BCTaBKa, CTaßi<a; [Vind. stava, staviu-nu plazhilu, fadi

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

cudzą stawkę idzie, trzeba żeby swoję stawił. Fredr. Ad. 52. Żgoła gry stawka fałszywa I samołówka prawdziwa, jest ten świat. Dar. Lot. 13. STAWNIGZY, ego, m., nad stawem przełożony, ber $eicf)aiiffetyer. Stawniczy miał łowienia i sprzedawania ryb. Mon. 75, 181. STAWNIK1, u bednarza, różnej wielkości obręcze, potrzebne do stawienia statków. Magier. M*kr., ©tebreifen, ©taubreifeit STAWNOC1ĄG, STAWNOPROST . stawnoprosta czyli sta-wnociagła linia* prostopadła, pionowa, perpendykularna,

fine perpenbtcuîûtre Cinte. STAWNOCIAGŁOŚG, STAWNO-PROSTOŚC, ob. Prostopadłość. STAWNOPROSTOWNI-CA, Prostostawnica, Prostostaw. 7V. bie Slepmage, SBûffev* mage. STAWNY, ob. Stawowy ; (Boh. stawnj stawający, n. p. koń znarowiony). 'STAWOWANIE, ia , n.t n.* p. Ciążanie, abo jak mówią, stawowanie ludzi z innych państw. Sax. Tyt. 133. przystawowanie, dostawianie: baê ^erliefevn, Ueberlieferu, ©teUeu. STAWOWATY, a, e, — o adverb., członkowaty, glieberig, gegliebert. Ogon ka jest stawowaty. Zool. 111. Rożki na głowach du są stawowate, twardawe. Zool. 103. STAWOWY, a, a, e, §. 1 ) od stawu w ciele, ©eleuf * , ©lieb*. Sok stawowy, ©liebmaffer. Sienn. 594. ‘Stawosroarowidło, rozciek klejowaty, miejsca stawowe odwilżający. Krup. 4, 156. et 154. bie ©elettffdjmfere. Choroby stawowe , po stawach i junkturach chodzące. Ivup. 5, 110. — g. 2) Stawowy, stawny, od stawu rybiego , $cid) » ; Boh, ry-bnicnÿ ; Vind. vejarni; Erd. Rpy40BUÖ. Gospodarstwo stawowe Strojnowslîiego. Woda stawowa , o qua stagni , w stawach albo w dołach. Klup. Kop. 1, 89.

moc

u ra-

owa-

na

plazha * stawowe, £etd)gelb). Kto po

rad : Carn. stequa ; Vind. stevka, difbna Ihterna ; Croat. ztekalische , schava , napoy , szmetische , (cf. śmiecisko), Bosn. stek. potocina, kud ghiiusna voda idde ; Boss. ctokł (cf. stok), iicTOKi, CTOueiiie, B040Teqa, B040Te-nie , B040Teub : ściek, ściekanie wody, zbieganie rzek, kałuża , sadzawka bez ryb , do potrzeb rozmaitych ; 3lls fammenfiuP, Bnfantmertlauf, ©ammetylaj) beö ®aterö, ber glüffe, beê SOîoraffeS lt. m. Stek domowy, odbyt kuchenny, pomyjnik wypuszczony za dom. Cn. Th. 1066, Rag. smradotecje, ber ©ußffeitt, ber Sługuj! itt einem £mufe, bie ©offe. — Stek okrętowy, sentina. Cn. Th. 1066. bie

450

STĘK-STEMBLACHY.

STĘP LAK - STĘPĘ L.

©ninbfuppe ttt finem 6d)tffe.— Anat. Stek mleczny. Krup. formuje; powinnę być z żelaza gładkiego, a lepiej z 2, 65, ob. Ściek mleczny. — Stek grzbietowy namazać marmuru. Torz. Skl 56.

przed przyjściem ograżki. Sienn. 559. pacierze, baS 9îücf» STĘPELAK, STEMPEL, STEMPLARZ , STEMPLIK , ob.

Stępel i t d.

grab. — §. Transi. Ściek, spływ, zbieg, 3ufflffimenßuß ;

zjednoczenie, 33eretntguiig. Nie zda się Tyrus narodu STENDAR, STYNDAR, ob. Sztandar, jednego, lecz miastem świata całego i stekiem handlów. STENGIERKA , ob. Stangierka.

Jabt. Tel. 54. Starość stek chorób i przykrości. Cn. Ad. STEP, u, m. ; Ross. et Eccl. CTent ; wielka pusto leżąca 1092. Ta kometa nam nic dobrego nie przyniesie, jeno mory, głody, nieurodzaje, i prawie stek wszystkiego złego. Lat. Kom. 2 b. — In pessimam partem. Stek łotrów, hult»jów, zbójców miejsce, zgromadzenie; fine SDłorbergniOc, 8afierfyó()le. W mieście tym był stek roz- STEP! n. p Woły, gdy mają stanąć, wołają na nie: sto bójeów. Biel. 511, cf. Ross. Ha6p04ü. — §. Aliter: Już step sto! Gdy s ę mają cof.ić. to wołają: step, nazad!

Ilaur. Sk. 50. gurncf ! ein 33i'fej)h?iüort ber Oebfeiitreikr. STĘPA, y, z.; li oh. staupa , slupnjk , opicharna, (upichati hindere, ob. Pchnąć); Sorab. \. pysta (cf. piasta), słupka, meluschk, (Sorab. 1. stupka tłuk); Sorab. 2 [testa; Garn. stopę, (shtupa * stłuczone korzenie); Vind. stopa, (distng. nostr. stopa), stopę, pcha, pehalu, pelia-lifbe, pahauni mlin, mlinska, stopa ; Croat sziùpa , sztup-pa, sztuparniccza ; Hung. stopotska ; Rag. stoppa; Bosn. stuppa, tucejak, ù koj se tuce so alb popnr; Boss dyna, TO.men, (dyna, ery iwa rpoździerz drewniany, 2. ciyu-na tabliczka, CTjunna piasta u koła); (cf. Cul/. Hampe, estamper ; hal. stampare; Sven, stampa ) ; Germ, bif Stampfe. Kamienie w rudę obfite tłuką w stępie; u nas zamiast słowa stępa, używają tego tłuczka. 0s% Rud. 40. Stępy kruszcowe, ba$ ÿodWfrcf, zabudowanie, w którym woda poruszanerni stępami, (stąporami, ©tampfer), kruszce tłucze. Kluk. Kop. 2, 296. Stępy w kuźniach, podobne do tych, w których kasze robią. Os. Żel. 85. Stępa w młynie prochowym, wydrożenie, wewnątrz ogro-mniejsze, a ku wierzchowi węższe, w wielkiej sztuce drzewa. Jak. Art. 5, 516. Stępa na sukno, folusz, bie SBalfirnlble. Sukno nie wprzód się kosztownej posoki napije, aż przez stępę przejdzie w młynie. Morszt. 2. Znieśli oleju z drzewa oliwnego, w stępie tłuczonego. 4. Leop. Evod. 27. Oelftampfe, £>clmûl)le. STĘPAK, a, m., jednocliodnik, szłapak; Sorab. 1. lupolak, hustoho stupa kon; Rag jorga, prusaz, ciii 3elłer, Paßgänger, eilt ’Pfcrb, ba» beit $!aß gcljt. Jednocliodnik, laliores passus fart, et mi ms placide ferl sessorcm, quam stępak. Cn. Th. 1060. Dast/p. A a.

odziany w szafy królewskie na dzielnym stępaku kióle-wskirn ; in ambulatore regio oplimo. Nar. Ust. 7, 18. Tode mnie dawano stępaka tarantowatego. N. fam. 16, 17. — Cicero, ociec i zakładacz Rzymskiego krnso-rnówstwa , bvł stepak. Pilch. Sen. list. 508? — STĘPEL, STEMPEL, ŚZTĘPEL, pla, m , STĘPELEK, łka, STĘPL1K, a, m., dem, z Nicm. ber ©tfmpcl ; Boh. śiimfljk ; Vind. fhtempel, snamik, ofntamp, sasnamik, safhtampanje ; Ross uiTeiine.tb, «leKaiiL, (cf. czekan); narzędzie do wyrażenia cechy na czym , n. p. na pieniądzu , na papierze ; ber ©olbfłcmpel, SWünj^empcL Çapierjîempel. Pieniądz, któremu stępel dodaje ceny. Węg. Alarm. 1, 47. Na blaszkach wybijają czasem menniczniki wyobrażenia monet; sztychowane nawet widzimy stęplów wyrazy, za wzór d*

skarb nasz na stefu. Chruść. Kurs. 144. na zeieku, na z* hyłku , auf ber SRctge; Boh. stockÿ.

STEK, u, m. jęk, stękanie; Ross. ctohi, CTOnaHie, ctg-huhîo , Germ. brt$ ©toluen. Stekiem wielkim w niebiosa kołatał. Birk. Bom 85. Jęk, stek, rozruch, w polach się rozlega. Chrośc. Fars.*295. Były słyszane gwałtownych razów trzaski, i częste niewieilzieć od kogo jęki, pęki , stęki. Stryjk. 501. STĘKAĆ med. contin.. *S'ę-kuąć jednli', Gtękiwać c:e-loll.\ [floh, stonali, bekali, wzdychali, (sloriali, stonu, stur*j clmrować, odstonali odclio-rować, odstonowali w chorobie stękać; Siov. stonaf, stonem aegrołare ) ; Sorab. 1. stchnam gemo ; Carn. stókam; Bosn. stegnati; Eccl. ctchio ; Boss. CTOHfiTb, cto-

HIO CTCHIO , OXIlJTb , OXaTb , OXaiO , RH3>b*aTb, 3îlBH3*aTb, (cf. wzdychać), K.ioxïaïb, 3aiuoxTarb, hjoxqy, (ob. Szlochać^) ; cl. Svec. sianka; Isl. slianka; Graec. fftsveiv, ffts-t>.ï/eiv, cf. affd-srstv-, Germ. ftii^iteit) ; jęczeć, stęki i jęki wydawać; fcufjctt, ćtĄljCi!. Ciałem i duszą stękam, ledwie iżem żywy, Dokąd mnie chcesz zapomnieć ojcze litościwy? ,/. Kchan. Ps. 7; w moim zmartwieniu chodzę ledwie żywy. Karp. 5, 12. Niemasz czasu stękać, Kiedy się niestękanćj śmierci przyjdzie lękać. Pot. Arg. 424. «Łom , grom, uciekanie, Ryk, kwik koni, i rannych pod niemi stękanie. Tward. VVV. 140. Drzewo się pod ciężarem smoczym naehynęło, I na pień, końcem chwostu chluśniony, sieknęło; flagciiart gemuit. Zebr. Ow. 57. Czy się zdało postęknąć, czy drewno sieknęło? Zebr. Ow. 20t. Gołębie płoche próżne gardła mają, Po go-gołeb;ńcach żałośnie stękają. Groch. W. 56. Jeśli pod tym jarzmem mam na zawsze stękać.... Teal. 46, 64. Ostatnie stęknął. Cn. Th. 1066. (skonał, ducha wyzionął). Szpetna choroba, kto stęka, ano go jeszcze nic nie boli. Rej. Ziu. 86, (cf. skarga, płaczek). — §. Słabości takowe tym brzemiennym ‘nabarziej przypadają, które na śledzionę stękiwały. Cziaeh. Pr z. C 4. pobalewały, chorowały; franfett, frńnfelit. STĘKL1WY, a, e, — ie adverb. ; Sorab. 1. stohnaté ; jękliwy, o lada co stękający, rolmmerltg.

STEL1SKO, ob. Stylisko.

STELMACH, ob. Stalmach. STELWAGA , i, z,

z Niem.,

b:e SBage auf ber $eicbfel, bte Sorbermage. Stolwagi u pojazdów bywają jesionowe, brzostowe. AInk. Rośl. 2, 1G4. STRMBLACHY, z Niem., ©tflmniWećj, blachy okrągłe, na których majster dna od flasz śklanck i innego naczynia

przestrzeń, Germ, eine ©teppe, eine ^»etbe. STEPOWY, a, e; Eccl. ctciihlih; ©teppetî * . W południowej Sybe-ryi znajdują się dzikie owce, nazwane stepowe barany. Zool. 562.

Za niemi jechał rycerz

m.,

STEMPELAKI - STĘPKA.

STĘPKARZ- ST Ę POR.

451

samołówka jego na ścieżce, i Leop. tPKA , i, z., dernin. Kom. stępa, tłuczka, tłuk; eine Heine ©tampfe, ein Heiner ©tampfer, eine SJîürt'erfeule. Stępka (io tłuczenia kamieni Torz. Ślil. 10.

ne ,

później wyrytych stęplów. Czach. Pr. i 23. — Slępel, cech.» stf plein wyrażona; Hoss. lUeiimo, Tasira, ber auf» gebritćfte Stempel, baé ©tempeljei^en. — Stempel* papier stemplowy, ©tcmpelpnpicr. — Fig. łr. Grosz jego, czy lekkim sposobem nabyty, czy w prasie ueiśnienia zebrany, zawsze na sobie mieć będzie niestaity zdzierstwa stępę!. Mon. 71, 484. Jeśli sie słowa nie zgadzają z sprawami, tedy sie to tak wydaje, jak sztępel równy i dobry, ale na złym kruszcu. Pilch. Sen. list. 27G. Któmy w zdaniach swych i słowach równą stałość i rzetelność zachowują , ci zdają się mowę swą jednakim sztęplem cechować. Pilch. Sen. list. 276. — §. Milit. Szlepel do muszkietów, do armat, wpycbacz, wtykacz, ber 8abe* jtecf J Boh. śtemdjk; Carn. rajmésiièl ; Yind. ram ar ; fJung. slempelyek ; Siov. shihka, (cf. szybować); Boss. uioMnaa^, moMnojti, HaóoiiiiineL (cf. nabój), ivbm>, ivb-fiBHii, (ob. Cepy, cf. czepić). Stępel, narzędzie do nabijania armaty, wałek drewniany, okuty miedzianą ryfka. Jok. Art. 3, 5! 7. Na słowo komenderującego; za stępel! stępel tak wysoko jak ręka wystarczyć może, do góry się wyciąga etc. Kaw. Kar. 2 50. Slępel na miejsce! stępel kładzie się w pierwszy Laczek, a jak prędko w drugi bączek już wnijdzie, żywo go na dół posunąć trzeba, ib. 1242. — Sirnil. Stępel w sikawce. Tr. ; Boss. Topóa.10, ber ©prifpTnftöpfel, ©prigenfiotf. Ste-pel w rurze pompowej. Hut). Mech. Stępel w pompie nasi rzemieślnicy bebenkiem zowia. Os. Fiz. 325. Sie-

•    L    S.    A

pelek , stęplik Jak. Art.- f, 433. Stępelki drewniane, żelazne , mosiężne. Jak. Art. 2, 73. Stempelki w fortepianie drewniane, które uderzają o struny; i ztąd się mówi: fortepian na stempelkach. Magier. Mskr., Jjoljcriie lp<hnmerd)ni.im ^ortepfaito. Stemplik u śklarza, żelazko do kołków wybijania w ramach. Magier. Mskr. efn ©temm* eifett ber ©lafer. — §. Stępel , w rusztowaniu, podpora. Ca. Th. 1123. (Stempel, ftarfe ©tfijje, S3aitm ju einem ©enifte. Sięple pod krokwami, capreoli. Cn. Th. 1123. ©tnfjett unter ben Sadtfparrett. STEMPELAKI, w hucie śklanćj, kieliszki nizkie z grubemi dnami do gorzałki. Magier. Mskr. niebnge Sraiintroeinglafer mit bttfeit Subert. STĘPIA, i, z., krocz, chód koński pomiarkowany, ber ©cfyritt, beit ein ^ferb (jelit- Zrazu stępią, potym kłusem zaczynaj. Hipp. 43. bett ©djritt reiten. Konia obaczywszy, spytał, jeśli stępia idzie? rzekli, że bystr. On prosił o innego , któryby statecznie szedł, bo był slrudzon bardzo. Papr. Hyc. 106. Ledwie stępią wlecze się leniwo. P. Kckan. Orl. i, 203. (noga za noga). STĘPIAŁY, STĘPIEĆ, STĘPIĆ, ob. Tępieć, Tępić! STĘP1CA, y, z., łapaezka, n. p. na zające, eine $al!e, ©ddagfafle auf §afen lt. f. ty. Stępico abo żelaza na łapanie wilków, lisów etc. Kluk. Zw. 1, 406. Bywają ślepice abo sło-pce na wilki drewniane, a drugie żelazne. Cresc. 638. Lis, "cbociaj chytryj ani się obaczy, kiedy w stępicę wpadnie. Rej. Ziu. 159 b. — Allegor. Skryta jest w ziemi stępica jego ,

Job. 18 , 9.

— g*. Oezkas nie ma przechodzić na obie strony ula; ale tylko mu gniazdo abo stępkę wywiercić, żeby końcem ula chwycił wolno. Kac. 8. rynienkę, żłobek; eine DHline, Salje. — §. Stępka jest belka gruba z drzewa całkowitego, która wzdłuż przez śrzodek statku idzie, i na niej moc statku zależy. Magier. Mskr. Stępką u szkut zowią ten dąb abo- drzewo, które wzdłuż statku leżąc, potęgą jest masztowi wysokiemu, przy którym żagle wieszają (Kw Ow. 583. ber ftiel rincé ©cMffeê. Steki do szkut, dubasów, bywają sosnowe. Kluk. Rosił. 2, 163. Stępki, ów’ cały fundament szkut krajowych, robią się z sosniny. ib. 179. STĘPKAHZ, STĘPN1K, a, r,i, który w stępie robi; Vital. pHiauz, pehazh, pehar, /’. pehauka , pehaviza; (Bosn. stopar, koji cisli baglinej Buy. stujtpcir fullo. folusznik i, ber ©tampfer, ber tu ber ©tampfe arbeitet. Pins or, stępkarz, żarnarz albo krupiarz, który jagły abo krupy czyni, w stępach (tłoka, i w żarnach miele. Mą>'z. Pinior, żarnarz albo slępnik Marz. STELLABZ , SIOIPLARZ, a, m,, co pieniądze stęp!uje czy li stępel na pieniądze wyrzyna. steplern znaczy; Yind. fblernplavez, salhtampar, olbtapavez, sasnaminuvauz, ber ©tempdfdjneiber, ©tempcler. Na dole tego pieniądza jest owalna tarcza, na boku imię stemplarza; w małej tarczy znak mynemistrza. Ozach. Pr. 1, 11. STĘPLIK, dcm. Kom stępel, slępelck. STĘPLOWAĆ cz. niedok., § 1) cechować stępieni, piętnować; 6’erî». ftempfln, bctl ©tempel aiifM'UCfeil ; Vind. sasnaniinuvati, cflitampâti, sa-fhtampati, fh tern piat i ; Hoss. DSTiiaTb, TaM5KHTb, k.icmmmtł, SäK.ieuMHTb. Slęfilowany Hoss. KJeîfMenbili. Papier się-plowany od r. 1 773 wszedł u nas w liczbę podatków. Ostr. Pr. Cyw. 2, 288. Vol. /.eg. 8, 145, lloss. repóo-Baa óyiiara, ©tempclpapicr. Przedaż niesteplowanego towaru Hoss. nponr.TCHie. — §*. Steplować, stęplem nabijać; laben, mit bem Cabeftocfe einpropfett. Tr. — §. 2j Steplować, podpierać, podpory podsadzać; mit Säumen unterfm$cn, ©tilgen imtcrfc^en. Stemplować, podstemplować ścianę lub dach, t. j. stemplami czyli podporami ją wesprzeć w czasie podmurowania. Magier. Mskr. Gdy się ganek coraz dalej w podkopach prowadzi, cieśle stęplują, i cembrują go, żeby się ziemia nie osypowałs. Jak. Art. 2, 212. Wieża oba zadnie koła połamała, & iść nie mogła dalej ; ale piechota pod nią steplowała tramy, na których legła zawieszona. P. Kchan. Jer. 298. Sleplowanie w podkopach, rosztowanie dane na podparcie ziemi. Jak. Art. o, 517. drzewa, któremi ziemię w przebitkach wspierają, aby nie odpadała. Os. Żel. 85. bie ©tufcuno , SWtftonu < baé ©tiiijgerufie, bic ©tempel. STĘ-JPLOWY, a, e, od stępia do znaczenia, ©tempe!» ; Hoss. iiiTeMne.ibHHH. Slęplowy papier, ob. Stemplowany. Się-płowy, od stępia dó nabijania. Sabcffocfé * ; Hoss. uitom-no.îbHbiô. STĘPLOWKA, i, z, podstęplowanie, podsadzenie stęplów czyli podpor, stępie podsadzone; baé Unterftempeln, ltuterftü£cn, bie ©tilgen. Rudny powinien uważać, jeżeli cembrzyny i steplowki w’ dołach dobrze dane , jeżeli przebitki z dołu do dołu porządnie zrobio-i steplówką dobrze ubezpieczone. Os. Żel. 62. STE-POR, ob. Stąpor. STĘPORN1A, i, i., wielka sztuka drze-

452

STEPOWAĆ - STERCZY Ć.

• STERK - STERT.

wa okuta, w której rzędem potrzebna liczba step jest piór które na ich głowach styrczą. Papr. W. 2, 269. powydrożana. Jak. Art. 3, 317. ber ©tampfgauG. — (STEPOWAĆ, STEPNOWAG cz. niedok., wyszywać, z Nietn. fłeppert. Tr., Stepowanie, pewny gatunek wyszycia, ba8 ©ejteppe. Tr.). — STĘPOWAĆ, ob. Stąpić 1) et 2).

STEK, STYK, u, m. ; SJHeberf. ©tar; Anglos. steore; STREN1GTWO, a, n„ sterowanie, sztuka sternicza, kie— Holi. stuur ; Svec. styre ; Germ. b(l$ ©teuer; Boh. hlawni,    rowania okrętem; Germ. baé ©teuertt, §Û^rett bcó ©teuer*

pfediij weslo; Sorab. i. tżowniska woyo; Vind. ladjou-    rubcrä; Eccl. KopMHiiuecTBO, ynpaBieiiie Kopaójfl, KopM-

nu drevu, tarbol na barki, rudu na lodji, timun; Croat.    uecTBO. Próżno kuszono się oświecać Turków w archi-

krćt, korman ; Dal. timun; Hag. timun, barb. dumèn ;    tekturze morskiej, hydrografii, sternictwie. N. Pam. 21,

Bosn. dumen, timun; Eccl. [cTfmi* 2j, Kipua, in>f>Mii;io ;    293. ©teuermamrôfunjh— Transi. Rząd, dozór, dyrekcya ;

Hoss. noTéC'B, py-it>; §. 1) rudel, główne wiosło całym    Cettltng, 3łc$terunip Pod twoim, zacny marszałku, stér-

okrętcm kierujące, baS ©teuerruber, pr. et fig. Clavus,    nietwern ojczyzna została zbawiona,

styr, rząd okrętu. Chmiel, 1, 79. Nawami rzeki i mo-    pod twoją laską, unter betiiem SDłarfdjattSflabe. Ta świą-

rza przebywamy, napiąwszy dla pędu wiatrów żagle, a    tnica i w niej napisane foliały świadczą, jakie pod ster-

z tyłu przydawszy ster, którymby to w tę to w owe    nictwem stryja i braci twoich sprawiedliwości rodziły się

stronę szybując, nawy bieg zwracano. Pilch. Sen list. 3,    owoce. Zab. 10, 280. (pod marszałkowstwem trybunal-

63. Szkoda tym styru zwierzać, którzy nie płynęli.    skiin). STERNICZY, a, e, od sternika, ©teitemiainiS * .

hgs. Ad. 65, Alb. na Woj. 6. Kieruj szczęśliwie tym    Burza nie pracy sterniczej jest na przeszkodzie, ale tyl-

styiern, który ci w ręce obywatele dali. Dijar. Gród. l i.    ko powodzeniu one'j Pilch. Sen. list. 2, 401. STÉR-

(marszałkowstwo, laska). Marszałek sejmowy, będący przy    NIK, STYKNIK, ‘STYKMAN, a, m., Germ. ber ©teuer»

styrze obrad Rz pitej, powinien wiedzieć, dokąd kiero-    matm; Boh. zprâw'ce lpdj, weslah"; Sorab. 1. tźowma

wać tą tak wielką machiną. Koli. List. 1, 19. Siov. Pri    nawrociér; Vind. marnar, barkolizh , barkolar; Rag. du-

pulpitć sed’i, clavum leitet-, cf. pulpit, ob. Sternik, stero-    menâr ; Croat. konnânik

wać i t. d. — §. Transi. Styrem u ptaka zowią się dłuższe pióra ogonowe , reclrices, że latającemu ptakowi służą w locie do styrowania. Kluk. Zw. 2, 11. bie ©teuerfebent etiteś ^ogelö. — §. Ster wiatrakowy, drąg, którym go obracają i kierują; bte ©teuerbddtfel fln ber SLćnibimiple, b«3 SBenbeljoIj, ber ©terj, Me ©terje. Tr. —

$. 2 ) Styr, rzeka na Wołyniu. Wyrw. Geogr. 21. ein ŚJuP tu Śol^mett.

STERAĆ, Styrać. ob. Tvraé.

STERCZYĆ, ‘STARCZYĆ, ‘STORCZYĆ, STYRCZYĆ med. niedok( ob. Stark, cf. Germ. ©terj, ©torj , ©tltrj ), wzjeźonym być , do góry w stawać, na storczu postawionym być, ‘czczyć; tu bte #ölje ftarren, aufrecht Geneidet fielen, iieruor raoett; Boh. trćeti , troci, trćjrn; Slov. wy-stykugi se ; Carn. stershirn , pizhâti, pizhim ; Vind. ster-zhati, nadvifiti, nadstati, priedlhterliti , priedmoliti,

( fhlorek * ułomek , cf. stark, store); Croat. scterchirn ;

(Sorab. I. storkam, storżim; Sorab. 2. starzisch stur-knąć); Boss. TopuaTb Na głowie sterczała pojeżona czupryna. Ossol. Sir. 5. Na głowie czubek storczy. Tol.

Saut. 83. Część rozbitego okrętu sterczy jeszcze nad wierzchem wody. Gaz. Nar. 1, 261. Koniec strzały starczał. Ezop. 91. Śmiertelna w jej boku strzała sterczy.

Jall. Tel. 51. Po polach piki gęste, i włócznie sterczały. Jabl. Tel. 279. ("czczały, tkwiały do góry stojąc*).

Piki, dzidy, tak gęste po polach sterczały, Jak gdy obszar Sykulski w kłosach spływa cały. Jabl. Tel. lii.

Jako jeż starczy włosami abo Świnia szczecinami. Pelr.

Hor. 2, iV 4. Maszt starczy k niebu. Klon. Fl. E 1.

Już ni śrzronem łąki starczą, ani krami rzeki chrąszczą, ni lodami. Pelr. Hor. 2, M 2. Gdzie związki i stawy mowy utaić możesz, na coż te kości sterczeć mają?

Usarze straszną postać mają, dla STERT, ob. Styrt.

Gałęzie styrczące. erecti, które mało co od pnia odsta-wają. Bot. Nar. 44. Stćreząc; Boss. TOpuMff, TopuHOMi, cf. storę.

STERK, usterk, ob. Stark.

STERNAL, ob. Trznadel.

Gaz. Nar. 1 , 318.

Pir. Wym. 150.

Dal. dumenar ; Boss. et Eccl. KOpMlUHUTi, IS ßl» MB Y li II , KpItMMlIliiTt, OKOpMHTe.lI>, KOpaÓJie-4ep;tteu'B, urrypMant (cf. szturm), ripaBObmHiCB. Stćrnik jest, co steru pilnuje, rudlem galerę kieruje , kędy potrzeba. Oliv. Ow.

podług potrzeby kieruje, wodę uważa, i flisami rządzi. Magier. Mskr. Starszego sternika gospodarzem szkulnym zowią. liaur. Eh. 62. Styrnik spracowany wielką niepogodą morską, wielce bywa kontent, g^dy port ujrzy, Baz. Hst. 146. Nawałność tak wielka powstała, żc się i sam ‘styrman (Germ.) bardzo był trwożył. Budn. Apopht. 84. —- §. Tr. fig. Rządzca , kierujący czym, przewodnik; ber Setter, $ü()rer. Dzięki królowi, sternikom obrad, sejmującym stanom. Gaz. Nar. i, 549. marszałkom sejmowym, ben ©tat^altern, Sfte.tdjêtaGêntarfdjfitteH.— (STER-NOZYĆ, ob. Trzynożyć). — STEROWAĆ, STYROWAĆ cz. niedok., sterem kierować, Germ. ftcucrn, ba» ©teuer» ruber führen ; Carn. govei näm ; Croat. kormanim; Eccl. KopMCTBOBam, ynpaBJHTB KopaôjeMï, OKopMiHio, ynpa-B^aio, ixopa0JC4cp/KaBCTByio, npocTBOBam, propr. et fig. Nauczyłem się pierwej sterować , to jest, okrętem rządzić abo galerą na wodach. Otw. Ow. T28. Czołnik długim wiosłem przewoźnik styruje. Bardz. Trag. 41. Apolo styruj łódkę, niechaj płynie sporo. Paszk. Dz. 61. Styruj, ruszaj z miejsca nagle, Wiatrom co nas wzywają wszystkie opuść żagle. Przyb. Luz. 54. Każdy się krząta w nawach, wszystkich trudni praca, Rudel w styru jącego reku się obraca. Przyb. Luz. 41. (w ręku sler-'nika). Ryby ogonem styrują, i lekkim onego ruszeniem na każda stronę z równa łatwością bieg swój zwraca ja. Pilch. Sen. list.' 3, 65. STEROWY, STYROWY, a, e\ od styru, ©teuer»; Eccl. KopsuwHuh. Pióra styrowe u ptaków rajskich bardzo długie. Zool. 269. bte ©teuerfebem.

Stćrnik pilnuje rudla i nim

STĘSKNIĆ - STO.

STÓARKUSZNY - STOCZKARZ. 453

ma-

Jako jajo stłuc, tak to tanie u niego, targnąć się na bliźniego swego. Rej. Post. T t 5, Samo się złe stłucze. Rys. Ad. 62. — g. Zbić mocno, ftarf ftoPen , fdjlagcn , prügeln. Kto się nie chce stłuc, zdrowa na to rada, Po ziemi chodzić, nie chwytać się szczebli. Zab.    STOCHMAL, u,    m.    , omieciny    we    młynie,    w piekarni,    ku-

15, 264. Im kto wyżej spadnie, tym się bardziej stłucze. Kosz. Lor. 25. Dziecię kiedy na stół wzlezie i spadnie, dwoję szkodę odniesie, bo go i raz stłuczony potka , i ociec go jeszcze rózgą ubije. Żarn. Post. 5, 515 b. Nie bój się, ja to opatrzę, iż się 'stłuczewa. Ezop.

58. (dual. * stłuczemy). Tym zwykle sobie grożą: stłukł mi on jednego, Aleć mu ich ja stłukę aż do dziesiątego.

Rej. Wiz. 172 b. Od wczorajszej hulanki jeszezem jak stłuczony. Teat. 45. c, 90. W’yb. trie jerfdjlagcit. — §. proszek, jak kurzawa; [laubig, @taub*; n. p. Sól stoch-Transl. Stłuc kogo, pognębić, ttnteïbrütfctt. Bojąc się    malowa wedle    taxy opisanej    iść    ma.    Vol.    Leg.    4,    112,

król Albrecht, aby bywszego jego nauczyciela Kalimacha,    (cf gruzłowa).

zazdrośni Polacy nie stłukli, słał go w dalekie poseł- STOCZEK, czka, m., £. 1) Ross. CTonna, ber 2Bcid)êfïocf, stwa. Biel. 454. Lacedemończycy bardzo Mesończyków stłukali, a prawie niewolnicze jarzmo na nie włożyli.

Budn. Apopht. 126.

STŁUMIĆ, ob. Tłumić. STŁUŚC1EĆ , ob. Tłuścieć.

1.ST0! (cf. stać, stoję), Germ. fiel)! tyalt! ! I eilt Se* feblśnunl ber Odjfetltrctber). Woły gdy mają stanąć, łają na nie sto step sto, a biczem je trochę trącą.

Haur. Sic. 50.

2. STO , G. stu et sta ; lustr, stem ; Plur. Nom. Sta , G. set; Num. ord. Boh. et Slov. sto; Sorab. 1. sto, f * to ;

Sorab. 2. stow , hundert ; Cara. stu ; Vind. stu , enustu, stue , stutina ; Croat. zto , sztó, ztotina, sztotina; Dal. szto; Hang. szäz ; Rag. sto; Slav. sto; Bosn. stó, stot— lina; Ross. cto , cothh ; Eccl. coths, cropima; Pers.

-sad; (Etym. cf. stać, stoję). Dziesięć razy dziesięć czy-

stu piorunów! Teat. 50, 40. By cię sto pioru-

e , obejmujący

c,

STĘSKNIĆ się, ob. Tęsknić. STĘŻEĆ, STĘŻYĆ, ob. Tężeć, Teżyć. STEŻKA, Steczka, ob. Ścieżka. STKLIW1Ć, ob. Tkliwie. STLEG , SILIĆ, oh. Tlić.

STŁOCZYĆ cz. dok, Stłaczać niedok.\ Boh. stlaćiti ; Sorab. 1. ztowtiu , twotżu rornadu; Yind. stlaziiiti ; Bosn. zga-ziti; Eccl. lîCT^aqHrn; tłocząc ściskać, przyciskać; gufant* men brfitfoit, jufammen pyeffen. Tę rola, gdzie orać ją, aby wprzód pasterze bydłem pasząc stłoczyli i ude-pcili. Haur. Sk. 48. Stłaczać, utłaczać, gmatwać, jak pilśniarz, czapnik. Cn. Th. 1066. nmlfen, bief etnlanfeit Iaffert. — Fig. Laty stłoczona i osłabła w siłach. Teat. 45. d, 51. Wtjb. przyciśniona, stargana; üoitt 2llter ge« beugt, gebröeft. STŁOCZNY, STŁOCŻYSTY, a, e, dający się stłoczyć, zbić; sufammeubrntffmr, prePbar. Tr. — g. Stłoczony, skupiony ściśle, jufammen gebrângt. Ledwie-śmy się wycisnęli przez opiłe i stłoczne pospólstwo. Xtqdz. 216. STŁOCZYSTOŚĆ, ści, z., snadność być stłoczonym, bte 3uf(unmenbrücfl>arfeit, ^rej-śbarfeit. Tr.

STŁUC, stłukł, f. stłucze, stłukę cz. dok., 'Slłukać conlin. ; Boh. ztlaucy, ztlaukl, zlluku, zhmożditi ; Slov. stłukugi ; \ind. stlejzbi, stliezh , stouzhi, stouzhi, streti ; Croat. ztuchi ; Siat. istuchi ; Bosn. istucchi, smecili, (stuceiti, skuppiti congregare, cogerc)\ Ross. CTO.ioiib, HCTOJionb; tłukąc rozbijać, złamać; serftoßeu, jerf4)lageu, verbrechen. Stłukł kryształowe bardzo kosztowne naczynie. Mon. 72, 711.

wo-

ni sto. Jak. Mat. 1, 5. (junbert. Wielkość dziesięć razy dziesięć, nazywa się stem. Lesk. 2, 4. Powiadamy temu, który kicha, sto lat zdrowia. Teat. 20, 95. A do stu katów ! Teut. 56. b, 72. Ale 59. Zjedzże sto katów. ib. nów zabiło. Birk. Gl. Kon. 44, cf. kopę, beczkę, ćmę dyabłów, Germani liber alior es dicunt, taufenb îeufel, non punbert. Jak mi tego nie sprawisz, sto kijów chłopcze! Teat. 6. b, 42. Nie sto razy mówiłem i perswadowałem. Nieme. Kiól. 4, 157. więcej niż sto razy, nteljr (tli fyunbcrt mal, (ob. Nie;. Choćbyś na sto zamków drzwi pozamykał, przecie.... Teat. 52. d, 45. Od tego lichwiarza nawet krewni pieniążka wycisnąć inaczej nie potrafią , jedno sto od sta rachując. Pilch. Sen. list. 4 ,

127. po sto procentu, (mnbert procent. Sta mi ; Ross. nocoTeHHO, centurialim. Cn. Th. 1059. jn Rimberten, $utt* bcrtrocife. Było tak wiele set dzierżawców uprzywilejowanych. Star. Zad. D. Ze sta jeden ztamtąd się wróci. Falib. P. Jakby się sto lat znali, ufność do się mieli. Jabt. Tel. 198. — Sto lat, stolecie, wiek, sae-culum, betó 3fl&rfj»nbert. Gajus teolog żył w drugim stu lat kościoła. Sk. Dz. 71. Półtrzecia sta lat, i dosyć szczęśliwie, Pod siedmia królów Rzymskie państwo było. Zab. 15, 254. STÓARKUSZNY, a arkuszy sto , mm Ijłtnbert Sogen, n. p. Stoarkuszne xięgi. Mon. 75, 567. "STOBRAMY, a, e, n p. Stobrawę Te-by. Star. Vot. A 4. funberłtprig. “STOBROŻNY, a, n. p. Stobrożne gumno. Klon. Fl. C 4. sto brogów zawierające , {mnbertfeintig.

rzawa z mąki, z Nietn. 6taubmel)l, SDîefylfiaub ; Vind. meu, bmiu, mlinlhi prali, meuiia moka, poliska; Garn. poli -ska, Loi. pellis; Sorab. l.mèwk. Stochmal, mąka, która się we *rr./yniech po ścianach wiesza. Urs. Gr. 165. Stochmal, proch mączny, abo co najmielsza mąka, która idąc w kurzawę sadzi sie na ścianach i dachach młyńskich. Syr. 995. Sienn. 522. STOCHMALOWY, a, e, od stochmalu, (StflublîteÇl * ; Sorab. 1. méwkowé; drobny jak

(cf. Germ. ©łtuf). Z wosku stoczki, pochodnie i świece robią. Mon. 74, 85. Przy świecach i stoczkach woskowych pogrzeb im sprawowano. Pilch. Sen. list. 4 , 196. Wyszliśmy cicho wszyscy, stoczek zapalony Postawiwszy w kominku. Pot. Arg. 574. Wychodzi z stoczkiem w ręku. Teat. 20, 55. Cukier nad stoczkiem topiony. Perz. Cyr. 2, 209. — $. Stoczek u fryzera drewniany, na którym się peruka stawia. Magier. Mskr., ber ^crftcfenftocf, ^erucfenflojj. — §. 2) Stoczki, (potins ztoczki), reliquiae vini aut cerevisiae in dolio. Cn. Th. 1067. bte 3îetge SOU einem ©etrdnfe im §af[c, (ob. Stok, Stek). Piwa stoczki dla zalewania słodów. Haur. Ek. 109. — *§. 5) Niech nie ogląda stoczków rzeki, strumieniów miodu i masła. 1 Leop. Job. 20, 17. stoków, źrzódeł; Quellen, dsrgujl. STO-CZKARZ, a, m., który stoczki robi, ber 5BcttHfh)tfjteI;er,

Tr. STOCZYSKO, a, n., miejsce koło stoku wody, kry-    twój z tobą! Radź. 2 Kron. 25, 19. Stoczyły się tedy

niea, ściekanie wody, źrzódło ; ein Ort, IDO bfl£ SSaffer    wojska, a wołanie wielkie z obudwu stron było uczy-

jufatnmen rinnt, eine ©fterne, ein Quell. Studnie, cysterny    nione. Baz. Sk. 145. Gdy się wojska stoczyły, porazili

i wszelkie stoczyska wód. Radź. Levit 11, 56. (każde    Ateńczyey Lacedemonów. Biel. Siu. 26 b. Artaxerxes z

zgromadzenie w ód. Bibl. Gd). Do oblewania pasz stoczy-    bratem swoim Cyrusern, gdy sie    społu stoczyli,    zabit

twym

ska upatrują. Hnur. Ek. 178. Dom Poborów i stoczyska    Cyrus, Artaxerxes ranion. Biel. Św.    26.    Miłość w

Figi. Buda. Jos. 15, 20. STOCZYĆ cz. dok., Staczać    sercu walkę staczała daremną, Wyrzekłeś się nadziei złą-

niedok. ; Boh. stoeiti, staćeti ; Ross. ctO'ihtl , cramiBaib,    czeriia się ze mną. N. Ram. 5, 217. walczyła daremnie,

daiuHTb, ciacttHBâTb, (cTauaib, CTaqmiaTL pozszywać) ;    (jnt vergeblich gefdmpft. •— Simil. Staczać spór, spierać

g 1) ztaczać co na dół, tocząc zwalać; herunter rofiljen,    się; einen Streit führen, bfóputiren. Stoczyć spór z kim-

bcnmtcr fltgctn. Jeśli im siły z łoża wstać nie dopuszcza-    kol wiek gotów był. Sk. Oz. 514. Uprosić nie mógł, aby

za rozrno-

ją. Na ziemię się ztaczają i z całemi cialy Olw. Ow. 283.    dysputacyą stoczyć mógł. Sk. f)z. 24 4.    Co to

O skały flagi morskie tam się roztrącają, A znowu na    wy, które staczacie między sobą?    IV.    Post. W.    526.

szerokość swoje się staczają. A. Kalian. 7. Stłukł zęby,    które wiedziecie między sobą, ®efpdd)e, Me i^r unter fin*

przeciął język on z głośnemi jęki, Stoczył się z wozu,    nttber flirrt. — §*. 6) Gdy Krzyżacy za Tatarami różno a

lejce wypadły mu z ręki. Dmoch. U, 2, 155. spadł, er    ochotnie stoczyli, wnet ci znowu się do nich obrócili,

rollte Itiimb O om Sagen. Naród mój już zginął, i    stoczył    Stryjk. 545. gdy za niemi    walili, ruszyli, gonili; nadjja*

się ode mnie, jakoby kuczka pasterska. 1 Leop. Jez. 58,    gen, it«d?eilcitltadjblftijjen.    STOC/.YSTOŚĆ ! ści, i,    po

ił oddalił się ode mnie, Ijat ftc^ m\ mir entfernt. Dote- elnłość, pot hodzistość ; Me 3ll)(wnji,jfeit, Slbldfl^tgfcit, ber go naostatek rzecz się stoczyła, iż słowom jasnym pań-    Zewnętrzna stoczystość szańców. Łedi. 108. Ka-

skim w ierzyć nie chcą. flrbst. Odp. A / 5 b. do tego    zda gór stoczystość ostrzejszą jest od zachodu, niżeli od

przyszło, c3 ift fo weit gefommctl. Każdą rzecz ku pobo -    wschodu Stau. Ruff. I64. STO.CZYSTY, a, e, STOCZY-

żności wiodę i staczam. Brbst. Nauk. E 8. ściągam, ba»    STO, STOCZYŚCIE aduerb., pochodzisty, abhängig, ab»

rauf bejtehew, hmjteheit, hinleiten. Stoczenie i zrównanie    fdjfijfig, acclivis. Marz. Na górach i na równinach, i w

świętych imion. barn. 45. spodlenie, zniżenie, pospoli-    polach i w stoczystyeh ziemiach i w puszczy. Ruda. doz.

towanie, ble ^erabroftrbiflltng.— Fig. transi Ztaczać co na    12, 8. Niech zastawiają stoczyste wńiki Bnrdz. Trag.

kogo, zwalić, zkładać na kogo; auf einen ^iiîitber mdl*    122 Nurty przez opokę sącząc rozpadzistą Wylewały się

gett, auf tftn bringen, f^teben. Stoczę a zgromadzę na nie    spodem w główny golf stoczysto. Przyb. Milt. \09. (zta-

wszystko złe. 1 Lcop. Deal. 52. Staczaj do Jehowy    uczyń-    czając się). Na stoczystym    w gumnie boisku kilka    razy

ki twoje. Buda. Prov. 16, o. (włóż na niego    sprawy    ziarna zwiewają, llaur. Śk.    156.

twoje. Bibl. Gd.). Na sejmach sprawy przez apelacye do STODOŁA, y, i; Boh. stodoła, stodulka , obilnice ; Sion. sądu królewskiego zwykły się staczać.    Herb. ' Siat.    27.    stodoła, stodolka ; Sorab. 2. brożna, (ob. Dróg); Sorab.

odnosić. — g. 2) Ztoczyć piwo, wino    » wytoczyć    Tr.,    1. brożna, brożnieża; Garn. skèdn ; Yind. skeden, ske-

ebjapfen, abjie&en; Boh. spjlati; Boss. cgfaAHTb, cuta- dein, stueg (ob. Stóg), gomnu, {ob. Gumno); Croal. she-BaTb.    Tę białą    wodę ztoczyć, przez sito ją przecedziwszy.    den, stagel; S/ar. stodoła, pojata ;    Bosa. pojatta    (cf. ja-

7orz.    Śki. 71.    — g. o) Stoczyli go robacy, cb. toczą go    ta), sgitnięa (ob.    Zytnica), harnbar;    Ross. capaił,    rysmo;

robaki, Me ©firmer haben ihn gefreffen. — g. 4) Staczać    (rff Gsrm. Stabel. 21 big.); miejsce do złożenia i młóce-

na gałki masę. On. Tli. 1058. tocząc w gałki przemie-    nia zboża, bie Scheune, bie Steuer. Wielkość stodoł po-

mać, ßbfugellt unb farmen. Bazyliszek wnet do jeża sko- winna być względna przynamnićj śrzednim urodzajom roi ezył,    Ten go    ^też obaczywszy, w gromadę się stoczył.    miejscowych; u    nas pospolicie się    tak budują,    iż po-

Papr.    Aoł. b    o b. (w kłębek zamknął). — Kądziel na    dworze między    niemi zabudowania    na około zamykają,

krężel staczała; glomerabat in orbes. Zebr. Ow. 127.    koło    Kluk. Roił.*5, 225. Mamy bażantarnią, a stodoły sie wa-

kręzla nawtykała, runb um aufjłopfe». Co    pierwej trzy    woj-    lą. Kras. Pod. 2 , 50. Wielką stodoła * a zboża pusto! Gn.

ską były, stoczyli się w jeden buf. Jer. Zbr. 189. połą-    Ad. 1240.    (wielka klatka,    a ptaków mało).    Dużą ma

czyły się, fie DCretuśgten fiel) tu ein (Sorpś. Wozy nie mają    stodołę, a    w niej ledwie    cztery kopy. Żab.    11, 191.

być bardzo stoczone bez potrzeby, lam. Ust. 298. jeden    Z p u stój stodoły rady lecą    sowy, Prostv rozum    nie uro-

* drugi powsuwane, tn efnanber gefieflt. — Małżeństwa    dzi mądrćj    mowy. Fredr. ‘Ad. 22. STODOLNY,    STODO-

też jedno z cnotliwą i z dobrego domu, abyś me sta-    ŁOWY, a,    e, od stodoły,    ©djeunen *, 0d)ettev *    .

wiatr wypu-

czał. G licz. Wych. B 1 b. byś nie zawierał, eilte 61te STODZIURNY, a, e, ^unbĆrildĄtertg. Często z stodziurnéj [fließen. Za apostołów niektórzy nawrzali fliryzejską na-    surmy piszczek jednooki Ogromne głosy na

n.,

uką, zakonne ceremonie z ewanielią ‘sstaczali. Gil. Post.    szczał szeroki. Zimor. Siei/ 273. *:STÓFUNG1E, ia,

49 b. połączyli, aerbinben. — §. S) Staczać btwę, wal-    cętnar, Çunbwt Çfunb. ein Zentner. On. Th. 1067. STO-

kę, potykać się, bitwę zwodzić, ścierać się: eine Sdflacbt    FUNTOWY, a, e; Ross. cto<i>jhtobum ; ÿmibertpffinbig.

liefern, [ich fchlageu, mit eiurtuber nnbitibnt. W Węgrzech    Brama stofuntowym ryglem zmocowana. Zab. 16, 515.

obilny, brah ; Slov. stoli; Sorab. 2. stóg; Cara. shtóg; (Vind. en stug druv « szychta drzewa; stueg granarium) ;

na ten czas bitwy żadnej nie staczał cesarz z Koloma- STÓG, u. m., STOŻEK . żka , m., dem. ; Boh. stoh, stoh nem. Biel. 74. Zostańże w domu, a 'przeczze ty się ze mną stoczyć chcesz ku twemu złemu, abyś zginął, a lud

tak wiele jest, iż nie mogłoby insze źrzódło, ani żaden stek zatrzymać ich , oprócz oceanu. Boler. 4. Stok wód wilg',ch pełny. Kulig. Her. 94. Co mi po studni, kiedy sie z stoku napiję! Bys. Ad. 7. Aretuza poczyna się z stoków, nie daleko 1'izy. Otw. Ow. 200. — Prov. Opił sie jak sztok. Opal. Sat. 159. Pijany jak sztok. Zegl. Ad. '195. (jak bela, jeżeli to tu nie Niemieckie sztok kloc, ob. Sztok, cf. osztokować się: Eccl. CTOKan'b pu-

Croat. sztóg, ztog, plószt, plasztnicza ; Iiung. asztag;

Rag. stoogh sjena; Bosn. stóg od slamme, stóg od sje-na, stógh, koppa; Boss. crorB, CToæeH'B, iioactojkhhks,

OAOHbC, OAOHbMue, CKiipAt, (cf. styrt); Eccl. BepuieHie,

(cf. wierzch); (Eccl. crbritA ulica, NB. jak ulica od rzędu ułów, tak CTiriiA od rzędu stogów nazwana) ; Vulach. sztog; cf. Svec. stock; Irl. stacadh; liai, stacca ; Angl. stack; Germ, ber $euftocf; ob. 6tmf. 3. 21 big.; (Etgm.

[sanscr. sthag « colligere 2], stać, stoję); stóg, kupa har). — §. Fig. Co teraz zebranie chrześcian, jedno stok wielka siana    na kształt krogu ;    ber    $cufd)o&er, $eu(jau*    złości! Sk. Dz. 579.    stek in malam partem,    sentina,

fen. Czasem się siano na łąkach    pod    gołym niebem sta-    ©rtlHbfttppe. — *Aliter :    Z miasta chciał uczynić    stok ka-

wia w stogi. Kluk. Iioil. 5, 290. llipp. 118. Stożek.    mieni a mieszkańcom grób sprawić pod rozwalinami. Zał.

Jak. Art. 3,    165. Jak. Mat. 1,    154    Stogu zwierzchna    Test. 544. stóg, kupa    kamieni, elit ©teinfeaufen. — £*.

warst» Boss.    OBepbe. Stóg siana    przekładać Boss. iiepe-    Pornoż mi stokiem, praesens succurre. Marz.    prędko,

BepuuTb, nepeBepuiHBaTb. Miejsce, gdzie stogi stoją    nagle; fd)leuntg, lifl^brńtflidjft. — §. 2) Fortifie. Stok, bn$

Sorab. 2. stogowisehcżo. — g. Transi, pg. K u pa stos    ©IrtCtÖ, przedpiersień ukrytej drogi, rozciągający się w

wielki czegokolwiek; ein grpjkr Raufen, Pin 0tojj yoit tr>    pole potoczysto, aż do zjednoczenia się z poziomem oko-

flCltb etmaô. Wysokie stogi pieniędzy, link. Kant. B 5.    hcy. Tik.    Art.    5,    517, ob. Stoczysly, Stoczystość.

Nieprzyjaciele zamek drzewem w- około obmiolawszy, po-    STOKFISZ,    u,    m.,    z Ni cm. ber 0tO(fftjd) ; Boh. treska;

tym one stogi drew zapalili pod morami. Slryjk. 4i0.    Nlov. śtokfiś, drewena riha, hlupan, oslik; Hong. stok-

Niechaj fortuna żal, ból, strach, pełnym na mie svpie    6$ i Lroat. stokvis; Vind. flitokfifh, fbtokna nba, mor-

stogiem Fot. Syl. 5.    *    sk i olei, terda riba ; Carn. sbtoksb ; Stau, morski smu-

“STOGĘBNY n p. odgłos. Zab. 15, 100, bte fumbertmaulige ga*    gj> Surub. 1. ztoktisch, zaszknèna rćba ; Boss. Tpecua;

ma. “STOGŁOWY n. p. Tyfeusz. Zab. 6, 575. Fetr. [Jor.    gadus rnerhicius, ma dwie płetwy na grzbiecie, szczękę

2, B 4 h. stołebny, stołbisty; Ci out. sztoglàv ; Boss.    spodnią dłuższa od wierzchniej; suszony stokOsz, tak

CTOraaiîbifi. “Stugłowne ofiary. Dmoch. Ii 2, 291. heca-    jak * kabion, znaczną jest częścią handlu północnych

J⁰»

tombe.— (ST0G0WY, a, e, od stogu, $)cufd)ol>cr » ; Boh.    krajów. Zool. 178. Gwagn. 404. STO K FISZO WY, a

stokowy; Boss. CToroßbiil).— “STOGMODY, a, e, n. p.    0L* stokfiszu, ©tocîfüd) « ; Boss. TpecKOBWM.

Stogroda Kreta. Anakr. 67. .sto grodów zawierająca, Dun* ST0KŁ0S, u, m., STOKŁOSA, y, z.: Boh. stoklas, sto-fccrtburgig. STOGROSZOWY, a, e, centenurius.\Cn. Th.    klasa, spolina; Yind. fhtoklafs; (Ctoat. szteklasz aven o)\

1067. !;iutbertgrofd)ig.    *    Boss. MflT.iiiHa, kctjuiko, Meunua, HOCTcpb; bromus, bie

STÓJ,'ob. Stać VV STOJĄCZKI adverb., stojąc; Vind. sto-    $reśpc, rodzaj właściwej trawy; u nas jest Żytna polna,

je, stojezh ; Boss. ctoukomb, CTOfiun, tmStcjjeit, ficpenb-    dachowa, leśna, pierzasta. Kluk. Dyke. 1, 84. Stokłos.

Cn. Tli. 1217. Wlod. STOJAK, a, m., darmojad, pró-    gramen toüaceum, SKatgraS, rodzaj trawy owcom    bardzo

iniak, darmostój ; ein ftaulntjer, ber mt$tg ba fieljt. Wy-    przyjemnej, sieją go na sztucznych łąkach. Kluk.    Bosi.

strzegał się licznych około siebie stojaków. Nar. Tac. 2,    5, 504. Stokłosa .owsiana, owiesek, owies czczy,    $att&*

281. Czym ci się wywięzują te stojaki, przybrane w    &a&er. Syr. 991. et 992. — §. Stokłosa, zielsko,    zboże

ubiory przepyszne? Teat. 19. b, 45. Juli Ez. 140.    tłumiące, ttnfraut im ©etreibe. I przy liliach rodzi się

[—§. Transi Stojak, posąg; eine Statue, eilt ©tanbDilb.    pokrzywa, \Yraz z żytem kąkol i stokłosa bywa.    Zegl.

Święcić albo ludziom umarł)m, albo kijom, albo stoją-    Ad. 215. Źle. kędy stokłosa żyto przesiedzie. Pot. Jow.

kom i olrazom niemym. Krów. ApoL 91 b.—2J. STOJĘ,    26. STOKŁOSIASTY, a, e, pełen sto! łosu, üoll ÏVCêpctt.

eb. Stać. STÓJKA, i, z., szyldwach, poczta, wedela*,    Stokłosiasta słoma na dachowe snopki. Haur. Sk. 21.

żołnierz pojedynkowy, pieszy lub konny, postawiony do    S10KŁ0SNY, a, e, od stokłosy, ïicêpetl * . Ziarno sto-

GA

STOGĘBNY-STOK.

STOKFISZ - STOKROĆ.

455

pewnego czasu na straż miejsca jakiego. Jak. Art. 5, 511. t kłosne. Huur. Sk. 56. et 508, cf. warta, bte @d)ilbmad)e, SSebettC gegen beu geint). “STOKOMNATNY, a, e, n. p. Stokoinnatna Kuman.skiéj Sy-(Boss. CToftna stajenie, przegroda, podpora, stągiew'). bili mieszkalnia. Zab. 14, 159. o stu komnatach czyli TOK, ‘SZTOK, u, m ; Boh. stok, stok. ztok, stoka ; komorach, D«nbevtfdmmevig.

Siov. sto|ia ; ( Vind. stok, stor » pień) ; Boss. ctoks ; Eccl.    “STOKORODNY,    a,    e, n p. Stokorodna Ida. J. Kchdn. Dz.

hctoki , HCTOYhiiHKT»; §. 1) stek, ściek, ściekanie wody,    77. Zbił.    Dr.    C    2. źrzódła rzek wydająca, gueUciierjeil'

cysterna, krynica, źrzódło; ber 3u[ammenflujJ, 3»fïltP te3    §**. Fassiv. Drzewo stokorodne. Dirk. Chodk.

SBafferö, bte ©ifterne, Quelle. Kryniczny stoku, ‘ongi za-    37. nnd stokiem rodzące sio, rosnące, guellenerjeugt. STO-

snąłem przy tobie, Raziłeś mi świergotem różnym uszy    KOWY, a, e, §. 1 ) od stoku wodnego, Quell«. Woda

obie. Zab. 9, 580 Ejssym. Tantal pragnie, mając sztok    stokowa, zdrojowa, która sama dobrowolnie płynie. Haur.

wody przeźroczystej przed sobą. Siar. Bej: 96. Woda lu-    Sk. 97. — g. 2) Fortif. Stokowa galerya w podkopach

dziom najzdrowsza jest, która ze stoków ziemnych do-    poprowadzona po pod stokiem. Jak. Art. 5, 517. bie ©al*

browolnie wypływa¹, Cresc. 9. Miejsca dla łąki nizkie dla    lerif unter bem ©lactó.

wilgoci przy rzece i stoku najlepsze. Haur. Ek. 51. Rzek STOKROĆ adverb. ; Boh. slokrat; Vind. stukrat, stubarti;

456

STOKROĆ - STÓŁ.

STÓŁ.

mu swój stół, choć ubogi. Bach. Ep. 30. Cały stół przespiewał. Zab. 8, 326 Stołu bogów uczestnicy. Tward. Wł. 1. stołownicy, îifdjgenoffen. Z królewskiego jedli, pili stołu. Wad. Dan. 17. (z królewskiej kuchni i piwnicy). Dobra do stołu królewskiego należące, stołeczne imiona. Stryjk. 465. stołowe dobra, föntg» lidje îafelgüter, fîammergüter. I przed stołem i po stole modlitwę każdy pocichu czynił. Kras. Pod. 2, 212. oor ltnb nad) ïifdje. — Theol. Stół ś., stół niebieski, stół boży, sakrament ciała i krwi pańskiej. Karnk. Knt. 192. ber £tfd) beS .£)errn. Łamaniem chleba zwali starzy stół pański. Bej. Post. A a 6. ( Yind. boshji stół « tęcza).

Hoss. cotłfo ; sto razy, ()unbcrt md. Wolałbym stokroć umrzeć, niż .... Pieśń. Knt. 53. Stokroć razy to gorsze, niż śmierć. Teat. 25, 110. Przeklinał nie stokroć dzień swojćj rodziny. Teat. 45. 6, 30. — STOKROĆ, i, z., [STOKRÓTKA, i, i, dem., 4], Botan. ziele, stokroć większa, Matecznik, Królik, Książki, Główka ś. Jana, Chrysanthemum Leucanthemum, gatunek Złotokwialu. Syr. 782. Kluk. Dykę. 1, 123. große SWaêlteben, ©änfefraut; Boh. sedmikrósa ; Sorab. 1. béwé kwetk, liuszaczé kwetk; Croat. jszkricza ; Hoss. ótjmw , MaprapnTKH. Stokroć mniejsza, cudna, bellis minor. Urzęd. 51. Kluk. Bośl. 1, 262. 5D?Cl3» lieben, 5Dłonatblum$en. Stokroć wiejska rumiana. Dar. Lol.

20. STOKROTNY, a, e, STOKROTNIE, ST0KR0TN0 adverb., stonasobny, tylesetny, bmibertfdtig ; Boh. stona-sobnÿ ; Yind. stubarten , stuversten ; Boss. CTOKpaTHLiił, eTopHunuS, CTopimero. Zebrał onego roku stokrotny użytek , Radź. Genes. 26. 12, not. *t. j. sto kroć więcej, niżli siał.» Ziarna uczyniły owoc te stokrotny, owe sześć-dziesiątkrotny, a drugie trzydziestokrotny. 1 Leop. Math. 13, 8. (dawały owoc niektóre setny. 3 Keop). Oracz ziemię pługiem swym ostrym tak przewraca, Ze :nu stokrotną lichwą roboty przypłaca. Groch. W. 548. Stokrotna w niebie zapłata. Brud. Ost. B. Bóg to nam laską swoją nagrodzi stokrotnie , Cokolwiek tu dla niego po-dejmiem ochotnie Groch. W. 307. Stokrotno czynię, eentuplieo. Cu. Th. 1069 ; stokroce. Tr. üerljunbertfältigen.

STÓŁ , u , m. ; Boh. stul ; Sloti. stół, stuł : Croat. ztol, sztol ; Dal. sztool ; Huny. aztal, asztal; Slav. stół, tar-pèza, (Greckie rQunêÇa)-, Hag. stool, tarpèza, tarpeziza ; Bosn. stół (« 1. stół, stó, za sjediti sedes • stołek; 2, stoi, tarpeza, tarpezza, trripeza , stolięa mensa, stolaę, stolicch scabellum, stolięa scamnum); Sorab. 1. blido • stół (cf. Boss. ómoao miska), stoi, stów, stoleżk • stołek, (Germ. ©tafli); Sorab. 2. blido, (stoi, stoik « stołek, stołeczek); Garn. misa »stół, (ob. Misa, miska, cf. Kat. mensa; stoi, stoli « stołek); Vind. mifa , tabla, (slou, klop scamnum ławka, stoi » stołek) Boss. cto.t&; (Boss. npecTOjii » tron , ob. 'Przestół, stolica; cf. Grace, arvlog eolumna, cf. stać, stoję; Germ. ©tufll; cf. Aethiop. p® sul, tabula); — §. 1 ) stół, naczynie domowe stojące, by na nim co kłaść, co postawić i t. d., stół wszelaki ; Eccl. Tpancça , ber $tfd). Stół okrągły; Bosn. sinia. Stół ofiarniczy; Yind. kaldounifhe, kaldouniza , kaldouna mifa, (cf. kałdun). Uderzyć w stół, aż się nożyce odezwą. Teat. 7, 15. Mon. 75, 678, (ob. Nożyce). Poczęli nogami ziemię kopać, pięściami stół tłuc. Baz. Ust. 39, (oh. Stolnica). Ten już pod stołem , a drugi go goni. Pot. Syl. 479. (już się schronił). Szańców żadnych nie było, jak po stole Turczyn poszedł do obozów naszych. Birk. Z,yg. 29. (jak po ledzie, jak po mydle, gładko, bez zawady). — Stół do grania, ber ©ptelttfcf). Niedługo grając, jeden spadł z stołu , iż mu i pieniądz w mieszku nie został. Gom. Du>. 209. wszystko przegrał, we grze zbankrutował; er batte aHe§ ocrfptelt, Saucrmit gemacht. — Stół w izbie sądowej, ber $ifd) ttt ber ©eridjtéftltbe. (Boss. CTOJO-H348JbHHK'B pierwszy sekretarz u stołu sądowego). Już idzie sprawa na stół. Teat. 56, 87. już ma być sądzona,

sędziowie biorą się już do niej, już na nią kolej; Me 9ied)h?ffld)e fommt fdjon auf ben Śtfcb, fommt fd)on ait Me SRei^e, rctrb eben oorgenommeit. Otóż, sprawa już na stole, a patron sobie poluje. Teat. 30. b, Ö8. Gdy juris sprawa na stole się wywali, trzeba dyabelnego obrotu. Teat.

43. c, 17. Wyb. Jutro sprawa moja na stół pójdzie. Teat. 9, 17. W sądach primae instantiae, gdy sprawa uczynkowa na stół przypada, delator osobiście czynić powinien. Ostr. Pr. Cyw. 2, 23. — §. Stół jadalny, ber îiftf), au bem gcfpeift wirb, bie ïafel. U Chrobrego było 40 stołów pospolitych, do których szedł każdy, kto chciał. Biel. 43. Prosił faryzeusz Jezusa, aby “obiedwał u niego, gdzie też on wszedłszy, usiadł k stołu. Sekl. Kuc. 11. do stołu, er fejjte fid) }U îtfdje; (Boh. stoliti coenare) Stół otwarty trzymał na 200 oficerów. Boh. Kom. 5, 160. Przykro, choć smaczne u stołu potrawy, Gdy niemasz rozmów rozumnych zabawy. Zab. 11, 148. Każ na stół dawać. Teat. 51. b. 49. auftragen ; Obb. anrtdjten. Powiedz, żeby do stołu dano. Teat. 19, 25. Jedzenie już jest na stole. Teat. 6. c, 29. eź ift fdjon aufgetragen. Nie zaraz jeść, choć stół nakryją. Fredr. Ad. 106. Stół nakryć, (Slav. prostérti (cf. rozpościerać, rozpostrzeć, cf. prześcieradło), cf. stolnjak ; Croat. sztólnyak ; Eccl. cto-aewiHKE obrus). Wiele dziś osób u stołu będzie? Teat. 7, 23. do obiadu, ju îffdje, jur ïafel. Stół pański na osób dwadzieścia, marszałkowski na osób trzydzieści. Teat. 26. b, 7. Przygotuj na dzień jutrzejszy na 60 osób do stołu. Teat. 19. b, 28. Do stołu! proszę do stołu! jlt ïifdje! Kto robi, pójdź do stołu, a kto próżnuje, za piec. Bzów. Roi. 13. Wolę gęś na stole, niż bażanta w polu. Zal. Zb. 2. (pewniejsze lepsze). Nie wszyscy za stół, drudzy przed stół. Cn. Ad. 717. (nie wszystko się każdemu zejdzie; jedni panami, drudzy sługami). Póki lata po lesie ptak , nigdy z królmi do stołu nie usiędzie. Birk. Kaz. Ob. L 3. Do stołu służyć. Teat. 19, 49. (bet) ber ïflfel auftoarten). Skoro odejmowano stoły .... YYarg. Wal. 37. fo balb Me i'afel aufgehoben tourbe. Siadłszy od stołu na miękkiej kanapie Śpi, przewraca się i do woli chrapie. Min. Ryt. 3, 555; (Slov. chrbtom ge k’ obnu , a bruchom k stołu; est fortunat us, cf. opływa jak pączek w maśle). Rozłączenie małżonków od stołu i łoża. Gał. Cyw 1, 46. ib. 42. Me Trennung, ©dieibttng ber (Seeleute oon ïifd) ltnb Sett. — Stół, potrawy na stole, jedzenie, obiad, wieczerza ; ïifdj, îafel, ©peifnt, ®ffen. Miałem stół wyśmienity, nikt mnie potraw wytwornościa nie celował. Zab. 2, 90. Miły

457

STOŁA-STOLCOWY.

STOLGZYĆ - STOLEC.

STOLA, SZTOŁA, y, z., STOLNIA, i, i., w> górnictwie gatunek wytni poziomej. Mier. Mskr. Germ. ber ©tollen, ein horizontaler ©anal, ber in ba3 ©ebirge getrieben toirb; [Slov. hornj gank , kaban ; Garn, shtolenga ; Vind. rudni podkop, rudna jamina, podkopalifhe). Stolnia główna, bie ©rbftoUe, stolnia poszukiwalna, bie ©uebfiofle. Mier. Mskr. Urządzenia o stołach czyli kanałach. Czack. Pr. 2 ,

199. Król Hiszpański zazdrościwy nie dopuszcza nas do tych sztoł, gdzie złoto kopają. Biel. Hst. 443. Sztoła , rów abo kanał, który pod ziemią kopią, aby nim wody sprowadzić. Os. Żel. 85; rów w piecu wielkim na krzyż, aby nim wilgoć ewaporowała. Os. Żel. 85. ~ §'. Stoła, przekupa, rów, ber ©raben. Ziemię wilgotną naprawić przekopami, aibo brózdy wielkie czyniąc abo sztoły. Cresc. 656. Z ziemi najpierw ej szańce w nocy działają, Potyrn stołę hawerze pod parkan kopają. Biel. S. N. 55. Dobywając zamku, kusili się kopaniem pod mury; ale iż rzadka ziemia była, stoła się im wszystka zawalała. Biel. 301. Stołowanie Bohomol., bodaj nie stęplowanie, cf. stoika.

STOŁA, ob. Stuła.

STOLARZ, a , m. ; Zło/i. stola?, truhlar; Slov. stolór ; Sorab. 1. kżiniczer (skrzyniarz, Germ. ©cbrciner), téscher (cf. cieśla), lodkar, (cf. łódka); Garn. misar, skrynar; Vind. milar, tifhlar, skrinjar; Croat. skrinyar, ladichàr, tisslyàr, astalos ; Bosn. skrignar, koji skrignecini; Bag. skrignar ; Slav. shkrinjàr, stolir; Boss. CTOJtapt, ApeBOAtaa, ,ipe-BOAtab, ApeBOA'LiaTe;ib ; Eccl. BemtwbjaTeAb ; teszarz, ber îijcbler. Za częstym stołów robieniem , człowiek staje się stolarzem. Petr. Et. 132. STOLARCZYK, a, m., czeladnik stolarski, ber ütifdjlergefefl. Tr. STOLARKA, i, z., żona stolarza, bie îifd)lertUU; Slov. stolârka; Boh. tru-blarka; Boss CTO.iapuxa. — §. Stolarka « STOLARSTWO, a, n., rzemiesło stolarskie: Boh. truhlarstwj ; Vind. mi-farsku rokodelstvu, bie îifchleret), ba$ îifchlerhanbtuerf. Chłoj)iec postąpił znacznie w stolarstwie, i był jedyną pomocą swojemu majstrowi. Mott. 64, 142. Stolarstwem się bawić Boss. CTO.iJipuHnaTb. STOLARSKI, a, ie, od stolarza, üfcifcfyler t ; Boh. truhlarskÿ ; Slav. stolarski ; Croat. tisslyarszki ; Boss. CTOjiapHhifi, cmiapcKiö. Nie potrzebował roboty stolarsk'éj. Mon. 64, 142. Warsztat stolarski, Ross. CTOJapHa * STOLARNIA, i, z., izba w której warsztat stolarski, i stolarz rabia , bie ïifii)lern)erfftatt. X. Kam. — ST0LC0BUW1E, ia, n., Archił. ; podstawek, część podsłupia, basis, ber ©âulenftuhf. flog. Bud. 24. STOL-COKRYW, a, et u, w., gzemsik, część podsłupia, coronix, którym się kloc sam czyli podstawa z wierzchu przykrywa. Bog.Bud. 24. ba3 ©djaftgefnnfe, ber ©dnlenfnff. STOL-COWAĆ, oh. Stolczyć. STOLCOWY, a, e, 1 ) od stolca , na który chodzą ; M)tftnhl * » Seibjłuhl, ©tuhl *. Stolcowe naczynie, donica, bania. Cn. Th. 1069. Stolcowa abo do stolca chęć daremna, silenie się na stolcu, wydymanie się. Cn. Th. 997. pochodzenie, ber ©luhljtoang, ©tuftlbrang. — §. Stolcowy, od stolca w ciele, zadkowy. Cn. Th. 1070. ba§ ©efetß ober ben ^intern betreffend — 2*) Stolcowe miejsce, stołeczne, zwierzchnie; ffîegiemngê« fi^/ Oberherrfdiaft. Coraz nowe burdy w Ruskich pań-

Słownik Lindege wyd. S. Tom V.

stwach nastały o miejsce stolcowe. Stryjk. 217. STOL-CZYĆ, STOLCOWAC med. niedok., stolec mieć, einen Stuhl ^a&en, offnen Seib Imben, ftu^Ien. Hcdiogobal w złotą wannę stolcował. Kosz. Lor. 107. Gdy sokoł nie może łajna zrzucić, daj mu zjeść żółć kogutową; zaś kiedyby rzadko stolczył, daj mu pić soku bielonowego. Sienn. 291. “STOŁEBNY, a, e, n. p. Stołebne Hydry. Leszcz. Class. 3. stołbiste, stogłowe, fyiittbertföpffij. Ciebie ni Cerber straszy, ni stołbista Potwora, ni też Meduza ogni-. sta. Mon. 75, 694. STOLEC, lca, m., §. a') obsol. : krzesło n. p. królewskie, sądowe, tron, stolica; ber ©i$, îfiron, SRitÿtrrjhtÿf, bie SRepbenj, ber ©i| be§ Śegierenben ; Boh. stolec, trun ; Sorub. 1. stow, (ob. Stół); (Croat. zto-lecz, sztolëcz , sztolicza sedes, sella-, Bag. stô.làz » ławka ; Bosn. stolaç scabellum ; Eccl. CTOJieitfi « stołek) ; Eccl. boexoat» (cf, wschód), CK^Aiiipe, npecabi, hjih uapcKiîi npecTOJiB. Dla Kapistrana śrzód rynku Krakowskiego było uczyniono stolec podle kościoła ś. Wojciecha, z którego kazał. Biel. Sw. 245 b. katedra, ambona, kazalnica ; ßeljr» ftllljl, ©anjcl. Gdy na surowym zasiedziesz stolcu sądowym. Groch. W. 52. Stolec Dawidowy, jak słońce przed oblieznością moją. Wrobi. 213. łhronus Bav. Da mu po-sieść pan stolec ‘Dawidów ojca jego. Bej. Post. Z z 2. Bóg złożył mocarze z stolca, a wywyższył pokorne. Bial. Post. 61. Powstali przeciw Izasławowi insze książęta Ruskie, chcąc go z stolca Kijowskiego zrzucić. Stryjk. 194.

S. Piotr stolec otrzymał wszystkiego świata. W. Post W.

3, 89. zwierzchność, $oI)eii, Regierung. Chrystus do nieba nie tylko dlatego wstąpił, aby onćj chwały i królestwa stolec otrzymał, ale też dla zbawienia naszego. Kucz. Kat. 159. (krzesło, edit. recent. ; cf. senatorskie krzesło). Alaryk w Tolosie stolec państwa swego postawił, ale go ruszył ztąd Klodowejus. Biel. 17. stolicę założył, ffîegie* rungèjtj), ffłeftbenj. Popiel z Krakowa do Gniezna przeniósł stolec swój, a potyrn do Kruświcy Biel. 28. W Kierno-wie książę Kiernus stolcem mieszkał. Stryjk. 215. rezydował, er refibine bafelbft. W Bukareście jest stolec Mul- ^ tański. Stryjk Turk. G. stolica, miasto stołeczne ; SRefb beiîj, ffîcjïbenjftabt. Zelandya wyspa głowa abo stolec królestwa Duńskiego. Biel. Ust 292. — *Similit. Wdowa , która siedzi na wdowim stolcu. Siat. Lit. 229. 5Bitirett* 28ittt)enjtjj. Konieczność cierpliwości przepisaną dla wdów, (czekania półroku powtórnego zamęźcia), nazywano stolcem wdowim Wołyńskim. Czack. Pr. 2, 45. —

£. b) Stolec, zasada, fundament, podstawa; bie Unterlfl* ge, btrô ©eftefle, ber ©tnffl, worauf eünaê ruhet. Głowa miechu kowalskiego wspiera się na stolcu. Os. Bud. 88. Stolec w hucie, grunt rzadki umocniony *jełem i faszy-nami, aby pod wdelkiemi ciężarami nie ustępował. Os. Żel. 85. Na szkucie tarcica z wrębami na dwóch konikach albo stolcach, t. j. słupach, przy budzie wystawiana, na której sternik chodzi, gdy jest przy rudlu. Magier. Mskr. (podpory, kozły, kobylice). Stolec, na którym się wiatrak obraca. Solsk. Arch. 96. baë 2BinblUÜlp lengefteUe. W naszych wiatrakach na fundament, abo według młynarzów na stolec potrzeba grubego drzewa dobierać. Os. Fiz. 347. Owoc palmowego drzewa nie wisi

58

na czele sto-

458

STOLCE - STOŁECZNI K.

STOŁECZNY - STOŁEK.

na szypułkach, aie ma stolce niejakie, jakoby główki makowe. 445. — §. c) Stolec, stołek dziurawy, z otworem w siedzeniu, ein 0tul)l mit einer Oeffnung tn ber STOittC. Stolec do rodzenia. Czerw. 56. eût ©cl'äljrftitl;!. Stolec, naczynie potrzebne, (sracz) ; ber Seitjhiÿl, 3ład}tftuI>I ; Cum. jçvshelz; Vind. potrebn fedehf, zhrovefa sprasne-nje ; Rag. odsèbniza ; Ross. CTOJbnaKŁ, cy4H0. Raz albo dwa na dzień na stolec chodzić trzeba. Perz. Lek. 175, Na stolec, na potrzebę, na dwór wychodzić. Perz. Lek. 316; na wielki dwór. ib. 78. (czynić sobie wczas). Stolca nie trzeba zostawiać w pokoju chorego, bo smród z niego powietrze zaraża. Krup. 5, 565. — g. Melonym. Stolec, co stolcem odchodzi; Vind. stoi (cf. stół), tthtS -burd} ben ©tuljl toeggeljt, ber @tul/lgang, ber @tu(>l. Stolec bardzo rzadki sraczką nazywamy. Perz. Lek. 421. Za pierwszym odezwaniem się stolca, natychmiast iść trzeba na stolec. Perz. Lek. 176 Zatwardzenie stolca. Perz. Lek. 175. Do trzeciego i czwartego roku bardzo obfity dzieci zwykły miewać stolec. Mon. 70 , 69. Stolec mieć, ob. Wypróżniać się. Stolec co czyni, ob. Rusza. — §. 7V. melonym. Stolec w ciele ludzkim, pośladek , zadek , ber Hintere. W samym stolcu (anus) znajdują się cztery muszkuły. Wejch. 211. Gdy ci jelita wychodzą", przykładaj soku togo na stolec. Spicz. 11. — g. Prov. Nie po stolcu, ab equis ad asinos. Rys. Ad. 50.

‘STOLCE, grałlae , nogi drewniane, na których dzieci, a zwłaszcza chłopięta zwykły chodzić. Grallatorius gradus, szerokie stąpanie, albo na stolcach chodzenie. Mącz. ; stolec, stołek, soszka. Volck. 578, z Niem. bte 0teljen,

j. 2). auf 0teljeu gelten ; ob. Soszki, szczudła, szczeble , drążki; Slov. stuły, stuliły, chudy; Boh. śtjdla, śtjhla , śtjhly, chudy; Sorab. 1. woeżeżki; Vind. fhtelza , kru-kla, berła, bergla, streuza , bodalka, kvaka, hodalniza; Croat. schyuie; Hoss. xo4y4H, X04yJifi. Który na stolcach chodzi, drążnik. Volck. 579; który chodzi po drążku wysoko. Dasyp. A a. ber @teljetigei)er, ©teljentreter ; Sorab. 1. po woczeżkaeh khodżaczć. '

STOLECIE, ia, n, przeciąg czasu stoletniego, wiek, ba$ 3a^r(umbcrt ; Boh. stoletje ; Vind. stuliclje ; flag. stoljé-taa ; Ross. CTO.ieTie.

STOŁECZEK, czka, m.\ dem. Nom. stołek, bflê ©fnljldjen, ©effeldtcn; Boh. stolićka; Sorab. 1. stówik (cf. stolik), stolcżżik; Vind. stolei, stoliz, stolizh scabellum, ławeczka; Croat. sztólchecz sellula ; Rag. stolicch , ( scabellum ) ; Ross. CTyjHKT», CTyjtUHKŁ. Pod stołeczkiem tej dziecinki Będę zbierał odrobinki. Groch. W. 570; ( potius stoliczek, Ti[cl)d)cn). Lekarstwo to czyni dzieciom stołeczki i robactwo wvwodzi. Syr. 222. małe stolce, Heine 6tuM* gange. “STOŁECZNIE, a, m., naczelnik, jacy; ber Sorter, ber att ber ©pifce fteljt, ba3 Ober^attpr, ber SSorgcfe^te. Przedniejsi z aniołów, stołecznicy, che-rubinowie, serafinowie, którzy zawsze stoją przed stolicą boskiego majestatu. W. Post. Mn. 566. Po aniołach archaniołowie, potym książęta, mocarstwa, stołecznicy, eberubmowie etc. Sk. Żyw. 2, 218, — *g. Stołecznicy miewają rozmaite monety, i komu potrzeba za *lifa odmieniają. Sekt. Math. 25, not., « monetarze» ; wexlarze, siedzący nad stolikami swemi, ©elbioecfyéler. STOŁECZNY, ‘STÖLICZNY, a, e, 1) o miastach: główny, Rag. stólni; Ross. CTOJHmjŁiił, $«upt» (oon 0tâbten). Stołeczne miasto * stolica ; Rag. grâd parvostôlni, bte £)auptffabt. Wojsko ‘stoliczne nie przy stolicy, ale w Polszczę macie. Birk. Zamoj. 4. — 2; Przemyślał Witołd, jakoby mógł imiona stołeczne , w onych wojnach od stołu książęcego oddalone przywrócić. Slryjk 465. stołowe ' imiona, dobra; £afelguter, Stammergüter. STOŁEK, łka, m., 1 ) zedel do siedzenia na nim, ber 0effel, ber 0tnI)I; (Boh. stolice, żidlicc , żi die ; (Slov. stołek mensula , stolik); Sorab. 1. stoi ( ob. Stół), stów, stoicżk, stoltz; Sorab. 2. sztol, stoi, stoik; Carn. stoi, stoli; Vind. stou, stoi, klop, stoli, shöfl, (stou, klop « ławka) ; Croat. ztolecz , (cf. stolec); Bosn. stó, stół; Slav. stolica, (ob. Stolica); Rag. stólaz; Ross. CTyjrs ; Eccl. cmieifE; Lat. med. sto-lium ; Krim. Tatar, stul; Wulis. ystol; Svec. stoi; Angl. stool). Już są trzy stołki: krzesło dla starosty, dla sędziego, i stołek dla pisarza; starosta tam usiędzie, a tu pisarz. Teut. 7. b, 47. Stołek z poręczami, krzesło; Vind. fedilu , fedalu , fedalniza, stoi f naflonarn , naflo-njak, eût SeljmftnM, 2lrm(fu^l. Stołek ku noszeniu uczynił sobie Salomon. 5 Leop. Cant. 3, 9. lektykę, eine Sänfte; £)cftrr. ïragfeffel. Słomiany stołek (Vind. Harn nu fedilu, llamnilu). Dzieci wdowę chcieli z imienia wygnać, wystawiwszy jej stołek z kądzielą przed dom. Sax. Tyt. 65. Szczerb. Sax. 465. fie [teilten tljr ben 0tu(fl oor bic üfc&üre. — Alluz. Kto pod drugim stołek rad podrywa, Sowitym mu to odda bóg ryczałtem. Morszt. 70. (kto drugiemu dołek kopie). Tak napędzę w dziurę, tak im przystawię stołka, mam sposoby liczne. Teat. 43. c, 129. Wyb. td} rutll tlwen ben 0tnl/l [teilen, bte galle richten. Pochlebnicy, kiedy sami są przy pani, wiec stołka radzi przystawią drugiemu, a potwarz jaką wywrą, aby sobie sami łaskę jednali. Kosz. Lor. 42 b. Rychlej cię dwa, niźli jeden stołek zdradzi. Pot. Arg. 105; Slov. medzi dwoma stolićkami na zem ćlowek pada. Na dwóch stołkach siedzieć. Pot. Jow. 171. i z jedną i z drugą stroną trzymać, e$ mit bcpben feilen galten; Slov. na dwóch stoliekach sedf. Nie masz ty z sercem dwmjnym i obłudnym spółki, Nie znasz , co to pochlebstwa dwa obrotne stołki, Zab. 10, 68. Hoss. Wiele zazdrosnych, natrętnych, zuchwałych, i co jak "żyją na dwu stołkach siedzą. Zab. 11, 27. Koss. — 2) $tołek, krzesło, n. p. senatorskie; ber 0tu[>l, 0iß etne3 großen $errn, ©eimto* renftuM, 0eitatoreim>tnbe. Zasieść stobek prześwietny senatorski. Birk. Syn. Kor. B b. Chodkiewicz z takich* dziadów i pradziadów urodzony, z których rzadki był, któryby abo buławy hetmańskiej nie nosił, abo stołka senatorskiego nie zasiadał. Birk. Chodk. 2. Duroniemu senatorski stołek wzięli, iż ważył się.... Warg. Wal. 64. Ztamtąd na wyższy stołek i zacniejszą katedrę po-tyrn postąpił. Star. Zad. C2 b, na wyższe miejsce, wyższą godność; Ijttyere 2Burbe, työljcrcä Slmt. — Stołek królewski, majestat, tron, ber ïfyrott. Po przywitaniu między gęstym gminem, Król na swój stołek sułtana pro-

wadził, I dał mu miejsce pbd swym baldakinem. P.    siedzkie,    stolikowych    zabaw najprzywiązańsze dogiądacz-

Kchan. Jer. 266. Porwawszy Michała, na cesarskim    ki. Mon,    70, 132, cf. gotowalniany.

go miejscu i stołku posadzili. Sk. Dz. 773. — (STOLE-    'STOLIMAN, 'STOLIM,    'STOLIN , 'STWOLIN , a,    m.    ,    ol-

TNI, ia, ie, lat stu, (ob. Stolecie), n. p. Stoletnie dęby.

Zab. 10, 42. Koss. bunbertjćibrig ; stolety ; Vind. sto lét star, stuli.eten ; Bom. stolitgni ; Bag. stoljetni , sto-godisctni ; Boss. CTOitïHHH. Już też stoletnich wieków przemijało Niemal czterdzieści, jako wsze stworzenie W początkach swoich istność otrzymało. Odym. Śtu. D 3 b. (wieków po sto lat liczących). Do Dyany i Apolina wiersz sloletni. Mon. 70, 551; carmen saeculare. — 'STOŁ-GAć się. Żebr. Ow. 381, ob. Czołgać sie, ob; 'Przy-slołgać się). — STOLICA, y, z.; (Boh. stolice; Slot. stolica ława, ławka; Croat. sztolicza sedes, sella; Dal. STOLISTNY, a, e, Ijnnbertblätterig. Stolistna róża, sto liściów stolicza * ambona ; Siat. stolica * stołek ; Bosn. stolięa sca-mnum) ; "stolica , siedzenie poważne wielkich urzędników, panujących, rządców; Eccl. bocxO/VB , CT.flaiuii|ie ,

KpecÆbi, hm napami npecTO;TL , erhabner ^Beamten ©tuftl /

3ftd)terftufjl, Śłbnigśfifs, SRegenteiiftubl. Poglądał na senat, stolicę sądową, jak na miejsce cnotom swoim nagoto- STOŁKARZ, a, m , co stołki robi; Boss. CTyJbHUH'b, ber waną. Mon. 65, 133. Stolicę kaznodziejską ś. Piotra w Rzymie , jeszcze ukazują. Sk. Dz. 30. (katedrę , ambonę). Stolica królewska, tron, majestat, ber $l)ron.

Sprawił król stolicę wielką z kości słoniowej. Budn. 2 Chroń. 9, 17. Po śmierci Ziemowita panowie synem jego Leszkiem stolicę osadzają. Krom. 52. Serafinowie zawżdy stoją przed stolica boskiego majestatu. W. Post.

Mn. 566.

'STOLICZNY, ob. Stołe-

459

STOLETNI - STOLIKOWY.

STOLIMAN - STOŁOWAĆ.

Co jest przed ludźmi wysokiego , to jest przed bogiem obrzydliwością, a wżdy się jednak na wysokie stolice 'kaszemy, a do wyniosłością a dostojności tego świata, jeden drugiego ubiegamy. Żarn. Post. 22. Przyrodzenie nieszczęsne nasze, na wysokie się stolice zawżdy 'kasze. ib. 2, 509. Na wysokie się stolice 'kąsali, i jeden drugiego dostojnością uprzedzać chcieli, ib. 3, 665. (wysokie miejsca, urzędy, dostojeństwa ). — §. Stolica, miasto stołeczne; bie iRefibenjftnbt, ^auptftabt; Boh. sydlo , obydlj, bydiiśtć ; Sorab. 1. hwowne mesto ; Vind. poglavitu mestu , staunu prebivalifhe, residenza , prebivaliflilvu ; Rag. grad poglavit, parvostôlni , (stolo-vatti ; Dal. sztolovati « panować) ; Hung. kiralysseek ; Boss. cTOMLta, npecTOM ; Eccl. uapcTBeHHHija. Stolica ś. N. Pam. 21, 297. (Rzym stolica papieska). Stolica młodzież psuje. Teat. 13, 2. czny. STOLIK , a, m, STOLICZEK, czka, m., dem. Nom. stół, ba§ $ifd)d)en, ein Heiner $tfcb; Boh. stołek, stolćek, (stoljk szuflada stołowa); Slot. stołek (cf stołek), stoi— cek, stolieek; Hung. asztolotska ; Vind. mifiza , tabelza , (stolizh scabellum; Sorab. 1. stowik stołeczek); Sorab. 1. et 2. blidko; Croat. sztölek ; Rag. stólaz, dessak, tarpe-ziza; Siat. stolica, (cf. stolica); (Bosn. stolicch scabellum); Boss. CTOMKÏ», (CTOMme wielki stół, stolisko, CTOMUIKO mizerny stół, 'stolina). Leżały na stoliku gazety. Kras. Pod. 2, 113. I ławeczkę z stoliczkiem oboje Z hebanu proszę, niech ma dziecię moje. Groch. W. 555. Stolik mierniczy, mensula. Jak. Mot. 1, 289. Łejk.

132. Zabór. 85 baö 50?eßtifcbd)en. STOLIKOWY, a. e, od stolika, £ifd)d)en « . îifcf)*, Jejmość P. P. Próżno-brzym, ein SRtefe. Briareus 100 manuum, stolim ; niektórzy mówią stwmlin , *0 brzym. Mąc.z , Garn. strâmor; F ind. rifs , stramor, pofhastni junak, orjak , goliat, gorosta-fhnik; Bag. gorostasnik ; Boss. et Eccl. iiciiomht., Sto-liman, wielki okrutny człowiek, stwolin abo 'obrzym, niektórzy zowią stolin. Macz. STOIJNEK, ‘obrzymek, gigantulus. Mąc.z., zdrbn., ein Heiner 3iiefe. STOUMAŃ-SKI, a, ie; Boss. hciiojiihobx, moiomiickm; Eccl. Hcno-mhhhîî . (ncnoMHCTByK), Graec. jiyavuaoo, fortesco) ; 9îie* fen*. Walka stolimańska , gigantomachia. Macz.

mająca. Włod., Sorab. 1. stowop’enata róża; Croat. szto-lisztna trava —STOŁKA, i , z., (cf. stola, stolnia), rów cegłą wymurowany pod piecem hutarskim dla ściągania wilgoci. Tr., ein mrôgcmauerter ©raben unter bem ïreibofen, bie fteudjtigfeit abjuleiten. Tr.

©tublmadtcr. STOŁKOWY, a, e, od stołka; Boss. ctyjb-ubiH, ©tul?!⁵, ©effel * , n. p. Nogi stołkowe. Cresc. 258.— (STOLLA, STOLNIA, ob. Stoła)--STOLNICA, y, i, STOL-N1CZKA, i, z., dem., stołowa tablica. Tr., ba3 $ifd)bret, $ifd)blatt ; Boh. wal, (cf. wałek); Vind. testaresvalniza ; (Bag. stolniza abacns, stolniciza dem.). Dość człowiekowi jeść chlćb z solą na prostej stolnicy. Mon. 72, 823. — £. Stolnica, stół kuchenny do rąbania mięsa, ryb; ber $acftifd;*, ŚHidtcntifcb, b«3 .Çmdbret. Stolnica, naczynie drewniane, na którym w kuchni sieką różne mięsa i t. d. Wiel. Kuch. 429. W piekarni ^ pod oknem stać może stolnica do rozrabiania ciasta. Świlk. Bud. 293. STOL-

NIK , a, m., królewski abo koronny trukses, (podstoli), ber £rud)fej5, ber ïnfclbecfer; Boh. stolnik; Vind. trufhar, raifni nofhnik ; Croat. triszpest, vulgo krispet, jeztvino-nosz; Hung. asztalnak, talnak ; Bag stolnicjar; ( Siat. stôlnjak * obrus) ; Boss. et Eccl. ctomhhjcb. — §. rStol— nik, stolny robotnik, od stoli, od stolni ; ber ©tollen* Arbeiter, ©töEner, ©teinfaljbaner. Podkomorzy ma wybierać rajce w Wieliczce i starsze stolniki , to jest, robo-tniki w górach, i one podług praw ich sądzić. Herb. Stat. 108. Prawa tych, którzy sól wycinają, to jest stolników. Ustawiamy, aby w żupie Wielickiej i Bocheńskiej tylko robiło 60 tych , którzy sól wwcinają, które po Polsku stolniki zowią. Herb. Siat. 108. STOLNIKIE-WICZ, a. m., svn stolnika, be§ îrucfyfeê ©oint. STOL-NIKIEWICZÓWNA, ej, i, córka stolnika, be§ Jrn^feg ïoe^ter. STOLNIKOSTW'O, a, n., urząd stolnika, ba§ îafelbecfernnit, 2rnd)feêantt. — § Coli. Stolnik z stolni-kową, ber ïrnd)feê mit feiner ©emablinn. STOLNIKOWA, éj, z., stolnika żona, bie ïrud)feffiutt. ST0LNIK0W⁷SKI, a, ie, od stolnika, $rud)feê * ; Ross. ctomhhmm. — (STOLNY , a, e, od stoli w górach, ©tollen*, Sergftollen * ; n. p. Stolny pisarz. Tr. — ST0Ł0K1ETNY n. p. Gigas. Chrośc. Ow. 114, bnnbertellig.) — STOŁOWAĆ cz.niedok., stołować kogo, stół mu daw^ać, einem ben ^ifd) geben; Boh. stolowati, stoliti, (stoliti; Slot. stoljm, pri stole

460 STOŁOWANIE - STOŁOWE.

ST0ŁP1ASTY - STOPA.

100. ib. (Boss. crojini słup)* bałwaniasta sól, ©tein* falj in flößen. STOŁPOWY, a, e; Hoss. cto-Hiobhä; słupowy, ©Milen * . Pierwszej i dziewiątej pieśni ‘irmosy

ruska; Sorab. {. stonożka ; Carn. adrushka , adruslièza , presizhèza , babûra, babushka; Vind. mirnik, stunogazh; Croat. sztonog . ztonok babura, babuska, babicza chë-ru, strîga, (cf. strzyga); Slav. stonoga; Bag. stonögh, stonöga, cescjagl, babüseka, baburra, babak, (cf. babuska); Bosn. babiça, baburra, galiięa ; Hoss. CTOHorB, copoKOHOJKKa, KaBcaKB , KOpatam , MOKpnua ; owad ołowianego koloru, w wilgotnych miejscach, osobliwie w piwnicach znajdujący się ; niewłaściwie stonogą nazwany, gdyż nóg ma tylko czternaście. Zool. 113. Sienn. 279. btc Sljfel, ber Merrcurnt. ber fleUeraffel. — Stonog morski, robak, skorek. Ursin.\ chiton, muszla złożona z kilku skorup, podłużnie na grzbiecie ułożonych. Zool. 97. btc SDîeeraffel. Chmiel. 1, 652, Croat. sztonog riba. STONOGI,. a, ie, centimes, (mnbertfiißig. Cn. Th. 1071, Bosn. stonogghi.— STONOGOWIEC, wca,.wi., ziele śledzionowe, asplénium seolopendrium, gatunek śledzionki, zachwalony na choroby śledziony. Kluk. Dykc. 1,59. Slesik. Ped. 422. Syr. 777. Urzefi. 40. Sienn. 165. SJîiljfrau!, 2!łiljfar;t ; Boh. ccterak, yèlenaeze yazók ; Carn. plushz ; Hoss. MHOrOrOJOBHHICL.

“ST00K1, a, ic, STOOCZNY, a, e, Croat. szlóok ; ^unberP Augig. Stooczny Argus. Zab. 16, 95. Kras. Teat. 52. d, 82. Groch. W. 166. Stooki rozum. Chrośc. Job. 65. Tward. Wl 74.

Wino słabe tytułują stołowem. Haur. Ek. 101.

Kieliszki stołowe, śklanki garniturowe. Torz. Śkł. 125.

Stołowe śkło, garniturami robione, ma się w magazynie znajdować, ib. 124. Insza przyjaźń stołowa, a insza

gruntowna. Pilch. Sen. list. 1, 58. Przyjaciel stołowy STOPA, y, *., STOPKA, i, i. dem., STOPECZKA dem. opuści cię czasu nieszczęścia. Iladz. Syr. 6, 10. Sk. Dz. sec., 1) (cf. Germ, gußflapfcn, fłapclu, tappen, cf. nostrum 545. Stołowy przyjaciel jak mucha , najadłszy się precz leci. Burl. a 5. Dworska i stołowa wiara za chlebem idzie. Sk. Dz. 266, (cf. pochlebować). Bankiety i owe wymyślone stołowe utraty. Gorn. Sen. 29. Stołowa rozmowa. Xiadz. 203. etn Stfdjgefprdd). STOŁOWE, n.,

Subsl., pieniądze od stołu, za obiad , strawne. Cn. Th.

1070. Jîoflgelb. Stołowe, stołowy dochód, pieniądze, zboże, dobra, tb. ïofeleinfûnfte.

sedjm accumbo ; Hag. stolovatti ; Dal. sztolovati « pano- ‘STOŁPIASTY, a , e, n. p. Slofpiasta sól. lnslr. cel. Lit., wać , cf. "‘stolec, stolica). Stołować się rec. niedok. , n. p. Soli stolpiastćj od 1000; soli stołpiastej małej od strawować się, flety Befofłigetl ; Ilots. 6ht& y koto Ha xj'feöax'b. Kiedy służący sie sam stołuje.... fiai. Cyw.

2, 152. STOŁOWANIE, ia, stolnia. Bohom'. Kr. Biel., stęplowanie, bte Unterflcmpluitg, ba$ ©toflcngerüfte. Nie    są stołpowe, a insze bożemu narodzeniu służące. Pim.

uwiodą mnie swym pozorem złociste stołowania, nie    Kam. 263. [szeregowe, po kolei idące 2].

marmurowe słupy; nie przestane być przez to parnię- *STON, u, m., cf. stan; n. p. Cezar z prywatnego urodzo-tnym ludzkiej nietrwałości. Siru. Qu. 189. STOLO-    ny stonu, lub szlachetny, zacny między swemi. Chrośc.

WN1K, a, m., 1) uczestnik stołu, ber $ifdjgenoß ; Boh.    Fars. 50 Wszak biliśmy się jak kawalerowie, Nie kry-

strawnik, /'. strawnice; Vind. perjednik, k’jedi hodez, jąc piersi,    karku ar.i    stonu.    Chrośc.    Luk.    250, cf szton.

nakolhtnik ; Iirss. Haxj'bÔHimx, iiax.iiôiiHua, tAOKi; Eccl. STONĄĆ    mcd. jedntl.,    utonąć,    pogrąznąć    w wodzie, im

miTOMiua, BCHopMJieiiHKi, nirroMMjh, npHTpanesHUKt, co-    SBflffer untergeben. Towar stonęły kupiec może z wody

Tpane3HHKt; komensał, który u kogo do stołu chodzi.    wybrać, a nikt czyjkolwiek brzeg jest, nie ma onemu

\oUk. 1097. Gospodarz wszystkim nam stołownikom    slonęłemu trudność zadawać. Stal. Lit. 506.

do wieczerzy tylko jednę miso dał polewki grochowej. STONASOBNY, ob. Stokrotny.

Siar. lief. 44. Współstołownik Eccl. eAHHOnmueHfc. STONKA, i, i., coccinella, 3o&flttnt$&lut, polttifd)cr Scrtttfê. Postępuj ze mną ze wszelką wolnością, jak gdybyś    Owad mały okrągławv, mający pokrywki czerwoniawe z

był moim stołownikicm. Mon. 70, 539. (domownikiem).    czarnemi kropkami. Że pospolicie jest farby czerwonej^

Dworzanie, pokojowi, krewni, asystenci, Przyjaciele, są-    dlatego nazwano go kokcynelą imieniem robaka kar-

siedzi i plenipotenci, 1 ta wszystka niesyta stołowników    mazynowego. Zool. 165.

zgraja, Co się zyskiem obłudy karmi i opaja. Kras. Sat. STONOG,    a,    mi., STONOGA,    i,    z. ;    Boh.    stonfiżka, be-

57. Groch. W. 153 Kras. Fod. 2, 67, ob. Strawnik. —

2‘) Stołownik • STOŁOWY Sabat., diaelarius. Cn. Th. 1070. mający sobie poruczony stół , dozorca i opatrzyciel stołu ; Croat. sztolmèster, ber ^tafclauffc^cr, îafclbccîcr, ber ben £ifd) $u beforgett l)nt. Przynieśli obiad królewscy stołowi. VVW. Ban. 8. STOŁOWY, a, e, od stołu, îifd>*;

Boh. ' stołowy, stolnj ; Slov. stołowy; Hung. asztali ; So-rab. 1. blidowné; Vind. mifni; Croat. sztólni; Boss.

CTOJOBbiß; Eccl. Tpane3Hhiii. Nogi stołowe. Cn. Th. 1070;

Boh. trnoi. Szuflada stołowa (Vind. mifniza , mifa). Stołowa izba, jadalnia, brtü ©pcifcjtntmer ; Boss. cTOiOBaa,

CKaTcpnuM. Król, żeby godowników swego domu oglądał, do izby stołowćj Wszedł, i ujrzał tam człowieka jednego Co siedział, szaty nie mając godowćj. Odym. Św.

2, O 5. Łyżki, misy, solniczki „ i inne stołowe statki.

Kluk. Bośl. 2, 161. $iid)gerdttye. Nóż stołowy; Vind. stenjenik , ïtfdjmcfjcr. Bielizna stołowa. Tcat. 28. b, 108.

$i|d)jeug, (ob. Obrus, ob. Serweta). Służba stołowa , ob.

Służba. — Dzieciom lekarstwo dają rnałemi łyżeczkami, dorosłym zaś stołowemi łyżkami. Fen. Lek. 190. (Eßlöffel, îtfdjlôffel. Wina stołowe. Haur. Sk. 510. Wad. Dan.

113.

tupać, tępać, tąpać). Stopa jest sama dolna część nogi , na której się ciało wspiera. Zool. 57. Per Plattfuß, ber fladje guß, bie gußfolde, btc linterfte glfidje beé gußeä. Pen. Cyr. 1,21; (Boh. podsew, podeśew (od. Podeszwa), spodek nohy, spodniplesk, pieska nohy, chodidlo, chodidk® (stupadlo podnóżek); Sorab. 1. stup, stowp, stupeg; Sorab. 2, stoppa ; Carn. stopâla, (stop • wschody) ; Vind. siopnja , stopao, stopina, (stopei, korak « krok, ob. Sto-

STOPA.

STOPA.

461

pień); Slav. stupàllo ; Hung. tsapas; (Botn. stupaj, kora cjaj, koraę* krok passus, gradus) ; Boss. ctjiihh, (cf. CTona, CTonKapuhar, ryza papieru; CTorma żerdka, krę-giełek farby, soli kamiennej i t. d ; TOmaib, Tonny deptać). By kiedy miał stopeczki swe nad wosk jarzęcy bielsze obrazić, nie chcę tego cierpieć. Groch. W. 569. Jam ci nóżeczki i stopki prostował, I w ustach ślicznych języczek kierował. Past. Eid. 195. Gołota, nie ma gdzieby stopę położył. Cn. Ad. 263. (nie ma, gdzieby stąpił; nie ma, gdzie konia rozsiodłać). Najlepszy gnój na rolą, pańskich stop ślady, t. j. pański pilny dozor. Pclr. Ek. 12. Pański ślad albo stopy. Kosz. Lor. 58. (pańskie oko konia tuczy). In vesligio occubuit, prę-dziusincczko, ledwo stopę przewrócił, jak poszedł do Abrahama. Mącz. Zazdrość w niej od głowy aż do stóp. Pam. 85, 882 całkiem ją opanowała, »om ftopf btë JU ben §üßcn. Opisał go, od stóp do głów. àlon. 75, 613. — j). Upadam pod stopy Wc Pani Dobrodziejki. Teat.

15. c, 11. (do nóg, td) falle ihnen ju Süßen, untcrtÿamg* fier.). — Ściskam stopy Pani. Teat. 43. b, 47. Upadam do nóżek, całuję stopki. Teat. 54. b, G 2. ( stopy czyli nóżki całuję). Ludzie niby to lepiej wychowani, mają wyborniejsze wyrażenia : całuję nogi, upadam do stóp, uniżam się pod stopy, ścielę się pod nogi i t. d. Mon. 67, 458. — 2) Stopa, Boh. stopa, ślepego; Sorab. 1. fled, stup, stopa; Carn. stopina; Vind. stopnja, stopi— na, stopuje, stopinje; Croat. sztupina, szléd ; Bosn. stoppa; Bag. stupaj, stoppa, slup, Boss. citAb, CTona; ślad, szlad, trop stopy w ziemi wyrażony; bie ftußfpur, ber ftußftapfen. Patrz na pawiment, obaczże, czyje to są stopy? 3 Lcop. Dan. 14, 18. (czyje to są ślady? 1 Leop.). Widzę, że to stopy chłopie, niewieście i dzie-cińskie 1 Leop. ib. Z stopy Herkulesowej wszystkiego ciała jego wzrost i postanowienie miarkował. Zygr. Ep. 56. Jak raz stanął, przez kilka godzin w tejże stopie stał. Warg. Wal. 286 ; (cf. Boss. CTencHHTbca, ocTeneH-BHTbCfl ustatkować się, CTeneimimaib statkować, cieiieH-nbiii stateczny ,. crenencTBO, CTeneHHOCTb stateczność ). Przypadki za człowiekiem w stopy zawsze chodzą. Budn. Apopht. U 2. fte felgen ihm auf bem ftuße nad). Za nim tuż w stopy gonił. Stryjk. 524. Postępuje jego trybem w stopę z stopy. Suszyć. Pieśń. 3, J 5. Pilnie się jego trzyma stopy. Star. Vot. AZ. — 3) Mensur: Stopa, pewna miara ; ein gnß, eilt Sd)ul), Boss. <s>yTb ; Eccl. cto-na mu npocTO mars. Stopa, lubo powszechnie za pół-łokcia rachować się zwykła , u geometrów atoli za 3 ćwierci łokcia Warszawskiego czyli za 18 calów pospolicie się bierze. Zabór. 14. et 281. Lesk. 2, 26. Solsk. Geom. 2, 144; 16 calów. Ostr. Pr. Cyw. 2, 296; cztery dłoni. Warg. Kurc. praef. Półtorej stopy (Slav. cl-pela). Stopa kwadratowa. Jak. Mat. 1, 117. Dwie ‘stopie. Cresc. 507 ; ( dual, * dwie stopy ). — §‘. Stopka ; Boh. stopka; szypułka , ogonek u owocu; ©tt?I, 0ten* gol am óbffe. Fiołki rózgi żadnej nie miewają, tylko szypułeczki albo stopki długie, na których kwiateczek. Syr. 1446. — Kozia stopa, ob. Kozi. Niedźwiedzia stopa , (ob. Niedźwiedzi, ob. Barszcz płonny). — Stopa men-

niczna, bor 9)îün$fujh Prawidła panujących o stopie men-nicznćj, w miarę napływu jednego luh drugiego kruszcu zmieniać sie muszą. Czack. Pr. 1 , 174. — 4) Stopka, piesek o czarnych łapkach, ein #unb mit fdjroarjeit $ap* pen; (Boh. stupka wiercipieta, brukownik). Stopka miano psa , mclampus. Cn. Th. 693 Tr. Dopiero dziś nie szczeka , dopiero dziś milczy, stary stopa. Pot. Jow. 93. 5) Stopka regimentowy, rózgonoś, profos; inSBejîpr. bet (steppten, (ef. stupek), ber ^rofoê. Stopce regimentowemu przywrócono poczciwość przez rozkrwawienie głowy jego od uderzenia chorągwią. Jez. Wyr. Kiedy exe-kucya lub komenda jaka przyjdzie, wr ten czas stopka regimentowy staje się w ich oczach generałem. Mon. 71, 740. — (STOPIĆ, oh. Topić). — STOPIEŃ, pnia, tn.) Boh. et Slov. stupeń, sc budek, schodek, (oh. Schody, wschody); Sorab. 1. slup, slowpen, (stupen trzewik); Sorab. 2. schtufTa ; Carn. slopna , shtabla : Vitid. stopnja, stopniza , slopalu , fhlapnja , gród, vishik , stopiuniza, fhtapla, stolniza, (stopnja, stopina • ślad, stopa, slopei» krok) ; Croat. sztupày » krok ; Hag. póslupaj, vzslüpni-za, (stupaj, stup* krok); Bom. stupaj, pricne slupne, pricjaghe, (slupaj, koraę » krok) ; Boss. cryntHf., ctjt-ncHbKa , <rrenenb, CTencnx ; Beim, bie Stufe, bie Staffel, (ob. Tąpać, tepać, tupać). Schodów wszystkich stopnie powinny mieć wysokość na 5 calów, szerokość na 12, długość przynajmniej na 5 łokcie. Świtk. Bud. 159. Każdy stopień, wstępując do kościoła, całował. Sk. Dz. 752. Usiadł u stopniów ołtarznych. Wys. lyti. 20. Skoro kościelnych stopniów dolkh się nogami.... Olu.'. Ow. 23, Do tej jaskini przez wielo stopni po wschodzie schodzono. B. Kchan. Orl. 1, 556. — §. Stopień u karety, strzemię kareciane, wazowe. Cn. Th. 1079; Vind. stop, stopina, stopinja, ber Sußtrift, ber $ritt an einer 5întf#f. Wypuścił mię przecie, ale się nie obeszło bez kielicha, i na progu, w sieni, i na stopniu karecianym. Krat. Pod. 2, 125. et 14. Stał na stopniu u‘kolebki księżny. Gorn. Dz. 141. Kozieł dźwiga lokaje, hajduki łamią stopień na zadzie. Teat. 45. c, 55. Wyb. stopień w tyle karety ; Boss. 3anaTbKH, (cf. zapiąć); ber £ritt tyinten nn ber StuD fdje. — §. Tr. fig. moral. Stopień, Stufe, (Staffel, ©rab. Jak cnota, tak zbrodnia mają swoje stopnie. Teat. 45. r, 58. Pycha na świecie ludziom porobiła stopnie. Pot. Pocz. 151. (klasy, różne stany -i rangi). Stopień, ranga, dostojeństwo ; Eccl. nfb&ciio (cf. przęsło), yiihi, CT6-nem., cocTOHttie jkh3hii , aoctohhctbo; Boss. nepBOCTe-neHHbiil, nepBOCTaieHHbiS pierwszego stopnia, przedni. (Eccl. CTeneHHafl Kuma xiçga genealogii od ś. Olgi do Iwana Wasilewicza). Wedle stopnia natury, mają miarę doskonałości. Birk Syn. Kor. B b. Na wyższy stopień postąpił. Bach. Ep. 53. Kto stopniem pierwszy, ten dalszego od sukcesyi wyłącza. Chełm. Pr. 72, cf. blizkość. Wystrzegaj się go , bo to w ostatnim stopniu filut. Teat. 53, 26. cf. arcy-, Tm (lódjfłen ©rabe eitt ©ptßlmbf. Korzeń ten w trzecim ‘stopieniu (stopniu) mniej wysusza. Urzed. 10. Stopień ciepła, temperatura. N. Pam. 6, 318. Stopniami, po stopniach; nie zaraz jednym krokiem być na wierzchu, ani skokiem. Cn. Ad. 906. fłtt*

462

STOPNIEĆ - STORC.

STORCZYĆ - STOROPIĆ.

cem » krawędzią, rębem, prosto w górę, stercząc, jeżąc; gefłńrit, auf ben ©tura ober bte fcfyarfe fś&t gefteüi, aufrecht itt bie §üf)e ftebenb. Nie wiedząc, co nieśli, złożywszy skrzynią, postawili ją sztorcem, opartą na murze. Mon. 70, 744. Rohatyny w wozach były storczem poutykane. Zab. 3, 78. Kloce stawiać do góry storcem. Jak. Art. 3, 171. Bale porznięte postawione na store dla odcieku wilgoci. Jak. Art. 3,171. STORCZYĆ, STORZYĆ, STRO-SZYĆ, STROŻYĆ cz. niedok., storcem stawić, tak żeby sterczało, nastorczać; aufrecht aufrtdjteu, in bte §öfie ftel* len. Wrotosierść, choć się nie sroży, Lecz się opaczną sierścią z przyrodzenia stroży. Kmit. Spyt. A ô b. Darmo się cudzoziemcy wszyscy w herby storzą, Bo ledwie na pańskie nie orzą. [*ot. Pocz. 480. Przymyka sie, stor-cząc uszy i słucha nowego języka. Przyb. Milt. 115. nad-stawując ucha, er fplfcte ba3 £)l)r. Nocną fatygą zmordowane konie, Na krzyk wojennych trąb uszu nie stróża. Chrośc. Luk. 152, (ob. strzydz uszyma). Srożyć się, stér-czyć, jeżyć się; in bte §ÖI)e flehen, Jlt Serge jîeljen. Cerberowi na łbie wężów się stroszy trzysta. Bor. 2, 98. Nar. Stroszą się strzałmi osypane dachy. Zab. 14, 395. Mchem poziomym obrosłe stroszyły się sosny. Zab. 15, 292. STORCZYK , a , m., trzylistnik , ziele , satyrium ; ©tenbel, ©tenbelnmrj, ^uabenfraut; Cam. zépêtz ; Croat. , lyubodrag; Ross. 4pei\OHK’B, KOKyiUKinibi cJïe3bi ; członek męzki do skutku małżeńskiego nastorcza. Syr. 762. Od ziela tego cała gromada zowie się ziela STORCZYKOWE, orchideae; pospolicie sa zapachu mocnego. Bot. Nar. 192. STORCZYPIETA, STORZYP1ĘTA, y, m.‘, STORZYPIĘTKA, i, m , dem., chełpliwie się popisujący, postawę strojący; etn ©roquer, ^rafllbaîtê. Storzypiętka in moribus et fac-tis, chełpliwy in verbis. Cn. Th. 1071. Slorzypięta krok jak z partytury wytwornie stawiający. Mon. 75, 591. Sto-rzypięcie i natrętowi należy się tylko za boki podejmować. Eraz. B. Pod szubienicą na anatomiach bywałeś doktorze storzypięto. Pot. Arg. 479. Exercere caput, sto-rzypietką być, pyszno się nieść. Macz. Gestuosus, który nie ma miary kuglowania, storzypiętka niektórzy mówią. Macz. Zoilusów się zawisnych nie lękam, ani hardych storzypiętków. Stryjk. praef. Wyrzucić z liczby domowników storzypiętów, darmostajów, darmojedów. Pilch. Sen. list. 91. STORZYSZEK, szka, m., ziele, clinopodium, od storzenia mezkiego członka nam rzeczone. Syr. 763. et 567. Kluk. Dyke. 1, 138. TOaftyrfraut. STORZYWĄS, a, m., kręciwąs, eut ©djnurrkrtbreljer. To to dobrych kon-syliarzów dobra rada była, nie storzywąsów. Falib. R 3.

Pochodź, sterczyć, nastorczyć\ slyrt\ dostarczyć. na~ starczyć, wystarczyć ; ustćrk, stark ; sturchać, slurkać\ cf. trcia , trzcina.

“STORĘKI n. p. Gias. Petr. Hor. 2. C 3 b. Tyfeus. Olw. Oiu. 115. Bryareus-, ‘obrzym storęki. P. Kchan. Orl. i, 161. Olbrzymowie storęczni. Otw. Ow. 12, ^intbertdrmtg^ Boh. storuky; Eccl. CTopyniiî. "STOROTNY, a,

Storotne sejmy Rzymskie. Chrośc. Fars. 232 ; centuriata. ‘STORZĘDNY, a, e, n. p. Storzędne filary

fenroetfe, rtat^ iwb ttadj; Vind. po stopiunizah, po fhta-pnjah, stopze, od fhtapne do fhtapne, korakama; Bosn. postupai, po stupaj ; Hoss. nocieneHHO ; Eccl. CTeneiiHO.

Stopniami trzeba postępować, jak to mówią, piano piano pianissimo. Teat. 19. b, 76. Nauki idą w górę, jak po stopniach. Mon. 65, 573, (cf. jak po szczeblach).

Nie skończyło się jeszcze nieszczęście ; przez nie do większych żalów ułożył się stopień. Bardz. Trag, praef.,

(przejście, przechód, gradacya). — Arithm. Liczba do drugiego, trzeciego, czwartego etc., stopnia ( potentia ) podniesiona , kiedy jest 1, 2, 3, 4 etc, razy raz po raz przez siebie sarnę rozmnożoną. Jak. Mat. 1, 122. et 104.

Ustrz. Alg. 9.'— Divis, geometr. Okrąg dzielą na 360 części równych, stopniami gradus circuit zwanych. Geom. 1,

9. Łejk. 7. Jak. Mat. 1, 10. ber ©rab eincö ©irfetë. Stopień koziorożca. Olw. Ow. 55. — Grammat. Stopień, gradus, jedna z trojakich odmian przymiotników, co do mniejszego lub większego wyrażenia przymiotu, bic 3Ser-flletcfyungśSftrtffel. Stopień równy, Positivus ; Slov. polożi-tliwi ; Eccl. imoHceHHhiM ; Ross. no.io;KHTejbHOM CTeneHB.

Stopień wyższy, Comparativus ; Sorab. 1. porunofczatę ;

Ross. cpaBHHTe^LHUH CTeneHB. Stopień najwyższy, Super-lativus. — (STOPNIEĆ , ob. Topnieć). — STOPNIE, a., m., ryba na stopień długa, (cf. łokietnice ryby), citt fd)lll)» langer fttfd). Rybki, gdy już podrosły z kroczków na stopniki, dopiero je można do stawu wielkiego puścić.

Haur. Sk. 141. — §. Stopnik, pręt mierniczy na sto pnie podzielony; ein SDîajüftah, worauf bic ©c&ufie aitgejelgt ftub. Tr. STOPNIOWANIE, ia, n., bte Slbftufung, baê fłufen. — §. Fortißc. Stopniowanie, umiarkowanie twierdz co do wysokości, ażeby zawsze tylna przenosiła twierdzę przodkującą. Jak. Art. 3, 317. — §. Grammat. Stopniowanie przymiotników Polskich. Kpcz. Gr. 2, 15. ba3 Slbwanbeln itad) ben SBergleidjungSftoffeln. Stopniować przymiotniki, odmieniać ich zakończenia podług stopni, nad) ben 23ergleid)nng3ftaffeln abwanbcln. STOPNISTY, a, e,

STOPNISTO adv., 1) wschodowaly, gradatus. Macz.\ Vmd. stopninen, fhtopniast, abgeftuft, ftufemocife fteigenb. — (2.

Stopnisty, ob. Topić). — STOPNY, a, e, do stop należący. Cn. Th. 1071, Boh. stupnówy ; Eccl. CTencHHMii, bie gußplatte betreffenb.

STORAKI, a, ie, — o adverb., setny, stonasobny, stokrotny, hundertfältig. Nabroją ci przy takim mistrzu storako więcej. Smotr. Ex. 50.

STORC, STORCZ, u, m., gzems nade drzwiami. Cn. Th.

1071, z Niem., ber ©torj, ber ©turj, îfmrfhtrj. —

W górnictwie, gatunek windy; eilte SBtnbe, bet) ben S3erg* ïeuten. Store, kołowrot, którym rudę z dołu na wierzch wyciągają. Os. Zel. 85. Do windowania rudy używają górnicy takich kołowrotów, jakiemi ze studni wodę ciągną, a zowią je storce. Os. Rud. 7. et 40. — §. Store, strona rzeczy jakiej stercząca; bie aufrechte Słante, bte fdjarfe ©eite; [Boh. strż przerwa; Vind. stor caudex, truncus, fhtorezh « ułomek , (ob. Stark, sterk) ; Ross. TopueiCB rzecz stercząca, Topname sterczenie, TopuMH, TOpuKoarL stercząc, na store). Deska ta ma w sztorcu swoim powy- Zab. 11, 355. bunbertretljtg. rzynane obręcze. Jak. Art. 1, 185. — Na storcz, stor- *STOROPIĆ, ob. Stropić..

e, n. p. comitia

STOS-STOSOWAĆ.

STOSOWNOŚĆ - STOSOWNY. 463

STOSIK, a,

STOS, STUS, u, w.,

m., Stosek , sku , m., zdrobn., 1) uderzenie, popchnięcie, z Niem., baê ©laßen r ber ©laß; Vind. potisk, fhok, vdar, pofhok, fhoknenje., dregnenje; Jioss. mmeicL (cf. tłuc), nupoicB, coboicb , cOBO'ieK'B , nopbiBi. N avant impin g er e, odtrącić łódź, stos wziąć. Mącz. Wiele szkodliwych stosów wytrzymawszy, wiele ran odniósłszy, bronili się. Warg. Cez. 112. Stos * uderzenie , ©toß, #ieb, Streich , Unfall. Cyleńską szablą silniejszy stos zadał ; Cyllenide confodit harpe. Zebr. Ow. 110. Pierwszy stos najcięższy. Cn. Ad. 525. Był stateczny w wytrzymaniu stusów tak od ojca, jak i od innych ludzi. Wyg. Aloj. 166. Obracaj się, którędy wola, zewsząd tobie przykre stoski, zewsząd tobie sromotne pogębki. Weryf. pr. Na najcięższe dla boga stosy odważny kapłan. Nies, i, 48. Osoby umiarkowane unikają siła przeciwnych stosów, w które bezrozumni wpadają. Mon. 76, 93. Pragnę, potym zawołał wielkim Jezus głosem, À coż pod tak nieznośnym nie ma pragnąć stosem! Pot. Zac. 185. Nagły stos choroby nad spodziewanie go przytrzymuje. Jabi. Buk. 26. (uderzony o łóżko, cf. Cali. tomber malade). Biegłością nasi dzieła rycerskiego stos nieprzyjacielski wytrzymali; vim. Krom. 114. (pęd, impet). Słowacy, którzy stali na czele, nie wytrzymali mu stosu. Baz. Sk. 146. — 2) Stos, w który cp układają, n. p. gonty, klepki; eut ©toß jufammengebdufter ©ad)cn,

l.    33. ciii .^oljftoß JC. ; Boh. hałda; Sorab. 1. żtosz drewa ; Garn. skladovnèza, arpa, smët, (cf. śmieci, cf. zmiatać); Croat. verpa , nalog, naloga ; Bag. àrpa darvaa, nâlogh dàrvaa , nalogaj, nâkup, gomilla ; Bosn. stos darva, naloga, (ob. Nałożyć, cf. nałóg); Ross. Kjnuua, Minca, MiTomca, no.ri>HHu;a. W drwalni ustawicznie robią około drew, rzezać, rąbiąc, układając w stosy. Star. Dw. 22, (cf. szychta). Zmiećcie z drogi kamienie, i uczyńcie z nich stosy. 1 Leop. Jer. 50, 26. (składźcie je w stosy. 3 Leop). Mielerz, stos z drzewa na kształtt stogu porządnie ułożony, z którego węgle kurzą. Os. Zel. 79. Wlecze mrówka co zdoła do swej spiży dzióbkiem, Baczna na przyszłą porę, w stos układa z czubkiem. Zab. 8, 519. — Fig. Religia została przytłumioną tak , iż ją rozeznać nie było można pod stosem niezmiernym obrzędów bał-wochwalnych. Mon. 70, 822, (cf. tłum, tłok).— §. Stos drew na palenie trupów u starych pogan, u nas. złoczyńców, ber Scheiterhaufen, cf. zgliszcze; Boh. branice <cf. granica), hranicka ; Garn. germâda, (cf. gromada); Vind. polenski kupez, germada, gromada; Croat. ger-mada; Bag. sprnxniza, ogagn ; Bosn. rripa, naloga drri-va za izgoriti koga, vatra, drriva goruchja ; Ross. ko-CTep'L , KOCTCpOICL ; Eccl. CTpyÔ'L B'L HHMHîe S.lO^’feeB'B HCryTt. On za swą zbrodnią wart ognia stosu. Zab. 12, 311. Stos drew nie będzie mnie czekał. Teat. 18. c, 5. Na stosie moje utrapienia zakończę. Teat. 18. c, 15. Ty ptaku Apolina tu znoś twe odory, Niech ma maluczki stosik Arabskie honory. Toi. Saut. 56. — (STOSI-Ł, u,

m. , ziele, wielosił, lćczywrzód. wszystkim sił, wszystkim lek, to jest wszystkim niemocom służące, panax, ba$ fpanapfrant, ^etlnmrj. Syr. 226. et 234). — STOSOWAĆ,

•~ał, - uje cz. niedok., 1) pchnąć, popychać; Germ. [to*

ßen, htnffoßen. Każdy dwmrzędne do swych piersi stosują pojazdy,^ i raz w raz morze krają ; reducunt ad peęlora remos. Zebr. Ow. 282. -—    Stosować co z czym, do

czego » przyrównywać, pomierzać, przypodobywać; Vind. perkladiti, skladit; Ross. CHopOBim,, ciiopaBJHBaiŁ, co-oópa3HTb, coo6pa30BaTb , cooópamaio, vergleichen , anpaf* fen, meffen gegen einanber, gegen einanberhalten, (jnfammeit flößen). Tylko przez stosowanie do siebie ciał nazywamy je wielkiemi lub małemi. Staś. Buff. 15. Ktoby wielkość państwa Rzymskiego z laty stosował, nad wiekby ja jego być obaczył. Faliss. FI. Rzeczy wielkie można stosować z mniejszemi. Bul. Ow. 166. Trzeba nam profesora , ceby prawo Polskie czytał, stosując je z inszemi. Star. Vot. C 2 b. — §. Stosować co do czego niedok., ustosować dok., zgadzać co z czym, anpaffen, nad) einer ©ad)e et* wa§ füllen. Umiejętny rzemieślnik stosuje dzieło swoje do kształtu i prawidła, podług którego to zrobionym być ma. Mon. 67, 451. Leszek dobry monarcha, by był pośledniejsze sprawy według pierwszych stosował. Itrom. 298. Wcale się tak złe życic z kształtem nie stosuje. Hul. Ow. 243. nie idzie to pospołu, eê pafft nicht jufam* men. Stosować się do kogo, akomodować się, dogadzać drugiemu; Carn. perlęshćm se ; Bosn. prilecchi, napra-vitse ; Ross. yHopoBHrb, yHopan.iHBaTb , no4aa4im>, 1104-jaauiBaib, fid) nad) jemanben richten, bequemen. Trzeba się nam do drugich stosować, albo drugich do nas. Zab. 5, 264. Ludzie radniej prawom będą posłuszni, gdy je do słuszności ustosowane być ujźrzą. Modrz. Baz. 596. — Władysław przypochlebnym zausznikom bardzo rad ucho stosował. Krom 553. ucho dawał. słuchał ich ; er gab ihnen ©ehôr, lieh f&nc:î fein £>hr- Stosujący się do drugich , dogodny Eccl. CHaBbiueirE. Stosowanie się Ross. yuopoBKa , yHopaB,limanie — Patrz, do jakiej stosujesz się złości; quantum aggrediare nefas. Zebr. Ow. 162. zapuszczasz się ,v mcldfer 33ośheit bu bid) uuterfdugft. — §. Stosować co do czego, naciągać do czego, tłumacząc aplikować; aumenbeu, bie 3lmvenbung machen. Czy Wc Pani ten dyskurs do mego wuja stosujesz? Teat. 49, 23. Jeżeli Wc Pan stosujesz do siebie com powiedział, nie wiem, co z tym czynić. Teat. 49. d, 41. Zebranie i stosowanie pisma starego. Fam. 40. — 2*) Ja z domniemania, ani z niepewnego zdania, nie chcę historyi stosować. Stryjk. 79. układać, składać; jufamtneufefcen, JU* fammentrageu.' Sami naw jjoprawują, sztuki wymiatują Ogorzałe, dębiną te miejsca stosują. A. Kchan. 140. łatają, ffitfen, anêfltcfen, auêbeffern. Stosować kapelusz, en Iten $)Ut füllen. Stosowany kapelusz. — 5‘) Nie koniecznym krwi musem, ale rozgarnionym Obieraniem człowieka stosowano, z tronem. Pot. Arg. 107. potykano go z ironem, man hot e3 thnt angetrageu, Angeboten. STOSOWNOŚĆ, ści, z., mianie się do czego, btc 33erb(tltuißnt(b ßigfett; Ross. cxo4Ctbo, cxoactbchiioctb , cooópa3nocTt, COpa3MipHOCTB , COOTBtTCTBeHHOCTb , COOTßtTCTBie ; Eccl.

ó^aroK.iiomiMCTBO. STOSOWNY, a, e, STOSOWNIE ad-verb., stosujący się , odnośny, odpowiadający, dogodny ; ftch bejiehenb, * in 33e$ug, verhdltnißmäßig, angemeffen, ent* fprcd)enb; Slov. prihodnÿ, prjsłuśny; Sorab. 1. pżiprah-

464

S T 0 S U G A - S TRĄBIĆ.

STRACENIEC - STRACH.

kupę strąbić i szyk sprawić. Bialob. Odm. 19. Kazał hetman ludzie na odwrót strębić. Pnpr. Ryc. 665. Na tę szarpaninę wszystkich zwoływają i strębują. Warg. Cez. 147. ‘Ztrąbię chorych do niego zgraje. Miask. Ryt. 2, 118. zwołam, ściągnę, sprowadzę, zgromadzę.

nik, zatracenećnik, (zatraceneć potępieniec); człowiek na stracenie czyli na śmierć gwałtowną wyznaczony, etn bern ïobe ©enteilter, juin ïobe Seftimmter. ein fifitb be$ 2obe3. Trucizny na psach, abo na straceńcach doktorowie próbują. Birk. Kaz. Ob. L b. Każ obwołać. tyś cesarzem, on już więźniem twoim i straceńcem. Bin. Kaz. Ob. F 5. (6i1)lad;topfi’r). Dyon dodaje do ly< h straceńców Lokustę. Nar. Tac. 2, 482. — § Lisówczykom, ludziom przez siebie spisanym, Lisowski nazwisko straceńców dał, napawając umysły ich tym, że albo się bić, albo im ginąć należało. Nar. Chodk. 2, 115; eos tavgvam morli devotos, perditos oppellare solebat Kobierz. 508. 6o!brtj ten, bie feinen ^arbon fennen, îobtenfôpfe. 9{ot(tmântel.

M'ne, zdóbne ; Carn. perlęshn ; Vint!, spodoben, perpo-doben, porspodoben , dostoin , skladnornercn , skladno-reden, perenak; Ross. cx04nuii, coo6pa3me.ïLHbifi, co-o6pa3HMHv cooôpasHO, copaaMipHbiiî, paonoM-fepHLiii, c.w-shuH, npiMH'iHUH, OTHOCHTejLHUH, coi\iacHO, c.rfe4ya, cooTBtTCTBeHiiuô, cootbIîtctbciiho ; Eccl. iuioYHMT>, ÓJia- STRACENIEC, ńca , ot.; Boh. ztracenec; Sluv. zatrateneć-roK.iK)‘iHMbiM, npiMtimio, crc»K4aeTca na hto. Cena pieniędzy nie jest rzeczywistą, tylko stosowna, odmienia się co kilkadziesiąt lat. Stosowna cena pieniędzy do rzeczy zniża się, a stosowna rzeczy do pieniędzy idzie w górę.

Przeslr. 159. Pestolacy uczy nas, źe przedmioty przedmiotami objaśniane, i wszystkie stosownie do sił i władzy rozumu młodocianego wystawiane być powinny. N.

Pam. 17, 512, (cf. stosunkowy). STOŚUGA, i, z., u mularza, szpara czyli spojenie między cegłami w murze.

Ungier. Mskr., bte 9ît|e gwifiÿm bert 3tege!n in ber 28anb.

STOSUNEK, nku, ot., stopień stosownia się jednej rzeczy do drugiej, ba3 ŚerWItnijL bic proportion, SRelation,

zatraschnolcż, strożeno ; (strach, strachola) ; Sorab. 2. tschach, tschachota periculum ; Carn. strah ; Vind. strah, pristrah, strahota ; Croat. szlróh, ztrab; Bosn ztróli, stra-hochja, pripadanje; Sfav. stràh; Bag. strâh , strahos, pri-past ; Ross. CTpax-B, HcnyrB, Hcnjra, itcnyi anie, yatacB ; Eccl. oificacTii ; 1) Subject. Nagle opadająca bojaźń, bet ©djreefen, baö ©rfebretfen, ©((ireefen, Slnflft, $urd)t. Trwoga powstaje za powzięciem wieści o niebezpieczeństwie, strach kiedy już niebezpieczeństwo przytomne. Pam. Warsz. \, 30. Nieme. Jak żyję, w tak wielkim nie byłem strachu. Teat. 53, 49. Drżę z strachu prawie , Nie wiem , czym we śnie , czyli też na jawie. Past. Fhd 533. Nogi mi drżą, strach zimny po żyłach biega. Boh. Kom. 2, 512. Stokroć drżący przez zimne strach kości przenikał. Slryjk. praef. Słysząc srogi wyrok, ze strachu drętwiała. . Teat. 46, 5. Ze straehu uchwycił się ołtarza świętego. Bardz. Trag. 475. Strach wszystkich obleciał. Pilch. Sali. 187. Strach na mię wielki bije. Hrbst. Nauk. C 4, (cf. siły na mię biją). Blednieć, umrzeć ze stracha Ross. MepTBtTb, OMepTBtTb, (iOMepTBiTb. Zobaczywszy tę be-styą, strach mnie odstąpił. Teat. 27, 109. Dyabelnie mu strachu napędził. Teat. 52. b, 45f (Piotra mu napędził). Strachu kogo nakarmić. Cn. Th. 4072. Nie powiadajże tego panu, bo skóra w strachu. Teat. 7, 103. Strach koło mój skóry. Teat. 7. c, 32. Przed moim panem nie powiem ; bo i tak była skóra w strachu , a ja nie lubię guzów. Teat. 22, 85. (bałem się o skórę, w skórę wziąć). — Strach dzieciński, głupi, próżny; boi się, sam nie wie czego. Cn. Th. 1105. dn leerer ©tfyrecfen, (cf. popłoch). Stara przypowieść: strach ma wielkie oczy. Kras. Mysz. 43. Birk. Kaz Ob. K 2 b. Strach wielkooki. Groch. IV. 451 ; wielooki. Kulig. Her. 70. — $. Imperson. Strach, groza, straszno jest; ifł fc^retfltc^, graßltd). Strach wspominać, patrzyć groza i mówić. Cn. Th. 1072. Grozi mu różnemi mękami, Które strach i wspominać, boże racz być z nami! Paszk. Oz. 116. Takie rzeczy, o których i pomyśleć strach, były mu pożądne. Birk. Dom. 69,

Boh. srownalosl; Sorab. 1. porunitofcż; Vind. prutisa-dershnost, perenakost, * perspodobnost, skladnomernost, SJRACH, u, ot.; Boh. et Slov. strach, prjśera ; Sorab. 1. perspoduba, skhdnorednost ; Bosn. pritaę; Ross. cho-poBKa , ctuepwanie , pa3MtpHOCTb, copa3MtpnocTb, tta-caTLMbiiocTb, OTHOcmeJbHOCTb. Gdy rozum tak przypatruje się jednej rzeczy, iż ją niby prowadzi do drugiéj, i przy niej ją umieszcza, jest to stosunek czyli odnio-słość. Cyank. Log. 60. Stosunek, ratio, w matematyce, wypadek wynikający z przystosowania do siebie dwóch ilości. Jak. Mat. 1, 135. Gdy dwie ilości do siebie przyrównywamy, ile razy jedna zamyka w sobie drugą, takie przyrównywanie nazywa się stosunkiem geometrycznym. tieom. 1, 157. Lesk. 2, 69. Stosunek arytmetyczny, wypadek przystosowania różnicy dwóch ilości. Jak. Mat. 1,

435. ib. 1, 158. Stosunek składany, ratio composita. Jak.

Hat. 1, 150. Stosunek trójmnożny, ratio tripla.'ib. 151.

STOSUNKOWY, a, e, — o adverb., od stosunku, 5Ser* ÿdltniR • ; Ross. B03iiocHTejbHUH. STOSYGIEL, gla, ot., gatunek hebla, dite 5lrt ,$t)bel, ©tojtyobel. Szynwaga ma być od stolarza stosyglem prawie w miarę ustosowana , aby była prosta. Strój. Staw. C. STOSZYBY albo STO-SZYBKI, zowią się na szkutach kółka żelazne pod Mincami na dunalach i sworzniach. Magier. Mskr., z Niem.

€>toß)djetben.

Contin deriv. przystosować, zastosować; stusulec.

"STOTYSIĘCZNA wioska. Kras. List. 39. wartająca 100,000, funberttaufenb (ant SBertbe). Rzadko jest wdzięczności sentyment w panie stotysięcznym. Teat. 43. c, 22. Wyb. , w posiadającym 100,000. “STOUSTA sława. Jak. Baj.

35. Zab. 14, 159 ÿunbertmftultfl. — (STOWARZYSZYĆ, ob. Towarzyszyć). — STOWRZÓD, u, ot., ziele, Uśpi-wrzód, Śpiwrzód STOWRZODOW1EG, Pieniężnik, We-iownik, ma wielkie zalecenie do gojenia wrzodów, lysi-tnachia nummularia, sßfemttßfrflut. Syr. 503. Urzed. 81.—

(STOŻEK, ob. Stóg). — STOZIARN ziele, ob. Molownik.

STOZIARNISTY, a, e, centigranus. Cn. Th. 1072. tytm* bertföniig.

STRABIĆ, ‘STRĘBIĆ cz. dok., Strębować niedok., trąbiąc zwołać, jufammen blafen. Ledwo się przyszło obozowi w

— Strach mię * stracham się, boje się; Vind. mene je    ma sie; Me ©djrecflmrfeit, ©djrecffjafttgfett, gimfytfamfeü ;

strah, id) furète miel), bin tu 3htgft nnb ©d)recfen. Miecza    Croat. ztrashlivozt, sztrahota. STRACHLIWY, a, o, ■— ie

samego strach mię u boku. Bardz. Trag. 515. Iz mam    aducrb, ; Vind. britkusten, britkoun ; Rag. strasciv, stra-

pana sobie przytomnego, Niebezpieczeństwa nie strach    scivaz ; Bosa. strasciv, plasciv, strasciviça ; Rosa. CTpa-

mię żadnego. Ryb. Ps. 24. — 2) Object. Strach,, stra-    xobhthh; Eccl. CTpaxjtriB'L, óor.miHBB ; lękliwy, strachaja-

chowisko , to co straszy; baś ©djrecfenfulb, ber ©dtreefett,    cy się; furcRtfam, jagenb,-itange. Pod przemocą wycho-

ftlleó tunel ©d)i'ecfeit ctnjagt; Boh. straśak ; Eccl. dpaxoBa-    wany, na wszystko strachliwy, jak przed nieprzyjacielem

nie. Będą znaki i strachy z nieba wielkie. Seid. Luc. 21,    przed drugim człowiekiem kryje sie. Przcstr. 128. Za-

(not. • strachowiska abo straszliwe widzenia»). Strach bo-    raża jego radość jakieś strachliwę przeczucie. Staś. Num.

ży, co się dzieje! nie za długo koniec świata. Teat. 16,    1, 225. ‘STRACHOP-ŁOD, a, rn., człowiek marnie się

71. Twarz pała Marsowym strachem i srogośeią. Tward.    strachający, próżny strach cierpiący, ber ftd) uitb nttbertt

\\l 114. Strachy na Lachy. Rirk. o Exorb. 2. Gorszy    unnötigen ©djmfeit macf)t. Nie jestem z liczby tych zja-

straeh w-ojny, nizli sama wojna: Bardz. Trag. 510 ; (Slov.    wienników, którzy bajki rozsiewać zwykli, ani z liczby

tu sa lęka, kde neni strachu; boi się bez przyczyny).    owych, których strachopłodami zowiem. Mon. 75, 628,

Szpetny do strachu. Jabl. Ez. 4. (do straszenia, straszy-    cf. strasznik. STRACHOWISKO, a, n., straszliwe widze-

dło). Strachy nocne, nocnice, pokusy na jakim miejscu    nie, strach, Seid. Luc. 21. Krom. 567. dit ©djl'CtfOIlb.

straszące, ©efpenjiei' ; Boh. das (ob. Dynsek), obłuda (obłu-    STRA CHO WITY, a, e, n. p. Strachowite przegrożki. Erom.

da), zly duch, prjstrach ; Sorab. 1. traschidwo, schere-    695. straszące, ©djrccfencmjagcitb, fdjrecfcnb.

no, nocznc scherena ; Garn. .strashnik , poshâst ; Vind. Pochodź, sub Verbo : Straszyć. spaka, poshast, konik, strafhnik, strah, konih, fumrak, STRACIŁ, ob. Tracić.

Boh. stroili; Bosn. dotisnuti, dorinnuti ; Eccl. HOTpacTH , ncrpacaTH , uoapamaio , cpiato, nnsptaTH, iih-jrpHHftTH ; Ross. cpmtyib, CBcpniyTb, CBepraTt, ctoj-KiiyTb, ciaaKHBaTb , ciuhóhtł, cuiiióaTb; trącając zrzucić, lierai) flofkn, bcrnntcr ftojJnt, ReraR fturjen, pr. ettr. Jeden się o drugiego otrącając, misy przy stole strącali. Kosz. Lor. 44. Złoczyńców tych z muru strącono. 1 Leop. 2 Mach. 6, 10. Pycha niech twojej głowy nic zamąca, Bo takich na łeb własne głupstwo strąca. Zab. 15, 544. Druib. Układają sposoby strącenia tego faworyta wyniosłego. Teat. 59, 144. (zepchnięcia go). Strąceni, zawsze na tron chcą wrócić stracony. Teat. 45. d, 62. Wyb. Kazał go ‘stręcić , jako ‘sprzeciwnika swego. Rej. Post. K 5. Straciło takie szczęśliwe powodzenie naszych , serca Krzyżaków; drjecerunt haec animos. Krom. 674. W tył włos strącony powietrza zganiały. Otw. Ow. 50. Strącić komu karki. Cn. Th. 266. einem ba§ ©entife abftojJen. Okrutni ludzie, nie przychodzą do starości; kiedy najbardziej poczynają dziwy pachać, tedy ich pan bóg strąca. Dambr. 61. (koniec im kładzie). — Szatan wszelką chytrość swoje na wiernych wypuszcza , 3by jedno mógł ’strecié od prawdy nam na wieki pożytecznej. Gil. Post. 178 b. oddalić, odepchnąć (cf. wstręt), abmcttbtg madjen. — g. Ghem. Ztrącanie, praecipitatio, jest to owa praca, pod czas której ciało roztworzone w roztworzycidu , tak się z niego wyrywa, że oddzielone od niego na widok wychodzi. Kruml. Chym. 458. baô 3îteberf(f)lagen, bte 9?tc» berfdjlagmtg. Ztrącenie mokre, albo się staje dobrowolnie, albo przez dodanie trzeciego ciała, które się nazywa ztrącającym, praecipitans. Kruml. Chym. 459. — **§. Gdy się tam sama uwija, z dziewoją się strąci Z Nonakru, i w lot płomień w kościach mu zamąci. Zebr. Ou\ 40. styka, zdybuje się.

nozhnu strafhilu, nozhni duh, r.aperkas; Croat. nakaz, STRĄCIĆ, 'STRECIC , po tins Ztrącić cz. dok. Strącać nie-ztrashilo , zkazilc; Slav. hudoba , ulvora , (cf. chudoba,    dok.

potwora); Bosa. maęicch , hudoba, koją nochjam plasci ;

Eccl. npiiMpaKi.; Ross. npiiBHAtHie, aomoboh. Na jednej Rusi jeszcze strachy i upiory znajdują się. Teat. 9. b,

82. Wielka chęć w dzieciach słuchania strachów. Mon.

65, 204. powieści o strachach, ©efpciiftergefdjicfyten. Strach na dzieci, ob. Robo. — Strach we śnie , duszenie nocne , mara; ba¹? Sllpbrfiłfcit, bte $vut. Strachy leśne, Ro: ruta; Slav. Vile, iz gore zolène , [nimfy 2]. STRACHAĆ się recipr. niedok., STRACHOWAĆ się conlin., 'STRA-CHNĄĆ się jedntl. ; Boh. strachowati se ; Slov. strachugi se ; Sorab. i. strachuyu szo, ztrachuyu szo, trachu szo, traschu szo, boyu szo, postrożu szo, (ob. Trwożyć się);

Bosn. strasciti se, bojatise, pripadati se ; Eccl. npe-ycipamaioca ; lękać się, boć się; fid) furchte», ttt Sleng* fiten fepil, Slttgft I/akn. Nie bójcie się zesromocenia ludzkiego , a bluźnierstwa ich nie slraehujcie sie. 1 Lcop.

Jes. 51, 7. (nie strachajcie się. 5 Leop.). Wszak to jest on sławny mąż, którego się strachało wszystko wojsko Rzymskie. Jer. ?dor. 108. Ona ni to nic się nic stra-chneła. Gil. Kaz. A a 6. Ukrywając się i trzasku każdego strachnąc, więc śmierci leknąc, i tejże żądając, z dale-knm ujrzał okręt. Zebr. Ow. 554; (tremiscens). Straszny wielom, strachaj się wielu. Cn. Ad. 1106. (ile się ich ciebie boi, tylec ich o żywot stoi). Spokojny i słaby, bardziej sam strachający się, niżli komu straszny. Pilch.

Sali. 155. Kto straszy, stracha się. Pilch. Sen. gn. 205.

Wilków się kozłowie strachają. Bib. Ilor. 26. Mieczów błyszczących konie się lękają, 1 samych jeźdźców twarzy się strachają. Lih. Hor. 41. Redą się bać i strachować.

1 Lcop. Eccl. 12, 5. W mocnym zamku nie strachował się nieprzyjacielom zastanowić. Cresc. 21. Strachany, w strachu będący, postraszony, erfdjrocfett. Jak rzucają się

wilcy na owce strachane, Tak żołdaki pod Dametesa STRĄCZE , a , n., coli.; Boh. straućj; Garn. strozhjc; Vind. sztandary zebrane.... Chód. Gesn. 220. STRACHU-    slrozhje ; (Hag. strńk * roślina); Ross. CTpyuKH ; strąki,

WOSĆ, ści, ś., lękliwość, bojaźliwość, łatwość stracha-    ©cfooteit. Brzost. Duch. 6. Strącze puszcza groch « strąko-

59

Sfowmk Lindego wyd. ?. Tom V.

waeieje. Cn. Th. 1072. trci&t ©cboten.— §. Słodkie strą-cze, Boża trawka, Turecki bób, siliqua dulcis, 53ocf3> ÿdrnletn. Krup 5, 65. STRĄGZASTY, STRĄCZYSTY,

slrafiarn się do czegó, non quadro. Cn. Th. 544. W tym rozdziale jest kilka rzeczy, któreby się z tym , co teraz słyszemy, strefiły. Sekl. Math. 8. Strafuje się jedna powieść z drugą; cohaerent haec dicta inter se. Mącz. — '§. Strehć, potrefić, u żydów, rzeczy koszerne, czyste, których im religia używać dozwala, zrobić trefnemi, nieczystemi. X Kam., (cf. trafić), oeruitrcintgett, ent^etU»

‘STRĘCZNY, a, e ; Boh. strueny, strucnatÿ ; Boss. cipy-ijhctum; pełen strącza czyli strąków, fcbotig, öi)H ©djotCtt ltnt> hülfen, Strączasty groch. Kluk. Boś'. 5, 128. Roślina strączysta. Haur. Sk. 447. Słonecznik stręczny, lupinus,

ftetgebotynen. Sienn. 210. Słonecznik strączysty. Mon. 74,    gen, entrretpen. — '§ [Transi. 2j. ‘Strefnić, n. p. Liryo-

712. STRĄCZEK, ob. Strąk. STRĄCZYNA, y, i., strąk    pa błękitna, czasów ją niedawnych W swych był wo-

czczy, łuska strąkowa. On. Th. 1072. Mc ©cfootenfyülfc,    dach Caephysus strefo il cichopławnych ; vim lulit. Żebr.

©djotenfdjiale, ©glaube.    Ow. 65. zgwałcił.

STRADAĆ med. niedok., postradać dok. ; (Sorab. 1. trąd acz *STRAJCHNADL, u, m., igła złotnicza, probierska , z niedostatek cierpieć; Garn. strâdam * głód cierpię; Vind.    Niem. Me ©trcidntabel, ^Jrobtercnabel. Dawniej strajchna-

stradati, polrebuvati * potrzebować, biedę klepać; (Boss.    dlów nic używano. Bzecz. Ziot. B. 4 b.

collect. qu. v.) ; (Boh. straućj, struk; Garn. strok , stro-zbje; (Bosn. struk , kakoti kapusa al loeebike» pianie d’ herba); Ross. CTpyifB, cpyiKH, cpyueu'B ; cf. Eiym. Germ. ©trunf, ©trang, strona©trief. ftreitg) ;    1) bte ©4;ote.

Strąk, siliqua, jest okrycie tylko z dwóch części złożone, w którym nasiona do obu szwów są przyczepione; jeżeli jest znacznie dłuższy, niż szerszy, zowie się strąkiem : jeżeli zaś długość równa się szerokości albo ją przechodzi, wtedy jest strączek, silicula. Kluk. Dyke. 1, 59 Strączek, legumen , £)ülfe, jest okrycie owocu, podobne łupinie , ale ziarna z jednej tylko strony spojenia wiszą, jak u grochu. Bot. Nar. 126. Strąk czczy, łuska strąkowa, ob. Strączyna. — g. 2) Strączek, pewna waga. Roku 1556 denar jeden był równy kłosom 6, kłos ziarnom 9, 5 ziarna » strączek 1. Oslr. Br. Gyw. 2, 501. STRAKOWAGIEć nculr. niedok., n. p. Strąko-waciejo groch, strąozc puszcza, Cn. Th, 1072. ©d}0ten treiben, in bte ©d/oten fd)tePett. STRĄKOWY, a, e; Boss. CTpyiKOBhïü; ©éoteiî », fdjotfg. Strąkowy owoc, którego nasienie w strąkach podłużnych zawarte jest. Kluk. Bośl. 2, 11. STRĄKOWATY, a, e,— o aduerb. ; Boss. CTpyq-KOBarwü ; fcbotemirttg.

CTpnAaTb cierpieć, znosić);—tracić, gubić; »edieren, ein» STRĄK, a, u, m., STRĄCZEK, czka, rn., dcm., ( Strącze büßen. Krowa jego poczęła, a nic porzuciła; jałowica się ocieliła, a nie slradała płodu swego. 1 Lcop. Job. 21,

9, (ef. poronić). Gdy bóg dopuści ogień, wszystkie naczynia w len czas potracić może; przy tym też albo ręki strada , albo nogi. Glicz. Wych. // 4. Sama cnota swój nigdy trwałości nie strada, Ni czas ją strawi, ani los wydrze. Ztib. 15, 416. Król sam w lej potrzebie ledwo życia nie stradał, gdyby go był prosty jakiś żołnierz nic ratował. Nar. Ust. 2, 555. Rzadko swego nie strada, kto cudzego pragnie. Bot. Arg. 568. On co znacznego miał nadzieję zysku , I skarbów razem stradał i otuchy.

Nur.. Bz. 1, 118. Zab. 5, 154. — Kurfirst wkrótce był pojrnan, a dlatego przez pięć lat był stradan żony i wszystkiej majętności od cesarza. Baz. Iht. 55. pozbawiony, beraubt. — (STRADEJETA, ob. Stralyotka). —

STRADNY, a, e, zgubiony, stracony; »erlorcn, nfdjt mcpr $u retten; (Vind. stradoviten, potreben • potrzebny). Stra-dnego sługę twego mniej z twojej zaboli Umrzeć ręki, niż konać w niełasce powoli. Morszt. 154. Z trapioną myślą i nadzieją stradną Bieży w świat. ib. 80. Poznał swój błąd Erystenes stradny. Pot. Arg. 252. Nieboże stradny, co najprędzej zbądź tej boleści. Gorn. Dm. 154.

Nieboże stradny, musisz panu bogu za wszystko dzieko- STRAGAN, u, m., z Niem. ber Schrägen, 33r0łfcbragen ; wać. Dwór. J 2. »fdonter Itnglücffeltger ! Na żydów się    (Bosn. strngn, setragn celta vin aria) ; budka lub stół,

żałujesz, którzy pana na śmierć wydali, a ty go sam    gdzie śniedne rzeczy przedaja, jatka; bet ©cfynncn ; Obb.

nieboże stradny tylekroć na śmierć zdawasz? Żarn. Bosi.    Mc ©djraitite, ber 33rotfc^arren, SIctfĄf^arreit, Me 33n>tbanf,

175. 1 Leop. Deut. 28, 57. STRADZA, y, i ; (Vind.    ftlctjd/banf, bte 33rotfd)rane, Slctj^fdtrnne, cf. szragi, szran-

strad, stradost, potrebnost * niedostatek: Boss. CTpa4ft    ki, cf. tasy; (Vind. fhtazuniza) Stragan, stół czyli ła-

trud); —nędza, ©Pltb, 2Jîn|)fdtgfçtt. Cn. Th. 1074. Wa-    wa z towarem przekupki na ulicy. Magier. Mskr. Stawią

dził się sąsiad z sąsiadem, brat z bratem, Wpadł Turek zatem, Złyć to jest jednacz, niech nas nie rozwadza,

Gdzie Bośnia, Serby? taż je wzięła stradza. Stryjk. Gon.

So. l’o stiadzy się popisał. Klon. Fl. U o, (cf po szkodzie mądry).

STRAPIĆ sie, 'STREP1Ć si ę recipr. dok , Slrafiaćsię, Strn-fować się niedok., potykać się, schodzić się, zdybać się ; cinanber begegnen, mit efitanber jufaimnen treffen. Ustąpcie na góry, by się z wami nie strafili ci, którzy was gonią. 1    Leop. Joz. 2. Czemu się    oba tak prędko    strafili?

Wad.    Dan. 226. — Strafiają    się jakie rzeczy,    zgadza-    STRANGURYA,    yi ,    z.,    z    Grekótac.,    uryny    trudność    z    boją się    z sobą, przypadają do siebie; ffc fłtntmeit    Bttt eilt*    lern. Comp.    Med.    G25.    ber    $ant}t»ßng,    $«rnbraitg ;    Croat.

anbei*    überein, treffen iufninttten.    Nie zgadzam się, nie    vodosztaja.

po rynkach tasy i stragany. Nar. Hst. 5,451. Pod świętym Janem Przedaje baba krupy, siedząc pod straganem. Nur. f)z. 5, 155. Żołnierze wyuzdani lecą i rwą gdziekolwiek stragan co przedaje. Chrośc. Fars. 2. STRAGARZ. ŚTRAN.GARZ, a, m., halka. Dudz. 59, ber Salfftt, Tragebulfeit. Postrzegłem wyryty na stragarzu napis: antiquis moribus. Kras. Pod. 1, 299. Skoro ślepy Samson jeden stragarz z budynku dosięże, Rzekłszy : z nieprzyjapioły giń ma duszo , leże. Pot. Bocz. 570. słupy, Pfeiler, îragepfoften.

STRAPIĆ - STRASZNY. -

S T R A S Z NI K-STRASZ'YNIËC. -167

STRAPIĆ, ob. Trapić. STRAPIENIE, ia , w., utrapienie, doległość; geibctt, Qitcal, harter. Strata jego tkliwym dla mnie byïa strapieniem. Nieme. Król. 3, 39. Lubieżnicy mają strapienie duszy. Hals. Śiv. 2, 193. STRAPIONY, a, e, utrapiony, udręczony; gequält, gemartert, geplagt. Chociaż był bardzo slaby, od gorączki strapiony, jednak kazania nie opuszczał. Wys. Ign. -19.

STRASBURG, a, m., miasto w Alsacyi, Argentoralum. Dykc. (ieogr. 5,80. bie ©tflbt ©traSburg ; Bosn. Srebrrinięa, cf. Brodnica.

‘STRASTNY, a, e, n. p. Strastna niedziela ; Eccl. crpacTiian neAiaa , u Rusinów wielka niedziela. Sak. Okuł. 12. Me SJiartcrwod)?, bte (^arroocfye; wielki tydzień. (Eccl. cTfutcTh cierpienie, męka; Dcli. strast, [cf. stradza 2], ob. Tre-sktać , troska).

STRASZNOŚC, STRASZL1WOŚĆ, sei, i., przymiot tego, co jest straszliwym, co straszy; bte $urd)terlid)feit, ©cfyrecN lief; fett ; (Boh. staśliwost timiditas, bojaźliwość ; Rag. strabos horror)-. Vind. strafhlivost, vstraümost, strafh-nost, plafhnost (ob. Płoszyć), spaknost; Croat. sztrasslyi-voszt, sztràssnoszt; (Ross. CTpaumuBOdb, CTpaxOBarocn» bojaźliwość). STRASZNY, STRASZLIWY, a, e, STRASZNIE, STRASZLIWIE adverb. ; Boh. straśny , straśliwy, 1. timidus, 2. îimen dus ; Slov. stiaśliwy ; Sorab. 1. traschownć, zalraschnć , zatraschniwó, ( Sorab. 1. stra-sebne periculosus, traschiwé bojaźliwy) ; Cara. strasbliv, strashnu, strahovitn ; Yind. strabiiu, strahoviten , -stra-ihen , stralhan , plafhen , splafhliu , grosoviten , grosan (cf. groźny), prestrafhliu , prestralhen, savsetüu ; Cr out. szlréssen , sztrasslyîv ; Bosn. strasejan , straliovit, -(stra-*civ » bojaźliwy) ; Rag. straseni, strahovit; Slav. strasban, strashno, strabovito, (strasldjiv * bojaźliwy); Ross. cipa-łUHbifi, CTpaauJHBLiö, (crpaiimmiun bojaźliwy), ymaciihifi ; Eccl, yTepnaiomui,    , yeipaiiiafoiuiii, (Boss. cipa-

xOBaTbiö lękliwy, nieco straszny); strachu nabawiający, okropny; fiirdjtcrltcl) , crfcfyrccflicb. Straszny wiciom, strachaj się wielu. Cn. Ad. 1106. Straszniejszy dyabeł w farbach , niż w samej istocie. Zab. 11 , 588. Teraz ludziom już dyabeł i piekło nie straszne. Bhk. Exorb. H

5.    Pismo powiada, iż straszliwa jest rzecz wpaść w możne ręce boga. Rej. Bos.t. E 4. Straszliwe widzenia , strachowiska , strachy. Sekl. Luc. 21. Ziele to dzieciom do kolebki kładą, aby na nie przestrachy nie przychodziły, i straszliwe widzenia. Siena. 187. W straszliwych bojach sie ćwiczą. Pelr. [Lor. D 3. •— Straszno gdzie, okropno. Cn. Th. 1075. Straszno grzmiący grom. Kant'. Gd. 510. Odzienie strasznoczarne podobne cieniowi. Kolak. Kat. A 5. ffirdilterlieft fdjtuarj. Strasznomowny, gro-źnomowny, groźny. Tr. — g*. Strasznie, wielce, okrutnie. bardzo, mocno, 'haniebnie; fel)r, fiarf, feftig. Na-sza^pnni lubi strasznie jeździć po święcie. Tent. 54-. e,

6.    Żal mi go, bo go strasznie kocham. Teat. 12. b, 116. — Subiective : Straszliwy, strachu w sobie doznawa-jący, łatwy do przestraszenia, bojaźliwy, lękliwy; fdjrecf« Ijaft, fltrdjlfam. Modła , przed którą klęczał , ruszyła się, a on będąc straszliwy, 'zlękł się, a w tym strachu umarł. Die¹. Św. 142 b. Serce straszliwe, a czegóż dowiedzie,

1 sławę traci, i guzu dojedzie. Rej. Zw. 212. STRASZNIE, STRASZYCIEL, a , m., straszący kogo; (Carti. strasbnik * strach nocny), Dev einen fdjretft, tfom ©djrecfeu mad)t. Zęby cię zabito straszniku! Teat. 24. c, 103.—

Człowiek strasznie szkaradny, straszydło; eilt ©d)eu* fal udu einem SOłenfcBen, ein fürchterlicher JîerJ. STRASZYĆ cz. niedoli.; Boli. straśiti, désyti, desym, desywćm ; Sorab. 2. tschaschisch ; Sorab. 1. strożicż, strożecż , stra-ebież , strożam, stróżu, traschu, zrudzu ; (fraschicż, schericż płoszyć) ; Garn. strashem, strashiti , (strabûjem coerceo domo) ; Yind. strafhiti, sestrafhiti, plafhiti , (ob. Płoszyć); Croat. ztrashiti, sztrâssim ; Bosn. straseiti , pla-seiti; Bug. straseiti; Ross. crpauiHTb, (erpnniaiL grozić), nyi HjTL , nymrb, nyrarb, ncnyraTb, HcnymaTb ; Eccl. uymaio, CTpamy ; (cf. Graec. ragaaow ; Hebr. -pri cha-rad, tremuit, parterruit ; cf. Germ. ©tranjS 1. 51 big.); strachu nabawiać, przestraszać; fchrecîcn . in ©cljrecfcn fe* ęett. Straszą nas odzieżą lwiej skory. Tent. 11. b, 8. Równie go straszą, by kozy wilka. Rej. Zw. 141 b. Co straszy, stracha się. Büch. Sen. list. 203.— Culin. Straszyć pierzenia « wałkiem ją bić dla skruszenia. Urm. ben Skaten fcblagen, Hopfen, bamit er weicher merbe. — g. Ob-soi. Straszy gdzie, pokusy tam straszą , noćnice dokazują ; Yind. v’ hishi strafhujs, e» fpnit, e§ getyt nm, • bie ^oltergeifter fmufen nm. Dlatego do tej karczmy nie śmiano zajeżdżać, iż tak straszyło, że nikt całej nocy spokojnie nie wyspał. OssoL Str. 1. STRASZYCIELKA, i, z, S'I RASZN1CA , y, z., n. p. Hekate, Rrimo, w strasznej postaci ze trzema łby sprosnemi. Otw. Ow. 237. bie ©djreeferinn, ©omi^erinn; (Cum. strashnize « Jędze )._

—• §. Slrasznica , kobieta strasznie szkaradna; ein ©cfjett* fal oon einem SBet&e', ein ©cbrctfenMoeiM STRASZYDŁO, a, /?., strachowisko , wszystko co straszy, figura strasząca , (in ©d)re<ÎMlb ; Boh. slrcśidlo, straśak , pfjstrach ; Slov. strasidło; Sorab. 1. traschidlo, traśchidwo, sche-reno , shereni ; Sorab. 2. poschadlo , tschaschidlo ; Yind. traslhilu, plafhiiu, strafhna poduba; Croat. sztrassilo, ztrasłńlo, zkazilo , nakaz; Rog. straseilo, plàscilo ; Ross.

’ CTpaum.io , CTpamn.imne, nyraao , nyma.ro, nyijejio , uy-Me.iKO ; Eccl, CTpaxoBame, CTpamiuo, nyvuuo Bóg, który jest bogiem pokoju , dopuszczałbyż, aby dusze od niego wybrane, stawały się straszydłami i burzycielkami spokojności ? Boh. Dyab. 5, 89, ob. strachy nocne, ©e» fpenfier. Glos srogi, twarz okrutna, właściwe straszydło. Paslk. Dz. 13. Straszydło widome, urobione dla straszenia. Cn. Th. 1073. Na wróble stawiają sio straszydła. Kluk. Roû. 1, G7. Cresc. 338. eine 3$ogelfd)eitd)e. Szpetny, jak straszydło ; mógłby nim dzieci straszyć. Cn.

Ad 1144. bobo, ^opanj. Kobiety piękne mają mężów wierutne straszydła, mężowie piękni maja znowu ko-czkodany. Teat, 24. c,‘42. **STRASZYDŁORODA noc. Tward, W. I). 88. fdjretfenerjengenb. STRASZYNIEC, STRA-ZYNIEG, ńca , m., strażnica. Tr., fortyf. reduta , baszta czerwonograniasta ; eine Dîeboute, Merecîige Safiion. Lesk. 780 Przy każdej bramie obozu był slrażyniec, zawsze napełniony żołnierzami. Staś. Num. 1, i 60.

Pochodź, strach, postrach, strachać się, strachowisko;

A tuś mi psubracie, licha strawo! Teat. 31,

468

STRATA - STRAWA.

STRAWCA - STRAWNY.

nastraszyć, odstraszyć, ostraszyć , oslrachać, postraszyć, przestraszyć, wystraszyć, zastraszyć; cf. truchleć.

STRATA, y, z.; Boh. ztrata, prodelek ; Slov. strata ; {Garn. potrâta « marnowanie) ; Vind. ofhkoda , (cf. szkoda); Croat. potroshenye ; (Hag. iràtgna « expens ; Rosn. tratgna id.); Bosn. setetta ; Ross. ncTpara, (ypaia wydatek), mma/TŁ, iiorepu, ypOHt, (ob. Nakład, poterać, uronić); utrata, poniesiona szkoda, zguba, (cf. niepożytek); ber 55erllift, bet’ ©^nbett. Stiata, rozumu uczy. Fredr. Ad. 30. (po szkodzie Polak mądry). Lepsza przykrość przed stratą, niżli żal po stracie. Kras. W. 56. Nieszczęsna straty żałuje po szkodzie. Zab. 15, 566. Ü strato czasu nie-nagrodzona! Zab. 11, 149. STRATNY, a, e, STRATNIE adv., tracący, utratny, üi’ffdjivntbcrifcl). Omamiony nieprawym polorem i gustem Piotr, co zaczął b}ć stratnym, jest teraz oszustem. Kros. Sut. 25. Stratnie żyć lubił , że wkrótce wielkie dostatki pogubił, flor. Sat. 202. STRATOWAĆ, ob. Tratować.

'STRATYOTKA, ‘STRADYOTKA, i, i, 'STRADEJETA, y, £., Cblamys, jezdecka szata krótka, jak karwatka albo stra-dejeta u nas. Dlacz. elit Sieitfleib, 3agbHcib. Anibal Marcela w potrzebie pożywszy, włożył nań stratyotkę Pu-nicką. Dirk. Zyg. 5. (Gruec. a rym Im y g żołnierz). Gdy sobie wspomnisz one dziwne czuby, one falsarucby, one stradyotki, one z dziwnemi kołnierzami dćlie, one rozliczne Włoskie 4 Hiszpańskie wymysły , one sajariy , kolety.... Hej. Zw. 57 u.

STRAWA, y, z. ; Bob. strawa; Slov. strawa, roćnj auro-da (annonu>; Sorab. 2. zaroba , (cf. zarobek); Cum. rę-ja , zerenga ; Croat. brasno ; Bush. braseno ; (Rag. strava veneßeium, s tritt i « struć); (Boss. CTpaBKa zpasienie; Ety m. trawa); *jedło, karmia, pokarm, śniedne rzeczy; Hoff, Diatyriiitg, ©pcifc, ©jfen. Odpraw ich, aby szedłszy do wsi, straw sobie kupili. Sekt. Math. 14, (not. «pokarmowi). Jana chrzciciela strawą była szarańcze i miód leśny. Sekl. Math. 5. Stworzenie stworzenia strawą, ryba rybą żyje. Divor. J. Strawa dawana mu była od króla, ustawiona na każdy dzień. IV’. Jer. 52, 54. Na strawę im ze skarbu dają, gdy w drogę jadą. Star. Dw. 56, (ci ‘obrok). Dostanie się^go o cudzej strawie. Ilys. Ad. 11. (cudzym kosztem). Żołnierzowi o strawne cudzej lżej wojować, Tward. WY. 115.' Na cudzej strawie hojno sobie poczynać, a z cudzej skóry szerzej rzemień krajać. Kosz. Lor. 41 b. z cudzej skóry szerokie rzemienie albo pasy krają. Eraz. Ob. G. Był pozwany o strawę abo żywność sobie daną. Chełm. Pr. 132. Strawa bez roboty wieprzem sługę czyni, praca bez strawy osłem. Petr. Eh. 4 09. Pochlebca z strawy służy. Cn. Ad. 186. (laudicoc-nus , pasorzyt , pióżnostrawa ; cf. darmocbleb , darmo-jad). Ogrodne strawy, olera. Krup. 5, 55. (jarzyna). — Strawa bydlęca, pokarm, obrok, pasza, *pica, gutler. Strawa, furaż, wszelka żywność dla koni lub innego bydła. Jak. Art. 5, 517. et 2, 168. — Fig. Strawa, karmia, grillig. Próżnowanie strawą jc.'t wszelakich złości, namiętności złej żagwią , mamką nieczystości. Kulig. Her. 149. — § Psi obiad . psia strawa , potrawa podła, zła. Cn. Ad. 911. £)uiibcfrefieit, ftb!ccl)teé greffe».

Podolski wojewoda, on senator prawy, Jako z Turków naczynił ptakom i psom strawy ! Weresz. / ob. C 2 b. (trupy ich słał na pokarm ptakom i psom). — Alit er : Psia strawa, krucza strawa, wisielec, szubienicznik ; 9ftaal>enafl3, ©algcubteb. Woła nań wielkim głosem: zastanów się psia strawo! P. Kchan. Orl 1, 12. 'katarowie, ta psia strawa, nie raz Polskę plundrowali. Puszk. Dz. 15. (te psie juchy). Usłyszysz od niej co godzina, Żeś stary, krucza strawa , próchno i zdechlina. Nar. Dz. 5, 167/

80. — *§. Niestrawa * niestrawność, Uiiyerbaitltdffett. Woda Drużbaeka nieslrawę i słabos'ć żołądka odejmuje. Petr. Wod. 15. STRAWCA, y, m., ulratny, który marnie utrącą, decoctor. Macz. ber SScrjelirer, 2)urc()briugei\ 55er« gettber ; Eccl iianypHTeJB. Strawca, żarłok. Volck. 483. Mamy w sobie wkorzenionego strawce wszystkiej duchownej“ siły naszdj. W. Pont. W. 211. STRAWIĆ, ob. Trawić, ‘STRAW1CA , y, ż, n. p. 'Skępiec acz marnie tu ‘używie świata, Wżdy mu się wlecze strawica na lata ; Hojny do czasu jako pan używa , A czasem z państwem i pod ławą bywa. Rej. Zw. 247. strawsko, licha, ladajaka strawa, fd)lcci)tc ;l(afining. Myśląc o tym, wszystkim się myśl wściekła, Jakoby się do czasu tam slra-wica wlekła. Iiej. Wiz. 184 b. STRAWKA, i, z, zdrbn. rzeczowa, strawa; strawa- niemnoga , geringe Sfafyriilig. Od strawkim matczynej odsądził Aneieja ; alimenta parentis eripui. Zebr. Ow. 223. STRAWNE, oh. Strawny. STRAWNIE, a, m. ; Bob. strawnjk , f. strawnice; Hoss. Ha-xihöniiK'L, f. HaxÆkÔHHua ; co strawę u kogo za pieniądze ma. Cu. Tb. 1076. ber Hcjlgitnger, stołownik. STKA-WNÖ tu, impers., sumpluose hic vivilur. Cn. Tb. 1076. hier gebt mad auf, tutrb «tel «er^efirt, bter ift tl)eure$ 8e« ben. STRAWN0ŚĆ, ści, z’., snadność strawienia; Hob. et Slov. zażiwnost, (cf. zażyć); Vind. prebaulivost, sa-kuhlivosl, pokuhlivost ; Cura, utęknost, bte üSerbnulidtfeit. Dla lepszej strawności żołądka raczycie sobie pójść piechota. Teat. 55. I>, 53. Co się w ten czas dzieje , gdy pijaństwo zamieni się w skwarną niestrawność? Pilch. Sen. list. 2, 368. — g. Strawne czyli śniedne rzeczy, ©jhraaren. Nanieśli nam chłopi bardzo wiele przepiórek, przy inszej strawności. Warg. Radź. 519. STRAWNY a, e; $. 1) do strawy należący, od strawy, śniedny ; Sloft * , Sîafjrmrgâ «, 6p«, ©peife«; Bob. zaziwnÿ ; Vind. prebau-liu, sakuhliu, pokukliu ; Bag. probàvni, probitaeni ; Hoss. yr4o6oBap!iMHil, xapueBun. Penus, spiżarnia strawna. Urs. Gr. 172. Ta, która gierady bierze, do strawnych albo śniednych rzeczy domowych nic nic ma. Szczeib. Sax. 136. Kiedy ludzie wiejscy rzeczy strawnych na targ nie przywożą.... Sc.x. Tyl. 188. ©Piran« ren. Cena trunkom i rzeczom strawnym ma być stanowiona przez urząd grodzki. Siat. Lit. 98. Szafarz rano na kupowanie strawnych rzeczy wychodził. Sk. Zyw. 2,

80. Skanderbeg Turkom dziękował, pieniędzmi je darował, i slrawnemi rzeczami na drogę ratował. Baz. Sk.

38. Co tam najdują strawnego , to z sobą biorą. Paszk. Dz. 62 — Strawne, strawne pieniądze, pieniądze na strawę, ßoftgclb ; Vind. brafhnja, frnuk, fermat; Hoss.

W. Post. W. 3, 49G.

S T R A W O W A G - STRAŻ.

CA

•H

>-

cs-

2:

ą-

**

«o

3acTOJbuoe, (cf. zastole). Pięć złotych na strawne pachołkowi dosyć. Alb. na \Yoj. 4. Niema strawnego czym zapłacić lokajom. Boh. Kom. 5, 557. Musi być jeszcze u pana moje miesięczne, strawne, moje roczne, moje zasługi, moje suchedni. Teat. 32. b, II. Płacę mu co miesiąc 50 złotych, oprócz strawnych pieniędzy. Boh. Kum. 5, 171. Pieniądze strawne posłom ziemskim, wy-prawująe ich na sejm.’ Jeśliby była tlrogość żywności, tedy ma by<? posłom więcej na strawę dawano. Siat. Lit. 71. Miewali dawniejszych czasów posłowie od województw swoje opatrzenie na sejm, czyli strawne, które dalekośeią drogi i drogością czasów miarkowano. Skrzet. Pr. Pol. 1, 250. Ust. Konst, i, 199. Strawne nadro-żne ; Eccl. nanyTHOC, (nanycTBOBaui opatrzyć na drogę, cf. ‘put), GocMaii'L, óocjiaiia. — Tr. fig. Strawne niebieskie, wiatyk niebieski, najśw. sakrament ciała, którym umierających opatrują; JlpimntclS&rot, ba3 I*, ©acra» meut. Przyjął i najświętszą eucharystyą, strawne do nieba potrzebne. Birk. Zbar. D 5. Strawnym niebieskim posilony umarł. Tward. Wł. 145, (cf. dysponowany, dy-spozycya). — §. 2) Strawny, pass. łacny ku strawieniu, snadny do strawienie; uerbaitlid), leidjt $U »erbauen. Niestrawny, uutterbaultd). No jego mowę nic nie odpowiedział, Jakby się czym niestrawnym udawił. Zab. 15, 2G4. — \. Acliv. Strawny, trawiący, »erbaucub. Co za bieda, mieć żołądek strawny, a nie mieć swej kuchni. Boh. Kom. 5, 129. Możeż kto mieć nade mnie zdrowszy i strawniej-szy żołądek? Teat. 54. c, 19, (ob. strusi żołądek). Nie każdy jednakowo ma strawny żołądek. Pot. Joiv. 2. Kiedy oddać czynsze, niemasz nic, a jest, na strawne drużyny. Wad. /Jan. 91. (na darmochleby, darmojady). Strawny jest ten żywot, bo co dzień to nam siły ujmuje; znać to na ludziach starych. Dambr. Kaz 11. STRAWOWAĆ kogo cz. niedok., podejmować go, żywić go, karmić go; einen beföftigen, einem bte Sloft_ geben ; .( Yind. shiveli, poshiveti, redili). Oblężeni prosili, żeby ich w niewolą wzięli i strawo wali. Warg. Cez. 204. Barzi-laj strawował króla, gdy mieszkał w Machanaimie, bo był bogaty; a rzekł mu król, ty_ pójdziesz ze mną a strawować cię będę z sobą w Jeruzalimie. Budn. 2 Sam. 19, 52. (podejmował króla.... będę cię chował przy sobie. Bibl. Gd.) : er beimrt&etc bcu tauig bet) ftd). Strawować posła na sejm, deputata na trybunał, eilten 5lb* gcfanbten atlMbfeu. STRAWOWAĆ się recipr., stołować się ; Ross. 6un> y Koro na xaiôax’B , ftd) befófiigeit. Podróżnemu trzeba w trzos pieniędzy nakłaść, aby miał czym się strawować na dworze.

Warg. Radź. 559. Wyprawując się na wygnanie, nie miał czymby się strawował. Kosz. Cyc. C 5 b. Dawniej każdy szlachcic ze swTego , lub zdobyczy na wojnie stra-wować się musiał. Papr. VVT. 2, 170.

STRAŻ , y, z. ; Roh. et Slov. straż , oslrjhanj ; Garn. slrâ-sha, strashć ; Yind. strasha, varstyu, (cf. warta); Sorab. \. wobwarnuwano, ( cf. obwarować); Croat. sztrâsa, ztrasa ; Hung. strâsa, iztrasa, istrasa ; Dal. sztraxa; Rag. strâxa; Rosn. strasgja ; Slav. strâxa; Eccl. CTfUiXk, CTpamóa ; Ross. cropoma , oóeperaie.ibCTBO; strzeżenie,

przestrzeganie, pilnowanie; bte SBacfye, baö SBacijen , 23e* lüadjCH. Zostawił król dziesięć nałożnic swoich dla straży domowej. 5 Leop. 2 Reg. lu, 16. (aby przyglądały domu jego. 1 Leop. ). Jeden pies zdatny ku straży bydîa od wilków, drugi ku straży domowej od nieprzyjaciela. Cresc. 5G8. Idź na straż w róg ulicy. Teat. 24. c, 40. czyhać, czatować, auf bte %UiCf. Żył w prostocie , w straży od złego , i w serca czystości. Clirośc. Job. il. wystrzegał się złego, er l)ütf)Cte ft# ÖOI bcm «Öfen, war auf feiner £>utb. Straż nad sobą, pilnowanie siebie samego. Cn. Th. 1074. 3lcf)tfamfeit auf ftd) felDft, £)bad)t. — \. Straż, areszt; Ross. coóJnoAeuie, ber Slrrcft. Wolna czyli polityczna straż była u Rzymian, kiedy kogo dawano pod straż konsulowi abo senatorowi. Pilch. Sali Si. Jaropełka Bolesław pod strażą w Krakowie osadzić kazał. Stryjk. 189. Straż trzymać', wachlować, wartować, Boh. ponocowati ; Croat. sztrâsim, SBacbe bab ten , auf ber SSacfye fiefteu. — §. Straż, ludzie strzegący, człowiek strzegący, stróże, strażnicy, wachta, warta, Sorab. 1. et 2. wacha; Y md. strasha , brański strashnik, bie 2Bad)e, bte ©$ilbn>ad)e, ber 23dd)ter, bte ©djaamuutie, 2Bad;e Ijabnibc, ober auf ber äßadje ftefjenbe Seute. Straż, warta, większa lub mniejsza liczba żołnierzy, pilnujących miejsca jakiego od doby do doby. Jak. Art. 1 , 317. Główna straż, odwach , Slav. velika strâxa ; Yind. gla-vitna strasha. Nocna straż , ponocka Boh. ponucka, hlâska. Straż pańska najwierniejsza, poddanych miłość. Cn. Ad. 1100. Jeśliś dobry gospodarz, miej na złodzieja straż. Sk. liaz. 7 b. Dusze, które poczciwość kochają, Innych nad cnotę straż nigdy nic znają. Past. bid. 1 15. Bóg prawami swemi, jakby strażą zwierzchnią majętności naszych broni. Karnh. Kat. 350. — §. Pohl. Straż czyli rada królewska do dozoru exekucyi praw królowi dodana , składała się z prymasa, z 5 ministrów i z sekretarzów. Gaz. Kar. 1, 174, z Konst. 7)go maja, ber ©raatśratjj, @efc£enmd)ter. -v- §. Przednia straż, Yind. predstrasha, priedna strasha ; Slav. pridnja strâxa; Boss. apToy^bHUH no^Kî, baö Slorbertrcffen. Tę część piechoty i jazdy, która idzie naprzód przed strzelbą, zowią przedmą strażą, awantgwardyą. Archel. 2, 15; oppos. tylna straż, odwod, Yind. sadnji vliek , sadnja truma, sadi— hodfhina; Slav. straxnja strâxa. — § Straż pierwsza, wtóra, trzecia, godzina abo osoby odmieniające się; Rag. strâxe, vigiliae\ bte 3eit ber 2Bad)e, bte ^iadifiuadie. U dawnych noc dzielono na czwórą straż, z których każda przez trzy godziny trwała. Sekl. Math. 70. Około czwartej straży nocnej Sekl. Marc. G Sługa, nie dowiadując się czasu przyjścia pana swego, cierpliwie, czekał lak pierwszej, wtórćj, jako i trzeciej straży. Żarn. Post. 3, 757 b. Powstań człowiecze w nocv, na początku straży. W. Post. Mn. 538. STRAŻNICA,' y, z, §. 1) miejsce straży, wieża strażnicza; bie 20ad)e, ber 2Ba#t£ufllt ; Boh. strażnice, hljdka ; Sorab. 1. stróża, wobwarnuwarna, kukneżk, rnezto, z kotrohoź szo zkradżti pżihladuyo ; Garn. zhuvajnishe; Yind. strasha, strashna staja; Croat. sztrasnicza, ztrasnicza , sztrasna hisa , zgledâlnicza ; Ilung. strâsahâz ; Rag. strâxfiiza, straaxniza, straxanizza ; Rosn.

470 S T R A Ź N I C Z Y - S T R E C H À J Z.

S T R R C 1 Ć - S T R E F I S T Y.

strasgjak, mjeslo odgle se pazi ; (Slav. straxnjica » zadek);    jen. ’Strejchajze , żelazo do    siekacza kuchennego podo-

Eccl. 0030pnme, BMCOKaii oannia, CTpaiKHima , TBepma    bne, potrzebne do ogładzania    naczyń śklanych.    Torz. Śkł.

(cf. tw ierdza), (cTpawame twierdza). Na strażnicy pań-    50. Śkło z tygla wyjmując, będzie czyste,    a gdy go

skićj jestem, stojąc ustawicznie we dnie. IV. Jes. 21,8,    strechajzem żelaznym dotyka    sie, brzydnieje.    Torz. 147,

(not. «na wysokim miejscu, zkąd daleko widzieć może»;    cf. kopyść,

na straży stoję, Bibl. Gd. ). Zbudowałem w tej wieży 'STRĘCIC , ob. Strącić.

rzy trzymali co stręczniejsze zamki , wypędzonych z Jeruzalem przyjmowali, i ważyli się walczyć. 1 Leop. 2 Mach. 10, 15. (sposobne. Bibl. Cd..). — (2‘. Stręczny, ob. Strączasty). — STRECZYĆ cz. niedok., nastręczać, raić; juweifert, jufdianjen; Boh. dohoditi ; Carn. îneshçlâriti ; meshetèti; Vind. perpraviti , perpraulati, perskerbeti, sakvasati, napraviti, sarozhiti, salhafati; Ross. noApa^liTL. Strecze komu pana, abo sługę. Cn. Th. 1074. STRĘCZYCIEL ,

tue per, Bttidlrtitjer ; Bah, dohazowaô; Carn. meshętar; Vind. podkupez, pndbarantuvauz, mefliet, muflietar, mefhetar, predkupez, pogodnik ; Ptoss. cbo4’ihkx ; Eccl. CB04HTe.ib, nocpe4CTBeimnKt B'i> Torpoiuh. — VV rodz. źeńsk. STRĘCZYCIELKA , i, bie 3ttn)ei[ertnn ; Boh. do-hazowaeka ; Carn. meshetarza ; Vind. mufhetariza , pod-kupzhinja. STRĘCZYFURA, y, m., furmanom fracht strç— czący, ber 5Iufbiuger, ©c^affiter, ber bem ftutyrmantte bie Sradit »errafft.

strażnicę. Rej. Post. K 5. Upatrywać będzie, by z stra- Na SÎRECIE, ob. Stręt. ‘STRĘCZNY, a, e, 1) na stręcie żnicy wysokiej, gdzieby który co najbliższy i najprędszy będący, bet; ber <S)«lib beftnblici;, jur ipattb gelegen. Ci, któ-był obłów. Janusz. Pos. R 2. Z wieży wysokiej albo z strażnicy, która była nad morzem, oznajmiono, że idą dwie galerze. Warg. Radź. 314, cf. latarnia ; Ross. Kajania; Eccl. Kojonia, Mania. Strażnica na gwiazdy, gwiazdarnia , gwiazdalnia, obserwatoryum ; Ross. na6.no-jaiiime, Bbiuia, (cf. wyższość, 'wyżka). — §. Strażnica, Eccl. CTpajKMiua, crpajKuume, domek dla warty, szulerauz, bfl$ ©dlilberfmirè. — §. Strażnica fortyf. , ob.

a, ot, rajfura, jednacz kupca etc.; ber

Straszyriiec, reduta. — 2j Activ. Strażnica, która strzeże; Rag. straaxniza , bic 2Md;terinit, $fiterlnh. Zgoda, najwierniejsza wolności naszej strażnica. Biel. 022. Stała na wzgórku potężna twierdza, strażnica miasta przyległego. Rar. Hst. 2, 100. Rag. Cyc. 78. STRAŻNICZY,

STRAŻNY, a, e, od straży ; Boh. strażuj, strażny ; Sorab.

1.    streżanski; Croat. sztrasni , SÖadlt * , jur 2ö«d|e gel;iń rlg. Straźne roty, praetoriana phalanx. Brud. Ost. U 7.

Przy pobocznych dróżkach strażnicze domki są stawione.

Xiądz. 180. Strażniczy Bubst. « STRAŻNIK , a, ot., straż

dem., z

Riem, ber ©tretfett, ber ©treif; (Angl, stripe); Boh. ćara (cf. czara, czary), pruh (ob. Prag, pręga), prut (ob. Prêt); Vind. raid (cf. rzęd ), lifs (cf. lista, listwa), ihtriem, (cf. strumień); Ross, nojoca, nojoena, uojo-coiKa ; stroka, pas, pasek w' materyi, kréska; n. p. Strefy papierowe, żyły jak linie jakie. Dudz. 59, (cf. smuga). Strefa na szacie, breta , slroka. Cn. Th. 1075. Strefa świata, zona mundi, kraj świata różniący się ciepłem lub zimnem. Dudz. 59, Vind. semlifhe, lhtriem sernic, podnębje, eine ßrbjoite, ein ïïkltftrid); pasy, grb* gfirtel. Dawniej mniemano, że strefa zagorzała jest nie-zamieszkaną. Staś. Buff. 209. Strefa podgorzała, ogorzała. ib. 259. — Pas umiarkowany dzielili na pomniejsze pasy, nazwane strefami cli mat a, mniemając, że miejsca na jednej strefie ziemi położone jednakowe miewają ciepło. Hub. Wst. 52. Strefami Ross. nonojocno. — §. Transi. Strewka, przekreszenie, kreska, którąśmy zwykli czynić, gdy co piszemy. Mącz. ginie, ©trid), ©treif. La-tronem nliyuem describere, łotra własnemi jego strefami, jaki jest, wystrychnąć. Mącz. STREF1Ć cz. niedok., §. 1) strefami oznaczać; Boh. pruhowati, prutowałi, cf. pręga, cf. pręt; Vind. prefhtriemati, ofhtriemati, obraidati ; Ross. nojocoBaTL, pa3no.iocoBaTi>, ftreifen, mit ©treifen bejei* djlteit. W misterno szyła wzory cud dzieła nieścigły, Złotej ciągiem igły, Tu żywioły porządkiem floryzując w cienie, Dom ojczysty strefła. Zab. 15, 29. Dwa ztąd , dwa zowąd niebiosa strefiiją pasy, sécant. Zebr. Ow. 2. dzielą, przedzielają. — $. 2*) Strefić sie-, ob. Strafić sie. — STREFISTY, STRYF1ASTY, a, e, strofowany, pełen stref; fłreiftg, geftreift; (Carn. shträhast; Vind. raidast, fhtrie-

mający, stróż; ber Söadjter, Stoffener; (Sorab. 1. stroże STREFA, y, STREFKA, ‘STREWKA, i, i., hladacżer ; Garn. stràshân, (stręshnek * posługacz) ; Croat. sztrasnik , (strasamester vigiliarum praefectus) ; Dal. sztra-san ; Rag. straxnik, sfrâxaz, (nadstraxnik praefectus prae-sidii; Slav. straxmeshtar * sierżant). Strażniczy, specula-tor. Cn. Ryn. 832. Z kimże cię porównać wielki bojowniku , Wielki tryumfatorze, ojczyzny strażniku ! Groch.

W. 541. Górę swawola bierze, nie widać strażnika, Ani przy tym nieszczęsnym okręcie sternika. Groch. W. A.

2.    Starszy strażnik, Eccl. CTpajKeHaMajfcHina, Graec. ngo-<pvXaÇ. 1 sam strażnik bywa w łykach. Cn. Ad. 282. — j$. Strażnik wielki i oboźny wielki są obowiązani od-prawować służbę, kiedy wojsko idzie na nieprzyjaciela.

Pupr. W. 2 235. ©citerai *2ßad)metfter. Strażnik wojskowy polny, exeuhiarum praefectus. Chmiel, 1, 81. —

§. Strażnik przy rogatkach, wizytator, celnik, akcyżnik ; ber SSifttator , 3i>Rner, SWaiityner. Dyabli nadali tego* strażnika, zabrał nam wszystko. Teat. 52. d, 50.—g. ‘Stra-żniki dla pamięci spisane. Sekl. Maili. 25; ceduły, ib.; przestrogi, annotacye. "STRAŻNIKOWAĆ med. niedok., strażnikiem czyli stróżem być; Croat. sztrósim, bett SBcidp ter mrtdjClt. On mi sam i przy mistrzach wszędy strażnikowa?. Zab. 9, 87. Iiyck. STRAŻN1KOWSKI, a, ie , od strażnika, Sßad&ter*, 2Bad;t(iabcrö *, SBaditmetfterê«. Posłane ^ półki strażników skie przodem, "ilabt. Buk. R b.

STRAŻNIKOWSTWO, a, n., urząd strażnika, bfl§ Sltllt etncé    SSa^tmeifteret. Tr. STRAŻYNIEC, ob.

Straszyniec.

Deriv. sub Verbo Slrzedz.

STRĘBOWAĆ, ob. Strąbić. STRECHA, ob. Strzecha.

STRECHAJZ, STREJCHAJZ, u, m., z Riem, baê ©treidlet'

rnast; Hoss. n040caTbrâ, 4opo*qaTBiił, cf. dereszkowaty). Jowisza zwierzyniec w koło wieńczy strefislym opasem. Zab. 15, 13. Kniai. Złotoslrefisty, zlotem bramowany. Cn. Th. i075.    Watonog przędziwo nawet czyni pstre

i płótno stryfiaste. Maur. Sk. 37. Karciof ma pręt długi, laskowaty abo stryfiasiv, pobielawy. Syr. GG9. d 85. STREFNIĆ, oh. Strafić.

STREG0N1A , herb ; ob. Kościesza.

STREKOWAĆ cz. niedoli., z Niem. ftrcd’en, auêbclmcit; wyciągać, rozszerzać, n. p. Nad szurlochem zostawi dziurę, gdzie stoi strekujący czyli rozprawiający cholewy. Torz. 47.

legaj pogodnie ,* niepogodnie , strofuj, proś, grom, we wszelkiej cierpliwości, 1 Ltop. 2 Thim. 4, 2. Dobry nauczyciel nie często znajdzie się w potrzebie strofowania, a dopieroż karania. Pir. Poiu. 59. Kto drugiego chce strofować, Nie ma się sarn w tym najdować. Cn. Ad. 577. Kto sam kiedy nie szwankował, Słuszna by drugich strofował, ib. Grzechy strofować, a osoby szanować. Cn. Ad. 277, /cf. Satyra w szczególności nikomu nie łaje, Czołem bije osobom, gani obyczaje. Kras.). Kogo sumnienie nie strofuje, Przed sąd wołany żartuje. Fredr. Ad. 10. (kogo sumnienie nie gryzie). Gdzie wstyd strofuje człowieka, nadzieja poprawy. Min. Pyt. 4, 166. Surowo się STRENGIEL, gla, w,., [z niem., zołzy 2], choroba końska,    sam strofuje. Zab. 14, 217. sam sobie wyrzuca, ftć$

eilte JiîraitHjctt ber ^!fcrbe. Koń, któryby miał strengiel,    felbfi SBoriüÜrfe madjett. — Strofować kogo w czym * ganić

wpuszczać mu w nos i w gębę parę jęczmienia wywa-    mu co, einem ettt>a$ tiermeifen. Gdy przyszedł * Cefa^s do

rzonego etc. Syr. 97G.    Antyochii, zastawiłem się mu w twarz; bo było go w

STRESKTAĆ, STRESTAĆ,    ob.    Tresktać.    czym strofować, i Leop. Galat. 2, 11. — Strofowanie,

STRĘT, u, m., na slręcie * na razie, na dorędziu ; gleich    napominanie; bie (Ermattung, 0tra[rebc; Boh. domluwa ;

bet) ber üpmtb, gelegen. Dudz. 59. Na razie co jest, na    Sorab. 1. naszwarenski ; Carn. svar (cf. swar), pręmsa ;

strecie. Cn. Th. 447. Po zejściu bezpotomnym Leszka    Croit, pokaranye; Ross. omrpa<t>OBaHie, iiarrfcBanie, na -

Czarnego państwo stało wielom na strecie ; in medio erat.    nparaîi. Strofowania godny Vind. fhtrafliu, polvaritliu ,

Krom. 299. ‘STRĘT, ob. Wstręt. 'STRĘTNY, ob. Wstrętny.    fvaritliu, pofvarliu. — §. Strofować na pieniądzach * ka-

Pochodz. stręczyć, nastręczyć, stręczyciel, stręczny, (cf.    rać ; Croat. birshati, [trafen um ©elb U. f. W. NB. quam~

ręka), wstręt, wstrętny.    quam substantivum strof involvit significitionem punitionis

STRĘIWA, oh. Dręlwik. SIRĘIWILĆ, STRE l WIALOŚĆ , pecuniariae, atlamen verbo Polonico strofować magis in-ob. Drętwieć.    volvitur significatio punitionis verbulis. STROFOWY, a, e,

'STR0CZK1 od tuzina. lustr. cel. Lit., dem. Rom. stroka,    od strofu, 0traf« ; Sorab. i. żtrafownć, itrafwarski,

pasaman, flehte Sorten; Ross. CTpouKa szew dla ozdoby,    (żtrafanitć plectibilis) ; Vind. fhtrafni.

przeszycie. STROCZYĆ, ob. Troczyć.    STROGATY, ob. Strokaty.

grzywny, z Niem. bie «Strafe, ©elbftrafe; Sorab. i. straffj, żtrafa; Sorab. 2, schtroffa ; Carn. shtrafènga ; Vind. fhtraffa, Ihtrafmga, straffa, slraifmga, pena; Ross. mTpas-L. STRO-FARZ, a, ni., który’drugich strofuje, ber 0itteuri^ter, ber anbere mit Sorten [traft, juredttc weift; (Sorab. \. na-szwafieżer; Vind. fhtrafavez, kafhtigavez, f. fhtrafarza, kalhtigarza; Ilosn. pokoritegl, (cf. pokorzyć) ; Croat. ka-ravëcz, pokaràvecz; Dal. pokaralacz). U Greków pewnych przełożonych zwano vopocpvlaxag abo strofarzmi, którzy nie tylko pisanych praw, ale też i obyczajów doglądali. Modrz. Baz. 125. et 128; u Rzymian censor, szacunkarz. STROFOWAĆ, - ał, -uje cz. niedok., zestrofować^dok., ganiąc napominać, zadawając, zarzucając upominać, słowami karcić^ z Niem. [trafen mit SBcrten, oernmfett, eilten S^crmeiö geben, tabcln; Boh. domlauwali, domlûwiti, (cf. domówić); Slov. kâram ; Sorab. 2. schtroffowasch ; Sorab. 1. pożirafuyu, zeszwai u, naszwafu, ze swówami pożtrafuyu ; Carn. sbtrafam , karam , premsam , svarim (cf. swarzyć); Vind. strafat, fhtrafat, postraffat, ofhtrafati, fhtrafuvati, krigat, fuarit, f befido ihtrafat, popraulati, vunpopraulati ; Croat. pokarati, karam; Slav. karati; Bosn. karati, iskarali, pokarali, pokôriti, (cf. pokorzyć) ; Ross. urrpa<ï>OBaTb , OTi]]Tpa<i>OBaTb, Hantîb , iiantBaib , ninaTb, npouiKO^HTb (cf. szkoła), Bbi3ßt34UTb, Bbi3Bt3*HBaib. Jeśli zgrzeszy przeciw tobie brat twój, idź i strofuj go miedzy sobą i nim samym; jeśli cię posłucha, zyskałeś brata twego. Budn. Math. 18, 15. Każ słowo boże, na-

ST RE F NIĆ - STROFOWAĆ.

STROFOWY- STROIĆ.

471

STROF, u, m., kara, ukaranie, mianowicie pieniężne, cf. STROIĆ, - ił, - i, cz. niedoli., ustroić dok. : Doh. strogiti;

Slov. strogit parare ; Carn. strojeli, strojem « skórę wyprawiać; Vind. stroijt Honorare, stroi, strojenje » świątko-wanie ; Croat. szlröim coneinno pełłem', Dal. sztroiti * przesiewać⁻; Bosn. ustroili, usekopiti castrare, strojitti kosgju , nacinitti kosgju concinnare coria, pelles ;. Rag. stroitti coria perficere; Ross. cipoHTb budować, cocTpo-enie, cocTpoiiBanie budowanie, ycTponib, ycipoHTb, yCTpoiiBtiTL urządzić, tworzyć, stworzyć, ycTpoîiCTBO porządek, cipoeiiLiil przyprawny, strojny o instrumentach ; Red. cTpoK) guberno , dispensa, gero, moderor, erpoenie .szafarstwo, ycTpOHTiica, npiiroTOBJmrbca przygotować się, ycTpocflie, y'ôpaHCTBO, ympamenie ozdobienie, kunszt, rozrządzenie; CTponTejbcrBOBani noro, npiispbnie iiMhTb o KOM7) opiejtować się kim, cipoiiTO^bCTBO roztropność, iipiiCTpoH, ycTpocHie, «hihhoc pa3no.ïG’,nenie, cipomrejb-ctbo rozporządzenie; cf. Lat. struere, struo ; cf. Graec. (Ttegtóco. Durick. 1, 171, cf. Graec. (Ttoqscv slcrnere)\ §. 1) stroić, nagotować, nastrajać, narządzać, przyrządzać; anridjten, ju redete rieten, anfdjtcfen, juberciteu, bereiten.. Abyście gotowali a stroili drogę ku przejściu pana swojego. Rej. Post. B G. Strój że sobie przyprawy wedle rozkazania jego. ib. S s 5. Na liszki, tchórze i insze zwierzęta trzeba w nocy nasiadki stroić. Cr esc. 582. Dowiedział się Dawid, iż Saul złe nań stroił. 2 Leop. 1 Reg. 25, 9. (że tajnie złe nań stroił. 1 Leop.; że,nań dybał, czatował). Lękam się, gdy rozważam to, co na wieczną zgubę nasze bisurmaniec zdradliwie stroi i wymyśla. Ja-

472

STROIĆ.

p-

Posłali

nusz. Lig. D. Już gardło stroi na te zdobytą zwierzynę. Jak. Baj. 134. (apetyt sobie ostrzy). Ten umizguś stroi sobie apetyt na nasze jejmość. Teat. 17, 54. (zęby ostrzy, oskomę ma, ślinka mu przychodzi). Stroić.się do czego, dokąd, na co, gotować się dokąd, na co, wybierać się, wyprawić się, n. p. Morawski król stroił się wygnać Krzesomyśla z ziemi. Biel. ILt. 321. Biel. Św. 142 b. Dusza się ma najmniej nie boi, Chociaż się na nią śmierć straszliwie stroi. Byb. Ps. 40. Nie tylko abyś mu dufać miał, ale się nań stroisz, jako na prawo z prokuratury. Bej. Post. A a 8. Bratysław stroił się do Krakowa , aby go z gruntu wywrócił. Biel. Św. 146 6. Wacław się stroił z wojskiem do Polski na Łokietka , iż mu ojczyznę posiadł. Biel. Św. 150. Ogień grubszy w gęściejsze powietrze się stroi, to w wodę, ziemia z wody obrzmiałej    przystawa.    Żebr. Ow. 583.    (wzbija się,    wybiera się,    przemienia    się). —    Ukazali    się Wołosi    z la

sów, strojąc się ku bitwie. Biel. Śiv. 267. (gotując się, szykując sie). — Stroić wojny, bunty, fakeye, praktyki« nagotować, wyprawować Sfrtcg, $Üîeut()crei), Unruhe ftiftciî, anftiften, attffellen, entrichten, machen. Same jelenie ciężkie wojny stroją, Jeśli o miłą samicę się boją. Bardz. Trag. 136. bitwy staczają, fie liefern ©d)l«d)ten. Rzymianie poczęli sami z sobą wnętrzne walki stroić. Biel. Sw. 102. Chłopstwo    bunty wnet stroić    będzie.    Gost. Gor.    118.

Biel. 291.    Luboś się    zgarbił,    Mości Panie wójcie,    Prze

cież, jak mówią, fakcyi nie strójcie. Bratk. 0 2 b. Komandor Pruski jakieś praktyki ciche z Jagiełłern stroił. Biel. 296. Boku 1526 Gdańszczanie nowe rzeczy stroili, i prawa sobie inne wymyślali. Biel. Sw. 287. Przeciwko Rzeczypospolitej rady albo bunty stroją. Szczerb. Sax. 15. Dobra bez dziedzica zostają, gdyby co przeciwko Rzeczypospolitej stroił. Szczerb. Sax. 120. Krzyżacy i z Zygmuntem W. X. L. traktaty jakieś zaraz chcieli stroić. Biel. 299. (wciągać go w nogocyncye). Który pomruga okiem, stroi złości. 1 Leop. Syr. 27, 25. knuje, etmaS 33ofe$ fd)mtebeit, im ©d)tlbe führen. Francuzi prędziuchno rady sobie stroją. Warg. Cez. 76. (umieją sobie radzić). Elżbieta, względem przesłania Jadwigi z jednej coraz drugą wymówkę stroiła. Krom. 401. (wynajdowała).— Stroić kłótnie, dziwy, okrucieństwa, mataczyny etc. wyrabiać, wyrządzać, wyprawować; £>ćttlbel ailbebett, ©raufatlt« feiten u. f. m. oeruDcn, attfieUcit, treiben, (cf. broić). Nic nie urnie baba , jak stroić po domu fasoły. Simon. Siei. * 112. Żona, ba i córusia stroi mi cherchele. Teat. 43. e, 4. Wyb. Podobno się żywych boją*, Więc z umarłych dziwy stroją. Groch. W. 473. Do tej świątości śmieją przykładać oleju, soli, plują, i inne dziwy stroją. Rej. Post. C c 4. Potyrn tam już insze ceremonie nad nim bywały strojone, ib. J 1. Biją starych, i nad dziećmi w powiciu okrucieństwa stroją. Bardz. Luk. 20. ŁotrosŁwa stroili. Biel. 171. ‘Śmilstwo stroić. 1 Leop. Ezech. 23, 37, (ob. ‘Śmilstwo). Przez świat cały mam stroić z szczęściem mataczyny. Bardz. Luk. 134, (ob. Mataczyny). Wiele jest nierządnie żyjących, nic nie robiących , ale chytrze metlarstwo strojących. Gil. Post. 191 b. Alchimii nie strój. Mon. 67, 445. (nie bałamuć się nią). Turnieje

stroić, ob. Turnieje. — Piany, Po brzegach swych ocean stroi rozigrany. Tward. Wl 204. (piane wyrzuca, pieni się). — Bankiety, igrzyska, widoki i t. d. stroić, spracować, wyprawować, narządzać, dawać; ©afimćtler, ©piele geben, auftelleit, ücranftaUen, audrfe^ten. Szlachta teraz bankiety rozpustne stroi. Star. lief. 31. Star. Zad. G

4. Widzę, w domu królewskim stroją bankiet miły. Bardz. Trag. 282. Każdy z nich co tydzień bankiet stroił, I w domu sw'oim traktował i poił. Chroic. Job. 7. Nie godzi się w święta wesela tak stroić, jak tu u nas, że i mszy ś. omieszkać muszą. W. Post. Mn. 531. Antoniusz u Kleopatry stroi bankiety, pompy, pijatyki. Chrośc. Fars. 471. Igrzyska długo w noc stroili. Gosi. Gor. 123. Igrzyska emir cały tydzień doma stroił. Warg. Radź. 173. Nero komedye stroił, i między woźnicami jeździł. Sk. Dz. 18. Niepotrzebne sobie rozkosze stroimy. Sekl. Math.

104. Żadnych wymysłów dla rozkoszy w starości nie stroisz. Prot. Kont. I) b. Rodzice aby przysmaków takich dzieciom nie stroili. Glicz. W geh. F 5 b. Z vvielkiemi aparaty pompy stroją. Sekl. Math. III. Pompy dziwne pogańskie stroimy, flrbst Nauk. E 7 b. Nikt bogobojny na to nie zezwoli, aby miało być wolno zbytki stroić. ib. fi 8 b. Dla lepszego bytu nie ma czuba podnosić nad drugiego, ani sam dumy sobie stroić. Gil. Post. 105 b. Te Deum śpiewano, tryumfy strojono. Biel. 309. Jałmużny dawał i pogrzeby stroił. 1 Leop. Tob. 2 , 10. (wy-prawował, kosztem swoim podejmował). Bankiety, ko-styrstwa i krotofile stroili. Krom. 108. Hałasy z nimi wielkie stroją. Glicz. Wych. j 7 b. Lud z pociechy Ha-dośne stroi huczki, gziki, śmiechy. Zab. 12, 77. Dzień po dzień hula, stroi gzy,* i pije. Jabl Buk. M b. Strumyczek, co pierwej stroił gzy z piaskiem, Teraz cichu-chno płynie. Zab. 10, 201. Zabi, (cf. giez). Piękne tańce i pląsy pojedynkiem i parami stroili. Jog. Wyb. A 4. Począł kuglować , plęsy stroić z szyderstwy wespół. Birk. Dom. 88. Przechadzki stroić. Klon. Wor. 33. (marnować czas przechadzkami). Wolno po dworze chodziła małpa strojąc llgle. Zab. 13, 309. Kryje stroić, Koperczaki , Kortezy, Komplementa, Koncepty, vide sub his. Żarty, żarciki i t. d. z kogo stroić. Sk. Żyw. 1, 136. Mon. 64, 189. Tward. Wl. 21. Teat. 4. b, 87. feinen ©d)er$ mit jemanbett treiben, feinen ©paß mit ifmt paOeir. Zły zwyczaj strojenia żartów w rzeczach świętych. Mon. 76, 335. Igrzysko z nas stroją. Wad. Dan. 79. Drwinki stroić. Teat. 43. b, 73. Gotów z przyjaciela stroić sobie śmiechy. Zab. 10, 339; śmieszki. Teat. 36. b, 107. do królowej, aby więcej śmiechów z nich nie stroiła, a królewnę posłała. Biel. Św. 224 b. (żeby dłużej z nich nie żartowała , nie drwiła). Teraz abyś się pomścił onych pośmiewisk, które on sobie stroi. Baz. Sk. 93. Naśmie-wiska komu stroić. Vol. Leg. 5, 607. (ogon komu przyszywać). Błazna sobie ze mnie stroiła, I jak na urząd za nos mię wodziła. Past. Fid. 109. 'Przeczże się Po-Iiarchem człowiecze mianujesz, Bajkę stroisz, i z ludzi oto tych żartujesz. Pot. Arg. 87. — Stroić minę * minę układać, eine SJîtenc nmteljmen, eine Miette machen, ©eftchter madjen, ©eftdjter fdjnetben. Przyjmuje mie z zimną twarzą,

STROIĆ.

STROICIEL - STRÓJ.

473

i stroi miny rozpostarta w krześle. Teat. 22, 22. Nastroił dziką minę. Tent.. 23. c, 14. Kwaśną stroi minę. Teat.

51. c, 53. Stroi minę miłą i poważną. Teat. 35. c, 59. Miłosne stroić minki. Teat. 3. d, 27. — Powagę stroić, uprząść sobie postawę, stąpać jak z tabulatury, jak paw'; (id; ein Sliife&en geben, ein 3lmt$ge(id?t machen, eine gracitätifcbe SOîieitc annelinien. Powagę stroimy starców, a przywary mamy chłopiąt. Pilch. Sen Ust. 1, 18 Stroił powagę Stoickiej sekty. Sar. Tac. 2, 417. Szła z prędkością , nie bawiąc się w drodze , ani strojąc postawek. W. Tost. Mn. 504. Faryzeuszówie umieli postawkę stroić świętobliw.ośoi, zdali się ludziom nabożni, a w rzeczy obłudą pachnęli. Dambr. 302. Hej. Zvj. 19 b. Hej. Tost. Fff 2. Maszkary stroi, na oko czyni, powierzchownie, na pozór. Cn. Th. 445. Czyniąc sobie dobra myśl, aleć to z wierzchu postawę tylko stroją, dalekoć serce od postawy maja, na które trudno się zebrać,* kto je raz straci. Biel. 59. Zebr. Ow. 251. tylko powierzchownie tak udają, (te (litten (id? ituï (o flitpetiicb. Kcliow. 287. — Simil. Podobieństwo ubioru i postawy ustroiwszy sobie, za kornendatora Elbląskiego udał się. Krom. 006; (cum habitum assimulassel). Ustroiwszy sobie zmyślone niedbalstwo , aż do murów przytknąć się nieprzyjacielowi dopuścił. Krom. 007 ; (simulata neyligenlia). — De graviori-bus, serioribus: .Nie chcą pokuty stroić, mając się za święte. Sekl. Math. 99. pokutować, $htjk tlntn. Niemasz żadnego , któryLy stroił pokute za grzech swój. 1 Leop. Jer. 8, 0. Strójcie pokute, bo.... IV. Post. W. 59. Hej. Post. A a a 2. W popiele i Włosienicach pokute stroili. W. Tost. IV. 2, 61. Hej. Post. H 2. et 5. Skruszony wnet prawą pokute stroić zaczął. IV. Post. IV. 569, ( Vind. pokuro delat, pokuro storit).— Z wielką reweren-cyą chwałę boża stroją. Sah/. Math. III. Boga chwalić, i zawsze mu dzięki stroić. Sekl. Math. 105. Rusacy po zamku kadzili , czarując i modlitwy swe jakieś strojąc. Biel. 296. (te yerrid?teten ibr ©cbet. Bałwochwalstwo jawne stroją. Sk. Żytu. 40. (te trctbfil îlbgbttcm). Manlocheus nie chciał bałwochwalstwa , ani zabobonów stroić. Weresz. Heg. 86. Wasi ministrze niepoświęceni wielką u was stroją i d o 1 o -latryą, Hrbst. Odp. A a. Kacerz nie wierzy, i bałwochwalstwo stroi. H)bst. Nauk. B 8 b. Grzechom jest, osobne zbory sprowadzać, nowe nabożeństwa stroić. IV. Post. Mn. 255. Żałosnym głosem rozlicznie lament stroją. Sekl. Marc. 5. Wtedy to będą^ lament stroiły wszystkie pokolenia. Sekl. Math. 21. Żałość stroić, ib. 59. — Handle rozmaite i kupiectwa stroić. IV. Post. IV. 2, 170. prowadzić, £«nbelfd?«ft treiben. Od niego te rzeczy kupowali,

₍a drugim zaś przedawając, kupieetwo stroili. Buz. Ust. 15. — §. 2) Musie. Stroić, nastrajać, pogadzać naczynie muzyczne, eilt Snjłrumeut (timnteu; Boh. ślemuwati; Carn. shtimam ; Vind. glafs raunati, strunę nategniti; vfhtimati ; Croat. s/.lagati, szlasem ; Hoss CTpOHTB, crpo-io, ii04.ia4!iTb , no4Ja*HBaTb, Jia4HTb, .lawy, (ob. Ład). Stroić lutnią, harfę, regał, organy. Cn. Th. 1075. Ta stroi lutnią, ta cytrę brzęczącą, Owa zaś kornet, któraś arfę brzmiącą. Zab. 4, 595. Doskonały gracz każde skrzypce zgodnie nastroić potrafi. Zab. 7, 219. Sobek i Woj-

Stownik Lindego wyd. 2. Tom V.

ciech skrzypki stroją. Teat. 54. d, 25. Muzyka wdzięczna świętych pieśni brzmiała, Która mistrz i dźwięk niepojęty stroi. P. Kchan. Jer. 258. (kieruje, dyryguje). —-Zegar stroić. Pot. Jow. 176. (rychtować). — Fig. transi. Nie uwierzywszy świętym naukom jego, na co inszego stroją wymysły swoje. Bej. Post. F 5. (obracają , kierują : ricfjten, lettfetl). Ustawicznie tu sobie po swej myśli stroi te naśladowniki swoje. Rej. Post. A k k 5. (robi z nimi co mu się podoba). Matka Ruska synów Olgierda ku Greckiej wierze stroiła. Biel. Siu. 225 b. (skłaniała). —. §. 5) Stroić się, stroić kogo » strojno ubierać, nupii^en, airôpujjett, anflefbeii, fdjmttcfert nut Kleibern îtnb ; Boh. strogiti ; Slov. stperkugi ; Sorab. I. poschnicż ; Vind. le-potiti, zhediti, zirati, bkati,. skamilirati ; Hoss. pa/um., pajKy (cf. rząd. rządzić, oporządzić;, napa4HTb, napa->KaTb (cf. narządzić), KpaciiTb, Kpamy (ob. Krasić], paai-ÿôpaTb, paa’byônpaTb. Na głowę sie stroi do twarzy. Teat. 57, 129. Kto lubi stroić się jak niewiasta. slaVç z cnotą zgubi. Jabl. Tel. 6, Hoss. xo.iiiTben. Dobrze się każdy stroi, który chodzi w cnocie. Pot. Arg. 89. Stroi się, a przecię szpetny. Cn. Ad. 1107. Skoro chłopa inaczej ustroisz i każesz mu bramy pałacu pilnować, wnet staje się szwajcarem. Mon. 07, 269. — Fig. Ustrojony rozmaitością nabytych umiejętności dowcip. Zab. 14, 190. (/.bogacony, ozdobiony). — Transi. Kokosz kupie pani swojej , która ją bardzo prędko w bogactwo ustroi. Papr. Kot. H 4 b. (bogatą uczyni, ubogaci). STROICIEL, a, vi., STR0IC1ELKA , i, z., cf. Boh. stiiige e slructor, au-clor, mechanicus ; $ln(ttffei\ ^crfertiijer ; (Boss. CTpoiireiŁ budownik, /’. CTpoinc.ibiiHua ; Eccl. CTpomeflb, npaBH-Teab rector, sprawca , rządca), Sztuczny stroiciel kształtu ; simulator figurae. Zebr. Ow. 287, (udawacz, zmyślacz). Stroiciel, ubieraca i Ross. yóopmHKt, yóuparejb, ber -jJltfjer, 5lnpu»er, 5(ltfpu^cr. Stroiciel instrumentu; Vind. raunauz glafa, vstimavez, vfhtimar, ber 3n(trmnenten(timj mer. "STROIPOSTAWA, y, w., licemiernik , versipellis, chytry, lis. Mącz., eilt ©letzter. STROISZ, a, m., Stro-isze, pręciki, któremi zboże na statku otykają i matami zakładają. Magier. Mskr., 0tecfpfrtf]le. Stroisz na statki z zbożem płynące, bywa sosnowy. Kluk. Bośl. 2, 166. Haur. Ek. 171. Stroisze u rybaka, kije grube w ziemię wbite na około jazu , popłotą grabową przeplatane. Magier. Mskr., (cf. szyk]. Chmielowi dać trzeba gęste za-tyczćnia, stroiszów nie żałując. Haur. Sk. 77, (ob. Tyk). Ość na ryby żelazna osadzona na długim stelisku lub stroiszu. Magier. Mskr., cf. trzonek, dzierżak, ©fiel. STRÓJ, ju, m. ; (Boh. strog structura; Carn. strój ma- * ceralio, becowanie garbarskie; Croat. sztröy farba, sztroy kosnyarzki lixivium coriariorum ; Hoss. crpow * linia, szereg, stroka); — a*) narządzenie, układ, sposób; bte ÏÏeranftaUima, Slitorbltuttg. Reguła pańska od początku świata jedna jest, i jeden jej strój, jeden sposób. Sekl. Math. 109. — Niektórzy mając wszystek strój na odpieranie , uciekli na dwie wieże obronne. I Leop. 2 Mach. 10, 18. (narzędzia, naczynia, oreże, gotowość wszelaką. — b) Strój, nastrojenie naczynia muzycznego, ‘strony czyli struny; bie éatfeit etiteé muftcaHfcj?en 3n(trument», baä Śe«

60

* 474

STROJNĄT - STROJNY.

STROKA - STRONA.

ny ubiór białogłowski. Karnk. Kat. 348. U ciebie wszystko strojno, choć dłużków po. uszy, Kamerdyner, Wę-grzynek, strzelec i koniuszy etc. Nar. Dz. 3, 46. (po pańsku, paradnie). Strojno a głodno ; świetno a chłodno. Cn. Ad. 1117. (huczno, huczno, a w piety zimno). Strojno ubranemu ludzie się kłaniają. Ezop. 94. — §*. Konie do stada mają być obierane szerokiego ciała, postawne i we wszystkich członkach strojne, a dostateczne. Cresc. 515. (pomierne, proporcyą mające ; Ross. CTpoÜHbiö ; Eccl. ÓJia-rocTpoiiHbifi). — §. Strojny musie, strojony, co do tonu zgodny, harmoniczny; Ross. CTpoeiitifi, geftimmt, partito* îttrenb, {jarmonifdb Muzyk grający na instrumencie nie-strojnym , czuje w sobie nieukontentowanie ; przeciwnie zaś na instrumencie strojnym, czuje ukontentowanie, lubo ‘strony ani ręki jego nie wzbudzają, ani palcami wodzą i kierują. Boh. Dyab. 40. Strojne skrzypce. Pot. Arg. 766. W strojne organy zagrają. Tward. XVt. 140.

fotteit, 23ejte^ctt mit (Saiten, (Stimmen- ber Saiten, Saiten*

(piel. Póki świt ukaże się dzienny, Dzwonić palcami w słodki strój lutenny. Chrośc. Otu. 35. Już ci się sprzykrzyły rozkoszne cytry, i lutni strój miły już nie do smaku. Ùstrz. Troi. 51. Więc i ja ciągnę kobzy mojej stroje, Nie żeby grała Jugurtowe boje, Ale.... Kchow.

244. Milej gra ręka wprawiona do stroju. Zab. 8, 28.

—    Strój u surmy, ligula tibiae. Cn. Th. 1076. munsztuk, baS 33îunbftücî. — c) Strój, ubiór strojny, strojenie się, ubieranie się strojne; bet'^Up, 3Xnpufe, bie Reibung; Boh. krog a strog w odèwu ; Vind. lepotina, lepotinstvu ;

Croat. szvita ; Boss. itapiMii, HapaîKanie, Hapawenie. Strój nie czyni człowieka zacnym. Boh. Kom. 5, 422- Szalony strój, szalona głowa. Gorn. Ùw. 114. (suknia często wydaje, człeka obyczaje; jak cię widzą, tak cię piszą). O zbytku strojów ! Falib. M 2. Naśladować potrzeba modę ; dziś strojem tylko podobać się można. Teat. 14, 109.

Ka, CTpouKa linia, wiersz, szereg, cipofi id.) ; strefa odmiennego koloru, eilt (Streifen »on einer anbern ftarbe. Stroka jedwabna na szacie, pasamon, strefa. Cn. Th. 1076. eilte Sorte. vOwe rozliczne pętlicę, strzoki, knafle wymyślne, dziwne sznury, a u nich kutasy. Rej. Zw. 58. — Transi. Stroka morza, bande. Staś. Buff. 242. SDîecr* fłrid). STROKATY, ‘STROGATY, a, e, strefisty, pstry, . srokaty, jak sroka; geftreift, gefdiccft, fdjeefig. Odłączę z trzody każde bydlę pstre i strokate. Radź. Genes. 30, 32. Srokaty wół. Teat. 52, 9. W jednym wozie były konie białe, a w drugim konie strokate. Budn. Zach. 6, 3. ©djecfeit. Galenus pisze, iż bazyliszek ma trzy na głowie guzy "strogate, na kształt korony ułożone. Boh. Prgo. 290.

Polakom każdy strój wolny. Ćn. Ad. 888. Polski strój STROKA, *STRZOKA, i, z., STROCZKA dem. ; (Ross. cipo-corok inszy. ib. Nie dbam o strój, tylko o pożytek swój.

Rys. Ad. 45. — Strój na konia, ob. rząd koński, ubiór.

—    d) Stroje, moszna, jajca, mąda ; bie ,$obett, bie ©et* len. Pasterskiemu bożkowi jajca końskie , wołowe , kozłowe i inszego bydła stroje ofiarowali, kiedy ich wała-szyli. Stryjk. 145. Bobrowy strój, Boh. bobrowy strog;

Garn. pibrovna ; Xind. pibrou proshiu, pibrovina, pibro-vu jaize; Croat. brebrova jajcza, 33i0ergctl; tłustość gę-stawa, przykrej woni, w osobnych torebkach tuż przy odchodku znajdująca się. Zool. 341. Stroje bobrowe abo inoszenka. Haur. Sk. 304. Gdy bobra gonią, tedy sobie uciekając ugryzie stroje. Urzed. 435. Iż bobrowe stroje ku lekarstwu są dobre, przeto bóbr gdy widzi, iż go

(Boh. strana , stranka, stranećka; Slov. strana ; Sorab. 1. strona , bok , stronieżka ; Sorab. 2. strona , strona ; Carn. strân; Xind. stran; Croat. sztran, zlrân; Slav. strana; Bosn. strâna ; Rag. strana, (cf. prostran * przestronny; Rag. prostràniti, prostrjeti * rozprzestrzenić, rozpostrzeć) ; Eccl. CTftóiu ; Ross. dopona ; cf. Cliald. “inD latus) ; 1. strona jakiej rzeczy, bok jej, bie ©eite einer ©adje. Dwoje drzwi po stronach, jedne dla zwyczajnego wejścia, drucie sekretne. Teat. 11. b, 37. ju ben ©eiten, auf ben ©eiten, JU bepbett ©eiten. Po drugiej stronie drzwi, ma być komorka zapierzona. Torz. 16. Stroneczka tylna była z fladru pozornego. Groch. XV. 555. Strona skóry od-mięsna, bie 2Ia3feite, ftleifcfyfeite ; Ross. ôyxjiapia. Prawa strona, prawica, cf. ręka; (Vind. defniza, defna roka, defna stran). Po prawej stronie będący, Sorab. 1. po-prahwohstronski dextimus. Lewa strona, lewica Vind. le-viza. Po lewej stronie będący Sorab. 1. pohliwostronski sinistimus. Czausz zawsze po prawej ręce emirowi stał, gdyż ta strona u Turków jest podlejsza. XVarg. Radź. 172. Prawa strona, ob. Lice ; lewa strona , ob. Nice. — Wojska Rzymskie stanęły, z jedne stronę Oktawiego, z drugą Bru-tusowe. Warg. Wal. 19. (z jednej strony, z drugiej strony). Z tej strony, biePfeitê , cis; (Sorab. 1. z teÿe stró-né , (adj. héwstronski citerior, ob. *Haiw); Carn. ovak (ob. Owaki), amnak ; Croat. z ove ztrani ; Slav. s ovu

łowcy gonią, chcąc się odkupić, bacząc przez co go STRONA, y, i., STRONKA, STRONECZKA, i, z., dem. ; łowcy gonią, sam sobie urywa jajca-, i rzuciwszy je uchodzi w zdrowiu. Ezop. 56. Stroje męskie. Ezop. 108.

STROJNĄT, a, w., STROJNIŚ, ia, m., lubiący się stroić; Rag. poljepùscja, ghizdelijn, ber ftd) gerne pupt, ein $lt|narr. O strojnacie: patrzcież jak wszystek w lamie etc. Kchow. Fr. 62. STROJNISIA, i, z., lubiąca się stroić, eine Çnfmtfrrinn. Gotowalnia cała jej zabawka, Oh patrzcie tej strojnisi jaka teraz sprawka! Zab. 15, 196. Nagt.

Damy w stolicy są zalotnice, kartownice, próżniaczki, strojnisie, zbytnickie. Mon. 71, 609. STROJNIK, a , m., narzędzie do strojenia muzycznych instrumentów, ber ©timmer, ©timmljammmer. Tr. 1, 62, Ross. cipoenacHua.

STROJNOŚĆ , ści, z., ozdobne wystrojenie , ©epufdl/eit ;

Ross. et Eccl. yóopHOCTb. (Ross. CTpoftHOCTb harmonia, pomierność). STROJNY, a, e, STROJNIE, STROJNO adverb., ustrojony, wystrojony, ozdobnie ubrany; gepupt, auSgcpupt, jierlidj gefleibet; Boh. strogny; Sorab. 1. poi-schny; Carn. snâshn ; Ross. et Eccl. yóopHUii, yóopHO,

ÓJaroyTBapnhiM, napadu«, iiap^Ho; (Ross. cipofintiH, dpoHHO proporcyonalny). Przy koronacyi Zygmunta najspójniejszy był ze wszystkich panów, pocztem okazałym,

Michał Gliński. Stryjk. 689. (najparadniejszy). Niech się przestrzegą niewiasty strojne, które się do kościoła abo na obiady idąc dlatego ubierają, aby je z urody chwalono. Sk. Kaz. 62G. Do grzechu pomaga wydworny stroj

STRONA.

STRONA.

475

28. ( pro et * ze względu,

27.

stranu. Tam-ta strona, druga strona Eccl. oh^ non , Æpyraa cTopoHa pin«. Przewoźnik przewiózł ich na drugą stronę. Rej. Zw. 94 b. ( na drugi brzeg ). Na tamtej stronie ; Vind. preik (cf. *przeko) , na drugim kraju, na hunei strani. Z tam-tćj strony, Sorab. 1. z tameye stronę trans, jenfeitS; Carn. kumak, unak, Vind. preik; Groat. z one ztrani ; Slav. s onu ztranu ; Eccl. oeohiiojtl;

adj. Vind. hunostranski, drugokraini ; Ross. 3aóepeatnuit zabrzeżny, jenfeitig. Mieli swoje gwardye i przed sobą, i za sobą i stronami. Star. Dw. 52, Ross. nocTopoHü; po bokach, ju ben ©eiten. Chmura się nagle stroną ukazała. P. Kchan. Jer. 248. z boku , voit ber ©eite. Wóz czekał go przy stronie. P. Kchan. Jer. 255. Drugie hufce chytro oderwawszy, posłał Ferybasza stroną, by Skanderbegowi na tył zaszli. Baz. Sk. 251. Stroną rota się ukazała. P. Kchan. Jer. 59. Od strony wszędzie zasadzki. Teat. 44. c, 41; Ross. CK)4y h CKMy, tumï h CAM*; na około, rttnb Iierum, t>on allen ©eilen. — Niezgodę tłumaczów z textem po stronach znaczyłem. Budn. Bibl. praef. po brzegach, po krajach; ait ber ©eite, auf bem jRanbe anmerfen. — Moral. Strona jakiej .rzeczy, z której się uważa, lub rozumowi pokazuje; bie ©eile, »on ber man etnniś betrautet, onftc^t, bte 3infid)t, ber ©tun. Z dobrej zważa się strony, czego serce życzy. Zab. 15, 187.1 Serce dobre rzecz wszelką na dobrą stronę bierze. Mon. 70, 701 ; (oppos. brać za źle). Najroztropniejsza , gdy na ten przypadek z dobrej strony patrzeć będziesz. Te.al. 7, 10. Mówiłeś Wc Pan niby na obiedvvie strony, Lecz widzę za nowością zawsześ uprzedzony. AHem. P. P. 22. W każdej rzeczy można na dwie strony mówić przeciwnie. Pilch. Sen. list. contra ). — Z strony . ze strony , ‘str względem, względnie do; in 3îütfftd)t, in 3lnfel)ung. Szukali przyczyny, aby naleźli na Daniela z strony króla. W. Dan. 6, 4; not., »coby się króla i rządu dotykało*. Uczynił wzmiankę strony powrotu Marcela. Nag. Cyc. 107. Ziele to bardzo szacowne dla osobliwych skutków, a zwłaszcza strony naprawienia wzroku. Syr. 896. — Na. swoje stronę każdy ciągnie, na swoje koła , na swój pożytek, awantaż; «uf [eine ©eite, auf feinen Sîufccn. Każdy to mówi i czyni, co ku jego stronie służy. Ezop.

41. (każdy sobie gali). Wenus Jowisza błagała na stronę Eneasza syna kochanego. Przyb. Luz. 97. za Eneaszem , für ben üleneaê. Prawo Semproniusza postanowione za stroną obywatelów Rzymskich. Nag. Cyc. 91. Lewek ten już z ojcowskiej obroku nie wygląda gęby, ale już na swą stronę ugania i sobie już łowi. Tward. Wl. 48. na swą rękę, auf feine eigne Sauft, auf feine $anb, für fid). — §. Strona ludzi rozdwojonych, ‘różnica, partya ; Vind. stran , partya, diel, bte ÿartbCï). Miała Moskwa zawsze mocną stronę w Polszczę, bądź w osobie króla, bądź w osobach możnych. Ust. Konst. 1, 65. Rozumiesz, że się skłonić da na nasze stronę? Teat. 45, Grozili nie tylko tym, którzy szli za stroną Cezara, ale nawet i tym, którzy się do żadnej strony nie wiązali. Nag. Cyc. 125. Przeciwna strona ( Vind. su-perstvu, naprutstvu). Stron uchodzić, ni do tej ni do

owej przystawać, neutralistą być, neutralizować. Cn. Th. 1076. Strona u prawa; strona powodna, ob. Powód, Aktor; strona odporna, pozwana, ob. Obwiniony. Strona stronie grzywien czternaście płacić ma. Mon. 76, 142. Poseł Węgierski, rodzony Polak , radził Krzyżakom ku zgodzie z Jagielłem ; ale mu przymówił mistrz: mówisz jako strona, iźeś Polak. Biel. 252. (nie jesteś bezstronny). Woźny przy wszelakiej sprawie, dla której posłań będzie, ma mieć przy sobie ‘stronę dwóch szlachciców dla podpory. Stat. Lit. 23. towarzyszących mu , jur 33e* gleitnng. — §. Amotioms , longinguitatis romotae : Strona , bok, oddalenie ; ©eite, 9ll>feitigung , Entfernung. Będzie się komu zdało , że zbaczam , i z gościńca w stronę uchodzę. Pilch. Sen. gn. 527. Miej oko na to, co ze stołu zejdzie , żeby co na stronę nie poszło. Teat. 7,

57. Namawiam ich do chwały bożej, a oni w stronę idą do książąt. Birk. Kant. B. Ze strony mu to doniesiono. Pilch. Sen. gn. 246. (z boku , ubocznie, pobocznie , postronnie). Pod warunkiem , jeśli co z strony nie przyjdzie, coby przeszkodziło. Gorn. Sen. 509.    .

To jest wielki przysmak w- rozmowach, gdy co dworskiego z strony przypadnie. Rej. Zw. 15 b. (niespodzianie, z nienacka). Pytano go, czyli to prawda była, co o nim po stronach powiadano? Kosz. Cyc. Ab. Na stronie , na stronę , Sorab. 1. stronu ; Carn. strâni ; Vind. nastran , nastrani, postrani, perstrani, nastransku; Croat. na ztran; Ross. peöpoarb , (cf. żebro). Na stronę! na bok! precz! rceg, batnit! auf bte ©ette! Precz swywole , precz igraszki, Żarty, śmiechy na stronę! Brud. Ost. B

2. Teat. 1, 9. Żart na stronę, prawda ta, że człowiek jest, dowodzi się tak pewnie jak teorema Pytagory. Mon. 76, 208. Na stronę te ukłony, nakryj głowę. Teat.

2. c, 12. Wojsko tych białych głów bardzo płocho stało , Stroną wszystko chodziło, jakoby się bało, Biel. S.

M. B b. (stroniło , z daleka się cofało , nie nacierało).

U mnie bezpiecznie być możesz na stronie, Aż w nim gorąeość powoli opłonie. P. Kchan. Jer. 119. na ustroniu , in ber Entfernung, auf ber ©eite. Tam przyjechawszy sługi odprawuje, Panny od siebie odsyła na strony. P. Kchan. Jer. 417. Ryxa Polaki na stronę odkładała , a Niemcy do rady sadzała. Biel. 48, Ross. ycipo-HHTb, ycipauaib, fie febob fie auf bie ©eite, entfernte fie. Nie bawiły go na stronie folwarki, ale ustawicznie przy boku był W. K. M. Gorn. Dz. 35. (abfettig). — §. Strona świata, kraju , kraina, okolica, bie Eegenb ; Rag. struna ; Groat. strana , (prisztranchiti« przybliżyć, zbliżyć); Ross. dopoHa ; Eccl. CTfuuia. nojib (cf. pole), (cf Ross. CTpaiiCTBytomiö wędrowny ; Eccl. HamecTpaHem, narne-3eMeuii z naszej strony abo ziemi, naszyniec, krajowdec, rodak , oppos. yy>Ke3eMeiVB , MywecipaHeifB cudzoziemiec ; cf. Gall. etranger; Eccl. qy*ecTpaHHMH cudziemski, ob. Postronny ; KOecTpaHenb, Graec. Tiodanóg, cnjas ? cujus nationis, z której strony, ziemi, krainy, lub kraju?). Cztery krainy abo slrony niebieskie, regiones. Mącz. #immclśgegenben. Cztery strony główne świata, t. j. wchód, zachód, południe i północ. Sniad. Jeog. 71. Posłał Izaak Jakóba do onej strony, z której był dziad je-

476

S T R O N C Z E K - STRONNIK.

STRONNOSĆ - STROP.

stranputniey , osebnicy » partyzanci w wojsku; Hoss. Ha-ił34HHK'E, ob. Najezdnik; (Hoss. cipaHHHKi wędrownik, f. crpaHHHua). Nie jestem , ani dworskim, ani hetmańskim, ani Potemkinowskim, Pruskim, cesarskim, ani Moskiewskim ; ale jestem najprzywiązańszym stronnikiem narodu Polskiego. Przestr. 17 STRONNOSĆ, ści, i., STRONNICTWO, a, n., wiązanie się do jednej strony, parcyalność, btc flartfjetyltcfyfett ; Yind. enostranost, eno-partiunost, partiastnost ; Ross. jumenpbme, iipucTpacrie ; (CTpaiiHUCTb dziwactwo, c.f. stronić). Przemoc przeciwnika, stronność sędziów. Tent. 43. b, 96. — Niestron-ność, bezstronność, btc llnpart&Ctylidjfett. Sędzia z roztropnością i niestronnością powinien czynić sprawiedliwość. Zabi. Roz. 54. Powiedz niestronność, jaki ztąd pożytek, że wszystko traci zbytek! Zab. 11, 19. Koss. STRONNY, STRONNICZY, a. e, STRONNIE adv., za stroną czyją, parcyalny, partl»et»tfcli ; (oppos. bezstronny) ; Rok. strannj; Yind. enostranslu, enostranosten, enopaitiun, parliunąst, (stranski, postranski, vstranjen » postronny); Ross. ÆHuenpiHTHHii, npHCTpacTHUft, ( CTpanubiM dziwaczny, CTopOHHbifi cudzy, crpaHCTByiomift wędrowny, cipaH-minccKifi obcy, podróżny); Eccl. .inucnpicMbiîî : ( Red. CTfiatibin. postronny). Ludzie zabobonni, niewiadomi, stronni w sądzeniu. N. Paw. 9, 296. — $. Stronna sieć u rybaka, sieć pomicrna, służy na białe ryby. Magier. Mshr, ein $t|d;ente$ mittlerer ©röpe. — g* Aliter: [Stronny, postronny, obcy, frnnb 2]. Listy nasze dawane być maja przez woźnego przed ludźmi slronnemi szlachtą. Stąt. Lit. 25. (towarzyszącemi mu, btc tpn begleiten; ob. strona woźnego, asystencja). — Stronny, od kogo stroniący, mcibenb, ûbrccidjfiib. — ‘STRÖNOWY, ob. Strunowy.

Rcliqua derivata Verbi stroić: strój, strojny, strojnie-, nastroić, nastrajać, odstroić , przestroić, przystroić, roz-stoić, ustroić, bezstronny, bezstronność, obostoronnÿ, postronny; postronek, postronkowy, przestronny , przeslron-ność ; przestrzeń, przestrzeństwo, rozprestrzenić.

go wyszedł. Sk. Zyw. 245. Rozjechali się w swoje strony. Xiądz. 199. Jeżeli kiedy będziesz przejeżdżał naszą stroną, proszę nas nie minąć. Teat. 35. d, 62. Opuściwszy ojczyste strony, do grobu jego poszła. Sk. Żyw.

2, 15. okolice, btc tmterlditbifdjeu ©egenbcit, ©eftlbc, gilt« ren. Miał syna, ale ten w cudzej stronie dawno się bawił. Pot. Jaw. 155. za granicą, iit ber jyretllbc. O tych, którzy, nie mając osiadłośei' w' powiecie którym, a tam przyjechawszy z strony szkodę czynią. Stal. Lit. 145. z sąsiedztwa, z zagranicy, z inszego powiatu: nn3 ber ftrcmbc, au8 einer fremben ÿroDfnj. — Na stronie, po stronach, nie u siebie, nie iloma , w cudzym miejscu, za granicą, foris; nicht bet) fid), nid? ;u ipaufe, au frembett Orten. Z coli wychodził, i tułał się po stronach. Sk. Zyw.%,

258. I doma i na stronie bóg takich ludzi karze. Rej. Wiz.

70. 1 doma wielkie doły bywają kopano majętnościom naszym , a po stronach bywamy zagubieni od nieprzyjaciół.

Modrz. Raz. 409. Rzpltą i. doma rządzili, i po stronach jej bronili ib. 520. — 2. '"Strona, ob. Struna. — (STRON-CZEK * Strączek"; ob. Strąk). — STRONIĆ nied. niedok., uslronić dok., w stronę uchodzić, uciekać, oddalić się; ftd» auf btc ©eite machen, entfernen, fliehen, mclben; Boh. slraniti , (ustraniti, ustranowati zemknąć co); Rag. od-stranitise ; Bosn. uklagnalise , uklonittise , (cf. ukłonić);

(Croate. sztrâjarn abslineo, parco , jej un o ; Yind. strohnit evanescçre ; Ross. CTopoHimcH, ocropoiiHTbca , nocropo-tiHTbCH, OTUtaTHTbca, OTiuaTiiyibCfl. Stronisz Chloe ode mnie , jak jelonek , który Szukając lani, bieży przez bez-drożne góry. Hor. 1, 112. Min. Nie dla zarazy jakiej od rażonego piorunem stronili, ale dla uszanowania. Pilch.

San. gn. 559. Przyznaje się do winy, kto od sądu stroni. Min. Ryt. 5, 155. Zdaje się, jakoby mowa moja znacznie od przedsięwzięcia swego ustroniła, lecz w rzeczy samej bliziuchno cnego chodzi. Ptlcli. Sen. łask. 18.y Tym Hadryan od przodka swego ustronił. Sk.

Oz. 829. Zyzaniów naszych błędy i herezje od ewangelickiej prawdy ustroniły. Smotr. Apel. 176. Ustronie STROP, u, et a, m.\ (Roh. strop; Garn. strop, ( cf. na-od stanu swego nie możesz,    on    cię    wszędzie    otacza,,    strópje « piętro, stropnèza postes); Yind. strop,    verh stre-

Pich. Sen. łask. 27. — $. Ustronie    czego. > ujść    czego,    be, (nastropje « piętro; Rccl. cipom, * dach ,    chór ko-

uuiknąć; »ennctben, entgegen.    Chętnie    to czyń,    czego    śeielny, ciponoBC, BcpxH cTpoeni«, c/rpomna, noToao-

ustronić nie można. Pilch. Sen.    list.    2,    49. Sternik sta-    kii ; Ross eipommo, CTponn.ni, CTpoiiH^mia    krokwie);

ra się ustronie burzy i nawałności. Pilch. Sen Ust. 1, 105. Życia takiego ani żądać, ani stronić n:e należy. Pilch. Sen. list. 3, 111. STRONICA, część postronna czego, btc ©cite, btc ftćilfte ooit einer ëadje; Cum. stranize * cześć boczna ; Yind straniza * deskti boczna ; Croat. zlran » stronica xiegi ; Rosn. liro od kgnigbe pagina; Ross. cTpamma, CTpammKa. Stronica każda pisanego arkusza ma mieć wierszów 50. Vol: Leg. 7 , 404, Czach. Pr. \ , 71. amazonki; poszła• wziąć lewitkę. Teat. 45. c, 79. STRONNIK, a, w., zastronnik, do strony czyli partyi jakiej wiążący -się ,. partyzant; Eccl. cmmojchuhkt., flimenpicMniiKi, (cf. licemiernik) ; ber ju einer ^art^e^ gehört, ber ^artl;e^ ganger. Dudz 59, (Vind. naslranski istiekavez, na partie hodez ; Rag. strânaz / actio sus, (stronitegl eversor) ; Rosn. stranik, innostranaç , tughjia peregrinus, advena ; Slav.

— pułap, piętro położone: bte Dccfe etneé ©emad)$, btc pjtmmerbecfe ; Slov. podnebj w swètnicy; Sorab. 1. zde-skwanć, wcrch wobedlena ; Rosn. pod od kuchje gorgni, nebbo, (cf. niebo); Croat. persznicze ; Ross. noTOJiOKi». Tabulatura., astrych z tarcic uczyniony, ‘przętr. strop, Volck. 978. Strop wytworny, filtrowany, żłobkowany, podsiębitka, sufit, eine flcrjierte getäfelte ptnimerbccfc. Przykrył dom bóży stropem cedrowym. 1 Leop. 5 Reg. 6, Lokaj zlał jej całą stronicę modnej 9. Stropy kościoła Salomona były złotem pokryte. Mon.

76,356. Nie od kości słoniowćj Domek mój, ani świeci złotogłowy, Nie strop Hymetski szumny Gdzieś Afrykańskie dźwigają kolumny. Tward. Mise. 110. Już on do slropa pluje, już nie po ziemi, lecz po ludziach depce. Pot. Arg. 596. (w sufit plunie, nadęty, wyniosły, dumny, butny). — Fig. póet. Spojrzyj na ten strop bezmierny niebios, który nas otacza. Zab. 6, 100. Min.

STROPIĆ - STRÓŻ.

STRÓŻA- STRUG.

477

na to sklepienie, b«$ ©etttblbe beé> Rimmel#. Tam góry pną się pod niebieskie stropy. Nag- Wiry. 517. --‘STROPIĆ się , ‘STOROPIĆ się recipr. niedok. : Hoss. to-poiriiTb, (cf. trup); truchleć, fid; cntießeu, (distng. Hoss.

CTponHTb, ocrponHTb strop dawać, krokwie postawić).

1 sarn się nieprzyjaciel, patrząc na to stropi. Pot. Arg.

292. Stropi się, kiedy te słowa zobaczy. Kniaź. PoezA,

Nie wczas się w dole zwierz w upadku stropi.

Wad. Dan. 225. Pol. Arg. 741. Psyche wsedzie Ku-pidyna tropi, Raz się spodziewa, drugi raz ztoropi. Morszt.

70. Żeby słońca tak brzydkim nie stropić widokiem.

Pot. Syl. 19. (żeby mu wstrętu nie czynić). — $. Na zodyaku stropi się potwor szereg wiecznotrwały. Kniaź.

Poez. 1, 17. sklepia sie, niby jak strop.

STROSKANY, a, e, utrapiony, troskami obalony; Croal. drèszel, saloszten , gefrćiult, gebeugt, betrübt, befummelt.

Stroskany, ani łez zatrzymać, ani jeżyka pohamować nie mógł , w przygodach nader dotkliwy,. Pilch. Sali. 254.

Strapionego, żalem ztroskanego syna, gdy jeszcze nie ze wszystkiem ojcu swojemu pogrzeb sprawił, z domu wypędzają Sieni Cyc. 26, ob. Troszczyć sie. '

STROSZYĆ, ob. Storczyć, strożyć.

STRÓŻ, a, rh.; Holi. strażce , ostreś, hljdać, f. hljdaćka,

(ob. Glądać); Slov. stróżce; Bosn. strasgjanin; Hag. strâ-xa, straxaz, straxanin , strôxnîk , ( ob. Strażnik);- llung. strósa ; Crout. chuvar,.(cf. czuwacz , sztras canis calena-rius); Sorab. i. wobwarnuwaf, wachwar; Vind. varch, varih, varuvauz (ob. Warować), (strieshaunik, postrie— sbnik » posługiwacz, służący) ; Ross. cropoan. , 6peaca-Tofi , 36eperaTGJib, oöeperaic.ib, ö.itocTiirejb , /'. ö.no- * STROZYNY [plur. koły do grodzenia, ob. Ostrożyć 2 j. CTHTC-ibHHna ; 1) straż mający, strzegący czego, stmnik, ' Strożyny w lepionych kominach bywają sosnowe. Kluk. pr. et fig., ber 29acbtcr. Anioł stróż, ©d)UßCltgel; Vind. Rośl. 2, 165. angol varih, ajnauz varih, obvarni angelz; Hoss. aHre.TB STRUĆ, ob. Truć.

noKpOBHTeJb. Według ich zdania, każdy człowiek ma STRUCHLAŁOŚĆ, ści, ż.t struchlenie, zdrętwiałość z bo-swego ducha stróża. Wyrw. Geogr. 145. ©duiijgctft. Stróż jaźni; Hoss. OTOpnt.iocTb, baé «Starren nor gnrdjt unb w więzieniu strzegł Pawła ś. Salin. 6,    166. Stróżowie    Stongigfett. Troskliwe królów wzruszenie    u wszystkich

przy grobie Chrystusowym. W. Post.    VU. 519.    Stróż    półków powszechną sprawiło struchlałość.    Tr. Tel. 513.

nocny, ber 9fad)tmrtd)ter; Holi. hlasnÿ,    ponoenÿ;    Ross.    STRUCHLAŁY, STRUCHLEĆ, ob. Truhleć.

ÓAHrcjib, f. ÓAHTejbHiiua, ójtoiiuihkt,. Nocni Stróże krzy- STRUCLA, i, s, STRUCELKA, i, £., zdrbn., ber Striegel, cza: ostrożnie z ogniem! Mon. 68, 208. Na szkucie    ©trüge!, Me ©tolle, ber Sßecf; (Holi. wónoeniee, hauska ;

stróż bywa na noc po kolei jeden z flisów, który w no-    Garn. shtruza , shtrukel, (shtruzast » spiczasty na dwóch

cy strzeże od złodzieja.    Magier.    Mskr.    Stróż    Wieżowy    końcach); Vind. fhtruza, fhtruzhei,    fhtruzhek, kersh,

Garn. zhuvaj. Stróż drogowy Eccl. ny.Texpaiim tML, ny~    kershezh, povalnik, posterganik , potiza, krapniza , giba-

TeuHCTine.ib. Stróż ogrodowy Boh. liotar, hutar. Stróż    iuza, pogazhiza); pirog duży podługowaty, w pośrzodku

winniczny, Croat. pudar; Bosn. pudär,    koji ejuva    vino-    wzdłuż 'kręcony. Dudz. 59, (cf. plotka).    Na wsi jagły,

gród. Stróż polny Croat. polvochuvâr.    Stróż nad    stró-    wyborny szczaw', i jarmusz mnogi, Dalej    strucle sążni-

żem , a oba kradną. Hys. Ad. 63. Pies, stróż domowy. ste, kołacze, pirogi. Zab. 9, 575. Ęjssym.

Cn. Ad. 840. Kur, stróż grzebienisty. Groch. W. 52. STRUDNA * z trudna, ob. Trudny. STRUDZIĆ, STRU-Już się stróż nocny ożywa, Co piejąc dzień obwoływa. DZONY, ob. Trudzić.

Groch. W. 51, (oh. Pieluch). Pokora stróżem jest wszys- 1. STRUG, a, m., *STRUH ; Ross. CTpyrB; gatunek wdel-tkieb cnot. Birk. Dom. 85. Bojaźń ludzka zły stróż dłu- kich bark czyli galer, eine 2lrt großer iBitrfcn. Od lichto-

na, ‘struha , płacą po    złotemu. Vol.    Leg. 2, 850.    Ala

bastry, i inne materyały, aż z Inflant wożono strugami Hej. Zw. 56. Rzeczpospolita nigdy większej szkody Nie rzeka Dźwiną. Steb. 149. Nas kilku w strugu jechało miewa, jedno z swych stróżów niezgody. Hej. Zw. 222 do Dynamentu , tameśmy strugi do brzegu przypchną-b. — §. Stróż    domowy,    parobek    podły,    który    leda co    wszy, nocowali. Stryjk.    255. Majtek    na ‘struhach    Ross•

robi, posługuje    a pilnuje    domu,    'sergiel,    ‘usnacht; Boh.    CTpyroBiuwcL.

244.

nadwornjk, /. nadwornice; Bosn. zdńr, slusgbenik gospodę, ber £«Uüfned)t, Ofen^ei^er. Częstokroć dla niezdatności drzewa niewinny stróż piecowy musi co oberwać. Kluk. Rośl. 2, 152. W ‘wietszćj wadze jest u nich palacz albo stróż , niż kiedy człowiek uczony. Glicz. Wyeh. N 8. — 2) Stróż u kuszy, manucla, quasi raczka. Cn. Th. 1077. btc 9hiß tn ber SlrmDntft, fo bcu 311)jug misait liitb nbf^nappt. Tr. Stróż wozowy, sworzeń, ber ®et^« felttageh Cn. 7h. 10;7. STRÓŻA, y, z., 1) powinność strażnicza chłopów, odprawujących kolejno straże nocne w dworach pańskich. Kar. Hst. 2, 200. baê 9?ad)tmad)eu ber Säuern nuf beit Slbclö^öfeit. Prócz pańszczyzny odbywają chłopi także Stróże całoroczną. Ostr. Pr. Cyw. 1, 52. Skoro chłop na Stróżę przyjdzie, zaraz w tym albo w' owym kącie odzywa się. Boh. Dyab. 2, 297. — 2*) Stróża, STROŹNE , ego , n , podatek dawny , zbożowy, potym pieniężny

Krom. 79. Ńar. Ust. 2, 86. et 258. eine Abgabe jur Un* terbaltuug ber Surgroactyen. Kramarze w mieście, chociażby szosy, stróżne i inne podatki miejskie odprawiali, jeśli . .

na

utrzymywanie straży zamkowej.

Szczerb. Sax. 183. — 5*) Stróża, ob. Straż. STROZOWA , ej, z., stróża żona, lub która stróża powinność odbywa; bie SJćiddepmn, Joawtfnecbtiitn. Raz. Hst. 56. STRÓŻOWAĆ, -ał, -uje, ‘STRÓŻYĆ med. niedok., stróżem być, 2Badie halten, SBäcbter fepu. Często przy moim domu stróżował. Teat. 51. b, 127, (cf. strażniko-wać). — §. ‘Strożyć się, n. p. Toć to było to, czegom się strożyła ; quod fimebam. Zebr. Ow. 289. (czegom się strzegła). — STROŻYĆ, cb. Storczyć, Strosz.yć.

gowieczności ; miłość , byś na wieki chciał , jest stróżem wiecznym. Budn. Cyc. Posłów zowią stróżmi Rzpltćj.

478

STRUG - STRUGOSTRZEGA.

STRUKAĆ - STRUMIENNY.

2. STRUG, a, m., od strugania, rzezak ; Boh. struhadlo , STRUKAĆ intr. niedok., n. p. Źóraw' strukał. Bania!. J 5 strauhadlo , struliadko radula, struli gnyp, skoble stru- b. kreral, fctyreęen, tt)te cirt ^rrtmcfy. gadło, cf. skobel; Slov. struch, struhadlo; Vind. strugalu, STRUKGZASZY, ego, m. ; Qerm. ber $riicf)fejl, ïafelbetfer ; strusbni nosli, derkulu, (strugalu, strugalka, pogladilu ,    stołowy, co do stołu nakrywa. Dudz. 59, ( cf. stolnik,

hobeu » hebel, strushilu , strugalu, strugazha, strugazhni-    podstoli). Strukezaszych , którzy jeść noszą sułtanowi

za * raszpla) ; Croat. sztrug, 1er sztrugarszki , strugacha ;    aż do pokojów, jest 150. Star. Dw. 32.

Slav. strugacsa ; Hag. striigh, plàgna dolabra, strugaccia STRUKTURA, y, z., z Łac. budowanie, budowla; ber ÜBait, radula, ostrùgh, vulg. cèkark ; Bosn. strug, plagna, korn    baS ©eMnbe. W półgaju ponury Wznosi się dawnej

se strusgju i gladde daske ; nosg za strugati, strugaccja,    gmach wielce struktury. Zab. 15, 331. Zastanówmy się

strugallo radula, ostrüg tor nus ; Hoss. CKOÓeab, CTpyrB,    nad strukturą, nad ułożeniem powszechnym całego świa-

CTpyjKCKL hebel, brtê ©djtttfctîteffer. Scalper, nóż do rze-    ta. Zab. 0, 100. Min. W tym świętym zgromadzeniu

zania, ‘strugadlny nóż, strug. Aląez. — STRUGA, i, i. ;    założył głębokie fundamenta na przyszłą wielorakich cnot

Boh. strauha, struha , strużka; Slov. wodnj strauhy col-    strukturę. Sk. Zyw. 2, 45.

51 big.; Anglos, et Angl, stream ; Svec. ström;' Vind. fh trie m » strefa, promień, cf. Germ, ©trieme; sed. cf. Boh. strom drzewo). Rzeki owe główne, które w samo morze wpływają, Niemcy mają za strumienie, ©frönte; w naszym języku , mniejszą wodę rozumiemy, jak jest główna rzeka, i nieco bystrzejszą. Strumieniami więc są one wody płynące, które mając mierną znakomitość, z równemi sobie się nie łączą, lecz tylko z drobnemi strumykami i w rzekę w padają, n. p. Nurzec na Podlasiu , Liwiec na Mazowszu etc. Kluk. Zw. 3, 229. Strumienie torrentes, płyną szerszym kanałem od strumyków i w płynieniu znaczną bystrość mają, co 1000 stóp mają spadku od stóp 4 do 6 ; w godzinie upływają od 6000 do 12000 stóp. Kluk. Kop. 4, 88. Strumieniem, strumieniami; Vind. popotozhnu, (tromiueife, ftrömenb , ttt ©frönten. Strumieniami łzy lała. Teat. 28. b, 48. Krew' z pod serca strumieniem mu pluszczy. Tward. Daf. 38. Widział lud płynącą krew' strumieniami z ciała męczennika na ziemię, i rzeczkami po ziemi ciekącą. Sk. Zyw. 4, 29. Na zawrót głowy pomaga woda Drużbacka, osobliwie, kiedy jej kto strumieniem zażywa, to jest kapiąc nia na głowę. Petr. Wod. 15. STRUMYK, a, m., STRUMYCZEK, czka, m. dem., STRUMYSZGZEK, żek, rzeczka ; Slav. potocsich, ein 23äd)letn, eilt Reiner 53ad). Strumyki rivi , płyną bardzo wazko i nie głęboko. Kluk. Kop. 4, 87. Schodząc się zdroje czynią strumyk; ze skupionych strumyków stają się rzeki. Kluk. Kop. {. 99. Z czystego źrzódła mętny strumyk nie pochodzi , Ni orzeł niebosiężny podłych ptaków rodzi. Zab. 9, 7. Smaczno brzmiące strumyczki. Groch. W. 352. Strumyk po kamyczkach mruczący. Kras. Oss. G b. Stru-myszczek jakiś, jednak z wielkiego źrzódła wynikający. Birk. Sk. E b. Pomiędzy łąki, ogrody, Płyniesz rozkoszny strumyku, Idą śpiesznie twoje wody, Mruczysz sobie na kamyku. Kras. List. 2, 453. Karp. 3, 85. "STR4J-M1SKO, a, n., ein eleitber 33acf). — §. Z oczu mu się gorących łez potok wyciska, Krew' pod jego ciosami pociecze w strumiska. Przyb. Luz. 299. STRUMIENNY, a, e, od strumienia, 33ad) *. ^Zasiadłszy w chłodniku przy strumiennej wodzie. Zbił. Zyw. B b. — §. Strumien-ny, strumienisty, pełen strumieniów, coli 2Md)e. Miejsca

liquiae; Sorab. 2. tschuga; Garn. struga »odnoga rze- STRUM, u, m., [z tac. struma 2j, wole u gardła, ber ftropf czna ; Vind. struga, tezhifhe » prąd, nurt* koryto; Croat. am $alfe. Prutowa woda strumy na gardłach rodzi. Tr. sztrùga brachium ßuminis, alveus, ( sztruganya » koryto ) ; STRUMIEŃ, ia, m., eilt reißettber Sad); [Germ. ©front. 1. {Rag. struja lenis crispatio maris) ; Ross. CTpyti, CTpyît-Ka ; (CTpyÖHhift, cipyncrufi pełen nurtów; Beel, erpyu-TH*lać, wylać, CTpyHTMca ciec, płynąć, płaszczyć ) ; potok, strumień; eiit SBûfîerffretf, Silafferbad), Sad). Uczynił Eliasz około ołtarza jakoby dwie ‘strudze, ( daal. ) aby woda zbiegała. 1 Leop. 3 Reg. 18, 52. (udziałał przykop wodzie , jakoby na dwie ‘bróździe. 3 Leop ). Płynęła woda około ołtarza, aż były pełne one strugi wody. 1 Leop. 5 Reg. 18, 35. (one przykopy. 3 Leop.).

Strumyk abo podług pospolitego mówienia, częstokroć bez imienia, struga, woda wytryskująca ze drojów, i małym korytem płynąc, w rzeki lub strumienie wpadająca. Kluk. Zw. 3, 229. Jeśli kto widział przezroczyste strugi Między lasami pięknemi płynące. P. Kchan. ,ler.

547. Don z prowincyi Rzezańskiej strugę swą wywodzi.

Gwagn. 5. zrzódło , Quell. — Transi. Na śmiertelną do Charon ta iść strugę. ChroJc. Ow. 371. do Styxu, ber Tobfeitjhtp. — Fig. poel. Rzekła i rzewną zalała się strugą. Zab. 10, 28. -T^rćtncnflutlj. «Łzy jej płyną strugą na jagody. Bardz. Trag. 448. Jan od złototocznych strug niebieskiej jego do pokuty nauki, złotousty mianowany.

Smotr. Lam. 4. (Chryzostom). STRUGAĆ, ob. Strużyć.

stru-

STRUGACZ, a, m , który co struga albo struży, cf. śni-cerz, ber ©djnijjer, ©djaber ; Boh. strauhać; * Vind. stru-gar, strugavez, fhkerblar, fhkerblauz , derkavez, fhobo-vez , (strugar, strugavez, strushnik» tokarz) ; f. strugau-ka, fhkerblauka ; Croat. sztrugar (»tokarz); Bosn strugar, koji strusge okrugom , bgljudar; Rag. strugâc , vulg. cekarkar. ‘STRUGADLNY, a, c, od strugania, ©cîjnffi », juin ©djmfteit ; Vind. strugarski, strugalni , ( » heblowy) ; Croat. sztrugarszki, («tokarski). Strugadlny nóż do rzezania.

Mącz. Strugadlny warsztat; Vind. strushniza, bte ©d)tti|p knf. STRUGAŁEK, łka, m., STRUGALKA, i. i., stru-żona figura , rzezany obraz , etlt gefdjmpfeS śBilb. Nie mów : bałwani moi sprawili to , a strugałkowie i ulani bożko--wie moi rozkazali to. Radź. Jes. 48, 5. Złotnik zawstydzi sie za strugałkę, bo bałwani ich są matactwo. Radź.

Jer. 10, 44. Odbiegli Filistynowie sfrugałek swoich, które zabrał Dawid. 1 Leop 2 Reg. 5, 21. (ryte obrazy.

3 Leop., ob. Ryciny). Baz. Hst. 28. "STRUGOSTRZEGA, żaba, Graec. vâço/xéâovffa. Przyb. Batrachiom., ob. Wodomir.

«trumienne. Chrośc. Job. 109. Co okrętów po strumie- gotności strupiastnych, pomazuj tą maścią. Spicz. 134. nistym pływa oceanie. Przyb. Milt. 13. (w który wiele STRUPIĆ cz. niedok., strupem nakrywać, mit ©djorf ober strumieniów, rzek wpadają;.    ©ritib bebetfett. Strupiący, crustam inducens. Cn.lh. 10,77.

3TRUNA, y, z., 'STRONA; Boh. struna, strunka; Slov. struna ; Sorab. 1. truna ; Sorab. 2. tschuna (shtręna, Germ. ©trefne pasmo przędzy, tresyti sternere) ; Vind. struna , struniza, (sztrena * pasmo, trosit sternere) : Croat. zlruna , sztrùna na guszlah , siczą , ( sztrunoigra psalterium); Bosn. strunna, cetina (cf. szczeć), seta, strun-na kognska ; strunna, tetiva (cięciwa), sgiçça corda, (strunnav setosus\ sgi lia (żyła), sgiça , sgiciça « struna muzyczna; Bag. x izza ; Ross. CTpyiia, CTpywfa, (cf. Germ. ©Rang; Lat. strangulo; cf. postronek ; Sorab. 2. schtrank); struna do lutni, skrzypie, bie ©aitc auf einem ©atienin« ftrumente. I najlepszy lutnista, kiedy ma złe struny, Bardzo się nie zgadzają wnet jego barduny. Rej. Wiz. 119. Wdzięcznemi strunami czcić bogów. Lib. Hor. 38. (wdzięczną muzyką). Co struny robi,

— §*. Strupie, ztrupić, trupem położyć, zabić; tobt ^tn*

; Carn. struna, ftretfen, tôbten, ttmbringen. (Vind. strupiti * złamać). Czemu mnie, gdy cię złość myśliła ztrupić, Nie godziło się twoich lat odkupić? Chrośc. Fars. 43. STRUPIEĆ neutr. niedok. ; Hoss. CTpyniTb; strupem się nakrywać, fid) mit ©cßorf ober ©rtnb bebetfeit, fief; befdjorfen. Rany jedne stru-piałe, drugie świeża krwią zbroczone. Sk. Żyw. 1, 398. STRUP1ESZAŁ0ŚĆ, STRUPIAŁOŚĆ, ści, z., okrycie strupem, pr.ettr., ©djorftflfetl, Słautyigfett, ©d)0i'f. Lekarstwo to parszywość na małych dzieciach i strupiałość spędza. Syr. 1412. Opuszczony gmach siwa strupiesza-łość nagnie. Hul. Ow. 53. — Strupieszałość kości, spina ventosa, próchnienie kości wewnętrzne zaczynające się od spiku. Perz. Cyr. 2, 102. innerliche 2J?orfd}bett beS Boh. strunar , /. stru- JłnodtenS.

strusz; Sorab. 1. zerawa, (cf. żóraw') ; Carn. shtrus ; Vind. fhtruf, fhtrofs, fhtrauf, zbuk; Croat. strùcz, pströsz, shtruz ; Hung. strutz - rnadar ; Rag. strùz, pströs ; Bosn. slrùç, pstros; Slav. gvoxdoxder, (ob. Gwoźdź » 'żelazo-żer); Eccl. dpyei, erpyeiom; Boss. CTpyct, cipoycfc; Lat. slrulhio ; Ital. struzzo ; Anglos. strutha ; Svec. struts ; Angl. ostrich, cTstrich ; Germ. ber ©traufś, ©trauftoogel ; (cf. Graec. gtqovO-oç- Chald. *ÜD) ; największy z ptaków, skrzydła w- miarę ciała małe, nogi wysokie; ciężki do latania, ale w biegu szybki. Zool. 242. Strusie silne. Ba-niai. J 2 b. Struś krzyczał, ib. J 5 b. STRUSI, ia, ie, ©traufj « , ©tranfTen * ; Boss. et Eccl. cipyciił, CTpycOBWH, dpoycoBHH. Rodzaj strusi należy do rzędu bocianiego. Zool. 242. Pióra strusie do różnych ozdob służą. ib. Strusi żołądek. Zab. 8, 390. mocny, tęgi, strawny żołądek ; etn ©traujJeninagen, ein etferner SDłagen. Goretszyby miał żołądek niż strusi, gdyby to strawił. Pot. Syl. 495. Teraz mi się trzeba zdobyć na żołądek strusi. Pot. Arg. 412. (niestrawny to kąsek). — g. Botan. Strusie pióro, zgąsiewka, gatunek Długoszu, Osmunda struthiopteris, rośnie w lasach wilgotnych. Kluk. Dykc. 2, 161. §lugel* farren, eine 2lrt be$ ^arrenfrantê. 'Strusiowe pióro. Urzed. 140. STRUSOWATY, a, e, — o adverb., buchasty, na kształt strusich piór tylnych, rote ©traußfebertt. Zboże Indyjskie kłos ma kłosiasty, strusowaty a gałęzisto rozło-

narka ; Carn. strunar; Vind. strunar, strunodelauz, ber STRUŚ, ia, m. ; Boh. pśtros; Slov. pslros ; Sorab. 2. schtrusz, ©flitenmadjer. Puścić go nie chcą, żeby 'stron jego słuchali. Zbił. Dr. G 4. grania na strunach, fein ©ditenfpiel.

Vereor, ne islhaec fortitudo in nervum erumpat denique, obawiam się, aby ta śmiałość na sęk nie trafiła, abyś tak wysoko nie naciągał, aż się 'stronka spada. Mącz.,

( cf., przesadzić). Padały się jako ‘strony żyły stargane gwoźdźmi. Odym. Św. 2 , H h 4. ( Slov. " Trhagu sa mu struni, pedet, ob. Popuścił, nity puściły, zamki). — '§.

Suche 'strony w ciele, suche żyły, nerwy. Urzed. 244. —

STRUNOWY, a, e; Vind. strunski, strunen ; Boss. CTpyH-huK ; od strun czyli 'stron do naczyń muzycznych, ©ot« tcn». Instrumenta muzyczne ‘stronowe, jak skrzypce etc.

Kpcz. Gr. 5, p. 12.

STRUP, a, u, m., STRUPEK, pka, dem. ; (Boh. strup, strau-pek, straupćek; Sorab. 1. trup, (cf. trup); (Vind. sirup »trucizna, jad); Boss. CTpynt * blizna) ; strup na wrze-dzie , na ranie skóra chropawa ; ber ©rittb auf einem fdjttmre, auf einer Söunbe, ber ©d)orf. Strupu nie oddzie-raj gwałtem , ale warzonego ślazu przykładaj na strup, aż zmięknie. Sienn. 468. Strupy ciekące na głowie, ber ©rinb auf bent Slopfe. Kto parchy ma, włosy mu z głowy wypadają a skóra brzydkiemi strupami oblewa się. Perz.

Cyr. 2, 160. Mierzionego strupu, jeśli ropą płynie Bez krztuszenia cerulik biedny nie zawinie. Pot. Pocz. 684.

Słodki strup , najczęściej dzieciom się przytrafia. Perz.

Lek. 141. Sleszk. Ped. 21, meliceris, bie $omggefd?mtllft ; żony. Syr. 962.

Eccl. ótjUH CTpyirB, Ena-sn,, npona3a. Dzieciom stru- STRUZ, y, z., strużenie ; Rag. strugotina, baâ ©cfynifieln. pki po ustach się robią. Mon. 69, 106. krosty. — §.    Nie złotniczej roboty,    nie stolarskiej struży. Pot. Pocz.

Strupy końskie, bte ©łaufen, bte SRâppe, eine ^ferbefranf«    267. — (STRUZAK,    a, m., z Niem. ber ©trofifacf, sien-

flCtt. Hipp. 120. Strupy nie tak się szerzą, jak parchy,    nik słomą napchany;    n. p. Śpi na słomianym tez naspy

przeto mniej zaraźliwe, ib. 121. Końsk. Lek. 48. — §.    struzaku , ^Lemiesza pracą rolnik utrudzony. Mon. 7l, 75).

Fig. transi. Boże, po tym liczynku, zawal oczy strupem,    — STRUŻEK, żka, m., STRUŻKA, i, z., dem. Nom.

I miedzy dzikie wyzeń mię gdzie Fauny. Pot. Syl. 45.    struga * rzeczka, ein 23dd)letn, Sächelchen, Heiner Sad) ;

bielmem. STRUPIASTNY, ŚTRUPLIWY, STRUPIASTY, a,    Boh. strużka ; Boss. CTpyfiKa. Strużek bieży przez łąkę,

e, crustatus. Cn. Th. 1077, grtnbig, fdjorftg; (Find, stru-    rybki w nim igrają.    Kamyczki malowane w wodzie się

porit * jadowity; Ross. CTpynoBandH parchowaty). Myć    błyskają. Simon. Siei.    38. Tam miedzy drzewy wartki stru-

głowę tym ługiem, zdrapawszy głowę strupliwą, wiele    żek płynie. Zab. 9, 16. Ważkie strużka korytko. Zab. 9,

pomoże. Spicz. 19. Gdy komu namięszeją brwi od wil-    112. Żabi. Natura wasze pobrzeża, strużki, kwiecistym

480

S T R U Ż Y Ć - STRYCH.

C/2

. CC

nu a

pęzlern odnawia. Zab. 10, 205. Zabi. Niedaleko bramy strużka ciecze. Warg. Radź. 104. STRUZYĆ cz. niedok., ustrużyć dok., Strugać, ustrugać contin. ; Boh. strauliati, strauham, strauż iskrobać ; (Boh. strućne strietim) ; Sorab. 2. tschugasch; Garn. stergati. stcrshćm; Vind. stergat, (strugati, strushiti « toczyć, strugati, strushiti, strizhi < raszplować ; strugati, fhkerblati, skubiti » skrobać; strugati, ostrugati, liefs poglajati, hebvati s heblować , ohe-blować; Hag. strugati, plagnati; Bosn. strugatli, ostru-gatti ; Slav. strugati, strüxem ; Boss. crpyjKUTb , OTpy-raib, crporarb, ciporaio heblować, CTporili srogi \,Etgm. cf. ścierać , zetrzeć ; (uf. Boh. truhla ; Germ. Tnifje ; Boh. truhlar * stolarz); — 1) nożem rzezać, obrzezować, wyrze-zować; Ross. ckoójmtb , ckoójik) , fcfmtjjeln mit betn SWeffer. Wolę uryantówkę naturalną, niż z drzewa ustruganą, choć jak najpiękniej pokoszezoną. Tlej. Zw. 136. Ku czemuż jest pożyteczny ryty obraź, który uslruże rzemieślnik jego? Radź. Hab. 2, 18. Strugać, podłużne z drzewa krajać wióry, jako nożem, ośnikiem, heblem ; wystrugać czyli odheblować deskę, u stolarza wygładzić. Ma-gier. Mskr. Struż, ale waruj przestrugać. Eelr. Hor. 2, F Ab. Strugał, strugał, aż przestrugał. Cu. Ad. 1108. (chlustał, chlustał, aż koń ustał; miara we wszystkim potrzebna). Nte strużmy już dla boga więcej tej wolności, bo zginiemy prędzej. Tward. Mise. 113.. Wólno strugać każdemu kliny na twej głowie. Mon. 70, 172. (ciosać kołki, dokuczać z imponowaniem). Niestrugany, nieokrzesany, ungehobelt, Myśli sobie, pewnie te niestrugane kołki Nie są to dzieci mojej przyjaciółki. Jak. Baj. 225, (cf bęben).— §. 2) Strugać, ruisseiller. Trotz. 2, 5174; Ecel. CTpyHTbca, strugą ciec, ciurczeć, ftrömeilb fiteren, (ob. Struga). Jak krew' bucha z tej skroni, i struży szeroko Erzyb. Ab. 145. Krew' rzęsista struży w szkarłatnym roztopię, ib. 144. STRUŻYNA, y, z., oskrobiny, odpadki od strnżenia : Bosn. strugottińe, strigotino, star-gotine; Rag. strugotina; Bots. CTpyjKKH, ©patte »om ©cf)ttib jelit. Wyciąwszy drzewo, urobił sobie naczynie, a one strużyny spaliwszy zgotował sobie potrawy. Radź. Sap. 13, 12. Ruda ib. Pożytki świata tego za szkodę u siebie i strużyny jakie niepożyteczne mieli. Wiśn. 412, cf. śmieci, szyszka.

•STRWOGAC, ‘STRWOGANY, STRWOŻYĆ, ob. Trwożyć.

STR\CH, u, m., $. 1) kresa, kreska, linia, z Niem , ber ©trief), bte Sittie; Sorab. 2. schtrich ; Vind. raid (ob. Rzęd, rząd), potęsai (ob. Pociąg), potes, brasdiza (ob. Drozda), pobrifs, sbrifs, fmuga, (oh. Smuga). Strychy ciągnąć u malarza, t. j. linie ciągnąć pęzlern. Magier. Mskr. Smuga u malarza, nazywa się strych, który się od pęzla zostaje, gdy się kolor nawodzi. ib. — g. Strych na skrzypcach, ber Śiolmftricf), ©trtdł mit bem gtbelbogen. Liga znaczy, iż bez uniesienia reki następnie jedne po drugiej notę uderzyć potrzeba na klawiszach, na skrzypcach zaś jednym strychem. Magier. Mskr. Jeden strych mają wszystkie wioliny, jedno zadęcie instrumenta wszystkie, tak iż słysząc około 40, myślałem, że jeden tylko nadzwyczajny instrument. Pam 85, 1, 868. — §. Flisi, gdy statek uwieźnie na haku, to albo na strych bija,

albo laskami dobywają, albo kofuja. Haur. Ek. 174. w prost biją. — §. Strych , strychowanie zboża w miarach strychulcom; Germ. baë ©treidjeit, 2U>ftrctd)en ber ©etreibe* mafie » stryohulec, ba3 ©treid^Olj. Jednym kir lokeiem mierzyć z karmazynęm, Jednym pszenicę z owsem równać strychem. Zab. 15, 275. ,Wymiar zboża przez prze-dającego, i to strychem czynić się ma. Osty. Er. Cyw. 2, 315. pełną miarą strychowaną, bez czubka, bez wierzchu, pod strych, nie wierzchowatą, nie natłoczoną; gc= ftridjen »oll, iücf;t über, îndJt unter ben ©trief) be$ ©treicfp f)i'f$e$. Zboża mierzyć mają równo, bez żadnego wierzchu , to jest pod strych. Herb. Siat. 314. W beczce być cztery korce równych bez wierzchu i bez trzęsienia, ale pod strych. Stat. Lit. 99. Beczka Wileńska ma cztery korce Krakowskie w strych. Gzack. Er. 1, 193. — Allegor. fig. transi. Nie Żmudzką beczką furyi mierzą, Krakowskim korcem, i to pod strych. Rys. Ad. 47. (fu-rya granic nie zna) Jeden jesteś, co strych czynić może, Nizkich wynosisz, wielkich gnębisz boże. Mon. 64, 5i. równać w miarę, w kluby wprawić; ttacft betlt 9)îaj$e ebnen, ąleid) înadjen. Skąpa zawsze natura, kiedy swoje dary Na kogo sypie, patrzy, by nie nad strych miary. Zab. 9, 5. Świętorz. by nie nadto, ntd)t über bie ?D?aaße. Natura wszystko pod wagę i strych słuszności i sprawiedliwości ułożyła. Pilch. Sen. list. 3, 216. Wszyscy, których ziemia nosi, pod równy strych prawa iść musza. ib. 5, 95. (sprawiedlbwość musi być równo wszystkim wymierzona). Ta w oczy wpada nierówność, która z pod miary i strychu znacznie w górę wysadza, ib. 267. Wszystko równo jak pod strychem, ib. 269. Satyry, które wszystkich ludzi pod jeden strych biorą, nie mogą być użyteczne. Mon. 70, 87, (of. na jeden blejer, jednym sznurem). Nie wie jakim strychom swe radości mierzyć. Eof. Arg. 819. w granicach jej wstrzymywać, ograniczać, hamować nie może; itt ©cftrrtitfett galten, bcgrdttjett. Nie radziłbym ci głowy podnosić nad korzec, Żebyś nie wziął w nią według przypowieści strychom. Eot. Eocz. 113. (stryehulcem). — §. Strych , foza, sposób, tryb. kształt; bie ?lrt, bte 2Beife, bte Spanier. Mury te dawnym strychem budowane. Gwagn. 171. Lukul nie strychem Rzymskim w budowaniu zachował się. Warg. Cez. I) 4. Powinni budynek swój odprawować Pruskim strychem , pod jedną proporeyą. Weresz. Kij. 18. Kozackim strychem po Moskiewsko się ubierają. Zbił. A 3 b. Duchow ni strychem pogańskim, boskich i ludzkich rzeczy opisy najdą. Warg. Wal. praef. Chcą, żeby koń w ten czas co czynił, kiedy mu jeździec każe, i tym strychem, jak go on wiedzie. Gorn. l)w. 350. Na świecie nie wszystko jednym strychem idzie, ani fortuna na miejscu przebywa. Gorn. Dz. 8t. Ostatnia to, kiedy kto chce tymże strychem jak i drugi iść. Gorn. J)w. 103. Eurypides więcej oratorskim strychem pisze, niż Sofokles. Marz. Względem zachowania, którymby obyczajem a strychem miałby się młodzieniec mieć przeciwko ludziom. Glicz. Wych. N 5. Tym obyczajem a strychem ten młodzieniec z ciężkością sie do ludzi uda. ib. K 6 b. Bzów. Roi. pr* Izraelczykowie przyszli z błędów niewielkich do zabobo

nów grubych ; też tymże strychem wszystkie zabobony    poglądać nic zdarzy na Emat i strychować pól klęską

wszczęły się i rozmnożyły. Gil, Kaz. A a 6 b. — g. 2)    okrytych. Bardz. Luk. 128. Chciwy zwycięzca strychuje

Strych, Strécha, Strzecha, qu. v. — §. 3) Stary strych,    dziedziny oczami lliackie. Bardz. Trag. 182.— Stryoho-

(Gen. strycha), dziad, /grzyb, zgrzybiały; eilt alter Śtna*    wać, przebiegać, prześledzać; burcbftreichen, bltrchftreifen

fier, Sînafterbart. Blaskiem nikczemnej omamieni pychy    eilte ©egettb. Dobry ‘popądzća, strychuje wszystkie rmej-

Wydają (rodzice) sam kwiat wieku za stoletnie strychy.    sca, żadnego krza nie mijając. Ostror. Myśl. 50. Czasem

Nar. Uz. 3, 80. Zab. 4, 58. Nar. Czy ja to już mam    nad nurtem siędzie, czasem lasu ciemnego gęstwinę stry-

minę strycha, starej baby, Zęby mnie nie uścisnąć? Zabi.    chuje. Bardz. Trag. 144. — Similil. Rybak po wodzie

Amf. 37. Żebrak, strych ubogi, rogator. Mącz. Pójdź    wędą strychuje, rychło co pojmą. Bardz. Trag. 9. i tu

do najnędzniejszych    stryszków, przy kościele albo w śpi-    i owdzie wędą zawadza, er ftreift mit ber Singel auf bem

talach żebrzących,    ’izali którego z nich pan bóg opu-    58affer herum. — §, Strychować, kreski czyli linijki poszczą? Hrbst. Nauk.    E Ib. Zebr. Ow. 48.— g. 4) Stry-    robić; jtridtelu, (striche machen. Rysując rów’, jeśli wodą

chy, w górnictwie,    drewna nakształt półksiężyca koło    jest napełniony, strychuje się, jeśli zaś suchy, to punk-

miechti ogniowego;    bie Striche, $öljer im halben SDîonbe    tuje sie. Lesk. 55. — .g. Strychować żagle, spuszczać

ant 331aäba!ge. 7r. ‘STRYCHA, y, i., n. p. Strycha gar-    żagle, opuszczać, bie Segel (Reichen. Tr. Magier. Mtkr.

barska, glut in urn. Un. Gr. 188. Seim, (Sdrherlfim. STRY-    Gdy wicher abo szarga, strychować potrzeba, t. j. ża-

CHARZ, a, m., który strychulcem korce równa, berkom«    giel spuścić. Haur. Ek. 174, STRYCHOWN1CA, y, z.,

ftreidicr, ©cheffclftrcidier. Tr. STRYCHARSKI, a, ie, od    Śrzódwaga gu. v. STRYCHOWNOŚĆ, ści, i., • STRY-

strycharza, ^tfödftrcicher« , n. p. Strycharskie rzerniesło ••    CHOWNE, horyzontalne, poziome położenie, bie Ipori*

STRYCHARSTWO, a, n. . baó 3tcgel(treid)en, 3^0flhrennen.    jontallage. Tr. W sztandarach slćrczących nad strychowne

STRYCHARZ, a, m., negielnik . ber 3tP0dftreicher. Z do-    czuby, Znać było malowidła różne pełne chluby. Przyb.

brze przysposobionej gliny robią strycharze cegłę. Kluk.    Mili. 178. — g Strychowność, ob. Doniosłość. S1RY-

Kop. I, 502. STRYCHNAT, u, w., n. p. Strychnatem za-    CHOWY, a, e, pod strych, wedle strychu; mit bent

szywać u krawca, wskróś ściegiem przeszywać gęsto, jak    ©treidjholje abgcftrichcu, geftridjeu. Wymierzenie korców slry-

jest szew w rękawach. Magier. Makr., bie ©treichuatl) bel)    chowych. Vol, Leg. 3, 200. STRYGHULEC, lea, in.: Sotten Schtieiberit. STRYCHOWAĆ. -ał. - uje, cz. contin.,    râb. 1' żtrechowcz; Garn. shtrihâvnek; Vind. fbtribalu,

Stryclmąć jednll. ; (Germ. (Reichen ; Sorab. 2. schlriclio-    fhtrihaunik. gladkuvalu ; Croal. strihomer, zgrinyóch ;

wasch; Garn. shtriham ; Angl, strikc; Sven, stryka; hal.    Hag. ravnillo ; Bosn zghrrinaę, kojim se sgitto zghrri-

striccare, strisciare; cf. Lat. rtringere) : strychulcem mia-    gnuje , kad se mirri i (cf. zgarnywać) ; Hoss. rpeóao,

rę równać, mit bem ©treichhidjc (Reichen, abftreichen, j. 3).    rpeóoKt, (cf, grzebło); §. I) deszczka lub wałek, któ-

beu Scheffel. Ten co przedaje, sam mierzyć i strychować    remi zboże strychują mierząc, aby miara równa była z

ma. Gosi. Gor. 77. Niedobra miara, którą ci strychowa!    brzegami, a nic nie było nad strych. Dud:. 59. ba# Slreidp

ten szalbierz. Birk. Exorb. G 2. — g. Eig. transi. Porno-    Rolj, ba# ©etreibentaff glatt ju (Reichen. -— Eig. poët. Nikt

na sierpem krzywym częścią wilków zrzyna , i rózgi stry-    pod strychulcem śmierci głowy nie podniesie. Pot, Arg.

chuje ledajako rozlazłe. Zebr. Ow. 307. (zrównywa;. —    000. (śmierć wszystkich równa). — g. 2) Ściany na wsi

§. Strychować sukno, cenę mu naznaczać, taxowaé; ba#    robią z blocliów, z stryclnilców i z słomy w glinie wa-

î!iich ftreichen, tauven. Strychowanie sukien cudzoziemskich    lanej \ między strychulcami mocno ubijanej i przeplatana jarmarkach głównych przez wojewodzy urząd nie ma    nćj. Świtk. Bud. 00. ©RcidU'flöcfe in ben Seimmcinbfn ber

bywać; bo to się tylko do ziemskich sukien referuje; a    33(Utewh<Ùtfer.

strychowanie ziemskich sukien, także szacunek inszych STRYCZEK, czka, m , powrózek niegruby, ale krzepki rzeczy przez urząd pierwszego dnia jarmarkowego spra-    i mocny, z Niem, ber ©trief; ein bńnner aber (öfter ©Rief;

wioń    być    ma, tak żeby drugiego wolno kupcom przędą-    Sorab. 1. źtrćk , stryk,    żtrćcżk, pówrestwo, (żtrekownik

wać.    Vul.    Leg. 2, 1242. Zyg. III.— g. Strychować nie-    « powroźnik); Korab. 2.    schtrick; Vind. strik , lhtrizhek ,

przyjaciela z armat, heftreidjeu , Defdlieffen ; z boku razić,    fhtrizhei, spletenizhiza, vesilze , konopez; Groat. stranga,

non' ber ©cite anftreifen. Działobitnie strycbujace, batte-    veru ; Hag. trak; Bosn. trak , tracjac; Boss. cepeBKa, Be-

ries d’enfiiade. Jak. Art. 1, 509. Nasi czaili się w dołach    peBOMKa, BepBHua. Na złodziejów u nas sąd surowy; za- -

z rusznicami, zkąd z boków przebiegające Turki strycho-    raz stryczek na szyję, i    na szubienice. Boh. Kom. 2, 212.

wali.    Nar.    Chodk. 2, 411. Lub. Hoz. 557. Tak ich stry-    W Turczech stryczkiem    duszą. Boh. Kom. 4, 2G3. Te

chowali miernie, żc znaczną w nich zrobili dziurę. Jabi.    figle stryczkiem pachną. Teat. 8, 110. szubienicą, ffe rte*

Huk. S 4. Dobrze z armat strychował i palił. Jabi. Buk.    d)en nach bem ©algen. Uciekając w stryczki wpadł opra-

L b. Kula, chociażby tylko strychnęła po głowie, może    wców nocnych. Hor. Sat. 15. w pęta, w sidła, ©chltm

być wielkiego niebezpieczeństwa przyczyną. Perz. Cyr.    gen. Wszystkich do stryczków napędzą ogołem, szczę-

2, 14, (cf. kontuzya), menu bie Słttgel nur beçm Sîopfe    śliwy kto się z obroży umyka. Jabi. Buk. Q. STRYCZKO-

tHirbei) ftreift. Obóz stawia na górze, ztąd mu się godzi    WATY, a, e, — o adverb. , jak stryczek, rote ein ©triif,

strychować wszystkiego pola. Bardz. Luk.*%, 56. Wit bem    (triefartig ; Boss. BcpeBuaTUM. STRYCZKOWY, a, e, od

Serge faun er aile Selber beftreidjen. Okiem ziemie strychuje.    stryczka, ©triefe « ; Boss. BepBiiwH , BepeBouHtifi.

Bardz. Luk. 92. mit ben 3lugett b»r(h(Reich«n. Bodaj się ‘STRYCZNY, ob. Stryjeczny.

61

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

Slav.

dem. Nom. strych. — g. Dziadek ,

m.,

szew

STRYF1ASTY, ob. Sirefia&ty.

STRYJ, ja, tn., ‘STRYK, a, m., STRYJASZEK, szka, m., blande ; ZA;/t. streyc, streyeek, streycieek ; (streycencc stryjeczny brat);    strik, strieek, strie, olcowbrater;

Soi ab. 1. trék, na nowé bratr, (cf. wuj) : Garn, striz pa-truus ezh frater patris me«; Vind. striz, strizei, ozhen brat, (striz, strizhiz, striniz, strizou fin, bralrov fin ali h'zhi, ozbiniga brata dieto ; Croat. ztriez, sztricz; Dal. dundo; Rcsn. dundo, striç; Rag. slrijz, dundo; Slav. strie; Ross, dpufi; Eccl. ahah ; (cf. Graec. ftetog, cf. dziad); ojcowy brat. Chefm. Pr. 76, be« 5>ater« Slntber, ber tmtcrlidje    fetter, (distng. wuj, wujaszek). Sta

ry stryj, mego dziada brat, starszy stryj abo przestryjec, (Bok. prastreye) ; mego pradziada brat. Sax. Porz. 125. Stryjaszku! Roli. Kom. i, 376. lieber Oitfef. Rzekł ‘stryk Saulowy do niego: gdzieżeś ty chodził? 1 Leop. 1 Reg. 10, 15. (stryj. 5 Leop ). — j)t. Stryja się bać, strofowania się wystrzegać: bo ciężsi są napominacze stryjowie, niżeli ojcowie ; ztąd przypowieść : nie bądź mi stryjem , nie napominaj ranie, nie łaj, nie grom , jak stryjowie zwykli. Petr. Hor. 2, G i; nie stryjaj. Zab. 9, 62. lig eh. — §. Kiedy w iatr wieje, stryjem go flis wita. Klon. El. 4 b. bcit pnfiigen SBtttb itenat ber "SootSfnedjt ; ^>err SSet« ter! SfRYJASZKOWY, a, e, od stryjaszka, fetter«*. STRYJECZNY, ‘STRYCZNY, a, e, — ie adverb. ; Roh. streyćency; Vind. strizhen, strizhizhni; Sorafi. 1. brą-trówski; Eccl. cTpwe*iHuił, ABOiepoAHuii. Julian był ‘stry-czny brat Konstancyusza. Biel. Hsl. 157, Bosn. bratlu-ccd. Stryjeczni bracia albo siostry, któro się rodzą od dwóch braci. Sax. Porz. 125. 23rnber«ftnber, " ©erraffter* ftttkr »ou ber imterlid;en ©eite, Settern ; (Slov. stnćm bratri. dwóch bratrow sini/. Stryjccznostryjeczny brat. Sieb. 77. (przestryjća mego syn). Stryjeczny syn. Roh. strcyoenec; Vind. striz, strizhiz, ozbiniga brata diete, bralrov fin, strizou (in: Croat. ztrichich , sztnchich, strinizh ; stricsich , 3îater«&rubcr$fobn. Stryjeczna córka , Croat. ztri-chichna; Slav. stricsichna, 33ater«bruber«tod)ter; (Vind. stri-zhnost, striznia « stryjeczność ). STRYJENKA, i, i., SIRYJNÀ, y, z., siostra ojca, meine« Später« ©cljmefter ; żona stryja , meine« 3toter0&rubcr« grau ; Slov. strina , strié-kowa manżelka ; Sorab. 1. trćkowa, adject. trćkowski amitinus ; Croat. sztrina patris soror, uxor patrui; Vind. strizinja, strizhka ; Rag. strina; Bosn. strina, stricena sgena; Slav. strina; Ross. crpun. Ktoby spał z slryjną swoją, i odkryłby sromotę stryja swego. Budn. Lernt. 20,

20. S1RYJOWSKI, a, ie, patruelis. Gn. Th. 1078, Opetntö =, StatertBrubev « ; n. p. Stryjowskie cnoty. Tr.

STRYKNĄĆ, ob. Strzyknąć.

*STR\NOŻYC, ob. Trzynożyć.

‘STRYSZ, u, m., lód na rzece gęsto zatkany. Ryd., Kozik,, ob. Srysz, srzeź; bid/ nepeubc <5t0fcÿoHett auf einem «Me, bte ftd) ftopfen, ber ©tèaana.

STRYSZEK, szka,

orzcchołom, ber Sïujüfnatfer.

STRZAŁ, u, m., wystrzał, strzelenie, ber ©dmß. Strzał, wystrzelenie z jakiejkolwiek strzelby. Jak. Art. 5, 317. Jednym strzeleniem raniony, drugi jeszcze strzał do sie

bie wymierzony widział. Gaz. Nar. 1, 256. STRZAŁA, y,

2., STRZAŁKA, STRZAŁECZKA, i, z, dem.-, Boh. stre-Ja , strelka ; Slov. stfeła , śip; (Slov. strela fulmen ; Getta. ©onnerjirabl, Sliijftrajd); Sorab. 1. śchipa, klok, kwok; Garn. stręla fi. fulmen, 2. sagitta), pshiza ; Vind. strela, strelza, slrella , streiie , pfliiza, sulza , (grumski strel, grumski strela s piorun); Croat. sztrćla ; (Croat. ztrela » piorun, ob. Trzaskawica) ; Bosn. strila ; Rag. strjêla , slrje-lizza ; Boss. CTpt^a, CTpkiKa, crptaomca ; (Eccl. rpomo-Ban CTptia, nepyirE) ; (    01 F e r. strala ; Anglos. strael ;

Sven, strala; liai, strala; Dal. slrilla ; obsol. Germ. ber ©tracił ⁵ ber ^feil) ; pocisk do kuszy, do łuku, ber ^fefl juin ©djlicßeu. Strzały żelezce, ob. Grot. Strzała przyło-mna , bez grotu, ob. Wereszka, ob. Brzechwa.— Strzałą poległ mierno ugodzony. Lib. [Jor. 67. Kupidynek w jednej rączce trzyma łuczek, w drugiej dwie strzałeczki drobne. Pot. Arg. 464, Simon. Siei. 22. Strzałki i po-chodniczka, Kupidyna sprzęty. Mon. 76, 2. Dwie ‘strzelę (dual.) Pot. Pocz. 475. Doleciał jak strzała. Teal. 18, 155, (cf. lotem, ptakiem, piorunem; cf. Rag. slrjeîovit velox, strelovitôs velocitas). Strzała pierzasta, ob. Pierzasty, (cf. birkut). Ś. Michał pokazał się nad wojskiem, pio-runistą strzałą goniący Chmielnickiego. Chmiel. 1, 217. Strzała procna, spora, ceslrosphendone. Gn. Th. 1078. ©cljleuberpfeif. Proene strzały. Zab. 6, 155. Min. Strzały przyprawne dla strzelania z łuku i z laski prostej dla zapalenia jakiego miejsca nieprzyjacielskiego. Aqu. Mskr. 5k«ttbpfejle. — lig. poel. I cierń sarn mały prostuje w niebo swe strzały. Dar. Lot. 12. swe kolce, feine ©ta* djelit. — §. Strzała na niebie. ,/. Kehan. Dz. 12. ein gc* U)tj[c3 ©ternbflb. — $. Math. Strzała w cyrkule, linia między cięciwą a między lunety wysokością. Solsk. Geom. 7. ber m. fiu $beil fou bem falben ®nrd)mefjer eine« ©tr* fcl(f. — £. Strzałka magnesowa, igła magnesem natarta. Solsk. Geom. 1. bte SJîagnetnabel; Ross. CTpIłJKa, n. p. MiiHyman erp-tana index zegarowy. — §. Strzałka, plama na skórze, na sierści na kształt strzałki, gwiazdeczka; ein ©traf;!, ein ©fern, ein jyleefen tum anberer gar&e auf ber .t»ant, auf bem $eUe. Syn mój strzałkę ma na lewéj pasze. Kniaź. Pocz. 2, 230. Strzałka biała na łbie końskim. Tr. — $. Strzałka, śrzednia część kopyta końskiego , s trze lica ; ber mittlere £&eil beö #itfeö eine« ^jfer* be«, ber ©trąbi, bie ©abef. Apcrturn najczęściej w peci-nic przypada., gdy się koń tratuje, abo też vv strzelicy. Ihpp. 132. Skarży się koń wilkowi: w strzałce mam wrzód spory. Jak. Raj. 211. — §. Rolan. Strzałka, sa-gillaria, rodzaj rośliny. Kluk. Dyko. 3, 38. ba« Çfeflfraut. Wodna strzała, uszyca. Syr. 775. — Strzały, strzali jad, nocny cień , psinki, Dorycnion , ziele tak rzeczone , iż strzały sokiem jego napuszczano. Syr. 1374. eine 2lrt 3facbtfd)atten ; Ross. crpbaa bobrek trójlistny. STRZAL1-SI\, a, e, STRZAŁOWY n. p. Strzałowe spojenie, strzalisty, satura sagittalis, spaja kości przodku głowy. Perz. Cyr. 1, 27. et 29 Krup. 5, HO. bte fffetlllO# tn ber fpiritfcf)ale. STRZAŁOWY, a, c, do strzał należący; Sorab. 1. kwoko we; Rag. strjeelni ; Croat. sztrćlni, ^ifeif *. Strzałowa trzcina. Cn. Hi. 1078. STRZAŁKOWATY, a,

S T R Z A Ł O C H Y B K Y - STRZÉDZ.

S T R Z E D Z.

483

- o adverb., na kształt strzałki, rote ein flenter $feil geftflltet. Kukułka język ma strzałkowaty. ZooL 265. Liście strzałkowate, sa git latum ; trójkątne, z wycięciem przy osadzie węglastym. Bot. Nar. 55.

CHYBKY, a, e, n. p. Strzałocbybka bogini, dea phare-trata. Gwagn. 617; strzelczyna, Diana. — "STRZAŁO-NOŚNY, sagittifer. Cn. Th. 1078, pfeiltragenb ; Hag. strje-lonosni, strjelonossaz ; Groat. sztrelonbszecz.

Pochodź, strzelać, strzelić, strzelec, strzelczy, strzelba, strzelecki, strzelnica; dostrzelić, nastrzelić, ostrzelić się, odstrzelić, postrzelić, postrzał, przestrzelić, rozstrzelić, ustrzelić, wystrzelić, zastrzelić, zastrzał.

STRZASKAW1CA, ob. Trzaskawica. STRZASK1EM, ob. z Strzaskiem. STRZASNÀC cz. jedntl., Strzaskać niedok. ; Boh. ztroskotati; zgrzmotnąć, z trzaskiem rozbić; $cr* f^meltent, jertrüntmern. Uchodząc nazad działka 'swoje porzucili, nasypawszy w nie pełnG prochu dla strzaskania. Gwagn. 154. Łeb mu na kawałki strzaskam. Teat. 9, 135. I (iyamentowy z<\p,or strzaska pocisk piorunowy. Zab. 15, 297. — §. Transi, fig. Zginęliśmy, i jeśli nas nie wesprze łaska Twa, możny królu, wszelka nadzieja się strzaska. Min. Byt. 2, 270. pęknie, rozbije się, zniknie, alle Hoffnung fdjeitert. Otarganego żwawość lwa musi się strzaskać. Zab. 8, 398. Kor. musi uledz.

STBZĄSNĄC, STBZĘSNĄĆ, strząsł, f. strząśnie cz. jedntl., Strząsać, Strzęsać niedok., trząsaniem zrzucić, herunter fdjüttelu , abfcfyütteln , pr. et fg. ; Boh. stfasti, stresi, żtra-sti ; Vind. stresti, postresti ; Bosn. stresti ; Bal. sztressti ; Eccl. corpncaio ; Ross. CTpacTH, cipncaib, CTpaxnyrb, dpaXHuaib. Po strząsłych owocach następują świeże. Przyb. Ab. 59. Łakoma śmierć owoc niedoźrzały strzęsła. Groch. W. 401. Złóż Włosienicę, strząśnij popioł z głowy. Miask. Ryt. 2, 58. Przez ten oręż strząsnąłem narody, i wytraciłem królestwa ; strząsnąłem przez niego koma i jeźdźca. Rudn. Jer. 51, 21. Ruszono niektórych wsi gromady do strzęsienia lasów, w których się hultaje kryli. Gaz. Nar. 1, 259. do prześledzenia, fluêforfcben, burdjfuc&en. — §. Cum lustrum. Wół, gdy się zapali, będzie chrapał, sapał, rogami strząsał. Weresz. Reg. 125. będzie rogami miotał, ciskał, rzucał.

'STRZĘBEK, ob. Strzępek. 'STRZEC, ‘ztrzeć, ob Zetrzeć.

STRZEDZ, strzegł, strzeże, strzegę cz. niedok.: (Boh. strj-cy, strehl, strehu; setfiti nććeho , hljdati, dohljdati se, (cf. glądać, doglądać); Slov. ostrjhâm ; Sorab. 1. fwar-nowacż , wobwarnuyu , (cf. warować , obwarować) ; Vind. strezh, stregl, streshem, variti, varjem, varuvati (cf. warować), obyïovat, obranit, vanzhati, povanzhati, sa-vabtat, (strezhi, striezhem, strieshem * posługiwać, usługiwać, streshba, obstresliba * czekanie, oczekiwanie ; strezhi » oczekiwać; Garn, strezhi, streshem ministrare) ; Groat. sztrasim ; IJung. strasólok ; Ross, crepeub , CTepe-ry, óepeub, cóepeub, 3ÓeperaTb, óepery, oóepeab, oóe-peraTb, (cf. brzeg); Eccl. cipery, onacaio (cf. opatrzeć), Bfrf.ijni, GfrsrA, ki\iocth , GMOA&) ; cf. Graec. trjQtco, tgor-ö-go); — strzedz na strażnicy stojąc, straż trzymać. Cn. 1 h. 1078. roadjeu, 2öad)e ballen. Stróż, który strzegł w więzieniu Pawła ś

«>

“STRZAŁO-

Salin. 6, 166. ber tfm beroadjte.

Miasto odźwiernych drzwi strzegą dłużnicy. Groch. W. 565. leżą przede drzwiami strzegąc, fie galten Sßad)e »or ber lïlmre, tyütyen bie ïbüve. Strzedz czego , kogo = pilnować , oko mieć, żeby co nie zginęło etc.; betragen, tjutljctt. Strzegący czego Ross. HaóaKMaTejb. Koni pańskich , jak oka w głowie strzegę. Teat. 19. b, 51. Na nic więcej się nie zdam, jak tylko strzedz twoich owieczek. Teat. 51. c, 47. Strzedz ją pilniej niż oka mego. byłem winien. P. Kchan. Orl. 1, 2 wdy, strzeż pilnie, jako oka w głowie.

Strzedz niewiasty, nalewać w piasty. Rys. Ad. 63. (daremna praca). Nie mniejsza jest chwała nabytych rzeczy strzedz , jako i nabywać. Petr. Eli. 77. zachowywać, konserwować; erhalten, bcroaljren. Jakem zebrał ty-siączek,^powiedziałem sobie, strzeż-no ty tylko dobrze pierwszego, a i drugi do niego przyjdzie. Kras. Pod. 2, 144. Złym strzeżeniem, złodziejów kraść uczą. Pot. Syl. 597, (cf. okazya robi złodzieja). — Strzedz od czego, zachowywać od czego; łtor etronS beroafireit, b^ut^en, üernxifyren, in Siebt neunten. Niech bóg strzeże ojczyznę od takich obrońców praw jej. Gaz. Nar. 2, 272. Napominał Apolo Filipa, aby zdrowia swego strzegł od wozu poczwórnego. Warg. Wal. 28. — Omisso od czego, subaudicndo od niebezpieczeństwa , ' szkody . zguby etc. Pijanego a dziecięcia bóg strzeże. Rys. Ad. 54. broni, befd)ft$en. Dziwnie bóg strzeże niewinnego. Rys. Ad. 9. Strzeżonego bóg strzeże. Sax. Art. 59. Pot. Arg. 505. (chcącego zginać, nikt nie ustrzeże; kto się sam zginąć napiera, darmo stróż przed mm zawiera). Ust swych kto strzeże, strzeże duszy swojej. Brat. G b. Boję się, że są pojmani; Albo czego strzeż boże, pozabijani. P. Kchan. Orl. 1, 84. uchowaj boże! ©ott bel)tb te! ©ott beroabre! ba fet) ©ott fur! ba$ roolle ©ott nid)t! Nierównie lepiej łaskawość , niżeli oręż strzeże panowania, Ossol. Sen, 44. — §. Strzedz się czego, kogo « chronić się, wystrzegać się ; fid) fnifeit, ftef) oerfefyen, jtd) tu 9lcf)t neljtncit; Boh. strehu, strehnauti se, hledet se; Vind. ogibatife , opustili, logibatife , vgenitile, fe sogni-ti, fe vogibati , fojibatile, ogenitife ; Groat. chuvatisze. habatisze ; Slav. pazitise ; Ross. xpaiOTbca, bhhmutł otł uoro, onacaTbCH, oóepeubc/i, ońeperaTbca, oótraib ue-ro, ójifocthch ; Eccl. óperyca , orpecTiica, orpcóaiHca, OTrpeóaTiica, omaaBarbca. Kto się czego choć pilno strzeże , przedsię nie zawsze się ustrzeże. Cn. Ad. 595. Lepiej się człowiek sam strzeże, niżli się go ludzie strzegą. Rys. Ad. 55. Każdy się nie swego wiatru strzeże. Sk. Kaz. 69. Kto się zawsze strzeże, ten bezpieczno chodzi. Rudn. Apopht. 61. Bezecnych ludzi strzedz się jak ognia. Ezop. 24. Z niewstydliwemi strzegła się obcowania, zawsze gorzej niżli psa, niżli węża. Teat. 42. d, B. Strzegą się ich, jak morowej zarazy. Mon. 64, 19. Niech chłopiec słucha prawdy, niech czasem się obawia , a zawsze się strzeże. Pilch. Sen. gn. 226. — *§ Szczęśliwi ci, co inszych strzegą się przygodą. We-Pob. C, 4 b, oh. Kajać się czym, przykład, przestrogę sobie z czego wziąć; ftd) eine Söarnung, eine 8e^s re rooraufl nefimen, ftd) baran fpiegeln. Wejrzyj na insze

resz.

top-

Cnoty, pra-Zw. 25 b.

484-

STRZECHA.

STRZEGĘ - STRZELAĆ.

państwa, a karz się szkodą, Szczęśliwy, co się strzeże    mo^ltcn ; (cf. Vind. podstrechuvali, pod streho vseti^do

inszego przygodą, Ńlryjk. Turk. E 5. — §. Strzedz cze-    domu swego przyjąć, stanowić u siebie, gościć u siego » dopilnować czego, dochowywać, przystrzegać, na oku    bie ; cf. Sluv. k streśe sa pritisknuf; sub    aliéna timbra

mieć; tu Jlugen haben, iit ?ld)t nehmen, beobachten. 1 w mo-    latitar»). Eonuna mię z gmachu w ciasny    strych przewie i w milczeniu zawsze strzeż pomiaru. Min. Ryt. 4,    niosła. Teat. 43. b, 96. (w ciasne podłe pomieszkanie).

"174. Jeśli długo myślisz być szczęśliwy, Strzeż tylko    Przed miłością, i strych nas nie schroni, leat. 45. b,

uciech niewinnej natury, /ab. 15, 403. Zabi. Przodko-    11. chałupa, chata, eilte glitte. Nikt pod    strzechą nie

wie nasi, co sławy strzegali, dla Rzeczypospolitej i gar-    nabył doświadczenia. Ossol. Baj. 2. (doma    siedząc, za

dła dawali. Rej. Ziu. 216 l>. (pilnowali, szukali, pra- piecem, legartując, cf. domator).    Kazała im wstą-

gnęli). Więcej strzegą powagi, okazałej mowy, Niźli    pić na wyższy strych domu swego. 1 Leop. Joz. 2. na

coby przyniosło nam pożytek zdrowy. Biel. S. N. 3.    wyższe piętro; cf. Gerin. ©tridj. 91 b l g.

Serce zdrady nieumiejętne, słowa strzeże. Gorn. Sen. STRZEGĘ, ob. Slrzedz. STRZEKAG. ob. Strzykać.

163. dotrzymuje, fe^it 2i$ort galten. — §. Strzedz na ko- STRZELAĆ ez. contin., Strzelić niedok. ; Boh. slreliti, strj-go, pilnować na kogo, zasadzać się na kogo ; auf eilten paffen, lauern, auf tu palten. Insidiari, ‘ezuhać, strzedz na kogo. Mącz. śmierć na cię strzeże. Groch. W. 527.

Wszyscy na krew' ‘strzegają, mąż na śmierć brata swego °czuha. 1 Leop. Mich. 7, 2. Pochlebcy przewrotnością chytrą swą na to strzegą, ku czemu się przyrodzenie pańskie najwięcej ściąga. Kosz. Lor. 40. tego pilnują.

Pochodź, stróż, stróża, stróżować; straż, strażnica, strażnik , strażniczy, strażnikowstwo ; ostrożny, ostrożność ; ostrzegać, postrzedz, postrzegać . ’postrożea , przestrzedz, przestrzegać, przestrzegacz, przestroga, podstrzegać, pod-strzegąc z, przystrzegacz, ostrzegać, ustrzedz , wystrzegać, zastrzegać.

STRZECHA, STRECHA, y, ż., STRYCH, u, m.; Boh. stfe-cha ; Sorab.. 1. cżjecha , tżecha , krew; Sorab. 2. tsché-eha ; Carn. stręha, streiha; Vind. streha , strehiza, (strie-fhenza « deszczowa woda); Croal. sztrolia protection, sztrossina stillicidium; Dal. sztrolia ; Rag. strèha; LJosn. strehha, pokrov od kuchje ; Slav. striha; Ross, CTpljxa ; w innych dyalektach znaczy dach w ogólności ; w Polskim zaś dziś dach słomiany, poszycie na chłopskim domu, Germ. pa£ ©trokach, ein fcplccpteâ ®nd), »uic auf einem 23auentl/aufe ; dawniej w czasach mniej pr/.ekwin-triych za każdy dach wzięte , fonft jebc$ Sad) überhaupt.

Przodkowie W. K. Mości nie pod strzechą leżąc, ale w polu się potykając, budowali-ć tak wielkie państwo. Janusz. Oksz. Ij 3 b. Buduje-li kto co ku szkodzie sąsiada swego, jako gdyby mu strzechę albo abdaeh na jego dworzec wpuścić chciał.... Szczerb. Sax. 50. Wiatr gwiżdże, dmucha, nawałnic z domów zrywa strzechy.

Jak. Baj. 157. Nieładno dom pod zgniłą nowy stoi strzechą. Pot. Jow. \ 7. Ptak siedząc na strzesze, /ab.

11, 5. Koss. — §, Strzecha, miejsce pod strychem, poddasze; ber Ort unter betu ⁽Oad)e, ber 53oDen, Der ©übler; Sorab. 2. pschetsch, zurla ; (Sorab. i. podtżeschnć poddaszny) ; Vind. nahife. ( podstreehina , podstrehje, podstrefhnik « wiązanie) ; Carn. svisle ; Ross. aacTphxa , no4Bü.roKa, iia47>H36nua, <iep4aKTi, qap4aif£, nepdaneieB.

Pomogłem Bartłomiejowi złożyć furę siana pod strych.

Teat. 24. c, 21. auf bett !>eukłbcn. \ïako lis na kury pod strzechą się tai. Rej. Wiz. 159 b. Ptak pod strzechą się kryje. /ab. 15, 156. Letki jak wróbel w strzesze.

Teat. 32. b, 101. Mieszka pod strychem. Teat. 18, 26. unter bem ©adje, auf bem Śobeu, tn einem ©adjfhlbcften

leli, stfjljwati: Sorab. 1. tzelam ; Sorab. 2. fcżelisch, fcżelascli ; Garn. stręlam , streilali ; Vind. strielati. stre-lili , streilat, striellat, ognjati, ognjuvati , (ob. ognia dawać); Croat. ztrélati, sztrólyam, sztreliti , pukfhati, (cf. puszka , cf. puścić , cf. pukać) ; Slav. pucati ; Rag. strjć-liti, strjêgljati, strjeglivati ; Bosa. strilali, strigljati; Boss. crpt.iBiiyri,, cipLiHTb; (Ehjin. strzała); z łuku, z działa, z strzelby pocisk wyrzucać; fließen, altfjiteßeu, loü|M)ießen, abbriicfen , feuern, abfeuerit. Kiedy żołnierz każdy osobno strzela , nazywa się to ogniem sztachetowym. Jak. Art. 2, 456. Chłop strzela , a pan bóg kule nosi.

28. Jubl. Buk. B. 2 b. Z armat

icie

214. z

Ad.

się

albo kulmi, aibo kartaczami. Jak. Art. biją kulami, auS śłanpuen mirb ^efdjDffeu, gefeuert; ober: fließt man, feuert mau mit.... w Krakowie rzemieślnicy kurka strzelali przed miastem, gdy.... Biel. Sw. 246, oh. Kurek, nad) bem Słogcl fließen. Strzelanie do kurka , Da3 5S0(ielfc(;teßen. Mówić bez myśli, jest to strzelać, bez ładunku, /ab. 11, 54. Nagi. Raki strzelać, ob. Rąk; Ross. Kyóapmb. Pilnie do szkoły chodźcie, nie strzelając bąku .v po ulicy. Dambr. 572 Lepiej syna dać do szkoły, niżeliby miał po polach, ulicach, haki strzelać. Glicz. Wych. A, 2 b. (wałęsać się). — Jak strzelił, prędko. Ca. Ad. 928. jak pióro opalił, lotem, piorunem, z trzaskiem j jak z bicza; mic ein Sliß, fdjncll. —Jelenie strzelają się przed psami. Kluk. Zw. 1 , 511. Passive , bie łpirfcfye merDeu gesoffen nor.... Strzelać się reeipr., pojedynkować się na strzelbę, na kule; ftd) mit einem herum fließen, auf beu 6d;uß buetliren. Szlachcic o zel-żywe słowo zaraz gotów strzelać się. Je.z. Wyr. Nic w Aehilesie lak Homer nie chwali sławnie, Jako że się on dla Patrokla strzela. Chrośc. Pars. 07. — Dzidą strzelić. Tward Wl 8. cisnąć, beu Sßurffpteß merfen. Wielka różnica , jeżeli jednym oszczepem ze wszystkiej mocy strzelono , a drugi ladajako wypadł z reki. Gorn. Sen. 60. — W obozie więcej ognia piekielnego, niż strzelanego. Rals. Św. 2, 433. więcej grzeszenia, niż strzelania; mirb im Sagcr mefir gcfunbigt, ab3 gefcl)offe:t. — Alleyor. fiy. Modlitwami do nieba strzelać. Birk. Dom. 107, (cf. modlitwy strzeliste). Nazyatrzen z pustyni listami strzelając. wiary bronił. Sk. Dz. 311. Tylekroć napięte nadzieje strzeliły wiatrem próżnym. Tward. WL 134. pękły, feine ^Öffnungen jerfłabeit. Strzeliła skała strumieniem. Cn. Th. 1078. (wytrysnął strumień z skały). Runął na

STRZELAĆ.

STRZELBA-STRZELCZYK. 485

Czego ly strzelasz raz tu, drugi raz tam temi

w nie-

wznak o ziemię, krew' strzeli do góry; cruor emicat alte. Zebr. Ow. 82. bucha, ftrömt empor.— Wre zemsta wszystkim w sercach, gniew im z oczu strzela. Dmoch. //. 2,

8. wypryskuje, wyziera, iskrzy się, fprûljt «trô ben 9lu« gen. Gdy syn groźny Saturna gromy z nieba ciska, Razi ludzi okropna światłością i trzaskiem , Takim z ramion królewskich miedź strzelała blaskiem, ib. 2, 12. odbiła, ©chtinmcr werfen, febimmem. — Złoto strzelające, aurum fulminant, liruml. 476. fôttaUgolb , fJHafigolb, ^raf* felgolb. — $. W górnictwie: Kamień strzelać, prochem rozsadzać. Os. Żel. 51. einen Stein mit fuloer fprengen. Kamienie kruszcowe prochem rozsadzać, nasi górnicy zowią strzelać rude. ■ Os. Dud. 40. — Simit. neutr. Ziemia rysami strzela. Zebr. Om. 55 ; (dissilit, pada się, rozsiada się, pęka). — Aliter: Strzelać do kogo, zaczepiać go, uwijać się koło niego; ftd) ait einen machen, tbnt iepjufomtneu fud)en. Strzelali do Jezusa żydowie , strzelali i poganie. W. Dost. W. 47. — A Une figurae: Strzelać oczyma, (cf. 'S trzy dz oczami); Boh. ćumjm , lelkugi ; Garn. sijam ; Yind. fiati, okulliati, pomefhkiivali, mit Singen bernm fließen, bie Slicfc ^erum fliegen laffen. Nie będziesz u mnie póki się dobrze szafować oczyma, i niemi nic strzelać nauczysz. Sk. Zgm. 2 , 595 Umie mleć językiem , i strzelać oczyma niesfornie. Prztfb. Milt. 568. '

ślepiami ? Tent. 55. I*. 49. Pan porucznik strzela oczkami na panią moje. Teat. 55. b, 35. Strzelaj zapalczywie oczami, lent. 56. b, 58. Strzelanie oczami Carn. syalost. Strzelający oczami Carn. syâlu, sijalu. — Si-tniliter : Po coź człek marny na dal myślą strzela? Hor.

1,    285. Nar. ; (quid brevi fortes jaculamur aevo multa?}. ‘Przecz w krótkim wieku po święcie strzelamy. Petr. Hor.

2,    C 2 b, not. «Włóczenie po święcie strzelaniem zowie Horacy, dla prędkiej odmiany, dziś tu , a jutro gdzie indziej będzie*. — Strzelać gdzie, Verb rned., bieżeć gdzie, czesać; wohin fdjießen, eilen, rennen, laufen, Rte« ben. Dafnida się porywa, Mie utrzymana, ani uproszona , Jako sarneczka strzeli w las pierzchliwa. Tward. Daf. 58. Strzeli chyłkiem od podwoja. Brud. Ost. A

6. — De plantis: Strzelać, prędko wzgórę wyrastać, fdytcll empor fließen; (cf. wzrost strzelisty). I drzewo młodociane bujniej strzela w losie. Nar. Dz. I, 4. Tu pomiędzy wysokich kabłąków roztwory strzelają cienkie drzewka, dereńki i świrki. Zab. 9, 570. Ejssym. Ten kwiatek złotym szmelcem malowany, Dziś z pączka strzela, a jutro Jisycha. Zab. 9, 505. Zabi. — Simüiler : Włosy, Nic wiem , z jakiej przyczyny strzelają biosy? Mon. 70, 172. nagle się podnoszą, wzjeżają, fte ftranben fid) plößlid) empor. — Strzelenie, strzelanie, Subst. verbal.; bau (Schießen, baô ©efd)ieße; aliter strzelenie , ut na strzelenie dwoje, troje, jedno, z łuku, z kuszy, z armaty, z rusznicy, jest co ode mnie. Cn. fh. 1028. et« iten, jroet), brep @d;nß weit, einen Sü^fenfcbnß, Stationen« fd)ttß, 33ogenfd)ttß weit it. f. w. ; Eecl. cTpi.ibn, pacToaiiie Mtda CKO.ihKo crptauio AOCHniyrb mojkho. Zstąpiwszy z drogi w lewa na jedno z łuku strzelenie, oglądaliśmy studnią. Warg. Radź. 58. Ztamtąd na strzelenie z łuku

jest drugi pagórek. Paszk. Dz. 50. Dziś w zad cofniemy na strzelanie z działa. Jabl. Buk. O 5 b. strzelbi-szcze. STRZELBA, y, z.; Boh. strelba : Sorab. i. tżelba; Vind. strelna pukfha, pufhka, (ob. Puszka, puszkarz), strolilu , strelafhtvu ; Crout. pńska ; Dal. szamokresz, (cf. samostrzał); Ross. CTptJLÓa, pywbe , (ob. Oręż); narzędzie jakiekolwiek do strzelania, ob. Fuzya , rusznica, działo, armata i t. d. ; bać) ©ewehr, ©d)teßgemef)r. Gończy pies napędza zwierzę na strzelbę. Zool. 500. ( na strzelezą rękę). — Pierumque, strzelba collective » strzelby, wszelkie gatunki strzeleckich broni, ©efdjii|) Mała strzelba , rusznice i muszkiety ; wielka , działa , armaty. Archel. 61. Strzelba polna różni się od dział wielkich burzących. ib. 2, 15. Strzelbę rozsadziwszy, i jednę na kościele, a drugą z tamte stronę rzeki rozryehtowawszy, mury tłuką ; bombardls distributis. lirom. 457. Kościoł strzelbą osadził. Biel. «152. Mury dobrze obwarowane i i strzelbą ziemną i zwierzchną. Gwagn. 568. Zwieziono działa i inszą strzelbę ku zbijaniu murów. Baz. Sk. 164. — § Strzelba « strzelanie z strzelby, bicie z dział, ogień strzelecki : baä ©(hießen, Sefdfießen, genem, Slbfeucrn. Czesią i gęstą strzelbę z zamku na miasto wypuszczać każe; crebras globorum a bombardis ejectiones. Krom. G i 6. gęsty, tęgi ogień, er ließ aitê ber Surg ein tüchtiges 5îano< nenfeuer auf Pie Stabt ntadjfn. Z dział strzelba długo trwała. Stryjk. Henr. C. Strzelba gęsta szła na oblężonych, aby ich z blanków mógł spędzić. Biel. 81. Wprzód strzelbą z daleka, Polacy z kusz , a Rusacy z łuków bitwę zwodzili, lirom. 274. Strzelba nastąpiła na Turki, jako grad gęsta. Dirk. Cholk. 54. Jakoby st.zelbę gw.ł-towną z jak największych dział wypuszczano. Wez. Zap. A i. STRELBMISTRZ, a, m., puszkarz, co robi ręczna strzelbę. Jak. Art. 3, 518. ib. 315. ber SÛ^fettUtfl« d)er. STRZELB MISTRZOWSKIE naczynia. Jak. Art. 5, 257 ; puszkarskie, Suchfenmacherwerfyettge. ‘STRZELBI-SZCZE, a, 7i. , strzelenie, daiekość doniosłości strzelania ; Per ©d)uß, bie ©chußroeitc. Oba wojska, gdy się jako na dwoim strzelbiszczu z łuku nad rzćke ściagałv.... Slnjjk. 545. STRZELBNY, a, e, od strzelby, ©ebießge« mepr «, ©emćftrfltttteti « ; Hoss. pymemiUH. Niedawnych wieków wynaleziony proch strzelbny. Chmiel. 1, 254. ©d)teß» puluer, strzelecki proch, strzelniczy. STRZELCZY, a, e; Boh. s Ire lej ; Hoss. crptJŁHHB ; odstrzelania, ©djltß«, 04)ieß » , Schüßen «. Wielki to na Moskwie strzelczy urząd, jako u Turków Janczar Aga; nigdy go carowie nie powierzają, jeno abo braciom, abo bardzo dufałym. Źołk. Mskr. 65. Oberfdh’ißenamt. Amor, strzelczy ów pachołek. Morszt. 76. ©djußenbube, Heiner ©d;üße.— Strzel-cza' ręka « doniosłość pocisku, bie ©chnßntdßigfeit, wenn etwas bem ©ebießettben fcbußmdßig ober fußgerecht fleht, fo baß er3 treffen faun. Bronili się nasi, strzegąc najwięcej tego, aby nieprzyjacielom na strzelezą rękę nie przychodzili. Biel. 682.” Krzyknął hetman na swoich, aby Tatarom strzelezą rękę odjęli. Papr. W. 2, 389. Nie wiedział, iż źle Kozakowi na strzelezą rękę przychodzić. Papr. Gn. 1164. STRZELCZYK, a, m., młody strzelec, czeladnik strzelecki, ber 3ńgertmrfcbe. Z Strzelczyków i

486 S T R Z E L C Z Y N A - S T R Z E L N I C A.

STRZEL NICZ Y- STRZEMIE.

L

dereck). (Vind. strelniza , strelna hifba, strelauna huta, resziep sa strielanje, resklon na strel, streiifhe, strie— lavifhê ). Strzelnica , wyrżnięcie, oko, albo dziura w przedpiersieniach, w rnurach , w okrętach, przez którą strzelają. Jak. Art. 3, 318. Lesk. 2, 229. Papr. W. 1, 479, Slav. pushkarnica ; Boss. aóirL. — Strzelnica; Boss. CTptJHHna crptjocTO/iTejibHHua, óohhmw; wieża ruchoma, z której na oblężonych strzelano ; eilt ©cbieß< tfmrm, bemegltrfier ïlmrm, «on bem man auf bie belagerten fcljoß. Rozkazał zatoczyć strzelnicę, baszty i inne machiny swoje, bijąc z nich tak dobrze do miasta, że przejście sobie sprawił w rnurach. Lhtrz. Kruc. 2. 334. STRZELNICZY, a, e, od strzelnicy, ©djießplaj) *, 0cł)iej5fcl)ar« ten*. — §. Proch strzelniczy. Bog. Boś. 2.337. Schcidt. 12. strzelecki, ruśniczy, ©cfyießpulöer ; Vind. puklu en purbel. STRZELNY, a, e, od strzelania, ©$uß * ; Boh. strelneho platiti strzelnego płacić, od wolności strzelania, ©djupgelb.

masztalerzów na łowczych i koniuszych awansowali. Teat.

49. b, 6. SÏRZELCZYNA, y, i., bawiąca się strzelaniem ; Bag. striêgljaliza , bte ©cfyübtnn, bie (id) mit ©d)te*

Pen befd?ttftigt. Strzelczyna Dyana. Otw. Ow. 197. STRZELEC , lea , m. ; Boh. strelec ; Slov. strelec: Sorab. i. tżelcz ; Sorab. 2. schutza ; Carn. stręlz; Vind. strelz, streliz, strielavez; Bosn. strigljaç, strilaz, metalaç ; Bag. strjêglja-laz, strjêgljaz ; Croat. sztrélecz, metalacz; Eccl. CTßtfti>i)h,

CTpi.ifljbKHKT.; Boss. cTp-fc^eifŁ, dpLiOKT.; strzelający, strzelaniem się bawiący, ber ©dpiße. Strzelec łuczny, ber Sogenfdjupe. Strzały nieprzyjacielskie wracały się wstecz, i Strzelce swoje biły i na głowę poraziły. Wys. Kat. 98.

Partus pewniejszy strzelec, niż Gnosyjski. Bardz. Trag.

445. Strzelec kulny z muszkietu. Cn. Th. 1078, ob.

Puszkarz, ber Sücfyfenfdtftlje. Strzelec na zwierzę, ber 3'dger, (distng. myśliwiec). — Strzelec do posług, ber Sitdjfettfpaiuter; (Vind. pukflien napenjar, napenjavez ).

Boh.

stfrnen, trmen, trmeniśle ; Sorob. 2. tschmen ; Vind. słre-men, fhlengraf, jesdarska podnogniza; Carn. frêmen! stegroffi, Ićdnik ; Croat. sztrumènek, sztrunienische ; Bag. stremen, stremenfk ; Slav. Turc, uzcngyja, usengia ; Bosn. stremen, strimme; Boss. CTpewn ; (Eiytn. ftrzmić 2j, trzymać) ; §. 1 ) u siodła wiszący na poślisku niby to stopień dla jeźdźca; ber ©tetgbügcl, obs. ©teigreif. Strzemiona tej mają być długości, żeby zniósłszy się na nich jeździec, cała ręka między nim a siodłem przejść mogła. kaw. Nar. 594. Już cugle ma w ręku, już vr strzemieniu stoi. Pot. Arg. 746. — Allegor. Kto jedną nogą w niebo, drugą mierzy w ziemię, I tam i tu nie dojdzie, zerwie mu się strzemię. Pol. Arg. 781. (nie dojedzie, nie dokaże, nie dopnie). — §. Fig. moral. W strzemię czyje wstępować , naśladować go, iść za jego przykładem, wzór z niego sobie brać; jit jęntattbc§ ftujJtapfen treten, if;m nacDaljmen, feinem SBepfpiele folgen. On kiedyś \V swojego stryja walecznego wstąpi strzemię niedługo. Leszcz. Class. 79. Coraz to gorzej płyniem, ani plemię Wstępuje w ojca jak należy strzemię. Min. Byt. i, 256. Pot. Arg. 524. Tegoż rodzaju pierwszego złe plemię Potomek nieszczęsny wstąpiłem w toż strzemię. Kulig. Her. 60. Pięknie go napominają, aby w strzemiona przodków swoich stąpił, a Rzpltą miłował. Biel. 555. Dziwnaby rzecz, jeśliby się nie miał ku panu wrócić, i zląkłszy się złości swoich, w cnotliwe strzemię wkroczyć, widząc co pan cierpi za to, co on sobie lekcc waży. Seid. 124. (poprawić sie). — §. Aliter: Czemu tych nic karać, co rozmyślnie w cudze strzemię wstępują, ludzkie domy 'wyzerują? Lek. B 5. w cudzą własność, fmnbeâ (Etngentfmm. Niezgoda jedność dzieli, Śmiała trąbić na trwogę, 1 kłaść w różne strzemię nogę. Miask. Byt. 2, 78. — §. Aliter: In amore temperari-, ukracać strzemion swemu gamractwu, powściągać od miłości. Macz. (Einfalt tlfuu, ben 3ttgel für* jer anjieljen. — £. 2) Strzemię wozowe. Cn. Th. 1079. stopień wozowy, kareciany; ber ïritt, gußtritt an einem 3Bagcn, einer 5îutfd)e. — §. 5) Strzemię, strzemionko

Mamy lokajów czterech , hajduków dwóch , laufra , Strzelca, pajuka. Teat. 26. b, 41. — §. Strzelec, znak nie- STRZEMIE, ienia, n., STRZEMIONKO* a, n, dem.-, bieski jesienny, między niedźwiadkiem i koziorożcem.

Otw. Ow. 57. Zebr. Zw. 25. J. Kchan. Dz. 12. ber ©dJÜße am $immel, ein ©ternbilb. — §. Strzelec, wąż, na ludzi się jak strzała rzucający. Dudz. 24. bte ^feilfdjlange , bte fiel) rofe ein ^fetl über einen bewirft, jaculus ; Grace, àxov-tiaq, bte ©d)ieêfd)lange. Wąż, którego zowią strzelec, jakoby strzała skoczy z daleka na człowieka. Eraz. Jez.

P 2. STRZELCOWA, ej, i., żona Strzelca, bcś ©d)üt$en $ratt; Sorab. 1. tżelcowa. STRZELECKI, a, ie ; Boh. strjłecy, streleckÿ ; Sorab. i, tżelczownó ; Boss. CTpt-leuKiii ; od strzelców, ©dfü^en * . Jest w Krakowie i w Poznaniu szkoła strzelecka. Skrzet. Pr. Pol. 2, 129. Strzelecki proch , ob. Strzelniczy , strzelbny. STRZELENIE ,

STRZELIĆ , ob. Strzelać. STRZEL1CA, ob. Strzałka u konia. *STRZEL1SK0, a, n., strzelanie, strzelba, ccn-temn. ridic. ; ber ©djuß , baô ©dpejklt. Nabrawszy w gębę flegmy, chciał przez stół strzelisko Uczynić, a on w kasze, która stała blizko. Pot. Jow. 2, 17. (pluć komu w kaszę). STRZELISTY, a, e, — o adv., pełen strzał, od strzał; fjffeil « , troll Pfeile. Strzeliste grady owe czółna gniotą. Przyb. Luz. 27. spfeilijagel.— Metaph. Strzelisty, na kształt strzały, pocisku się wzbijajcy ; rote ein $feil tlt bie $ol)e fitegenb, ernper fteigenb ; Rag. strjelorvit * prędki,

( ob. Strzała ). Łzami oblewa dziecinne pieszczoty, Sięgając niebios strzelistemi groty. Zab. 9, 11. Modlitwy strzeliste. Weg. Or g. 3. (bardzo gorące, inbrihlflige ©ebC3 te; ob. modlitwami do nieba strzelać; Rag. modlitve strielatne preccs jaculatoriae). Pisałem ojcu jego , i przesłałem listy, W których mi syn oświadczał swój afekt strzelisty. Treb. S. M. 40. — Aliter: Wzrost strzelisty, szybko w zgórę się wzbijający, smugły ; f^lanf, Ctttpor fdJteßenb, fd)mćić;ttg geroacfyfen ; (ob. drzewa do nieba strzelają). Teutoboch był wysokiej urody i strzelistego wzrostu.

Stryjk. 54. Kazimierz Jagiełłowie był wzrostu strzelistego, długiej a suchej twarzy etc. Stryjk. 641. STRZELNICA, y, z, Gn. Th. 1079, miejsce, gdzie się w strzelaniu ćwiczą; bie 0d)tej5ftałt, ber ©djießgarten, @d)ießgra* ben. Wlod. ; Boh. stfjlnice, (2. arsenał, zbrojownia. Lo~

u bóta, ucho u góry cholewy do wciągania bóta ; Me    trident, mit ber Stimme brider imb Säufer tnadjen. Przed-

©trippe, baö 3^PiWb mit Stiefel. Tr. — §. 4 ) Anatom.    tym gl'os mój Strzępiąc, przedzivvniem trelowa!, Głośną

Strzemię w uchu za bębnem, kos'ć strzemieniowa w uchu,    trzodę leśną, gorgamiin celować. Toi. Saut. 68. — ln ma-

stapss. Klrch, 100. et 94. Kluk. Zw. \, 4i. ber Stegercif    lam partem: Uprząść postawę, u&trzepić i ustroić moim £)|re. —- §. 5) Strzemię, herb; strzemię złote w po-    we. Pilch. Sali. 49. W przygodzie ⁻ niech się tyle łez

lu czerwonym; na hełmie pięć piór strusich. Kurop. 5,    wylewa, ile serdeczna żałość wyciska, nie zaś strze-

49, etil Sappen. STRZEMIENNY, STRZEMIENIÛWY, a,    pione udawanie. Pilch. Sen. list. 3, 271.

e; ( Boh. Inneny; Hoss. CTpeMHHHUÎi , • 2. masztalerz;;    Pochodź, nastrzepic, nastrzępiac. .

ob. Prawostrzeżce.

od strzemion, ©tflgluigel «, S8«gcl'» . Strzemienny trok. STRZĘSNĄG, ob Strząsnąć. 'STRZESTAĆ, oh. Tresktać. Banial. C 4. Strzemieniowa kość uszna. Kirch. 100. STRZEWA , STRZEWOWY. ob. Trzewa. STRZEŻ, ptak, STRZENOŻYĆ, ob. Trzye.oźyć.    oh. Strzyż. STRZEŻENIE, ob. Stizedz. STRZEŻOGA , oh.

4. STRZEPAĆ, oh. Trzepać. — 2. STRZEPAĆ, vel potius    Srzeżoga. STRZEŻOPRAWOWIE,

ztrzepać cz. dok., Strzepywać contin. frequ., trzepiąc zrzu-    STRZNADEL, ob. Trznadel. STRZOKA, ob. Stroka.

cać; Hag. strépati, strepatti , abHopfeit. Mroźną odzież STRZOSOWAĆ cz. niedole., cumować, przybiwszy do lądu

strzepywali w sieni. Karp. 1, 52. Już nasze barany Strzepują krople wody z wełny deszczem zlanej. Chód. Gesn. 33.

statek u hartfula uwiązać. Magier. Mskr. baśi Scfyiff am llferpfafd anMbm.

STRZYDZ, strzygł, strzyże, strzygę cz. niedok., Strzygać STRZĘPCZYSTY. a, e, fimbriatus, a quo pendent vilii, no-    contin.; Boh. strihnauli, strihati ; Sorab. 4. ztżiham , tźi-

di/Cn. Th. 1079, Boh. slrapeny ; pełen strzępków, fa<    barn, truwam ; Sorab. 2. fcżigasch ; Carn. strizhi, stri-

feriß, »Ml ftafent. STRĘPKĄ, STREPEGZKA, i, z., ziele,    shim; \\nd. strizh, strizhi, strishem , ostrizhi, (strizhi,

gatunek końskiego ogona, equhetum arvense, equisetum    strugali, strushiti * raszplować, ob. Strużyć) ; Croat. sztri-

limosum. Kluk. 'Dgkc. 1, 202. et 203. Slricn be$ Stanncn*    sem, siskam ; Hag. slricchi , strixem ; Boss. CTpmib,

ftrtufê; ©ibadjtclbalm ; ob. Przęsłka, Skrzyp, Kecie Ogon-    CTpiiry ; (cf. Lat. stringo, strictus, strigilis, strigor; Ger.

ki. STRZĘPEK, 'STRZĘBEK, pka , m. ; {Boh. trapec    ©triegel); nożycami przerzynać, zrzynać ; mit bet ©$eere

kutas; {Boh. trenenj frnbria); Slov. śtrebina, narezaąj    fd)neibe«, fcbrcreii. Strzygę co, papier, płótno. Cn. Th.

zubkowate erena ; Hag. struja crispatioy Boss. oksol.    1079. jcrfcftndbflt mit ber ©d;ecie. Strzydz owce, postrzy-

crpHmieti szatny carski, kamerdyner, hodie prawnik,    gać, bie ©djaafe feigeren; (Vend, ouzhe strizh). Owce się

rzecznik); kosmatość na kobiercach, kocach. Budź. 59.    albo raz tylko na rok strzygą, albo też i dwa razy. Kluk.

Traufe gafem; Sorab. 1. zmot, imak. Arabowie, gdy    Zw. 1, 271. bie ©djaafe irerben gefćorcit. Każdego czasu,

jeżdżą na koniach, zdobią ich głowy strzępkami i dzwon-    gdy jeno czas mierny, owce strzydz można. Cresc. 559.

kami/ Warg. Iiadz. 58.’ Mamelućy głowę konia zdobią    Czas strzyżenia owiec. ib. 559. bie 3cft ber 6djaaffc|«r.

strzępkami i dzwonkami. Gwagn. 099! Nuż pojazdy na-    Drży    na baranie    wełna,    kiedy owce    strzygą. Mon. 74,

sze, koń za piećset złotych, rząd za drugie,    nuż owe    358,    (cf. lewek    się boi,    gdy pieska    biją).    Dość wełnę

a Izb an tv, nuż owe kutasy, r.uż owe dziwne muehry,    strzydz, a skóra cała Go rok ci będzie wełnę dawała,

strzępki*, aż dziwno patrzeć na te straszne wymysły    Cn. Ad. 592, Strzyż, nie odzieraj, ib. Nie skóry łupić,

świata tego. Hej. Zw. 58. STRZĘPIA, i, i.,    szlraba ,    bo insza nie rośnie, ale    wełnę strzydz, bo    insza poro-

n. p. Murować w strzępią czyli w sztraby, t.    j. ustępki    śnie.    Fatib. Dis.    N 2. W    ten czas się    wełna    strzydz mo-

w murowaniu zostawiać, wypuszczając cegłę, aby można    że obficie, gdy poroście. 0pal. Kat. 181. Ziemski pan

na

potym do niej przymurować. Magier/ Mskr., feeęttt    strzyże, a niebieski strzeże. Chmiel. 1, 61. (bóg ubo-

SMtern (Siufc^nittósiecel ' qcRcu. STRZĘPIĆ es. niedok.,    giego obrona). — Strzydz komu brodę, głowę, (oppos.

ustrzępić dok. ; Boh. tfepiti rclexere; {Hag. strûjali cri-    golić); mit ber ©ebeere ben .Stort, ben $opf bcfclmetbcn, Me

•spari-, Hoss. CTpniiaiL warzyć, gotować; proces pi owa-    5)aarc befcęneibCJt, Derfajneibett. Strzyga! Absalon włosy raz

dzić); strzępić, 'ustrzmić,' strzepezystvm czynić, kę-    w- rok, bo mu ciężały. 1 Leop. 2 Heg. 14, 26. Nojpo-

dzierzawić;‘ Croat. braszkati, fafertfl macie«, auffafem,    dobniejsza do prawdy, że Polacy głowy sobie strzydz

fraufen , auffraufem, îrauê mack«. Strzępię płótno, wy-    i golić poczęli po ‘ klęsce w Bukowinie, kiedy z nich

ciagatn nitki. Dudz. 60. Bram'haftowany, pieknie ustrzę-    wielu na gałęziach długiemi włosami zawieszonych, Wo-

piony. Bej. Wiz. 25. Ta gaza strzępiona , wstążki w wy-    łosza pokłóła. Nar. Ust. 2 , 280. Duchowni przez ostrzy-

bornym guście, la fryzurka    modna, coż to    dziś znaczy !    żenie włosów bogu poślubieni bywają ; strzygą więc vyło-

Teat. 55. b, 32. Źywemi    kwiaty strzępią    się perłami.    sy na podobieństwo korony, (cf. plesz) ; a im na wyższy

Zab. 5, 404. Nar. Kobiety,    skoro włosy po    czole ustrz-    stopień godności wstępują, tym więcej włosów ucinać

mjq i pokręcą, W ten swój na dożywotne więzienie dół    powinni. Kucz. Kat. 2, 614. Pierwsze strzyżenie klery-

nęca. Pot/Buz. 511. Wierzch głowy ich łysy będzie,    ckie , jakoby niejakie przygotowanie do święcenia. Karuk.

miasto strzępionych włosów będzie łysina. Sk. Kaz. 580    Kał. 26^. Po pierwszym strzjzeniu pierws.zy stopień jest

Otw. Ow. 590. ' Ustrzę pila    się, ubiór obejźrzała, Twarz    do święcenia odźwiernego. Kucz. Kat. 2, 616. Strzyż.e-

wyciągnęła. Zebr. Ow/88;    (composait sc).    Strzępi wiatr    nic włosów przy krzcie, i zalepianie ich w wosk. Sak.

wodę. Dudz. 60. wzdyma wodę, iDtlft 3BcUctt. Strzępić    I ersp. 2, {ob. Postrzyzyny) - MGa zono, gdv ja rze-

głos, wyewerkować, trelować, trelami śpiewać. Dudz. 60.    knę golono, nie mów ty strzjzofio! Papr. Przyk. B 2.

nie bądź mi sprzeczną, nnberfprid) mir nid)t. Gorn. Dw.    wo krąży, büß $lut fprubelt tlt beit Slbertl. Strzykający, si-

247. A golono? golono! strzyżono? strzyżono! Rys, Ad.    kający Bok. strjkawy. — Active: Choremu temu czynione

•1. (a biało? biało! — potakiwać). Nieszczery, obłudny,    ma być kichanie, pieprzem abo ciemierzycą tarła w nos

insze mówi, insze myśli; i strzyże i goli. Cn. Ad. 658.    strzyknąwszy. Bpicz. 178. strzykawką wpuściwszy; Vind.

ber einem nad) bent SJîanle rcbet. Człowiek fałszywy, słowa    fhverkbti, fhterkati, einfprifjen. Strzykanie Vind. nakro-

swoje opakujący, i tak i owak słowa odmienia, i strzyże    pici, fhverklei, pokrop. Wąż ten, gdy strzyknie na czło-

i goli, i grabi i siecze, insze mówi stojąc, insze sie-    wieka, zaraz otruje. Haur. Sk. 326. gdy nań prztyknie,

dząc. Weresz. Reg. 118..— Są brzegi pobliż łąki zie-    gdy go ozionie, tucnn bie ©Change ben 3)ïenfd)e:t anfpru»

lonej, których nie dochodziły tak krowy rogate, Jak owce,    Pelt. •— g. Strzyka mię co, palpitationem pungentem sen-

ani kozy strzygły ich kosmate. Zebr. Ow. 315; non c.arp-    lio. Cn. Th. eb fneipt, ftidjt, jwicft mtd) nmś tnnerltd),

seront, nie ścinały, kosiły zębami, spasały, abfreffen, alt»    mad)t mir einen pitfenbcit, jroicfenben <Sd;mers; Ross. cTpe-

nteibeit. Mól, robak co strzyże « gryzie, toczy. Tr. bie    imyib, CTpenraib. Ból głowy strzykający. Krup. 5, 603.

©dja&ett, bie SBurmer freffeit etroaS, jeruageti eei, a(3 roemrê    -Łganie i strzykanie w kościach. Haur. Sk. 506. Tęgie

äerfdjnitten untre. — 2) Strzydz uchem, uszyma * storczyć    chiragry strzykanie. Zab. 13, 128. Boleści i strzékanie

uszy, nastrożyć uszy, bie Dlircn fpifseu, (o koniach etc.,    skroni. Sienn. 223 Spicz. 127. Strzekanie boków. Sienn.

POtt beit ^ferben). Ćwiczony rumak w żartkim kroku wy-    85. Spicz 100, et 176 Od tego gwaru, aż mi w mó-

rzuca cugle i uszyma strzyże. Kckow. Wied. 16. Drapie-    zgu strzyka. Hor. Sat. 120. — g. Trznadle strzykały,

żny próżno na nią uchem strzyże zwierz. Suszyć. Pieśń.    Banial. J b. Chruściele strzykały, ib. strzykający w uszach

2, B 4. Patrz, bonończyk jak uszkami strzyżo, i ogon-    głos wydawały, jirpeu, einen bie Oljrcn gleicflfam jmicfeitben

kiem dzwoni. Mon. 75, 664.— §. Strzydz oczami, strze-    £on pon fiel? geben. STRZYKAWKA, i, z. ; Boh. stfjka-

lać oczyma, z pod oka patrzeć, fcfynetbenbe ©eitenWitfe «uf    ćka; Garn. bcsgalza ; Vind. kropiza, kropiuniza, fhver-

etma^ tpcrfeu. Lis, jak się układa, jak liże, Jak chytrze    kaliza, resliuniza, bisgalza, bozcu, ter*hou : Ornat, -bzi-

oczyma strzyże, kniaź Poez. 3, 130. Zazdrość prosto nie    k u łyka , bizikalka ; Rag. sopirliza ; (Eccl. CTpnna.ïO, tvrpe-

patrzy, zezem tylko strzyże. Nar. Dz. 3, 184. Patrz , jak    na jo * 60411.10, 604cm» bodziec, oścień); sikawka, spry-

siedzi, was kręci, a oczyma strzyże, Na bót sobie po-    ca, bie ©pri$e. Mleka w strzykawkę nabierać i wstrzykać

gląda, oczcsuje bryże. Papr. Przyk. O. Tak piękna była, w macicę.'Sienn. 401. cl 577. Spicz 203. iż gdzie się jedno obróciła, wszyscy za nią oczyma strzy- ‘STRZYMAC, /. ‘strzyma cz. dok., a*) objąć, w sobie trzy-gli. Kosz. Lor. 65 b. STRZYGA, i, z., STRZYGONIA, i,    mać; itmfflffen, Imlten, enthalten. Nakładł jeden okręt, że-

ź., gatunek pokus, nocnic, upiorów, eine Slft POtt 9M;t»    by dwa dosyć były mia?y Onych towarów, ledwie żeby

gefpenftem ; (Lat. strix, striga; Graec. <rro/£; Hal. strega    je ztrzymały. Ropr. Koi. R 4. — g. Dotrzymać, galten,

saga; Garn. slitngôn »upiór; Cront. striga » stonog; ob.    erfüllen, j. S. feilt 2ßprt. Męczenników czcimy, jako tych.

Strzyż ptak). Upiory, straszydła, mory, dyabły, strzygi    którzy wiarę panu swemu strzymali. Żarn. Rost. 5, 535.

i pokusy. Tent. 11. b, 106. O upiorach czyli podług in-    Obiedwie "stronie na to się udały. Aby to, co on rzc-

nych, strzygoniach, zmorach. Krup. 5, 621. Upierzyea    ezę prawdziwie ztrzymały. Papr. Kol PA. Regulus Kar-

czyli strzyga. Chmiel. I, 39. — g. .Transi. Karzcie się    tagineńćzykom wiarę strzymał, rozumiejąc to być rzeczą

starzy tak bezecną strzygą, Nie równą laty nie wiążcie    lepszą, niźliby nie strzyma wszy słowa, miał ujść śmierci*

się ligą. Pot. Syl. 46. STRZYGACZ, a, m., który strzy-    Modrz. Baz. 84. Słowa strzymanie. Star. Bef. 49. Wiary

że, ber ©cfyeerer; Boh. striźce ; Vind. strishnik, strisho—    niestrzymanie mogło im być dowiedzione. Szczerb. Sax.

vez, f. strigla, strishniza ; Croat. sztrisitel,    ' sztrisiteli-    46. — g\ Jestże dziś taka żona, abo i mąż taki, Aby

cza; Rag. strixalaz, strixitegl, f. strixniza , strixitegliza ;    strzymał przysięgi swojej takie znaki? Papr. Kot. O 5 i.

(Ross. crpHryiiï», crpuryHem ogierek z przystrzyżoną    aby wytrzymał. an^flUett, DcftcDeu.— b) *Strzvmać, ‘strzygły wą) ; cf. postrzygacz. STRZYGALMA, i , i., miej-    mawać, ob.t Wstrzymać. ‘STRZYMAWALOŚĆ, ‘STRZY-

sce do strzyżenia, golenia. Włod., barwiernia. Cn. Th.    M1ĘŻL1W0ŚĆ, ob. Wstrzemięźliwość.

15; bte ©dieerftube, Sarbterftube ; Eccl. nocTpiirajibHü, im- STRzYnaDL, ob. Trznadel. STRZYNOŻYĆ, ob. Trzynożyć. pioJbHH , cf. postrzygalnia.    STRZYŻÓW, a, m., miasto w Sandomirskim. Dykc. Geogr.

Pochodź, dostrzydz, dostrzygać, nastrzydz , ostrzydz,    3,82. [teraz w obwodzie Rzeszowskim 4]. — g. Miasto w

o strzy gać, ostrzyzek, odstrzydz, postrzydz, poslrzygać, po-    Witebskim, ib. ber $«me einer ©tabt. STRZYŻO WIANIN,

strzygacz, postrzyzyny, przystnydz, przystrzygać, raz-    a, m., einer «tl3 biefer ©tabt. Strzyżowianie w lesie ob-

strzydz, wy strzydz, ustrzydz , strzyż, strzyzek, strzyzyny.    skoczyli cyganów'. Falib. U 2.

a, m., dem.; (Boh. strjżicek; Rag. strjexiz, sctàrko, orùscjaz, trochilus; Bosn. strisc , orusejaę, kraglicch * królik ptak Vind. strizhoka » szczygieł; Eccl. cipnucB troglodytus régulas; Ross. CTpHJłCb hirundo riparia, cf. Lat. strix, striga , cf. strzyga) ; ptaszek, trochilus, baś ©olbfmljmben. Mały ptaszek , podobny do królika. Dudz. 60. Malusieńki strzeż skacze po płocie. Bielaw. Myśl. F. Banial. J 3.

. STRZYKAĆ, STRZEKAĆ, STRYK A G med.'contin., Strzy- STRZYŻ, STRZEŻ, a, m , STRZYZEK, żka, STRZYŻYK, knąć jednll. ; Boh. strjknauti, strjkati; siknać, ciurknać, jak z sikawki ; fpntbeltl, fprijjen ; (Ross. CTpeimyTb, CTpe-Kan, crpenaio, cipenuy bóść). Krew' jej promykiem z obu piersi strzyka. Chrośc. Fars 512. Stryknęła ’ woda z cewki. Tr. Jestem siwy, jestem stary, Alem czerstwy, alem jary, 1 tak rai krew' w żyłach strzyka, Jak nie le-piéj u młodzika. Zabi. Bal. 16. Teat. 56. b, 17. żwa-

STRZYŻENIE - STUDNIA.

STUDNIARZ - STUDZIANY.

489

Strzyżyk najmniejszy ze wszystkich ptaszków. Olw. Ow. 305. Strzyżyk ci ci śpiewa. Banial. Job.— §. Strzyżyki, ob. Nożyczki. Klecz. Zdań. 57. STRZYŻENIE, ob. Strzydz. STRZYZENIEC, ńca , m., mający włosy ostrzyżone, einer mit otgej^nittnen paaren, (ein Ś&tuófopf). Włosy nie mają być zbytnie długie, ale coby je mógł słusznie nazwać strzyżeńcami, albo włosami rnęskiemi. Eraz. Ob. a. STRZYZYNY plur. , postrzyżyny, strzyżenie; bie ©djur, ©djaatfdjur ; Bo/l. strjź, striżba; Bosn. stargotine , strigotine ; Boss. crpiiacKa, (2. dziecię strzyżone). Gdy były strzyżyny u Absalona, wezwał przyjaciół. Budn. 2 Su m 13 23

STUĆ, STUCIEG, ob. Sztuciee. *STUCZKA, ob. Sztuczka, sztuka.

STUDENT, a, m., STUDENCIE, a, m., dem., poczynający poświęcać się naukom, na nauki oddany, (cf. żak); ber ©tubent, ©hlbiofuS ; Carn. marovt, (mar diligentia, cura)\ Vind. fhtudiauz, fhtudent, listmarnek, marout; Sorab. 2. schtudant; Ross. CTy^eHTt. Mości Panowie studenci, Życzę większej do nauk wam przykładać chęci. Nar. Dz. 3, 212. Grzegorza ś. studenci puścić z Aten nie chcieli, prosząc, aby im nauk swych skarb otworzył. Sk. Żyw. i, 291. STUDENTSKI, a, ie; Vind. fhtudenten, fhtu-dentovski, ©tubeilteu ». — Botan. Studentskie ziele , ob. Zakuła. Syr. 597. ‘STUDOWAĆ intr. cont., nauką się bawić, oddać się naukom, uczyć się pilnie; Sorab. 2. stu-dirowasch ; Vind. fhtudirati, navuzhivatile, fe svuzhivati, vuzhitife, cf. szkołować, z Łat., fhtbleren; {Gall. etu-dier). Cycerona syn Markus w Atenach studował. Glicz. Wych. AJ 8. Dydaskal pospołu z Gerganem w Witem-bergu Saskim studow'ali, i tam się tego , czym tu dychali, napili. Smolr. Apol. 121. Między gromadą jaką studentów sludują. Glicz. Wych. K 4. Człowiek młody nie do samej śmierci ma sludować albo bursować^ ib. O 1. (studentem być, żakować). Niechaj mu nie dopuszcza wszystko sludować, gdy nieco postępku w nauce uczyni, ib. O, 2 b. Żaczek bez chęci* do studowania jest by zalotnik bez pieniędzy. Fur. Uw. F, 2 b. Pokój do studowania; Vind. jispa sa fhtudiranje, vuzhenifbe, fhtu-diralniza , bflê ©tltbicrstmmer ; uczalnia. X Kam., cf. *uczy-lisko.

STUDNIA, i, STUDZIENKA, STUDZIANKA, i, i, dem., Boh. studnice, studénka, studynka, studanka ; Slov. studna, studénka, studnice, studnićka ; Sorab. I. stu-dz.en , studna , studnia , studzenka ; Sorab. 2. studna ; Carn. studenz. studenzhena , istud castilas, cf. wstyd, studn * czysty, klarowny, studnost * czystość, sbtirna, cf. cysterna); Vind. studenz, sdenz , Ihlirna, (fhtepih » studnia otwarta do czerpania, ©d;öpfbrnntmt, tolerman * pompa); Croat. sztudcnicz, zdenecz, zdćnchecz, zden-china, hladènacz, (cf. chłód); Dal. sztudenacz, bunar, cheszma; Bosn. studenaę, hladcnaę, kladenaę, bunar, puç, izvar, (cf. wywar); Rag. studènaz, bunar; Slav. bunar ; Eccl. cTovpnu|h, KaajAięb, KaaĄ€Hhi|h,

3eifL, komiki \fovea 2] ; Ross. K0404e3:B, K0404eivb, (cf. kolę, kłóć); ber Sntniten. Studnia, miejsce w ziemi wy-

₍ kopane¹ i obmurowane abo ocembrowane, gdzie się wo-

Słownih Lindego wyd. 2. Tom V.

dy zbierają dla potrzeby ludzi. Kluk. Kop. 1, 125. Ghę-dożenie studzien. Świtk. Bud. 338, (Genit. plur.). Studnia żywej wody. Kulig. Her. 25. (krynica, zdrój, źrzódło). Dopiero dziś pierwszy raz taką widzę modę, Żeby kto drwa do łasa, w studnią woził wodę. Pot. Joiu. 168. Tym więcej wody w- studni przybywa , im więcej jej czer-pamy. Mon. 75, 686. I studnia może być wyczerpana; Slov. bana ge bana, a predce sa prebere, ked¹ sa wżdi do nëg idć; i baue sa prebèru. Studnia w podkopach, dół kwadratowy wycembrowany. Jak. Art. 3, 518. Wpadliśmy jak kozioł w studnią. Teat. 53. d, 15. (w dół, w sidło, w ambaras). Coś mi powiedział, tak dobrze, jakby kamień w studnią wrzucił. Teat. 10. b, 7. (sekret niedocieczony). — Do napoju używają stoków abo Studzianek. Weresz. Kij. 11. Pokryli się do jaskiń i do Studzianek. Budn. 1 Sam. 13, 6. (do cystern). Studzienki płytko brane. Suszyć. Pieśń. 3, K 2. — Fig. Potu w ciele strudzonym nakoniec nie staje, 1 która łzy przywodzi studzienka ustaje. Bardz. Luk. 168. — *§. Studzienki, piece, łopatki, bte ©cfyiilterMdtter. Staw bańki na plecach, abo jak balwierze mówią, na studzienkach. Syxt. Szkl 261. STUDNIARZ, ob. Studziennik. STUDNI-CA, y, i., STUDN1CZKA, i, i., zdrobn., studnia pełna, nad zdrojem, .w wodę obfita, ber SStumupifU; {Slov. studnice, studnićka « studnia, studzienka). Żebrze wody u studnicy. Suszyć. Pieśń. 1, I) 2 d, (cf. Tantalus). Plerum-quß allegorice, figur. Swiątość jest jakoby studnica łask bożych. Karnk. Kat. 187. Rodzice chrześni za tè dzieci, które dzierżą przy święlćj studnicy, ręczą bogu. Hrbst. Nauk. T. 3 b. (które do chrztu trzymają). Chrystus ma studnice żywe, Z których kiedy pić będziecie, Wieczną ochłodę weźmiecie, lianę. Gd. 262, Hippokrates , studnica wszystkich lekarstw. Urzed. 2. Bezmierne rozdawanie majętności studnice suszy. Kosz. Cyc. 158. Bóg studnica wszego dobra. W. Post. W. 91, Dary znamienite od wiekuistej studnicy dobroci wynikają. Kucz. Kat. 172. (od wiekuistego źrzódła. edit. recen/.). Pan Chrystus jest łaską prawdziwą . i wszystkich darów studnice w sobie zamyka. ib. 2, 401. (źrzódło. edit. recent.). Ucieczesz się do ‘głębokszych studniczćk pana swego i do czerpaczów ich. Rej. Post. n 6. —t- *g. W powiecie Sion pokazała się jedna studnica solna r. 1544 Boler. 109. zdrój, źrzódło, due ©«laquelle. STUDN1CZYSKO, STUDMSKO, a, n., dół nad studnią wykopany, cysterna, lub też z naganą: studnia niedobra, szpetna; bte 33nmiienl;5(ilc, ber Sruiuintgrabeii, "bte Skrttefung ju einem trumien, ober atteft ein fd;lc;ci;fer, elenber Srutnten. W onćj równinie było wiele studniczysk iłowatych. Radź Genes. 14, 10. Tu macie studnice żywe, nie szukajcież studnisk nowych. Kanc. Gd. 262. Wrzucili Józefa bracia jego do studniska próżnego. Budn. Genes. 37, 21. (do studniezvska. Radź.). STUDZIANY, STUDZIENNY, a, e; Boh. et*Slov. studni-eny; Sorab. i. sludnaczć ; Vind. sludenski, studenzlini; Croat. zdćnchni ; Bosn bunarski; Ross. CTy^eunMHŁiH, CTy4eimoBMH, KOJ04e3HUH ; Eccl. K.ia4e3HLii1 ; od studni, Srunnett * . Wiod. Studzienne wieko, nakrywka. Cn. 7/t. 1080. Studzienny drąg, Sorab. 2. fwohd ; Vind. fhte—

62

490

STUDZIĆ - STUŁA.

STULEJKA- STULETNI.

pifhna monga, tromba, (cf. trąba). STUDZIĆ cz. niedok. ;

Boh. studiti ; Sorab. 1. studzą, (wostudnć laediosus, wo-studa taediurn; Vind. studen frigidus ; Garn. studn «czysty, klarowny ; Croat. sztuden frigidus ; Dal. sztudeni * listopad October; sztuden « mroźny; Bosn. studen frigidus, studen, zima frigus); Bosn. ostudeniti, uciniti stu-deno ; Rag. studen frigidus , (studèni « listopad, cf. styczeń; Slav. studen * zimny); Ross. CTy4HTB, CTyæy, ycTy4HTL, ycTyjKaTB, ycTyæiiBan,, (CTy4HTBca stygnąć,

CTy4CHHH zimny, CTyjKa zimno); Eccl. dyacy, npocTy-îKaio, X4a4K), (ctoyał zimno) ; robić, źe co stygnie, ostudzać, chłodzić, wychładzać; fait machen, abfüljlett, au$« füllen, W)l machen. Nie studź izby, i zamku nie psuj.

Teat. 21, 202. (nie przetwieraj się). Zapalenia serca nie studzą. Bals. Św. 2, 240. STUDZIENKA, ob. Studnia.

STUDZIENNIE, STUDNIARZ, a, w., co studnie kopie, rzemieślnik od studni, grabarz studzienny; Slov. studni-kar, ktery studnè kopę; Sorab. 1. studnieżer; Vind. stu-denski moister; Rag. bunarnik; Eccl. K4a433HHKB, m-4H3eKonaTe4B, (iua4a3eKonaTe./iBCTBO ‘studniokoparstwo,

'studniarstwo); §. a) ber 23nt!tncngra&er, pulearius. Mącz.

Jak wielu studzienników, studnie stare czyszczących, ko-paczów miner, znagła wypadające kurzawy na miejscu położyły! Boh. Pr. 282. — §. b) Studziennik, Wątro-bne ziele. Sienn. 56, ob. Płucnik.

Pochodź, do studzić, nastudzić, ostuda , ostudzić, wy-studzić, zastudzić; stydnąć, stygnąć, "oslydnąć, ostygnąć, wystygnąć.

“STUGLOWNY, “STUGRODY, ob. Stogłowy, Stogrody.

STUK, u, m. ; Vind. lhok, pofhok, vdar, ropot; Ross. cTyKB; (Eccl. ipoyKi. szum); kołat, baS Klopfen, ©eflapfe.

Coż tu za stuk słyszę! Teat. 20. b, 70. Stuk jakiś słyszę, nie wiem, co to raa znaczyć? Teat. 53. b, 71.

STUKAĆ cz. niedok., Stuknąć jedntl. ; Boh. śtauebati, śtaukati sturknąć, (cf. Germ ftatldjeiî, tterffaitiljen) ; Carn. terkam (cf. tryksać), klukam; Vind. terkati, tliekati, tle-zhi, klotiti, pekstati, touzhi, (cf. tłuc); Croat. kuchiti, bubati ; Rag. kiappati (cf. klepać), (stûchi, stuuzam beribus ossa comminuo) ; Ross. CTyKaTB, CTynaTB, CTy-KHyTB, (cf. Germ. ftmfern, ba$ ©eftncfere) ; uderzyć w co z łoskotem, kołatać; flopfcit, attflopfett, anfdjlagett. żołnierze stukną razem kolbami w podłogę. Teat. 52. 6,

94. Stukanie; Ross. xionOTH«, (cf. kłopot). We drzwi przyszedł stukać. Bardz. Trag. 521. Idą ku chacie, stukają we drzwi, otwiera im pasterka. Staś. Num. 2, 90.

Rolniczy stan przekłada prawnik, gdy mu z kwitem Chcąc rady, we drzwi stuka pacyent przed świtem. Mon. 67,

538. Stukanie długie we drzwi Ross. CTyKOma. Młotek do stukania czyli kołatania ‘stukadło, ber ^auśStfyurenflnpfer.

STUŁA, STOLA, y, z., z Greckotac.-, Vind. fhtola , duhou* ska nadramenza ; Croat. nadramcnicza ; Rag. nadrame-niza, okoràmeniza, rjêza, rîza ; Ross. enmpaxiMB, opa-pia, opapï, mig. O/iaps, yiapB; binda kapłańska, kościelna; bte geroetfite ÿrtefter&tnbe, bte Stole. Stuła służyła u Rzymian konsulom, cesarzom. Cesarze chrześci-ańscy użyczali duchowieństwu ozdob swoich, więc i no- STULETNI, ob. Stoletni.

szenia stuły. Nar. Hst. 2, 280. Postrzegłem x. plebana przybranego w komżę i stułę. Xiądz. 33. Prawa stuły. Mon. 76, 369; Vind. fhtolinga, Ihlolna spoduba, nared-ba, StoHgebuÿren. Stoła biała, znak nadziei. Rej. Ap. 68, cf. szlak. — §. Transi, fig. Małżeństwo podległe odmianom; stuła częstokroć najżywszą miłość oziębia. Teat. 7. c, 12. ślub, bte Training, Population. — *§. Kobiety strojów niezwyczajnych nie mają wymyślać, stuły od szyi do ziemi .... Petr. Pol. 2, 197. chusty, rańtuchy, SbatOl.

STULEJKA, i, z., choroba, gatunek szankru , phymosis, pokrywa żołądź przedskórkiem, czasem tak bardzo, że z ciężkością przychodzi mocz puszczać. Perz. Lek. 2, 18. eine 2Irt @d)anfer, ber bte 33orl)aut über bte (Etcfjel jufammen fparntt ; (cf. załupek). Zbyt ciasny przedskórek czyli stu-leike może kto przynosi na świat. Perz. Cyr. 2, 240. STULIĆ cz. dok.

ver-

we

drzwi ; Ross. CTjKaJBUO ,

Stulać niedok., ściskać , n. p. gębę , oczy, zawierać; pfammett britefett, jttbrfufcn, fließen, fließen, j. 31. bte 3htgen, bett SDîunb u. f. tu; Rag. stûliti; Ross. cKyraTB. CKyiUBaiB, (cyiyiHTBca garbić się). Oczy sen stuli strudzone z płakania. Bardz. Trag. 539. Nocy trawię bezsenne, a kiedy na chwilę stulę oczy, marzenia mię łudzą. Teat. 44. d, 23. Oczy mu na sen się stulają. Bardz. Trag. 54. Na sen ciężki powieki mu się stulają. Bardz. Luk. 35. Póki mego wzroku Parka nie stuli powiek. Kulig. Her. 501. Konew' piwa, aż się oczy stulą, lepsza niż wszystkie sapory. Lek. G, 2 b. baß bte Slltgcn ttbergetycn. Od niego perfuma pieczenia z cebulą, A po-tym konew'piwa , aż się oczy stulą. Rej. Zw. 241. Palce z palcy u rąk obudwu stuliwszy, mocno ją dzierżała. Otw. Ów. 562. W ręku piastuje luk krzywy, Â róg z rogiem stulając pociąga cięciwy. Otw. Ow. 27. Nogi stulone. ib. 168. Serce, gdy się rozszerza, przyjmuje krew' w komórki ; gdy się stula , wpędza ją do żył pulsowych. Zool. 13. tuetitt ftcb ba3 §erj jufammen preßt. Ziele to stula mocno rany. Spicz. 501. (ściąga, ściska, zasklepia). Gałęzie stulone, coarctati, wierzchołkami do pnia nagięte. Jundz. 2, 11. Stula ogon pies. Cn. Tli. 1080. pod się go skrzywia, spuszcza ; ber §mtb -laßt bett Sdpueif betitgett ftecft tl)tt unter ftd). — Dwa wojska tak się były stuliły, że armata o armatę się stłukła ; ita cohaerebant. Warg. Kurc. 29. bte bepbett $cere maren [o tu etttanber geratben. Panna ta stula wargi dosyć małe, tak że jedząc ledwie tylko tyle łyżki włoży w usta, ile w dzióbek ptaszy. Mon. 73, 524, cf. pucek, fte fptfń fo bett SJZltttb. W wymówieniu b, wargi oboje pierwej stulić, potym rozwieść musisz. Sak. Probl. 69.— Stulić gębę, umilknąć; fetymeb gett, bett iDZuitb öerfdjlteßeit. Zamilknął, stulił wnet gębę. Mącz. Stul gębę, nie praw więcej. Bardz. Trag. 198. Italt ba§ ÜJîaul; Sorab. 1. stulei hubi ; Sorab. 2. żarz gu-bu. Stulże rostryho pysk, a niepotrzebnie nie gdakaj! Pim. Kam. 223. Stulże pysk, panie mudrohelu. ib. 142. (Slov. Taki ti dóm stulipisk, percutlam le per labia). Stul gębę nieprzyjacielu, Chrystus ci milczeć każe. Sk. Żyw. 1, 172. Moje dziecię, dobrzebyś zrobiła, Gdybyś trochę szerokich usteczek stuliła. Treb. S. M. 26. STULISZ, ziele, ob. Wrzodowiec.

STWOLIN-STWORZONOŚC. 491

STU MIEĆ - STWIERDZIĆ.

"STUMIEC, mca , m., pewny gatunek rzemieślników. Tr.,    niezbrodne rzeki, On    oparzyska stwierdza w lato niedo-

Germ. ber Stetnttteij, kamieniarz, śnicerz kamieni. Bandtk.    chodne. Banial. K 2.    Wiatry północne stwierdzają śnie-

‘STUPAĆ, ob. Stąpać; ob. Tupać. ‘Stupaj ! Ross., ruszaj,    gi. Otw. Ow. 249.

STWORA, vel potius ZTWORA, y, i., potwora, ein litt* geheuer ; (Boh. stwüra, stwûrka fabricalum ; Sorab. 2. stwarka budowla ; Carn. et Vind. stvar * twór, stworzenie, (cf. twarz) ; Croat. ztvar, sztvâr res, ens, creatura ; Dal. szatvar res; Rag. stvaar, satvor res, stvor factum-, Bosn. stvar res, negotium, dem. stvarça, mala stvar recula, stvorra, stvar velika i teseka moles, machina ; Bosn. stvor, djello opus; Slav. stvâr res\ Ross. TBapb, twór, stworzenie ; CTBOpbi skrzydła drzwiczne). Bezrząd feudalny, ta nieprzyjaźna towarzystw cywilnych stwora. Gaz. Nar. 1, 299. Zdawało mi się widzieć stworę samego piekła, która radaby wytępić plemię człowieka. Przestr. 39. — Nieprzyjacielskiej stworze zadumany przypatruje się zwycięzca. Zebr. Ow. 57; spatium Victor victi considérât hostis, niestwornéj ogromności smoka, ungefcfylac|)te ©rbße. —• stworność, zgoda, zgodliwość; (Et* nigfett, (Eintracht, gute paratonie. Jeden ten naród krnąbrny burzy w nam poddanych ziemicach stworność i pokój. 1 I^eop. Esther. 13, 5. Moc i strach u niego jest, który czyni stworność na wysokościach swoich, ib. Job. 25, 2. (zgodę. 3 Leop.; utrzymuje spokojność). Plerumque cum negatione : Niestwora, niestworność, niezgoda, nie-sworność, rozterk ; 3t^ietra^t, Hnctnigfett. Turkowi jedno królestwo nie podoła, chybaby go pan bóg niestwora w ziemi jego skarał. Gorn. Wł. T. Dla niestworności i niezgody sług, Abraham z Lotem pospołu mieszkać nie mogli. Sk. Żyw. 1, 203. Bals. Niedz. 1,491. Niestworność w moich wielka, niesporo obronie. Biel. S. M. 3 b. — §, Niestwora, nieskromność, niezbyte naleganie, natrętni-ctwo ; nnbefć^etben^ett, Ungefhnn, 3iibringltdjfett. Taka jest ludzka niestwmrność, że chociaż i bardzo wiele wzięli, mają to jednak za krzywdę. Pilch. Sen. gn. 358. Zjednaj nam zbawicielu świata tego Czystość, i miłość i pokorę Nasze gładzącą niestworę. Pieśń. Kat. 21, Niestwora muchy. Cn. Ad. 658. (musca importunitatis symbo-lum). Pomsta wielka krzywdzącego, pogardzić niestwora jego. Cn. Ad. 893. contumeliam, itnbtlbe, Unfug. STWÓRCA, ob. Twórca, stworzyciel. STWÓRCZY, a, e, od stwórcy, tworzący, @djöpfer * ; Ross. 3iDKAHTeJiH-nbiii, 3ii*4HTejieB'L. 1. STWORNY, a, e, sworny, zgodny, zgodliwy, skromny; dntrćtdjttg, öertreigltd), befdjeiben. Cum negat. Ukazał się Nalewajków brat, pop niestworny, i zawołał na odszczepieńców : za mną, za mną ! Birk. Exorb. D. Tarkwiniuszowi nazwisko pysznego z nie-stwornych obyczajów dano. Faliss. FI. 12. Niestworny, niezbyty ; przykry w naleganiu. Cn. Ad. 658. (natrętny). 2. “STWORNY, a, e, stworzony, gefdjflffeit. Niektóre rzeki od świata stwornego wyniknęły z wstrzęsienia ziemnego. Bardz. Luk. 183. STWORZONOŚć, ści, i., rzeczy stworzone, stworzenia; baS (Erfdjaffett, bte ©efdjöpfe, bte ©djopfung, Cum negatione: Niestworzność, chaos, stary odmęt, ba£ 6f>ao8. Tam gdzie się chyląc natura upadła, Twarz niewidzianą odsłoniła wiara, Wieczność

marsz! 'STUPAJKA, Rosyjski piechura. STUPEK, pka, STWOLIN, ob. Stoliman.

m., oprawca , (cf. stopka, profos) ; ber $flfd;er, §enfer3* 1. fnedjt. Osman posła naszego w-prowadzić kazał do miasta przez mistrza stupków i katów swoich. Nar. Chodk. 2,

300. Wielu żebraków znajdziesz opiłych, rozpustnych, stupków, piecuchów. Klon. Wor. 50.

STUPURCZYĆ się recipr. niedok., (cf. czupurny), kokoszyć się, pawić się ; jtd) bruften, ftoljtereit. Zbądź tego, co się stupurczy indyka, Powiedz mu we drzwi niech nosa nie wtyka. Pulp.

STURBOWAĆ, ob. Turbować. STURMAK, ob. Szturmak.

STUROTNY, ob. Storotny.

STURSAĆ, SZTURCHAĆ, SZTURKAĆ cz. cont., Stursnąć,

Szturknąć jedntl. ; (Etym. stark, sterk, store); Boh. strka-ti, strejm, śtaukati, śtauchati, (ob. Stuknąć); Sorab. 2. starzisch; Sorab. 1. storkam , storżim, (nastorkuyu sti-mulo); Garn. dregniti, dregnem, dręgam, drogam (cf. 2. STWORA, y, z. drąg), zebniti, zebnem , zèbâm , perhniti, perhnem , pa-hniti, (ob. Pchnąć) ; Vind. porinit, porivat, dregniti, dre-gati, pahniti, perhniti, potifniti, potiskuvati, fhokniti, fhokati ; Croat. rivati, berczati ; Bag. zalàktiti ; Ross. toj-KHyTt, nbixfiyït, HaTKHyTB (cf. natknąć), vulg. nbipHyTb, iibipflTb ; Eccl. pimükTH, frmTH, pticr; bóść, kłóć, na przykład łokciem, trącić; ffojktt mit etU)ûê fpt|tgeu, J. $. mit bem (Ellenbogen. Kijem szturkając ziemię bije. Zab.

8, 395. Czego się szturchacie, czego się kłócicie? 7eat.

52, 73. Zaczęli mię niektórzy stursać pod bok, i szeptać do ucha. Mon. 73, 60. Sturknienie, Vind. potisk,

. fhok, pofhok, dregnenje, fhoknenje ; Ross. TOjraefil, ko.iotokT) , nbipoKE , cobokł , cobo'ick'B. Siniec z sztur-knienia się. Perz. Cyr. 1, 81. STURSACZ, a, m., Stimulator. Ćn. Th. 1080, ber 5(nftöjkr, Slntretber, ber einen ftöjüt, antreibt. Wlod.; Sorab. i. nastorkwar, f. nastor-kwarka.    „

STUSULEC, lea, m., u rzeźnika, służy do odbijania skóry od wołu. Magier. Mskr., ba3 ©toßfiolj, JUttt fehlten beë 8djla$tötefi3, ob. Stos.

STUTYSIĘCZNY, oh. Stotysięczny.

STUZ1NY, sznurki na bokach żaglu ; które się pod’czas hy-su przywięzują z tego boku , z którego wiatr wieje. Magier. Mskr., gerotffe ©eitenfdmure ant ©ecgel.

STWARDNAĆ, STWARDNIEĆ, STWARDZ1EĆ, STWARDNIAŁY, * STWARDZIAŁY, STWARDZIĆ, ob. Twardnieć.

STWARDNIAŁOŚĆ, ści, £., zatwardzenie, bte 3SerI)ärtnng;

Flag. utvàrdnos.

STWARZAĆ, ob. Stworzyć.

STWIERDZIĆ cz. dok., Stwierdzać niedok. ; Boh. stwrditi, zgistiti; Sorab. 1. zkrutzam; potwierdzać, utwierdzać; befrafttgen, befeftigen. .Sam on wybranego cesarza stwierdza, albo odrzuca, albo już koronowanego z urzędu składa. Smotr. Farn. 33. Przywilej ten mocą tego sejmu stwierdzamy. Vol. Leg. 5, 454. Wieczne stanowi pokoju stwierdzenie Przez stron obudwu panów przysiężenie.

Cheich. Przy. A 2. Boreas czyni kryształowe mosty przez

492 STWORZYĆ - STWARZANIE.

STWORZYCIEL - STYCZE.

dziediczne przepaści posiadła I niestworzoność rozciąga    robisz że jestem, jak na nowo urodzony ; bu Utac^jł, baji

się stara. Karp. 2, 79. STWORZYĆ cz. dok., Stwarzać    id) rote neu geboren bin. STWORZYCIEL, a, m., STWÓR-

niedok. ; Boh.    stworiti, stworowati , Slov. stworugi ; So-    CA, TWÓRCA, y, m. ; (Boh. et Slov. stworitcl ;    Sorab. 1.

rab. 1. stworicż, ztworu, (ztworam    buduję); Carn. stva-    ztworicżel, stworicżel, (ztworiczel budownik) ;    Sorab. 2.

ti, stvarem, (sturim « działam) ; Vind. stuarit, stvariti,    stworischel; Garn. stwornek ; Vind. stvornik ; Croat. stvo-

storit, storiti    agere, fiacere , parare;    Dal. tvoriti, (sztvo-    ritel, sztvoritel ; Dal. sztvoritely, szatvoritely ;    Rag. tvo-

riti condere) ;    Bosn. stvoriti, uciniti    od niscta, sazdatti ;    ritegl, tvornik, stvoritcgl, stvôraz ; Slav. stvoritelj ; Bosn.

flag. stvoritli, stvârati, stvaaram ; Boss. cOTBopHTb, tbo-    stroritegl ; Ross. TBopem (autor, pisarz), C04l>Tejib, co-

pmb, TBopio, ycTpoiiTb, ycTpoart, ycrpoHBaTb, (cf. stro-    34aTe.ib, (builownik); Eccl. 34aH04,feTe;ieH,B, p0404t.ua-

ić); erraffen, fünften, atrô- Sîidjts Ijerootbringen. Stwa-    tcib, gH^mesi», coTBopHTe^b, TKOf>u|h wykonawca); —

rzać jest, z niczego wyprowadzić jaką istność. Staś. Buff.    istność z niczego na s'wiat wyprowadzający, pr. et fig,

45. Naprzód stworzył bóg niebo i ziemię. Radź. Genes.    ber ©djbpfer. Aniołowie strworzycielami żadnej rzeczy

1,    1; not. *z niczego uczynił*. Stworzył bóg ten świat,    być nie mogą, dlatego, iż stworzenie jest wywiedzienie

nie z jakiej materyi, ale z niczego: rzekł, i stało się    rzeczy z niczego. Sak. Dusz. 47. Stwórca wszystkiego,

wszystko; rozkazał i stworzone są wszystkie rzeczy. Karnk.    Ross. Bce3îi>K4HxeJib ; Eccl. Bcexirrpem. Stwórco, stwo-

Kat. 19. Stworzony, Croat. szlvorjen ; Ecd. óuthhh ,    rżenie wsparcia twego czeka, Z niczegoś stworzył mar-

(cf. być, cf. byt). Stworzonym być Eccl. 34ami04iScTB0-    nego człowieka. Kras. iAst. 2,93. Manicheuszowie uczy-

BaTHca. Pierwej stworzony Ecd. nepB034aHHHw, cf. pier—    li. iż dwóch było ‘stworzycielu {dud. * stworzycielów),

rodny. Ociec nie jest stworzony, i syn niestworzony.    jeden dobre, drugi złe rzeczy stwarzał. Biał. Post. 205.

Groch. W. 21.— §. Te dwie osoby właśnie są dla sie-    STWORZYC1ELKÂ, i, z., btc ©d)öpferimt; Croat. sztvori-

bie stworzone. Teat. 54. b, 48. bardzo do siebie przy-    telicza ; Bosn. stvoriteglięa ; Rag. tvoritegliza, stvoritcgli-

padają, dla siebie zrodzone, fie ftnb fur eilUtnber erfdjaffett.    za; Ross. C04iie.ibHHua. Mądrość boska, stworzycielka

— STWARZANIE, STWORZENIE , actio , bd$ ©Raffen,    wszytkich rzeczy. Biał. Post. 157. Sak. Dusz. 104. STWO-

<5rfd)afen, ©djaffen, btc ©djöpfung; Boh. et Slov. stwo-    RZYCIELSKIH ob. Stwórczy. *STWORZYrSTY, a, e, który

renj; Sorab. 1. stworeni, ztwofeno ; Vind. stvarjenje ;    może być stworzony, creąbilis. Cn. Th. 1080. Cn. Syn.

Croat. sztvorjênye; Slav. stvorénje; Bosn. stvorenjç,    243. erfdtafbar ; Sorab. 1. ztworenitć. Niestworzysta ma-

stvaranjë; Ross. iBopenie, co34a«iie, coTBopenie ; Ecd.    terya, improcreabdis. Cn. Th. 530, Sorab. 1 nczlwore-

B03CTaBaHie, KV.'cruiiiu; [insurrectio 2J. Stworzenie jest    nitć. STWORZYSTOŚĆ, ści, 2., możność być stwo-

z niczegoż; rodzenie, gdy się z jednej rzeczy druga    rzonym , bte ®r[d)ajfbarfett. Tr.

wypuszcza; rozmnożenie jest, gdy taż jedna rzecz się ‘STYBÊL, bla, et blu, m., bót, z Niem. ber ©ticfel. Ty śpisz sama rozszerza i mnoży. Sk. Kaz. 317. Stworzenie jest w styblach , w Lukańskim śniegu na podwórzu. Zab. 9, wywiedzienie rzeczy z niczego, t. j. bez żadnej przędło- 73. Hyck.

żonćj materyi. Sak. Dusz. 47. Rozumie Jan ś. przez to STYć, ZTYĆ, ztyje, ztył, ob. Tyć, tyje.

funkcyjna poddyakonów, na które biorą dyakonowie i prcsbyterowic inne suknie, odpowiada albie, ale jest w w różnych jednostajnych barwach 2], ferezya duchownych z szerokicmi rękawami , ein langet $letb ber ©etfb Ütdjctt mit breiten 3Irinetn. Na wierzch stychara dyakoń-skiego jerejską ryzą był przyodziany. Smotr. Ex. 15. *STYCHIEP»A, y, 2. ; Eccl. cnixHpa hymn jutrzenny lub nieszporowy, eine SOïorgett«, ober auch Scfperbpmne ; Ross. cnixHpa. Po zwyczajnych stycliierach albo hymnach. Pim. Kam. 229. Po psalmach tropar i stychiery śpiewane bywają, ib. 245. We wszystkich stychierach najśw. pannę o pomoc proszą, ib. 215. ib. 217. Na wieczerni po stychierach śpiewają bogarodzicę. ib. 229. Co u nas stychiery na wieczerni, to we mszy śpiewanie około ado-racyi krzyża, ib. 82. STYGHOWNA, y, z. ; Ross. cth-xoBHa, pewna pieśń nieszporna, ein gemtjfeS $efperlieb. Po tym o samym pogjzebie pańskim stychiery na sty-chownach śpiewają. Pim. Kam. 254. Ross. CTHXona-rojaTCJb wierszopis , cf. Graec. atfyoę. rzyć, urobić, uczynić; mctdjeu, [Raffen, beroorbrmgett, STYCZĘ, STYCZEĆ, ob. Stykać ob. Zetknąć. STYCZEŃ, oerttrirtdjen. Bolnictwo stwarza przemysł. Przestr. 232.

Na coż sama sobie bojaźń moje stwarzam Teat. 48. b,

41. Stwarzasz mię na nowo. Teat. 43. c, 150. Wyb.

słówko stania się wszystkich rzeczy, stworzenie. Salin. ‘STYCHAR, a, m. ; Ross. CTHxap⁻B ; Eccl. cmxapitî, [suknia

2,    455. Stworzenie świata. Bibl. Gd. Gen., Ross. Mipo-C034ame. Bóg skończył stwarzanie, i widział co stworzył. Przyb. Milt. 228. Twórca spoczął, i wracał od dzieła stwarzania Do nieba niebios. Przyb. Milt. 229. —

z ni-

Stworzenie, opus, to co stworzono, kreatura, twór, ba3 ©efdjopf; Sorab. 2. stworba; Carn slvar; Vind. stvar, stvarje kreatura; Croat. ztvorenye ; Ross. TBopeiiie , co-34anie, «HBOTiioe, (cf. ‘żywocina); Eccl. K%^cramiir>. Człowiek, stworzenie boskie. Bies. roz. A 2 Stwórco, stworzenie wsparcia twego czeka , 7. niczegoś stworzył marnego człowieka. Kras. List. 2, 93. Bóg stworzył czego duchowne stworzenie , (collective), t. j. niezliczone anioły. Kucz. Kat. 49. Na ostatek uźrzeli nowe stworzenie ptaków, gdy przywiedzieni żądliwością, żądali pokarmów godownych. 1 Leop. Sap. 19, 11. (nowy ród, rodzł.j , gatunek ).    — Panieneczka wcale przystojna ;

tylko że to jakieś stworzenie dzikie. Teat. 26, 74. (dziczyzna). Może się kocha w którym stworzeniu. Teat.

30. 6, 35 (w kimsiś). — §. Transi. Stworzyć, utwo-

cznia, m. ; Boh. et Slov. leden, (cf. luty); Sorab. 1. hó-dnć meszactwo, (cf. gody); Sorab. 2. fachopni, (facho-pisch zacząć), wösimski; Carn. prosęnz,    (2. Janus;

ny wają. Dudz. 60, bte ^flmjreutc, ^fliigfdjarre, Petite ; Slov. styk, płużina, ,żelezo, kteryrn płuh wrystruhugi; Hung. eszteke, (Slov. styka; Hung. tsâklya contus) ; Vind. plushna rozhiza, stegazha, noshiza , plushnu slegnu, otka ; Ross. jonaTOwa, (cf. łopatka). Były się im przytępiły lemiesze , motyki, widły, siekiery i styki, które było ostrzyć potrzeba. Radź. 1 Sam. 13, 21. (oścień Bibl. Gd.). Nie raz nosił styk w ręce ogrubiałej wielce , Rzekłbyś , że świeżo rozprzągł porobione cielce. Zebr. Ow. 367. U pługa chłopek położywszy styk przez drewno, które jest przetknione przez rękojeści pługowe, krzyż wyraża. Żarn. Post. 3, 605. Jako ten może być mądrym , który się trzyma pługa, a który się kocha w styku poganiając woły? Radź. Syr. 58, 26. (który się chełpi w styku końezastyrn ? Bibl. Gd. ib ). Do istyka , nie do pióra sposobniejsi; paść woły, nic do mądrej szkoły brać się. Chmiel. 1, 1118. Nauk zakazywał, radząc istyk, nie pióro trzymać, ib. 1, 1124. Styk porzuciwszy długi,-rolnik obiaduje. Suszyć. Pieśń. 3, H 2. Szamgar zabił Pelisztynów sześćset stykiem wołowym. Budn. Jud. 5, 15. stykami żelaznemi wybić , i do smeleugi zanieść. Torz. Śk 288, cf. kopyść. ‘STYKAĆ, ob. Zetknąć, Ztykać. STYKAĆ się mej. niedok., Styknąć się jedntl. ; Boh. steykam se ; Bosn. stuccitiae, saslatise za jedno; Vind. permeja-ti, namejati, (cf. miedza); Boss. corKHyTŁCfl, CTUKaTLCfl; potykać się, trafić jeden na drugiego, jufatnmen treffen, jufammen ftoßeu ; graniczyć z sobą, part att einanber gratt* jej), angraitjett. Ciało spojone jest przez każdego stawu stykanie. Budn. Ephes. 4, IG. Widzisz w paszczęce koniec ogona u smoku , Każdego tak z początkiem koniec ztyka roku. Pot. Pocz. 683.    Granice dobrego i

złego stykają się z sobą. Pir. Wym. 287. Styka się ze złym dobre, graniczy z przykrością wygoda. Ossol. Str. 2. — §. Bóg cię stykaj; Deus libi sit obvias, cornes, féliciter proficiscere ! Cn. Th. 180. ©ott (jelettc btep.

prosêniza 1) feslum Jani, 2) prosiana słoma); Vind. si-mez, profimez, profsimez, pervnik, novolietnik ; Croat. proszniecz, (széhen Februarius), malibosichnyak, (veliko-bosichnyak, gruden December) ; Dal. sieczan, szechen,

(szicsen Februarius, proszinacz December); Bosn. sje-cjan, sjecjagn, jenar, januar; Bag. sjecjagn; Slav. si-csani; Boss. et Eccl. cRYeiih, renBapt, anyapift, aiiBapb,

( cf. obsol. CToyĄCUh grudzień) ; [ porówn. litew. sijkis * grudzień, co ma znaczyć ciężkie mrozy. Narbut. Dziej, staroż. nar. lit. I, 297 — 2j : pierwszy miesiąc w roku,

Januarius , ber Seltner, od stykania się starego roku z nowym. Haur. Sk. 475. Chmiel. 1 , 192. Kpcz. Gr. 3,

32. {podług innyeb dyalektów raczej od sieczenia, siekania, lub od studzenia) Styczeń ostry poczyna nowe lato. Jeż. Ek. D 3. STYCZKA, i, ź, stykanie się, ba3 35ranftojk’K, Bufflntmeitjłoffen; (Boss. CTtma zetkanie, spór, potyczka , bitwa). Wszystkie gmachy bez ztyezki z in-nemi, własnemi murami otoczone» Nar. Tac. 2, 342.

Masa la , gdy dobrze ostygnie,

STYGZKA - STYK.

STYKAĆ-STYL.

493

STYCZNIOWY, a, e, od miesiąca stycznia, Senner » ; Bag. sjeegni; Boss. renBapcKÜi. Styczniowe mrozy. STYCZNY, a, c; (Boss. CTŁumMH * złożony, zetknięty) ; -stykający się, berühren!), nuftoßenö; Boss. npHKOciiOBeuHMH, onpe/rkieii-hmh. — Math. Gdy prosta linia jeden, tyłka ma punkt spoiny z okręgiem koła, nazywa się styczną z kołem, tangens. Geom. 1, 139. Jak. Mat. 1, 29. Lesk. 2, 144. śmad. Alg. 1, 268 ; *lkliwociąg, 7Y.

*STYDNĄĆ, ob. Stygnąć. 'STYDŻIC się, ob. Wstydzić się.

'STYGAR, ‘STYGIER, 'SYGOÏ4, a, m., pewny urzędnik zupny, ein getuiffer 6al$&ergroerffcmter ; (może z Łac. in-stigator). Stolnicy mają słuchać żupnika i stygara ; nieposłusznego stygar' ma karać, i lak długo do góry nie puścić, aż od żupnika i stygara odpuszczenie uprosi.

Tragarzom nieposłusznym stygar ma roboty zabronić, a drugich na to miejsce zasadzać. Herb. Stat. 108. Było w żupach Wielickich dwóch stygierów, którzy robotników w ziemi pilnowali. Nar. Hst. 4, 287. 5luffel/er über bie Slrbelter tnt ©aljbergroerfe. Urzędnicy żupni. pisarze STYL, u, m, z Łac. u Rzymian narzędzie pisania z me-żupni, ważnikowie. sygorowie. Vol. Leg. 5, 176.    talu; Sorab. 1. piszacżk , Eccl. miCAtio ; przeniesiono po-

STYGNĄĆ, ‘STYDNAĆ neutr. jedntl.-, Boh stydnauti, sty-    tym to słowo do znaczenia różnego sposobu w mówie-

dati ; Slov. stydnauti, stydnu; Sorab. 1. studnu ; Sorab.    niu i pisaniu, tak jak teraz w tymże znaczeniu biorą

2. stunusch; Croat. zimem, (*zimnieć, cf. ziębnąć);    słowo, pióro. Pir. Wym. 278. Lub. Boz. 59. Kras. Zb.

Rag. stinuti ; Bosn. stinnuti, ostinnuti, ozebsti ; Boss.    2,513, 6ti)I, bie S^retbart ; Boh. pisebnost; Boss. ciorb,

CTUHyiŁ, CTj^eHtiŁ, CTy4HTbca; Eccl. CTy^eubto; (ob.    (cf. złożyć). Były u dawnych tablice drzewiane, woskiem

Studzić); z ciepła tracić, fait werben, ful)l werben, etfal*    oblewane, codicilli cerali, na których ostrym pisano inten, fumier werben. —• Phys, et moral. Miłość ziębnie,    strufmentem, vulgo grabsztychem żelaznym Stylus zwa-

stydnie nabożeństwo. W. Post. W. 87. W stateczności    nym ; co dało okazyą, że modelusz pisania stylem na-

miłość stygnie. W ej. Marm. 1, 58. Duch mój w tako-    zywają. Chmiel. 1 , 981. Starożytni ludzie, nie mając

wéj ciężkości Dziw, że nie stydnie od żałości. Ryb. Ps.    jeszcze inkaustu, ani piór zarzynanych, nie na papierze

283. Ze strachu stygnę. Teat. 46 c, 106. Żołnierz,    piórem, lecz żelaznym stylem na ołowianych lub dre-

zawied.ziony w nadziejach , nie stygł jednak w odwadze,    wnianyeh , woskiem naprowadzonych tabliczkach , pisy-

i żywo żądał bitwy. Ust. Konst. 2, 114.    wali xięgi i listy. Mon. 75, 206. Czy to pióro, czy też

‘STYG [u, m., nagłówek, szłyk, dite 2lrł SDîüjje, cf. lat.    język czyj pięknie co wyrazi, zwykło się mawiać: pie-

stica » pęcherz 2] : n. p. Jakbym się ze lwem spotkał,    knym to stylem napisano, dobrym stylem on mawia,

albo z jednorożcem, Styg pod żórawim piórem, ferezya    albo też trudny to styl do zrozumienia, ib. 205. Styl

brzodzcem. Pot. Jow. 50.    dobry, gładki. Zab. 12,38; łatwy, przyzwoity. Gol. Wym.

STYK, u, «*., ‘ISTYK. Wiod. 'stywa ; Lat. stiva ; kozica,    253. Stylu wyniosłość Eccl. BMiuecJOBie. Słuszniej są-

kij osadzony w żelazo, którym z lemiesza ziemię zgar-    dziłbym to co się pisze nazwać nie stylem, lecz piórem,

494

STYLISKO - STJPUŁA.

STYR-STYSKAĆ.

i raczej mówić teraz: pięknym to piórem napisano, al- łka, m. dem. ; Lat. stipula; n. p. Do kościoła Krakowskiego sprawił stypułę do choru, miednicę i nalewkę, wszystko z srebra. Papr. Herb. 221. Jeśliby robacy drzewo to psowali, mają być wygarnieni miedzianą sty-pułką. Cresc. 433. Nakręć trąbek z papieru formę udzia-ryby osadzona na długim stelisku lub    stroiszu.    Magier.    ławszy,    Zawięzuj    je    na    końcu    na    stypułek    wdziawszy.

Mskr.    '    Biel. S.    N.    37.

STYL, ZTYŁ, ob.    Tyć, tyję. STYLAĆ    , ob. Sztylać.    i.    STYR,    ob.    Stér.    2. STYR,    a,    m.,    ryba,    ob.    Jesiotr.

*STYMA, y, £., z    Wiosk. stima ; Franc,    estime *    szacunek,    STYRAĆ ,    ob.    Tyrać,

powaga, poważanie, w którym kogo mają ; btC ipü#ûdp STYRAK, a, m, drzewko i żywica, styrax officinalis Linn. łung, b«3 Slnfe^cn; Croat. prestimanye, (stimane « mnie- ber ©tora*. Krup. 5, 139. Trzcinny styrak, w trzcinie manie, stimati, stimàm * mniemam, rozumiem, stemarn » go przywieziono. Sienn. Wyki.

pysznię się; Vind. fhtiman, pofhtiman * sławny, fhtimati« STYRCZÈG, oh. Sterczeć. STYRKNAĆ, STYRKAĆ, ob. czcić; (Vind. fhtimat, mienit arbitrari, prelhtimatife , Ustyrknąć. STYROWAĆ , ob. Sterować, pofhtimuvatife * pysznić się). Wewnątrz nam trzeba rzą- STYRTA (forsan melius STERTA, od sterczenia, lecz cf. du, u świata stymy, u przyjaciół kredytu. Vol. Leg. 6,    Ross. npocTepiiił rozpostarty); y, i,, gatunek brogów ,

138. O w jakiejby go ludzie stymie mieli, Gdyby to    eilt 2lrt geimen, geÿttt, ©djober; Boss. CKHpÆ'L. Choć tego

byli o nim wprzód wiedzieli. Chrośc. Ow. 70. Jabł. Ez.    roku wszędzie stodoły sowitym Sterty, nietylko brogi na

łożono żytem. Pot. Pocz. 242. O chlćb, wielmożny, prosisz pana boga; A styrt różnego zboża liczba sroga. Bralk. K 2. Pasły się w gumnach szczury nieskończenie, A zboże w styrtach butwiało i gniło. Kras. Mysz. bna rybka, błotem trąci, znajduje się w rzekach. Zool. 58. Hipp. 118. Obywatele widząc sterty swoje bez oddania pożytku, żałują że na nie pracowali. Pam. 83, STYPA, y, z., (cf. Lat. stips, cf. daps, plur. dapes); pogrzebny    392, (cf. gumna , stodoły, spichlerze« składy zbożowe),

obiad, brtê fieie&entnaÿl, $Y{UtenMtyl, Seicfyenejfen; Sorab. 1.    — §. Sterty morskie, rafy, wyrostki sterczącego nad

pohrebna hostżina ; Carn. pogrebshèna ; Vind. pogreb-    morzem lądu. Śniad. Jeog. 224. fpt^tge §üf}Cl ont ©cenfer.

fhina, fedmina, (cf. siódmy) ; Croat. karmina, (ob. Karm') ; STYRYA, yi, i. ; (Boh. Śtyrsko ; Slov. Sfirsko ; Carn. Sta-Dal. martachka gozba ; Bosn. gozba mrritaęka , (cf. Ross.    jersku ; Vind. Shtaire , Shtajerska deshela , Shtajersku

Kyria pszenica lub ryż w miodzie gotowany, co po po-    (sellu) ; Croat. Staer, Stajerzka zemlya ; Hang. Staer-

grzebią jedzą ; cf. KyrpaHS * 1 ) mogiła , 2 ) puhar , 3 )    orszâg) ; prowincya Austryacka , której stolica Grac.

naczynie od gotowanego ś. oleju; cf. Eccl. Tfnięiia uro-    Wyrw. Geogr. 203. STYRYJSKI, a, ie, od Styryi, ©tetp

czystość na pamiątkę zmarłego rozmaitemi igrzyskami    ermcirfifd), ©te^erifc!), ©tet;er * ; Boh. Śtyrsky; Vind. Shta-

obchodzona, ipH3HHKŁ zapaśnik). Obiady zaduszne abo sty-    jerski ; Croat. Slaerszki; ń'. p. Księstwo Stryjskie, bfl3

pę zmarłemu wujowi sprawował. Krom. 373. Widziałem wiele" razy pogrzeby krwią oblane, z których zaraz po obiedzie wysyłano za umarłym drugiego zabitego do

nieba, aby oznajmił, co za ludzie na stypie byli. Star. STYSK, u, m. ; Boh. steyskanj, stjżnost; utyskowanie , Ref. 78. Star. Dw. 62. Stypy te pogańskie dają oka- skwierk; ©effoge, ©ennmnter. Czemuż mi przez te styski,

co uchem kwiczą, Te kilka godzin sennych zaprawiasz goryczą? Przyb. Ab. 133. Posłyszą stysk na biedę z boku. ib. 92. STYSKAĆ med. niedok., Styskować contin. ; na ubogie spra-    Boh. sleyskati ; (Vind. stiskuvati, natiskuvati, obtiskuva-

Skonanie człowieka wierne-    ti, obtishati * uciskać) ; utyskiwać, uskarżać się, skwier-

g°: nie potrzebuje stypy z rocznicami. Żarn. Post. 3,    czeć ; flagen, ftd) Beilagen, feuften. Rozgniewał się i sty—

793 b. pomniki; Ross. nOMHHKH. U chrześcian zawżdy,    skował na Labana. Budn. Genes. 31, 56. ( fukał nań.

od początku wiary stypy albo uczty na pogrzebach by-    Bibl. Gd.). Styskowało co mędrszych na takie nierządy,

wały. Sk. haz. 640; agapy. Sk. Dz. 271, (z Greek. £ic*    Pot. Arg. 617. Jornand na Wenety styskuje , iż zewsząd

be3mni)Ier, gdzie ubogich hojnie częstowano). — Onby    okrucieństwa robili. Krom. 17. Na coż styskasz, małżon-

się rad upić na Wc Pana stypie. Zabi. Zab. 92. (radby    ko moja nieszęśliwa? Przyb. Ab. 44. Tak styska z łez

cię widzieć na marach).    Wilczą stypą bywa    śmierć ba-    rzewnych ku niebu popychem.    ib. 218.    Odpowiadając

rania. Mon. Wor. praef.    Niegrzeczną ten ma    stypę, co    Chrystus na Marty styskowanie,    Rzekł:    Marto,    Marto,

z strachu umiera. Zabi.    Amf. 17. (bździnami    mu dzwo-    ty się zbyt frasujesz, Tego zaś    myślą swą nie    upatru-

nią). STYPNY, a, e, od    stypy, Setcfienmablś *.    Tlirenodia,    jesz, Iż o jedno być ma pieczołowanie ,*    Co jest    potrze-

pogrzebne, żałobne, stypne śpiewanie. Macz.    bno. Odym. Św. P“p 40, — g. Styskować sobie, przy-

STYPSEL, psia, m., zatyczka, z Kiem., ber ©töpfel Tr. krzyć sobie, mierzić; iibcrbrtiftg fep, ffltt (jabeit, einen STIPULA, y, z., STYPULKA , i, z. dem., STYPUŁEK , ©fei an ettürtS IjaBen. Obciążeni jesteśmy nad przemoże-

bo dobrego to pióra xiega. Mon. 73, 206. — g. Styl, stel, STYLISKO, STÉL1SKO , a, n., trzonek, dzierżak; Germ. ber ©tiel, styl u penzla malarskiego, nazywa się kijek cienki a długi u penzla. Magier. Mskr. Ość na

B 4. Jabi. Tel. 134. Chrośc. Fars. 338.

STYMBLOCH, STYMBORK, ob. Sztymbloch, Sztymbork. STYNDAR, ob. Stendar.

STYNKA, i, i., ber ©tint, ein gifcl), salmo eperlanus, dro-

184.

zyą pijanicom do pijania. Smotr. Lam. 170. Gil. Kat. 228. Umrze , wnet poślą dzwonić , potym psałterz śpiewać , z krzyżem prowadzić, potym zaduszne msze, ubóstwu kap dawać, stypę uczynić, łaźnie wować. Gil. Post. 212 b.

tperjotfyum ©tetjermarf. STYRYJCZYK, a, m.\ ein ©te^er* tnarfer ; Carn. Shtajerz ; Vind. Stajerz, f. Shtejerza ; Croat. Staerecz.

STYSKLIWY - SUBJEKT.

SUBLEWACYA - SUBTELNOŚĆ. 495

nie, tak ze się nam już styskowało żywo być. 1 Leop.    Roz. 192. SUBLEWACYA, yi, z., dilatio executionis

2 Cor. 1, 8. Wszczęło się szemranie ludu przeciwko    judicialis in proscriptum latae, beneßcio principis con-

partu, niejako styskując sobie dla pracy. 1 Leop. Num.    cessa. Cn. Th. 1081, Sluffcfiutj ber (rrecution gegen einen

10, 1. We wszystkim ucisk cierpiemy, ale niestyskuje-    ©eäcfyteten. SUBLIMACYA , yi, z., działanie chymiczne,

my sobie. 1 Leop. 1 Cor. 4, 8. Począł pan sobie sty-    którego pomocą nie jakie ciała suche zlotnionemi być

skować nad Izraelem. 3 Leop. 4 Reg. 10, 32. ( cknąć a    mogą w naczyniach zamkniętych, i znowu w kształcie

styskować. 1 Leop.). Dosyć-ci trocba wina, śpiąc nie    stałym otrzymane. Mier. Mskr. pędzenie suche, bie ©u*

będziesz styskował od niego. W. Syr. 31, 22. (nie bę- blitttatiiHt; Ross. B03ro»Ka. SUBLIMOWAĆ; Ross. B03-dzieć się ckliło). STYSKLIWY, a, e, — ie adverb. ,    man», B03roHan>. — SUBMYTEL, tlu, m., w drukarni

sarkny, narzekający, cf. skwierczek , flagenb. Z ich chat    gatunek pisma , mniejszy od mytlu. Magier. Mskr. flehte

wznoszą się płacze i styskliwe biada. Przyb. Ab. 210.    SDîittelfc^rtfl. SUBORDYNACYA, yi, i., karność, posłuszeń-

Wrzask bijących, konających jęki, Tworzą styskliwe    stwo starszemu; Vind. podverstva, bte ©itborbtttflltott.

szemry nieustannej męki. Przyb. Luz. 99.    Żadne zgromadzenie bez subordynacyi trwać nie może.

‘STYWA, y, z., Lat. stiva * styk, ^fhtgfterje, n. p. Nie szpe-    Zab. 16, 241. Byłem posłuszny przez subordynacyą.

ciła u boku szabli w ręku stywa, Bieżał szlachcic na    Teat. 13, 109. SUBORDYNOWAĆ, podrządzić, poddać

wojnę od sierpa, od żniwa. Pot. Pocz. 480.    pod wyższego; Boh. podzrjdjti, Vind. podverstiti , po-

s u.

dlagati, podnaredbati, podvrezbi, miterorbnen. Zawisnął od niego, albo jest mu subordynowany. Salin. 2, 577. — SUBORNOWAC kogo na co, nastrajać, ein woju ans fttftcn. Pospólstwo zobaczywszy, czy dobrowolnie, czy SUBALTERN, a, m., pod drugim służący, urzędujący, pod-    subornowani okrzykną, Chrośc. Fars. 24. SUBPETIT, u,

rządny, podkomendny; Ross. nO/WHHeHiiiift, eilt Subaltern.    m., w drukarni, gatunek pisma, mniejszy od petytu.

Tr. SUBBASZA, ego, m., Warg. Radź. 116, namiestnik    Magier. Mskr, fletu ^Ctit. SUBPRZEOR, podprzeor. ob.

baszy, ber Utttcrpafdja. SUBDELEGAT, a, m., delegowa-    Przeor.

ny niższej rangi, etn Unterabgeorbneter. Sąd grodzki ma SUBRETKA, i, ź., Gall. soubrette * pokojowa, garderobiana; moc wybrać sobie subdelegatów pięciu. A. Zamoj. 21.    S.antlttcrjofe, $ammermabcl;en. Gdyby to w Warszawie,

SUBDYAKON, a, w., poddyakon, n. p. Subdyakonów jest    możnaby do tego użyć fryzyera, korneciarki, albo jakiej

powinność dyakonowi do ołtarza służyć, powinien święty ubiór, naczynia, chlćb i wino do mszy ś. potrzebne nagotować; biskupowi i kapłanowi wodę na ręce przy mszy ś. podaje. Kucz. Kat. 2, 619. SUBDYAKOŃSTWO, a, n., stopień duchowny, dyakońskim tylko od kapłan- praef.

stwa przegrodzony, porządek święcenia pierwszy z trzech 1. SUBSTANCYA, yi, i., philos., ob. Podstata, Podstawek,

Podmiot; Rag. succjanstvo , bîvstvo. — 2. SUBSTAN-SUBDYWIZYA, ob. Poddziałek, n. p. Sub- GYA , Substancyjka dem% mienie, majątek, fortuna;

ttnb ®Ut, Vermögen. Seneka, gorliwy ubóstwa poradnik, miał 5 milionów substancyi. Nar. Tac. 2, 267. Zapisa-skiego zowią. Syxt. Szkt. 231. Dirk. Zamoj. 8. Syr. 40. ła mu całą substancyą, i uczyniła go dziedzicem dóbr Cresc. 564, ob. *Śpik, Śpiączka    swoich. Sk. Żyw. 2, 42. Lot pojmany był od nieprzy-

SUBJEKGYA, yi, z., przykrość inkomodująca, niewczasu-    jacioł z substancyą swoją. ib. 205. Według potrzeby

jąca, Trudność, (qu. v.)\ Vind. napost, nadlega , nad-    substancyjkę mając, na niczym nie schodzi. Psalmod. 11.

leshnost, Ungelegenst, Unfeeciuemlidjfett. Rzecz smrodli-    Zguba substancyi małpa i kieliszek. Jabl Ez. 151. Wc

wa w pokoju subjekcyą uczyni. Perz. Cyr. 2, 28. Jeżeli    Pan jesteś familii dawnej , ale podupadłej ; ociec Wc

Wc Panu subjekcyą sprawuję, odsunę się dalej. Teat.    Pana nadtracił substancyi. Teat. 35 e, 16. Ma znaczną

9, 80. Subjekcyą czynić; Vind. nadlegati, nadleguvati,

(cf. nalegać). Nie wyspałem się po wczorajszym balu, a tak co dzień i noc w tej subjekcyi człowiek. Teat. 10,

з.    Oficer oficerowi nie czyni subjekcyi. Teat. 21, 9. Bez    pokurczył subtelniczki one , adziamskie owe ciała powarzył.

subjekcyi, opnę UtttfMnbC. Sans façon , bez ceremonii,    Dirk. Kaz. Ob. F 2. SUBTELNIEĆ neutr. niedok., subtelnym

bez subjekcyi, tak jak u siebie. Teat. 21, 8. SUBJEKT,    się stać, cieńczeć, lentescere. Macz., fiiBtll Jt)6t'bcn, phys. et

и,    m., philosoph. Subjekt, posada wszystkich przymio-    metaph. Skorupa od jaja coraz cienieje i subtelnieje, dla

tów ciała. N. Pam. 23, 232; Ross. no4.ie?Kainee , cf.    ustawicznego nasiedzenia ptaka; jako też ścienczeje jaje,

podstata, ©niitblage,    ©ntltb. Subjekt w myśli, ‘podmiot,    gdyby w occie leżało do dziewiątego dnia.    Sak. Pr obi. 179.

cf. objekt , obmiot. — §. Subjekt, a, m.₇ człowiek uży-    SUBTELNOŚĆ, ści, z., opposit. grubość,    phys. et metaph. ;

wany do czego, ein    ©ubfect, etn SDîenfcp , ber jU etwas    Doh. autloch , (cf. wątłość); Sorab. 1.    cżenkofcż, fna-

»erroenbet mtrb. Czy    to tak ubogie królestwo w subjekta,    dnofcż, (cf. snadność) ; Vind. drobnust,    tinkust, tinkota,

że ich trzeba z świecą szukać na jakąś funkcyą? Lub.    lizhnost, bte ftemliett, ©u&hlttćh. Przyszedł zbawiciel zam-

dyslyngwowanej rajfurczyny; ale tu, nawet subretki nie-masz. Teat. 13, 45. Dziewczyna młoda żywa, ale nie z tego gatunku wesołości, która oznacza bezczelność, że tak rzekę, skażonych subretek naszych. Teat. 2Ü. b,

większych. Iiarnk. Kat. 265. ber UnterbtaconuS, ba3 Un* terbtaconöl.

dywizye, poddziały, podziały działów. Czart. Myśl. 60. SUBET, u, m., Sen ustawiczny i bezmierny subet z Arab-

substancyą. ib. 23. d, 26. — SUBSYSTENCYA, ob. Wyżywienie.— SUBTELN1CZEK, czka, m, człeczek subtelny, delikacik; etn fubttler, feiner, jćtrtltdjer SDłenfcp. Akwilo

niąc się wodzie, co je podlewaîa. P. Kchan. Jer. 459. Książę Opolski granice sobie suł, gdzie chciał, odgraniczając się od Jagiełłą. Biel. 259. Na zjeździe u Wielunia usuli między Prusy a Żmudzią granice wieczne. Biel. 285. Rzymianie mężom zacnym swoim słupy i groby wysoko usute stawili. Stryjk. 87. W Arabii przez noc wrstają góry wielkie piaseczne, wiatrem sute i zgromadzone. Biel. Ust. 265. Perłami suknie suć. Pot. Syl. 20. (obsypać, hojnie obsadzać, kameryzować). Krzesła sute per-

knionemi drzwiami, Swą subtelnością one przeniknąwszy.

Pochodz. suty, ( cf. .sowity , sowitość )? dosuć, nasuc,

Odym. św. 2, N n b. (ciałbm swoim subtelnym). Damy Europejskie sądzą, że subtelność najwyborniejszym jest ich urody wydoskonaleniem; w prasę tedy ciała swe biorą. Zab. 7, 154. smukłość, bie ©ctylauflteit, ®ftmil;ett beó StörperS. Subtelność rozumu ludzkiego. Kłok. Turk.iGl. delikatność, zabiegłość, fteinl/eü be$ ŚerftanbeS. Subtelność dowcipu. Boh. Kom. 4,104.— In pejus: Subtelność, troska, robota niepożyteczna ; sztuka wielka, mały pożytek. Cn. Ad. 1109. Nic nie jest przeciwniejszego mą- łami Ormuskiemi. Tward. \\ł. 45. drości, jak wielka subtelność; ona we wszystkich rzeczach przeciwi się prawdzie. Gorn. Wl. J., » SUBTYLI-    ob suć, osutka, posuć, przy sue, usud, zasuć.

ZACYA, ©piijjïnbiflFeit, ©opßifteret) ; Vind. sbrifanost, pre- SUCHAR, a et u, m. ; Boss. cyAapt ; Eccl. naKCłuwa4bi, cj-metenost; Eccl. TOHKOC.iOBie. Najwyborniejsze dowcipy,    xapb; osuch,    Stëcnit, ©djipjmiebacf. Na bardzo

zaprzątnione owemi wykrętnemi subtelnościami, nikcze-    długie chowanie bochenki się przez połowę w płask

mnie się starły. Pilch. Sen. list. 567. Rzecz dobra nie    przerzynają i w piecu wysuszają, i to się zowie sucha-

potrze,buje subtelności. Fredr. Ad. 6. SUBTELNÜSTKI    rem. Kluk. Bośl. 5, 265. Sucharu w tajsterkę włożywszy,

plur.; subtylizacye, przeszrubowane argumenta, ©piß»    wybrała się w drogę. Tward. Pasq. 48. Jadł mało, i po

ftllbigfetten. Wymyślnemi subtelnostkami jasne zbijał jego    prostu, ażeby żołnierze Cierpliwości nauczył, suchar

często bierze. Jabl. Tel. 241. SUCHAREK, rka, m., dem.; Boss. ciixapuKTi; osuszek delikatniejszy, gatunek ciasta; Srciektf, sur Sîdfdjereç, 3udcrbrot. SUCHARKOWY, a, e, od sucharka, 3nnektf » ; Boss. cyxapHUM. SUCHAWY, a, e, — o adverb., dosyć suchy, etlMê trocfcn; Boss. cy-xOBaTMH. Suchawość, mierna suchość Boss. cyxoßa-TOCTb. U traw pospolicie korzenie sa suehaw-e , filamen-tosae. Bot. Nar. 30. SUCHEDN1, SUCHEDNIOWY, ob. sub Suchy. 1. SUCHO adverb., SUCHUCZKO, SUCHU-TEŃKO, SUCHCTENECZKO intensiv. ; Boh. etc. sucho ; Ross. cyxo; niemokro , niewilgotno ; trsefen, iti^t nflp% ntd)t feucht. Gdzie on powie: sucho, tam po uszy ulgniesz; godzien wiary. Rys. Ad. 16. Wody arka pańska wspa-czyła Jordanowo, i rozkazała tak długo czekać, ażeby najmniejszy człowiek z Izraela sucho przeszedł. Birk. Za-moj. praef. suchą nogą, troefnen $itjàeê. Worze na poły mocą swą rozsadził, Przez nic suehuczko swoje przeprowadził. Ryb. Ps. 152. Rozstąpiły się wody, i przeszły oba *suchem. Budn. 2 Beg. 2 , 8. (sucho). Wodę tę wygotować do sucha, zostanie się na dnie sól średnia. Torz. 166. (żeby całkiem wyparowała). Płótno przepłó-kawszy, magluj wilgotne naprzód, potym wysuszywszy, wymagluj na sucho. hzeLdz. 89. Gdy się tęgie ciała biorą do destylowania, to nazywa się destylowaniem na sucho; destillatto sicca. Krumł. Chym. 221 w szystkę czterdziesiątnicę pościć, sucho jedząc. Pim. Kam. 297. susząc, trocfite fraftenfpeife cffeit. — §. Transi. Codzień wołamy, i z rana na sucho, I w wieczór winkiem podraczeni mile. Hor. 2, 254. Kniaź, naezezo, ttücf)* tern, el/tte etmaś ju genießen, troefen. — Chwałaż bogu, cośmy na sucho wyszli. Tcat. 53. b, 76. że nam się przepiekło, że nam uszło; ©oltlol), baß tt)tr fo baüon ge* fomtnen ftitb, mit-einem blauen Singe. Nie potrafisz, żebyś ztąd na sucho poszedł. Boh. Kom. 1, 68. bu follft niiflt mit peiler £aut uoit bannen fommen. Zje mi dyabła, jeżeli puszczę go na sucho. Teat. 43. c, 52. Wyb. Wc Pana na sucho nie puszczę, ib. 51. b, 126. Puszczają tych na sucho, bez najmniejszego naruszenia , przeciw którym

dowody. Ir. Tel. 467. SUBTELNY, a, e, SUBTELN1U-CHNY, SUBTELNIUCZK1, SUBTELN1UTKI, SUBTELN1U-TEŃKI, a, ke, intensiv.; SUBTELNIE, SUBTELNO i t. d. adverb., niegruby, cienki, delikatny, phys. et melaph., fnbtil, fdtt; Boh. autly, (cf. wątły); Sorab. 1. fubtilnć, cżen-kuzki, cżenkoyitó, wahodnć (cf. łagodny), schwiżnć;

Garn. prâshn, (cf. próżny); Vind. futil, tinzhken, droben (cf. drobny), sdroblen, tinek, lizhen, (cf. lice);

Eccl. tohkoctho , TOHut, n04p0ÓH0, ii04poÓHy. Rąk swych roboty i subtelne tkania za upominki oddają. Groch.

W. 455. Przędła subtelniuchne nici. Sk. Żyw. 2, 108.

S.ubtelniuczka skóra. Tvxird. Daf. 4. Nie rozumie tu tych rzemiosł jedwabnych a 'subtelnych , ale rozumie oractwo.

Gliez. Wych. U, 1 b. (sztuczne, kunsztowne). Rzeczy subtelne niemocne. Fredr. Ad. 6. Subtelna komplexya ciała jego. W. Post. W. ^8. Ryła Susanna subtelna i pięknego wejźrzenia. W. 7)an. 13, 31, (ob. Sudamny).

Widząc Wc Panią czyniącą się być subtelną, starałem się z nią subtelnie postępować. Teut. 12. b, 47. (pieszczenie)./'Subtelny rozum, dowcip, przenikliwy; Eccl.

HCHycTiibni, ocTpoyiwHbiiî, ein feiner Serfiaub. Subtelny a delikatny ma rozum. Tcat. 8. c, 25. Ludziom subtelnego dowcipu, wielkiego rozsądku, urzędy mają być dane.

Potrzeba •

496

SUBTYLIZACYÀ - SUĆ.

SUCHAR - SUCHO.

Petr. Pol. 305. ŚUBTYLIŻOWAC cz. niedok., cieńczyć; liai, sottilizare, fein machen, oerfeinern. Ziele to grubość złych wilgoci drobi i subtylizuje. Urzed. 54. et 349.

Subtylizuję w rozumowaniu, przesadzam rozbiorem Eccl. tohkooiob/uo, H04poóny pa3roBapHBaio. Subtylizujący ,

Vind. sbrifan , premeten, stekliu, nateklivez , spafhevez, fhtulaglauni ; Eccl. tobkocjiobułih, TOHKOC/tOBenTi argutus, fptjjftitbig. SUBFRAKCYA arithm., ob. Ujmowanie. Boy.

* Doś. 2, 190. odtrącanio, odciąganie; Boss. Bbinmanie.

SUĆ, suł, Suje cz. niedok., usuć dok., sypać; (Vmd. futi, fujem, fipati, pofuti, (fhuta, fhutina agger, Germ. ©d)üt< te; Garn. sûjem calceo illidere); Germ. fd)ütteu ; Wallach. skuturu; Ital. seuotere; Lat. ‘cutere, concutere, quate-re; Kero scutan ; Angl. shed; Svec. skudda ; Graec. axé-àav); fliiffd)ûtten. Wysokie tamy suł niespracowany, Bro-

SUCHO- SUCHOŚĆ.

SUCHOTA - SUCHOTNY.

497

me-

największą złość mieli. Pilch. Sen. list. 151. Nie wyjdzie mu na sucho sztuka , którą mnie zażył. Teat. 56. b, 115. e$ foU tym nityt fur geitojfen ÿtngeÿen. 1 na suchoż to jemu ujdzie! Boh. Kom. 1, 401. Nie zwiezie mu się to tak sucho, skarży to bóg, weźmie swą zapłatę. Mącz. Nie sucho mu się to przepiecze. Chrośc. 0w. 102. Ma sięź mu to przepelznąć na sucho ? Pilch. Sen. gn. 546. Występki te bez kary na Sucho mu nie poszły. Pilch. Sali. 23. Nie suchoć się odrze. Lib. Hor. 125. Nie • udrze się to Skanderbegowi sucho. Baz. Sk. 122. Oba-czy, źeć się mu to łyko sucho nie odrze. Rej. Post, H h 6. I samemu Achitopelowi sucho się łyko za tę jego pochlebną radę , nie odarło ; bo⁻ się i sam rękoma swo-jemi obiesił. Weresz. Reg. 112. Czemuż Pani, tak jak insze, na sucho nie odrwiwasz mężczyzn? Teat. 22. c,

8. bezkarnie, lingeftraft. — Nie tak do pokoju sucho przyjść i lekko, trzeba krwi utoczyć. Tward. Wi. 115. nie bez trudności, nie suchą ręką; nid)t fo letcfyt, md)t ttylte 0d)tmertgfeit. — Aliter: Mówią o białych głowach strapionych : i ta go nieboga, sucho nie zje ; (nie bez łez, nie bez płaczu), toż też mógłbyś rzec, chcąc dać znać , iż jest wielką pijanicą. Gorn. Dw. 145. (nie bez napitku, trunku). — 'SUCHO, a, n. , susza, posucha, suchość , bte $urre ; (Bosn. suho , kopno * ląd tęgi ; Slav. na sùhu » na lądzie ; Garn. sûha defeclus pecuniae). Znowu Eliaszowe wracają się sucha. Pot. Zac. 184. Kiedy chcieli, czynili sucho, a kiedy chcieli czynili deszcz prorocy. Rej. Post. B 4. Za sucha z zwożeniem zboża pośpieszyć trzeba. Haur. Sk. 16. póki czasy suche, ivodnß SBttterung. SUCHOBOLNY, a, e, arthriticus, gid;tt|'d), (cf. denny, dna). Głowy ból pochodzi z ostrości, płynnych suchobołnych. Perz. Lek. 168. Wewnętrzne przyczyny chorob są z suchobolnej materyi. i.b. 80. SUCHODHZEW-KOWY, ob. Wiciokrzewowy ; ob. pod Suchy. "SUCHO-OKI, a , ie, siccoculus, twardy do płaczu. Cn. Th. 1081. trocfendugig, fermer junt Sffictnen ju bringen. SUCHOMEL-SZCZYZNA , y, z., czynsze z wiatraków, końskich i ręcznych młynów, 3in3 non Sffitnb *, 3îop «, unb $«nbmity* len. Arendy, stawszczyzny. suchomelszczyzny .. .. Tward. W. D. 75. 'SUCHOHĘZ, y, z’., [suchorzeź 2j, uschła gałąź, ein treefner abgeftorlmer 31 ft. Pojechać na suchorę-że. Bandtk., (ob. Susz), 9îfiél;olj, Reifer. SUCH0RLAW1EĆ neutr. niedoli., suchorlawym się stać, z ciała spadać, lllflger unb burr tnerben ; Slov. churawjm , (cf. chory); Rag. usi-cjati. Od takiej karmi psi parszywieją i suchorlawieją. Ost-ror. Myśl. 17. SUCHOULAWOŚĆ, ści, z, spadanie z ciała, bte 2)ürr|'ud)t, ba3 SOłagermcrben ; Slov. churawost macies \ Boh. churawiny, (churawstwo chorowitość) ; Vind. dlust, smedletje, (cf. mdłość). SUCHORLAWY, a, e, niegruby, nietłnsty, wyschły; Boh. et Slov. churawÿ ; Vind. medel, fuhliu, (cf. mdły); Rag suhcrgljav ; Croat. szuhörlyav, fmger, mager. Świszczę ku końcowi zimy nader są chude i suchorlawe. Zab. 12, 191. Klacz, aby była ciała niesuchorlawego, ale mięsistego. Hipp. 15. Pies suchorlaw’y. Ostror. Myśl. 12. Suchorlawe owce. Wolszt. 104. SUCHOŚĆ, ści, z; [Boh. suchost; Slov. suchota, (ob. Suchota) : Sorab, 1. fuchota ; Vind. fuhcia, Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

fufha (ob. Susza), fufhnost, vfehnenje; Croat. szuhóta, szussa , szuhócha; Bosn. suhochja , sucjaj; Carn. suhó-ta, (suhotina terra arida) ; Hung. aszsżusóg ; Rag. su-hocchja, sûhos; Ross. cjxoctl, cyxoïa; Lat. siccitas; Ital. siccita) ; susza powietrza, ziemi etc., bie îrocfctt* bfit. Suchość jest wielka, a dżdża pola potrzebują. Star. Dw. 72. Skarżyli się na zbytnią suchość, bo do tego dnia dżdżu z nieba nie mieli, a role od upalenia spustoszone były. Birk. Dom. 93. — §. Aliter: Jeleń narzeka, iż go suchość nóg szpeci. Zab. 15, 272, Treb. niegrubość, niecielistość, niomięsistość, chudość, cien-kość, (ob. sucha noga, głowa); SDîagcrffit, $üm, $ütt= ne. SUCHOTA, y, i., SUCHOTY plur. ; Boh. sauchotiny, hubeniny, churawiny, chradnutj; Sorab. 1. fusch, fu-schata zćhmniza, fusebata khorofez, mjasza hineno ; Sorab. 2. szuehota ; Vind. fhufhiza, fuha boliesen, nede-ha, jetika, shivola fufbenje, ginenje, fufha, fehnenje, vadnenje, tovanje; Carn. jetika, skapanje, (cf. skapać, bodaj byś skapał !) ; Croat. elika, omilyavicza, szühi beteg; Rag. siecią, sicija ; Bosn. sjeja; Slav. sûha holest ; Ross. naxoTKa, cyxonm;— §. 1) choroba, więdnienie ciała, z ciała opadnienie, ciała wysebnienie. Krup. 5, 570. et 568. Perz. Lek. 80. bte ©tywtnbfutyt, bte 3!bjebnittg. Suchoty abo więdnienie, kiedy się ciało nie tuczy, a zawżdy z niego nieco odchodzi, a nic nie przybywa, ztad zbytnia szczurość a marskość przychodzi. Spicz. 255. Suchoty, kiedy kto płuca ma owrzodziałe, i ustawicznie pluje. Syxl. Szkl 71. Suchoty często pochodzą z zastarzałych katarów. Haur. Sk. 597. Suchotę mieć, Croat. szuhobetegujem ; Eccl. cyxorfero, cyxoTHOio 6ojk> óojrfc-3Hito ; Ross. npouaxHyTb, ncnaxuyTL.— §. 2) Na kształt dwóch brodawek na spodniej szczęce końskiej pod językiem zwykła niejaka ostrość narastać, co to rostru-charze suchotami nazywają. Hipp. 107. Comp. Med. bfl3 Setter, bte 2)«rre, eine fferbefrcmtyett. — §. Fig. Szkatuła na suchoty stęka. Pot. Arg.' 459. dno się przedziera, ber ©elbbentel \at bte 0tynunbfud)t, bte 3Ibje^rnng. — §. 3) Transi. Suchoty, suszenie, post suchy, ftrciigcâ Mafien. Zadają nam, jakbyśmy w suchotach, w kropidłach, a nie w bogu , nadzieję nasze pokładali. W. Post. W. 47. U was płątniejsza kapica, gromnica, bylica, odpusty, suchoty, kadzidło , kropidło, niżli szczere słowa pańskie. Rej. Post. F 3. Był ten pobożny zwyczaj u starożytnych chrześeian, iż wszystkie piątki suchotami odprawowali. Pim. Kam. 501. Suchotami w te dni powinni pościć, ib.

277. Trzemaś chatę przed gościem obwarował płoty, Czy piątek, czy niedziela, na stole suchoty. Nar. Dz. 5, 122. — Fig. Wszystkie wytrzymać męki jestem gotów, Tylko zachowaj Tantala suchotów'. Zab. 9, 38. Zabi, (poszczenia, pragnienia, łaknienia Tantalowego). SUCHOTNICA, y, i. ; Boh. sauchotinka; suchoty cierpiąca, etne C£(f)mtnbs fütyttge. Białe upławy bardziej u suchotnic zaczynają ciec. Perz. Lek. 2, 8. SUCHOTNIK, a, m. ; (Boh. sauchotinar; Vind. medluh, tovavez, nedeshnik); cierpiący suchoty, ber 0dmnnbfiid)tige. Kozie mleko dobre dia suchotników. Zool. 564. SUCHOTNY, SUCHOTOWY, a, e, od suchot, 0d)tt>mbfud)t «, fdjnnnbfüdjtig; Boli. sauchotiwy, sauchotinny,

63

498

SUCH0TNIAR2 - SUCHY.

SUCHY.

sauchotinowatÿ ; Sorqb. 1. fusch méyaczè,

Vind. fufhen, nedehen , fuchoboun , jetikast, nedeshen, fufhizhen , na pluzheh boun , (distng. fuboten * wysmukły); Bosn. siciavi ; Ross. uaxoTHMH, cyxoiHMH. Kaszel sucho-towy albo suchot początki ukazujący. Krup. 5, 660. Su-chotne ziele, ob. Iwa 2). SUCHQTN1ARZ, f. SUCHO-TNIARKA; u rzeźników, kto bez opłaty podatku pokry-jomu bvdło bije, i mięso roznosi. Magier. Mskr., ettt »erfüllter glcif^acîcr. SUCHOWIETRZYCA, y, i., susza, suche powietrze; bte ®ürre, QroÇc Srotfenbeit ber SBttte* ruttg. Na lekkich gruntach, jeżeli jest obawa długich su-chowietrzyc, dobrze gdy sie nasiona powalcuja. Kluk. Roił. 3, 202, “SUCHOWODNY n. p. bóbr. Bielaw. Myśl. A 4. 'Ziemnowodny, lanbroaffer <,    bepblebtg. ŚU-

CHOZYŁY, nervi. Hub. Wst. 239, ob. suche żyły, bie 9łert)en. ŚUCHOŻYLNA maść, unguentum nervorum. Perz. Cyr. 2, 317, totenfalbe. SUCHY, a, e, SUCHUTKl, SU-CHUTEŃKl, SUCHUTENECZKl, a, ie ; (Boh. et Slov, suchy Sorab. 1. szuchi, fuschaté, fyry ; Sorab. 2. szu-chi ; Carn. suh; Vind. fuli, fufhen, pofufhen ; Croat. szùh, (szushecz * marzec); Hang. aszszù, szaraz ; Bosn. sùh; Rag. süh, suuhi, skóren, vulg. marsejàv, (cf. marszczyć) ; Ross. cyxifi, cyxoHeKS, cyxonLidu ; cf. Lat. sic-cus; Ital. sccco ; Gail, sec, seche; Hehr. nnü£ zichech ; Syr. Nniî zecha , siccus, aridus ; cf. Germ. fetdjt, ftegett, OCfftegett, cf. ftefent); §. 1) niemokry, niewilgotny; truefen, tttd)t ttajJ, lüd)t feilet. Przy suchym drzewku i mokre goreje. Bratk. R. Rys. Ad. 54. złe przy dobrym ujdzie. Zimor. Siei. 251. W czasie suchego powietrza czyli posuch, panują gorączki. Perz. Lek. 91. Eurus suchy. Bardai. li 3. Suchy marzec, mokry maj, będzie żyto jako gaj. Cn. Ad. 1109. (marzec bez deszczów). Mam grunta dobrze uprawne, łąki niesuche. Mon. 74, 149. (bujne). Drzewa leśne miewają owoc drobny, ale gesty, suższy (Gomparativ.) i cierpczejszy, niżli owoce domowych drzew. Cresc. 131. (iqniéj soczyste). Świerzb jest dwojaki, mokry i suchy. Perz. Lek. 137.

su-

CTaHOBan

Rzecz daremna z suchej studni brać wodę. Min. Ryt. 5, 353. (z gołego i dziesięciu zbrojnych nic nie wezmą). Ś. Hyacynt po Wiśle suchemi nogami chodził. Birk. Dom. 162. mit troffncn güjktt.'lzraelezyki po suchu śrzodkiem morza przechodzili. Budn. Exod. 14, 39. sucho, suchą nogą, trocfucit 3ujk3. Szalbierz, który po suchych miejscach pływał, po wodzie suchą nogą deptał. Mon. 68, 207. (niepodobne rzeczy udawał). Na nich nie mógł wejźrzeć okiem suchym. Groch. W. 249. bez łez, bez płaczu ; mit troefuent 3Ittgc, opite Tdjrćiucu. Birk. Gl. Kon. 26. Patrzą suchym okiem na pogrzeby własnych dzieci, jakoby cudzych. Mon. 69, 808. (obojętnie , zimno). Na narzekania te suchym poglądam okiem. Teat. 49. b, 68. — Potarł król nieprzyjaciół, jak suche siano. Biel. Św. 181. (w proch, w niwecz obrócił, na głowę poraził). Abyś nie był jak wieprz w karmniku, albo jako suchy pień na roli, co się oń pługi zawadzają. Rej. Zw. 56. (ucięty, wyschły, uwiędły pień). Drze łyka kędy może i z drzewa suchego. Rej. Post. O o A. (i z uwiędłego drzewa bierze). — Botan. Wiciokrzew, Wisienkę, w niektórych powiatach

szknéyaczé ; suchym drzewem zowią. Jundz. 165. Lonicera Caucasia;

Ross. ToryeiyHTi, jKiwo-iocTb, 3fiimltng, Sgdfnmbe, Sein* ^lolj ,* $unHfirfd)e. — Chem. Rozpuszczania suche , solu-tiones via sicca, które się dzieją za pomocą ognia. Sniad. Chem. 30. auf bem trotfncn 28ege. — Pastele, suche farby, do malowania. Magier. Mskr., trotftte ftarbett, ^aftelb farbett. Sucha wanna , łaźnia , kąpiel pary, pocielnica , ein $>ampffob, balneum vaporis. Czerw. 37. Comp. Med. 546. Poty w wannach suchych pobudzone bywają. Comp. Med. 545. — Fig. transi. W pokoju i wielkie kryminały cha wanna zmywa. Teat. 21, 161. (sucho ujdą, bez kary, abo letką karą odbyte).— Aliter: Będziesz ty wkrótce inszy, tylko suchej łaźni zażyjesz. Teat. 21, 69. (suchych razów, plag , cf. łaźnia). Widziałem nieraz żołnierzy przez suchy las biegających. Boh. Dyab. 2, 86. przez rózgi, ©picjJrut&ett laufen. — Chirurg. Haftowanie rany lipkim plastrem nazywa się haftowaniem .suchym. Perz. Cyr. 2, 145; (oppos. haftowanie igłą, krwawe).— Sucho razy * bicie niekrwawe, unblutige $tebc, ©treize, bie feilte offnen Söunbett madjett. Dajcie pokój ; bez oręża przynajmniej na suche razy. Zabi. Z. S. 73. Gdy już stołowe wyrzucili statki, Suchend sobie dogadzając razy, Kończą robotę plytkiemi żelazy. Nar. Bz. 2, 24. Jam go tylko suchend razami bił. Teat. 50. c, 87. — g. Suchy ból, arlhritis, ból w stawach. Perz. Lek. 32, cf. dna, denna choroba, bie ©icfyt; Sorab. 1. fucha stawów bo-lofcż. Czasem też ból suchy w nogach nas dręczy. Pilch. Sen. list. 4, 164, (cf. pedogra). — Sucha żyła, sucha struna, cięciwa, nerw. Kirch. Anat. 78. Wejch. 16. Urząd. 244. et 217. Perz. Cyr. i, 55. ber 9?en>e; Boh. żilna; Sorab. i. zpinata żiwa, napinatä żiwka ; Vind. bielą shila, kita, stegnoshila, krepna shila; Ross. auiia. Żyły piętę abo nerwy. Syr. 59. Sienn. 92. Spicz. 49. Zmysły są utkaniem żył suchych, jako strun na skrzypcach rozmaicie natężonych. Boh. Dyab. 51. Nie czujemy żadnej rzeczy, która żył suchych , zmysły składających , nie porusza, ib. 39. — Sucha noga, sucha głowa * niegruba , niemiesista , nietłusta ; m’d)t bief, iud)t fleifdjig, Hiebt grob. Poważnym krokiem depcą drogi Białe, krótkie i suche i okrągłe nogi. P. Kchan. Orl. 1, 172, cienkie, butttt, fein. Koń nogi suchej, sudannéj , wszystek gładki, smukły. Pot. Poci. 145. Cudność konia w tym zależy, gdy ma głowę subtelną a dobrze suchą, tak iżby się skóra od kości nie zwieszała. Cresc. 525. — Suchy, niepłodny; troefen, unfruchtbar. Frasunek niepłodnych a suchych rodziców. Glicz.. Wych. C 1 b. (bezdzietnych). Konopie suche, płonne. Cresc. 191. (suszki, płoskonki; gimntel, SMftling,). — Suche ziele, ob. Szarota błotna, kocanki. — $. Suchy post, suchoty, suszenie, poszczenie o suchej strawie; trocfncä ftaftett, bep trocfucit ©pcifeit. W ten czas suche tylko rzeczy zażywać wolno. Pim. Kam. 298. Msza, która się sicca albo sucha nazywa. Pim. Kam. 85. (bez zażywania ciała i krwi pańskiej, bez wina). Wszystkie suchoty (qu. v.) swoje tak bardzo zmoczy, żeby mu z pijaństwa mógł gębę wyżąć w suchy piątek , jako i w mięsopustny czwartek. Pim. Kam. 502. w wielki piątek, (Sfiarfreijtag. — Chronol. Su-

SUCZKA.

S U C Z Y - SÜDAMNY.

499

bland., Vejjd)en, flehte £mnbtnn, łpfinbchen; Boh. ćubka, ćubićka ; Sorab. 4. cźńlka ; Bosn. kuccięa; (Croat. czek » piesek) ; Ross. cymo, (dislng. cymo kręcenie nici). Nagrobek suczyńce Lubci. Kniaź. Poez. 4, 405. W locie wschodzi gwiazda, którą zowią canicula, t. j. suczka albo psiczka. Cresc. 70. SUCZY, a, e, od suki; Boh. ćubćin ; Ross. cynnut, cyqin, łpunbtmt « . Pies figle swe poczyna, Jak to nie trudno u suczego syna. Jabł. Ez. 19.

czu-

che dni, cztery kroć do roku, post trzydzienny w tydzień kościelny. Sk. Dz. 4 45. bte Quatemherfafïen. Kwartał abo suche dni liczą miesięcy 3. Solsk. Geom. 5, 155, ein Vierteljahr, ein Quartal; ⁴quatuor tempora, na Mazowszu , u prostactwa, kantopory. X. Kam. Ślav. kento-pory; Slov. suche dni; kóntri; Hung. kantor; Croat. kvatri, (cf. kwadra). Kalixt papież rok rozdzielił na cztery części, co zowią suchedni. Biel. Św. 53. Najpiérwsze suchedni trafiają się w roku w pierwszym ‘tegodniu w post. Szczerb. Sax. 343. Suchedniowy czas, bte Quaient* ‘SUDAK , *SUHAK, a, m. ; (Ross. cyaciKi sędacz). Jest to her » 3cit. w jesieni po suehedniowym czasie. Haur. Sk.    zwierz na kształt sarny, wzrostu wysokiego , Sierć pod

279. Owoce te po suchedniowych dniach ku ś. Micha-    brzuchem jak u barana młodego, Jedzą je bardzo radzi,

łowi zrywać. Haur. Sk. 75. Suchedniowe raty. Vol. Leg.    kiedy gdzie dostają, Kozacy i Tatarzy; ale rzadko mają

7, 459. Quatemherfteucr. Sól Suchedniowa, ba3 Quatenther*    Z nich zdobycz, bo nie najdzie nad ten zwierz prędsze-

falj, ein Slbelêprhnlegium. O soli suchedniowéj bałwania-    go. Paszk. Dz. 5. Suhak, zwierz prędkości wielkiej i dzi-

stćj województwom Krak., Sendom. i inszym. Vol. Leg.    kości; do dzikiej kozy podobny, rogami uzbrojony od

3, 455. Prawo szlacheckie do soli, zwanej Suchedniowa,    natury; pasąc się nazad się pomyka, pysk włócząc po

z utraconemi żupami zginęło. Skrzet. Pr. Pol. 4, 189.    ziemi; ztąd podobno suhakiem nazwany, że sunie pysk,

— Aliter: Suche dni, suchedniowe, myto kwartałowe,    czyli też Tatarskim terminem, bo ztamtąd do Polski ro-

kwartalne, kwartał;    Qnatembergelb,    Quatemherloljn. O wik-    dzaj swój wprowadził. Chmiel, 4, 584. Zwierza rozmaicie, o odzieży, o    suchedniach i    o innych nagrodach,    tego Tatarzy mają, a zwłaszcza korsaków, I w biegu

które się dają służącym. Zah. 16,    50. Służebnika cho-    prędkolotnych ostrożnych sudaków. Paszk. Dz. 4. Suhak,

wał, któremu złoty    na suche dni    płacił. Glicz. Wyc.h.    antilope Scythica Ł zwierz większy nieco od kozła; na j—

M 3. Zboża na suchedniowe służącym. Uslrz. Alg. 105.    duje się gromadnie w stepach Tatarskich, dziwmie szybki.

Za coż ty suche dni bierzesz, więc i płacę dorocznią    Zuol. 565. Tatarka, u nas suhak. Kluk. Zw. 4, 345. bte

i barwę i wszystko? Opal. Sat. 52. Nieszczęśliwy to siu-    ^ataTUći)e SIntilope.

jest dobrych suchedni. Glicz. Wych. M, 5 b. Mistrz, gdy komu dziatki nadobnie wychow a, zda mu się , iż nic ‘przeń nie uczynił, kiedy mu suche dni zapłaci, ano nierówno więcej on mu dał, niźli mu ten daje. Rej. Żw. 99 b. Minerval, myto od nauk, w szkołach precyum albo suche dni zowią. Mącz. — §. Niedziela sucha , wtóra niedziela postna. Herb. Stał. 16. Rtminiscere, ber jmcpte ftaftenfonntag. — §. Sucha gra , sucha * wygrana- taka we grze, że drugi zupełnie zbity, SOiatfd), tm Spiele. Dać komu suchą, einen SOîatfch machen. Tr. — g. 2) Suchy, oschły, niesmaczny, czczy, metaph. ; trrćfeu, itnfd;macft;aft, leer. Niech będzie nauka jaka, jak chce, trudna i sucha, dla mnie jest zabawką. Teat. 39, 95. Sam Orfeusz uzna, że nie sucha twa muzyka. Zab. 14, 155. nie czcza, nie płonna: nicht leer, nicht nnfrnchthar. — Aliter: Suchą ręką ich nie dostanie ; jeśli umrzeć przyjdzie, to pewnie nie bez zemsty. Pot. Arg. "ii. niełatwo, nie bez wylania krwi; nicht leicht, nicht cime Vlntnergießen. — Herald. Suche komnaty, herb; trąba czarna myśliwska, oprawna w złote sztuczki z nawiązaniem ; na wierzchu jej krzyż. Kurop. 3, 49, ein ©appen.

Pochodź, susza, suszyć, susz, suszalnia, suszalny ; dosuszyć, nasuszyć, osuszyć, osuch, osuszek, posuszyć, posucha, przesuszyć, przysuszyć, wysuszyć, zasuszyć ; — schnąć, sychać ; doschnąć, naschnąć, oschnąć , oschły, oschłość, odeschnąć, poschnąć, podeschnąć, podsychać, przeschnąć, przyschnąć, rozeschnąć, rozsychać, uschnąć, wyschnąć, zaschnąć, zeschnąć.

SUCZKA ‘ i, i., dem. Nom. suka, SUCZYNA , SUCZYNKA

ga, lecz i pan nie przedni, Gdzie trzeba za odprawę od- SUDAMNOŚĆ, SUDANNOŚĆ, ści, z., cudność, wymuska-puścić suche dni. Pot. Arg. 60. Dobry nauczyciel godzien ność, nadobność, trefność, udatność, układność ; (&U*

ganj, fUteb-ltcbfett, Schönheit. Bolesław rozkoszami Kijowa, pięknością, sudamnością i przyjemną wdzięcznością urodziwej białej płci uwiedziony, teneritudine. Krom. 101. SUDAMNY, SUDANNY, a, e, SUDANNIE adverb., (cf. . sutana ; Gall. soutane; liai, sottàna) ; galant , wymuskany. Cr>. Th. 1082. cudny, trefny, nadobny, udatny, układny, liai, svelto; Gall. svelt. Czart. Mskr. elegant, nie* bltclj, fchött, lieblich. U nas Ruska ziemia ma coś nad insze , podobno , że blizko Grecyi jest ; w której i w ieśniacy są tak sudamni, iż w słowach i w postępkach, mają coś podziwienia godnego. Pelr. Et. 297. Cztery rzeczy koniecznie ma mieć w sobie panna: Żeby była wstydliwa, ‘skłonna i sudanna , Przy tym, żeby wszelakiej przestrzegała cnoty, Tak się'za mąż wyrai, mając te przymioty. Mon. 76, 280. Koń nogi suchej, sudannćj, wszystek gładki, smukły. Pot. Poci. 145. To ciała ozdobą najlepszą zowiemy, Gdy sobie twarz wymuszcze paniczek łaskawy, A magierkę z piórcczkiem sudamnie postawi. Papr. Prob. C. Pas sudanny. Banial. I). Krótkim pasem sudannie przepasać się w poły. Bardz. Trag. 438. Teraźniejsza apareneya raczej się do podjazdowej z różnego zaciągu expedycyi, w krojach i farbach swoich, podawać nie tak poważnie, jak sudannie zwykła. Mon. 69, 605. Sudanne ‘baczmagi. Kchow. 51. Widzę modny na wierzchu partyr kilkadziesiąt szacownych łokci wymierzony, sudanno na róg i szlak teraźniejszy pofałdowany, pokawałkowany i urobiony. Mon. 69, 586. Sudamnie co mówić. Pelr. Pol. 2 , 523. Miesiąc swe niesudannie wlókł po niebie rogi. Bardz. Luk. 84.

63*

*SUDENNY, a, e, z sudnów, z lodzi, okrętowy; oott &a(p    kowi    i t.. d. ; zna swój swego.—    Transi. Tę    wyszcze-

Iten, au3 9?ad)ett jufammen gefegt, @djiff3 * .    Jaz nä prze-    knną    sukę Na miazgę stłukę. Zab.    14, 276.

ciwnéj tamtej Dniepru stronie Przez most sudenny ogro- SUKCES, ob. Postępek, Postępowanie, Powodzenie, Zda-mnie stanęły. Tward. Mise. 11, Ross. moc/tb hü cy/taxii, rżenie. SUKCESYA, ob. Spadek, Dziedzictwo, Następna łyżwach , @d)tffPrikte. 'SUDNO, a,    in plur. *SU-    stwo.    SUKCESYONALNY, n. p. tron. Przestr.    168.    dzie-

DNY; Floss. cyytHO, ey^fc, cy4eHK0, (cf.    ‘sąd, *sędu) ;    dziczny. spadkowy.

suknićka, kabótek, (cf. kabat); Sorab. 1. fuknieżka; Flag. sukgniza, sukgniciza; Vind. obluzhtlze, obliezhik, (ob. Oblec) ; Ross. Ka^TaHimiKt (ob. Kaftan), (cyKOHKa kawałek sukna;, b(l§ 9îbÆc(|cn. Gdy ociec synowi małemu da według wzrostu sukienkę, on sobie za krzywdę nie ma, że rodzonym jego Dłuższe zrobiono z sukna podobnego. Odym. Św. %G 3 b. \ czciwości Nadobnie umie zdobić każdego zacności. Rej. Zw. 6. Sukienka szarłatnia. Groch. W. 369. — §. Transi. Wziąłem sukienkę księżą w roku siedmnastym. Xiądz 24. obrałem stan duchowny, cf. habit, cf. obłóczyny; id) nalpn ben ^riefterrocf, trat ttt bett getftltdjen @tanb.— Obnaży się z wszystkich cnot, żeby się oblec w sukienkę wzięta u dworu Klok. Turk. 103. (w dworską barwę). Sukienkę cnoty hypokryci na się obłoczą. Pelr. Et. 269. Nie znajdziesz na grzech sukienki. Chrośc. Ow. 257. płaszczyka, T)ecfittänteld)cn. — Aliter: Macocha tedy chce sukienkę mi uszyć, porzucę dom ojcowski. Pot. Syl. 48. (sidło stawić, dół kopać, eilte legen ; cf. boty szyć). SUKIENKO, a, n. ; (Boh. sukynko ; Vind. fuknize, fuken-ze : Croat. szukóncze ; Bosn. svittiça) ; półsukna , tud). Porzuciwszy falendysz i granat natkany Wiotche wzięli sukienka, ledwieby na ściany. Pot. Pocz. 13. 1. SUKIENNICA, y, i., skład sukna, kram na sukna; Carn. seknishe ; Vind. fuknifhe, ba^ rTttc&baii^, ©Cit)anb(iau§. Kazimierz w Krakowskim rynku sukiennice postawił. Fiiel. Sw. 220 b. Pełny był towarów ów gmach, co na rynku Krakowskim stoi, i zowie się sukiennicą, dziś jeszcze Świadczący cele myślącego o trwałości liandiu Kazimierza. Czack. Pr. 107. 2. SUKIENNICA, SUKIENNICZKA, y, z., bawiąca się sukiennictwem lub żona sukiennika; bte $ud)mrtd)erinn, ïitcf;(tditbfcrhttt ; Boh. saukenice. Tkaczki, sukienniczki, jeśliby same z dziewkami tkactwo robiły, któregoby mąż nie robił, tedy ono naczynie wszystko do gierady będzie należało. Szczerb. Sax. 141. KIENNICTWO, a, n. ; (Boh. et Slov. saukenictwj; Carn. 'seknarishe , seknarstvu ; Vind. (uknarstvu , fuknarifhe , fuknaria ; Croat. szuknaria); sukiennicze rzemiosło. On. Th. 1082, ba‘3 îttdimadjerijaitbim-f ; handel sukienny, ber $lld)banbel. SUKIENNICZY, a, e; Boh. saukenicky; od sukienka, ^U^tnatfier» . Weź mydła sukienniczego, którym folują szaty. Sienn. 568. Sukiennicze ziemie, ob. Kolarskie. SUKIENNIK , a , m. ; Boh. saukenjk ; Slov. sauknjk, sukenfk; Sorab. 1. pwatnik , (ob. Płat, cf. pleść); Carn. sèknâr; Vind. fuknar, fuknutekauz; Croat. szu-kn ńr ; Slav. sûknar; Ross. cyKOniuiiKt ; co sukno robi, ber Stltdmtadjer. Sukiennikom do gręplowania sukien ziele szczeć polna abo szczotki nazwane potrzebne. Syr. 665. — §. Co sukno przedaje. Cn. Th. 1082. ber ütudjljän« bler, Floh, kragec sukna. SUKIENNY, a, e; Boh. sau-

łódź, bat; eilt Soot, <2>d)tpbi)0t. Zawsze bywają u okrętu SUKIENKA, SUKIENECZKA , i, z., dem. Nom. suknia; Boh. sudny. Pot. Jow. 2, 54. Krążyli, i z daleka mijając port ludny Do rybitwiego brzegu przystawili sudny. Pot. Arg.

194. Kobiety pustoszą państwa, zamki burzą, Te wielkie morza zagęszczają sudny. Pot. Syl. 31. Mając po tema okręty i sudny. ib. 104. Osiadłszy sudny bez szerokich rozmysłów pod żaglami leci. Pot. Pocz. 172. —

sukienka kiedy w po-

szara

Allegor. Kiedy burza szaleje obłudna, Dosiadajmy na ziemi tak pewnego sudna. Pot. Pocz. 172. ‘SUDZINA, y, z , wielki *sąd czyli *sęd , fasa, eilt W Żmudzi cztery wielkie sudziny piwa na czterech rogach stołu postawią, a potym bydła na ofiarę bogu swojemu biją. Stryjk. 146.

SUFIT, u , m., z WFosk., strop wytworny,, eilte feinte Biw* ttterbeefe, ©ipöbcefe; (Slov. podnebj w swétnicy; Rag. pood, podpodisete: Bosn. podpodisete , nebbo, podnebje, (cf. niebo, podniebienie), (podpoditi, uciniti nebbo coslare tectum; Slav. tavan; Ross. riOTO.iOKE, (cf. pułap). Sufit,

SUFIT0WAN1E, pułap wapnem z gipsem na trzcinę bitą wyprawny; bywa gładki, lub obciągany. Magier. Mskr.

Sufity tylko dla panów się zdadzą. Świtk. Bud. 148. Z stołowej izby balki wyrzuciwszy stare, Dała sufit, a na nim Wenery ofiarę. Kras. Sat. 81. W sufit plunie. Mon.

64, 204. pyszny, dumny, wyniosły, gęba wyżej nosa.

'SUFLETA, S2UFLETA, n p. Żywot ten jest jako kome-dya, w której sulleta królem ; a skoro po komedyi, su-fleta zostanie sulleta. Sk. Żyw. 1, 168, (czy souffleur?).

Gdym szufleta bywał w Proszowicach z żakami. Alb. z Woj. 14. Bald Sen. 41.

SUFRAGAN, a, m., namiestnik biskupi, biskup in partibus infidelium , ber SBetptufcfyoj ; Slov. poswaceni biskup ; Hang. szentolö, vitzepüspök

SUFRYN, a, m., pieniądz zloty, z Franc, souverain, eût (soitucratnb’or. Teat. 45. b, 75.

SUHAK , ob. Sudak.

SUJA, ob. Szuja. SUJĘ, ob. Sué.

SU-

*SUJECZKOWY, a, e, n. p Wódką sujeczkową często oczy przemywać. FFaur. Sk. 382,?

SUKA, i, z., SUCZKA dem.; Slov. suka; Boh. cuba ( cf. czubić, cf. szuba), tjstâ , tjstka , fena; Sorab. 1. czuła, czulka ; Sorab. 2. tschula, beja, boja; Garn. kusla, ku— sćlza, (Garn. ztizèk, kushsk canis); Vind. pefiza , pfiza ;

Croat. kusza, czûczka , pszicza , ( czuczëk * pies ) ; Dal. pssicza , kueska, kuchka ; Bosn. kuçka , psiça , vaseka;

Rag. psizza, kucka ; barb. vaseka; Ross. cyna, cynaa, acynna, (jKymin grzbietowe kości, jesiotrowe, wyzino-we), (cf. sobaka, Germ. BdltffP, Band;; Pers. sek ; * Hannover. $ad)e ; hl. tiik; cf. Angl. dog); psica, samica psia, bte |>ttnbtmt , bte 33e£e. Suka nosi dziewięć tygodni, wydaje po kilkoro szczeniąt na raz jeden. Zool. 306. Suka szczenna. Dudz. 21, Eccl. memma. Suka oszczeniła się.

Dudz. 21. — Pies suki nie kasa. Rys. Ad, 57. kruk kru-

SUKIENNY - SUKNO.

SUKNO WIEC - SUŁTAN.

501

kennÿ; Sorab. «i. pwatowé , pwatné ; Vind. fuknen , fe-knen ; Carn. seknen; Croat. szuknè.o ; ( Bosn. suknen laneus) ; Rag. svitni ; Ross. cyKOiiHbni ; Eccl. cyKHHHUH ; z sukna zrobiony, %üä) *, öOlt $ud), tudjeit. Sukienne spodnie. — SUKMANA, y, z., SUKMANKA, i, z., dem. żu-pan chłopski z sukna; Crout. raknich, eilt tltdjlter 33auer* rocf, (cf. plócienniea). Sukmana z przędzy grubej wełny.

. Pod czas w podłej sukmanie najdzie, się pański zdanie. Cn. Ad. 873. W tak podłej płachcie i w grubej sukmanie. Past. Fid. 193. Pasterska sukmana. Zab. 12, 300. Mając dobrą sukmanę , łacniej domówić się swego. Alb. z Woj. 34. Owa sukmanka dość dobra była, choć już zażywana. Mon. 64, 123. Fa-lib. L 2. — SUKNIA, i, ź. ; Boh. suknć , suknice, kabat (ob. Kabat), raucho, (ob. Rucho); Slov. suknë ; Hung. szoknya ; Sorab. 1. fukna, szuknia , jaka, drasta ; Sorab. 2. drasta (cf. drzeć, szukna kobieca suknia sukienna); Carn. sukna, gvant (ob. Gwent), (hâla* suknia długa, shampr » suknia długa kobieca); Vind. fuknja (mę-zka suknia), guant", oblozhilu, obliek, (fverhna japa, sgorna fuknja * zwierzbnia suknia, surdut; podfuknja, podjopa , podobljek » spodnia suknia ; jopa * kobieca suknia) ; Croat. szuknya vestis, toga , szuka szenszka (kobieca), szvita, halya , halli ne, opràva ; Rag. haglina, od-jeccha, sukgna, ruho korèt, (sùkna xènska * kobieca suknia; Slav. suknja); Slav. hodiha, hodilo (cf. chodzić, haljina * suknia zwierzchna); Bosn. haglina, (-sukgna, sgenska haglina * kobieca suknia ; sukgna , koret palla) ;

Ross. «aliant (ob. Kaftan), iLiaTbe , n.iaibeue, (cf. płat);

Eccl. ; szata, osobliwie sukienna; ber9îoÆ, £ud)rocf. SUKURS, ob. Posiłek.

Chrystus rozkazał apostołom, aby nie mieli kalety i ko- SUKRWICA, y, z. ; Boh. saukrwice ; ropa krwawa, otok, szturów, ani dwu sukien. Sk. Dz. 894. Suknia znoszo-    eltcr. Szkorbut, gdy się silić pocznie, dziąsła bardzo

na Ross. aonorb, JOiiOTbe. Po sukni umysł człowieczy    nabrzmiewają, surkwicą ciekające i gnijące. Syr. G18.

poznaczyć sie może. Eraz. B. Suknia nie czyni czło- ‘SULEJATY, ‘SÜLATY, ów plur., (cf. Gall. souliers; Germ.

©oljlcîi), pilsniane obuwie. Włod., §{l$fd)u^, ętl3fttefeln. Króla przy koronacyi w sulejaty, w dalmatykę i w- plu-wiał złotogłowy ubierają. Giuagn. 593. et 183. Podagrę uwijać w sulaty. Nar. Dz. 2, 24. Zab. 2, 232. Nar. Ja podagra przymuszam wszystkich, by leżeć chcieli, Na-wetem nogi obwarowała , Gdy sulejaty wymyślała. Gomp. Med. 586. Sulejaty, pończochy, tibialia. Cn. Syn. 885.

Mon. 75 ,

ÎO «

kno, (szukati, szńchem torguere); Hung. szoknija, possto (cf. postaw) ; Dal. siikno ; Slav. sukno , sukne , esoha , (cf. czuja); Bosn. svitta , (sukno pannus vilis, sukati tor-quere, contorquere) ; Rag. sukno panno di rassa rozzo e vile, svitta pannus, sukati, zasukati torquere ; Ross. cy-kho , cyqeme , nocyqmb , uocyqtiBaib pokręcić , 40cy-*łHTb, 40cyq«BaTb dokręcić, cyqeHbi«; Eccl. cnaHie kręcenie nici, CKaHbiH na nici kręcony. (NB. jak płótno od słowa pleść, plotę, tak sukno od słowiańskiego, u nas zaginęłego, sukati, kręcić na nici (wełnę) pochodzi. — Z Raguz. i Bosn. svitta, porównaj słowo zwijać, wić; Eccl. nopTHine pannus, ob. Parć, ob. Portki);— sukno, tkanina wełniana na suknie etc.; ü£itcfy, ©etvanb, ïud) ju Kleibern. Nie trzeba złego sukna rozwijać, z brzegu poznać , jakie jest w całym postawie. Zebr. Zw. 89. Sukna wszelakie ziemskie inaczej robione być nie mają , jeno na szerz ‘dwa łokcia [dwil. 2] koronne bez krajki, a wzdłuż łokci trzydzieści. Herb. Siat. 179. Podkomorzemu żupnik będzie powinien dać postaw sukna Machulskiego, abo dziesięć grzywien. Herb. Stat. 107. Sukno stępować, ob. Stąpić. Sukno strychować, ob. Strychować. Lice sukna, cel sukna , oppos. nice. Sukno grube, chłopskie, siermięga, Vind. lodn; Croat. baba, aha pannus Thessalonicus ; Rag. àba ; Ross. Turc, raóa sukno grube białe Sukno jedno grube nazywają w Moskwie watman. Pum. 83, 614. Flamańskie sukno Boss. 4>.iaMCKee no-«10THO. SUKNO WIEC, wca, w., mól, linea veslianella , bie 5lletberfd?a£>e; liszka tego motylka wielkie czyni szkody w sukniach. Kluk. Zw. 4, 533. Ład. Fl N. 108r

wieka. Ossol. Str. 3; (Gioat. oprava ne chi ni chloveka ; nit chini popa duga halya, nit voynika zlata szablya * nie czyni xiedza długa suknia, ni wojaka złota szabla).

Częstokroć bardziej suknią , niż człowieka szanują. Mon.

64, 33. (jak cię widzą, tak cię piszą). Suknia grunt Zab. 1, 129, (ob. Ubiór, strój). — Metonym. Jakiś labe chciał dla niej czarną suknią zrzucić. Tent. 42. c, 7.

(stan duchowny porzucić, cf. habit). — Fig. Chciwość SULERZ , ob. Szulerz.

pod płaszczem skryta pobożności, Wydzierstwo w sukni 'SULIGA, y, z‘. ; Boh. sudlice ; Garn. sulza ;• Vind. fulza , fani ad rej opatrzności. Past. Fid. 263, cf. barwa. SUKNI-    liza, darda, kopje, oistrip, dróg, nafhpiz, shelesni pi-

NA, y, i., biedna suknia; Ross. KaqrraniiiiiKO, eilt arm«    kazb, dem. fulizhiza, bodalze, buzei, (fulizhifhe « trzonek

feliger 3Î0cf. Kto sukniny moje widział, mniemał, że z    kopii; verb. nafulizati. skusfulizati , prefulizati * nabość,

pradziadowskich mam je spadków. Zab. 9, 87. Ilyck.    przebość) ; Croat. szulicà . szulicza, szulichicza; Bosn.

SUKNIANY, a, e, od sukni, 3f{ocf » ; Vind: oblazhilen,    sullięa , kopje; Rag. sulliza , sulliciza ; floss, cyjima ;

oblazhilski, gvante; Slav. hodichni; Boss. pii3HbiM, Ka<i>-    (verb. cyjaTb, cyno , ciskać sulicę); [Etym. sunąć 2];

TUHHŁIH. SUKNISKO, a, zi, sukno grube szpetne, I)dfdt-    pocisk, rohatyna, dzida, ber 2Blirffpte$. Nie chodzi chło-

d)eê, fd)Ied)te‘3 ïucl). Brałeś na się sukniska pacholiczne.    piec za nim z granatą, z ruśnicą, Abo jako na wilka z

Birk. Kaz. Ob. E 5 b. SUKNO, a, n. ; Boh. sukno; Slov.    okrutną sulieą. Rej. Wiz. 34.

sukno; (Boh. saukati kręcić nici); Sorab. 1. et 2. piat; SULIMA, herb (Sorab. 1. płachta, rub lniana chustą, cf płat, płachta, rąb); Carn. seknń, ( sukam * kręcę, sukanz * nici kręcone); Vind. fuknu , fekno, (fukati , fuzhem * kręcić, SUŁTAN, a, m., toczyć, fukalu, fukaunik » cewkowe kółko); Croat. szu-

iarczy tarcza mała, niby w tryanguł ułożona spodniej tarczy trzy kamienie;

; na

na; na tej półorła widać;

hełmie półorła czarnego, hurop. c , 49, eilt 2ß(tppeu.

z Arabskiego, znaczy pana abo zwycięzcę ; taksie tytułuje monarcha Turecki. Kras. Zb.- 2, 515.

na

502

SUŁTAN - SUMA.

SUMARYUSZ - SUMN1ENIE.

ber ÎUïftfcJje datier, Sultan; Boh. źoldan. — g. Miano    edit.rec.). Tych rzeczy, które powiadamy, to głowa jest abo

brytanów, ettt 9łame,'beu matt ben 33tlllenbetßent giebt. Nie    suma. 1 Leop. Hehr. 8, 1. To jest koniec a suma wszys-

nazywaj psa wezyrem, sułtanem; bo te imiona są lu-    tkiego. Rej. Rost. K l l 4. Owego listu ta była suma. Baz.

dziom znacznym służące. Chmiel. 1 , 582. SUŁTANA,    Hst. 247. VU. 3 Beg. 21, 9. Suma papiezkiego poselstwa do

y, z., SUŁTANKA, i, z., nałożnica, siostra, córka lub    Zygmunta ta była, aby król przeciw Turkowi ciągnął. Stryjk.

pokrewna sułtańska. Kiok. Turk. 89. bie ©ultaumu. Ta, która    703. Na końcu każdego kazania zawsze jest suma te-

rodzi następcę tronu, ma tytuł wielkiej sułtanki. Mik.    go kazania. W. Post. W. 184. et 196 etc. —■ Je-

Obs. 211. — §. Miano, które dają suczkom, ctlt 9îamc    szcze w skrzydle lewym była nadzieja, gdzie wszystka

ber Sdjooßlutnbtmteu. O moja luba sułtanl>0, nie będziesz-    już stała suma rzeczy. Tward. Wi. 81. cała decyzya na

że więcej na moim legać łóżku? Tent. 49. d, Al. —    nim zawisła, ber gattje 2Ut§fd)lag ber ©adje. — §. 2) Su-

§. Gatunek kobiecych sukien, eine 2lrt ®ament'letber. Dłu-    ma, ostatnia śpiewana msza wielka; baé» ^obe 2lmt, bte

gie robrony, sułtany. Tent. 5-4. b, 21. Sułtany, józefki,    bolle 9Jieffe. Sumę śpiewaną miał, sumę rekwialrią ce-

strój kobiecy. Haur. Sk. 519, cf. sutana. SUŁTAN1CZ,    lebrował x. biskup. Tr. Co się panną będąc na kilku

a, m., syn sułtański, etil junger ©altan. Nauka tych    mszach bywało co dzień, jejmością panią zostawszy, le-

młodych sułtaniczów jest bardzo osobliwa. Pain. 84, 797.    dwie tylko w święto , i to na sumie , a czasem i nie na

SUŁTANOWSKI, SUŁTAŃSKI, a, ie , fultanifô. Wasza    całej. Mon. 71, 711.— §. 3) Suma, Sumka, ob. Sum-

sułtańska Mość. Znb. 15, 77, ^atarł na nas    on    tłum    ki, Suną, Sunka. SÜMARYUSZ , a,    m. ; Ross. or.iaB.ie-

sułtanowski. Jabł. Buk. K, 4 b. Turecki.    Hie; krótki spisek, zbiorek, ob. Sumowanie;    2lu3$ug,

SUŁWICA. Bielaw. Myśl. F. 2, rybka, ob. Sielawa.    furje ©ailtlung, compendium. *Summaryusz konstytucyi sej-

SUM, m. ; Boh. sum ; Slov. sum, hrća; Hung. hartsa ; Croat.    mu Warsz. 1776. "Summarysz umiarkowania monety sta-

szóm ; Bng. sóm ; Lat. salmo; Vind. som, bolar; Carn.    rćj z dzisiejszą. Krak. 1641. *Summaryusz wszystkiego

som, volar; Bosn. nosnięa, sóm; Slav. som; Ross.    nowego testamenntu, to jest, krótkie okazanie tego,

cours ; rodzaj ryb brzuchoplet\tfistych, silurus, ber 28cl3. co się w której kapitule zamyka, r. 1570.

Zool. 182. Sum pospolity, silurus glavis, w wielkich SUMAK, a, m., Rhus, krzew, którego korzeniem farbować rzekach, lubi wodę mętną; ryba wielka, kilka    łokci dłu-    można czerwono. Kluk. Dykc. 5, 15.    ber ©lltttad),    ©dpttacf,

ga, niekiedy sto funtów ważąca. Zool. 183.    $drberbaunr, ©ärberbautn.

SUMA, y, £., SUMKA, i., z., demin., z Łac., Boh. sum- SUM1MÓZG, ob. Szumimózg. SUMKA, ob. Suma.

nia , sumec,

Carn. sliuma ; Vind. fhuma, savjetje, vkupna fhtetva , sberiza ; Bosn. brój; Rag. skup ( cf. w kupę zebrać, glavnizza, glavno , ob. Główny); Ross. cynma ; §. 1) rzęd liczby, zebranej z wielu rzędów. Solsk. Geom. 3 ,

80. Wartość całkowita zowie się sumą. Jak. Mat. 1, 16. bte Summe, 3îedjmntg3fummc. W każdym trójkącie suma dwóch boków wzięta jak się podoba, jest zawrze większa, niż trzeci bok. Jak. Mat. 1, 43. Suma pieniędzy, bte ©elbfumme. Sumki złąezone razem a porachowane z niewypłaconym od lat kilku procentem, uczyniły kapitał kilka kroć sto tysięcy złotych wynoszący. Kras. Pod. niu miewali wina , co my możemy nazywać sumkami abo 2, 44. Dobrze kiedy jest sumka, od której się pro- miechami skórzanemi», (ob. Suną, Sunki, 2Setn|d)lmtd)e). cent bierze, ib. 254, ( ob. Kapitał, iścizna). Umierając SUMOWAĆ; Vind. fhumati, sefhu-mati, v’enu zhillu sbra-wńelkie oprócz dóbr sumy, i na prowizyach i w gotowi-znie zostawił. Kras. Rod. 2, 29. Od sta złotych bierzemy, 5, t. j. kiedy nad główną sumę pożyczaną bierzemy od każdego sta po pięć. Cost. Gor. pr. Jam w mojej sumie tę majętność objął. Kras. Rod. 2, 44. (w moim d/ugu) — Allegor. Kto wie, jeśli bóg do sumy dzisiejszej, Będzie chciał przydać godziny jutrzejszej minutę chromą! Relr. Hor. 2, L 2. (do tej'liczby lat). — $.

Suma rzeczy, krótkie zebranie, treść; eilt fiir$er 3ltbegrtf, bft* Hauptinhalt ; krótkie osieżenie, osięgnienie której rzeczy, suma. Mącz., Boh. obsah , wśechnost, calma, wey-nos; Vind. sapopad, sapopariek, Vunnosek; Boss. nepe-

teHB; Eccl. B03oanie Beiueii. Z obrządków chrztu su - fmmnartfd) ; Boh. summownj. mę wiary chrześciańskiej poznać możesz Kucz. Kat. 2, SUMN1EN1E, SUMIENIE, ia, n., ‘Sądnienie ( Eraz. Jez. 366. (zbiór. edit. recent.). Dziesięć przykazań bożych ,    u 2 b), (‘Sąmnienie. Eraz. Jez. V) ; ( Carn. sum, susa sumą i skróceniem wszystkich praw. ib. (zbiorem.    mnya * podejźrzenie, shin * skrupuł sumnienia; Vind.

saućet, ( cf. poczet); Sorab. 2, fumma ; SUMKI plur., Sumły. Loder., Boh. saumar, saumarské se-

dlo ; Vind. zueh, zuh, ledrast uesh, koshna vrezha ; Carn. rneh, (cf. mieh) ; Dal. szarnar; Ross. cyma , cyM-ku , cyaiouKa (»waliza, kieszonka, cynia nepeMernaa tłumok , torba ; xo4Htł cb cyMOK) chodzić z torbą żebrać ; Ross. cyMOBSTHH buchasty) ;    ( cf. Germ.    ©auttt,

©aumtÇier ) ; juki, sakwy podróżne skórzane; lebernc Öueerfäcfe, ©atteltafcben. Sumki, tłumaczek skórzany, bulga, hippopera. Mącz. — §. Wzięli stare wory na osły swe i wino w stare sumki potarte i łatane. Radź. Jos. 9,4, not. • w onych krainach był zwyczaj, iż w skórzanym naczyti, v’ enu fhtivilu spraviti; Bosn. brojtti ; Rag. skuppiti ; ob. Przydawać, Dodawać. SUMOWANIE, ob. Przydawanie, Addycya. Solsk. Geom. 3, 80. — Aliter: Kazanie to jego w krótkości je sumując, położyć tu umyśliłem. Sk. Żyw. 2, 191. treść z niego wyciągając, itt3 Sïtivje Jltfammeit Stepen ; Ross. orniBJum. Więcej pożytku sprawi mowa zwyczajna niżeli krótki spisek, który dawniej sumowaniem, summarium, breviarurn, zwano. Pilch. Sen. list. 296, (ob. Sumaryusz). Mowa bardziej jest potzebna uczącemu sie , sumowanie zaś umiejącemu. ib. 297. SUMOWNY, a, e, SUMOWNIE adv., co‘zwłaszcza ku krótkiemu osięgnieniu należy, sumrnarius. Mącz.,

Bicrie, 6;iarocoBtcTie. Będący dobrego sumnienia Ross. ó.iarocoBtciHHH. Czyste sumnienie, nie obawia się złego. Ossol. Str. 3. Dufanie mocne w 'najwiętszych przygodach czyni dobrą myśl człowiekowi świadomemu 'sąmnienia swego. Eraz. Jez. V. Jeśli dobre sumnienie ma, niech się nie boi. Sk. Dz. 819. Mur żelazny dobre sumnienie. Rys. Ad. 41. Sumnienie dobre , wielka uciecha i obrona, Cn. Ad. 1110. (niewinny śmiele i mówi i patrzy). Sumnienie wesołe. Rej. Post. M m m 2. Kogo sumnienie nie strofuje, Ten przed sąd wołany, żartuje. Pilch. Sen. list. 520. Sumnienie bezpieczne, a jako kryształ przezroczyste , a które na się ani przed bogiem , ani przed ludźmi nic wszetecznego nie czuje, a jasne oczy ma na wszystkie strony, a nigdy ich 'psiną nie pokrywa. Rej. Zw. 114 b. Sumnienie z twarzy poznać. Cn. Ad. 1113. (twarz łacno wynurzy, co się w sercu burzy). Dał Alexander W. doktorowi list , (w którym o truciznie doniesiono), czytać, patrząc, jeśliby w nim jaki znak sumnienia mógł poszlakować; conscientiae motus. Warg. Kurę. 22. poruszenie, ©cnuffenśriifirttnjj. Sumnienie go rusza. Cn. Th. 1085. (strofuje-, karze). Sumnienie wyruszyć, upamiętać; Ross. cOßtcTHTb, yco-BtcTHTb, ba3 ©enuffen rühren. O bałamutowie, niebaczne ludzie za nos wodzicie, czyniąc im sumnienie kędy nie-potrzeba, a nie czyniąc, kędy potrzeba. Twórz. Wiecz. 18. (skrupuł ; Vind. viestna tefnoba , fhin , viestna gri-senja ; einem ein ©enuffen machen, einen ©crnpel, ©emiffenê* fcrnpcl machen ; Prov. Vind. komu eno bouho vo vuhu pofädi-ti « 'pchłę komu w ucho wsadzić). Rachuję się, jak nigdy na spowiedź z sumieniem , A gdy żadnej przyczyny w sobie nie znajduję, Nieszczęściu ten los cały memu przypisuje. Zab. 14, 222. — Targować się z sumnie-niem, ob. Targować się. — Sumnienie go gryzie. Prot. Kont. C, 2 b. (Slov. hrize ho swedomi ; Vind. viest te-shi, pezhe). Myśl ci mą odkryję, Robak sumnienia w sercu moim wierci, ryje. Mon. 76,809. Sumnienie gryzie, gdy na cnocie brudno. Rej. Zw. 223. Owrzedzia-łe sumnienie nasze. Rej. Post. N n 5. Nie trzeba za morze biegać po one kosztowne zioła , na te nędzne a tak zarażone i zranione sumnienie nasze. Rej. Post, J i

503

S U M N I E N I E.

SUMIENNOŚĆ - SUMIENNIE.

fum, fumnia , fdmnenje * podejźrzenie ; fe fumniti conji-cere, conjecturare ; Croat. szumnya suspicio, szumnimsze, szumnitisze, szumlyati, szumlyivati suspicari ; Dal. sumnya conjectura, dubitatio, szumnyti dubitare; Rag. sümgna, sumgnćnje incerliiudo, dubitatio, scrupulus, posómgna suspicio, sumgniti, prosómgniti suspicari ; Slav. somljiti suspicari ; Rosn. sumgna , sumgnenje ambiguitias, dubitatio , suspicio, scrupulus, sumniti dubitare; Dosu. sęje-gnenje opinio \ Ross. cyamliHie, cojminie * wątpienie, powątpiewanie, cyMHtBaTŁca, coiwirfeBaTLCH » wątpić; cf.

Hebr. Qtoî samam, cogitavit ; cf. Etym. \cerk. mmmic mniemanie 2], jąć, imać, cf. 'urn; Ross. yait) ; — sumnienie; Boh. swëdomj ; Sorab. 1. famotne szwoye fwcdomo ; Carn. vest, viest, (cf. wiedzieć); Vind. viest,

Croat. szvést, zvészt; Slav. szviest ; Dal dussevnoszt conscientia; Rag. düscja (ob. Dusza), sarze, (ob. Serce);

Ross. cOBtcTb. — Sumnienie jest prawo rozumu wolą naszą rządzące. Psahnod. 84. ba§ ©enuffen. Sumienie jest rozum uważany jako wiedzący prawidło , którego się w postępkach naszych trzymać mamy. Mon. 75, 677. Sumnienie prawie jest to wójt od boga, Aby powściągał, kiedy we łbie trwoga. Rej. Zw. 223 b. Sumnienie jest kryg twardy na swą wolą. ib. 223. Gdyby sumnienie nie wściągafo zgoła , Przyrodzenieby rozpuściło koła. ib. Wielki to fortel na złe przyrodzenie, Dać mu za mistrza poczciwe sumnienie. ib. Sumnienie jest stróż pilny poczciwości, ib. Sumnienie zawżdy tam radzi, gdzie cnota. ib. Sumnienia trudno pozbyć. Cn. Ad. 1110.

Sumnienie tysiąc świadków. Psalmod. 83. Sumnienie świadek nieomylny, za wiele świadków stoi. Cn. Ad.

1111. Czy jest to sumnienie tak z nią postępować?

Teat. 10, 62, (cf. bój się boga). Gzy macie wy sumnienie, czynić to? Boh, Kom. 4, 580. Już też nie trzeba mieć sumnienia, tak brzydko kogo posądzać. Teat. 10. b,

28. Szczęście pobudza ku niesłusznym rzeczom, którzy się rozumem, cnotą a ‘sądnieniem nie sprawują. Eraz.

Jez. U, 2 b. To człek bez sumnienia, bez poczciwości.

Boh. Kom. 1, 41.    Ja się sumnieniem świadczę. Boh.

Kom. 1, 49, (cf. jakem poczciwy, na poczciwość moje). Biorę to na sumnienie swoje. Üstrz. Kruc. 1,250.

(panu bogu za to odpowiem). Sumnieniem, abo pod    5, (cf. coelum , non animum mutant). Sumnienie ustra-

sumnieniem obowiązać. Cn. 7 h. 1083. Pod sumnie-    szone. troskliwe, ib. Mm m 2. Sumnienie straszliwe,

niem ! Past. Fid. 129. (na charakter, jakem poczeiwy)X ib. Sumnienie złe stoi za kata. Cn. Ad. 1111. Sk. Dz. Postać święta, a hajduckie sumnienie. Opal. Sat. 47.    827, (cf. zjadł pies sadło). — Sumnienie * sumnienie

Za sumienie" jego przysiągł. Chełm. Pr. 55. (za sumień-    bojaźliwe, trwożliwe, podejźrzliwe , troskliwe. Cn. Ad.

ność jego,    za poczciwość jego). Lepsze ciasne sumnie-    1112.    skrupuł, eilt    ©CtBtffcuëjtvetfcl, Scntpcl. Zabiwszy

nie, aniżeli    przestronne; ciasne ^    które i małego grze-    go, a    potym mając    sumnienie o to, uciekali. Biel. 484.

chu lekce sobie nie waży. Sk. Żyw. 2, 165, (ob. Skru-    Mając sumnienie o krwi rozlanię, radzili sie, jakiby ich

pulatność). Jakim prawem i sumnieniem uczynić to mo-    grzech był. Sk. Dz. 789. Sumnienie złożyć, oswobo-

gli ? Teat. 49, 2.    Sumnieniem byś to dobrym zrobić    dzić ; eximere scrupulum. Cn. Th. 1083.    SUMIENNOŚĆ,

mogła. Teat. 42. d,    B. Dobrym sumnieniem własność    ści, i. ; (Carn. sumlivost* podejźrzliwość ;    Rag. surngnivos *

cudzą otrzymać, ib.    27. c, 70. Nie wiem, czybym mógł    wątpliwość; Ross. coMHHTe;n>HOCTŁ, cOMiniTeabCTBO wąt-

dobrym sumnieniem    z nim pojedynkować. Boh. Kom. 4,    pliwośó); stosowanie do sumnienia, bte    ©ctBtffenbafttgfcft ;

257. Wielka jest moc sumnienia    na obie strony, iż ani    Croat,    dussevnoszt,    (cf. dusza, duszność). SUMIENNY,

się ci boją ,    którzy nic nie winni ;    ani ustawicznego stra-    a, e,    SUMIENNIE adverb,\ (Carn. sumeshliv , sumliv »

chu karania nie są próżni, którzy się w złym uczynku podejźrzliwy; sumniv, podejźrzany ; Vind. fumniu * poczują. Gwagn. 575. Dobre sumnienie Ross. AOÓpoco- dejźrżliwy ; Croat. szumnyiv suspicax, szómnyen suspe-

mowę mięso, sumowma

eus, szumnik , szumitel suspector; Rag. sumgniv, sürn- SUPERARBITER, tra, m., Xiadz. 164, rozejmca , polubo-gnivaz Aubius , incerlus, suspectes, scrupulosus ; Ross. wy sędzia..

cOMHHTCJŁHbiii, cyMHiiTCJibHbiH > wątpliwy) ; od sumnienia, SUPERAÎA, ob. Przewyżka ; Boh. prebytek (cf. przebytek), wedle sumnienia, getDtffeu^aft; Boh. swedomity, (cf. świadomy) ; Vind. viestoben, pravizhen ; Cront. dussevni ; Ros,s. coQibcTHbiii, coBtcTBO, ^oópoocoBtcTHUH. Mówiąc po sumiennemu, niemasz nic mniej sprawiedliwego. Teat.

35. b, 84. et 22, 52.

SUMO WY, a, e, od suma ryby, 20cl3* Ross. CyMUBOH. Su-

Ross. coMomiiia.

nadwyśek. *SUPERF1N, u, m., z fejnu , z fejnsylbru czyli z bardzo przedniego srebra, n. p. iglica, dite ©a* dte, j. 23. eine 9?afel öou feinem ©Über. Widzi warkocz po szyi białej rozpuszczony, Piękny, choć superfinem w kółko nie spleciony. Zmor. Siei. 275. SUPER/ INOWY, a, e, z przedniego fejnu, z najprzedniejszego srebra, z brantu ; »om feinften ©über, fnperfein. Superfmowe z głów zdjąwszy zaplotki. Zimor. Siei. 194. SUPEBIN-TENDEŃGYA, ob. Doglądanie, Dozor. SUPERINTENDENT , ob. Dozorca najwyższy, Doglądacz. SUPEROKTA-WA, głos pewny w organach. Magier. Mskr.

SUMPT, ob. Koszt, nakład.

SUMUŁKA, i, i., dem. Nom. suma; sumka czego, króciu-chna treść, furjcr 3n(mlt. Tr.

'SUNĄ, y, z., SUNDAK , a, m., 'SUNKA, i, z, dem.; (cf.

sumki; Ross. cynia); suną, rzemienna łagiew". Rudn. 1 SUPLIKA, i, z., SUPLIKACYA, yi, z'., z Łac., prośba unikam. 28, 3. ein leberncr ©d;land;, (cf. szawłok). Sunki,    żona, osobliwie na piśmie podana; eine nntrrtljdnigc 23it*

abo skórzany worek, w- którym wino abo olej można    te, ©applique, 33ittfd)rift ; Vind. fuplika, proftinja, profe-

nosić, ascopera. Marz. Suny , rozumiej Hasze skórzane,    zhu pifmu, marial; Rag. pomolniza, pomogljepstvo ; Ross.

w których wodę, wino i innych mokrych rzeczy noszą;    MOjunejibHOC micbMO; Eccl. iipoiiicnnic, ncMofnnbe, ne-

nieklórzy samami zowią. Buda. Ps. 56, .8. Wziął chle-    joóhtiin, (cf. czołobitność). Chłop znowu w supliki, Na-

b.a i sunkę wody. Rudn. Genes. 21, 14. Nabrali worów    pełnia ziemię i obłoki krzyki. Jabi. Ez. 27. Gdyby była

na osły i sunów winnych wiotchych, a popadałych i po-    jaka na prędce suplika, mogłaby się teraz podać. Teat.

zszywanych. Rudn. Joz. 9, 4. Suny nowe pukają się.    46. b, 54. SUPLIKOWAĆ med. cont., uniżenie prosić,

Rudn. Job. 52, 19. Sundak wina. Buda. Hoz. 7,5,    uniżone prośby zanosić, untertänig bitten; (Vind. poni-

not. «sundak.abo suną jest flasza skórzana». {Ross. cyn-    shnu profiti ; Croal. sznubim). Gdy kto z pokorą o co

4yKTj » kufer, sepet).    suplikuje, Kary podobno tym nie zasługuje. Past. Fid.

SUNĄC, sunął, sunie cz. jedritl , Suwać contin., posuwać,    285. Suplikuję Wc Państwu Dobrodziejstwu, nie żeriuj-

pomykać, mknąć; fd)iebcit, tyin fdjiebcn , fort fcf;ieben, fort    cie się dla mnie. Teat. 9, 53. Długo za onym mizera-

bemegen; (Sorab. 1. fuwam , fuju , funu , fuham ; Sorab.    kiem suplikował do oficera. Sk. Zgw. 1, 395. Suplikują-

2. szunusch; Boh. śaupati, saupnauti, pośauppauti; Croal.    cy, SUPLIKANT, f. SUPLIKANTKA; Bok. żadostnjk; Vind.

szùvam; Rag. sùnuti, (sünutise innere; Cum. suneti,    profhnik; Croal. sznubitcl, sznobok, f. sznubitelicza ; Eccl.

sunem, sujem * nogami trącić; Bosn. suniti, dotisnuti ,    yeÆOÔHTHHKï , /. »iejoGinnima.

(cf. taczać, toczyć); Ross. cyny Tb, roium., cyny, cyio) ; trącić, sturknąć , włożyć, wetkać; (Ross. cobokt> , cobo-stos, sturknienie, 3acynyTbcn, saconbnuiTbCH za-

dorinnuti prolrudere, P udere ; Croat.. rukneti, ruknem , SUP0N0WAĆ cz. niedok., z Łac., przypuścić zdanie jakie, rukam); Vind mekniti, makniti, lishati, tishim, takati, zdarzenie jakie, dać czyli zezwalać, żeby tak było; fup«

poniren, ooranó fcfjcn, jttgeben, ba$ bent fo fet), ben gali anuefnnen, fe^eit; Rag. pridmniltij Ross.. npc4nojio*nTb, npe4nojaraTb. Dla suponowania ; Ross. iipe4riojoHune4b-podziać sie); (cf. Lat. sinuo; Germ. fd)iib, fcpob, fd)icbcn,    nun, »oraitêfefcbar. SUPOZYCYA, yi, i., suponowame

cf. szuflada; cf. szybować, cf. szubienica; Hebr. sua ,    czyli przypuszczenie czego, i to , co sie suponuje czyli

mwere se) , pr. et impr. Gdzie kroki tak śpieszne swo-    przypuszcza, bic 23oran$H’j$nng. Była na niego supozycja,

je suwasz? Teat. 42. D, a. Kto się ośmieli suwać wę-    cf podejźrzanie. SUPOZYTURYUM , ob. czopek lekarski,

rmifd) ntacbnt. Dźwiga swój ogon paw', i skrzydłami sur-czy Pot. Jow. 2 , 65.

drownicze kroki, Przez bezdennej przepaści najgrubsze SURCŻYG med. niedok., świerczyć, jlrrcn, ciii rau^C^ ©C< pamroki ? Przyb. MUt. 49. Suwa sie wąż, snuje się.

Cn. Th. 1085. Suwając sobą, szumno stąpać. Cn. Th.

cina, y, ź., suknia zwierzchnia Francuzka, z Prane, surtout, kapota, ob. Nasuwień; Boh. odêwacÿ suknó; Sorab. 2. kappa, (cf kapa); Caru. poverh sukna; Vind. zhresoblazhilu , fverhha j.opa, sgorna fuknja; Slai\ halji-na ; Rag. nadhàglina , kabanizza , kabaan , vu Ig. japùn-suwa się gja ; Rosn. oggrinaę; Ross. cepiyh-L ; Eccl. onauiCHŁ, Bepxiiaa iwynccKaa 04f5K4a PyccKaro nonpoa, ciii £)bcrrocf. Bardzo lekko na tę porę ubrany jesteś; niemasz porządnego surduta? Teat. 55. d, 54. Przynieś - no mój surdut, kapelusz i laskę. io. 52. d, 47. SURDUGINA, y, z., nędzny surdut, ein arnifdiger Obcrrocf. SURDUGISKO, a n., podły, nikczemny surdut, ciii fd)lcd)tcr, dcilbct £)bcr*

1127. (boki podejmując, jak z registru, jak z partesów, SURDUT, a , m., SURDUGIK, u, m., dem., blande Surdu-jak z tabulatury). Biczem ogniste .luno zacina rumaki ,

Te lecą, i szyiikiemi suwając kopyty, Siak w śrzód ziemi i nieba mierzą gwiazdolity. Dmoch. II. 140. Przebyliście Rubikon, suńcie się do tego Mostu, a poratujcie już wpół zerwanego. Bardz. Luk 29. (weźcie się do niego). — Metaph. Jaki szereg nieszczęść przed memi oczami! PrZeslr. 156.

Pochodź, dosunąć , do suwać, nasunac, nasuwać, nad-sunąć, odsunąć, odsuwać, posunąć, podsunąć, przesunąć, przysunąć, rozsunąć, rozsuwać, usunąć, usuwać, wsunąć, wsuwać, wysunąć, wysuwać, zasunąć, ₎ zasuwać, zasuwka.

SUPA, ob. Zupa, Zufka. SUPAN, ob. Zupan.

SURDUTNY - SUROWICA.

SURÓWKA - SUROWOŚĆ.

505

TO(T. Musiało mu jakieś z dawniejszych surducisko zostać. Teał. 19. c, 3. SURDUTNY, SURDUTOWY, a, e, od surduta, Dberroc! « ; Hoss. cepTynHUH.

SURMA , y, i., SUREMKA , i, i., dem.

etmaś 9łol;c$. \Bosn. siro-

surowa

, wca, surowe.

Serranae tibiae, ob ac.uliorem sonum dictae. Verra; gatunek piszczałek, fujara; Hag. sürla, sviralla stromento di fiato, piva rusti-ca di vanna ; Bosn. surlâ , sviralla, diple, sviralle ; Dal. surla , szvirale; Carn. róshęnza ; Sorab. i. tarakawa ; Eccl. cypaa, Tf>»Gä, opy4ie wycmdiicKoe Tpyót 11040-ÓHoe ; Hoss. cypHa; [rodzaj puzanu, eine 3trt ^Pfannen 2], bte / fine Slrt pfeifen. (distng. Hoss. cypbMa śpies-glas, nacypMHTbca, tiflcypiwunocb poczernić sobie oczy). Surmy z wielkiemi dziurami. Otw. Ow. 138. Krzykliwych surm i lutni głos będzie słyszany. Lib. Flor. 118. Pacholęta Marsowe w suremki swe małe certowały dumając. Tward. Wł. 207. SURMACTWO, a , n., tibicinium. Cn. Th. 1084, bie ffeiferfmift. SURMACZ, SURMARZ, a, m., co na surmie gra, ber 3ttifenpfei[er, 3infenblafer ; Bosn. surlór, kojisviri; Hag. surlâr, sviraz, svardoniejar; Sorab. 1. tarakar, (. tarakarka ; (Hoh. śurnar » rzępolą; śumarim rzępolę, cf. szum). Grania na surmach żeby nie były, gdyż ztąd zwady między trębaczami i Surmaczami bywają. Vol. Leg. 5, 647. Już nie słychać trąby dźwięku złego, Ucichł Surmacza głos przeraźliwego. Bardz. Trag. 519. Tatarowie w swym własnym stroju^, trębacze, surmarze i inni , wyjechali z Krakowa. Biel. Siu. 276 b. Między innemi znajdowały się chóry różne trębnezów i Surmaczów Polskich; muzyka, która się dobrze osobliwie na wolnym powietrzu wydaje. N. Pam. 7, 12. —§. Surmacz, co robi surmy. Cn. Th. 1084. bet* 3infenmad)ei'. SURMACZY, a, e, auleticus. Cn. Th. 1084, 3tnfetl * , 3infcnmarljer «, 3tnfcnblnfer *.

*SURNAT, u, w.; (Hoss. cyaeMa). Od funta mercurii sublimait. alias surnat. Vol. Leg. 6, 156. Surnatu funt. lustr, cel. Lit.

SUROGATOR, a, m., zastępca starosty grodzkiego, ber Un» terftaroft, ber ©telhiertreter beś 33itrgridjterś. W województwach Poznańskim, Kaliskim i Gnieźnieńskim, namiestnicy starostów nazywają się surogatorami, w innych podsta-rostami. Skrzel. Pr. Pol. 2, 411. SUROGACYA, yi, z., urząd surogalorski, zastępstwo, baë 51 mt etneś ©ttmu gatorS.

SUROPIEK1 , SUROPIECKI plur., podługowate zraziki mięsa, Ittttgltdje ©tlitfdjeit §lei[d). Suropieki, zrazy z surowego mięsa wołowego krajane, nasiekiwane i dobrze zaprawione, na czas słoniną śpikowane. Wtel. Kuch. 429. Pokrajać pieczenia na suropiecki. Tr.

SUROWIC cz. niedok., surowym czynić, tjart Uttb rani; lita* d)en. Który rzecz przeciw obwinionemu surowi i rozszerza, .fax accusationis. Marz. SUROWIC się rec. niedok., SUROWIEĆ neutr. niedok. ;    Boh. surowèti, syroweti;

Croat. szirövem ; Hoss. cypoßtib : surowym się stać, rani; > l;art, ro^t werben, phys. et mor. Surowi się nieprzy-jaźń, odium recrudescit. Mącz. Od karmi ostrej i ośeistćj bydłu surowieją gęby. Haur. Sk 57. W złości swojej okrutnie surowieli Smotr. £7.12. (wydziwiali) SUROWICA , y, z., rzecz jaka

Słownik Undego wyd. 2. Tom V.

viça lignum viride). Surowica solna, ©aljfofile, îtatlirltdjeê <SaTgtt>affer. Po odkryciu zup Bochnieńskich i w Wieliczce na tenże kształt surowicę wyrębować i w sól przewarzać poczęto. Krom. 261. W Wieliczce, tak jak w Bochni dawniej sól tylko warzono z surowic czyli wody słonej, Nar. Hst. 4, 285. Sohk. Arch. 156. Pierwszy gatunek soli, którą w ziemi bałwanami i kruehami kopią, drugi którą z wody surowice na miałką białą na zbitych pan-wiach żelaznych wywarzają. Haur. Ek. 178. — Anat. W ciele ludzkim naczynia surowicy, czyli słonej wody, rasa serosa. Herz. Cyr. 1, 45. Z porchawki zastarzałej, lancetem przeciętej, surowica czyli rudowina wytryskiwać zwykła. Pen. Cyr. 2, 85. — Surowica, SURÓWKA, i, z., cegła surowa, niepalona, ungebrannte 3ifßU. Budynki z surówki nie trwałe, skoro nie będą od wilgoci i słoty należycie opatrzone. Świik. Bvd. 146. SUROWIEC

m., SEROWIEC, ( Torz. ŚU. 184.), żelazo Os. Hvd. 57, roty Cnfcit, ungegojfeneS unb ungcfcbnttebcteS eifen. (Hoss. Cbipert'B jedwab' surowy, miód r.iewarzony). Surowiec, żelazo, które z pieca dymarczanego, lub wielkiego wypłynęło. Os. Zol. 85. Surowiec żelazny, albo żelazo w' gęsiach , żelazo z wąglem i z okia żelazna złączone. Śniad. Chem. 1, 525. Torz. ŚU. 175. Fryszerze z 7 cetnarów surowca oddają 5 celnarów żelaza kutego. Os. Żel. 4. — §. Surowiec, skóra surowa , nie garbowana ; robe £nut, robetS gell, gcfaiibert, aber nid)tgegorlm Skóry bydląt, abo się wyrabiają na surowiec, a takow'e najwięcej się wypotrzebują do robot rymarskich ; albo się wyprawują u garbarzów. Kluk. Zw. 1, 238 — § Surowiec, rzemień z surowej skóry wyrżnięty; ein rober 9Ues ntett, Stiemen turnt robett Ceber*. Tatarzyn niewolnika surowcem bije. Hak. Hob. B 5. Surowcy ostrenii chan niewolników naszych biczował. Tward. W. D. 62. Osła masztalerz surowcem po boku tęgo namaca. Zab. 14, 278. Hzew. Surowiec ów tęgi wołowy. Papr. Pr. E 2 b, cf. bykowiec. SUROWIZNA, y, z., surowość, stan surowości, phys.\ (Sorab. 1. feroyina ; (Bag. sirovina, sirovo darvo lignum viridt) ; Cioat. szirovina, Stobbcit, SRopig* feit. Póki surow izna jest w cegłach , póły dym wychodzi gęsty, gruby i ciemny przez lufty pieca. Ajch. Cegl. 14, Gdy się dym ukaże jasny, znakiem, że surowizna zupełnie z cegły wyszła, ib. W takim zawarciu musza być zaduchy, pleśni, surowizny, wilgotności. Haur. Sk. 69. Surowizna w żołądku, cruditas. Cn. Th. 1084, cf. skwarna , grnbitnt im SJîageit. Niestrawność i surowizna w żołądku. Sak. Probt. 147. SUROWN1CÀ , y, z., n. p. Poślednie piwo zlewać do roboty, i na surownice cuple-mentować słody. Haur. Ek. 109. SUROWOŚĆ, ści, z.; Slov. żufiwost austerilas , inrlementia; Holi. pfjsnost; Sorab 1. furowa , furoba , lurowofcż, furow ohladaćżnofcż, (frudoba smutność); Hag. sirovina; Vind. frovina, fro-vost, negodnosl, nesrelost, oistroba, oistrust, nemil-nost, terdnost, oistrovitnost ; Croat. szirovoszt, oszor-noszt, presznocha; Hoss. cypoBOCTb, (cypoBaTOCTb mała wilgotność, ef. ser), cwpocTb (2. wilgoć;, mecTOKOCTb, obsnl wecTOMb ; ni-łagodność, phys. et mor. bie StobbUt, Btobigfeit, ©djarfe, ©trenge. Surowość nieba wygnała ich

64

506

SUROWY - SUS.

SUSEŁ - SUSZA.

tego kraju. Tward. Wł. 104. Surowość w obyczajach, mowie, severitas. Cn. Th. 1084. SUROWY, ‘SEROWY, e, SUROWIE, SUROWO adverb.\ Boh. syrowy, surowy, pfisny, pfjstny; Slov. surowy, zufiwÿ, (cf. żur); Sorab. 1. furowé, lurowy, szurowć, furowohladacżnć, fćrć; (Sorab. 2. żur, żurnć * kwaśno, furow gorliwość); Carn. srov, osôrne ; Vind. frou , frovu, nevdelan, nego-den, oister,

Croat. sziröv, tesztèn, preszen, oszorni ; Dal. szirov, pris— san ; Rag. sirov ;

susy. Jabl. Ez. 19. Jak się porwał, takiego susa uczynił, o mai na drugą stronę nie przeleciał, Teat. H. b, 61. Pan mię woła, smyk trzy susy, i już ja u jegomości. Teał. 20. b, 4. SUSE«Ł, sła, m. ; /Joli. sysel, sisel; Ross. cycamn, -, Germ. ber Btefel, Betfel, bte 3iefelmau8, mus citelius, wielkości wiewiórki, kształtu łasicy. Żywi się mlodemi myszami ; żyje gromadnie, najliczniej nad oistroben, nemilen, terden, oistroviten ; Wolga, na Wołyniu, na Podolu. Zool. 345. — §. Fig.

Wszelkie czary na człeka mają swoje gusła , Ziele go w Bosn. sirov ; Slav. prisan; Ross. cy-    co inszego, wino robi w susła. Pot. Jow. 198. SUSŁO-

ponbiit, cupuB (niewarzony, wilgotny, cf. ser; cupoBa-    WY, a, e, od susłów, 3WH * • Futerka susłowe.

tmB zakalisty, wilgowaty, CMpowo.îOTHuB, o zbożu nie- SUSCEPTA , y, i., ob. Przyjmowanie. SUSPENSA, ob. Od-suszonym surowo zmełtym, cupOMOJOTb mąka z niesu-    włoka, fryszt. SUSP1R, u, m., es czyli suspir, znak

szonego zboża), aceciOKiB; (cf. Hebr. iyŁ', schur; Pers.    muzyczny, okazujący wstrzymanie czyli milczenie tonu.

sciur; Germ. faner, cf. ©tpaner ; Angl, sowr; Lat. seve-    Magier. Mskr. SUSTENTACYA, ob. Wyżywienie, utrzymy-

rus ; obs. Gall. et Bret. sur; Svec. sur, cf. nostr. sér);    wanie.

roi) ; jaki z natury, nie przyprawny, nie zaprawny, mtju» *SUSP1CA, y, i., n. p. Bycy twoi suspicę czystą jeść bę-bercitct, Uttjugericptet. Surowe płótno. Cn. Th. 1085. (non dą, którą wywieją wiatrem i łopatą. Budn. des. 50, 24, malleatum). Niemądry, kto gardzi zgrzebnym surowym    not. «mieszane zboże#. \Vulg. migma, żyto z plewą 2].

worem, prostą a niemalowaną skrzynią, w którćjby by- SUSZ, u, m. ; Boh. sauś, okleśtky; Slov. rÿwa, rażdj, (ef. ło złoto. Gil. Post. 284. Siarka która się z rud kruszco-    rożdże) ; Sorab. 1. fuschenka ; Garn. sushmat vepretum,

wyeh otrzymuje, siarką surową nazywa się, sulphur cru-    (Carn. et \'ind. fufhèz * marzec); Croat. reznik ; Rag.

dum. Kruml. 386. (niestopiona). W tyglach materya śkla-    poxâr (cf. pożar), sóho darvo ; Bosn. posgjar, drrivo

na surowa się topi i w śkło obraca. Torz. Śkl. 62. Gdy    suho , koję se mosge Iasno usgecchi, suhàd , suhva, su-

szuty tylko przytleją, w piecu zimno, i śkło ‘serowe    ho grozdje uvae passae ; Ross. cyuib, XBopocTtuiK'B, xbo-

będzie. ib. 109. Był zwyczaj w Londynie dawania złota    pocTHHUHKt, XBOpocrb ; Eccl. XBßiicTiiie (cf. chróst), cy-

i srebra surowego czyli w sztabach, zamiast pieniędzy. UlHatCB; 1) uschłe z drzew odcięte gałęzie, bürte 2le* Pam. 84, 863. Drzewo surowe, świeże jeszcze, nie fte,    Mirrę §ol$fprtpne. Pierwszym bądź kopać zie-

przewdetrzałe, • Rag. sirovina, sirovo darvo; Bosn. siro-    mię, pierwszym pozwożone Susze palić, od winnych

vięa, frifcpe», uicpt aitâgemittertcê, auSgetrocfneteS $olj. Na    macic odstrzyżone. Otw. Wirg. 413. Nakładłszy wiórów

galery drzewo mieli surowe, niesposobne do takiego bu-    różnego suszu, ściany zamkowe podpalają. Papr. Wr. 1,

dynku. Kiok. Turk.    247.    — Per excell.    Surowe mięso*    214. Kazał natkać chróstu i    innćj ‘suszy w    czeluści, i ich

niewarzone, niepieczone    ; vol), lmgefocpt.    Cn. Th. 1085.    żywo popalił. Nar. Tac. 2,    251, (observ.    feinin.). — jiL

Surowo jadający Ross. Cbipotueirs. — §. Transi. Surowy,    2) Susz pszczelny, eilte leere Stcneiijelle, Söacpfijclle o^ltC

ostry, srogi, niełagodny; rop, raup, fipOtf, part, ftreug,    ipOUtg. Nie znajdziesz ula, żeby między plastrami suszu,

urtfreimMidj. Jedni z przyrodzenia swego są kwaśni, su-    to jest, pustych woszozyn nie było. Ką<k. Pas. 54. Susz

rowi i niełagodni, w których wszystko cokolwiek słyszą    wybrać, i na wosk    go stopić. Haur. Ek. 137. Plastr

o innych, kwaśnieje    i surowością trąci. Mon. 67, 274.    miodu pod susz podłożyć, ib. SUSZA, y, i.;    Sorab. 2.

Człowiek surowy, srogi, trudny. Sekl. [mc. 19. (dziwny.    Izusch, (fusch, mjasza liineno suchoty); Carn. susha ,

ib.). Bądźże wesoły, Mądrość jest wesoła, odgania mo-    suhotina terra arida , suhóta ariditas, (sûha defeclus pe-

zoły. Jabl. Tel. 112. Na sądzie ostatecznym obróci Kry-    cuniae); Vind. fufha, ufehnenje, fuhota , fulhost; Croat.

stus twarz swoję surową Na tych, co będą po lewicy    szńssa, szussina, szuhocha, szuhota, szusha, (2 wo-

stali, Twarz już nie cichą onę barankową , Ale lwią, sco-    zownia, szopa) ;    Hang. aszszusóg, aszśly, szarassag; Dal.

gą. Odym. Śio 2, 7    3, Ńie umniejszał nic z srogich po-    szusa; Rag. suseja    ; Bosn. susrja, susejaj,    suhoehja ;

kut swoich, i życia    bardzo surowego, Wys. Ign. 42.    Eccl. coyifia; Ross.    cyxora, cynii; a, cy menie, sacyxa,

Hetmanów do zatrzymania dyscypliny obierali surowych.    MejKeiuiHa; suche miejsce, ba$ îroefene, trocfner 23obeit,

Star. Ryć. 28. Surowe obowiązki stanu mego. Teat. 5,    trocfueS 8(Utb. Miedzy dwa wodne mury słony bród prze-

115. Poczciwie i surowo sprawował swój urząd. ib. 49,    byli, Tak jakoby    po suszy‘najlepszej chodzili. J Kchan.

58. “Surowopoteżny Mars. Pim. Kam. pr. Zakazał jej to    Ps. 158. Chwalę    twój stan poczciwy, iżeś k latom przy-

surowo. Teat. 56.    c, 58. Surowie się    z nim obchodzi.    szedł, A z srogiego okrętu    na suszą już    wyszedł. Rej,

SUS, *SZUS, u, m., wvbryk, ein ©prititg tit Me §ope, cm 6a^ oott einem Ort jttm anbern, (ber ©tpuß moptu, ef. nostr. szust). Niecierpliwy rumak różne pod jeźdźcem susy wyrabia. Staś. Nam. 1. 99. Dzianety ich piękne kor-bety i szusy wyprawują. Birk. Krz. Kaw. 34. Koń susy robił. Jabl. Ez. 40. Przez kij pies skaczac dziwne robi

Cn. Ad. 1113.    Ziu. 180. Na suszy pływa;    in portu navignt. Rys. Ad.

43. Na suszy kota ciągnie, ib. na bezpiecznym miejscu się znajduje, er pat fent ©cpafdjen - tiré ïrocïne gebraept. Licinius dał się pojmać, aby jedno Brutus na suszy został. Rej. Zw. 93. — {5 Siedzieć na suszy, u pijaków, nie mieć co pić. Bies. roz. C 2. troffen ba ftjjen, tti(pt3 3U trittfen paPen. — § Susz, posucha, suchość powie-

16. Suszy głowę, by w gładko utoczonym rymie, Podał wiekom następnym do ksiąg zacne imię. Zab. 1, 108. Nar. Nie susz domowym o Rzym głowę trudem. Hor. 2, 81. Min. kłopotać głowę, ben flopf mann machen. Psy-sze strach niezmierny głowę suszy. Morszt. 57. (mąci). Cicho! nie suszcie mi głowy. Teat. 23, 154. Żona moja długo o to suszyła mi głowę. Teat. 35, 15. Czyń coć się podoba, a nie susz mi głowy. WeLg. Marm. 5, 167. Klepał głowę swemu ojcu, mózg mu suszył. Teat. 24. 6, 40. — 2) Suszyć Verb. med.t o suche] strawie pościć , troffen faften, blo3 traefene ftafienfpetfen jtt fiel; neunten. Mięsa nie jem, ale zawsze suszę. Jobl Ez. 126, Eccl. cyxoflM'B, Graec. ÇrjQoepnyéco. Suszenie Ross. et Eccl. cy-xofl4enie, ctiponycrB. Siłać ich jest miedzy chrześciany, co suszą, poszczą? Rej. Post. M m 4. Są co i o naturę i boga się kuszą, Ustawnie grzesząc, kilka dni do roku suszą. Pot. Pocz. 355. Waszeć dobry katolik, suszysz piątki. Ossol. Str. 8. W piątek, jeśli się kto obierze suszyć , przecie tego dnia bez łakotek wytrwać nie może. Pim Kam. 502. Obiecał w sobotę każdą o chlebie samym i wodzie suszyć. Gorn. Dw. 212. Piątek suszył o grzankach , pił jak byk w niedzielę, W wieczór był nalewkach, a rano w kościele. Nar. Dz. 5, 158. SUSZYKUFEL, fla, w , sączykufel. Mon. 71, 557, dybidzban, eilt ©aufatti.

Pochodź, sub : Suchy.

SUTANA, y, z., SUTANKA , i, z., dem., z Wlosk. sottana ; Gall. soutane, (cf. sudamny); suknia duchownych, doktorów ; ber Seibrocf ber ©eiftltchen, ©octoren. Ten xiadz nie chciał nic brać z sobą , oprócz po jednej sutanie grubej na każdego. Boter. 4, 174. Był to ksiądz tylko z sutaną. Pot. Jow. 2, 82, (cf. doktor pończoszka). Któż animuszom prałatów porówna , kto strojom , Sutana i mantolet chwarszczą^ Opal. Sat. 157. Czarna sutana. Pot. Pocz. 174. Sk. Zyw. 1, 598. Doktor w długiej sutanie przychodzi. Pot. Arg. 477. SUTANNY, a, e, od sutany, £etb* rocf$ » . Sutannę rękawy. Tr. — §. W sutanę ubrany, n. p. Sutanny doktor. Tr., mit einem Seibrrcfe befletbct. — §. Sutanny jedwab', kręcony, gebre^ete ©eibe. Tr.

trza ; $ftrre, trocfne 3Bitterutig ; Eccl. pa34ejKeme, pamje-meiiiuc [incendium 2]. Pod czas suszy zwykli robacy na zagonach podgryzywać z korzenia rozsadę. Haur. Ek. 41.

Przyszła noc z wielkim deszczem ; jęli się frasować, Iż sie nie mogli w susza na pokój zachow-ać. Papr. Kol.

T, 3 b. SUSZALNIA, SUSZARNIA. SUSZNIA, i, £.: Boh. suśarna , susjrna; Carn. palishe, pajshtuva; \ind. fufhni-za, fufhilu, (fufhla, fufhiuniza s która len suszy); Ross. cyniH/ibHH, OBHH’b, OBHHeut, pnra ; Eccl. coifuiinio, (cf. ozdownia); miejsce suszenia, ein Ort etroaê JU trocfnen.

W warzelni powinny być suszalnie, w których się sól suszy. Kluk. Kop. 1, 165. Najlepsze na suszalnie komory w górze około komina. Kluk. Kop. i, 164. Najlepiej w piekarni razem mieć i suszarnią do suszenia na jesień owoców. Świlk. Bud. 292. Takie tygle, które długo stoją w suszni, pospolicie kilkanaście niedziel trwają w ogniu ; a te co sie świeżo wezmą z roboty w piec, ledwo tydzień wystoją. Torz. 105. SUSZALNY, SUSZARNY, a, e, od suszalni, suszeniu służący. Cn. Th. 1085. ïreuge *,

Ross. OBHHHbiM. Suszalna izba. Cn. Th. 1085. SUSZKI plur., suche konopie, płoskonki, które nasienia nie mają.

na

moczy was,

Syr. 822. Cresc. 191. ber fttmmcl, Häftling. — ( SU-SZWAŁKI, ob. Szuszwałki).— SUSZYĆ cz. niedok. ; (Boh. suśiti, suśyti; Slov. suśjm ; Hung. sütöm ; Sorab. 1. fu-schu ; Sorab. 2. szuschisch ; Carn. sushim; Vind. fufhiti, vfufhati, osditi, (ob. Ozdzić ; fufhnik, fufhez, osujak * marzec); Croat. szushiti, szussiti, szussim , szuhszem ,

(szusseóz * marzec); Dal. szusiti, (szusitise, szuhu biti » schnąć); Bosn. susciti; Rag. susciti; Ross. cyiiMTb ; liai. seccare, asciugare; Lat. siccare; Gall. secher, sec); §.

1) robić co suchym, czynić żeby schnęło ; treugen, trocf» lien. Wpadłszy w wodę suszy się teraz przy kominie, bo z sukień mu się woda leje. Teat. 54. c, C 2. Suszyć owoce, gruszki, śliwki etc.; £)bft trocfnen, borreit. Kiedy nie wszystkie owoce przechowane świeżo być mogą , suszenie jeszcze podaje sposób trwałego pożytkowania. Kluk.

*SUTEK, tka, m, Cycek, piersi, sutek też niektórzy mówią od ssania, mamma. Macz., (vel potius ssutek) ; bie Sruftmarje. *Sytek. Tr.

507

SUSZALNIA - SUSZYĆ.

SUSZYKUFEL - SUWALNY.

Rośl. 1, 169 Suszony owoc Vind. fufhoba. Orzechy suszyć; Ross. KajHTb, (ob. Kalić). Suszone mięso, suszone ryby Ross. cyiuaHima. Po niektórych miejscach tej wyspy robią chlćb z ryb suszonych. Boter. 2, 86. Suszący Eccl. cyiiiHTejibHbiîf. — Suszyć, chudzić; abjeJjren, mager machen, auêtrocfnen. Smutny duch i tłuste czasem kości suszy. Rej. Wiz. 62. — Transi. Martwić, trapić, męczyć; plagen, quälen. Trzeba aby przekonany był ka- SUTY, a, e, partie. Verbi suć, suję » sypany, gefdmttet, ob-ran ; abo jeżeli ma bvć wolen, aby długim więzieniem sypany, befdjńttet. Sute drogiemi kamieńmi sajdaki. Sunie był suszon. Modrz. Baz 541. — Moral. Żalem i bo-    szyć. Pieśń. o. K. -    §. Transi. Suty, Suto adv erb , so-

jaźnią się susza, dzień im każdy rokiem sie zdaje. Teat.    w'tv, obfity; reicfyltd), JiberflnjJig ; Boh. suty. Suknia suta

42. d, D. trapią się, swędzą się, schną; fie pärnteu fidj,    ‘ bogata. Teat. 34, 17. Suto nas częstował. Teat. 8. 44.

fie »ergeben flor Äumnter. Öbaczysz, że się suszysz boja-    Częstuję, gra, baliki daje, suto szafuje pieniędzmi. Teat.

źnią daremna. Morszt. 107. Ten którego mylna przyszłość    *4, 407. Husarska pieczenia suto z cebulą, niech się

suszy, Albo bez enotv, albo bez duszy. Zab. 7, 416.    przyrumieni. Teat. 43. c, 64. Niech co kosztuje to ko-

menćbte Bnfunft Ältmmer mtb ©orge macht. Ten jest szczę-    sztuje, byle wszystko suto było. Teat. 6. b, 80. Suto w

śliwy, kogo chuć nie suszy. Zab. 16, 182. Kniaź. Su-    kieszeni. Nieme. P. P. 10.

szyć sobie myśl, głowę » łamać głowę, ftd) ben $0pf Drę* SUWAĆ, ob. Sunąć. SUWAŁKA, i, i., Suwałką nazywają dtett. Suszycie mózgi i myśli obrotne natężacie. Hor. Sat.    utarczki Tatarskie. Czoek Pr. 235, cf. taniec Tatarski,

39. Jeśli, żebym cię dociekł, suszę myśl daremno, Lub    ütatarifcfyeS ÜJïaneuore. SUWALNY. a, e, od suwania, ©djteb »,

ja tępo pojmuję, lub ty piszesz ciemno. Dmoch. Szt. R.    ©c^uh « , fcfytebbar; Ross. C4BH)khom.

ezci wesela czyjego uczynione. Mąci. Ruś w pieśniach swadziebnych na weselach Ladona wspomina. Krom. 55. Pojmał pana młodego z gośeiami na weselu małżeńskim godującymi i z wszystkim fraucymerem swadziebnym. Stryjk. 310. Gość swadziebny, godownik, Boh. swadę-bnjk, f. swadebnice ; Hag. svat, f. svôtbeniza ; Croat. szvati ; Slav. svatovi ; (Boh. bod swadebny god małżeński, wesele małżeńskie, swadziebne; Slov. swadebna matka pronuba). Odzienie swadziebne. W. Post. Mn. 362. Dwór. E 3. Kucz. Kat. 2, 468. (godowe edit. recent.). Odzieniem swadziebnym ozdobieni, do stołu boskiego przystępują. Kucz. Kat. 2, 464. (godowym, edit. recent.). Odzienia swadziebnego nie mając, z wesela był wyrzucony. Biel. list. 181. Bej. Post. 11 r 6. ib. 0 o o 4. *SWAK, ‘SZWAK, a, m. ; Boh. swak, (ob. Swat, tać) ; Shv. swak, otcowćg sestri muz, matkineg sestri muz; Sorab. 1. szwak ; Carn. svâk ; Vind. fvak, festerni mosh, shene brat, mosha brat, fuak, fvoger; Croat. svak, szvak, szestrin mus, percgrin. sógor; Hung. so-gor; Rag. svâk; Slav. svûk ; Ross. cbohk’L (cf. swój), rnypHHt; szwagier, siestrzyn mąż. Sax. Porz. 132, ber 6^U)e[łer SDîaittt, ber Sdjtvagei:, (cf. świekier, cf. dziewierz). Przyjechali posłowie z Węgier od króla Zygmunta, swa-ka Jagiełlowego. Gwagn. 76. Lud wiejski z swoją rodziną, szwakami i drużyną do karczmy się schodzą, flaur. Sk. 154.— §.‘Swak , szampierz w miłości, rivalis. Mącz. spółzaletnik, ber Nebenbuhler. ‘SWAKOWSTWO, a, n., szwagroslwo, btc CSc^tt)ä0erf4>aft ; Sorab. 1. fwakowstwo powinnowactwo ; Carn. svaknost, svazhèna ; Vind. fva-knost, fvalhina, fvazhina, (vagernia, fvafhtvû ; Croat. szvâchtvo, szvachinsztvo , pereyr. shogorztvo ; Hung. sô-gorsâg — *§. Szampierstwo w miłości, rivulitas. Mącz. Nebcnbuljlcrety.

SWANTOPOLK, a, m., [ŚWIĘTOPEŁK 2], imię pogańskie, święte polko. Jabt. Her. Swatopełk, coliois sanc.la, a Boh. swaty (« święty), et polek (»pułk). Frenzei in West),hal. Monument. 2, 2412. S W ANT Y HOR , a, m., [ŚWIĘTOBOR 2], święci bor, iinię pogańskie. Jabl. Her.

s w.

SWA, ob. Swój, swoja, swa.

swa-

SWACI!, ob. Swat. SWACIIA, y, i. ; Rost. CBaxa, [dzi-wosfąbica, btc SBrautiüerberiim 2], kuplerka, kmocha, eine Sîupplerimt, (ob. Swaszka). Dobry on bardzo człowiek, by go nie psowała Domowa swacha, ta go właśnie osiodłał^. Simon. Siei. HO. (zrzędziocha). Bachus urodzonym swa-chom przy Bistonie Nieszkodnym wężem zaplata kędziorze. Hor. 1, 507. Nar. SWACHNA , y, z’., swaszka, pronuba. Mącz., Ross. CBaTbfl swata, ob. Swaszka; bte 33raut* roerberiitn, gretytuerberinn, dziewosłąbica. SWACIĆ, ob. Swatać. SWACTWO, a , n., swatanie, dziewosłębstwo , swaty; baS ^rctywerben, 33rautn>erben. (Croat. szvâchtvo, »zvachinztvo » szwagrostwo , (ob. Swak) ; Ross. CBaTOBCTBO 1) swatanie, 2) szwagrostwo). To mego pana wuja swa-ctwo. Teat. 24. b, 19. Gdziekolwiek rozkażecie wszędzie pojedziemy, 1 swactwa i wesela spoinie pomożemy. Simon. Siei. 43. Będą baby bogactwa Po jej śmierci pomocne mu do młodszego swactwa. Gaw. Siei. 369, ob. Swadźba, ‘Swad. ‘SWACZYNA, y, z. , na Szląsku koło Plesny « podwieczorek. Bndlk. Mskr., cf. jużyna , $efpets brot.

SWĄD, *SMĄD, ędu, m.. smród z przepalenia, Srattbfle* rud), ®nn[t, (©djroabett 2. Nb Ig.); (Boh. ćmaud, smâha;

Sorab. 1. pecżżerska won; Carn. smôd , smoj, sasmód,

(Carn. smódilu lignum adustimm) ; Vind. frnodei, safmo-da, ofmod, perfmodenjc , safmojen duh, oshgatliu duh ;

Bug. svûd, smńd, smudótina ; Bosn. stnud, smrad od dimma; Ross. na,iennna, rapb, yrap-b). Zarazą głowy jest swąd z pieca. 7r. Gdy wybierasz z bańki ‘rtęć, strzeż się swądu, byś się nie zaraził. Sienn. 606. Usta srogi dusił ‘srnąd, vapor. Zebr. Ow. 36. Etna się płomieniami dwu-raźiemi skwarzy, Parnas w tymże ‘smędzie. Żebr. Ow.

34; (nrdet). Swąd od czego, fetor, smród, ©efłanf. Tr.

—    $. Transi. Psim swędem wyszedł sąd jego. Cn Ad.

1086. (corruptis judieibus infumi decreto absolutus). Kilka razy, jak mogąc, zbyłem go psim swędem, Lecz co pocznę, gdy dłużej zechce być natrętem? Zabi. Zab. 83. SWAR u. m , SWARKA, i, z. ; (Boh. swâr, swâda, śar-

—    (‘SWADA, oh. Zwada) — SWĄDLIWY, a, e, —ie    wólka, (ob. Szarwarki); Ecd. CBap’B ; Ross. CBapa ; Carn.

aduerb., pełen swędu, brennjelnb, Urt.i} Jlraitb reidjenb,    snar correptio ; Vind. fvaritje, fvarilhtvu * zarzucanie, za-

bnnfttg ; (Boh. smudlÿ prisrnudly: Vmd finojcnlm , za-    rzuiy; Soec. swara * odpowiedź ; Ul. andwara, cf szwar-

fmodliu; Ross. yrapHbift, najutiii, «isaho . ob. ‘Czad).    gotać, warczyć, warga, wrzeć) ; kłótnia, spór, sprze-

Czarny słup dymu z swądliwyin osmołem, Nad pojedyń-    czka, wadzenie się; Sorab. 1. żtret, wuretżwano ; Vmd.

czych chałup usutym popiołem Wznosi się. Przyb. Ab.    krech, prepiranie, (cf. krzyk, cf. przeprzeć) ; Dal. kara,

146.    (ob. Kara);    ©treit, i^aber. W gnuśnym pokoju

SWADŹBA, y, z. ; Boli. swadba; Slov. swadba, wesele;    tylko fakeye, tylko swary stroją. Kchow. Wied 5. Co

Sorab. 2. fważba ; Croat, szvadba, szvâtba, (distng. Rag.    ci teraz jest ku pokoju, obróci-ć się w gorzkość swa-

sradba, svaghja iniinir.it a; Bosn. svaditi, osvadili accu-    ru. W. Post. Mn. 521. Wielkie swary na zjeździe Elo-

sare, ob. Zwada, ob. Wadzić); Boss CBaAbóa; — g°dy,    renckim. Pociej 501. Po długich ‘swarzech (gwarach),

swadziebne wesele, nuptiae. Mącz., btc ^Oibjftt. Powie-    Biel. 419. Nie ma ratusza, ni sąsiedzkiej swarki. Mon.

dziem ją do ślubu; przyjdzie nam obchodzić Swadźbę,    64, 526. Między pysznemi swary ustawiczne. Sk. Dz.

do stołu służyć, i w tańcu rej wodzić. Zmor. Siei. 147,    213. W równym wieku, gdy dobrana parka Żyją szczę-

Stryjk. 118. ‘Swad, gody, wesele małżeńskie Sekl. Math.    śliwie, nie znają co swarka. Teat, 32. b, 112. Kanclerz

Hst. 7, 132. Z lekkich swarków srogie powstało zabójstwo. Nar. Tac. 2, 235. SWARLIWOŚG , ści, z..

508

SWA - SWADZIEBNY.

SWAK - SWARLIWOŚĆ.

22 SWADZIEBNY, a, e; Boh. swadebnj ; Croat. szvat-    ten dobra kościelne na ustawiczne swarki naraził. Nar.

béni ; E cl CBaAOÓHuli ; weselny, godowy ; bodjjeitlicl), $0£&« jett *. Epithalamium, swadziebna piosnka, wiersze ku

szvàt nuptiator, szvati ; Slav. svatovi convivae nuptiales, swadziebni goście ; Rag svat, f. svôtbeniza eonviva nup-tialis); Ross. CBarb * 1. powinnowaty, (ob. Swak, szwagier), 2. swat); Eccl. tuchukoH, 4pymKa, HeßbcTOBO-4HHICB, HeBtcT0B04HTejib, HeiitcT0B04eurb (cf. niewiasta), npe4'Bo6pyqHHKŁ, Kompufi croBapuBaen meHHxa ct He-HectcTOio; dziewosłąb, drużba, ber 23r«utmerl>er; Boh. snaubce ; Carn. snubâzh , snubz , (cf. Lat. nubo; Carn. snubliv nubilis); Sorab. 1. fwonczźu, braschka. Dziewosłąb, *żerca , swat. Volck. 664. Ja rozumiałem się tu być panem młodym, a ja widzę, muszę tylko przestać na swacie. Teat. 52, 102. Rycerz Polski, jadąc sobie z przyjaciółmi po żonę, trafił na straż nieprzyjacielską, którą pogromił. A od tego czasu nastały wielkie poczty swatów, kiedy się kto jechał żenić, obawiając się nieprzyjaciela. Papr. Gn. 1096. Jechać w swaty » starać się o którą w małżeństwo, cf. swactwo, dziewosłębstwo, auf bte auögel;en. — Transi. W swaty, w śpiegi, w zwiady jechać. Cn. Th. 1217. auf $unbfd)aft auśreiten. — Prov. Nic wyjeżdżaj przed swaty, nie bądź mądrym przed laty. Cn. Ad. 725. Rys. Ad 49. (nie wylataj, gdyć skrzydła nie wyrosły, nie odzywaj się przed starszymi; cf. raniej było się urodzić, cf. jajko mędrsze od kokoszy). Chrośc. Fars. 75. Tward. W. D. 20. Chrosc. Job. 1 20. Mdczą tu drudzy, choć mężniejsi, a ty Tak się skoro wprzód wymykasz przed swaty. P. Echan. Jer. 453. Piędzią się swą mierzy, nie wylata przed swaty. Petr. Ek. 115. itafemeiś fei)it, frup Fltig fet;n malien, alteren Saiten öOVijretfen. — Nie folgowali bratu, ani swatu, ani żadnemu. Biel. Sw. 165 b. ani krewnym, ani powinowatym. — §*. Sw’at, szampierz , spółzalotnik , fryerz, ber $e&enbuf)ler. Wymieniono swaty, z któremi jakoby królowa żądliwie obcować miała. Erom. 498. SWATA, y, i. ; Ross. cbutlh , (cf. swacha, szwaszka, cf. ‘swieść); która swata, dziewmsłębica, bic ftm^merberinn. Sroga Julio i okrutna swato , Przybądź, i zemstę bierz przez moje zmazy. Chrośc. Luk. 245. SWATAĆ, cz. contin, *Swacić niedok, (Poswatać, Wyswatać dok,, qu. v.) ; dzie-wosłębić, kojarzyć małżeństwo, bcn $rer)rcerber macfyen, eine <Spe fłtften, Fitüpfen, oerbtnbctt, jiifatmnen briiißeit; So-rab. 1. fwóncżu ; Vind. Ivatiti, ( fvakuvati, fe pofvazhiti » powinowacić się): Carn. snubiti, sniibem; Ross. CBmaTb, (cocBararb wyswatać, cocBaTarbca ożenić się. cocBaiaH-Hbiit zrękowany, npocBaiaTb zrękować, npocBaTaimaa oblubienica); Eccl. Heßl»CT0B04CTByf0, Graec. wpyaycoyśco. Kto swacił i do kupy to jednoczył stadło ? Gaw. Siei. 568. Swatanie, swaty, poswatanie (Vind fvatitje, fva-tuvanje). Swatać się rec., ftd) um eine ^rtrtpie bemerken, ltad) einer freien. Oskarżono Jadwigę, jakoby ona z Gwi-leltnem , który sie jej pierwej swatał, obcowała. Stryjk. 448. “SWAT0WŃY, a, e. swatujący, frei)fnb. Na gody, ni się Juno swatowna stawiła, ni Hymenej, ni Łaska w łożnicy drożyła. Zebr. Ow. 150; pronuba.

SWARLIWY - SWAT.

SWATA - SWAWOLA.

509

skłonność do swarzenia się, kłótliwość, bic 3*ttffuc^t ;

Rost. CBapniBOCTb. SWARLIWY, a, e, — ie adv. ; Boh. et Slov. swarliwy; Boss. CBap.iHBhiÄ ; kłótliwy, sporny, jânfifd), jatiffüc^ttg ; ( Vind. fvaritliu , pofvaritliu, pofvar-liu » kary lub strofowania godny). Zona swarliwa, niemałe domu licho. Teat. 42. d, 3. Swarliwy, jak przekupka się swarzy. Cn. Ad. 1114. Przyjąć nie chciał swarliwego i trudnego miejsca. Sk. Dz. 299. SWAR-N1A, i, ź, miejsce swarów, kłótni; ein 3^nfort, mo nur immer flejanft rcirb. Nie jest u nas rada , ale swarnia i giełda jedno na wstyd i ruinę Rzpltej. Lub. Roz. 453.

Do kościoła ku czci bożej chodzić mamy, nie do swar-ni. Bial. Post 175. — (SWARSZLOWY koń, ob. Szwarc-Iowy). — ‘SWARZADZ, ędza, m., [SWARZĘDŹ, i, i., miasto w Wielk. Polsce, eilte Stabt in ©rojb^olen 2 ] ; lubiący się swarzyć, cf. zrzęda, ein 3dnf)ud)tiger ; Slov. swârce ; (Vind. fvarnik, pofvarnik * wyrnawiacz , zarzuci-ciel ; f. fvarniza, pofvarniza). Przyjechała nędza do Swarzędza ; simile dur.itur ad simile. Rys. Ad. 58. SWARZYĆ , 'SZWARZYĆ intransit, r.ontin., łajać, strofować; fdjelten, fd)mdl)e:t ; Sorab. 1. szwarież; Garn. svarim; Vind. fvârit, fvariti , pofvariti, (cf. Germ. 2ßort, cf. gwar, cf. szwargotać, cf. fd)tDüreit. 21 blfl. ; cf. flebr. TM gaar, increpavil; 131 jagur; cf. Lat. jurgo ; cf. Hebr. X'' casti-gavit). Na mnie matuleńka caluteńki dzień swarzy, zamyka mię jak niewolnicę jaką. Teat. 30. A, 26. Dąsać się, krzywić, a potym ‘czwarzyć z całym światem. Weg Marm.

3, 288. — §. Transit Swarzyć kogo z kim, wadzić go z kim, ob. Poswarzyć, powadzić; jufammeit (jefcen, an einan* ber bringen. — £. Swarzyć się rec. niedok.; Boh. swariti se, koćkowati se, koekugi se, waditise; Slov. żebru; Vind. pofvariti, fvariti, sprekarjatife, prepirati, kregati, pipat, reshati, praudati ; Dal. karatise; Eeel. CBapurii ca; wadzić się, ftdj jattfen, mit einanber flreiten. Już teraz nic na zjazdach naszych nie czynimy, jeno się kłócimy a swarzymy. Sta*'. Ryc. 16. O majętność prokuratorowie się swarzą, o ciało doktorowie, a o duszę teologowie.

Gorn. Bw. 182. Jest-że się tu o co swarzyć! W. Post.

W. 229. Swarzcie się wy, a my będziem jeść. Cn. Ad.

1115. Nie godzienpś, abym się z tobą swarzył. Cn. Ad.

558. (abym się tobą pysklaL.

SWaSZKA. i, i., \dem. Nom. Swacha 2]; swachna , pro-nuba. Ma-z , swata (rf. swiestka); dziewosłębica , dru-chna, bte 23rautroerl>eritilt ; Sorab. 1. fwónka, flonka, guoniam mensam sale atque zingibere instniere assolet ;

Ross. CBaTba ; ( Vind. fvatina, teta, cf. ciotka; (Carn. svakèna) ; Slav. svâst, Ross. CBecîb, CBoamma ; Vind. fvaka , fvakinja, fvast, (vest * Swieść, qu. v.\ (Rag. svàt-beniza » swadziebna gość, eonviva nuplialis). Kiedy mło-dziuchno za starca zmawiają, Za starym swaszki dobre słowo dają. Brutk. /, 4. — \ In mniam partem: Szwa-szka, oh. Swacha; Boss cßaxa, n. p. Tyś inszych swa-szek pilen , a żonka też inszych Opal. Sut. 184. Tward.

W. D. 2, 114. (kmoszek). SWAT, a, m ; ( Boh. swat SWATOW1T, ob. ś. Wit.

levir, ob. Swak ; Slov. staregśi , stari swat pronubus; SWAWOLA, i, z, SWYWOLA, *SW0W0LA, swa wola, Vind. fvat, sarozhoik * zaręczony z którą, cf. *żenieh; swoja własna wola, swoboda, postępowanie wedle wła-(shounirski fvat» werbownik) ; Carn. svat»'żenich; Croat. snego upodobania; Rag. sveevöglja tuae voluntalis libi-

540 SWOWOLEŃSTWO-SWOWOLNOŚĆ.

SWAWOLĄC - SWAWOLNY.

do; Sorab. i. zamopastnofcż, (cf. samopas); ber fretje SBltlc, (gigentniHe. Dziękuję bogu , że napominanie przyjął, a gdym tym troskliwszym był, z swej woli szedł do was. 4. Leop. 2 Cor. 8, 4 6. dobrowolnie, freiwillig, <ui3 eignem ïriebe. Swa wola, że wolno płodzić co chce. Kosz. Lor. 26. Bez praw i rządu samopas i swej w-oli. Pilch. Sali. 14. Tu w Polszczę jedni ludzie są w wielkiej niew'oli, a drudzy w wielkiej swywoli. Gorn. Wł. G 3. Swawola tam być nie może , gdzie jest prawo. Gorn. Wł G 5. Gdy hamowana swawola nie będzie , Już jej niecnota na trzy głosy ‘gędzie. Rej. Zw. 223 b. Puszczone dziecię na swą wolą, zawstydza matkę swoję. Pociej. 27. cum dimittitur voluntati suae. Swawola, wielka niewola. kCn. Ad. 4143. (wolność fałszyw-a jest, czynić co się podoba). Swawola każdego zepsuje. Rys. Ad. 64. Iż był w młodości swojej woli nawrzał, w starości się nikomu zachować nie umiał. Papr. Koł. O. Dziecię napiwszy się z młodu swój woli i rozkoszy, w wszystko się złe udawać będzie. Glicz. Wych. E, 4 b. Dziecię ze zbytniego pieszczenia w swrą się wolą uda, i będzie brało na nię , jako koń na kły, gdy mu się na nie uzda zawadzi. Glicz. Wych. E, 4 b. — g. Swawola, *SWO~ WOLENSTWO, a, n.; Slov. swéwolnost, samoswognost upór, krnąbrność; (Slov. et Boh. swemyslnost ferocia)', Vind. fvojovolnost, lastnovolnost, lastna glava, lastnou-mnost ; Rag. samovoglja * kaprys; Ross. caMOBOJibHHue-ctbo , caMOBOJihCTBo , cBoeBo.ibCTBO ; 4) absolutność, (Eigenmacht, eigenmächtiges Verfahren. Podobnobyś mi dał był, o mój miły, To dobrowolnie, coć biorę swawolą. P. Kehan. Jer. 54 9. Na te pochlubki a na te swowo-leństwa swoje, radbyś i ostatek wełny zdarł z nędznej głowy jego. Rej. Post. K k 2. Uprzykrzają się spokojnym ludziom swowoleństwy a łotrostwy swemi. Rej. Post. Hi. — 2) Swawola, swywola, swowola , SWO WOLNOŚĆ , ści, ź, ‘SWOWOLEŃSTWO , a, Boh. swéwolnost, dowadćnj; Carn. samapashnost; Vind. ispu-fhnost, spufhnovolnost, oshribnost, prefhirnost, sani-karnost, bresobrasnost ; Croat. objednoszt; Rag. svee-voglja, samovöglja, svevoglnos, svevôlglstro; Ross. cBoe-BOÆbCTBO, cuMOBO-JbuimecTBO, BO;ibHHuaHie, Bomenbe, bo-3IIH , npOKa3bI, pt3BOCTb , 64y4JIHBOCTb , Uia;iOCTb , Uia^M-BOCTb, (ob. Szaleć); rozpusta, swawolowanie; Hcbermuth, ÜHntljrotlle, Slnéfchmetfung, 3luSgelaffenheit. Swawola jest roz-chełzana a bezrozumna wola, mając za koniec swój rozkosz, a do tej wszystkie swe kierując sprawy. Gorn. IW. Ù. U Egipcyanów i malarzów i muzyków swawolą karano, gdy co^ malowali albo śpiewali nieprzystojnego. Petr. Et. 187. Żadnej miary na pohamow-anie swowo-leństwa nie szukamy. Star. Ref. 6. Prawom bożym dla wolności abo raczej swowolności swojej wiązać się nie dali. Sk Raz 464. Karania srogość złym odejmuje swowoleństwo grzeszenia. Modrz. Raz. 286. Zachowaj mię od swowoleństw upornych , aby nade mną nie panowali. Radź. Ps. 19, 14. Ustawiczne próżnow-anie do takiego swowoleństwa ludzi przywiodło, że na prawa względu nie mają Vol. Leg 3 13. — § Swawolcństwo, anarchia, tredr. Ad. bezrząd, flnarc^tc. — §. Swawola

collet. » kupa swawolnych ludzi. Pot. Arg. 90. ettt tttutÿ* rcilltger Raufen, dn Raufen muthroilliger Sente. ‘SWAWOLĄC, ‘SWOWOLAĆ nijak, niedok., stawać się swawolnym , anSgelaffen werben ; Boss. H3Bo^bHHHaibca. Gdy Dawid bardzo był 'sswowolał, a juz był bardzo zapłynął w szczęściu swoim, wziął Uryaszowi żonę. Rej. Zw. 204 b. SWAWOLNICA, y, i, SWAWOLNICZKA, i, dem. ; Rag. svevôglniza; Ross. CBoeBOJibHHna, caMOBOJb-HHua, pt3Byxa, Ky4ect»ma, npOKa3Hima, umyHbH ; kobieta swawolna, rozpustna, pusta: dn Uebermutbige, SDîntfp willige, 9lnêgelaffene. SWAWOLNIE, ’SWOWOLNIE, SWY-WOLN1E adv. ; Slav. svojevolino, Ross. caMOBOÆbHO ; swoją wolą, wedle swojej woli; eigenwillig, nad; eignem belieben. Swowolnie odjechać, odstać, z swojej woli, bez opowiedzenia. Włod. Nie chciał mu papież dopuścić wyjść z klasztoru ; wyszedł tedy swowolnie. Biel. 207. Swowolnie żyć * swym rozumem. Cn. Th. 4093. rozpustnie, übermütig, milt^wiUig. Kto swowolnie żyje, ten swowolnie ginie. Rej. Wiz. 4 73 h. Rys. Ad ; qui sine lege vivït, sine lege périt. SWAWOLNIE, SWY-WOLN1K, a, m., SWYWOLNICZEK, czka, m., dem. człowiek swawolny, ein Itebermutbiger, 9Äut&n>iUiger, 3lit$* gelallter; Roh. swéwolnjk; Carn. samsvoj « sobie pan; Vind. fvojovolnik, fvoinik, lamfvoi ; Rag. svevôglnijk; Slav. svojevoljnik « woluntaryusz , ochotnik; Boss. CBoe-BOJIbHIUCB, CaMOBOJbHIIKt, plłSBaiCB (cf. TZeŹwy) , BOJieHH-ua , Ky46CHHK'B , npoKy/ta, npOKy^HBbifi, iipoKasiiiucB, ocTpaKB , BOCTpaKü ; Eccl. majb, uiajyHt, cbmo’ihhhiik’B. Ludzie wyuzdani na wszelaką swawolą, i z tego marnotrawstwa szukaliby sławy, gdyby postrzegli swowolniczków imiona pismem nieśmiertelności podane. Star. Ref. 64. Rozpustny swywolniczek. Tent. 20. b, praef. Wstydź sie swawolnisiu. Teat. 35. b, 82. SWAWOLNY, SWOWOLNY, SWYWOLNY, a, e. wedle swojej woli żyjący, swobodny, nad; feinem eignen Stilett lebenb ; Slov. swawolny, sw-ewol-riÿ, swèmyslnÿ uparty; Slov. swewolnÿ cerebrosus; Garn. svojovoln, svojoglavn » krnąbrny ; Vind. fuojovoilan , fvoi-volen, lamfvoi * sobie wolny, fvojovolen , radovolen » dobrowolny, fvojovolen , lastnovoJen * uparty ; Croal. szvoy-völyen sui juris , pertinax; Rag. svoevogljan, samovögl, sveevogljan svae voluntalis, ( samovogljan * kaprysmk, dziwaczny); Rosn. svojevoglja effrenatus\ Ross. CBoe-BOJibHUM, caMOBOÆbHhiH. Dałeś w moc ludziom wszystkie bydła polne, Dałeś i leśne zwierzęta swowolne. J. Kehan. Ps. 9. Swowolny, bez prawa żyjący. Włod., illex. Cn. Th. 1095. rozpustny, «itögelajfen, rnuUmntltg, leichtfertig ; Rnh. prostApAsnÿ, rozpustilÿ ; Sarah, 4. zamopastné , wóhlne , zwolożterski ; Croat. obiszten , (obisztni renalis, obisztje ren) ; Vind. fvojovojlén , prefhérn, sanikarn, bresobrasen , spufhnovolen , oshriben , ispufhen ; Carn. samapashne, samapash ( cf. samopas), serborit, serbo-ritast, serboriten ; Ross. npoh'yTUHBMM, pi3BbiH (cf. rze-źwy ), 6jry4^HBbiH , Boacenufi , majiHBbiH ( cf. szaleć ) , nrpHBbiH, (ob. Igrać). Za nic pismo ś u swywolnego światownika. Wad. Dan. 405. Młody człowiek nie tam idzie, gdzie rozum chce, ale tam gdzie go nałomne a swowolne przyrodzenie ciągnie. Rej. Zw. 18 b. Swa

SWAWOLOWAĆ-ŚWIĘDZIĆ.

SWĘDZIWY - ŚWIADECTWO. 5H

wolny chłopiec. 7r., Ross. er03a. Czytaf autorów swy-    świędziała. Ossol. Str. 3. — §. Moral. Swędzić niedok.,

wolnych w materyi zwodzących intryg. Mon. 76, 87.—    uswędzić dok., martwić, trapić, suszyć; gufilen, martern,

§'. Są rozbójnicy, którzy kupy ludzi swawolnych zebra-    eingftigen, beunruhigen, Stummer machen. Byś tysiąc tro-

wszy, majętności najeżdżają. Przeciw tym liczne prawa    sków mógł z myśli wypędzić, Niemniej zostanie, co

pod tytułem: swawolnych kup, (cf. kozactwo), znajdu-    mię będzie swędzić. Zab. 15j, 343. Każdego swoja lu-

jemy. Odr. Pr. Cyw. I, 555. OîâuDer^orbett, Śtreiffmrbeit.    bóść, swoja żądza pędzi, Każdego swój mól gryzie, swo-

SWAWOLOWAG , SWYWOLOWAĆ med. contin., Swy-    ja nędza swędzi. Simon. Sitl. 16. Mię to    swędzi, że

wohć niedok., swywolnym być, swywolą narabiać ; mutjp    żadnego towarzysza nie widzę. Jabl Tel. 82.    Dar. Lot. 4,

roiflig feçn, auSgelaffen fetjn, SJtut&miUen treiben; Boh. do-    21. "Kochanka twego zaliż "tak niemiłosiernie Mogłabyś

wadeti , dowadjwati ; Sorab. 1. wohlnu; Carn. ritam ;    swoją śmiercią śmiertelnie uswędzić! Zab. 15, 193.

\ind. nafladuvati, nafladen biti; Rag. sveevogljti far à    Swędzić się, trapić się, ftefy farmen. SWEDZ1WY, SWIE-

sua voglja ; Ross. caMOBoabHHuaTb , CBOeBOJibHHuaTb, CBoe-    DZIWY, a, e, łechciwy, fu^Itci;. Swiędziwe Neptuna jątrewki,

BOjibCTBOBaTb, KypojecnTb, HaKypoaecHTb, BO.ibHiinaTb,    Po łono panny, a ostatek ryby. Klon. FI. A. 2. Nereidy.

3aB{MbHimaTb , pl>3BHTbCfl, phsBjiiocb ( cf. rzeźwić), ero- ‘SWESTKA, ‘SZWESTKA, i, z.; Boh. śwestka; Germ. bie 3HTb, erowy, 6ay4HTb, óayacy, óay^CTByK) (cf. błądzić;, 3*®^Pe, eine 2lrt Pflaumen. Śliwki, które zowią swestki. npoKy4HTb, HanpoKy4HTb, B03HTbca, Bowycb, 3a4ypnn>,    Sienn. 113. Śliwki Węgierskie, szwestki.    Syr. 1006.

3a4ypawrbca, npoKa3HTb, npoKaacy, rnaamb, cuiajmrb,    *Szczwaczka , żółta śliwka. Tr. Dyko. 2535.    ^Szwaczka,

ma,îHfo (cf. szaleć), mig. npiióaaacnBaTb.    *szwaszka. ib. 2568.

SWĘDLIWY, ob. Swądliwy. SWĄDN1EĆ neulr. niedok., ‘ŚWIACIE, ia, n., n. p. Świącia trzymał się. Zebr. Ow. swędem śmierdzieć, swąd z siebie wydawać; Bosn. smu-    108. (altaria). Panna ś. z Józefem nie przeto do Je-

diti, smrriditi dimmom, bremtjcht, nad} bem 93ranbe rie*    ruzalem chodziła, aby przykład jakiego pielgrzymowania

djeit. Piec swędnieje. Tr. — §. Ogólnie/ : Śmierdzieć,    do ‘świąci stanowić miała.... Zam. Post. 54 b. święte

fwëdkofczam; [Sorab. 2. fwestk , flub przymierze) ; Croat. szvedöchim , szvedochiti ; Bosn. svidocili, Rag. syjedo-citti; Carn. prizham , prizhujem; Vind. prizhali , prizhu-vati (cf. przysiądz), skasati , dokasati ; Ross. CBH4tTejB-CTBOBaib; Eccl. CBH4’feTe4bCTByro, TpeTbioK) (cf. trzeci), iiociiovîabCTKOKaiii ; (Etym. cf. obs. Germ. fclpuabett ; Lat. suadus , suadere; Svec. suassa; Germ. (djtua^cit. 2lblg.; v. nostr. Wiedzieć, wiadom, świadom; cf. Arab. sebahad, testatus est; sachedh, testis); 1) świadectwo daw-ać, czynić, zaświadczyć, świadkiem być; jeugen, Bc> jctigcn, Benne fe»n. Beiigntp geben, ablegęit. Świadczę za kim, świadectwo daję. Cn. Th. 1086. Świadczyć u sądu pod przysięgą. Karuk. Kat. 559. Fałszywie świadczyć Ross. r/KecBH4liTe.ibCTB0BaTb. — § Świadczyć kim, świadczyć się kim, na świadectwo brać. Cn. Th. 1086, Rag. svjedocittise, svjedocîvatise, jum 3^9?« auntfeu, juin 3eugen neunten. Nie bierz mnie za Świadka , jeśli się mną świadczyć będziesz, wszystkiego się zaprę. Pilch. Sen. gn. 247. — 2) Świadczyć komu, świadczyć mu dobrze, świadczyć mu dobrodziejstwa, ( cf. oświadczać); Ross. B034aTb , B034aBaTb , cocjyjKHTb , einem ©utcê ermetfen. Świadczysz ; a na złe idą dobrodziejstwa twoje, Czemuż świadczysz z dobroci, gdy masz niepokoje? Kras. Sat. 9. Bóg

Rozradza , uszczęśliwia ludzkie pokolenia. Karp. 1, 189. Kto złemu dobrze świadczy, tym gorszym go czyni. Min, Ryt. 4, 52. Nie przestawał jej świadczyć dobrodziejstw. Teat. 5, 8. Świadczący drugiemu, ^świadczyciel Ross. cocjymiiTeab , B034aaieab, f. B034aaTe.ït>HHua. — §. Aliter : Świadczyć się * oświadczać się, obiecować; ner* IjetiSen, ftd) geneigt erftören, ft$ günftig seigen, feböne SSnrt» erfläntngcit matten. Ułudza, zwodzi, śwdadczy się z ochotą. Mon. 64, 173. ŚWIADECTWO, a, ». ; Boh. swede-

cuchnąć; füllten, ftinfenb merbett. Ptastwa po zabiciu, miejsce, świątość. ob. Świątnica, Świątynia, aby nie swędniały od sytości.... Haur. Sk. 543. SWE- ŚWIADCZYĆ cz. niedok.; Boh. swëdciti ; Sorab. 1. fwedżżu, DKA, y, z., zmaza, plama, ein ©d)muj$ecfen. Piasek wsypany na białe płótno, gdy nic po sobie mułu abo prochu , ‘chocia swędry nie zostawi strząśniony , taki najczyściejszy. Cresc. 54. Rozkoszują w splugawieniu i w swędrach. 1 Leop. 2 Petr. 2, 13, (w sprosnościach).

Krok mój nie wystąpił z drogi , a na rękach moich nie została swędra żadna. 1 Leop. Job. 51, 7. Kto gromi niepobożnego , sam sobie swedrę rodzi. 1 Leop. Prov.

9, 8. Smotr. Lam. 19. (bicz na siebie daje). Pan sobie wystawił kościoł chwalebny, któryby nie miał swędry, abo *zmarski. 1 Leop. Ephes. 5, 27. (bez ale). By cię snadź nie bawiło imię Alexandra, Precz gościu! boć tu leży złość i brzydka swędra. Zygr. Pap. 332. ' ( sce-lus et vitium). — De homine : Swędra, smród, gnojek, zmindak , dit fdjmitjüger $crl. Jedzie jako pan, a to swędra. Falib. P. Skaził mu się, nie synowie jego, swędra ich, ród niecny i przewrotny. Budn. Deut. 52,

5. SWĘDZIĆ cz. niedok., 1) przyswędzać, swędom napełniać, (cf. wędzić}; Boh. ćmuditi , ćmudim ; Sorab. 1. fmudżu; Carn. smodim ; (w Krakowsk. smąd * swąd ) ;

rozkosz jakowąś świadczyć dla stworzenia,

ma

Vind. fmoditi , ofinojati, pofmoditi, pofmojati , safmodi-ti, (fmodnik, fmodei, ofmojavez * ‘swędzieiel) ; Ross. na-4HTb, naqa4MTb, einen Sranbgentcb nerurfadjen, bunften, bunftig madjett, nidorem dare. Cn. Th. 1086. Ziemia kędy najwyższa płomieniem się ‘smędzĘ, I w głąb łupa , i w szcząt się wymieździwszy wędzi. Zebr. Ow. 55; cor-ripilur flammis.— 2) Swędzić, ŚW1ĘDZIĆ, ŚW1ĘDZ1EC, świędziało « śvvierzbić, jltcfcu; Boh. swedèti ; Ross. 3y-4'kTb, 3a3y4'krb. Swędzi, czyli świędzi mię co » świerzbi mię, eś jucft mt^ dtua^, nernrfacfet ntir etn Sitcfen. Napada go swędzenie jęz\ka i niewczesne a razem głupie morały. Teat. 24. c, 1Ö8. świerzbiączka ; (Slav. shuga, svràb ; Ross. 3y4,b, yecoTa, uecoTKa, Bocua ). Dłoń go

clwj , doswecenj ; Sorab. fwedoma; Croat. szvedochdn-sztvo ; Rag. syjedocjSnslvo ; Bosn. svidocjanstvo ; Slav. svidocsdnstvo; Vind. fvedozhastvo, prizhvanje ; Carn. prizha , (2. przytomność); Ross. CBH4hTe4bCTB0, CBH^t-nie, CBHAhTCJbTBOBaiiie, uocjiyruecTBO ; co kto zaśw iadcza, świadczenie, (cf. zaświadczenie); bct$ 3cit0mß. Cokolwiek kto twierdzi statecznie k woli bliźniemu , abo na jego szkodę, lubo u sądu, lub też kędy indziej, świadectwo jest. harnk. Kat. 359; osobliwie zaś, kiedy kto u sądu pod przysięgą co świadczy, ib. Świadectwem świadków obronion. Chełm. Pr. 41. Świadectwem jednego żaden nie bywa przekonań. Sax. Porz. 90. Boga na świadectwo wzywam. Jabł. Te¹. 152. Bogiem się świadczę , biorę go za świadka , junt 3ot0Cn «îtritfett. Dowód prawdy moralnej jest świadectwo. Zab. 11 , 130. Rej.

“skosztował ich). — Świadomie, świadome, po świa-domiu*z doświadczeniem, biegle; funbtfl, OOU (Śrfatyniltfl, auf due gefcfyttfte, fttnbtge 3Ivt. On go omacnic mrokiem gęstych cieni Wziąwszy za rękę po świadomiu wodzi. P. Uchań. Jer. 260 — $. Pass. Świadomy, wiadomy komu; liefaunt, notorifdj, Detmißt. Ut res multorum oculis esset testatior; bardziej świadeczna albo oświadczona, świadomsza wielom.^C’n. Th. 10N7. — Pod świadomem , za wiadomością, bel) 33ïttllH[fcnfd)flft. Po upłynionym czasie wierzyciel może fant przedać pod świadomem dobrych ludzi. Sax. Porz. 81. Swiadomo, świadecznie, ad-hiiitis testibus. Cn. Th. 1087. mit 3^001. ŚWIADOMCA, y, m., wiadomy czego z doświadczenia, etn Sîttnbtger, ber einer 6ad;e fuubitj ift. Pobożni panowie rady Chrystusowej, którzy przy stolicy jego sądowej zasiędziecie , świa-domey jego spraw i sądów. Sk. Zyw. ŚWIADOMIA, i, i., człowiek świadomy, abo ludzie świadomi, które za świad-ki może kto brać; cognitores. Cn. Th. 1087, Remter, 0nd)feinter ; Slov. znamenitel, ktery o druhem znamenj dawó. ŚWIADOMOŚĆ, ści, i. ; [Boh. swedomj ; Sorab. 1. famotne szwoye fwèdomo conscientia) ; wiadomość z doświadczenia; Vind. snanost, sposnanost., sposnanje, snajozhnost, viedezhnost, fviednost, viedefh , fvedenje ; Croat. vesztovitoszt, bte tërfaljntng, Slenntmß au3 (Erfa(p nmg, peritia. Cn. Th. 1087. *SWIADSTWO, a, n., Bratk. H 4 h. oh. Swiadeotw’o.

Post, LI l 2. ŚWIADCZENIE adv., w przytomności świadków; mit 3oi0eit, niefyt oljne 3eugcn. ŚWIADECZNY, a, e, świadczący, na świadectwo służący; Croat. szvedö-chni, 3M0mj>», jeugenb, gum 3?UflMß bicitcnb. Znajdowano tam liczne kości, świadeczne klęski nieprzyjacielskiej Nar. Ust. 5, 477. Długi takowe nie potrzebują świa-decznego dowodu. Szczerb. Sax. 80. Czeladnik nie ma , być przyjęty bez listu świadecznego. Vol. Leg. 3, 417. sitteftat, Simbfdjaft. Świadeczny list, kredyt, kredeneya-ły, formaty. Cn. Th. 1086. \Vłod. Cn. Syn. 295, Sorab.

meHHHMi; Keel. YiicTiiTeiu» [rul/or 2], fcf. czyścić), epeił, ciui|iciiumi’b, CKATiiTCith, (ob. Święcić) ; Rag. posvee-cl) jen i k ( cf. poświęcony), posvetnijk, posvetitegl, redo-vnik, misnik, pop; /. posveeebjenizza) ; ksiądz Buski, kapłan Ruski, eilt 9htfltfd)er ^rteftcr. - Pop, jako świa-szczennik i pleban, miewa klucz od cerkwi. Perz Lek. 259. Błogosławieństwo przez kapłana, po .naszemu przez świeszczennika Sak. Probl. 153. I świaszczer.ników, chociaż do cerkwi uciekli, Pizy ołtarzach jak bydło na ofiarę siekli. Zimor. Siei. 232. Skoro się dzieciątko urodzi, Bośniacy zaraz poślą po świeszczennika, to jest, po księdza, który pewne modlitwy przede drzwiami położnicy odprawuje. Gwugn. 503. Władykowie dziedzicom wyjmować chcą z rąk podawanie świeszczenników, i jus collationis sobie przywłaszczają. Ale prawo podawania świeszczenika do cerkwi, przy dziedzicach zostać ma. Vol. Leg. 4, 1 17. Świaszczenmkiem być Ross. CBaiueHCTBO-BUTb. Pierwszy świaszczennik , arcykapłan, Boss. nep-BOCBfllUeiłHIIKT) ; Er cl. CBfllnCHHOliaiia.lbBHKt ; verb. CBH-meHHOiiaija.ibCTBjio jestem pierwszym św iaszezennikiem czyli kapłanem, CBamcHKOHauajie, cnaincHHOHaqa^bCTBO hierarchia, — ß. Poet. Ani dziki świeszczennik w Prusiech nie mógł tego Dokazać, by miał zniszczyć imienia Polskiego. Petr. Hor. 2, Q b. t. j Krzyżacy, zakonnicy. *ŚWIE-SZĆZENICZESKI, a. ie kapłański, ^riefter * ; Ross. cbs-

mCHHKOB'B , CBameHHWeCKÎH ; Ecd. »IHCTHTC.lbCKiß , CBHTH-TeibCKiîi . CBBiiieHUuecKiM Świeszczcniezeski abo popo-wski. Suk. Sab. R 1 h. “ŚWIESZCZEŃSTWO, a , n., Sak. Sab. R I s kapłaństwo; Rag posvechjonisclwo ; Ross. CBHiiycHCTBO ; Eccl. WHCTiiTeJbCTBO , CBameHie.

1. loszlist. — §. By Jezus nie prawy i świadeczny bóg, czemuby prorok mówił: “wyście jego od dni wieczności! “ŚWIASZCZENNIK, “ŚWIESZCZENIK , a, m. ; (Ross. cbh-Sk. Zyw. 2, 423. świadectwami potwierdzony, burd) 3eils flltfffe ertufcfctt. ŚWIADEK, dka, m. ; (Boh. swèdek ; So-■ rab. 1. fwédk; Sorab. 2. fnank; Carn. svjetok, pizhu-vavz; Vind. Ivedok, zaih, prizha; Croat. szvedok ; Rag. svjedok, sviedocitegl, collect, svjedoxba ; Slav. svidok ;

Bosn. svidok; Boss. CBif/vkTO.iL, f. CBH4lvre;[bimua ; Eccl. noc.iOYM., (ob. Posłuch); cf. Arab. “nr sabedh, lestis); świadectwo dający, ber 3pllG(l- Świadek sądowy, osoba pozwana, która świadectwo prawdy wydawa na sądzie pod przysięgą. Sax. Porz. 88. Świadectwem trzech abo dwóch świadków ma strona rzecz swą odzierżeć. Stał.

stawić. Sta —

Lit. 201. Świadki wieść. Siat. Lit. 89. wienie świadków; (Boss. CB04t,, cf. wywód). Świadek oczny; (floss. bh40KI , cf. widz). Podpisany świadek Ross. pyKonpmua4,inK’B. Za świadka kogo brać. Pilch.

Sen. gn. 247. Boga mam świadka. Bardz. Luk. 2, 64.

Mam boga za świadka Teat. 49 b, 65. Bóg świadkiem rzetelności mojej. Tent. 49, 88. Nie sądź o żadnym miejscu, by bez świadków było. Min. Ryt. 4, 152.

Boss. CB'fe40MIJM ,

ŚWIADOM, ŚWIADOMY, a, o; Boh. swędom, (swedo-mitÿ sumienny ) ; Slov. powëdomÿ, powedomî ; Vind. vie-dezhen . snajozhen , Croat. vesztovit ;

(HecBt40MblH niepojętny); z doświadczenia wiadomy, doświadczony, dobrze wiedzący, znający ; erfahren, futtbig. Człek świadomy, od wieszczka bieglejszy. Min.

Ryt. 4, 31. Świadomemu wierzyć się godzi. Cn. Ad.

4116. Myśmy tu miejsc nieświadomi. Boh. Kom. 5,

Turek nie

138. Być świadom Peel. cbIj/Kcctbobüth. lekce sobie waż\ł Polaków, których był świadom, gdy z Wołochy czynił. Biel. 452. (doznał ich , doświadczył,

65

ŚWIAT, m. ; Boh. swét; Slov. swet; Scrab. 1. Iwet; So-rab. 2. szwèt ; Carn. svejit; \ind. fvjet, fuet; Croat. szvét, szvèt ; Bosn. svjet, svit ; Slav. svît: Bag. svjét; Boss. CBtTb (cf. świt), Mipt; §. 1) ‘mir, wszystek zbiór stworzonych rzeczy, niebo, ziemia, ciała niebieskie i co na nich etc. ; Boss. BceaeHHaa, bie 2Belt, bte ganje 2BeIt. Rimmel ttttb (Erbe JC., baê Söeltafl. Świat powszechny, Universum, zbiór wszystkich stworzeń materyalnycb. Śniad. Jeog. 1. Boh. spausta swëta machina mundi, bflé> SBelfgebctttbe. Świat po słowiańsku ‘mir. Sak. Kal. B 2 o. Stworzenie świata , Boss. Mipoco34anie ; Eccl. MiipoTBopeme, MupoóŁnie. Świata stwórca Eccl. MHpoTBOpiiTe.ib. Świat i wszystko, co w nim jest , stworzył bóg przez sześć dni. Bibl. Gd. Genes. Bóg stwórca i rządca świata. Bardz. Trag. 4-55. Świat od światła nazwany. Dar. Bot. 3. Świat słoneczny, système solaire , brt§ ©onneitfyfłetlt , zbiór wszystkiej ciał rokofo słońca krążących , wraz ze słońcem wzięty. Sniad. Jeog. 5. Stary jak świat. Jabl. Tel. 154. (od stworzenia świata). Jak świat światem , nikt nigdy tego nie widział. Ossol. Sir. 8. fo lange bte SÖelt ftefyt. Póki świat światem, w ilk owcy nie będzie bratem. Cn. Ad. 753. Pot. Bocz. 12. et 423. (trudna zgoda, ogień woda; przeciwne rzeczy nigdy się nie zgodzą). — §. Świat, na którym ludzie, ziemia; bic 2Belt, btc (Erbe. Cztery części świata. Wyrw. Geogr. — Mocą wiele świata Wziął za krótkie lata Król Macedoński ; Lecz mu się tak zdało, Ze nań samego świat był jeden mało. J. lu han. Dz. 206. Jednak świat, choć to tak ciasny i mały w okrągu swym , przecie w sobie wiele zawiera i zmieszczą rzeczy wielkich , iż w nim zamykają się sposobnie i bez ciasnoty morze, i ziemia, i, wyspy i lądy. Boler, a 2. Sam chce świat pomierzyć, Zęby nie samym cudzym relacyom wierzyć. Tward. Wl 144. Pokresić świat, kraje, zwiedzić, zjeździć. Cn. Th. 1455. btc 2Belt fefjett, bereifen. Siedm cudów świata. Sk. Dz. 656. Kobieta stateczna , byłby ósmy cud świata. Teat. 29, 60. W całymbyś świecie nie znalazł takiej osoby. Teat. 7. e, 16. W świecie takiego nie najdzie, t. j. nigdzie. Cn. Tli. 1217. Na świecie gru-biana i nieuka większego być nie mogło, jakim twój ociec bywał. Pim. Kam. 125. (największy ze wszystkich). To to rozum, którego w świecie poszukać. Teat. 7 d,

7. Czart, (daleko go szukać). Dziewczyna najładniejsza w świecie. Teat. 56, b, 12. (wszystkie celuje). Działa, tak pięknie ulane, jakie mogą być na świecie. Klok. Tnrk. 255. (jak najdoskonalsze). Któż to widział na świecie ? Teat. 10. b, 55 (któż to widział kiedy abo gdzie? tver tn aller üffieli liât baś gefeben ?). Prędko zniknęli, jakoby ich na świecie nie było. Falib. B 5. (bez śladu , ze szczętem). Kościoł ś. jest wszystko zebranie chrześci-ańskie, gdzieżkolwiek jest po 'światu rozprószone. Bej. Bost. J 5. (po świecie, tu i tam, gdzie bądź, tam bądź). Poszedł w świat. Cn. Ad. 916. gdzie go oczy niosły, er ift in bte wette 28elt gegangen. Powodź przerwała mi groble, ryby poszły w świat. Kras. Pod. 1, 175. (rozprószyły się). Furye biczami I wściekłe Eumenidy swemi Gorgonami Za świat ich gdzie zastraszą. Tward. Wl 47. (wszędzie prześladują, do śmierci i po śmierci). Choćby

za świat, gotów jestem iść najdalej. Hor. Sal. 222. (za morze, za ocean). Na puszczy żyje się jak za światem. Bach. Kaz. 1, 84. (na ustroniu, w samotności). Nowy świat, ob. Ameryka. Wiadomości te, jakoby z nowego świata. Warg. Badz. praef. (bardzo dziwne), Idziem na świat przeciwny, a z swego schodzimy. Bardz. Buk. 171. (na opak wszystko). Jak na inszy świat przyszedł. Cn. Ad. 290. (zdumiony nowością). Nie wiedziałem , na którym świecie, i czy żyłem? Teat. 45. c, 156. Wyb. (co się ze mną dzieje?). Pijany, że o świecie nie wiedział. P. Kchan. Orl. 1, 160. (przytomność stracił). Pijany, o świecie nie wie, mówić nie umie, na nogach stać nie możą, tacza się to tam, to sam. Dambr. Kaz. 12. (nie wie, co się z nim dzieje). On nie wie o bożym świecie. Teat. 11. b, 24. (najmniejszej rzeczy nie wie, zgoła nic). Drży ziemia , szumią lasy, nie znać we mgle świata. Zab. 12, 242. (nic nie widać na około). Gęste zewsząd obłoki świat im wzięły. Tward. W/l. 89. (widok). Wyłogami sobolowemi świat tylko grzeją a grzbiet ziębią. /jtk. C, ob. (na oko tylko ciepłe). Gdyby to w samej rzeczy było, iż ten imć tylu ludzi zabił, czy chodziłby on do tych czas po świecie? Mon. 74, 47. (czy-by jeszcze był przy życiu, czyby jeszcze żył?). Siła dusz nieprzyjacielskich na on świat zagnał. Paszk. Chor. A 5. życia pozbawił, in jene SBelt hinüber. Osiadłszy na grzbiecie Śmierć cię nieubłagana na tamten świat gniecie. Hor. Sat. 189. Odszedł na lepszy żywot z tego świata. Birk. Zbar. O 2. (pożegnał ten świat, poszedł do ojców, do Abrahama, na dolinę Jozafat). Pod zeszły mój wiek, pod lata moje stare, już jedną nogą stoję w grobie, abowiem z tym światem co godzina rozstać mi się przychodzi. Smolr. Nap. 24. Oto ja już z świata idę. Ezop. 65. (ju-żem na schyłku). Słuszniej tym pomrzeć, co już mają lata , Młody na świat dopiero, a staremu z świata. Keltów. Fr. 81. młodego rozkosz czeka, a starego żegna, anf bic Sßelt — non ber SBelt. Kto pierwej na świat, pierwej z świata schodzi. Zab. 15, 276. (pierwej zacząłeś, pierwej skończyłeś). Ludzie w te czasy rzeczeni bywają naj-właśnićj przychodzić na świat, kiedy się z żywota matek swoich na świat rodzą. Salin. 26. Narodzić się nic nie jest innego, tylko przyjść na świat. ib. 2, 96. Są ludzie , którzy przychodzą na świat z srebrną łyżką u gęby, a drudzy przychodzą z drewnianą. A⁷. Pa\n. 2, 152. Prawda jest dziecięciem, którego bez boleści na świat wydać nie można. Zab. 7, 45. (trudno ją wyjawić, bo w oczy kole). — §. Świat, życie na tym świecie, żywot; (Erbeillebett, Seben, (oh. światować). W tym czasie Ludwik świata tego dokonał. Sk. Dz. 844. (umarł). Nie dajże boże długo takim świata. Burl. A 2, Alb. z Woj. 15. (skróć ich dni) — §. Świat, czas, wiek ludzki; ü)îcit» fcfyenalter, SDłettfdjenleben, 3Gt, BGtalfcr. Niech się więcej nie chlubią starodawne lata Z swojemi Helenami , jest za tego świata, Która gładkością wszystkie pierwsze minęła. J. Kchan. Fr. 19. (za naszych czasów, za naszych dni, za naszej pamięci). — §. Świat, sprawy ludzkie na świecie, postępowanie, towarzystwo ludzkie; 2Belt, Scbett ttt ber 38eU, 2öell(länbel. Świat jest wielkie teatrum, a ludzie

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

aktory. Kras. List. 2, 102. Wchodzisz na świat, krok ŚWIATCY, ów plur., [z rusk. swiatec, Świątek qu. v. święty, Ctit ^eiliger 2]; martyrologium, Świątnik; n. p. Musiałyby się wszystkie xięgi nasze, 'światcy i paschalie pomieszać Sak. Kal. C 4, Eccl. [ciutki|Ii sanctus 2], CBHTitLi kalendarz świętych cerkiewny, ber £)etltgeitcalenber. ŚWIĄTECZNY, a, e ; Boh. swatećnj ; Slov. swatecnÿ, swatećni; Sorab. 1. fwatoscźnó, fwatocżnć, szwatoeznć festivus, fwatocżnofcż festivitas ; Vind. fvetezhen, fvete-lifhcn, ncdielen, nedielnodenski, ponedelin (cf. niedzielny, fvetezhnost, fvetelifhnost » uroczystość) ; Croat. szve-téchni ; Dal. blagdan ; Rag. svetacni, svecjani ; Ross. npa34HiiiiHUM, (cbhtoiiihmh czas od bożego narodzenia do trzech królów) ; odświętny, od świąt, świętalny; gei)er» tflg3 *, $eft * . Trzeba nam się ubrać w suknie świąteczne. Teat. 13, 44. Gdy mu synaczek umarł, nie żałobną szatę, ale świętalną na się oblokł. Gil. Post. 309, Slav. hodicha posvetacsna ; Ross. 04iiopa40Kï, 04H0pa4-Ka. — §. Od zielonych świątek; Slov. swatoduśni, (cf. świętoduski) ; Vind. binkufhtni; Croat. trojachki, ^ftngft *. Niedziela pentckoslyi albo świąteczna. Pim. Kam. 260, (Slov. den swatoduśni; Ross. TpoilaunŁ 4GHL, ob. ś. Trójca). Drugi dzień świąteczny; Slov. pondćłek swatoduśni ; Ross. 4yxOB,B 40Hb. Z wielkim nabożeństwem obchodzą one dni wielkanocne i świąteczne, w których

pierwszy stawić jest nie snadno, Zewsząd cię zbójcy, zdrajcy, filuty opadną. Kras. Sat. 61. Świat zepsuty. Kras.

Sat. 1, 12. Świat pismo zowie marną omyłką, łotrowską jaskinią, omylną samołówką, na którym nigdy nic pewnego, nic trwałego być nie może. Rej. Dost. H hh\.

Zaż nie widamy odmienności świata? Dziś mamy z niego ojca, jutro kata. Rej. Zw. 119 b. (Slov. Swet mu kwitnę, in (lorę fortunae est). Ej świecie, świecie! coli to ty umiesz, Tu jesz, tu pijesz, ni wiatr jaki szumisz!

Bratk. B, Slov. tak swet₍ ide. Wszystko się plecie, na tym mizernym świecie. Zegl. Ad. 'źli. Równie i ja na świecie jestem, wiem co się dzieje. Teat. 9, 19. (nie dzisiejszy, nie wczorajszy, doświadczony)* Dawno żyję na świecie, wiem dobrze świat jaki. Teat. 44. d, 34. Zażyć świata, póki służą lata. Teat. 10, 28. Świata zażyć, poty tn w niebie być. Cn. Ad. 297. Tobie na twoje lata , czas poprzestać świata. J. Kchan. Dz. 223. (światowego trybu życia). Slov. Swetom pachnę ; homo mundanus. Opuścić świat, sposób życia świecki , pospolity, abo towarzystwo ludzi pospolitych. Cn. Th. 1087. bic üffielt DCrlaffcit.

Wcale nie zda się do świata, najlepiej ją do klasztoru wsadzić. Teat. 26. d, 6. Udał się na świat, naśladuje mody. ib. 29, 89. Gdybym się była w świat udała , nie

byłabym w takich trudnościach, ib. 9. b, 58. Znasz te- _ woda chrztu poświecona być ma. Kucz. Kat. 2, 363, raźniejszy świat i gust, do mody stosować się należy, ŚWIATEK, tka, m., dem. Kom. świat, eilte flehte SBelt, etil żeby uchodzić za ludzi umiejących żyć. Teat. 19. 6, 7.    2Beltd)cn. Smakuje mu    światek. Rej. Zw. 220. (świato-

Zabrnęliśmy bardzo w świat, my chrześcianic. llrbst. Nauk.    wość). Każdy ma swój    światek, swój cyrk ulik ograniczo-

D 6. Nuż pojazdy nasze, koń za pięć set złotych, rząd ny, jedni większy, drudzy mniejszy. Lub. Roz. 97. za drugie; nuż owe kutasy, nuż owe dziwne muchry, ŚWIATEK, tka, m., dem. Kom. święty, ein ipetltgev. Ludzie strzępki, aż dziwno patrzeć na te straszne wymysły świa-    swe dobrodzieje liczą    między świątki. Pot. Arg. 70. —

ta tego. Rej. Zw. 58. Na świecie, mówią, jak kto chce.    $. Obraz świętego, eilt    ^Ctltgettlulb. ‘Świętokrajea wziął z

Teat. 36. c, 31. Żyła w Warszawie na wielkim świecie.    kościoła świątka srebrnego. Klon. Wor. 9. W kościele

Kraj. Pod. 149. tu ber großen 2Bclt. Opuściłem świat wiel-    ze świątków srebrne pozdzierał tablice. Zab. 13, 69.

ki dla małego świata. Xiądz. 8. Obyczaje wielkiego świa- ŚWIATEŁKO, a , n., dem. Kom. światło , ctit flettte# £td)t, ta. Teat. 55. c, 5. Oszust dziś człek z wielkiego świata. 8id)td)en ; Boh. swetylko, (swetlićko światło łudzące). Wol-ib. 45. c, 4. Wyb. Parafianie są łatwowierni; ale i lu- no mu mówić, co tylko sam chce, i jak mu światełko dzie większego świata. Teat. li. b, 10. Odwołuję siew    dyktuje poznania. Teaf. 16, 62. Tak to nowe światełka

tym do pięknego świata. Teat. 28. b, 54. Oczy swe na    wschodzą, stare gasną. Kras. Sat. 52.

tego męża obrócił i wojenny i uczony świat. Birk. Za- ŚWIATKA, i, i., karta świetna, która się świeci, ber moj.praef. Każdy, ze mną tęskni, cały świat ode mnie ucie- ütrnntpf ht ber $arte. 7V. ŚWIATKI, ZIELONE ŚWIATKI, ka. Mon. 65. 548. Jak inszy świat teraz. Zegl. Ad. 99.    plur., święto ducha ś., czyli zesłania ducha ś. ; Boh.

Według dzisiejszego świata. Zab. 14, 225.— Przy dwo-    letnice, ietnićky (cf. lato), bod, hody (ob. Gody), swa-

rze chłopiec ten jest najczystszy, któremu ‘trzy ‘światy    toduśnj swâtkÿ; Slov. den swatoduśni, den swateho du-

złość wyrządzić. Glicz. Wych. //, 6 b. największa rozkosz,    cha, zesłani ducha swateho; Sorab. 2. fwatki, szwiato-

summum bonum. — Świat, widok publiczny, publika,    eżnieżka; Sorab. 1 bire; Carn. vinkushte ; Vind. vin-

oppos. dom, partykularz, prywata; üffielt, ^ItbltCtltll, bffeilD . kulhti, binkufbti, nkusti ; Croat. trojaki; Hang. piin-lid)er $erfe(ll\ Wyjdę na świat, mam zwady, w domu    kösd ; Slav. duhovi ; Rag. rusàglje; Ross. Tpoitnuiił 4eHt>,

mam kłopoty. Zab. 15, 171. Ukazać się na świat, in pu-    naTH4ecHTHHua, neHïmocm; Eccl. nATi>AecATMiHi|a ; (Ross.

blicum prodire. Cn. Th. 1087. Na świat wydać dzieło «    imig. CBanut poczet dni od bożego narodzenia do 5go

na ‘jaśnią, na ‘jawnią ; aita Sid)t geben, aitê £td)t [teilen,    stycznia); ^ftngfteit, b(t$ ^ftngftfeft. Zwyczaj majenia czyli

(jerauśgeben Ctn SBcrf. Aby wydać na świat jaką księgę,    strojenia w pewne czasy zielonemi gałązkami domów,

jest o czym myślić i pracować. Haur. Sk. 579. — *§. 2)    pokazuje wyraz zielone świątki. Kpcz. Gr. 5, p. 101.

Gałęziami brzożowemi na świątki kościoły i domy nasze majemy. Pam. 83, 433. Stary kościoł dorosłym pospolicie chrzest odkładał na świątki; ztąd dotąd jeszcze świątki wodę do chrztu gotujemy i żegnamy. Sk. Kaz.

na

514

ŚWIAT.

ŚWIATCY - ŚWIATKI.

Nowy świat, ulica w Warszawde, btc nette 2ße!t, eilte ®tra= jk ht SBarfdjan. Pode mną, hola ludzie! ledwie pstrosz włogawy Z Nowego Świata zajdzie do starćj Warszawy.

Zab. 12, 168. Zabł. — §. 5‘) Świat, ob. Śniat.

260. Fałszywa przypowieść: do świątek najlepszy (z obo- tło, miejsce światłem napełnione, oświecone, światłość, ry) wziątek; bo    od świątek    dopiero    dobra poczyna się    jasność; Stdjt, §elle. Niewielkie światło Ross. CßknoBa-

pasza. Haur. Sk.    55. Wyroku 1524    mrozy stały aż do    toctł. Światło i    cień Hoss. CBkutorbiiB. Listy te mają

światek od marca. Biel. Św. 287.— Na zielone świątki,    być z pilnością oględowane, i ku światłu przeglądane,

ad calendas Graecas. Rys. Ad. 42. na ś. nigdy, na ś.    jeśli co nieskrobano albo nie przypisywano. Szczerb. Sax.

Adam; kiedy mi włosy na dłoni urosną; kiedy kije ‘za-    215. gegen ba3 8id)t halten    Itnb befeijen. Wynosić co na

ksztą, pierwéj świat opak pójdzie; auf beit 9îtmtîierêt«g,    światło, na widok. Cn. Th.    1087. Z tajników i ciemno-

üîientdR Miror vero, cur id hoc sensu usurpatur, cum    ści na światło ich wyprowadził.    Pilch. Sen. list. 5. Gdy

dies Pentecostes semper virere solescent\ sed hic ul in    kto na słońcu jest, nie może    inaczej, jeno musi być

mullis aliis. Cn. Ad. 547. — *§. Światki, święta, uro-    na świetle. Zebr. Zw. 169. Kto    się opoźni, a za światła

czystość, gepertage, n. p. Oto mi dzień nad wszystkie    sobie nic dobrego nie sprawi,    już w wieczór trudniejsza

uroczystszy świątki, Nam i potomkom sławny, z wyboru    mu sprawa bywa. Hej. Post. T,    u 1. za dnia, bet) $age§*

pamiątki. N. Pcim. 22, 107. ŚWIATKOWAĆ cz. niedok.,    licfjt, [o lange eö Ijelle tft. Ktoby    zabił człowieka, takowe-

świętować, święcić, obchodzić święto, mianowicie ob-    mu patrzeć na światło, to jest    żyć, nie godzi się. Mon.

chodzić zielone świątki;* ein $efi feiern, befonberê $fńtg-    74, 41. — Moral. Światło, oświecenie rozumu; Slaf*

ften; Vind. pofvetuvati, prasnuvati, strojiti, (cf. próżno-    flärung, (Erleuchtung ; Garn.    svezhâva; Eccl. CBkT0B04H-

wać, stroić); Ross. npa34iiOBaTB. Gdy czas tej uroczy-    TeascTBO, pyK0B04CTB0 ort    yamaro cbLth, (cetTOZiirrme

stości zbliży się, przez ośm dni świątkują i bankietują.    [luminis effusio 2], wylew łaski bożej). To mój urząd

Boh. Dyab. 357.    jest, i to mam w swej mocy, Na światło ludzie dźwigać

ŚWIATŁO, a, n. ;    Boh. swetlo    (Swetlo    imię miasta w Au-    z ciemnej nocy.    Groch. W. 451. Prosiłem żeby raczył

stryi 3niettel) ; Slov. swetlo;    Sorab. 1. szwietlo, fwétwo,    obszerne dawać    mi światło we wszystkim. Xiadz. 79,

fwjtlo, fwic, fwiec, fwec, (ob. Świt, świeca); Sorab. 2.    Eccl. CBkT0B04HTejiBCTB0BaTH, pyK0B04CTB0BaTb yMHUM’B

szwètlo; Carn. luzh, (ob. Lat. lux, cf. łuczywo); \ind.    cbLtomü. Wszelkie światło i wszelki duch szlachetny prze-

luzh , fvietiina, fvetlost, (fvietilu. bakla * wachla , pocho-    ciwny jest ustawom moim; wszelkie więc światło i na-

dnia) ; Rag. svjetlos , sjanje , svjetlocchja , svjetlillo , sj-    uki niech wykorzenionemi będą. Xiemc. Bibl. Targ. 7. Ze

vanje , (distng. Rag. svjèt » rada); Ross. Cßkrs, CßtmiO    światła wypływa roztropność, która mądry wybór rzeczy

* gwiazda, luminarz; (cf. Gall. etoile; Ross. CBtnHTB ,    robi. N. Pam. 24, 526.— Roztropnie gada, rzecz świa-

BMCBLTJiHTb ; Bosn. svitlati ; Croat. szvetlati » polerować,    tło bierze, możemy się zgodzić. Teat. 19, 76. rzecz się

gładzić); —    1 ) światło, ba§ Cidjt, bte lendjtcnbe 2Dîa< wyjaśnia, btc ©ad)e fldrt [id; auf. — światło oczu, moc

terie., Si^łmaterte. Światło jest owa rzecz, która czyni,    widzenia oczu; ba§ 8id)t bcv Slttgcn, bte ©etyfraft. Łez ob-

ażebyśn^y różne rzeczy ciało mające widzieć mogli. Krup.    fitość już światło mych oczu zalała. Kras. Oss. H 2.

2‘, 305. Skoro być poczyna światło, wraz rodzi jasność.    — §.    Światło,    światłość, blask; £td)t, ®lan$. Po za-

Zach. Kaz. 1, 16. Podług Newtona światło zawisło na    chodzie słońca    pokazuje się czasem na północy światło,

wypuszczaniu cząstek z cfała świetnego. Rog. Dos. 1,    światłem północnym zwane, aurora borealis. Os. Liz. 405.

6Ö. Światło działając na oko nasze, jest siłą wzbudzają-    ba3 9îorblid)t, ber 3łorbf($efo. Widziałem płynąc światło,

cą czucie widzenia.    Śniad. Jeog. 1. Światło jest    ciało    które wynika na niebie, Majtek    go świętym zowie, w

istotne, a ciemność jest utratą jego. N. Pam. 15,    357.    gwałtownej potrzebie Widać go,    gdy nawałność najbar-

— Światło, rzecz czyli ciało świecące, światło wydają-    dziej się sroży, A blizkie uśmierzenie swym oświtem wrócę; eilt leudjtenber Körper, eilt Sicht. Uczynił bóg dwie    ży. Przyb. Luz. 150. Światło łudzące, mamiące Boh.

świetle (dual. * dwa    światła) wielkie, światło większe, aby    swetlićko. — Lig. Światło sławy,    fortuny * lustr, blask,

było nade dniem;    mniejsze, aby było nad nocą.    Biai.    Nie już w pustyniach Kapadocyi    kryje się, ale w wa-

Post. 16. 1 Leop. Genes. 1, 16. 'Wujek. ib., ego redde-    szych    osadach,    t. j. w świetle Azyi przemieszkiwa. Sicm.

rem dwa świetniki abo świetelniki abo lampy, quia świa-    Cyc.    190. (w    najludniejszej części). — §. 2) Iransl.

tło est qualitas ; sol et luna sunt res per se luminosae. Cn. Th. 1087, ob. Luminarz. — Fig. Wybrał * wzięta, i w mierze oznaczona. Magier. Mskr. Sicht, Sicht*

breite, bet) beu #anbroerfcrn, n. p. Czeluśniki mają być w świetle calów dziewiętnaście. Torz. 43 ; nie powinne być wyższe jak półtora łokcia w świetle, ib. Zostawić naczyniu łokci trzy w światłe, ib. Światło tu ma w okrągłości calów 64. ib. 58. Światło strzelby, samo ujście, bte SJîünbung etneś <Sd)tej$gen)efirê. Przy samym ujściu strzelby lub świetle. Papr. W. 1, 251. Pospolite rury strzelbowe maja dziurę równej wielkości we dnie jak w świetle. Papr. W. 1, 253. “ŚWIATŁODAWCA, y, m., dający światło, ber Sichtgeber ; Eccl. cBkio^aBeut, (CBiTOHanaab-hhkü początek światła, CBrbT0B04HTe4Ł wodzący do światła, CB’tT0B04HTH, CB^TOBCMCTBOBaTH oświecić). “ŚWIA-

subsistentes    Światło u stolarza i t. d. , obszerność jaka wewnątrz

z najznaczniejszych stanów same światło. Siem. Cyc. 446. ludzi najświatlejszych, luminarze; Eccl. caMOCB'Ivrtb, caurB CB’krB. — Światło okienne, światło niebieskie w okno bijące. Cn. Th. 1087. baö Sicht, îageélidjt, einfallenbeê Sicht in einen Ort. światło komu odjąć, zabudować okna, niebo. ib. einem baS Sicht »erbauen. — Światło, oświecenie jakiego miejsca, świece, lampy, kagańce do jego oświecenia służące; bie 23eleud)tung, ba3 ©eleuebt, bie Sidp ter, bas nötige fiidjt. światło na każdej reprezentacji teatrowćj wiele kosztuje. Ld. Niósł światło albo latarnią przed swym panem, gdy na ten uczynek szedł. Eraz. Jçz. N, 3 ó ; (Eccl. cir&TłiAO [lux 2], latarnia). — Świa-

TŁONOŚNY n. p, cug Apolina. Zab. 8, 253. Nar., Eccl.

przede mną w ubiorze światłym. Budn. Ad. 10, 30. (w odzieniu jasnym. Bibl. Gd.). Światła mąka, jasno biała jak śnieg; f0neert)Ctp, flar, l)ell. Trzy miarki światłej mąki rozczyń. W. Genes. 18, 6. Chleb cudny i światły. Syr. 919. Biały i światły chlćb. Fur. Uw. G 2. (Vind. fvetla voda » klarowna woda). Nieco światły Boss. CB^TiOBaTHM. — W Rosyjskim światło-, w składanych zastępuje jasno-, n. p. CBfeTiouBliTiibiH jasnobarwy, CBlmoôypbiîï jasnobrunatny, CBtT.iorrd^ww jasnogniady, Cßl>TJ03e4eH-Hbiîi jasnozielony, CBiTaoJKenbiil jasnożółty.— §. Aliter: Którzy u nich najwięcej dóbr swych zutracali, Ci się w ten czas najświetlćj z poeztem okazali. Biel. S. N- 25. (naj parad niéj, aufê gïdnjcttbftc, pradjtigfte). Sroczki, pawo-wie, ‘świetlno się być zdali, Ale kogutów mało, coby się z kim kiwali, ib., (ob. Świetny). — §. Metaph. Światły, oświecony, pełen oświecenia, światła rozumu ; auf= geflart, Dell, Ddlbenfeitb. Światły rozum. Hal. Ow. 221.

CBtTOnocHbiH, ltd)tbrittgenb ; Boh. et Slov. swetlonos, dennice lucifer; Eccl. CEUTONOCbijh jutrzenka. ‘ŚW1ATŁO-RODNY, a, e, rodzący światło, Ittfytcrjeugeitb ; Eccl. CBi-T04'krejibHŁiH. “ŚWIATŁORUMIANY, a, e, n. p. Świa-tłorumiana zorza. Kolak. Cat. A 5, Itdjtßerüt&et, ^edrotb.

tynia, miejsce święte: Rag. svetiscte, sveetniza, baö |)etltgtDiun, eilt Jjetltger Ort. Opona będzie dzielić świętni-cę od świętnicy najświętszej. 1 Leop. Exod. 26, 33. Za wtóra zasłona bvł przybytek, co go zowia światnica świe-tych. 1 Leop. FJebr. 9,2. Swiątnica żydowska, pogańska, adytum. Cn. Th. 1088. eilt ïeutpcl. Będą strzedz naczynia świątnicy. 5 Leop. Num. 5, 30. (naczynia kościelnego. 1 Leop.). Naprzód idą biskupi świątnic przełożeni, Potym popi Gabijskim rzędem postrojeni. Bardz. Luk. 15. Do twój bożku idziem świetni. Anakr. 66. ŚWIATN1CZY, a, e, od świątnicy, ïetnpel * . Siedm łótów na wagę świą-tnicza. 1 Leop. Num. 7, 19. (kościelna. 5 Leop). ŚWIĄTNIK, a,

kowskim kościele w używaniu zostało, gdzie stróżów kościelnych Świątnikami nazywają, zkąd i wieś Świątniki nazywa się, * zakrystyan. Wlod., Eccl. CBaiueimoxpaini-Te,ib ; Grace, isgorpvla^, ber f trc^eitauffcöcr, $trd)emvdd)ter, Stifter. Kościelne sługi albo Świątniki. Szczerb. Sax. 158. Krakowski kościoł na zamku lampami i Świątniki opatrzon. Biel. Sw. 215 b. — *$. Krystus Świątniki albo świętoda-wce , którzyby szafowali świętemi bożemi rzeczami obrał. Gil. Post. 314. (sacerdotes). Święty Wojciech był z liczby onych świętodawców, o których powiedziano i przedtym ; złoci świętodawce drewnianych kielichów używali, a teraz (Irzewiani xięża złotych używają. Teof. Zw. a i. — §. Świątnik, kalendarz o świętych. Dudz. 60. etlt §etlb gcnfaleitber; ‘światcy; Boss cbatuu.— §*. Miasto Efezkie chwalcą wielkiej Dyany. W. Act. 19, 35. not. «świątni-kiem», 5litbeter, 5SereDrer. ŚWIĄTNY, a, e, Anat. kość świątna, nerwy świątne, sacrales. Krup. 3, 224, ba$ tyctlige ÜBetit, bte Detltgeit 9łeroett, oh. Świetnokostnv. ŚWIĄTOBLIWOŚĆ, ści, l, 'ŚWIĄTOBNOŚĆ , ści, z., świętość, świątość, bogobojność; bte $etligfett, ©otteêfurcDt, ©Ottfeligfeit ; Boh. swatost; Sorab. 1. fwatownofcż ; Boss. CBSTUtta, npeno40Óie, (cbatIihiiioctbo tytuł duchownych składających synod). Rzadka jest w młodym wieku świątobliwość, należąca na życiu cnot gruntownych pełnym. Bals. Niedz. 1, 42. Zmyślona świątobliwość jest dwojaka

ŚWIATŁOŚĆ, ‘ŚWIETŁOŚĆ, ści, i. ; Boh. swetlost; Slov. swetłosf ; Sorab. 1. fwetliwofcż glane ; Cara. svitlust, svitloba ; Vind. fvetloba, fvietloba, fvetlust, fvotluest (majestat)-, Croat. szvetlöszt, szvetlozt; Rag. svjetlos, sjan-je , svjetlocchja , svjetlillo , sivanje , zrakka , (svietliscte , sjaliscte luminare) ; Bosn. svitlost, svjeslost; Slav. svi-tlost; Ross. CB'bTjiocib ; byt światła, jasność; bte §cHe, ba3 8tdjt. Stań się światłości! i natychmiast stała się światłość. Bial. Post. 219. Światłość przyrodzona, słońce, miesiąc i gwiazdy. Rej. Post. LUT». (światła, *świe-tniki, ob. Luminarz). P»óg stworzył ziemię i niebo, i 'ocnędożył je światłościami, słońcem, miesiącem, i gwia- Ma światłe poznanie. Teat. 19. b, 44. zdami. Biel. Ust 1. Wiele jest promieniów słonecznych, ŚWIATNIGA, ŚWIĘTNICA, y, z., ŚWIĘTNIA, i, z’., świą-a światłość przecie jedna. Hrbst. Art. 14. Niegodzieneś tej słonecznej światłości. P. Kchan. Jer. 142. Gdy syn groźny Saturna gromy z nieba ciska, Razi ludzi okropną światłością i trzaskiem. Dmoch. U. 2, 12. (blaskiem). Im człowiek lepszy, tym się więcej w światłości kocha; im gorszy, tym bardziej ciemności szuka. Birk. Zbar. B.

miejsca świętego stróż ; słowo to w Kra-

m.

Mieszkał ‘osobliwie dla wstydu, strzegąc się światłości i widzenia ludzkiego. Stryj k.' 626. widoku, świata, er fdjeute berô 8łd)t. — Fig. Chrystus jest bóg z boga, światłość z światłości. Bial Post. 79, Wygaszają w sobie tę światłość przyrodzenia i rozumu. Klok. Turk. 162. ba3 8id)t ber Vernunft. Kto jedno dotknie sumnienia swego, obaczy w nim zatkaną a zaślepioną tę światłość w sobie.

Rej. Post. LII i. Światłość przyprawna, którą człowiek sobie nadaniem a oświeceniem rozumu swego przyprawić może. Rej. Post. LII 3. Prawo z dziejów rówienniczych mieć powinno światłość, i najpewniejsze myśli prawodawczych tłumaczenie. Zab. 4, 78. (światło, oświecenie, objaśnienie). — §. Aliter: O światłości Trojańska, o nadziejo Troi! o lux Dardaniae. A. Kchan. 40. ozdobo, gwiazdo, luminarzu; B^be, ©fanj, 8id)t. — “§. Umierającemu poświęconą światłość do ręki dano. Zimor. Siei.

197. gromnicę święconą, gemeldete fôerje. — J. Po wzięciu światłości żył Tobiasz stary lat 42. Sk. Żyw. 2, 335. po odebraniu wzroku, po przejźrzeniu, nad) SBtebererlatl-gung beg ©eftctytS. ŚWIATŁY, a, e, ŚWIATŁE, ŚWIETLE adverb. ; Boh. swetly; Sorab. i. fwetwé, (fwétliwé glancowny) ; Garn. svitlè; Vind. fvietel, fuital, fvetl, f.ue-tlo * klarowny, (fvietel, prefvietel, fuelli illustrissimus, jaśnie oświecony, jaśnie wielmożny) ; Croat. szvètel, ja-szen , (szvetlati » polerować; Croat. szvetlàvecz limator) ;

Rag. svjeetgli, svjètao , svieetli, svjetluuscti, sjajuuchi ;

Bosn. svitli,- jaśni, (svitao, lasctecchi * lśniący, svitlati * polerować, gładzić); Ross. CBkuMH, cbKtmo ; (Eccl eßt-tæo świetnie, wspaniale; Ross. npecBlmtHiuhl, Bcenpe-CBtutfiuiiH jaśnie oświecony, (cf. prześwietny); Ross.

CBtTIHTb , BblCBtT.IHTb polerovvad); Eccl. CBtTOOÓpaaHblll; jasny, błyszczący, blaskliwy; beli, glaitjcnb. Mai stanął

[sacrificium 2], tiputtomeHie 6ory. Teć są pięć świąto-ści wszystkim chrześcianom pospolite: krzest, bierzmowanie, pokuta, świątość ciała pańskiego i olej święty. Hrbst. Odp. M m 7. Ku lekarstwu dusznemu służą świą-tości kościelne, chrzest, bierzmowanie, pokuła, boże ciało, święty olej. Wrobi. 51. Chrystus od podlejszego przyjął chrzest; ztąd niechaj sie też i człek nie brzydzi od sobie równego brać świętości. Bial. Post. 151. śtan małżeński ma miejsce między kościelnemi świątościami. Biał. Post. 192. Świątość wieczerzy pańskiej. Kanc. Gd.

7. Sprawiwszy się chwalebnemi świątościami umarł. Popr. Byc. (z należytą dyspozycyą). Przez spowiedź' i świąto-ści chwalebnej przyjmowanie bogu się upokorzyli. Gwagn. 280. Biel. .472. Zygmunt przyjąwszy zbawienne świą-tości, koronowan na królestwo. Stryjk. 689. Złodzieje chwalebną świątość z monstrancyą ukradli. Papr. Byc. wy pomnaża liczbę światoburzów. Zab. 9, 216. "SWIA- ŚWIĄTOSZEK, ob. Świętoszek.

złość. Bial. Post. 165. Chwalcie się imieniem świątobno-ści boskiej. Budn. 1 Chroń. 16, 10. (w imieniu świętym jego. Bibl. Gd.). Kto wstąpi na górę Jehowy, a kto stanie na miejscu świątobności jego. Budn. P$. 24, 5. Przysiąg! bóg na świątobność swoje. Żarn. Post. 2, 673 b. — § Papieże mają tytuł waszej Świątobliwości. Kraj. Pod. 113. euer i)etltgfett. Konwencya między rządem Fran-cuzkim , a jego Świątobliwością Piusem VII. N. Pam. 21, 296. ŚWIĄTOBLIWY, ‘ŚWIĄTOBNY, a, e, ŚWIĄTOBLIWIE adverb., bogobojny, święty; Boss. CBarMinm, npencuoÓHMH ; Eccl. CBameHH04ymnMH, gottfeltg, fietltg. świątobliwe prowadzi życie, świątobliwie żyje. Tr. Sakrament pański bierzemy od sługi kościelnego obyczajem widomym, powierzchnym i światobnym. Zygr. Gon. 260. “ŚWIĘTODAWCA, ob. Świątnik.

“ŚWIATOBURZ, a, m., ber Seltfturmer. Przykład zaraźli-

2ßelt lebett, auf ber ßrbe fe^rt. Bogdajś nie światowała, lat naszych sromoto ; dio le submiveant. Źebr. Ow. 191. Nie godnam światować, zabij mię! sum digna perire. ib. 192. Jego równie zabójca nie dłużej światuje ; non lon-gius illo vivit. ib. 58. ŚWIATOWNIK, a, m., ŚWIATO-WNICZEK

czka , m., dem. ; Boh. swëtak , swëtaèek ; Bag. svietovgnâk, (svjetovnîk « laik) ; Ross. Mipaifflirb (2. chłop); człowiek światowy, wedle świata żyjący; eilt Weltmann, Sßeltgetft, ein ttnb ber Seit, Seltfinb. Za nie pisma dowody u swywolnego światownika. Wad. Dan. 105. Młodzi rozpustni światowniczkowie. Gomp. Med. 41'. ŚWIATOWŁADCA, y, w., władnący światem, świa-torządca, cf. światodzierżec ; Boss. »liponpaBHTeab, ber SBelfberrfc^er. Jest xiega fatalności w dyamencie ryta. W której swym czynom przepis światowładca czyta. A. Pam. 22, 111. ŚWIATOWOŚć, ści, i, światowe życie, postępowanie, duch światowy ; Eccl. MHp04epæaHie , 28elb itc^fett, BeJtleben, Sßeltgetft, 28eltton. Od świastowości cale oderwani, Do boga tylko byli przywiązani. Leszcz. H. T. 507. Noszenie długich włosów miano za niejakowąś światowość i znak próżności, pochodzącej z miłości własnej a przypodobania się sobie i drugim. Nar. Hst. 2, 278. Niewiasta pełna światowości. Zab. 14, 290. Wszelką od siebie światowość odrzucę. Teat. 33. b, 81. ŚWIATOWY, a, e, od świata, świata się tyczący, na świecie będący, cf świecki ; Seit *, bte Seit betrejfenb, tn ber Seit beftnbltd) ; Vind. pofvetin; Croat. szvetovni ; Bag. svjetovni , svjetovgni ; Bosn. svitovni ; Boss. CBkicnifi, MipcKin; Eccl. MHpHöft. Światowy mieszkaniec. Tr. O ty, co fatów odwiecznym wyrokiem Toczysz światowe nieje-dnako rzeczy. Zab. 6, 244. Cnotę przenosi nad wszystkie światowe godności. Teat. 5, 37. -- §. Światowy, wedle świata żyjący, wedle tonu świata; nad) ber Seit, tm Selttonc, lüeïtltd), roeltltcf; geftnnt ober lebenb. Była dama pięknej urody, i do tego światowa. Haur. Sk. 509. Ludzie światowi pospolicie lekcy. Boh. Kom. 2, 27. Na samej rozkoszy przepędzać lata , nie wiem, choćby naj-światowszy, czy mu się podoba. Lach. Kaz. 1,436. Niektórych rzemiosł kunszt bardziej światowy, niż do życia

TODZIERZEC, rżca, m., dzierżący świat, ob. Światowład- ‘ŚWIATOWAĆ intrans. contin., żyć na świecie , auf ber ca ; Eccl. MHftOApiwtihiih [mundi imperium obtinens 2], ua-MajŁHHKTi cero MHpa, 6or&, (MHpo^(rb<KHT6iih [władca światu 2] , dyabeł) ; Boss. Mipo^ep/Kaßie panowanie nad światem. ŚWIĄTOGROMCZY, a, e, n. p. Światogromcza ręka Rzymian. Zab. 14, 187. roeltftürmenb, roelterobernb.

TOPISARSKI, a

ŚWIATOLUBNY, a, e, — ie adverb., lubiący świat, bte Seit Itebenb , ineltltd); Eccl. MHpojfoÓHLift ; Subst. aioóoMiip-ctbo , bte Seltltebe. “ŚWIATOMĄDROŚĆ, ści, i., philoso-phia, ob. Filozofia, bte Selttnet$l)ett. Krami. Ghym. 1, Carn. svejtavednost. ŚWIATOP1S, SWIATOPISARZ, a, m., kosmograf; Bag. svjetorazpisnik ; Boss. MiponncaTeat., ber Seltbefdjretber. ŚWIATOPISMO, Ś.WIATOPISARSTWO, a, n., kosmografia; Sorab. 1. fwêta wopisz; Bag. svje-torâzpis; Boss. niipoimcame, bte Seltbefdjretbung. ŚWIA-ie, kosmograficzny, fOöinograpbtfdj. Tr.,

Boss. MiponHcaTejbHUH. ŚWIATORZĄDGA, y, m. ; Boss.

MiponpaBHieab, ber Seltfterrfdjer ; światowładca.

ŚWIĄTOŚĆ, ŚWIĘTOŚĆ, ści, i. ; Boh. swatost; Slov. swatosf; Sorab. 1. fwatoleż ; Carn. svetust, svetina,

Vind. fvetust; Croat. poszvetilische ; Bag. fvêtos , svêti-gna ; Boss. cbhtoctł ; świątobliwość, bogobojność. Cn.

Th. 1088. ©ottfeligfett, $etltgfett. Miasto świątości przy-kryetwo w mieście znalazł. Baz. Ust. 16. — Świątość, rzecz święta, czci godna; etne Ijetltge @ad)e₍ etroaś $eń ïtgeë, ein ^etltgtfwm. R. 1254 podniesione są kości ś.

Stanisława , i rozdane do niektórych kościołów w świątości. Biel. 146. Miał jedne szatę axamitna , a miał kilka córek, wszystkie tedy o jednej szacie za mąż wydawał, którą jako świątość od tak zacnego aktu chowano.

Falib. M 3. Przysięgając rękę ma kłaść na świętość.

Sax. Tyt. 59. (na ewanielią ś., na krueyfix). — §. Świątości, sakramenta, bte (jeiltgen ©acramente ; Slov. swótost;

Sorab. 1. fwatomstwo, szwate fakrament; Carn. svęt-stvu ; Find, fakrament, skriunost, fvetstvu ; Croat. szve-totaysztvo , szvetozkrovnoszt, ( bosanztvo * sakrament ś. ciała , cf. boże ciało) ; Hung. szentsćg, szentesegh, sza-kramentom ; Bag. svetotajstvo , svetotajnos , svetilisete ; posvetilisete ; Bosn. otajstuo, suetilisete, posuetilisete ;

Boss. TamiCTBO, (ob. Tajemnica); Eccl. CBama, skatuj

potrzebny. Jabl Tel. 170. zbytkowy, :mef>r für ben 8uru3, body nazwane. Stryjk. 69, cf. Świebodzyn. ŚWIDNICKI, afó baö Sebürl'rttß.    a, ie, mm @d)metbntf5, ©djroeibnlfjer * ; Boh. Swidnickÿ

ŚWIĄTYNIA, ‘ŚWIĘTYNIA, i, z\ ; Boh. swatynë; Serai. 1. Świdnickie piwo. Syr. 947. Moneta Świdnicka wywo-fwatancza ( * zakrystya) ; Corn, svetishe ; Vind. fvetifhe,    lana. Gost. Gor. 50. Herb. Stat. 82;. — ŚWIDROWAĆ

. fvetustvu , l’vetinje , fvetinja ; Croat. szvetische ; Rag.    cz. niedök., świdrem wiercić; Roh. wrtati; Vind. (vertat;

svetiscte, sveetniza ; Ross. CBaminme, wrmime, (cf.    Ross. CBep.iHTL, CBep.iio, öjpaBHTt, ob. Berować , bol;*

czcić); Eccl. CKtTHiio [lux 2]; świątnica, ber ïcmpel, baö    reit. Narzędzia do świdrowania głowy, pro trépana-

Heiligtum. Kapłani wzgardzili zakon mój, i s p I u g a w i l i    lione. Czerw. Świdrujący, ‘świdrownik; Ross. CBepjwiL-

świątynie moje, nie kładąc różnicy między świętą rze-    mmni, wiercicie!. — $. Fig. Dobyty z smutnych piersi

cza a nieświętą. Pociej. 525. Świątynia Węnery w Kni-    głos uszy świdruje, Wydają usta słowa, choć ból je

dzie, poema przekładu Szymanowskiego. Świątynia naj—    hamuje. Toł. Saut. 98. uszy razi, przenika, przeraża,

świętsza. 1 Leop. Exod. 20, 34.    ŚWIDROWATY, a, e, ŚWIDROWATO adv., na kształt

‘ŚWICIIODZlNSKIEGO sukna postaw. Instr. cel. Lit. ??    świdra kręcony, mie eftt 23oprer gcitmnben. Świdrowate

ŚWIDER, dra, m., ŚWIDEREK, rka, w., dem.; Boh. wrta-    oczy, zezowate, rozokie , fdjielenbe 21 ltgcit. Rozoki, świ-

dlo ob. Wiercić, nebozez , nebozÿzek ; Sorab. 1. neboz,    drowaty, który ‘zezem patrzy. Volck.501. świdrzący oczy-

z.,

nebozk ; Sorab. 2. nabofez , nabofezk ; tarn. svędr ,    ma, patrzący świdrem. ŚWIDROWATOŚĆ, ści.

nabushzhèzh, durgel, drèpanik ; Vind. fveder, fvejder ,    oczu zezowatość, rozokość, świdrzenie, patrzenie świ-

zvéder, fvederz, nabofiz, nabufez, nebuefhiz , fhrebel-    drem, tai ©djteleit ber 2(iigen. Jeśli kto ma źrzenicę na

nik. durgel; Croat. szvéder, szvedércz ; Slav. svêrdao,    stronę obróconą, to zowia świdrowatością. Sienn. 474.

(cf. wiercieć; ; Rag. svàdro , svàrdlicch, provàrt, vartillo ;    ŚWIDROWNIA, i, z.,    silnia narządona    z wszelkiemi na-

Bosn. sverdao , svrridao, sverdliccb , svrridlicch ; (sjedro,    leżytościami , na którćj odwiertują się    kanały armatne.

sidro; Dul. szidro an chor a , kotwica); Ross. CBepAeab ,    Jak. Art. 5, 518. et 107. btc ŚoIn’mafd;tne. ŚWIDRYK,

CBepüO , BcpT.io, óypaBt, óypaBOgT., óypaBMMCB, 6ypa-    a, m., kołatek, termes pulsalorium, owad mały, podobny

Biime, ob. Berarek, (berować), nepTOKT., nanapbc, na-    do wszy, znajduje się w szparach domów drewnianych,

napLime, (cf próć, naparać) ; Eccl. CBep/wo, CBepACJib,    kołace czasem na kształt gangu zegarka. Zool. 107." ber

BcpTHJiime , óypaBMHKij; narzędzie od wiercenia dziur,    SBanbboljrer, ein 3nfect.    ŚWIDRZYĆ cz.    niedok., świdrzyć

ber 23oIjrcr, Szaber, świdry niczym innym nie są, tylko    oczyma, ostro patrzyć,    oczy przerzucać ;    Croat. liikam, na-

śrzuby wypukłe, które obracając się w drzewie, same    lukavamsze, btc Singen innrer rociljeit. Świdrzy oczyma

sobie w nim wydrożają śrzubę wklęsłą. Rog. Dos. 1 ,    prorokini. Chrośc. Luk. 144. Świdrzące oczy, emissitii

396. Pióro u świdra, sam koniec świdra płaski i za-    oculi. Cn. Th. 1088. Gniewem zapalony, gorącą krwią

winiety. Magier. Mskr. Św-iderkiem napuścić, t. j. na-    się oblewa, żyły napęczniałe , oczy już świdrzące i ly-

wiercić dziurkę w drzewie , mając wbić gwoźdź żelazny.    skające, już też w jedno wlepione i zdrętwiałe. Pilch.

Magier. Mskr., mbofymi. Trépan, świderek cyrulicki.    Sen. gn. 283. — “g. Piorun wydarty z zadziergi gro-

Czerw. 18. Świder w ludwisarni, wałek spiżowy o kilku    motnćj chmury padem błysknym świdrzenie kretliwe spra-

ostrzach stalowych do odwiercania kanału armatnego. Jak.    wiwszy, sam się niszczy. Chodk. Kost. 34. —• §. Aliter:

Art. 3, 518. Świder ziemny, ber SBergbotyrer; nim do zna-    Będą tak długo świdrzyć, aże się wyikrzy Kredytor i

cznćj głęhokości ziemi doświadczają , co się w niej za-    i dług mu się i prawo uprzykrzy. Klon. Wor. 73. krę-

wiera. Kluk. Kop. 1, 72. Jak. Art. 5, 318. — §. Transi.    cić , wykrętów szukać; fte werben fo lange breiten, 2)re^e*

świdrem patrzy. Cn. Ad. 1525. zezem, szydłem, rożnem regelt machen.

patrzy; fielen, mit ben 2lugen falfd;c Slicfc tbim. Lekar- ŚWIDWA, y, z., ŚWIDWINA, y, l, cornus foemina; Ross. stwo na rozokość, t. j. aby dziecię świdrem nie patrzy-    CBHAHHa, cjfenoKypumcE, c.rfcnohyp'E, Kypoc;rfcnnHKTi ;

ło. Spicz. 188. Świdrem zażarte pałają mm oczy. Chrośc.    (Boh. swjda karmazyn drzewko); ber £)ltnb$beerbanm , ber

Luk. 2, 55. świdrzy oczyma, ostro patrzy, er Wflljt btc    Hartriegel ; dziki dereń, kwitnie biało kupkami w czer-

Jlltgcn ^eritm. Łzy spadające, głębokie westchnienie ,'    wcu. Kluk. Rośl. 2, 57 ; krzew^ czasem do pięciu łokci

oczy z nagła śwddrem idące, nie zawsze dowodem we-    wyrastający. Kluk. Dyke. 1 , 157. ŚWIDWOWY, a, e,

wnętrznego ułożenia. Pilch. Sen. gn. 181. Oczy świ-    od świdwy, Hartriegel *. Drzewo świdwowe podobne jest

drem idące. Pilch. Sen. list. 2, 568. Trefnie świderkiem    dereniowemu ; u nas pospolicie trzonki do kańczuków

z boku poglądał. Mon. 69, 413. — $. Aliter: Strzela z    świdwowe dają. Kluk. Rośl. 2, 57.

ambony, ale na coż to się godzi, Świdrem prosto od ŚWIEBIECZNY, a, e, — ie adv., świegotliwy, fd;waj$aft. gęby każda strzała chodzi. Pot. Pocz. 412. świdrowato,    Abyś był sekretu bezpieczny Nie powierzaj go niewie-

krecąc się; wirbelnb, girFelnb. ŚWIDERKOWAĆ cz. nie-    ście świebiecznćj. Jabl. Ez. 61.

dok., świdrować świderkiem, wiercieć, bohren mit einem ŚWIEB0DA, ŚW1EBODNY, ob. Swoboda. ŚWIEBODZYN, Reinen Stirer. — Fig. Podejźrzani są, którzy nie jak    a, m., miasto w Poznańskim. Dykc. Geogr. 5 , 89, bie

siekiera głośnym ciosem rzeczy swe budują, ale ukrad-    ©tûbt ©C$mtebn8 ; Świebody. Stryjk. 69, cf. Świdnica,

, swica,

swjeka; Sorab. 1. fwètza, szwieza, fwjca , fwjeżka, fwetżka, ( fwic , fwiec, fwec, fwjtlo « światło, ob. Świt;

kiem świderkują. Fredr. Ad. 124.— (ŚWIDNICA, y, z; ŚWIECA, y, i. ; Boh. swjce , swjeka ; Slov. swjce Germ. ©cbmetbntjj ; Boh. Swjdnice, Świdnice; miasto obronne Śląska dolnego. Wyrw. Geogr. 237. od świe-

SWIECARNIA - ŚWIECIĆ.'

ŚWIECIĆ.

519

Sw'iece sta-

wyklinać

lenkten. Kiedy kto komu świeci, ma wprzódy iść. Erazm. Dw. E 2. — Fig. Pobożnością drugim świecili. Groch. W. 587. fie fmben ihnen in ber" grömmigfeit twgeleucMet. Synom swoim do świątobliwości świecił wprzód Birk. Dom. 74. przewodniczył. — §. Ascet. Panie boże świeć nad duszą nieboszczyka! ©ott gebe bem Seligen bie bie eroige 9lu$e, ©ott &abe ifm ba felig! cf. niech rozjaśni twarz swoję pan bóg nad nami. Kanc. Cd. 548. ( ©ott laffe fein 5lngefi$t leuchten über unê. gntjter). Gdyby jeszcze dziś nieboszczka świętej pamięci matka Wc Panny żyła, panie świeć nad jej duszą! etc. Teat. 29, 154. Nieboszczyk ojciec, panie świeć na

rzecz

z mi-

fwetżkowne mesacztwo luty) ; Sorab. 2. szwezka ; (szwé-zkowni luty, szwezkowniza, szwezkowna Maria gromnice); Carn. svezha, svezha , svejzha, fsvezhnèza * gromnice); Vind. fviezha, kandeva ; (fviezhniza * gromnice) ; fviezhnik , fezhan * luty; Croat. szvècha, ( szvechnicza > gromnice; szvechen » luty) ; Dal. szvèchya ; Rag. svjê-chja; Bosn. svichja; Slav. svi'cha ; Ross. cBiqa; Eccl. ckt.i|Ia; §. 1 ) knot łojem lub woskiem oblany do palenia lub świecenia; baö Öidjt, bte Sïcrjc. Świeca łojowa; Croat. lojenicza, ba3 £algltd)t, bie 3nfeltferje. Świeca woskowa; Croat. dopler, bte 2Bad)0ferjC. Świeca jarzęca, chociaż ma knot zdrowy, Płomieniem zżarta , perz z niej popiołowy. Burl. A 2. Człowiek bez uwagi zapatruje się na słońce, jak na tę świecę, która mu w nocy światła udziela. Zab. 6, 101. Min. Przy świecy maści nie poznali. Burl. B 2. (Slov. Żeni a płótno nèni dobre pri swici kupowaf ; żony i płótna niedobrze przy świecy kupować) ; Slov. Gako swiea rawni, reclae staturae ; prosty jak świeca; Ccftr. ferjengrabe. Nie najdziesz lepsze» go, byś go z świecą szukał. Cn. Ad. 628. Pot. Syl. 271. Igły szukając, za grosz świecy spalił. Rys. Ad. 27. (Slov. ta hra ani swićki nie stogi , szkoda świecy). Lepsza jedna świeca przed tobą, niżli sto za tobą. Sk. Kaz. 383, (ob. Świeczka). Szczypcami świecy nos ucierają, ilaur. Sk. 347. Z świecą igrać, jak dzieci; Boh. żahati, (cf. żegać). Świece robić, ciągnąć; Ross. HaaiaKaTb, (cf. na-maczać). Świeca świecona, ob. Gromnica. w wiać, ob. Świeczki. Świecę na kogo rzucać, go publicznie, z ambony, einen öffentlich in beit Streben* bann tflltn, (ob. Świeczka). Na Gwiberta wyklinając go świecę miotano. Sk. Dz. 1081. — Artiller. Sposób robienia kul i świec lanych, których ani wiatr, ani deszcz nie zagasi. Aqu. Mskr., Sranbltdjfcr. — Aliter: Kata wołają , aby mu do boków' świec przykładał. Birk. Cl Kon.

44. pochodnie katowskie, $ortlirfa(feln. Pijany, nie ocknąłby się, by go snadź i palił świecami. \Gorn. Dw. 279. — g*. Bazyliusz w., świeca świata całego. Sk. Dz. 274. światło, światłość, luminarz; cttt £td)t ber SBelt, (etn 5łtrdmt!td)t). — §■ 2) Sw-ieca, rzeka na Rusi; zkąd zagadka: gdzie przy świecy (Świecy) orzą? Klecz. Zdań. 95. *ŚWIECARNIA , i, z., gdzie świece robią; Vind. fviezharia, bte Stcbtfabri? ; Óeftr. ^erjleret). ŚWIECARZ, a, m.t co świece robi albo przedaje. Cn. Th. 1089, Boh. swienjk ; Vind. fviezhar; Slav. svichâr; Rag. svjechjâr; Croat. szvechâr ; Ross. CBtnHHKb, ber 8td)tjtel)cr, 8tcf)h)er* laufer, świecarz właściwie znaczy robiącego albo prze-dającego świece ; lecz wyraża też człowieka przy świecach w czasie nieprzyzwoitym bawiącego się. Pilch. Sen. list. 4, 205 i. ein gtcfytfmtfer, eine rcafyre 9M;tlantpe, etn Sîadjtftfjer. ŚWIECIĆ cz. niedok., 'Świecywać frequ; Boh. et Slov. swjtiti ; (distng. Slov. sw-eeif quadrare, swećf qua-drat); Sorab. 1. fwetżu ; Sorab. 2. szwêschisch; Carn. sveititi, svejtem, svejtim; Vtnd. fvietit, fvietiti, polvie-titi ; Croat. szvetiti, szvétim ; Bosn. svititi ; Rag. svjêtiti; Ross. CBtmTf,, CBbqy ; Eccl. Cßtmy ; (cf. Graec. cpwTi'Çco illumino, cpaco luceo , actcpèç dilucidum) ; §. 1 ) świecić komu, poświęcać, z światłem kogo prowadzić, einem

sam.

duszy jego , to był człek! Teat. 45. b, 13. Kras. Pod. 1, 70. — §. Świecić komu bakę, ob. Bakę. — §. Gdy liszka kury wzgó-rę siedzące baczy, świeci na nie swemi oczyma, "jak świeczką. Cresc. 585. strzela oczyma, nurft leudftenbe Slttfe', funfeluoe Singen auf fie. — Aliter: Śmierć moja, u sądu oczyma świecić. Psalmod. 11. (w sadach bywać, prawować się , zabiegać sędziom). — §. W nocy ogniem świecywał. Ryb. Ps. 209. rozświecał koło siebie, beleud)* ten, Sicht madjen. — Ty byś swego ojca nie nalazł, byś go z świeczką świecił. G licz. Wych. B 2. ( gdybyś go jak najusilniej szukał). — §. 2 ) Świecić Verb. med., Świecić się recipr., światło czyli blask świecący z siebie wydawać; Sorab. i. szwetlu szo ; Carn. sijâti , sijem ; Vind. Ivietitife , ivietlivali, zhembrati , fvctluvati ; Croat. szvetimsze, siati ; Dal. szvitlassati ; Bosn. svititi, svitlitse, svjetlifrise, sjattise , sjatti ; Slav. sjati ; Rag. sjatti, sîva-ti, sînuti, svjetlitise, svjetliskati, jasnitise; Ross, ent-THTbca, cBbT.ibTLca, ci/rrb, ci/no, B03CW1Ł , fdjemen, len cf)* ten, Sicht tmn )tch geben. Psy wyją, miesiąc świeci. Teat. 35. d, 59, ( Slav. misée svfti ; Vind. mefez fvieti ). Słońce świeci, (Boh. slonit; Vind. feje fonze, ijati : Slav. simce sja ). świecenie słońca; (Vind. fonzhnu fjanje, fonzhna fvetloba, ber ©onnenfdjetn). To tak jest pewna, jako że we dnie słońce świeci. Mon. 70, 160. Słońce świeci jaśnie. Klon. Wor. 80. Mniej dba o gwiazdy, komu słońce świeci. Pot. Pocz. 696, (Slov. ne dbâm na mesae , ked’ mi slunce switi). Dość kiedy w oczach twoich promień prawdy świeci. Teat. 46, 41. Wieczny odpoczynek i światło wiekuiste niechaj nieboszczykom świeci. Ossol. Str. 5, (ob. panie świeć’nad dusza ich). — Świecić, świecić się, błyszczeć, lśnić się; bitten, glatt* jen, funfein, lenkten. Nie wszystko złoto,‘co się świeci, Bije blask często od szychowych nici. Kras. List. li. Cn. Ad. /25. Jabl. Ez. 180. ( Vind. fe fvieti, bliska , zhiemra). Co się prędko wznieci, nie długo się świeci. Żegl. Ad. 44. Na pozor tylko rzeczy ludzkie świecą. Nar. Dz 4, 167. Świeci mi się, widzieć mi, lucet mihi. Cn.. Th. 1088. Ojcowie nasi, owa szara szlachta, nie używali purpur świetnych, kententowali się suknem domowym, a cnotą się świecili. Star. Byc. 41. (szczycili). Nasz żywot nie długo się świeci. Prot. Kont. B 5. (nie długo płuży). Zacnemi sprawami przed ludźmi świecili. Kolak. Wiek. B 2. (słynęli). A Waszmość czemu Mo-spanie pisarzu Świecisz się właśnie ni palcat w lichtarzu Bratk. C b. jak ogórek w latarni, cf. stracił

io

z kubka święconego. Wad. Dan. 115, (cf. kielich). Którzy się sarni zabijają, na święconych miejscach chowani być nie mają. Szczerb.

520

ŚWIĘCI - ŚWIĘCIĆ.

SI

W I Ę C I Ć.

ny, z postaci, skrzydła zwiesił, läßt bte $lügel (längen. Świecić się, pokazywać się, wystawować się oczom , obracać na się oczy, ściągnąć na siebie oczy; ftty ben Singen ber Seule auêftellen, ben Seuteit in bte Slugen fal« len molleit. Żebyś się przed chałupą nie świeciła, i nie wytrzyszczała ślepiów na parobków', którzy przechodzą. Teat. 14. d, 5. Nie świeciłem się po modnemu. Kras. Pod. 2, 145. — Aliter: Świecić łokciami. Teat. 29. c, 28. (dziurawe łokcie mieć, tak że drugim w oczy wpadają ; mit ben (Ellenbogen lenkten, burtyliityer« te ©llenbogeu fmben, fo baß baê Unterfutter aber #embe bnrty« leitetet; Slov. télom bliskaf; misere veslitum esse, ciałem świecić). Bokami świecić. Comp. Med. 409. odartym być, abgertffen fen, noU Cumpcti unb fteßeit, baß bie ©eiten burd)» leutytcn. Waść gołemi rękoma świecisz , a ja nie żałuję trzech złotych na rękawiczki. Mon. 74, 367. Ten już umarły, a ten jeszcze dycha, Ten świeci srogo przez ranę jęli ty. P. Kchan. 1er. 191. kiszki mu przez ranę wyglądają, bie ©ingcmcibe ftyancn tym burty bie SBunbe burty. — Aliter: Zębami świeci; uśmiecha się każdemu. Bach. Ep. 39. bie j^ćiljne feßeit laffen, oft latyen.

Pochodź, sub Świt.

ŚWIĘCI, ob. Święty. ŚWIĘCIĆ cz. niedoli. ; Boh. swëtiti ; Slov. swétjm ; Sorab. 1. fwetżu, fwatofcżu, woszwetżam ; Sorab. 2. szweschisch ; Vind. fevetuvati , pofvezhuvati, pofvctiti , shegnati, shegne dajati (ob. Żegnać), prasnu-vati (ob. Prazdnik , cf. próżnować), strojili, (cf. stroić), Croat. szvetim, szvetkujern ; Ilung. szentelem, szentelni ; Hag. svètkovati ; Bosn suelkouati , blagh dan ejastiti, slauiti ; Ross, cbbthtl, fipa34HHliaTB, npa34HOBaTL ; $. 1) święcić święto , obchodzić śwdęto, świątkować, świętować ; fepertt einen fteęertag, tyn (»eiligen, tyn gehörig begehen. Święcenie, świątkowanie , świętowanie Vind. pofvelu-vanje, prasnuvanje, strojenje, stroi.    Święcić sobotę

Eccl. cyóóociBOBaTH. Święcenie soboty Eccl. cyóóOT-Ctbo. Jest rozkazanie boże : święć święta , t. j. święte rzeczy w święto czyń. Ilrbst. Odp. 0 o 5. Turcy miasto niedzieli piątek święcą. Star. Dw. 63. Niedzielny dzień pamiętny , abyś święcił. Kanc. Gd. 252. W Rzymie narodzenie pańskie święcił, a odświęciwszy, do Rawenny wyjechał. Sk. Dz. 1079. et 879. Gdzie się ś. Bernardyn obrócił z kazaniem, miasto wszystkie w dni nawet powszednie święciło, i warsztaty próżnowały. Sk. Żyw. 1, 319. Rusaki , odprawiwszy służbę bożą, do rzemiosł się się swych udawają , mówiąc: święcić a nic nie robić, pańska to jest rzecz. Gwagn. 301. Panowie goście, kto tu ze mną święci, Do trzech mu wypić albo do dziewięci. Hor. 2, 13. Nar. Ezop. 89. — Święcić, próżnować, (cf. prazdnik, cf. niedziela, nie działać); fepertt, mfißtg gefeit. Drugi za rok, gdy dobrego nauczyciela popilnuje, więcej pochwycić może, niż drugi, któryby święcił a próżnował za kilka lat. Glicz. Wycli. N, 1 b. Człowiek gospodarny ustawicznie pracuje, a nigdy nie przestawa, ani święci ib. M, 8 b. 0 żadne cnoty, ustawicznie święcąc, nie dbają. Kosz. Lor. 67. — §. Święć się imię twoje, to jest, daj abyśmy cię prawdziwie poznali. Kat. Gd. 49. Radź. Mat. 6, 9; sanctifice-

tur nomen tu urn, niech będzie święcie czyli świątobliwie uszanowane, poważne, gesellige! ruerbe betu 3îame. Przez jednego syna święci się wszystka miłość jego. Farn. 155. — §. Święcić, błogosławiąc wspominać, błogosławić; im ©ułett gebenfeit, fegnen, tn gefeguetcm 2lnbenFen fabelt. Srogi zbójca Falarys przepadł w niepamięci, Nikt brzydkiego imienia u stołu nie świeci Przy słodkiej brzęku arfy. Zab. 6, 585. Nar. — Simil. Verb, medium: Święcić, święcić się » płużyć, zdarzyć się, kwilnąć,-błogosławionym być; gebetycu, gut fortfommen, befleiben, ge» fegnct fct)n, tm (Segen fegtt uttb bleiben. Chęć zysków pewnych do pochlebstwa nęci, Cnota u dworu mało kiedy święci. Kras. Mysz. 7. Święciło się kochanko, w naszym słanie, kochamy się bez ceremonii. Teat. 22. b,

72. (błogo). Bodajby święcił szczęśliwy wiek złoty, kiedy Astrea mieszkała na ziemi. Kras. Mysz. 32. Słodkie wspomnienie , szacowne przykłady, Bogdajby się nasze świeciły pradziady. Kras. Ant. G8. Żołnierz na stan sw'ój narzeka, wzajem kupiec: święciła się żołnierka. Zab. 8,317. Iiyck. (bodaj to żołnierka, to stan ubłogo-sławiony, wiwat żołnierka). — §. In ludo char tar um : Święcić, święcić się, kozerą być, Strumpf fetyrt. Bije i niźnik pamfila, kiedy nie święci. Kniaź. Poez. 5, 99. We grze, kto nie widzi, co się święci, nie wie, co zadać, i co czym uderzyć. Lub. fi oz. 108.— Transi. Nie wiesz, co się święci. Teat. 52, 24. o co idzie, co się dzieje, o co gra. Cn. Th. 1089. co się w tym kryje, bu meift nttyt, maê oorgcbt, ma3 habiliter ftetft, warum eä JU tf/un tft. Rozumiem, co się święci, już jestem w do

mu. Teat. 50. c, 79. Już wiem, co się święci, Domyślam się urazy i przyczyn niechęci. Zabi. Fir. 20. li chodzenia, śmiechu, pochutnywania z sobą, wielekroć można poznać, co się wewnątrz święci. Gorn. Dw. 116.— §. 2) Święcić kogo abo co « poświęcać, świętym czynić; meinen, ^etltgen, efnmetyen. Święcony Hoss. cBameHHUH, pierwej święcony, npe*4eocBHmeHHMH. Święcić kogo, czyli ręce kłaść; od obrządku kościelnego kładzenia rąk przez poświącającego na poświącanych. Sk. Dz. 440. Gdy biskupa świecą, kładzie arcybiskup na głowę biskupa świeconego ewanielią. przydając modlitwy. Orzech. Qu. 151, Croat. redim inauguror aliquem sacris ordini-bus, ob. Rzęd, rządzić; Hag. rêditi, datti tkomu red sveeti ; Hoss pjKOiiOÆOJKiiTb, pyKono^araTŁ ; Eccl. npo-pyuecTByio, pynono^araio, nocBamaio. Święcenie na kapłaństwo, ob. Poświącanie ; Boh. swècenj ; Sorab. 1. wo-szwetżeno; Vind. mefhni shegen, mefhnikovu shegnu-vanje ; Slav. sveti ràd ; Ross. CBameme, pyno-iomeuie. Siedm święceń kapłańskich. Pam. Warsz. 10, 1, 111. Święcenie pierwsze, bte crfte 2Bct^e, ob. Postrzyżyny. — Ludzie, którzy nie mają żadnego święcenia, nie mają prawa do odbierania dziesięcin. Chełm. Pr. 125. Księża rozmaitego świecenia. Sk. Zyw. 1, 158 Każda rzecz, którą na kościelny pożytek obracamy, bywa w kościele święcana. Hrbst. Nauk. R, b. Dzwony nie chrzczą, ale święcą, ib. H 3 b.

Sax. 592. (na cmentarzach , cf. na rozstajniach). Święcenie wody ; Ross. B040CBHTie, B040CBflmeflie. bte SBaffer* toettje. Święcona woda, ÎBeifnOfljfer ; Slav. sveta voda ; Croat. szveta voda; Dosn. krrisctena voda. Nie nasza rzecz, woda święconą szafować. Falib. O 5. Święconą wodę mają za obronę od czarów, od pokus. Haur. Sk. 106. — Prov. Nie skropisz tego świeconą wodą. Rys. Ad. 42. Buda. Apopht. 24. nie zmyjesz tego, ben 6djanbs fletf rcirft bu mcfct toegroofcfien, ben geiler nidjt gut tnctdjen. Święcone jajko, świecone wielkanocne, Öfterer), getoetliteê (Es), ©etvetîjteê ; (cf. Vind. shegnanu, preitel ; cf. mifnjak, veükanozhni kruh). W dzień wielkanocny kto święconego nie je , a kiełbasy dla węza , chrzanu dla płech, jarząbka dla więzienia, juz zły chrześcianin. Rej, Rost. P p. 5. — §. 3**) Świecić, ofiarę z czego czynić, poświęcać na co, odżałować, łożyć na co; nufopfern, bran feijen, weilten, toiebmen, ^eiligen. Serce cnotliwe powinno święcić miłość swojej powinności. Staś. Nuto. 2, 65. Święcić się trzeba na prace trudliwe, by ludzie czynić szczęśliwe. JabL Tel. 327. Teat. 48. b, 47. ŚWIĘCICA, y, z.; Boh. swètice ; Rag. svetizza ; białogłowa święta, bte ^eilige , eine ^eilige. Relikwie rozmaitych świętych i święcie noszono. Zap. Wez. D 3. Groch. W. 231. Boga wzywają, a z nim i przy nimt wszystkich świętych i święcie, ile ich jest w niebie. Żarn. Post. 231. Baz. FJst. 138. Dziś brzydka baba święcicą się czyni. Rot. Syl.

11. (dewotką). Mężczyznom ma być wszystko wolno, a wy białogłowy święcicami bądźcie. Gorn. Dw. 266. Takie pokusy pod czas i święcicę ze stateczności zwiodą. Gorn. Dw. 413. Wy gajowe święcicę, Wasze dary opiewam Dryady dziewice. Otw. Wiry. 374. 9?t)tnpf>en. ŚWIĘ-CICIEL , ob. Poświęciciel ; Sorab. 1. woszwetcżicżef ; Eccl. iipa34H0BaTeaŁ ; (Hoss. cnaTHTejib biskup, CBHTHTejiLCTBO biskupstwo , nepBOCBHTHTejib tytuł pierwszego biskupa): Smotr. Apol. 125.

Pochodź, pod Święty.

ŚW1ECIDŁO , a, n., ŚWIECIDEŁKO demin,, fraszka lśniąca się, bliktra; glitter, ftlttterroerf, glćinjenbe fôletntgfetten. Wnoszę, aby te próżne świecidła , ordery, uchylić. Gaz. Nar. 1 . 189. Spodziewam się, iż temi dzieeinnemi świecidłami poprawię mojego stanu na bruku Warszawskim. Teat. 49. d, 8. — (ŚWIĘCIE, ob. Święty). — ŚW⁷IECISKO , a, n., paskudny świat , bie ntiferable, eleitbe SBelt, (baś 9îeft). Patrz na niezliczone ognie pod niebem wzniecone, Zda się to ziemskie świecisko Szczery gnój, podłe śmiecisko. Dar. Lol. 6. ŚW1ECISTY, a, e, — o adv., pełen światła, świecący, świetlisty, świetny; öoE 8id)t, leudjtenb. Z tłuczastych gzemsów wiszą lampy promieniste. W nich knoty przez subtelną magią świeciste. Rrzyb. Mili. 50. Świeciste skrzele. Rrzyb. Luz. 176. ŚWIECIUCH , a , m,, służący od światła , światłonosz, świecący komu; ber ßicfytträgcr, 8eud)ter, ftatfdtrćiger. Tr. ŚWIECKI, a, ie, §. 1) od świata, światowy; SBelt*, OOtt ber SBelt. Cn. Th. 1089, Boh. et Slov. swéslkÿ; Sorab. 1. fwetne ; Carn. posvejtn; Vind. pofuetin, desbeuski; Croat. szvetszki; Rag. svjetovni; Slav. svitovni; Eccl. Mitphirb; Boss. CBiTCKin, MipcKiif, acHTeficKiii. O święta niewinności, Mil-

Słowmk Lindego wyd. 9. Tom V.

szaś ty mnie, niż wszystkie świeckie osiadłości. Paszk. Dz. 106. Jak ty śmiesz św-ięte rzeczy z świeckiemi równać? Baz. Hst. 80. Hańba świecka. Kosz. Lor. 56 b. Nieświe-cko, ani cieleśnie, ale duchownie, niebieską formą argumentuje. Smotr. Lam. 166. — §. świecki, nie duchowny; ntd)t geiftlid), loeltlid); Garn. dushęlske ; Rag. svjetnik ; Eccl. Ato^HirK, aKMHHHHS, Hapo4Hufi, cbIjt— CKiii, MipcKiß; Ross. Mipctdîi ue.roBbK-Ł, MipamiHi. W duchownych sprawcach świeccy panowie prędko pobłądzą. Sk. Dz. 860. Bogowidcę Mojżesza, aby był kapłanem nie przyznawa, ale go człowiekiem świeckim być mieni. /Smotr. Apol. 21. Świecki kapłan * nie zakonny, ein Seit* gdfiltcber. Cn. Th. 1089, Slov. cirkewnik, swetski kńaz; Ross. npocrem, (óiaen/B = laik, cf. czerniec), cßameti-hhkł, (ob. Świaszczennik). Po świecku ubrany. Tr.— §. 2‘) Od świecy, świecki ; 8td)t * , 8eitd)t * . Kazimierz Jagiełło kazał nieposłusznych mu kanoników z Krakowa wyświecać, a od tego czasu w Krakowie ulica ta i brama nazwana świecka. Rapr. Ryc'. 54, vulgo ‘szewska. ŚWIECKOŚĆ , ści, z , światowość; Carn. svejstvu ; Seit* finit, SdttCtt, SeltleEen. Do świeckości i próżności lgną sercem. Bals.Sw. 2, 276. Duch pokory zmieniwszy się powoli w pychę i świeckość, zapragnął porównać Opatów z książętami. Nar. Hst. 2, 339. SW1ECOGAS, m., pyralis, rodzaj owych zanocnic, które wieczorem lecą do zapalonej świecy. Kluk. Zu\ 4, 107, (Etfymetterlinge, bic inś brennenbe 8irf)t fïtcgnt ; Boh. swetluśka, ob. Gasiświe-czka. ŚW1EC0N0ŚCA, y, m. , nosiciel świecy, ob. Świecznik , ber 8ift;itrctger ; Rag. svjechjonossaz ; Eccl. cßt.i|ie-tiochi|h. Ordynował go na wszystkie ordines kleryckie, jak niepoświęconego laika, czyniąc zaklinaczem, świeco-noścą, poddziakonem. Fund. 74, ŚWIECONOŚNY, a, e, Itc&ttragenb; Eccl. CRt>i|J6iiochtrr>. ‘ŚWIECORADŁO, a, n., ucieraczka, szczypce. Ern. 846. bie 8id)tput)e. ‘ŚWIECO-ZAPALAGZ, a, m., który zapala świece, ber £id)tan$ün» ber ; Eccl. CBimeBnairaTejŁ , nonaMap^ , ob. Zakrvstyan , kościelny. — fŚWIECZENNlK, ŚWIESZCŻENNIK ‘ ob. Świaszczennik). — ŚWIECZKA, ‘ŚWIECZECZKA (Mocz.), i, z., dem. Nom. świeca ; Boh. swjćka , swićka ; Slov. swjćka ; Sorab. 2. .Iwezka; Vind. fviezhiza ; Croat. szve-chicza ; Bag. svjechizza ; Ross. CBiuKa, ein fletneé 8td)t, ein Steifen, (£? eft. Siebtel), ^erjdjeu. W latarni jaka jest świeczka, takie światło, Sk. liaz.. G b. Lepsza świeczka jedna przed sobą, niż dwie za sobą. Cn. Ad. 448. Słońca z świeczką szuka. Pol. Zac. 37. Nie znajdziesz go, byś go nie z świeczką, ale z pochodnią szukał. Gorn. WT. F 4. — Świętym śwueczki stawiają. Rej. Ap. 50. et

6. Sekl. 73. ben ^eiligen Siebter opfern, 8idtter ju ben £et* ligenbilbern fdnfteHen. Ze świeczkami na wielki czwartek stawają, "i chrześciańską odprawują pokutę. Haur. ,Sk.

201. — Prov. Ni bogu świeczki, ni dyabłu ożoga. Źegl. Ad. 256. Rys. Ad. 41. (nikomu pożyteczny). Z tego Zacharka Ni bogu świeczki było, ni ludziom ogarka. Zimor. Siei. 226. Świeczka i dzwonek, znaki klątwy, ©t)tnbole be3 ^ird)enbanne8 ; przy klęciu ksiądz świece zrzuca z ambony, i trzy razy dzwoni. Ld. — Lada świeczka, lada dzwónek snadnie ich odstraszy, tak że samegoby się bo-

66

©alDaber; Boh. darmotlach; Slov. tłachac, darmotlach,

ga zaprzeli. Rej. Ap. 17. Obawiam się za to tysiąc ex-komunik srogich i świeczek z kazalnicy. Opal. Sat. 134. tlućhuba ; Sorab. 1. treskawcz, plampawcz, plapotak; Gasząc na nie świeczki, wyklęli je. Sk. Dz. 1181.— §.

Świeczki, brantki, cienkie rurki papierowe nabite mączką prochową, do podpalania podsypki. Jak. Art. 5, 518. et 451. 3Ûnbtt$ter. Głowienki abo świeczki pachnące. Sienn.

577. Irociczki, ftaudjerferjett. Świeczki cyrulickie, rurki 3a3BOMibifó (cf. zadzwonić), nycrocÆOB'B, 3aroBopiixHKi>, wydrożone do gojenia ran w kanale korzenia. Czerw. 27.

-— $. Mlécz w pacierzowej rurze u zwierząt, świeczka Ursino. Cn. Tli. 417. spik pacierzowy, baô fOîarf im SRutf* grabe. — §. Świeczki, ziele, Świetlik; Boh. swètljk, te-śjnka, ambrożka ; Cara. suctlika; Bosa. vidaç, petpristi-ęa; Ross. omia« TpaBa, fl0M04b; euphrasia, 2lugentroft,

2Iligcnbicitft, eut iîraut-; oczom słabym bardzo pomocne.

Syr. 1335. Urzęd. 154. Kluk. Dykc.'\, .214. ŚWIECZKOWY, a, e, od świeczek, Sic^t - ; Ross. CBimiun, CBił-

lUHLiii. Knot świeczkowy. Tr. Świeczkowy, taniec świe- lepiej rozumieć chcą. Sk. Kaz. 519. Rozkoszniki, świe-

gotniki i nicwieściuchy od dworu odegnał. Sk. Dz. 2l2. Sługa ma być wierny, i nie świegotka. Petr. Pol. 21. ( plotką'. ŚWIEGOTAĆ, - ał, - o cc, *ŚW1EKTAĆ, świek-ce med. niedok. ; (Boh. śweholiti trissare, o jaskółkach); 1) wiele mówić, klekotać, pleść; fdjnnijjcit, plailbcrit, fal» babent, fdjliattew; Slov. tłachati; Sorab. I. zcźebotam;

Carn. fefla, klepôtavz ; Vind. fhlabrauz , zheblauz, tran-tou, branzou, lapeuf, kvantazh , pledrovez, jesikazh, lopotez, klopotez, fhlabudcr, trabufa ; Bosn. tlapaę, tła— pa, çankavac; Boss. cyecaoBeiyb, inaaöep'b (cf. szalbierz),

pasroBopmHKŁ, neperoBopmuK'ij, nepcBO^uia, ójihao-CJOBHHKÜ. ‘Świekot, locutor. Mąci. Świegotarz, gdy napadnie człowdeka, uszy zaniepraźniając, albo właśnićj blegocac, czas truje, tak że go nie zbyć, a ledwo wycierpieć możesz. Eraz. Jez. E G. Przechodzi się sekret z ucha do ucha, aż truli na świegota, który szeroko rozniesie i rozplecie z sporym naddatkiem. Pilch. Sen. list. 3, 364. Nie przestawać z świegotami. Mon. 68, 52. Dzisiejsi świegotarze nie idą do doktorów ; ale pismo sami

czkowy. 7V., ber ftatfcltanj, Sifycrtanj. ŚWIECZNIK, a, m., Lichtarz, qu. v. , ber Scudjler; Boh. swjeen, swjenj-ćek ; Slov. swjeen, swltnik, swetrnk ; Sorab. 1. szwie-cźenk, lichtiar; Carn. svejzhnèk; Vind. l’vietnik, fvie-zhnik, fveizhnik, fuetelnik, fveitnak, laihtar, fviezhnjak,

zheblati, faitati, trabufati, fhvandrati, kvantati, berhrati, trantati, klatiti; Croat. chervoliti ; Bosn. tlapiti, cankali, zanovetati, mnogo govoriti, glamazati ; Boss. nycrocjio-BiiTŁ, óyecaoBHTb, Miioroc.iOBtJTb, KajflKaib , majióepHTb, uiaiiócpHHyaTb ; Eccl. ó.iaAoaioB.iio, npa34HOCjiuBÆio , cy-ecJOB.uo. Panienka rada z tym młodzieńcem świegotała; lecz gdy się raz na onych bajkach i próżnej rozmowie z nim bawiła.,.. Sk. Żyw. 1, 585. Świegoce o strojach,

(fviezhnik « luty) ; Croat. szvéchnyak , svehnejak , chirâk , czirak , (szvetnieza » lampa); Dal. svîchjak, szvichnyak , Carn. feflâm, zhénzhâm ; Vind. Thlabrati, leflati, pladrati, (szvichnicza * lampa, latarnia); Slav. svichnjak, csirâk ;

Bush, svitgnak, kerostaç, (svjetgnâk, svitgniça * latarnia) ;

Rag. sviêtgnàk, svjeetgnak ; Boss. noAOBtmiMKTi, (eßb-uuiiK'b świecarz , przyświecający; CBlucnrB, cotTbint latarnia); Ec.cl. <:Ki;i|iKiifiKT., (CRUTiuihiimrb lampa). Żaden świecę zapaliwszy, nie stawia pod korzec, ale na świecznik, aby widzieli światło. Sk. Kaz 645. Bibl. Gd. Luc. 11.

Żaden nie zakrywa świecy, zapaliwszy ją, pod jakie ciemne naczynie, ale ją zawżdy na świecznik stawia, aby    bryżaeh i marności świata tego. Birk. Zamoj. 16. Kiedy

wchodzącym w    dom jaśnie świeciła.    Rej.    Post. LII 5.    dziecię świegotać poczyna, przykładają właśnie starania,

Oliwę lano do    lamp, które stały na    świecznikach. Rej.    aby coraz większym stawano się szczebiotem. Zab. 6,

Ap. 90. Nauczyciele są, jako świece na świeczniku w    321. Przyrównywa niewiedzących co szemrzą, ptastwu

półdomu postawione. Sk. Kaz. 45. Którzy na wysokich    onemu, które też umie świegotać kilka słów, jakowi są

godnościach są, jako świeca na świeczniku przykładami    drozdowie, szpaey, krucy, sroki. Hrbst. Nauk. b 5. Uczy

gminowi świecić mają. Star. Ref. 65. — *‘$. Świeczniki    się świegotać po Erancuzku , szwargotać po Niemiecku,

dwa wielkowspaniałć W okręgach widzieć niebieskich    Mon. 73, 132. U człowieka świegotliwego żadnego cza-

stworzone, Słońce światłością śliczną okazałe, Aby nade    su niemasz, kfóregoby milczał, iż gdy już pocznie, świe-

dniem było przełożone, I xiężyc, aby nocne zgromadzo-    kce bez końca. Eraz. Jez. F, 3 b.— 2) Świektać,₍ brune Rozpędzał cienie, świecąc na przemiany. Odym. Sw.    dzić. walać, befd)!UUj}Clt. .A'. Kam. — Świegotanie, SYV1E-

2, Q 4, ob. Luminarze, światła; Siebter, 2öcltHd)ter. —    GOTARSTWÖ, a, n., paplanie, ©efdpunjsi’ ; Bosn. tlape,

§. Świecznik, puzderko, w którym puszkarz nosi na so-    ęanke; Sorab. 1. plapotacztwo, plampacztwo; Croat. she-

bie świeczki czyli brantki. Jak. Art. 3, 518. bic 3tmbltd)«    ptanye, (cf szeptać); Vind. pladranje, pladraria, flrno-

tcrbMfc. — §. 2) Świecznik, uizędnik. co s'wiece, la-    dranje; Boss. cy'CCAOBie, kbahkh, nycTOCJOBie, óyecjo-

tarnie opatruje. Cn. Th. 1089. ber 53eleitcbter, ber bte 33e=    Bie. ŚWIEGOTKA, i, z., 1) kobieta szczebietliwa, plotka;

lru^tung ju beforgeu w zakonach go lucernarzem na- eine ©dmtä^ertitit, ^laubertafcbe; (Vind. fclla, fldabrauka; zywają. Włod.    _    Carn. z.henzha ; Bosn tlapniça, çankaviça). On najpier-

ŚW1Ę(>ZYC herb;    ob. Świenczyc. ŚWIEDZIC,    ŚW1EDZIWY,    \Tszym jest woźnym boginf świegotki, Pod jego są pie-

ob. Swędzić 2).    czecia wszystkie babie plotki. Nar. Dz. 5. 106. — 2)

ŚWIEGOT. ŚWIEKOT, ŚWIEGOTARZ, ŚWIEG0TN1K, a,    Świegotka. ińascul, ob. Świegot. ŚWIEGOTLIWOŚĆ, ści.

m., «ŚWIEGOTKA, i, m., szczebiot, wielomowny, kle-    z., Nar. Tac. 3, 19. szczebietliwość, bte <S»cOn)a^l)aftttjfctt ;

kot, świegotliwy, nie wrzód mu w gębę, język mu jak    Sorab. 1. plapotacżnofcż ; Vind. pladrust, łopotań je, piana kołowrocie luega, świerzbi go język, mówi, co ślina    drazhnost, jesizhnost; Ecęl. TinecJiOBie. ŚWIEGOTLIWY,

do gęby przyniesie, młynkuje; citt śt^ttid^er, ^lattberer,    ŚWIEGOTNY, a, e, ŚWIEGOTldWIE adverb., wielomo-

wny, szczebietliwy, pletliwy;    plau=    gerältern. Dając córkę z domu za męża, upominali ją,

berljaft; Slov. klewetny; Sorab. 1. płapotacznó, plampaté,    aby świekry swoje, to jest rodzice męża swego czciła,

phmpaezné ; Vind. pladrarski, fhlabrarski, pbdrazhen,    Sk. Żyw. 2, 152.

ple*Jrazhen , plodrast, jesikat, jesizhen, kvantazben, hlo- ŚWIEKTAĆ, ob. Świegotać.

na

poliu, fhlabrou ; Croat. chervolyi.v; Dosn. tlapiui ; Hoss. ŚWIENCZYC, herb; krzyż podwójny w polu żółtym; cyecaoBHUM, nycrocJiOBHbiH, óyec.iOBHBin, hülimiiwh ; Eccl. hełmie trzy pióra strusie. Kurop. 3, 50, ein SBappen. ESAĄOCKOKMiT». Świegotliwy człowiek woli przyjaciela stra- ‘ŚW1EPIET, [u, m., bard, pień pszczół w drzewie, porówn. cić, niż słowa. Eraz. Jej. J 2. Świegotliwa baba. Hrbst.    sepet 2], n. p. Ktoby świepiet umyślnie w czyim lesie

Art. B. Mężni obrońcę prawdy, naprzeciwko świegotli-    porąbał, i miód wybrał, ma za to sześć rubli groszy za-

wemu kłamstwu. Hrbst. Art. 40. Kruk przedtym biały,    płacić. Siat. Lit. 514.

przez sprawę Świegotnego języka inszą wziął postawę. *ŚWIERNIA,/ i, z, *ŚW1REN, rna, m., może zwiernia * skar-Otw. Ow. 81. Świegotne obmowy Za najpierwszą dziś biec, schowanie, tajnik. X. Kam. Za coż twoje lamusy, spi-chlubę mają białegłowy. Nar. Dz. 1, 142. Sroki świego-    chlerze i świerriie [granaria lj. Z hańbą naszych słomianek

tne. Kmit. Spyt. A 4. Świegotna wrona. Anakr. 15. Wilgi    wychwalasz obszernie? Hor. Sat. i. O pokradzieniu świr-

świegotliwe. Banial. ,/, 5 b. Świegotne gniazdo. A. Kchan.    na abo kleci pgńskićj : Gdyby pokradziono ziemianinowi

554. Będą śię Echa świegotne swarzyły O imię twoje,    swiren skarbny, albo spiżarnią.... Stat. Lit. 409. Z ryn-

będą cię wielbiły. Past. Fid. 14. Prawa kręte, ‘świeko-    ku Grodzieńskiego mają być pozniesione drewniane kra-

tliwe. Ryb. Geil. B 5.    my, swirny i jatki wszvstkie. Vol. Leg. 5, 821.

ŚW1EK1ER, ‘ŚW10KIER, kra, w,, (Gern. ber ©$tt>â&er, cf. ŚWIERCZ, ŚWIERSZCZ^ ŚWIRK, ŚWIERK, ŚWIER-@$tvager, noslr. szwagier; liisp. suegro ; Svec. swaer; CZEK, ŚW1ERCZYK, a, m., dem. ; Boh. cwrk, cwrćek, Anglos. swaegr ; Goth. swaigra; Wollis. chwegr; Lat. so- ( cwrćala tur dus); Slov. swrćek, cwrćek; Sorab. 1. cer, socrus; Graec. hvQog; cf. Germ. ©djnneger) ;    męża    schwercż ; Carn. shurk, gril, murenzh , (shvergolishc *

ojciec; żony ojciec. Sed aliquï volunt, maritipatrem vo-    organy); Vind. zherzhovez, zherzhek, gril, marfha; Croat.

cari świekier, uxoris vero teść, *cieść. Gn. Th. 1089,    chvèrohek, chmerchek, shmerchek, szmèrchek, schyu-

bcê SDîmuteéS Skater, ber grauen SSater, ber ©dmńegeniater;    riez; Dal. stùrak, cercjak, csarcsak; Bag. setûrak, (svi-

Slov. sweker, swoker, test, żenin aneb mużow otec ; (Boh.    ralla , sverôka, suria , svardoniza » flet) ; Bosn. ejarejak,

pratchân prosocer) ; Groat. szvèker (mężowy ociec, tazt    erriejak , popak , szturak, sturaç, krics, çrriv, koji vecer

= żony ociec); Rag. svèkar socer, padre dclmarito;    Bosn.    çrrici, (Bosn. svirna , sviraHa * piszczałka) ; Ross. CBepiifB,

suekar; Slav. tast; Ross, et Eccl. CBOHopT,. Jetro,    świe-    CBcpqoia, Ky3iiet»iKi ; (cf. Germ, (knurren; Svec. swirra;

kier Mojżeszów'. 1 Leop. Exöd. 18, 12. ("cieść Mojżeszów.    hal. sguirrare); —' 1) świerszcz gryllus, owad mający

5 Leop.). Amfiop mąż Nioby był synem Jowiszowym;    tylne nogi długie, skoczne; skrzydła cztery po bokach

dlatego Niobe świekrem swoim zwała Jowisza.    Otw. Ow.    zwijane, któremi ruszając ociera je o grzbiet; tym spo-

225. Świekier jest żony mej ojciec; ale dziś    pospolicie    sobem poruszone powietrze wydaje ćwierk. Zool. 152.

ojcem zowią wedle zwyczaju, a nie świekrem. Sax. Porz,    bie 3trfe, 3We, ©d)trfe, ©cfyörfe, @rfHe. Świerszcz świerz-

152. Boniak świekier abo *cieść Swantopelka. Stryjk. 175.    goce ,’swierkoce , ćwierka. Budź. ?1 ; Eccl. koóhjkh h

Swantopełk świekier Bolesława krzywoustego,    ib. 179.    CBepuKH mipKarorB. W wieczorne • dni letnich zacisze Pol-

Rzekł do 'świokra swego. 1 Leop. Genes. 50,    24. Iwan    nc się świerki z dtila odzywają. Kras. Oss. B. Ten, co

był Alexandrowi świekrem, a on mu zięciem.    Biel. Św.    języka wściągnąć nie umie, wyda się głosem swym, ja-

256    b ; (oppos. zięć),    U Rzymian zięciowie z swymi świe-    ko świerczkowie,    którzy się ożnajmują, świerkocąc gdzie

s:

525

ŚWIEKIER - ŚWIEKRY.

ŚWIEKTAĆ- ŚWIERK. „

kry,    t. j. z ojcy n    swych, nie myli się społem w ła-    są. Eraz. Jej,. M,    5 b. Nie żal na śpiewce Świercza noc'

źni.    Eraz. Jez. c    b. Warg. Wal. 278. ŚWIEKRA,    przeczuwać całą.    Przyb. Ab. 6. Wychudł jak świerezek

‘ŚWIOKRA, y, z., ŚWIEKRUCHA, y, z., matka męża lub    polny. Kmit. Spyt. D, 4 b. (jak    szczapa, jak gont, jak

żony, teszcza. Sax. Porz. 152, Germ. bie ©djttueger,    śledź). — Fig. transi. Nauczyć    go niewola robić, gdy

©djnmgermutter; Slov. swekruśa, testina, manżelowa aneb mu przyprze, a Świercze za piecem zaskwierczą. Glicz. manżelkina matka; Boh. swegruśe, tchynć,    (pratchyné    Wych. P, 4 b, (cf.    gdy mu psy za uchem zawyją, gdy

prosocrus) ; Carn. svakena , shvagrèna ; Croat.    szvekèrva ,    będzie w kłopocie).    Świerszcze ma w głowie. Kluk. Zw.

pun'icza; Slav. punica; Bosn. suekrrina, punięa, matti    4, 561. rupie ma w głowie, e3    getyt t(im tm $opfe ^erunt.

sgenina; Rag. svekàrva la mądre del marito, pńniza la    — 2) Świercz, najmniejsze działko, wyrzuca i*/₂ uncyi

mądre délia moglja ; Ross. CBeupOBTî ; Eccl. cBenpu; Graec.    żelaza. Archel. 11. bie fletnfic unter beu Kanonen. — 3)

èxvQu. Świekrą matkę mężową zowiemy. Sekl. Marc. 1.    Świrczek, Świerezek, herb ; litera wielka N; na hełmie

Powstanie świekra przeciwko synowej swojej, a synowa    trzy pióra strusie. Kurop. 5, 50. ŚWIERCZNY, a, e, od

przeciwko świekrze swojej. Sekl. Luc. 12. Świokra. Warg.    Świercza, ©rillen « . Patrz na koniczka śwóercznego ; ten

Wal. 121. Janusz. Oksz. C b. Ujźrzał świekrę jego. 3    niewiele półmisków miał na obiad, a jako głośno spie-

Leop. Math. 8, 14. (matkę żony abo teszczę jego. 1 Le-    wa, rosy trochę skosztowawszy. Birk. Kaz. Ob. L 2.

op.). Świekra i świekruchę, którzy ci na miejscu rodzi-    ŚWIERK, u, w., ŚWIERKA, i, z., ŚWIERCZYNA,

ców będą, abyś we czci miała. Teat. 42 d, D. In Plu-    ŚWIRCZYNA, y, z.,    smrok , smroezyna, w górach Kra-

rali: ŚWIEKRY, rodzice mężowe lub żonine,    bte @^tt)te»    kowskich smrek, ob.    Smerek, bte SRotljtanne; Boh. smrk,

smrćek, sinrkowina pinus ; Sorab. 1. schmrók picea ; Garn.    Hipp. 120. Niecierpliwą świerzbiączkę paznokciami ryje.

smręka pinus, smrezhjc pinetum; Vind. fmreka, fmrö-    Zab. 6, 168. Min. — Transi, fig. Świerzbiączka do cze-

kauo dreuo , jel, fmolnu drevu pinus; Croat. szmrèk ,    go, chętka łechciwa pociągająca; bte ©ud)t JU etłt>a$, bte

szmreka « sosna; Bosn. smarsja, jelięa * jodlina ; (smricka,    Neigung, ber £rte&. Przeklęta do kart świerzbiączka. Teat.

smrjek; Rag. smrjêk, smrekka ; Slav. smrika juniperus).    48, A 6. Świerzbiączka pisania, niebezpieczna choroba.

Co u nas nazywają świerkiem, jest tylko    odmianą jod/y;    Zab. 7, 97. ber ©c&rei&eftfcel, bte ©djrei&efudJt. ŚWIERZ-

swr-

drzewo czerwone, szyszki mniejsze; w    ogniu potężnie    BIĆ imper son., ŚWIERZBI mię co; Boh. swrabiti

trzeszczy i skry rozrzuca. Kluk. Rośl. 2,    25. Świerczyną    bćti : Sorab. 2. szwerbrseh; Carn. serby mène, ripim ;

i cyprysem ostrym osłoniona. Otw. Ow.    108. ŚWIER-    Vind. ferbi, ferbeti, ferbat, praskat, zhafsat, ferbenje,

GOT, SWIERKOT, u, m., świergotanie,    ćwierk, ćwier-    fcrbetje; Croat. szerby ; Rag. sarbjetti ; Bosn. serbiti,

kanie; Germ. b(t$ ©djnurrett, ©ejdjttHtTC. Konik polny słód-    srribiti, srbitti, sarbitti; Ross. ceepÓHTŁ ; (Arab. 2 Tl sca-

kim żeńce ćwierkotem łechce. Zab. 10, 412. Kryniczny    biosus fuit ; Hebr. 2T2 scharab, accendit). Świerzbi, śwę-

stoku , ongi zasnąłem przy tobie, Raziłeś mi świergotem    dzi, e8 jlicfct. Świerzbienie nosa jest znakiem robaków w

różnym uszy obie. Żab. 9, 380. Ejssym. ŚWIERKAĆ,    kiszkach. Perz. Lek. 189. — §. Fig. Zęby mie świerz-

ŚWIERGOTAG, ŚWIERZGOTAĆ,    ŚWIERKOTAć, -ał,    bią, żołądek mruczy. Teat. 42. d, A. zęby piszczą,    ła-

- ce med. niedok., ŚWIERSZCZYĆ contin.; Boh. cwer-    komią się; bte jucfett, fabelt Appetit Jtl etmaS. Grzbiet

kati, świfinkati, erwlikati, (cf. terlikać); Garn. zhivkam,    go świerzbi. Teat. 52. d, 80. Ossol. Str. 1 załawia, go-

(shvergoleti - grać na organach,    terlikać jak wróbel);    ni na guz, na złe; ber Slttfel jitcft tljm, bic .pailt    jucft

Vind. zherzhili; Croat. chverchati,    czverchim, chverchim,    tf;m. Świerzbi go język, świegotliwy. Cn. Ad. 1116. er

gyumborèti, siimboriti; Dal. sturiti    ; Rag. sctCirati, (svî-    fartu feilt SWtlul md)t galten. Dłoń mię świerzbi. Ossol,    Str.

riti ù svirâku tibia cancre); Bosn.    erriejati, (sviriti tibiis    o. (odbiorę co pieniędzy). Świerzbiące ręce. Birk.    Gl.

canere); Ross. »mpKaTb, 4peóea*aTb ; Eccl. crnipnio ;    Kon. 47. do których co prędko się przylepia, ginger,

Grace. (JvqîÇco fistulo ; (Ross. CBHpiab piszczałka trzcinna);    nn beiten gern n>a«? flebett bleibt. Świerzbiący Boh. swr-

ćwierkać; Germ. fdjttńrren ; (Svec. swirra ; Ital. sguirrare).    blawÿ ; Eccl, yetUMMrB Wolałbym przez rok pchły z wo-

Świergotanie świerszcza ztąd się staje, kiedy się zadnie    rem na pastwę wynosić, niźli jednej świerzbiącego łona

jego nogi ocierają o skrzydła. Kluk. Zw. 4, 96. Chmiel,    niewiasty strzedz przez jeden dzień. Ezop.    119. Owe pa-

1, 86. Człowiek świegotliwszy nad kobyłkę, która ćwier-    nie duszki, Co sie przed każdym skarżą,    że ich świerz-

koce ustawicznie. Eraz. Jęz.D,Qb. Ptastwo małe świerz-    bią brzuszki. Paszk. Dz. 127. (cielesności    oddane). We-

goce. Dudz. 21. Ptaszęta drobne koło okien jej świerko-    dług swych pożądliwości nagromadzą sobie uezycielów,

cą. Tward. Pasy. 54. Jaskółka, po wdzięcznym drzewie    mając świerzbiące uszy. Zygr. Pap. 104 (łechciwe, piesie wieszając, Świerkotała na swój los narzekając. Tward.    szczonc). Świerzbiał cię pokój! Cn. Ad. 619. obmierzł

I)af. 80. Jaskółka świergoce, papuga świegoce , kania    mu pokój; cf. nie miała baba kłopotu, k upiła sobie par-

skrzypi, kawka kwacze. Tot. Saut. 89. Świerkotał ptaszek    szywe prosię, er mar ber 9htl)e überbrüfftg. ŚWIERZBO-

w klatce z drócików zrobionej, ib.    38. ‘Świergolą syro-    WATY,    a, e, — o adv erb., świerzb    mający, świerzbią-

kosy. Banial. J, 5 b. Wróbel świerkał. Banial. ./, 5 b.    czke chorobę cierpiący, frä^ig ; Boh.    swrbowatÿ, chra-

Wróble, gdy się kupią, świergotają a kąsają się: na    stawy; Sorab. 1. drapoyitć, praschiwé;    Carn. hrastov,

deszcz. Haar. Sk. 103. świerszcza    wróble na płocie. Pot.    gnojov,    ripezh; Vind. harjast , krastou    , krastau , frabliu ,

Arg. 589. ŚWIERKOTLIWY, a. e,    — ie aduerb., świer-    krözou ;    Croat. szrablyiv, szrablylvecz ; Bosn. srabgliv,

kot. wydawający, fdntnrreitb. Świerkotliwa jaskółka. Tr.    srabglivaç; Slav. svrabljiv, strugàv ; Rag. srabgliv, srab-

ŚW1ERKOWY, a, e, od świerku drzewa, SRotyfantteit. Cn.    glivaz, srabgliviza; Ross. hccotomhuiI , «iecoieHt ; Eccl.

Th. 1090.    KpacTOBbiti, (ob. Kroslawy). Świerzbowaty człowiek. Perz.

ŚWIERZB, u, m. ; Boh. swrab, swrb, drbanina, praśiwka ;    Lek. 55. Obsypanie głowy świerzbowate. Perz. Lek. 141,

Sorab. 1. drape (ob. Drapać), praschiwofcż (ob. Parszy-    (cf. parchy, cf. ogniopióro). SWIERZBOWATOŚĆ, ści,

wość), zwa drapa; Sorab. 2. drapawa, kschunna ; Carn.    i., mienie świerzbu, krostawość, bte Ärä|tgfeit; Sorab.

garja, hrosta, ob. Krosta; (serbezhiza » bolączka świerz-    1. praschiwofcż, (ob. Parszy wość) ; Carn. serbęzhnost,

biąca) ; Vind. ferbniza , frab, krasta, kröza , garje, harja ;    serbćzhust, serbćzhina, ripćzhust; Vind. ferbezhnost,

Croat. szrób, szerbechicza , szerbina; Slav. svràb , shuga ;    ferbezhina, frablivost, harjavina , krastavina ; Croat, szra-

Rag. srâb, vulg. srâbex, (osràbiti, osrabglîvati tkoga    blyivoszt,

KA , y, z’., demin., (cf. żrzobek, żrzebek, żrzebię); B0I1, hrabice, hrabićka; klacz, kobyła, bte ©tiltte. (Ross cbh-ptnitMH, CBHptnE bestyalski ; Eccl. CBeptnocTE , CBHpt-nocTE bestyalstwo, zwierzęcość, cßepunkCTKO, Lintia, pacrbHie JitcHoej. Klacze nazywano świerzopy. Czack. Pr. 2, 240. Konie tylko dwa kroć przez dzień z świerzepi-cami spuszczać. Cresc. 682. Świerzobka ze stada, armen-

524

ŚWIERGOT- ŚWIERZBIĄCZKA.

ŚWIERZBIĆ - ŚWIERZEPA.

scabie inficere) ; Bosn. serbesg, srribesg, sarbesg, srab ; ‘ŚWIERZEPA , ‘ŚWIERZOPA , ‘ŚWIRZOPA, ‘ŚWIERZEPI-Eccl. et Ross. ck(æe% , CBepóejKt, cBepóoia, CBepÔH'tKa, CA, y, i, ‘ŚWIERZOPKA, ‘ŚWIERZOBKA, ‘ŚWIRZOP-KpacTii, He'üiCTb, qecoîa, »iecoTKa, owce, Bocua; {Hebr.

2T garabh, scabies) ; świerzbienie ciała przemijające bez krost. Cn. Th. 1090. świędzenie, 3udfett.— Świerzb,

ŚWIERZBIĄCZKA, i, z., choroba, gatunek liszaju, bte ^ra^e. Perz. Lek. 137. Plastr na świerzbiączkę abo na gnoisty liszaj. Sienn. 162. Na suchy świerzb na licu i indziej recepta. Śleszk. Ped. 42. Świerzb, parch koński.

y*

Ś W I E R Z 0 P I - ŚWIETLIK.

ŚWIETŁUSZKA - ŚWIETNIE.

525

mor-

— o adverb.,

talis equa. Mącz. Trzy tysiące świerzop i ze irzebięty, z sobą pognali. Baz. Sk. 543. Piękną świerzepę od wojowania wyzwolił. Kosz. Lor. 131 b. Klaczę abo świerzepę, na którą ku potrzebie wsiadał przeciw nieprzyjacielowi, kazał wodzić pod dekiem złotogłowmwym. Biel. Św. 175 b. Koń rżaniem długim znaczy pożądanie śwrerzopy. Ilipp.

5. Cena koniom roboczym domorosłym: za konia abo za świerzopę dwie kopy groszy ; za trzeciaka żrzebca od roboczyeh świerzop dwie kopy groszy, za trzeciaczkę świerzopę dwie kopy. Stat. Lit. 593. Tatarowie z żrzeb-ców i świerzopek krew' puszczając żrą, jak psi. Cwagn. 590. W ciągnieniu się nań nie poskarży chłopek, Na podwode mu nie wzięto świerzopek. Kchow. 7. ‘Turski buńczuk świerzopy nie czyni Pegazem. Kchow. Er. 83. Świerzopka trzyletnia Nie da się dotknąć, a patrząc na żrzebce Kopytem depce. Hor. 2, 98. Nar. ‘ŚWIERZOPI, 'ŚWIRZEPI, ia, ie, klaczy, kobyli, ©tutten s. Pograbie-nie stada świerzopiego ; gdy dzierżący to stado żrzebca abo świerzopę umorzył, nawiązka za żrzebca ośm kop groszy, za świerzopę cztery. Stat. Lit. 391. Stado świe-rzepie , bydło dwmrne przy wdowie zostają, ib. 227.

*ŚWIEŚĆ , ści, z., siostra męża lub żony. Sax. Porz. 152, zołwica, be3 5Dł«mte3 ©djroefłer, ber grauen ©cfjniefter, bic ©djrcägerinit ; Boh. swatka; Sorab. I. fwakowa, szwako-wa , fwagerna , {ob. Szwagrowa) ; Carn. svakèna ; Vind. fvakinja, bratouna shena , fvaka, fhlahta po moshi, posileni Ivast, fvest; Bosn. zava, sestra musgevlja ; Slav. svâst; Ross. CB^CTb, csoaunHa, CBoaueHima (ob. Swoja), 3oaoBKa, 30.iOByuiKa. Świeść, mężowa siostra. Dasyp. Z, A b\ zełw, zełwica. Volckm. 371. Posłał Mendog do świe-ści, siostry żony swojej, aby przyjechała na pogrzeb siostry. Stryjk. 287.

‘ŚWIESŻCZENN1K, ob. Świaszczennik.

ŚW1ETALNY, ob. Świąteczny.

‘ŚWIETLICA, 'ŚWIĘTNICA , y, ; Boh. swétnice, swë-tniëka ; [Vind-i fvietnicza « świecznik, distng. fvitnifhe parlament), [ob. Wiec 2]; Ross. CBtTiHua, ropmma ; izba, [pokój gościnny, eilt ©aftjimmer, oppos. kurna izba 2], eilte ©tube. Widziałem w Bukorestu obraz Stefana Wojewody Wołoskiego, na murze w świetlicy hospodarskiej pokojowej. Stryjk. 669. Rozwieś eechv na pierzyny w świetnicy. Sienn. 481. ŚWIETLICZKA, i, z., 1 ) ryba ska, lucerna. Cn. Th. 1090. ein geitńjTer leucfyfenber ©eeftfe^t. — 2) Świetliczka , ziele, co w nocy świeci, abo jasnotka, ognik, gesibój, nyctegreton. Plin. eilt genńffeS $raut, ba$ Bet) ber SRac&t glanjt. Cn. Th. 1090. ŚWIETLIK, ‘ŚWIE-TELNIK, ‘ŚWIETNIK, a, m., 1) ein lidńgebenber, leudp tenber Körper; (Dal. szvitnyak, szvetnyak, szvetnicza; Hung. szvetnek * pochodnia , lampa ; Eccl. CBUTHShWiKT» lampa, ob. Świecznik; Ross. CBiieufŁ żelazne narzędzie, w które chłopi zapalone łuczywo wtykają). In sacra historia luminaria vocantur sol et luna, quae ego redderem dwa świetniki abo świetelniki, abo lampy, non światła, quia światło est qualitas. Cn. Th. 1087. Słońce, świe-tnik ten, zdaje się, iż nie je t tylko okręgiem ognia najsubtelniejszego. Zab. 6, 124. Min. Zorza, świetnik. ib.

133.— 2) Świetlik ziele, ob. Świeczki. — 3) Świetlik, ry-

ba, ŚWIETŁUSZKA, milvus , język ognisty, jak pochodnią pokazuje, w nocy pływając po morzu. Chmiel, 1, 026, ob. Bîyszczak.— 4) Świetlik; Boh. swetlomuśka, swè-tluśka; Dal. szvitak; lampyris, owad, samice w nocy się świecą. Świętojański robak jest gatunkiem świetlika. Zool. 1G7. Kluk. Zw. 4, 33. et 588."ber €i$tn>urm. ŚWIETLI-SKO, a, n., błahe światło, ein elenber ©djetn, elenbeS traurige^ ßidjt. Przy tvm bladym pogrzebowym świetlisku. Staś. Num. 2, 26. ŚWIETLISTY, a, e świecisty, pełen światła; lidjtöoll, iH)tt fitest. Gebczasta kula słońca, otworów pełna, które ciecz świetlistą pija. Przyb. Milt. 223. ‘ŚWIETLNY, ob. Świetny. ŚWIETŁOŚĆ, ŚWIETŁY, ŚWIETLEJSZY, ob. Światły. — (ŚWIĘTNIA, ŚWIĘTNICA, ob. Swiątnica). - ŚW1ETN1EĆ neutr. nie-dok., błyszczeć, świecić sie; Ross. CBtT-itTb, nocBiir.TfcTL, bitten, lenkten, flimmern, pr. et tr. Złoto, którym świe-t ni ej ą bogaci. Teat. 40,. H4. Choć głowa płocha Cnoty nie kocha, Przecie ją wielbi w tych, którzy cnotą świe-tnieją. Mon. 73, 40. ŚWIETNIĆ cz. niedok., uświetnić dok., świetnym uczynić, pr. et tr., gldujenfe mad&ett, oer» Jjerrlidjen ; Croat. szvetlati, szvethim; Bag. svjetgljatti. ŚWIETNIK, ob. Świetlik. “ŚWIETNOGRŻYWY, a", e,

n. p. Świetnogrzywe konie Meryon sprzęga. Dmoch. II. 2, 296. o grzywach pięknych, jasnej maści, glaujettb. mdljmge SRoffc. ŚWIETNOŚĆ, ści, £., blask, jasność; ©lan$, ßidjt, ©Zimmer; Slov. swëtlost; Sorab. 1. fwato-cznol’cz; Vind. fvetliest, fvetloba, fvellina, fvitlusi; Ross. cianie, CBtioaapHOCTb, 3HaTH0CTb (cf. znaczność), ,iy-iie3apHOCTb. — Pr. et tr. Tego zbawiciel nie mówi, aby wielkością świetności święcenia imienia boskiego na ziemi, równało się onemuniebieskiemu święceniu. Kucz. Kat. 5, 505. Gdzie to bajeczne bóstwo z swą świetnością całą Z dworem pieszczonych hoząt i Nimf panowało. Przyb. Ab. 157. "ŚWIETNOZIELNY, a, e: Eccl. s.iaKOciarejeH'B ; virenter splendens, glanjenb grünenb. ŚWIETNY, ‘ŚWITNY, (qu.v.), a, e, ŚWIETNIE, ŚWIETNO, ‘ŚWIETLNO adv., błyszczący, świecący, jasny; glaujettb, bltficnb, leudj-tenb, erlcudjtet; Slov. swetły, swetłe; Sorab. 1. fwélliwé, fwëtwofcziwé, fwatofczné, pzewoszobné ; Vind. fvietel, prefvietel, fvielliu , vidliu , fvietloben , fvietez'nen , fvital, fvetlo • Croat. szvétli ; Bosn. svitli, vlastelin; Ross. CBtîa-minca, .iyte3apnbiM ; Eccl. 6.iaro3apHUH, ckutiYL, cb4tio. Na tych kwiatach mnożą się ‘świtne robaczki, canthariades zwane. Haur. Eh. 153. W pośrzodku dworskiej zgrai, choć mniej świetni ekwipażem, wszystkich oczy obracali na siebie. Mon. 65, 63. Ustawce synodu byli ludzie świetni, zacni , bogaci, abowiem cesarze byli. Wisn. 166. Wsiada na wóz świetny, ozdobny. Leszcz. Class. 66. Ojcowie nasi nie używali purpur świetnych, kontentowali się suknem szarym , a cnotą się świecili. Star. Ryc. 41. Persyka chodziła w złotym odzieniu ‘świetlno. Biel. Hst. 132. Biel. Św. 39. Przy twojej splendorze *świtnolitéj szaty, Nie mogą się odprawić przedświtne roraty. Mon. 69, 590. Sama potomność świetne odkrywa przymioty, Kto był pełen rozumu, i kto pełen cnoty. Zab. 15,308. Świetnolity kalkan. Kchow. 268. Żywot dworski świetno-gorzki. Rys. Ad. 81. Świetnozłote ozdoby. Zab. 12, 8.

Świetnie się weselił. Sekl. Luc. 16, (not. «znamienieie używał»); — cf. prześwietny.

ger. Uciekaj świętokaźco ! Nie gwałć błogosławionych świętego siedliska. Przyb. Ab. 215. Ci świetokaźcy śmieją przymówić ś. Pawłowi. W. Post. W. 597. Przyb. Luz. 205. “ŚWIĘTOKAŹNI, a, ie, entfyeiligenb. Święte i świętokaźne imię wraz wzywają. Przyb. Luz. 99. “ŚWIĘ-TOKŁAMCA, y, m., ślubu bebni^tger. Gdy ociec (Agamemnon) u ołtarza świętokłam-

dotrzymujący , eilt ©eiüb*

me

ŚWIETNY, a, c, święcony, gemetfii; (Bosn. suecjani solen-nis).— ln ludo chartar. : Kralka świetna. Teat. 52, 106, która się święci, świątka ; Strumpf, im Sîûrtenfpiele. ŚWIĘTO ; a, n. ; Boh. swatek; Słov. swatek ; Sorah. 1. fwótok ;

Sorah. 2. szwezen ; Carn. prasnek ( ob. Prazdnik ), god ,

(ob. Gody); Vind. god, gued, presnik , prasnik, nediel,    ca stanie, Jak do ślubu (córki), sam Kalchas zląkł się

nedeu, nedju (ćf. niedziela), fvetik, goden den; Croat.    niesłychanie. Bar dz. Trag. 248. — Anat. ŚWIĘTOKO-

szvétek , svetek, sùetizhni dan (ob. Świąteczny), blagdan,    STNY, a, e, n. p. Świętokostna okolica, regio sacralis.

(ob. Błogi) ; Dal. szlavni dan; Bag. svetkovina , blaghdan,    Perz. Cyr. 1, 20. koło kości świątnćj, bte ©egettb tint •

svètaz; Bosn. suetkovina, god, blógdón, blaghi dan ;    bcrô Detłigc 33ettt. ŚWIĘTOKRADZCĄ, ‘ŚW1ĘTUKRAJCA,

Slav. svetkovina; Boss. npa34HiiKx; dzień który się uro-    ŚWIĘTOKRADCA, y, m., ber $ircf)cnbte&, ber gemetljCte

czyście obchodzi, święci, osobliwie dla pamiątki ja-    ©adjeit fttelt; Boh. swatokradce ; Sorab. i. fwatohrube-

kiego świętego; ber §et)ertag, jfefttag, fjetltgcittag. Okronr źnik ; Vind. fvetokradn ik, zierkouni tat, zirkouni ropar; niedzieli kościoł i inne święta ustawił. Sk: Kaz. 350.    Slav. svetokradlijvac ; Bag. svelokraghjaz ; Boss, et Eccl.

Źle święto święci, który w nie upadłego ratować nie    CBfimcHiiOKpa4en,&, C(5flTOTiiThi|i., CBHT0i<pa4eiyB, öoro-

chce. ib. 393. Święto ruchome, nieruchome, nakazane.    npa4eu'E, CBiU|ieiiorf>siEiiTeah. Ktoby cp z rzeczy ko-

Cn. Th. 1091. U leniwych zawsze święto. Bys. Ad. 69;    śeielnych ukradł, świętokradztwo popełnia i jest świę-

Slov. kto ne ród robi, temu wżdicki swatek gest. (ho-    tokradzcą. A. Zamoj. 105. Ktokolwiek to, co boże jest,

di su). Święto do zbytku powód. Cn. Ad. H20. ŚWIĘ-    wziął, jest świętokradzcą. Born. Sen. 514. Świętokrajce

TOBÓJCA, y, rn.t zabójca świętej osoby, ein föeutgettmör*    gardłem karzą. Gorn. Sen. 363. W. Post. W. 180. Vox

ber. Wykonali w nocy rozkaz dany świętobójcy; za-    Polonica świętokradzca, ul Latina sucrilegus, Graec.

mordowali biskupa z jednym benedyktynem. Nar. Hst.    isçôffvXoç, non cum tantum (ut sonat) dénotât; qui rem

5, 560. ŚWIĘTOBURZYG, a, m., na świętych powsta- • sacrum aufert, sed etiam eum, qui quocunque modo jacy, eilt tpeiltgenftürmcr. Patrz, jak onemu świętobu-    violât. Cn. Th. 1091. — Fig. Nie bądź świętokradzcą

rzycowi gębę zatkał. W. Post. W. 597. "ŚWIĘTO-    przyjaźni, pospoiitując dla każdego jej śvvięte imię: ne

CHRONCA, y, m. ; Eccl. CBmucHHOxpaHHTeÆt, Graec.    profanez pas l'amitié. Staś. Num. 1, 41. ŚWIĘTOKRAD-

isQocpvXaÇ, sacrarii custos, ob. Świątnik, cf. zakrystyan;    CZYN, a, e, do świętokrajcy należący, bcm Etrcfyeiirćtlt*

Eccl. CBameHiioxpanoHme, ob. Zakrystya. ŚWIĘTODAWGA,    ber jUftänbig. Do świetokradczynej łożnicy wszedł zaraz,

ob. Świątnik. ŚWIĘTODUSKI, a, ie, od świętego du-    do Erysychtona świętokradźcy, który boginiom chwały

cha ,• .Çieiltgengeift* , n. p. Wileńska świętoduska archy-    ujmował. Otw. Ow. 540. ŚWIĘTOKRADZKI, 'ŚW1ĘTO-

mandrya. Steb. pr., S!ov. swatodusni : świąteczny, od    KRAJSKI, a, ie, ŚWIP]TKRADZK1E, ŚWIETOKRADZKO ,

zielonych świąt. ŚWIĘTOGÓRSKI, ‘ŚWIĘTOHORSKI, a,    ŚWIĘTOKRAJSK1E, ‘po ŚWIĘTOKRADZKU adv., îtrd;en*

ie , od góry świętej [czyli Atos, Graec. ayioę oqoç 2],    räubert)'# ; (Sorab. 2.    fwatohrubeźniczki ; Vind.    IVetokra-

ł)om petltgeit 33erge. Zwyczaj ojców świętych dawnych Je-    dni , zirkvoroparski ;    Croat.    szvetokradni). Dla    tego pie—

rozolimskich i Świętogórskich. Pim. Kam. 505. Staro-    niądze nie są świę.tokradzkie , chociaż św iętokradzko bio—

żytne ustawy ojców świętych Atanazyusza i Piotra Aton-    ra się. Pilch. Sen. list. .2, 456. Oddajmy to, cośmy

skiego, które sie świelohorskiemi nazywaja. ib. 297. od    świetokradzko wydarli. Koli List. 2, 55. Świętokrajskie.

góry Libanu czyli Atos. ŚWIĘTOJAŃSKI ,* a, ie, tyczą-    Żarn. Post. 55. " ŚWIĘTOKRADZTWO, ‘ŚWIĘTOKRAJ-

cy się święta Jana ś., ba8 30fyßiutt3feft betreffend ; Boh.    CTWQ, a, n. ; Beli. swótokradeż; Sorab. 1. fwatohru-

swatojanskÿ. Pieśń świętojańska. J. Kchan. Dz. 254,    benstwo ; Carn. svetorop ; Vind. zirkouni rop, fvetokra-

(cf. sobotka). Świętojańskie « świętojański grosz, zada-    dva, zirkvena latvina ;    Croat.    szvetokragya ; Bag.    svetekra-

tek, arrabo. Macz. $anb$elb, .®rattgelb. Kontrakt tako-    ghia, svetogardje; Eccl. et    Boss. CBBTOTaTCTBO    , cbbto-

wy niech będzie utwierdzony albo zadaniem świętojań-    Kpa4CTB0, CBmueHHOrpaÓHTeJŁCTBO ; ber 5\trd)enbiebfta^I,

skiego abo litkupem. Chełm. Pr. 107, Vind. likof. — §. Bist.    ^trdicttraub. Gdy poświęconą jaką rzecz kto na swój po-

nat. Świętojańskie ziele, Hypericum, 3o(winuöfranti P°~    żytek nieprzystojnie obraca, zowią to świetokrajetwem.

Kucz. Kat. 3, 162.

spólstwo ma koło mego wiele zabobonów; osobliwie,    Karnk. Kat. 551. Klon. Wor. 9. Wzięcie jakiej rzeczy

ażeby go zbierać w południe na ś. Jan. Kluk. Bośl. 2,    świętej, świętokradztwem zowią.

257. Kluk. Dyke.. 2, 47. (Carn. shentianshovza * pewny    ‘Świętokrajctwo, ŚW1ĘTOŁUPSTWO. Klon. Wor. 10,

gatunek wina). Świętojańskie jabłka, ob. Rajskie jabłka.    fôtrdjettrcwb. Popełnić świętokradslwo, Boss. cbbtot3T-

ŚWIĘTOKRZYSKI, a,

— Świętojański robak, gatunek świetlika. Zool. 167.    CTBOBan.; Eccl. CBSTOKpa4CTByio.

ba$ 3of?finm3mjtrmcIjctt, (ob. Świetlik). ŚWIĘTOJERSKl ,    ie, od ś. Krzyża, n. p. w Warszawie,    od    kościoła ś.

a, ie, n p. Świętojerskie wino, ©artet ©eorgett Sein.    krzyża, jum \I. $reuj$, ^reu^ftre^en * . Zegar    świętokrzy-

Wino. Endeburskie , Świetojerskie, Rakuskie, ida do    ski ma iść najregularniej. Teat. 16. c,    23.    ŚWIETO-

Małej^ i Wielkiej Polski. ‘ Vol. Leg. 5, 564. ŚWIĘTO-    KUPIEC, pca, ŚWIĘTOKUPGA , y, m.,    symoniak, który

KAZCA, y, m, gwałciciel świętych rzeczy, ber (Sntljetló święte rzecz]⁷, urzędy etc., kupuje, lub przedaje. Wlod

a ni-

ob. Świętoprzedawca, Käufer, ober SBerfaufer geifflicffer ©a* cffett, Slemtcr K. ; Boh. swatokupec. O biskupie tym statecznie twierdzili, iż jest symoniak abo świetokupea, iż pieniędzmi biskupstwa dostał. Sk. Zyw. 2, 26. Czy godzi sie pod opalem świetokupea abo symoniakiem służyć? ib. 25. Świętokupiec ten pochlebstwem sobie biskupstwo kupował. Sk. Bz. 560. Papieżem on nie był, ale świetokradzca i świetokupeem. ib. 553. et 1049. Żarn. Post. 261. ‘ ŚWIETOKUPSKł, a , ie, bte ©imanie betreffend. Złości świetokupskiej i kacerstwa bvś nie rozmnażał. Sk. Dz. 1063. ŚWIĘTOKUPSTWO, a, ». ; Boh. swatokupectwj ; Bag. svetoprödaja : Bom. simonia , pro-daja od svete stvari ; Eccl. CBamenHOKynciBO ; ©fotonie, $anbel mit geiftlitffen Slemtern. Symoniacką zarazą Ęświę-tokupstwem na duchowne urzędy pną się. Sk. Zyw. 2,

25. Uczyniony jest srogi kanon na symonią i świeto-kupstwo, aby nikt nie śmiał za pieniądze nikogo święcić. Sk. Dz. 446. et 1191. et 1017. Beneficya kościelne kupując, i przedając, w świetokupstwo wpadają. Hrbst. Nauk. m. 8 b, ob. Śimonia. Modrz. Baz. 555. Moń. 75, 591. ŚWIĘTOMARCINSKI, a, ie, od ś. Marcina, Sto tinô *, ba§ ÜJîartinêfeft betreffend. Świętomarcińskie lato. Tr. babie lato, der alte Söetber*©ommer. ŚW1ĘTOMYŚL-NOŚĆ, ści, z., sposób święty myślenia, cf. bogomyślność, ffetlige ©edanfen , ^eiliger ©inn. Chodk. Kost. 45. ‘ŚWIĘTO-MYŚLNY, a, e,— ie adv. święcie myślący, ffctltgeu ©ütneö. Tam uczeni przykładni, świetomyślni, ciszy. Chodk. Kost.

40. ŚWIĘTOPIETRZE, a, n., grosz ś. Piotra, pieniądz od każdej głowy w Polszczę wypłacany każdego roku na lampę w kościele Rzymskim ś. Piotra. Krom. 89. Biel. 51. N. Pam. 15,80. Za naszej pamięci jeszcze to świętopietrze dawano. Sk. Dz. 907. ber ^kterśpfennńp Prov. Podrwił świętopietrze. Rys. Ad. 58.? ŚWIĘTOPRZEDAWCA, y, m„ przedający rzecz świętą, ob. Świętokupiec, ein $erfaufer ffeiltger ®titgc. Świętoprzedawca przeklęty. Smotr. Lam. 25. Narowy te posagiem od Greków świę-toprzedawców wziete w Ruskich władykach sie pokazują Sak. Persy. 4, ‘ ŚWIĘTORUSK1, a,' ie, n. p. Święto-ruska wiara. Fund. 29, wiara święta Rusinów. ŚWIĘTOŚĆ, ob. Świątość. ŚWIĘTOSŁAW⁷, a, w., imię męskie, niby świętej pani sława. Chmiel, i, 60 , eilt SOłanśb name. ‘ŚWiĘTOSPIEWNY, a , e, śpiewający świątobliwie , heilig findend. Cny Kostko, świetospiewnćj dodaj proszę siły! Chodk. Kost. 2. Ś WIĘTOSPORNY, a, e, sprzeczny w rzeczach świętych , ltrtctriig tir Ijetligcn ©a* d)Ctl. Wolimy być z Jeremiaszem święlospornymi żli z faleszniki psv milczącymi. Żarn. Post. 3, .4 b. ŚWIĘTOSZEK, ŚWIATOSZEK, szka, m.\ (Boh. swataćek ; Rag. svetàcjaz; Ross. CB/iTOiua, nycTOCBaTt, /. nycio-CBHTKa ; Er,cl. X3H‘*a z Tureck.)-, liziobrazek , efo .Śfopf* ganger, grömmler. Tenże tó ów świątoszek , którego z mądrości Wychwalał wszystek język i z świątobliwości. Kulig. Her. 82. Gdy go widzieli, że nie inaczej przystępował do magistra swego, tylko z uklękaniem i żegnając się krzyżem ś., nazywali go świątoszkiem. Sk. Zyw. 2, 144. Drugi w naszym położeniu, dyskret, nie dys-kret, skrupulat, nie skrupulat, świętoszek, nie święto

szek, mniejby jeszcze podobno miał od nas dyskrecyi. Teat. 21, 182. ŚWIĘTOWAĆ med. niedok., święto obchodzić, świątkować, Święcić, qu. v. ; feerii , feffltcff be* ge^CH. Zgromadzili się do Jeruzalem wielkonoc świętować. Leszcz. H. T. 644. Często świętując na wspólnej biesiadzie Wszyscy zwykliśmy z sobą cieszyć sie najmilej. Przyb. Milt. 178. ŚWIĘTOZIOŁ/a, u, m„ Śantolina. rodzaj rośliny, dokąd należy Cvprysow'e ziele. Kluk. Dykc. 5,50. bte l;eiltge fffaigc. — (‘ŚW1ETSK1, ob. Świecki).— ŚWIĘTY, a, e, ŚWIĘCIE adv. ; (Boh. swaty; Slov. swa-ti ; Sorab. I. szwiaty, swaty, fwatć, fwatużki, fwato-mnć; Sorab. 2. szweti ; Carn. svçt: Vind. l’vet , fuet, fveti; Croat. szvét, szveti; Dal. szvelh ; Hung. szenth, szent, szentelt; Bosn. sueti; Slav. sveti ; Rag. sveet; Ross. CBHTUn ; cf. Ital. santo ; Lat. sanctus) ; — 1) bezgrzeszny, świątobliwy; ffetltg, imfüllbtg. Wołał serafin jeden do drugiego : święty, święty, święty pan bóg zastępów. 1 Leop. Jes. 6, 5. Święty boże , święty mocny, święty nieśmiertelny, śpiewanie kościelne, które zowią Irisagion trójświęta pieśń. Sk. Dz, 425, (Rag. trosvet-stvo, trosvêtje). Święty, przez męczennictwo ; Ijetitg, fur einen ^eiligen erhärt, święty Jan , ścięty Marcin etc. Wypuszczę mu wieś na przyszły święty Jan. Teat. 22,

86. Święty Antoni Padewski, co się z tym człekiem dzieje. Teat. 45. c, 9. \Vyb. 1 święci ludzie mają swoje niedoskonałości. Sk. Zyw. 2, 177. (i w kapicy wełna , nikt bez ale). O święty Sokratesie , tak cię Erazm mienił, Nie byłbyś nigdy świętym, gdybyś się nie żenił. Kras. W’. 56. — Simil: ś.* p. * świętej pamięci o nieboszczykach, (cf. panie świeć nad dus-zą jego), jeelb gen Slltdenfenê. Mówiąc o umarłym, powńnno się dołożyć : świętej pamięci nieboszczyk. Mon. 74, 558. Odszedł na lepszy żywot z tego świata, świętej pamięci xiążę Krzysztof Zbaraski. Birk. Zbar. Q 2. Świętej pamięci nieboszczyk pan nasz. Kras. Pod. 2, 28. Wiele winie-nem świętej pamięci matce mojej. Boh. Kom. 1, 175. — Święty, poświecony; ffeilig, geheiligt, getoeibt. Kościoł iest nazwanv świetv, bo na chwałę boża poświecony.

I»    *>4.»    4.    l i    i    tJ

W starjtn zakonie szaty, naczynia, ołtarze na chwałę bożą poświęcone zwano rzeczami świetemi. Karuk. Kat. 74. Kościoł w kredzie świętym mianujemy. Hrbst, Nauk. R. 5 b. Czwarty stopień święcenia jest akolitów, a ten ostatni między tern;, które mniejszemi i nieświetemi nazywają. Kucz. Kat. 2, 618, ( cf. świecki). Święte świętych, baö SlUer^etligfte ; Ross. CBaraa CBaruxt. Najświętszą część kościoła żydowskiego święte świętych zwano. Jer. Zbr. 529. Imię boże święte, ( cf. mespólne nie-spółkujące, nieudzielne , niepospolite, niespołeczniste). Święte drogi. Pam. 85, 1, 594, ( cf. ślubne drogi, cf. pątnikowanie, pielgrzymowanie, 2BaKfu(>rten ). Świętych rzeczy niepospolitow^ać. Cn. Ad. 1120. Świętym miejscom daj pokój, szanuj je. ib. 1119. Niemasz mc świętego dla gracza. Teat. 45. b} 9. — Rok święty. Birk. Syn. Kor. C, 2 b. Petr. Hor. 2, R 2 miłościwe lato, jubileusz, baö 3ubelfaffr. — Dni święte* święta, <petligenta* ge, gefttage. Pospolicie ojcowie nasi tak działali, Cze-ladce we dni święte tańce pozwalali. Simon. Siei. 52.

się stać , frtfclj werben ; Ross. CBtæhTb, nocßt/KUTb. Lub świeżeje Wspomniony żal, ścierpię wzdam napomnieć swe dzieje. Zebr. Ovo. 562 ; admonilu quanqmm luclus renovantur amaro. ŚWIEŻOŚĆ, ści, z. ; (Sorab. 1. fwi-żnofcż prędkość); Ross. CBt>KecTb ; niezwiędłość, nie-dawność, nowość; bte grtfd^ett, Itnnerwelftpeit, 9?eu(jett, phys. et tr., W mieście świeżość codzienna wiadomości różnych. Mon. 74, 406. ŚWIEŻY, a, e, ŚWIEŻO Adv., ŚWIEŻUTEŃKI, ŚWIEŻUTENECZKI, ŚWIEŹUSIENIECZKI, ŚW1EŻUCZKI, ŚW1EŻUCHNY intensiv., nowy, niedawny, dawnością nienadpsuty, niezwdędły ; Boh. swiżj ; [Sorab.

i. Iwiżnć prędki); Carn. frishn [ob. Frysz), firsh . zverst; Croat. novi ; Bosn. prisan , frescjak; Boss. CBiauM, Cßt-»exoneKb, CBtæeHbKiâ ; Eccl. noBonpaTHbiH, CBiatin, frifcf), umwwelft. świeży kwiat lepiej pachnie. Sk. Zyw. 2:, 249.

—    Pismo święte, biblia; Croat. szvete piszmo, ob. Pismo. — Od Eugeniusza IV, nakazany jest sąd, nazywający się święte wybadanie. Steb. 35. inkwizycya święta.

—    Geografia święta, opisuje kraje wspomnione w piśmie świętym. Wyrw. Geogr. 3. bte btbltfdje (Srbbejcfyreh buttg. — Transi. Jezioro święte, pod Gnieznem, toż ma być, w którym bałwany pogańskie topiono. Dykc. Geogr. 3, 89. Ład. U. N. 59. ber Ijetltge ©CP. Święta, rzeka w powiecie Wiłkomirskim. Dykc. Geogr. 3, 89. ein §111$ lit 8ittl). —- $. Święty, świątobliwy, święcie, świątobliwie; (»eilig , (ber ©eftmtuitg ltadj). Juno bogi piekielne, Tytany wymienia , Świadcząc się, że dotrzyma obietnicy święcie. Dmoch. U. 2, 49. (sumiennie, skrupulatnie, ściśle). Śwdęcie z świętym kapłanem rozprawia. Chodk. Kost. 52. Slav. Prov. Tko sveto xivi, sveto umrc«kto święcie żyje, święcie umrze. — $. Święty varie, błogosławiony, błogi, szanowny; {»etltg, gejegnet, pretśltd). O święte prawa Paszk. Dz. 106. Chleb święty. Cn. Ad. 61. Daj mi święty pokój. Teat. 21, 199. Sen lieben $rteben. święta to wojna, mścić się swych wolności, A zaś przeklęta z niesprawiedliwości. Paszk. Bell. A, 4 b. Święte panowanie Jagiełłowe i Kazimicrzowe ; tudzież dzielność i cnoty Zygmunta. Stryjk 688. O święty związku małżeński. Teat. 18, 46. Świętać to rzecz, gdy dwde ręce pomagają sobie. Alb. na Woj. 9. ( dobrze mieć przyjaciela , vel ożenić się). Jeść, pić, nic nie robić, to święte jakieś życie. Teat. 21, 55. O święty kiju, bądź nam na pomocy, A nie racz dać tym paniom nad nami tej mocy. Papr. Kol Q, 3 b. dzielny, pomocny, skuteczny.— 2) Substant. Święty, Vind. fvetnik ; Rag. svêtaz ; Ross. CBSTeuii vulgo Świątek qu. v. ; (cf. fern. Swięcica) ; ein ^eiliger. Czczenie świętych Ross. iiKOHonoKiOHCHie ; czciciel świętych, HKOHonoMonmiKŁ. W poczet świętych przyjąć Eccl. ynpen040ÓCTBaTH, nonecTb cbhilimł Koro. Przez świętych do boga a przez sług do pana, Droga każdemu, jak mówią usłana. Pot. Arg. 174. Jabł. Ez. 14. Przez pany do króla, a przez święte do boga. Rej. Post. Z i. Próżno się ty od świętych masz pomocy spodziewać. Ezop. 8 ; (Slov. né wl ku kterćmu swa-lemu sa obrâtit, non reperit rimant', nie wie ku któremu świętemu się obrócić, przyparto go w ciasny kąt, w kozi rożek). Wszystkich świętych dzień, święto, Slov. den wsech bożich swatich ; Vind. fviufveti; Slav. svisve-ti; Croat. vszeszvète, (vszeszvètchak November, ob. Listopad). Szkoda się czynić świętym, kto się czuje w grzechu. Pot. Jow. 208. Maja i świeci swoje ułomności. Sk. Żyw i, 346.

64 b. Gdy go odrą dłużnicy, zostanie nagi, jak święty. Nar. Dz. 5, 228, (cf. Turecki święty, derwisz, pizus, bizun). ŚWIĘTYNIA, ob. Świątynia, Świątnica.

Pochodź, święcić ; świaszczennik, świeszczennik, świą-

Swieże kwiatki, żywej miłości są zadatki.

Teat. 51, 15. Lepsza suknia nowa, niż stara, a ryba świeża, niż zmarła. Sak. Kal. B, 2 b. Świeże mięso Ross. CBt»HHa. Świeżo solony Ross. CBliJKOiipocojMibiii. Nieco świeży Ross. CBiæeBaTMih Świeże rzeczy przyjemniejsze. Cn. Ad. 1121. Niech będzie rzecz mało co warta , jeżeli jednak jest świeża , staje się wnet modną, zatym drogą i szacowną. Mon. 64, 294. Przyjaciel nie ma być jak kwiatek, który póki świeży, poty miły. Bys. Ad. 57. Świeże jaja, które cały swój białek zachowują. Bog. Dos. 1, 121. Hoży i świeży chłopiec. Teat. 54,

22. Chłopiec świeży, jak malina. Teat. 10, 31, (cf. jak grosz). Usta świeże. Teat. 23. b, 67. Wyniósł księgę Minosową, Chowaną w złotej skrzynce, świeżą jakby nową. Jabl Tel. 68. Świeżobarwe kwdaty. Przyb. Ab. 184. Płacą im świeżemi pieniądzmi, co je dopiero z pod młota biorą. Star. Dw. 59. Świeżo urodzone dziecko. Kras. Pod. 2, 18. dopieruteńko urodzone, Heil geboren. Ma żałość w zacieczy świeżusienieczko. Zebr. Oiv. 531. Niemasz godziny, jak świeży kuryer przybył. Boh. hom. 3,    198. Słuchajmyż też świeższych rzeczy. Żąbk. Mi.

408. (nowszych, późniejszych). Bój się wojny narodu świeżego, ßardz. Trag. 381.    ( niespracowanego,

‘dużego , czerstwego). Wpiszę to , póki świeża pamięć. Bor. Sat. 215. We wszystkich, tak starodawnych, jak w świeżopamiętnyeh potrzebach, Litwa na wielkiej pomocy zawżdy Polakom była. Stryjk. 664. — Jawny albo świeży uczynek jest to, kiedy się co świeżo stanie. Szczerb. Sax. 169. Czas świeżego złego uczynku niech będzie rok i 6 niedziel. Herb. Siat. 52. na gorącym uczynku , rtltf frifcfyer îtjat. Gdy kogo za świeża pojma-I święty tam się nie wysiedzi. Rej. Wiz. ją na mężobójstwie abo na gwałcie.... Sax. Porz. 51.

zy ; Vind. fvinski, fvinarski, (ob. Świński, świniarski); Croat. prâschyi, (ob. Prosięcy) ; Dal. karmechi, (ob. Karmnik) ; Rag. prasicni ; Ross. cbhhuh ; od świni, ©cfytneb ne», @au*. Świnia maciora wydaje raz lub dwa razy

Rany swe za świeża pokaże ławnikom. Chełm. Pr. 26. ŚWIEŻYĆ cz. niedok., odświeżać, erfrifdjen, frtfd) madjett. (Ross. CßtwcBaTb , ocßineBaTb, CBtwyro skórę zdzierać, CBiweBaHie zdzieranie skóry). Wy Zefiry gór wierzchoł-teczny, światek, świajka , światki, świajnica, świętnica , ki zielone Świeżycie duchem swobody. Kniai. Poez. 3, 51. świetnia, świątynia, świętynia, Świątnik, świątny, świę- ŚWINI, ia, ie; Boh. swinnj ; Sorab. j. fwinaczć, szwinia-tny, świątobliwość, świątobliwy, świątość, świętość, świętoszek , świątoszek, święcica ; odświętny, poświęcić. (Etym. cf. świt, światło , etc.).

ŚWIEZEĆ nijak, niedok., (Odświeżeć dok., qu. v.j, świeżym

ŚWINIA.

ŚWINIA.

529

, mniszek, mnich, popia główka,

na rok na jedno gniazdo kilkoro do kilkunastu prosiąt. Zool. 581. Świnie udo, ( ob. Szołdra, kąp'). Świnia głowa, ob. Głowizna; aliter Świnia głowo * głupcze! ©djmenrôfopf! ©(infefopf! Do kogo ty to mówisz? I}-. Do ciebie, Świnia głowo! Jeat. 56. c, 95. Świni chlew, ob. Świnnik, cf. karmnik. — Świnie łajno \ind. fvin— ’/hlak, Ivinski klat. Świnia trzoda « trzoda ; Rag. stadda praascje, xirni skol, (ob. Zer, ob. Skot). — Oecon. Świnie wrzody, zauszne, zauszyce , bolączki pod gardłem, szkrofuły, świnie guzy, bo świnie temi wrzodami często niemogą. Urzed. 154. et 5G. Syr. 8. et 491. et 588. skwinancya, świniogorz; ^alŚbrĆUtlte, Bräune, Sefylflicbt, lüflbcâ geuer. — Aliter: Koń ostrej kości, która świnią nazywają, słabego biegu. Lek. Końsk. 9. Hipp, i 1. jdjar* fe fyenwp-ebcnbe fînotfieu nn ten ^ferbeu. — Botan. Świni orzech abo kasztan , ob. Kasztan. Świni miecz, papa-

mnisza główka , psi mlecz, świni pysk, rady ki, wilczy ząb, żabi kwiat, plesz, lwi ząb, gołębi groch; fOîÔlirftêfopf, Pfaffen platte, Butterblume, Dotterblume, u. [. m. Urzed. 268.Syr. 1154, leondolon Taraxacum Lian. Świni mlecz, leśny mały, prosiennik, prosienniczek , hypochaeris porcellia, $crfletn« traut, Cykorya Świnia. Syr. 1168 Świni chléb, ob. Świniak ziele. (Sorab. 1. fwinacza trawa sporysz ziele). Świnia rzepka. Syr. 568. Lwi list, £ómenfuj5. świni moru, ziele, od którego świnie zdychają, chenopodium , ©tinfe-fuß, ©antobt. Syr. 1458. Świnia wesz, cicuta, ©efner« ling, świni kopr , Wieprzyniec. Syr. 195. Kluk. Rośl. 2, 257. Kluk. Dyke. 1, 148; piszczałka. Flaur. Ek. 178, Boh. bolehlaw ; S!ov. bolehław ; Carn. boleglost ; Vind. trabelika , grobuel; Crout. trabe li ka ; Bosn. çvoiika , svi-gna vez ; Slav. trubeijika ; Ross. ôo.mro.îOB'L, foi. głowy ból); Eccl. CBHHCBOUjie 3e.iie. Świnie bagno, ol. Rozmaryn Czeski. Świnia rzeżucha, cochlearia coronopus, gatunek Warzęchy. Kluk. Dyke. 1 , 140. ©djmetnśfreffe. Świnia sałata , hyoseris ; rodzaj rośliny. Kluk. Dykę. 2 ,

47. ©anfalat. Świnie ziele, hypochaeris. Kluk. Dykc. .1,

55. ©cbetnöfraut. — §. Świni raz dać. śluzem uderzyć; tractim längere ali quem , ul dormïal. Cn. Th. zerznąć kogo, einen töbfltdjcu ©eftenÇieb tterfefcen. Świniego Subst.,

n. p. Ale by się świniego też czasem uczyli , Snadźby niż one wrony też zacniejsze były. Rej. Wiz. 55,? cf. psiego. ŚWINIA, i, z., ŚWINKA, i, z. dem ; Boh. swinê , świnka, praso, (ob. Prosię); Slou. swińa, świnka, braw; Sorab. 1. szvvinio, fwin’o, raneza, rancżka, (fwinatko prosię); Sorab. 2. szwina, rampa; Carn. svi-na , prćsiza , preshizh , presizlièza ; Vind. fvinja , jfvina , fvinska mali, dojinza , prafiza, prafhzhja Ivina , dojezha fvinja, prefhiza, fhauka , prefsiza , prefiza, prefse , pre-fhizh, Ivinzhle ; Crout. szvinya, szvinche, büle (cf. chuj), praszicza , praszepz, körmak, (cf. karmnik, cf. kiernoz, Croat. kernyak, praszecz zkoplyen majalis) ; Dal. kür-mak; Bosn. 'svigna , svigniça, prasiça , prasiciça, prasaç, prasę, krrimak , prascciccb ; Rag. mig. svîgna, svîjgna , Rag. prâssaz, prassiza, prasccich, karmak, xijrnik, prasę-«ina porcaccio; Slav. kèrmaesa , prasica , ( pràse « prosię) , kêrmak; Ross. CBHHbfl, CBHHŁHme; Eccl. ckhhhh , SUumik Lindego wyd, 2. Tchu V.

cbhhkö, cbhhobku , CBiineiiOKB, BopocenoiCL ; Svec. swi-no ; Angl, et Anglos. swine ; cf. Lat. sus: Graec. org; 1) Gerrn. ba§ ©dimeilt, bte ©Alt. Świnia, samica; kiernoz, (kierda, knur) , cały samiec; wieprz samiec pokładany: prosięta młode. Kluk. Zw. 1, 284 ; “szczecie-nosze zwierze. Otw. Ow. 569; szczecisty kwiczoł. Mon. 69, 606. Świnia bita wypatroszona Ross. Tyma, ryuiKa Świnia kiernozi sie, krzeka, bestwi się, {Boh. baukâ se buka się, (cf. ukać się) ; Vind. fe hukali). Nie dopuszczać, aby się świnie przed pięciu kwartałami hukały. Wolszt. Bydi. 151. Prośna Świnia, Boh. sprasną, sau-prasna ; Slov. prasnś, sprasna swińa; Sorab. 1. fepro-sebna; Ross. oynopocaa. Świnia póki prośna jest, nieskąpe ma mieć pożywienie. Kluk. Zw. i, 285, (ob. maciora prośna). Maciorki, to są świnie, takie do płodu sposobne są. które podłużne, boków długich , bmicha szerokiego, ffuur. Ek. 152. Świnia się we cztery miesiące po spuszczeniu oprosi , bo cztery miesiące nosi. Cr esc. 566. Świnia mijając człowieka krzak nie. Rys. Ad. 76, (Vind. krulili, kriliti, krohotaii, krobozhiti, kerno-hati, kerionkati, dreti, zviliti). (Sorab 2. Won mlatscha ako szwina; ołi mlaska jak Świnia). Młotem tam świnie w karmniku tuczono. Min. Ryt. 5, 284. (Slov. Kdo sa medzi otruli misa, swine bo zeżeru : kto się między otręby miesza , świnie go zjedzą). Dobrze tobie świnie paść, i to daleko od zboża. Rys. Ad. 62. (do niczego). Kto nie umiał po łacinie, ten musiał paść świnie, nie być urzędnikiem Star. Vot. C, o b. Mam-li świnie paść, wole całą trzodę, llys. Ad. 40. (kiedy wisieć, to za obie nogi; mali-być kwaśno, niech będzie jak ocet). Świnia umyta wróci się do kałuży. Radź. 2 Pelr. 2, 22. ( nałóg trudno wykorzenić) Slov. Swińa świni, Li na sebe zlatć sedlo mała ; świnią świnią, by na solfie złote siodło miała. Slov. Tak słuśi , gako świni sedlo; tak służy, jak świni siodło. Ponura świnka głęboko w ziemi ryje. Rys. Ad 54. (cicha woda brzegi podrywa; milczy, a złe broi). Świnia kwiczy, a wór drze. Cn. Ad. 1121. bije, płacze, ucieka, świadczy, skarży; kurczy sie a kole. (Slov. Dobre, że swińa rohow ne ma; dobrze, że świnią rogów nie ma; vomi sine viribus ira; Slov. Wzaetni, gako swińa w żidowskern domo; wzięty, jak Świnia w żydowskim domu, invisus). Wesoły, jak świnią w deszcz. Cn. Ad. 691. (ponuro patrzy, kwaśny). Choć się za łby wodzą, nastap'że jeno na którego, Ujźrzysz, jak sie zgodzą , jak świnie na wilka. Pot. Arg. 520. Jużci nie Świnia dla ucha. Pot. Pocz. 161. ( nie dla muzyki >. Świnia świni nauczyć nie może. Glicz. Wy eh. L, 5 b. (nieuk nieuka). Szynkarzu , przeszynkowałeś, świniać z czopem uciekła. Groick. Obr. 155. (szynk twój przepadł). — §. Świnia, potrzebuje wina. Zegl. Ad. 245. świnina, wieprzowina, ©djinetnefleifd). — §. Tr. de homilie: Świnia, świntuch » niecbluj, fladra, świński człowiek, Vind. fvinjar, nevzhednik, ogadnik, marjasez, pazhei, etn fttttb fdjer SRenfdt, eine ©au, etn ©dpetn,©cfmmmgel, ©djroeitt* flUltb. Własne świnie, nieludzie; bo świnie więcej się w błocie kochają niż w czystej wodzie. Birk. Exorb. D 5, (Eccl. BenpcTBjrc , CBHHiii iioaoóho »HBy ; Graec. <jvóm ). — 2)

67

m. ; Sorab. i. fwinórna, fwinacze

Świnka morska, mus porccllus, brtS SDïcerfcfyttmttdjen, SDîeerfer*    wrzody. ŚWINIOPAS, oh. Świniak, Świniarz. ŚWINIO-

f cl, wielkości małego królika ; głos wydaje podobny pro-    PASTWO, a, n., pasienie trzody, baô    Cn.

siecemu. Zool. 344 ,‘Doh. morka ; Slov. delfin, morska swi-    Th. 1092; Vind. fvinjarilhlvu, fvinsku rejenje; Eccl. nenn', Vind. morsku fvine, fvinja jeshoveh fhetin, pobodliva    npenirraiiie, ßenpcnacoMCTuo. ŚWINKA, dem., ob. Świ-

fvina ; Dosn. plisnaviça, duplin ; Hoss. Tysiam, TyHeu’B, ob.

Tun, tunina. Świnka ryba, ob. Krzywoszczok. — 3) Świnka,    kłów; Garn, svinâk; Vind. fvinjak, fvinski hlieu ; Croat.

herb; wieprzowa głowa w polu czerwonym, której pysk    szvinschak, koleez, (cf. kojec}; Slav. svînjac; Dosu.

ręka w błękitnym rękawie rozdziera; na hełmie półpanny    brrilog, (cf. barłóg); Ross. CBHHapua : Eccl. uenpapHH ,

z warkoczem rozczesanym, pod boki się rękami trzymają-    CBHHapuji; świni chlew, ber ©djtneineflaU. Ern. 110. ŚW1Ń-

ca. Kurop. 3, 50, ein Sappen. — §. Artill. O ławie albo    SKI, ob. Świniarski. ŚWIŃSTWO, a, n., niechlujstwo,

świni, instrumencie sposobnym do podnoszenia którejkol-    nięochędóstwo ; Vind. fvinjaria, fvinarstvu , skurnoba,

wiek sztuki działa, i położenia na swej loży i kołach    ogadnost, klafaria, skurnobnost, spornust, ©cfnucilteref,

bardzo łacnie. Aqu. Mskr., etn ftanonentyeber; (Vind. fvinia    ©mterety. Ale fefe, to świństwo wierutne. Teat. 19. c,

«tuz; Garn. svinka Imus puerorum, pewna gra dziecinna).    153. ŚWINTUCH, ob. Świnia, człowiek

ŚWINIAK, a, m.t 1) Botan,, oh. Gduła ziemna, wie- *ŚW10K1ER, ‘ŚWIOKRA. ob. Świckier. ŚW1RCZEK, oh.

Świerczek. ŚWIRCZYNA, ob. Świerczyna. ŚWlltK, tk.

ma. SWINNIK, a,

przowy albo świni chleb, świni orzech. Stjr. 622, he-lianthus luberosns, ©auforot, ©d)inclu8&n)t, ©ïûnbt’irtt. _ Świerk. SWIRNIA, ob. Swiernia.

Slov, syperij ; Rag. svîxd ; Ross. crhctł ; (Lat. sibilus) ;

1) pisk, świszczenie, gwiżdżenio; ber baS pfeifen, (Saufen, 3'îd)cn). Zradliwym ułowiony świstem kwiczoł. Zab. 10, 76. Świsty języków smoczych. Przyb. Milt. 521. Strzały się rzną powietrzem smutne grając świsty. Przyb. Luz. 122. Świszczę świstem swoim odmianę powietrza przepowiadają. Zab. 12, 197.— 2) Świst, gatunek ma-teryi, eilt 3^110- Świstu od sztuki. Inslr. cel. Lit. 1 świstu czasem nic godzien pan w aksamitach. Pot. Arg. 512. ŚWISTACZ, a, m., sibillator. Cn. Th. 1092, ber Pfeiffer ; Carn. svisngavz; Croat. svisgàvecz, zvisgàveçz, (svi-sztav balbus)', Rag. zvixdalaz, Ital. fischiatere ; .(Rag. zvîx-dak, zvijdallo » piszczałka); Ross. ccnciyirB, (cbhctoki, . CßHCTy.tbKa piszczałka kruszcowa). ŚWISTACH, ŚWISTAK, a, m., ŚWISZCZYPAŁA, y, tn,, ŚWISZCZYPAŁKA, i, tn., wietrznik, płochy, letki czleczek : etn tutilbi^er patron, 1 eilt ©djttp, ein ©aufefopf, (ob. ‘Poturniak). Róg mię strzeże pustych świstachów, Płochych mołojców i próżnych gachów. Zab. 9, 345. Zalf. Miny trzpiotowate w łeb postrzelonych świstaków. Teat. 6, 6. Napaść bezwstydnych pustaków. Teat. 48. d, 7. Mon. 64, 23. Pyszna świstaków gołota. Zab. 16, 182. Kniaź. Nie wdawaj się z tym świszczypałką. Teat. 21, 171. Ten świszczypała , co t<s mię tak uściskał, i tak się do mnie przyznawał, jest największy w świecie szalbierz. Teat. 54, 63. śyn jego gracz, świszczypałka, marnotrawca. Teat. 7. c, 44. A coż ten dalej będzie robić świszczypała ? Zahl Fir. 95. Teat. 24. c, 12. — W rodź. zeńsk. ŚW1STACZKA, kobieta wietrzna, eine nuitbtge SSSciOśperfiut. — §. Świstaczka, narzędzie od świstania, ein Pfeifchen. Wróciłem do domu, kontent z mojej świstaczki, świstałem bez przestanku, naprzykrzając sie przez to całemu rodzeństwu. N. Pam.

2, 145. ŚWISTACTWO, ŚWISZCZYPAŁKOSTWO, a, n., płochość, wietrzność, szum; nititbtgeś 2Sefen, ©attê Ullb SBranê. Świszczypałkostwem się bawi i pustotą. Zabi. Zab.

10. ŚWISTNY, a, e, świszczący, pfeiffettb, Jtfcbenb. Ptak nastroi świstnej szyi. Brud. Ost. D 4. ŚWISZCZ, a, w., strzała świszcząca, etn pfetffettber, faufenber Pfctl. (Ross. CBHDDfB, cbhiuhki» dub', dziura w drzewie gałęziowa , dziur-

Urzed. 113, Rag. krixalina. — $ Marchew' polna, pta- ŚWIST, u, m. ; Vind. fvifhdanje, fhvifhganje, safhvifhg ; szć gniazdo. Syr 1005. — §. Wycze węzły, —« §. Kmin leśny — 2) Świniak, ŚWINIARZ, ŚWINIOPAS, *ŚWI-NOPAS, a, m \ Roh. swinâk ; Morav. swinar ; Sorab. 1. fwinèr, fwinaczć pastef; Carn, svinilr; Vind. fvinjar, fvinar; Croat. szvinyâr; Rag. svignâr, prasccjâar; Rosn. prasepjar, svignar, koji ejuva prasçe; Slav. kérmar; Eccl.

BenpenacL, Bcnpapr, ; Ross. CBHiioriac/B ; co świnie czyli trzodę pasie', ber ©anfyh't, ©djntfineljtrt. Świniak jeden zagnał świnie na dąbrowę, aby je żołędzia napasł. Ezop.

93. Świniopasowie. Pelr. Pol. 2, 227. Piotr ś. nie czynił inszych śjsyinopasy, a samego siebie pasterzem. Żarn.

Post. 74 b. Justynus cesarz, świnopas, wołopas, cieśli sługa, nakoniec cesarz. Chmiel. 1, 353. Którzy nic dobrego nie czynią, mógłbyś słusznie nazwać świniopasami Epikurowemi. Weresz. Reg. 16. Mon. 75, 591, (ob. dobrze tobie świnie paść). — §. Świniarz, plugawiec, głupiec. Cn. Th. 1092. cm ©auferl, ©djnmnlnmb, (Sdjrocin* igel ; Vind. fvinjar, nevzhednik , ogadnik. ŚWINIARKA, i, i., pasząca świnie, btC ©dpwetltCtnagb ; Vind. fviniarizn, fvinarka, fvijnarizza ; Croat. szvinyaricza — §. Świniarka, niechlujowata, flejtuch; etn fftntfdjfë 5Beib, eilt ©au» nttfel. Tr. — §, Świniarka, bedłka, chrząszcz, Jundz.

555; Ross. CBHHyxa, CBHuyuiKa, agaricus vhlaceus, eine 3Irt (Srbfdjrirâmme. ŚWINIARSKI (fr.), ŚWIŃSKI, a, ie,

ŚWIŃSKIE, po ŚWIŃSKU, po ŚWINIARSKO adverb.;

Boh. swinskÿ ; Carn. svinske; Vind. fvinski , nezheden, skurn, sporn, fviniarski, (fvinski, fvinarski « świni); Croat. szvinszki; Ross, cbhhcküi ; niechlujovvaty, flejtuchowaty ; fältifd;, fdjrtmntfdj. Kto żył po świńsku, niechaj ma grób u świni w zadku. Pot. Jow. 72, (Carn. svinârn inaculo).

ŚW1NINA, y, z.; Carn. svinina ; Vind. fvinninna, fvini-na, fvinske inefsu , fvinsku; Bosn. svignina, prasccevina, slanina, meso prasccje ; Ross. CBHunna; wieprzowina,

©^sncinefleiicö, Świnina w occie z czosnkiem gotowana Boss. OyaceHHHa. Świniną Tatarzy się brzydzą. Paszk. Dz.

3. Mahomet wziął to z starego zakonu, żeby świniny nie jadać. Biel. Św. 71. ŚWINIOBÓJ, ja, tn. ; Boss. cbhho-6oS; rzeźnik od świni, ber ©cl)lticiitefcfd«d)tcr. ŚWINIOGORZ. Eraz. Dw., ob. Ślinogorz, Skwinancya, świnie

ka w czerwiwym orzechu). Strzała z szelestem lecąca, dla Croat. szvitanye, szvenuije, zarja ob. Zorza, ( szvita , zabawki tylko. Sok. Dusz. 25. — Transi. Młodzi, żeńcie    strój); Bosn. sviehjanje, svanutje, zora, (svit, svjet *

się, macie w fraucymerze moim Jak w sajdaku! I}-. By    świat); Rag. osvjet, pridzorje, Cpridzórni antelueanus) ;

nie był świszcz, tego się boi m. Kchow. Fr. 46. (by na    Slav. svît, svanutje; Ross. CBiTanie, pa3CBliTX ; Eccl.

wietrzną kobietę nie trafni).— Świszczem, świszczkiem;    sacB’bTa, 3acBiT.io, (cr'èT'E światło), (cf. brzask); bte

faitfenb, pfetfcnb. Amor przyklęknąwszy, strzeli świszczkiem SDłorgenbammerwtg, bûô erfte 3Rurgenlt(|t, £agcś>attbruc&, Po-do niego. Tward. Pasq. 24. — §. Świszcz, powietrze    wietrzokrąg, odbijając promienie wschodzącego słońca,

świszczące, wiatr świszczący, (cf. poświst); faitfenber SBinb,    daje nam przed wschodem owo słabe światło, świtem

6aufe»fob. Na ten czas srogie bywają na powietrzu bu-    zwane. Hub. Wsi. 271. Świtanie codzienne, z początku

rze, świszczę i nawałności. Haur. Sk. 101. Świszczę    mdłe i słabe, potym stopniami wzrastające światło. Śniad.

i wichry. Leszcz. Class. 56. —§. Świszcz, marmotta, büê    Jeogr. 526. Stare świtanie dzień z nocą miesza, i noc z

SRitrtóelt&tcr. zwierzątko w Szwajcaryi i Sabaudyi płodzą-    białą światłością. Past. Fid. 46. Zajaśniał dzień on pocę się; imię świszczów mają od przeraźliwego świszczę-    żądany, Dzień trzeci, w którym Zbawiciel świata wstał

nia; nazywają je także szczurami górnemi albo niedźwic-    pod świt różany Z mai twych. Odym. Św. 2, LI 2 Już

dziomyszami. Zab. 12, 184. Kluk. Zw. 1, 369; Slov.    i na ziemię i na morze słone, Złote jutrzenka świty pro-

sisel; Carn. godernéza, bergamazhka; Vind. marmota ,    wadziła. P. Kchan. Jer. 197. Od świtu do wieczora. Groch.

bergamazhka, goderniza ; Ross. óaóaiCL (bobak), óaiióaKŁ,    VF. 7. Zorza do ciebie różowa się śmieje, Świt i wąt-

cypoiCL, (Ross. CLUicTyiiOKn, cycÆHKü mus citellus, cbhiiyb    pliwe w kolo światło sieje. Suszyć. Pieśń. 2, B % b.

atlas penelope). Bobakowi Polskiemu imię świszczą da-    Wstawał w świtanie. Zab. 13, 578. W świt go budziła,

wają ; bobak albo świszcz Polski , moraź albo świszcz    Zab. 13, 382. (nade dniem ; Croat. ob zorji). Przed świ-

Kanadeński, kawia albo świszcz Bahamski , krycet albo    tern Croat. pred zorjem. ;— Transi. Żywe księżyca świty,

świszcz Strasburski, cztery są różne gatunki. Zab. 12,    Przyb. Ab. 171. blask. ŚWITAĆ, świtało, świta impers. ;

196. Świszczę raz tylko do roku kocą się. Zab. 12, 194.    Boh. świtali, (zabvezkuge se, pocjna switati brzeszczy

ŚWISZCZEĆ, -ał, -y, cz. niedok., Świsnąć jedntl., Świ-    się); Sorab. 1. szwita, zaszwetla szo, zaszwituyo; Vind.

stać contin.\ Boh. fućeti, (cf. fikać); Slov. sypjin, (cf. fvitat, deniti fe (dnieć), fvita , den perhaja, den fe die— siposz) ; llnng. siivöltök; Sorab. 2. schwizasch ; Carn.    la, fe deni ; Croat. szvitarn, szvenujem ; Rag. svittati ;

shvishgam , svishgam; Vind. fhvifhgat, fhvifhgati, pi-    Bosn. svichjati, einitise dan, suanuti ; Slav. svanu; Ross.

skati, (ob. Piszczeć, piskać); Croat. zvisgati, zvisgam , CB^TaTB ; świta, rozednievva się, świt jest; iintb SOîor* svisgam, (svisztam balbutio, szvisztav balbus) ; Rag. zvix-    gen, irirb lid)t, ber £ag fcridd an, e» taget, f§ hämmert,

dati, zaxvixdati; Bosn. zvjezdati, zvjesgdati, pisctati; Slav.    Świta - ć to już! Cn. Th. 1092. Przez szybę wygląda,

srirati ; Boss. CBHCnyrf>, cbhctötb , CBiimy, (ycBncuyiB    jeśli już świta? Bej. Zw. 100. Rozeszli się, skoro 'świ-

psu zwierza świstem oznaczyć), coritTŁ, como, conaio ;    tane zorze obaczyh. Banial. G, 4 b. (rozświlane). •— §.

Eccl.    , CBHCiaiŁ, (3011340111, notęBii^pTH ksy- Tmnsl. Świta w mieszku, w skrzynce, dno się przebija,

kać) ; (cf. Lat. sibilare, sifilare, cf. syczeć, sykać; Dan.    pustki się zrobiły; wirb leer tm fScutel U. f. U). Jak ostygnie

swidske ; Graec. oïÇeiv; Germ. jtfcfjen) ; gwizdać, Jtfttenb    ognisko, w mieszku pocznie świtać, Żaden cię ze twych przy-

pfetjfen, laut pfeifen, faiifenb pfeifen. Świszcz rozdrażniony    jacioł nie zechce i witać. Jag. Gr. D 3. Płacz człeka bierze,

przeraźliwie świszczy, że znieść nie można świstania je-    kiedy w mieszku świta. Bratk. D. 5. Zewsząd dziurawe, ze~

go; ale i w ten czas śwista, kiedy ma nastąpić odmia- wsząd bardzo świta, Nie wzwiemy, zkąd nas miecz pański na powietrza. Zab. 12, 187. Wąż żądłem jadowitym świ-    przywita. Stryjk. Gon. S 2. — §. Świta w głowie * marzy się,

szczy. P. Kchan. Orł. 1, 292. Gile i szpaki świszczą.    snuje się dziwnie, roi się; e§ fdgMrmł tm 5Î0pfe, fputfł tm

Banial, J, 3 b. Na łuk cięciwę napiął, wyciągnął, spu-    .topfe, rappelt. Świta w głowie Waszeci, Gubisz dom swój i

ścił; świszczy wypuszczona strzała. Bardz. Trag. 52. (le- dzieci, Ostatnieś przepiła. Kniaź. Poez. 2, 201. Nleprze-ci z świstem). Tylko nad ramieniem pocisk lecąc świ-    stannie mu w głowie, w sercu świta, Gdzie tylko ta przesilał. Dmoch. U. 2, 115. Wiatr świszczy. Dudz. 21. Ru-    stawa kobieta. Zab. 15, 188. l.ŚWITNY, a, e od świtu,

mak pizestronnym nozdrzem świszczy i płomienie pucha. (Donunerungê » . (2. 'ŚWITNY, ‘SWITNO, ob. 'Świetny). Pot. Poez. 145. Stangret świsnął na konie. Dmoch, II. Pochodź, światło, światełko, światłość, świetłość, świa-272. Przyłożywszy pieść do ust, świsnął, zwoływając    tły, świelły ; świeca, świecarz, świecić, świccidło , świe-

strzelce. Baz. Hst. 207. Świszczenie, piszczenie, szum w    cidełko, świecistg ; świetlisty, świetny, świeczka, świecznik ;

uszach, ob. Dzwonienie.— Prev. Nauczę cię po kościele    świetlica, Świdnica, świetliczka, świetlik, świelnik, świe-

świstać. Mon. 64, 723. (ob. sub Gwizdać). Prcv. Vind.    tnieć, świetność, świetny, prześwietny, przedświetny ; —

Bob v’ stieno metali, rakam fhvifhgati »groch na ścianę    świat, światek, świecki, światowy, światów ość, światopis,

rzucić, rakom świstać, »próżną rzecz robić.    światownik; oświecić, oświecenie, oświtnać, oświt, poświa-

Pochodź, naświstać się, odświslać, poświstać, poświst, ta, poświecić, przyświecić, rozświecić, zaświecić, prześwistać, przyświstać, wyśiuistaó, zaśiuistać.    *SW1T, *SW1TEK, ob. Zwitek.

ŚWIT, u, m., ŚWHANIE, ia, n. ; Boh. switanj ; Slov. [I. ŚWITA, y, z., « sukmana, rusk. swyta ; Etym. wić; et*

swilâni, us w U ; Sorab. 1. (witano, (fwjtlo, fwie * światło); Carn. svit; Vind. fvitanje, (fvit * rada, ob. Wiece);

ŚWISZCZEĆ - ŚWIT.

ŚWITAĆ - Ś W i T N Y.

551

ne 2lrt Tuitif«. 2]. 'ŚW1TNY, a, e, (dislng. świtny, od świtu); n. p. Statut drugi Litewski napisał, dać pachoł-

67*

roz-umiarko-

ka, a na nim suknia świtna. Czaek. Pr. 1, 217. not. „ten wyraz świtna , jest od słowa świta, znaczącego sukmana”. ib. , cf. Rag. svîla , sviôna raso , drappo di seta liscio e lustro, sericum rasum.

2. ŚWITA, y, z., z Franc., ob. Komitywa; Ross. np0B04M, noc.iiwe, noc-rius.

SWOBODA , »SWIEBODA , ‘SŁOBODA, y.. ‘SWOBODKA, i, i., zdrobnSWOBODNOŚĆ, ści , z. ; Boh. et 8lcv. swoboda; Sorab. 1. fwóbodnofcż libertas\ (Sorab. 2. szkoboda śmiałość); Cum. svojbodnost liber tas; Vind. fvojobodnost, frojobodlhina , flabodnost; Croat. szloboda, szloboschina libéras ; Dal. szlobosçhina; Hung. szabad-sàg; Bosn. sloboda, sne.irôst animi praesentia, corrag-gio , immunitas, libertas, licentia, facultas, sloboschina . oprosetenóst privilegium, wolność; Bag. sloboda liber-tas. animas praesens, audacia; Slav. sloboda audacia, (Slav. sloboda, salvagvardia) ; Ross. CBOÔO/tfr, cboó04hoctł ; (Etym. swój et będący, ut Grâce, nvts^ovmôrgg) ; sobiepaństwo, wolność,'(cf. swawola); $m)f)dt, fêigeuriMlltgfett, lîitabljangtgfett, ttngelmnbcnljett, ttitgejnumgenüeit. Po śmierci rodziców dla zbytnićj swobody, udał się za zbytkami. Wys. Kat 379. Gdy widzi przełożony, że mu wolniej niż komu, że nie ma ktoby go skarał, lyrn on więcej ma sam siebie ‘powściegać, a im ‘wiotszą od ludzi łaskę a swobodność zna, tym on sam nad sobą sroższym ma być. Kosz. Lor. 26. Swoboda, którą ma każdy człowiek od "boga, nie iść, gdy nie chce, w ogień. Gorn. Dw. 286. W małżeństwie będziesz gronem dziatek otoczony, W zupełniejszej swobodzie będziesz żył bez żony. Zab. 45, 172. W cichy kącik gdy się skryję, Wdzięcznej swie-body zażyję. Bardz. Trag. 340. — Swoboda od podatków. Uerb. Słat. 9, (Rag. izbava). Wieki dawniejsze były wiekami swobod (immunitas) i przywilejów. Czaek. Pr. 1, 190. Z nowin po zakończonej swobodzie, czyli czasie zwyczajnym , w którym karczujący odbiera nagrodę swego trudu, należy się dziesięcina, ib. 320. — Fig. transi. By wilcy nie mieli tak swobodek wiecznych. Rej. Zw. 120. (wolności bez granic). — $. Sloboda, słobod-ka, osada wolna, [Wola, gu. v., Wólka, wolica 2]; eilt $m)ftj), fômjgut; Boh. swobodstwj; (Boss. ci o 6 04a wieś wielka o jednej ulicy, przedmieście). Wieś Tyszczy z slo-bodką Pachnowką Vol. Leg. 4, 682. Miasta , miasteczka, wsie, słobody. ib. 4, 977. Chłop na słobodę za granicę wychodzi. Perz. Lek. Î. 260. Bardzo dalekie słobody tych czasów. Pim. Kom. 369. Osobliwie na słobodach obuchem i kijem nieboraku świaszczennikowi grożą. ib.

167. Nie chciał mu onćj sfobodki bezprawnie puścić. Steb. 2, 265. — §. Swoboda umysłu, postaci, nieżeno-wanie, otwartość; îwÿntfltyigfeit, Offenheit, freies SBcfett, tlîtfrefangciîfmf Giesta poważne, wesoła cera , Swoboda niezrównana tego kawalera , Wszystko to dawało wysokiego znaki urodzenia. Pot. Arg. 218. — g*. Swoboda, swobodność, ‘swiebodność, szczodrość, szczodrobliwość: greogebtgfett, 2)łilbc. Między łakomstwem a miedzy praszaniem śrzodek jest bardzo piękna cnota wana swieboda. Kosz. Lor. 172 b. Nie stałem się uczestnikiem twojej swiebodności , nie okazałeś mi nic łaski,

liberalitas. Hf acz. Jezu, coś nam z swej swobody Nago-tował takie gody. Kanc. Gd. 218. Gdy jednego dnia żaden Alexandra o dar jaki nic prosi?, powiedział: nie liczcie tego dnia, bom żadnemu swej swobody nie ukazał. Budn. Apopht. 08, (cf. uczynność). — §. Swoboda, powodzenie, zdarzenie; 2ßol)lergeI)cn, ŚBoljl&eftnben. Na początku zda się, iżby co niosło wesela, swobody albo słodkości..'.. Wys. Kat. 71. Zaraz się namnożyło tych, których swoboda bliźniego w oczy kole. Psalrnud. 21. Gdyś na swobodzie, myśl o przygodzie. Rys. Ad. 52. Żeyl. Ad. 52. (czasu pogody, bój się nawałności). SWOBODNIEĆ neutr. niedok., swobodnym się stać, wolności nabierać, fr?S) nwbcn. Dopiero ich umysły więcej swobodnieją, Wzbudzone do zuchwalstwa fałszywa nadzieją. Przyb. Mili. 52. SWOBODNY, ‘SWIERODNY, a SWOBODNIE, 'SWIEBODNIE adv erb. ; Boh swobodny, swobodnicky, (swobodojk wyzwoleniec, liberlus , posses-sor praedii immun i s) ; Slov swobodny, któryż prawu pod-dân nenj Über); Sorab. \. fwobodné liber ; Sorab. 2. szko-bodne, (po szkoboże śmiało); Garn. slobodn, svojhodn liber, caelebs, (svojbodnek liber haro); Vind. fvojoboden, prost, frai, flaboden, fvoje vole, ne savesan, (fvojobo-dnik * baron, f. fvojobodniza, baroninja » baronowa); Croat. szloboden, nepodlosen, (szlobodnyak libertinus , szlobodno * wolno, godzi się; Dal. szlobodno yefst licet; szlobodnik liberlus); Ffung. szabad, szabados, zabolótlan effrenałus; Rag. slobod , slobodan i m munis, su i juris , audens, (slobodnik liberałor); Bonn, slobodan animosus, audens, ingenuus, liber, tutus, securus; Blav. slobodan* śmiały, wolny; slobodni gospodni * baron, slobodno * śmiało, zuchwale ; Ross. cboóo.uimh , (cjof)04CKie noasH husarskie albo kozackie pułki, e.ioóojKaimirŁ mieszkający na słobodzie; Eccl. CBOGOflhmiKT» sobie pan, wolny); swój, wolny sobie, nie podległy; fret), ununtenvorfen, fclltfhutflfg, ctgcntvtfltg, fvefyiütlltg, (cf. ‘swawolny). Chodził swiebodnie między ludźmi, bo go było nie dano pod straż do ciemnicy. I Lenp. Jer. 37, 4. Ludziom swiebodnym wolność odejmuje. Klon. Wor. 51. Stanął, nie jako więzień, ale jako swiebodny. Birk. Kant. A 4. Nieswobodny, w więzieniu zostający, albo nie swojej woli. Włod. Rzecz swie-bodna, którą wolno człowiekowi przyjąć albo precz puścić. Wiśn. 312. Im więcej wiara uciśniona bywa, tym więcej się na wierzch dobywa, tym wolniejsza i 'sv.de-bodziejsza bywa. Wiśn. 242. (swobodniejsza). Wracają się do swobodnego, abo raczej swywolnego swego życia. Syxt. Szkł. 258. Lud swój w jedno skupiwszy, i inszy swiebodny z sobą zaciągnąwszy .... Krom 23. dobrowolnych , ochotników, $ret)ttullige. Powietrze naturalne czyli swobodne. Jak. Mat. 3, 397. wolne, nie zamknięte, freęe 8uft. Swobodnym i naturalnym krokiem regiment na dzień ujdzie 3 mile Polskie. Jak. Art. 2, 455. wolny, nie żenowany krok; ciii frezer, imgcljmberter 6d)rltt. Nie trzeba zostawić sobie poząd nieprzyjaciela , iżby swiebo-dne było jechanie do wojska. Biel. 435. nieprzeszkadza-ne, nieprzerwane ; iim>erl)fttbevt, nmmterlwcfyen, frc^. — Abram Dunin na Wartemberku swobodny pan. Warg. Wal. 230. dziedziczny pan, liber baro,    auf. .. .

Vind.

j Boss. cboh , -oh , -oe ; (Etym. at. sibi, se, suus, sua ; Graec.

swe-

czasu; Croat. za

SWOBODY N IEC - SWÓJ.

S W O J.

533

Swobodne miasto, wolne od opłat; Slov. swobodne mć-sto ; [Jung, szabad väros, municipium, (ob. Słoboda), Swobodny, wolny od podatków, pańszczyzny; Hoss. 6t-jiOMbciiibiH, Subst. óbjoMbdeuTi, óli.ionoMicTeirB. — Siedm    nauk, które    Łacinnicy liberales,    t. j.    swobodne

zowią.    hosz. Lor. 2    b, (ob. Wyzwolony).    —    Swobo

dny, nie żenujący się, otwarty; fretymfttljlg, unbefangen, offen. Odprawił to z osobliwa wszystkich pochwałą swobodnie i szczęśliwie. Warg Wal. 12. Komuź tytuł róży swobodniej przystoi, Jeno tam , gdzie niewinność i wstyd w oczach stoi? Kchow. Roz. 101. (przyzwoicićj). Ten bożek tak był piękny, jak twe lube oczy, Tak swobodny, tak miły, jak twój śmiech uroczy. Chód. Gesn. 127, Lecz już nadchodzi Chloe, jej zielona szata Na swobodnych    zefirach tu i    owdzie lala. ib. 142.    Co    za radość,

co za    rozkosz miła    Mnie całego w tćj chwile    swobodnie

przeszyła, ib. 56. — $ Swobodny, szczodry, hojny, wspaniały ; freigiebig, großberjig. SzczęśiL.y człowiek, który swe ufanie Położył w tak łaskawym i swobodnym panie. Kanc. Gd. 520. Lew nad insze zwierzęta najmężniejszy, mocny, wspaniały, szczodry i też swiebodny. Sienn. 289. Orzeł miedzy ptaki najmężniejszy i najswobodniejszy, Sienn. 290. **S W0BODYNIKC, ńea , m., Liber Bacchus. Zebr. Oiv. 79. SWOBOD/dC cz niedole., (Oswobodzić, wyswobodzić dok., qu. v)\ Boh. swoboditi ; Croat. szlo-bódim ; Hag. sloboditti, (slobodittise * odważyć się, śmieć); [Jung. szabaditó; Bom. slcboditi od koga liberare, (slo-boditi saręe, datti slcbod addere animos) ; Ross cboóo-4HTb, CB0Ó0JK4art> ; oswobadzsć , uwalniać, swobody nabawiać; fret) machen, befreien. Siebie zawodzi, kto drugiego (ręcząc; swobodzi Cn. Ad. 391. (kto ręczy, tego kło-pot męczy). Sobie szkodzi, kto złego swobodzi, Rys. Ad. 63. Prawda lwa niech nas swobodzi. Kanc. Gd. 286.

SWOIG cz. niedole., swoić co z czym, oswajać, przyuczać, wkładać; nu ctiua§ gewöhnen, baju artljaUen. Niechaj dzieci się swoją z powinnościami obywatela. Przestr. 359. Uo-dzice już niewinne dzieci swoili z podłością, ib. 91. W tył pójdzie, co się nie swoi z miłośnym Kupidyna obozem. fi ul. Ów. 12. — Swoić, przywłaszczać sobie, ftd) jiteigtteu ; Garn. persvoijm; Vind. fvojiti. vlastiti; Croat. szvoirn ; Ross, cboutb. Świadka ni jednego nie stawił; tylko tak gołemi słowy grunt cudzy swoił. Siat. Lit. 293. SWÓJ, Fern, swoja, contr, swa; Neutr. swoje, contr. swe; Boh. swug, swâ, swé; Slov. swóg; Sorab. l.szwoj, fwoy, - ya , - ye ; Sorab. 2. szwoj ; Garn, svoj ; fvoi ; Croat. szvoj, -a, -e ; Rag. svoj, -ja, -je; Slav. syoj, svoja , svoje ; Bosa, svo sobie, sobą. ob. Się; cf.

GÓg, afj, cór) ; Germ. fehl. Pronomen hoc locum tenetre-liquorum possessivorum, quolies subjectum sermonis perlinet ad personom Verbo expressam; n p. Pójdę do swego ogroda, ttt utetitcit ©arten; czy pójdziesz dziś do swego ogroda, tu betitelt ©. ; poszedł do swego ogroda, ttt fet« nett ©. ; poszliśmy do swego ogroda, tu ttufertt ©. ; czy do swego ogroda pójdziecie, ttt eitern ©. ; poszli do go ogroda, ilt tpreit ©. Quando vero persona Verbi dif-fert a persona, ad quam pertinet subjectum sermonis, una-

quaeque earum, suo exprimenda est possessivo : Prosiłem go do twego ogroda; czyś go zaprosił do mego ogroda? brat mój prosi, żebyś przyszedł do jego ogroda * brat mój prosi cię do swego ogroda etc. — §, Na swoje oczy to widziałem. Teat. 5i, 48. his oculis vidi, na własne oczy, na moje oczy, mit meinen eignen Singen. Swoją ręką, własną ręką, własnoręczny, własnoręcznie Ross. CBoepyqHHß, CBoepyijHO. Swego göda, jit feiner 3ót. Która rzecznie swego czasu bywa, nie trwa długo. Ezop. 12. nie w przyzwoitym czasie, nie w czasy md)t jn ihrer 3eit, jur gehörigen* rechten Bett. Pan nie w swym humorze. Tent. 43 c, 7. Wyb. nie w swoim zwyczajnym dobrym humorze, nicht bet) Saune. On w sobie me miał żadnej swój godności, Ale go zacnym tytuły czyniły. P. Uchań. Jer. 423. (właściwej, osobistej; eigene, eigeut^ûmli^e, perfönltc^e SBiirbe ; Ross. cBOHCTßen-Hbrii właściwy;. Pan surowej a swój myśli; trzeba słuchać do najmniejszego punktu jego rozkazania. Gorn. Pio. 110. (absolut, uparty przy swoim; eigenwillig, eigen* finnig; cf. Garn, svojoglavnost, samoglavnost * krnąbrność). Nie swoją zejść śmiercią, znaczy- śmierć gwałtowną. Pilch. Sen. list. 2, 141. Nie swą śmiercią zeszli z świata. Stryj,k. 468. nie naturalną, gwałtowną, îricbt îiatürli* eben ©obeö. Każdy takowe dziecię poklnie, mówiąc: nie będzie z tego nie dobrego, nie zginie to swą śmiercią, nie uroście. Dambr. 84. Wolę już umrzeć swoja śmi-ercią, niż żeby mię doktor miał dobić. Opal. Sal. (58. Biai. Post. 101. Lepiej o swych rzeczach rozmawiać, niżii o cudzych. Boh. hom. 2, 17. Wiadomość rzeczy swych i postronnych. Gorn. l)u>. 511. .domowych, krajowych, etnbeimifd). Annibal starał się , aby Fabiusza jako w podejrzenie do swych Rzymian wdawać. Warg. Wal. 245. (u rodaków; Eccl. cboh , cbohcji; ojczyzna, pomieszkanie, ob. u siebie, pod słowem Się). Słowa twoje powinny być ile możności z swojego języka , nie z obcych pożyczane. Karp. 2, 44. (swojskie). Nikt rzeczy swych nie kupuje. Gorn. Sen. 509. (za moje własność nie daję pieniędzy). Na jakimkolwiek miejscu ich znajdziesz, bierz jak swoich. Teal. 52. b, 107. (śmiało, dobrem prawem, dobrem sumnieniem). —■ Omisso Substantive : Swoje, swe, (nppos. cudze), własność czyja, mienie, posiadłość; ba§ ©einige, ba$ (Eigeutfmm jemattbeS. Swe traci, kto na cudze łakomy. Kchow. Wied. 11. Kto pragnie cudęego , postrada i swego. Cn. Ad. 574. Swojego postradał, eu-dzego nie dostał, i li. 1121. Zyj ojcowskim trybem, który na swym przestawał, cudzego nie pragnął, nikomu nie zajrzał. Falib. Q 3. Dawna przypowieść: trzymaj swoje. Groch. W. 456. Mam to za swe, cokolwiek tobie szczęście niesie. Rardz. Trag. 501. Cudze za swe udawać, błazeństwo. Cn. Ad. 112. Każdemu swoje miło, chociaż na pół zgniło. Rys. Ad. 21. Gaw. Siei. 587. Każdemu swoje najpiękniejsze. Cn. Ad. 326. (każda liszka swój ogon chwali). Każdemu swego żal. Glicz. Wych. D 1. — Swój, należący do kogo, swojak, będący z kim w jakimkolwiek związku; ber ?Iitge!)örige jemattbcS, ber ©einige, ber SDîeinige, ber ©einige, ber llufrige, (Eitrige; cf. naski, wąski, n33zvniec, waszyniec; Rag. svooj consanguineus ;

Donn. svoj, rodjak « krewny ; Bal. szvoy po kervi; Boss. CBoficiBeHHBiCB, /. CBOitCTBemiMna, Niechaj znam łaskę - twoje, ze mię liczysz swoim. Paszk. Dz. 92. top bu miel) }lt beu ©einigen jfifjljf. Nie mam się za co wstydzić, ze choć swego, ale godnego chwały chwale. Jabl. Buk. praef. b«p id) meinen 3lngef)brigen, meinen Słerroanbten lobe. Ona choćby i Jowisz chciał ją mieć za swoje, Nie wię-cćjby nad miłość ważyła go moje. Otw. Ow. 293. rontu felbft Supfter fie jur ©einigen pa&eit roodte. Dobrze, kto ma u dworu swojego. Wad. Ban. 63. konfidenta, przyjaciela; od ift gut, roer bet) $ofe jentanben fiat. Każdy człowiek bliźni ; lecz przecię co swój, to nie obcy. Ossol. Sir. Z. (krew' nie woda, bliższa koszula, niż. kaftan). Cięższa krzywda od swego. Rys. Ad. fi. Krzywda od swojego, jest coś nieznośnego. Cn. Ad. i I. Bardziej boli od swm-jego. Zegl. Ad. 10. — Simili ter: Nnlazł swój swego. Cn.

AJ. 532, Slov. swóg swćho naści; sobie podobnego, nalazła Marta Gotarla, trafił dyabef na poganina; gleict) fudjt fiel;, glcttf; fanb fid). Trafił swój na swego, i on -ci to był także żołnierzem. Ossol. Str. 1. Swój do swego lgnie. Cn. Ad. 1122. równy rad równemu, gieid) nnb gletcf) gefeilt ftcf) gern. — Aliter: Całym jeszcze nie swój. Tent. 49. b, 10G. jeszczcm nie zupełnie przyszedł do siebie, id) bin uod) nid)t gnuj ju mir gefommen, ncd) nid)t gattj bet) mir. Poznała, że Miłosz coś nie swój ; zgadła , zkąd to strach na niego padał. Ossol. Sir. 9. Biedny chłopak, od tego czasu chodzi jak nie swój. Teat. 14. d, 40. (odmieniony, nie wolnej myśli). Nigdy sam swój nie jest, podobno połowica dyabłowa. Bej. Zrv. 100. Sam swój, sobiepan; Carn. samsvoj, samsvojne, -a, -u; Vind. famfvoi, famfvoin, famslojezb, fvoivolen (ob. 'Swawolny), fvoinik, fvojovolnik, (Subst. famofvoinost, fa-mostojezhnost « udzielność) ; Eccl. caMOCToaie^bHLiß , ea-MOmiHHHKr6. Swoja wola, swa wola, ob. 'Swawola. — §. Każdy w swtą. Cn. Ad. 344. jeden tam, drugi sarn, każdy swe porze; jeber gebt feinen 2Beg, folgt feinem fto«

pfe. Przyszła godzina, żebyście sie każdy w swą roz-picrzchnęli. W. Joan. 10, 32. (każdy w inszą stronę). Pop swoje, chłop swoje. Teat. 20. b, 185. (tomu z ust, a jemu mimo uszy szust). Skończył napominania, ów przecię swą porze; dictis tamen Ule répugnât. Zebr. Ow.

50. Prawo, nieprawo , ja za swojem ‘potabrni. Rej. Zw. 191 b. (za moją głową pójdę). Doznawajmy przygód, któremi nas bóg dotyka, przecię my w swą, przecię my codzień to głębiej w las. Podw. Wróż. 61. Gdym Stachowi serce dała, Tam zabawa, gdzie nas dwoje; Matka czasem połajała , Ona swoje, a ja swoje. Kniaź, Boez. o, 186. Gdy Krzyżacy przy swoim stali, aby król abo zapłacił, abo się zrzekł zamku, rozeszły się strony w uporze. Nar. Hsl. 5, 314. przy swoim zdaniu, żądaniu obstawali, fie blieben bet) ifirem ©afce. Na swoje' koło ciągnąć, na swój młyn wodę obracać, na swoje wijać motowidło, (ob. prywatą się rządzić, ob. Koło). Dusi kot myszy zawżdy po swojemu. Zab. 16, fil. według starego nałogu, po staremu; ttfld) feiner üßeife, ©eroofjtt* beit, Spanier. Tobie-li tylko ujdzie to samemu Długie dyskursy prowadzić po swemu? Chroćc. Job. 42, Oto

masz, już zaczyna swoje. Teat. 55. b, 10. sc. figle, psie sztuki, er fangt feftott roteber an. Dajmy temu pokój, a wróćmy się do swego. Teat. 27, 6. do Swojej sprawy, materyi, fefjreit roir git mtferrn ©efcfmfte jurfiit Zrobiliśmy już swoje, wychodzimy. Teat. 7. d, 50. roir fjflbeit fcfjint bad Uufrige getban. Nie dbał na to odęcie, swoje robił. Jabl. Tel. 185. (co zaczął, kończył). Nie dokażesz swego, chyba że żyć nie będę. Teat. 54, 30. fnie— dopniesz zamiaru swego , celu , widoku swego). Sprawą i męstwem czynili swemu dosyć. Gorn. Dw. 567. swemu obowiązkowi, swojej powinności; ftc babctt ©einige geletffct, bad ij/rfge gctfian. — Proszę za swoją, słusznie ci mawiają, Co swoje trunki na stole stawiają. Biatk. T 3. proszę na mój kieliszek odpowiedzieć, id) bitte auf mein ©laß 33efd)eib ju ifntit. — Masz. za swe « dobrze ci tak, takiemu takie, jaka robota, taka zapłata; roie bie Arbeit, jo ber Sofnt, ed gejd)ief>t bir fćf;on redit, ba baft, mad bit oerbient bafr. Dobrze ci tak, masz za swe, niebaczny Korylu , I coż ci po twym niebie, po Dyanach tylu! Zab. 9, 3G7.    Ejssym. Masz za    swe, kara    za    występkiem chodzi. Zab.    13, 234. Nar.    Nar. Dz.    2,    19G.

Weźmiesz ty kiedy    za    swoje, ja ci tego nigdy    nie    daruję. Teat. 10, 85.    — Wszakże też    Węgrowie    mieli za

swe; i jeśli się naszym przykrzyła wojna, tedy i onym. Biel. 105. i im się dostało, i im się dało uczuć, ęlało irn sie w znaki; and) fic befatnett ifireu £beil, and; fie empfaitbctt Cd. Dobra duchowne pustkami stoją, ale i szlacheckie mają za swe. Falib. N 2. Acz tego nie cierpią co inni, lecz i ci mają za swe. Paszk. Dz. 1, 129. Chciałbym mu oddać za swoje, bo mam nań chrapkę. Teat. 50, 91. (odwelować na nim moje krzywdę, pomścić się, wet za wet oddać, powetować). — Wychodzić na swoje , przychodzić do swego * nie tracić , zyskać , płużyć, kwitnąć, wskórać; auf bad ©eine fommeit, nicht einbi'ißcn, gewinnen, feinen 3roccf erreichen. Cnota, choć jćj dokuczą troski, niepokoje, Foźniej prawda, lecz lepiej wychodzi na swoje. Kras. SaL 54. Nie bój się Wc Pan, wyjdę ja na swoje. Mon. 67, 4. SWOJAK, a, w., rodak, ziomek, współziomek, towarzysz, naszyniec, (ob. Swój); ber Saitbdntamt nem jentanben, 9?atiiv na i, ©enoffc, bad SDîitglieb; (Ross. cbohiol swak , świe-kier, szwagier, CBOmmna swieść, swacha ; Eccl. cboh * ojczysty dom , bie $eimatf>). Izasława niejakiś zdrajca z ludzi Olegowych , uczyniwszy się swojakiem, zabił. Nar. Ust. 2, 459. Gość radością swojaków właśnie opętany, Nie czuje się z podróży, jak nią zmordowany. Zab. 12, 91. Królowie Polscy, dla zachęcenia swojaków do rozmaitych umiejętności zakładali akademie. Zab. fi, 87. 'SWOJERZ, a, m., 'SWOIK, ojka, n>.., [letnik, eilt Mittel, theristrum 2], n. p. Tamar złożywszy odzienie wdowie, zawiła się w’ swoik. 5 Leop. Genes. 58, 14. (okryła się rąbkiem. Bibl. Gd., wzięła na się szalę letnią. 1 Leop. Genes. 38, 15; ftc kefte ftd) mit einem SDîatitel. Suffi.). Odejmie pan córkom Syońskim nauszki, pierścionki, płaszczyki i swojki. 1 Leop. Jes. 3, 21. (podwiki. Bibl. Gd.). — Swojcrze należą do stroju białogłowskiego. Sax. Tyl. 7. 'SWOJOLUBSTWO, a, n., n. p. Uwodzić się swojolub-

SWOJSKI - S W O R A.

SFOR N OŚĆ - S W O P, 0 W A Ć.

555

stwem i zaslroństwem. Mon. 73,411. stronniczym przywiązaniem do swoich, partleętfdje Siebe ju beit ©einigen. SWOJSKI, a, ie, należący do kogo, czyj, mój, twój, jego, jej, nasz, wasz, ich, naski , wąski; angeljorig jp ntattbcit, mein, bein, [ein, ii;r, uiifer u. f. m. (Hoss. cboh-CTBemiLiil właściwy). Matka Machabejczyków wyprawo -wala synów na śmierć odważnie, jakoby nie swojskich. Ba/i. Epipkt. \ 8. (jakoby obcych , nie swoich). Stanął Bolesław więcej niżii w szczupłym wojsku, Mając nadzieje w sercu odważnym po wojsku. Pol. Pocz. -479, Ross. cboSckh, no cboöckh ; po swojemu, po staremu, jak zwyczajnie; auf feine gmù'l)nlid;e 5lrt, mie eê ijnn ei« §. Krajowy, domowy; ctîtfietnnfd), £>au3 «.

Rozumiałem ja na królewskim dworze

gen mar. -

Zwierzęta jedne są dzikie w kniejach, lasach i t. d. się kryjące ; drugie są domowe albo swojskie. Chmiel. 1 ,

571. Swojskie a domowe drzewa, które dla pracy naszej lepszy owoc dają. Cresc. 80. Obce drzewa w na-skie mieni, Gdy pniak swojski z przywoźną latoroślą żeni. Zab. 10, 50. Kass. Swojskie kokosze. Alb. z Woj.

16. Miała cztery swojskie krowy; potym przydała do nich piątą Holenderską. Pam. 84, 760. — §. Oswojony, rochmany, łaskawy; jaftitt, rtid)t milb. Świszcz za młodu chowany, oducza się przyrodzonej dzikości, a^stawa się swojskim, jak znajome domowe zwierzęta. Zab. 12.186. Powieść o swojskim jednorożcu przez pannę, bajką nazywają. Dirk. Chmiel. C. b. — §. Widziałem na wszystkich twarzach zupełną obojętność; rzecz dla mnie najokropniejsza , była dla nich swojską. Przestr. 40. zwyczajną, z którą się oswojono, cf. oklepana, gcttmlmltd). “SWÓJSTWO, a, n., właściwość, własność; (SfßCntpÜtlt* Iidjfcit, (Etgenjjeti, (Eigcntfmm ; (Sorab. 1. fwóyba pokolenie; Rag. svôjstvo , svôjta, rod.slvo, rodbîna propin-quilas, affinilas ; Bosn. svoita , rodbina consaguinitas ; Croat. szvoynoszt sui/as, szvoita afjïnitas ; Ross, cboh-ctbo przymiot, właściwość, powinnónactwo, cbohctbch-hoctł właśiwość ; EccJ. ctboüctbo , ckohctbo , goóctbch-hoctł przymiot, właściwość). Dałeś nam rozum i z tobą spółżycie, To sa twe swójstwa, twój wyraz prawdziwy. Zab. 10, 135. Koss. SWOJSZCZEĆ neulr. niedok., uswojszczeć dok., swojskim, łaskawym się stać, krotnieć, rochmanieć, jaljnt werben. Jednorożec bardzo dziki, który nie swojszczeje nigdy, jeno gdy się z samicą kuma ; dawni pisarze żadnej wzmianki o tym uswojszczeniu nie czynią. Dirk. Chmiel. C b.

Pochodź, pod Sie.

SWORA, ‘SFORA, ZWORA, y, 2., SWORKA, i, i., dem.-, Boh. swura , swurka ; (Croat. szwora « sworzeń; Bosn. svor, użal nodus ; Rag. svor nodo d' alb er o a legno) ; Ross. CBopa ; (Etym. zwierać, zewrzeć) ; związanie psów ogarów, toż co smycz dla chartów; btc $unbefop.pel, bte Stoppel. Ogary przypuszczać do sfory. Kluk. Zw. 1, 590. Już jeleń ustrzelany leżał, już do swory Strebują psów myśliwcy, objeżdżając bory. Pot. Pocz. 236. Ogary w sworach , a charty na smyczy, hchow. 25. — §. Swora psów, para ogarów związanych swora, eine Kuppel 3agb« |uitbe. Chartów smycz, gończych psów sfora, a nie para mówi się ; inaczej między myśliwemi albo śmiechem

albo smyczą byłbyś ukarany. Chmiel, i, 80. Dobrze dla uciechy sforek kilka , albo smycz jedna druga chartów. Opal. Sol. 150. Psów do uciechy doskonałej dosyć jest swór dwanaście. Ostror. Myśl. 42. — §. Fig. tr. Sfora, spojenie, związek, złączenie, zjednoczenie, skojarzenie, para zgodna; 33anb, 35ttnb, 53ûubntj>, SSerbfubiutg, -Seret« r.igtmg, ^aar. Jest się czemu zadziwić, gdy kto w jedne swore Złączył z wielka nauka skromność i pokorę. Zab. i , 107. ‘ Nar.

W jednej z bogactwy szczodrobliwość sworze. Past. Fid. 261. Dwie rzeczy, rzadko kiedy z sobą zgodne, umiał do jednej sfory zaciągnąć, wolność i posłuszeństwo. Dirk, Zbar. A, 2 b. Wielkie błogosławieństwo jest przyjaźń; ale w tej sworce trudno ich więcej ma chodzić. jedno dwa. Goni. Dw. li9. Idzie to po sworze. Orzech. Qu.

76. (zgodnie, zgadza się z sobą). Dawniej przyjaźń z szczerością w jednćj sforze chodziły, Ten wiek teraźniejszy wszystko to rozforował, Opal. Sal. 72. — Swora, SFORNOŚĆ, ści, i, zgoda, zgodność; (jśtntrcdjf, (Einig* fcit; Boh. swornost. Gdy sworność jest między małżeństwem , cieszą się z tego przyjaciele. Petr. Eh. 24. — Opposit. Niesfora, niesfor, u, w., niezgoda, ttncfntgfcit. Z samyehże buntowników- teraz kaźń wieźmiemy niesfo-ry. Pot. Arg. 147. Niesfor ich miał w przepaści pogrążyć. Zab.. 15, 296. W hałasie i niesforze pomieszanych głosów. Nar. Tac. 3, 97. SWORNOŚĆ ści, i. ; Slov. swornost; zgoda, zgodność; bie (Eïiitrad’t, (Etntgîdf, Ipar« monte. Wielkiego pożytku jest we wszelkich ‘staniech pokój, zgodliwość, sworność. Gil. Post. 28. Trudno ma wóz dobrze iść, kiedy jeden stary wół ciągnie dobrze sasn, a drugi młody do łasa ; potrzeba sworności ib. 127. SWORNY, ‘SFORNY, ‘ZWORNY, a, e, ‘SFORNIE adv., zgodny , zgodliwy; Boh. et Slov. swornÿ ; Ross. CBOpHŁiH, ctnträdjtig, einig , (tantum ire nb. ( Rag svorni nodosus ). Niczworne woły trudno mają wóz ciągnąć. Gil. Post. 1 11 b. Niedaleko zajedziesz końmi ntesfor-nerni, bo każdy w swoje stronę ciągnie. Tent. 6. b, 42. (jeden sasa, dragi do Jasa). Nieswornie; Ross. ne4py-acno, (ob. Druźyć). Winniśmy sobie dopomagać sforme. Treb. S. M. 75. Sfornc życie. Suszyć. Pieśń. 1, A b. Ma dzieci bardzo niesworne. Teat. 8, 26. Byłem ci i ja w młodości mojej niesforny trochę chłopak. Teat. 50. b,

56. SWOROWAĆ, ‘SF0R0WAĆ cz. niedok., usworować dok. ; (Ross. CBopOBBTL smykać, kraść, npiiCBopuBaTL do swory przyuczać psy) ; do swory zbierać psy, na swore brać, u swory uwiezywać, bic $unbe fuppeltt. Ogary po-w'oli przyuczają się do swory ; w początku sforuje się pies z suką , potym młody ze starym elc. Kluk. Zio. 1, 390. Sworuj psy; a jakoż sworować, kiedy ich niema? Bratk. F 4. Tatarowie *zforują konie jako psy, uzdy na szyją od jednego do drugiego włożywszy. Biel. 572.— §. Ir. fig. Spajać, spinać , sprzęgać, jednoczyć, łączyć, kojarzyć, (oh. Rozsworować) ; yerbtnben, üerfttüpfen, steretnett. Trudno Marsa “sforyć z Kupidynem. Zab. 15, 228. Jagiełło Litwę do Polski przyszczepił, w jedno państwo sworował, i przysięgą obmocnił; in unum corpus redigil. Krom. 411. (wcielił). Powiaty Krakowskie wszystkie, wszystka

536

SWORZEŃ - SYCI.

SYCIUCHNY - SYKOFANTA.

Rzpita Polsko z rządami najwyższego majestatu książęcego zforowała. Krom. 181, Różnych przymiotów żywioły jedne z dcugiemi bóg usforował , żc jako bystre konie w jednym cugu ciągną. Psaltnod. A 2. — *§. Abyś w pstrych a w sworowanych odzieniach sobie nie rozkoszował. Cl licz. Wych, E, 7 b. w sztucznie zszytych, haftowanych. S WO RŻEŃ, rnia, m., stróż wozowy abo pługowy, gwoźdź dyszlowy, ber ©panmiagel; Sorab. i. sdornik , dornik ; Carn. gridèlniza, vojnék ; Croal. szvó-ra ; Bosn. argutla , arghitla ; Boss. uiKBOpeHa , uiBOpeHb,

. cepAH'iHHK'B. S wo rżeń w pojazdach prostych zamiast żelaznego bywa dereniowy, głogowy. Kluk. Ro$l. 2, 165.

Miał tak grube palce , Jak sfornia furmańskiego łamane kawalce. Pot. Ary 590. — $. Prędko oś nową zjeździsz, gdy wierzbowy sworzeń. Pot. Jow, 2, 18. — £j. Swo- SYCYLIA, ii, z., ©teilten, wyspa najznaczniejsza między rznie żelazne , któremi stępka jest do statku przymocowana, u których są stoszyby i kibice. Magier. Mskr.,

3opfett, czopy. SWORZNIE, a, m. t>ie 53i)Ijcnac^fe. Bandtk.

SWYWOLNY, SWYWOLA ob. Swawola.

Bosn. sittili, nasiltiti ; Eccl cbmo, Hacumaio ; Graec. aizśca, cizoj nutrio, (ariog żyto, cizia cibario.) ; Germ. faltigen ; (Find, fititi * pienić się koło gęby). Chuderla-wyrn wanna zdrowie utwierdza , i ciało syci. Maur. Ek, 15. (luczy). Sycić się, nasycać się Boli. żiejm se. — §. Miód sycić, rozsycać miód, warzyć miód pity; (Boss. CbiTKii, miodem zaprawiać; Eccl. Cbino, c.ta/jK) słodzę; Vind. fet, lat, fełouje. felje » plastr miodowy, ob. Syta), Sftctl) brauen, beit $mttg gerlaffen, fetmett nnb tnitf&ar madjeit. Miód jak sycić abo warzyć. Haur. Ek. 14-1. Miodu słodkiego napij się w’ domu syconego. Jeż. Ek. I) 3. Miód sycony, bez zbytniej mocy, którą ma z korzeni , staje się trunkiem miłym , zdrowiu nieszkodliwym. Kras. Pot. 1, 19. SYCI U CH NY, ob. Syty.

S Y.

wyspami morza śrzodziemnego. Wyrw. Geoyr. 195. (SYCYLIJCZYK, a, w., ber ©tctltattcr. Przymioty Sycylijczyków. Wyrw. Geoyr. 190. 'Sykulijezyki. Sk. l)z. 1187. SYCYLIANKA , i, i, bte ©icüiutterimt. SYCYLIJSKI, a, ie, ©tctliatltfd;. Nieszpory Sycylijskie. Dyko. Geoyr. 5, 46.

SYCZEĆ, -'dl, -y, med. niedok., Syknąć jednll., Sykać con-tin.; Boh. syceti ; (Bay. zicjati, cicjati lumentarsi pian-*SY ; Boh. sy, [w mowie ludowej 2|* sobie ; Germ. ftd). Czy    yendo\ Boss. chiKHyTb, cuKaib siyno exdamationh w/i);

go kaci tu przynieśli, mówiłem sy cicho. Zab. 7, 203.    ksykać. świszczeć jak wąż, gęś, (Graec. clÇttv; Holl.

do siebie, ju mir.    hissen, kissen ; Ital. sischarej : Germ. jifdjen. tt)ic eilte

SYRARYTA. Zab. 6, 362, ob.    Pieszczoch,    Papinkarz.    ©dfiattge ; Boss. imiriHyTb , iminirb , mmuno . (distny. szy-

SYBERYA , yi , z., “SYBiOR , u, m. ; Boss. Cn6npb, (efe-    plićj. Wąż syka. Tr. Człowiek,    gdy mu cyrulik rany

Bcp"b północ, cf. siewier; ctBepKa zimno); ©iberiett ; [od    proszkiem zasypie, syczy jako gęś.    Comp. Med. 409.—

dawnej stolicy rzeczona 2] kraina, składająca cześć pań-    §. Sykać, sarkać; feufjett, fto{)Jtetl, îlagctt. Syknąwszy na

stwa Moskiewskiego w Azyi. Dyko. Geoyr. 3, 45. Li-    docisk brzemienia, zatoczył się pod strzechę. Przyb. Ab.

sy takie daleki tylko Sybior z sobolami mnoży. Pot. Pocz.    137. Trudno nie syknąć i nie umartwić się, kiedy człeku

104. SYBERYJĆZYK , a, m., ber ©ibericr. W powsze-    wszystko szło jak z kamienia. Teat.    33,6. Narzekanie,

chnośei Syberyjczykowie są próżniacy. Dykc. Geoyr. 5,    płacz i sykanie wielkie. Sekl. Math. 11. Nie chcę cię tykać,

45. SYBERYJSKI, a, ie, ©tbertfd) ; Ross. Cn6npcKW ;    I bez żadnej potrzeby wolę w sobie sykać. Jahł. Tel. 205.

(ctBepHuß ; Eccl. ckBepcKÜi północny). Prócz lnu po-    Cierpliwa dosyć jestem; ale musze syknąć, Ze nieszcze-

spolitego znany jest len nieśmiertelny albo Syberyjski.    sni nie mogą zawiści uniknąć. 7’rę6. S. M. 42. Owca

Przędz. 16. et 30. Mahometanie Syberyjscy. Dykc. Geoyr.    nie syknie, baran sie nie skarży. Jabl. Ez. 101.

5, 45.    '    SYGNET. W. Esther. 8, 8; SYGNECIE dem. Teat. 12, 82,

SYBILA, ob. Wieszczbiarka, Prorokini, Przepowiadaczka,    ob. Pieczęć, Pieczątka, Pierścionek z pieczęcią; Boh.

Carn. Hertha ; Croat. Vîla, V ilenicza ; adj. vil ni, ob. Sza-    pecet, sekrÿt. SYGILACYA sukna miastu Gdańskowi

ławiła.    pozwolona. Vol. Leg. 4. 11. stęplowanie, bfl$ ©letttpcln,

n z:

C- C/K

*SYG adv.; Boh. sye, sycę; [Eccl cnifi,, CHiyc 2] « z , ^in«    Scftegdit bcê ïitdjê. ‘SYGNOWAĆ cz. niedok, poznaczać,

gegett. A syc, jeśliby ten kąt był mniejszy, t y....    oznaczać, znak dawać; bejeidjttett, mtjei^ttctt, eilt 3ctd)!teil

Grzep. Geom 4 b. A syc, tedyć ta linia prosta czyni-    geben. Biskup czasem w nocy kapłanów budził, sam

łaby więcej niż dwa proste    kąty. ib.    11    3.    sygnując i dzwoniąc. Sk. Żyw. 1, 285. SYGNATURKA,

SUCERA, y, z., SZEKAR, ‘SZECHAB,    u,    m.,    z    Hehr. ipŁ' ; i, s., dzwonek na wieżv kościelnej najmniejszy. Magier.

trunek upajający, eilt ber«ufc[>enbe£ ©etrdnf; Ross. cwKepa;    Mskr., bnó flcinfte Sir^englöcfletn. SIGNUM w muzyce,

(Eccl. o-iOBima, nuTie Bcanoe xMliatHoe, KpOMk bhhb bh-    znak, do którego się po skończonej jakowej części od-

itorpa4iiaro ). Strzeż się, abyś nie piła wina i sycerv.    syła. Magier. Mskr.

W. Jud. 13, 4, not. .nie    pijanego». W. Luc. 1, 15.    ‘SYGOR , ob.    Stygar. SYKAĆ,    SYKNĄĆ, ob. Syczeć.

Dawajcie syeery smętnym    a wina tym, których serce    SYKIEL, ob.    Srebrnik.

Budn. 2 Chroń. 1, 15; figi morowe. Urzed. 544. Boss. aro4HliHHa , ( HriMimie owoc tego drzewa). ‘SYKOFAN-CYA , z Greek., obłuda, zdrada. Birk. (II. Kon. 18. Birk. Zbar. D. 3 b. W. Post. Mn. 563. ‘SYKOEANÎA. Bies. roz. A 2. obłudnik, zdrajca, nieszczery, oszczerca.

w gorzkości. W. Prov. 31,    6. Wina i szekaru pić nie    ‘SYKOMORY    plur., W⁷. 3 Reg.    10, 27, not «płonne    figi ».

będziesz Budn. Levit. 10, 9, (not. «wszelkie picie, co upaja, jako miód, piwo»). Szechar. Budn. Ds. 69, 17.

SYCI , ob. Syty, — SYCIC cz. niedok., nasycać, sytym uczynić, sytości nabawić; Boh. syliti ; Sorab. 1. fetżu , wób-•zétéam ; Carn, siteti, sitem ; Croat. szitim ; Rag. sittili ;

SYLABA, z Greek., ob. Zgłoska; *rzek, zbieranka. Urs. Gr.

oddać mają. Vol. 3, 261. — §. Sympla we grze, przegrana, za którą się jedna stawka płaci. X. Kam.; oppos. dubla. SYMPLAK, a, ot., prostak, nieokrzesany; ein Wt* gehobelter, ftmpler SJîenfdj. Symplak jeden w zaloty przyjechał do dworki. Pot. Joiu. 125. Który prostą drogą

117, Sylaba, słowa część wymowna, zbieranka. Ursino, dura vox. Cn. Th. 1021, Boh. sylaba; Slov. słówka;

Sorab. 2. fylba ; Sorab, 1. filba, piszmikow k wureknë-nu zwożeno; Vind. filb; filba, floga , flosha, flouka, zharzhva; Garn. slôsha ; Bosn. sillaba , slovka , slosgenje    sprawiedliwą idzie, nazywają go symplakiem , laikiem,

od slova , glós od slova ; Bag. slovka; Ross. caorb, eao-    parafianinem, i niesposobnym do niczego. Teat. 22. b,

126.

SYN, a, w., od ojca spłodzony; Boh. syn, synek, synaćek; Slov. syn, sin, sinek, sinóćek, synaćek; Sorab. 2. szyn , szynk; Sorab. i. fyn, szyn, sćhn ; Carn. syn; Vind. fin, finek, finizh, rojenzhizh ; Croat. szin , szinek; Slav. sin ; Bosn. sin, sinak, sincicch ; Rag. sijn, sincich ; Ross. cbiHT>, cbiHOKb, cbMoncbb; Germ. ber ©obit, baS ©oljn5 letn, @ófmcl)ett; Ottfrteb sun; Goth. sunus ; Anglos. sunę; cf. Graec. vióg, Accus. vióv\ \litew. sunus; sanscr. sunus; Elym. su* generare 2].- SYNEK, nka, in., dem., SYNECZEK, SYNACZEK, czka, ot., dem. secund. Syn w piątym przypadku, in Vocativo, synu! niegdyś sy nie ! Kpcz. Gr. 2 , p. 128. Ociec niektóry miał dwu synu (dual. ■■ synów). Budn. Math. 21, 28. Syn ojcu pospolicie podobny, ojca naśladuje. Cn. Ad. 1123; (Slov. gaki otec, taki sin; niedaleko jabłoni jabłko spada). Nie zawsze z dobrych rodziców synowie dobrzy. Birk. Syn. Kor. B; 2 b. Ociec cnotliwy Czasem na synach bywa nieszczęśliwy. Jabł. Ez. 149. Pospolicie po złym ojcu bywa gorszy syn. Bici. Post. 177. (Sio. Otëc stiskal, a sin wiskal, prodigus est nalus, de parco patre creatus ; co ociec zebrał, syn rozciskał). Syn marnotrawny, ( ob. Marnotrawny). Syn w dom, dziewka z domu. Rys. Ad. 62. (na synach zasadza się potomność). Synaczek mój malutki. Zbił. Dr. E 4. Groch. W. 352. Synek Wenery zuchwały Miece z luku swoje strzały. Lib. Sen. 16. Syneczek. Tent. 7. c, 75. Syn jednorodzony boży, ( ob. Jednorodzony). Wtóra osobę dlatego synem zowiemy, bo wieczne jej od ojca pochodzenie właśnie rodzeniem się nazywa ; jako więc pochodzenie owo imieniem rodzenia znaczy się, tak osobę, która wynika, właśnie synem nazywamy. Kucz. Kat. 164. — Syn przysposobiony, Slav. posin ; Bosn. posignen, uzet za sina; Ross. ychiHOBJeHHbiH ; Eccl. cbiHOno.îo;iuibm, cbiiiOTBopiibiil. Przysposobić syna, Boh. za syna zwolit; Carn. posyneti, po-synèm ; Vind. pofînuvati ; Bosn. posiniti ; Rag. posino-vitti, posiniti; Ross. BCbiHOBHTb, bcmhobjuitl , yctino-bhtł, ycHHOBJHTb ; Eccl. cbiHonojaraio, cŁiiiOTBopio, bmJjcto cwna npieiMK). Przysposabiający syna , Rag. posinovitegl, posinitegl; Bosn. posignitel; Ross. ycbiHOBine^b. Przysposobienie syna , adoptacya , Vind. pofjnstvu ; Bosn. po-signenje; Ross. yci.mOB,ienie ; Eccl. ycbiHeme, BCWHOBje-Hie, npiiHaTie ßb cbiHa, cbiHOuo.ioæeHie, cwHOTBopeme.

— Podał się w podejrzenie, że nie jest synem kościelnym. Warg. Radź. 13. chrześcianinem , ein fôtttb ber d;e. — Milszy tobie syn kobyli, aniżeli boski. Sk. Dz. 655. (koń, niż człowiek). Syn chrzesny, ob. Chrzesny.

-—    Maledic. Pogański synie ! Teat. 52. 6, 117. po

ganinie! bit <petbe ! Skurwysyn, ob. Kurwa. — Synowie koronni. Herb. Siat. 580, ob. Koronny. — Blande: Synu, ✓

filbast,

SYLAB!ZOWrAĆ , 'ślabizować , 'ślebizować, ob.

Vind. filbni , filben

rmm, cioiaxb, (cf. skład); Eccl. Cronina, caorimn, cio-niH. Pierwsza sylaba , Slov. predoslowka ; śrzednia, me-dzoslowka , prostredslowka ; trzecia od końca, antepen-ultjma , tretopredzadna ; przedostatnia , predzadoslowka ; ostatnia, zadoslowka. SYLÀBNY, a, e, od sylab, ©U* ben * ; Slov. slowkowiti ; flogen.

Zgłoskować; ftllabtftmt, bud;ftabtrcn ; Vind. zherkati, zher-kuvati , zharzbuvati ; Croat. szlabekuvati, szlovkuvati , slâbkujem , (slàbram * bełkocę, slàburecz blatero). • Jako nie zaraz Rzymu zbudowano, tak tez nie wszystkiego razem potrzeba dziecięcia uczyć , pierwej abecadła , po-tym sylabizować, albo litery składać, a na ostatek czytać. Glicz. Wych. J 8. Sylabizowanie Ross. chMaALmame.

SYŁAC frequ. Verbi słać, ślę. SYŁKA , i, z., n. p. Wzięty został od Moskali w syłkę. Gaz. Nar. 2 , 50. w posyłkę, na posłanie, junt ÜSerfcbicfeiî. A bedzież jeszcze to czułe wiejskie życie, syłką i wygnaniem mianowane?

Siem. Cyc. 46. rclegntio, wysłaniem, odesłaniem.

SYLOGIZM, wniosek trójskładny ; major objawia rzecz w powszechności, . minor powszechność do szczególności stosuje ; konsekweneya wyłuszcza , do czego się zmierzało. Kras. List. 172, Sorab. 1. dopokazwata retż; Ross. yMOKJiio'lennie ; Eccl. 3Mbiinjienie , yM03aiwiio'ienie.

SYMBOLICZNY, a, e, SYMBOLICZNIE adv., alegoryczny, obrazowy; Ross. o6pa30BaTe.ibHbiii ; Eccl. 3HaMenaTe.ibHbiw, ftjmfeoltfd). SYMBOLIZOWAĆ cz. niedok., duchownie oznaczać , symbolicznie przeznaczać, Ińlblid) »orjMeit. Róża czerwona wstyd panny błogosławionej symbolizuje. Radź.

Żyw. 53. SYMROLUM apostolskie , ob. skład apostolski, kredo , wyznanie. — g. Symbola , oh. Figury, alegorye.

ot., z Greek., muzyczne narzędzie, eilt mit*

Sk. Żyw. 2, 558. et 359. et 377, Vind. pomiena , po-duba , pomenik. SYMETRYA, ob. Pomierność. *SYM-FONAŁ, a

ftcaltd;e§ Snftrnment. Cdy usłyszycie dźwięk trąby i fle-tniów i harfy, i symfonału i wszelaką muzykę.... 1 Leop.

Dan. 3, 5. Wujek. ib. Bibl.- Gd. Byli tam lutnistowie, arfy, symfonały, A za niemi panienki przvspiewając stały/ Rej. Wiz. 25. SYMFONIA, ii, i., SYMFONIJKA, i, z., dem., pewna sztuka muzyczno do grania, bte 0t)ntp^)O-' nie ; Vind. finfonia, glafafloshnost ; Carn. spolćzhnu go-denje ; Croat. szlosnoglaszje ; Eccl. c/braacsue Dam ci za to dwie symfonijki nowiuteńkie. Roh. Korn. 1, 212.

SYMON, SYMICH, ob.'Szymon. SYMONIACTWO, ob. Świę-tokupstwo. SYMONIAK , ob. Świetokupca.

SYMPATYA , skłonność , przychylność przyrodzona ; Rag. jednodusenos. SYMPATYCZNY, przychylny, skłonny z przyrodzenia do drugiego. Zab. 14, 142.

SYMPLA , i, i., z Łac., pojedyńcza płata , einfache Bölling.

Teraz trzecią kwartę , nie półtorej kwarty, ale symplę

68

Sioumih Lindego teyd. 2. Tom V.

synku, synaczku ! * mój miły, luby, kochany, moje dziecię ; Stinb, Swblctn, ©öljncljett. Z wielkiej miłości Jezus uczniów na żegnaniu nie tylko synami, ale synaczkami, jak matki z gorącego serca ku dzieciom rady mówią, zowie. Sk. liaz. 217. Karuk. Kat. 55. W. 1 Joan. 3. —

szinova sena, snaba, sarozhniza, (cf. zaręczyć); Bosn. nevjesta; tSlav. sinova xena, snaha ; Ross. CHOxa, He-Bicmt, HeßbcTjuiKa ; Eccl. iieKHCTJ ; *sneszka, ‘cieść, ‘niewistka, syna żona; beö ©oljiteê grau, bte <Sćf;n)teger* toster, bic ©d)mtr. Mój syn będzie Wc Pana zięciem, a córka Wc Pana moją synową. Teat. 21. c, 86. Hebe była synową Junony, bo była żoną przysposobionego syna jej Herkulesa. Otw. Ow. 369. SYNOWICĄ, y, i., córka mego brata. Sax. Porz. 125. bratanka, bte 23ru* berStoefjter ; Vind. bratouna bzhi, vnuzhiza, vnukinja od brata, festrizhka , bratanzinja , ozhnego brata bzhi ; Bosn. braticna, kcchi brattova ; Rag. sinôvza, bratticka ; Slav. sinovka ; (Garn. synkena ; Vind. finouka, fmova hzhi; finkinja, vnuka, vnuzhiza » wnuczka od syna). Własną synowice swoje za żonę wziął. Sk. Dz. 622. SYNOWIEC, wca, m. ; Boh. synowee; Vind. braloun fin, bratizh (ob. Bratanek), vnuk, nuzhat od brata, bratranz, ozhneho brata fin; Croat. szinôvëcz ; Rag. sinôvaz, brattich, barb. nechjók; Bosn. sinovaç; Slav. sinovaç; Ross. CLîiiOBeu'B, CpaiauHUT,, ópaTHiiHij cłiiił ; syn mego brata. Sax. Porz. 125, ber 23ruberêft){ut, bratanek; (Carn. synovz; Vind. fi-nouz, finovi fin, finouli fin, vnuzhik * wnuk od syna). SYNOWSKI, a. ie, SYNOWY, a, e; Slov. sinowski, si-nowi ; Sorab. 1. fćhnowć, fehnowski; Vind. fmou, finouli, finoun; Rag. sinovgni, sinovgii, sinovij ; Ross. CHHOBHufi; do syna należący, ©o£n$ *, betu ©ofytte etgett, jujłfinbig. Stał smutny ojciec na piaszczystym brzegu, Póki mógł dojźrzeć naw> synowskich biegu. Groch. IV. 4-35. Syn nieprawości ojcowskich, ani ociec synowych nie nosi. Szczerb. Sax. 430. Jednego tylko ducha ś., a tego i ducha ojcowego i synowego być wyznawamy. Żarn. Post. 250. Wszystko co ociec ma, jest też i synowe. Kat. Gd. 60. — Adverb. Synowskie, po synowsku, filio-

§. Botan. W polnych gwoździkach rószczka, która pośledniej wyrośnie, bywa wyższa, dlatego nazywają to ziele syn nad ojcem. Spicz. 36, gelbltelfett. SYNAL, a, m., zgrubiałe; objurgando ; niegodziwy syn, ein ( linge* rat(mcr) ©o(jn. Mój pan synal , czegoby nie dokazał ! jest to ptaszek obrotny. Teatr. 29, .69. Z niepoczciwym sy-nalem namawiał się. ib. 7, 97. Śliczny synal, nie złych mu zachciewa się rzeczy. Zabi Zab. 93. Treb. S. M. 8.

Jakożkolwiek od przodków synal się odsądzi , Przywary

* spraw bezecnych jasny ród oszpecą. Hor. 2, 223. Kniai.

Ojcu synal głowę mąci. Zab. 14, 248. Szym. SYNALO, a, w., SYNALEK, lka, m., dem., zgrubiałe « synek, ©ül;it* letlt. Antoś, mój młodszy synalo , jak mi zaczął płakać!

Teat. 23, 61. Wielką będę miał pociechę patrząc na małych synalków moich. Teat. 54. c, 20.

SYNAGOGA, ob. Bożnica, cf. szkoła. SYNAGOGANIN, ob.

Zborownik. SYNAEREZYS; Slov. wgednospogilka. *SYN-DON z najbielszej przędzy. Odym. Św. 2, K k 2 b, Gr.

Lat. sindon, ob. Bisior. SYNDYK, SĘDYK, SENDYK, z Greckołac., prokurator Rzeczypospolitej; *kolejum jakiego, etc. Cn. Th. 1095; sprawca. ŸViod. Przestaniemy teraz ogladać prezydentów, wójtów, ławników, sendy-ków. Teat. 25. c, 107. ber ©çnbicuS. SYNDYCY W O, patrocinium causae publicae. Cn. Th. 1093. b«$ ©pbfcat.

— 'SYNEKDOCHE; Slov. porozumitelka ; Carn. skupje-mnost. — (“SYNIEC(i ńca, m., n. p. Klitorska rzeka,

‘syniec Amitaonow. Zebr. Ow. 385, natus, ob. Syn, synal). -— SYNKOPE ; Slov. wihoditelka , prostredobralka.

a, n. ; Vind. otrofhzhina (ob. Otrok), pofinenje; Ross. CLiuOBCTBO ; Graec. rj vio&euîci, quasi (ilietas ; bycie synem, bte ©oljitidjaft, 5Httbfci;aff; (Eccl. cuiiooTeuecTBO kacerstwo sabelianów, poczytujących w trójcy ś. ojca z synem za jedne osobę). Bliskość z kmotrostwa jest synostwo między okrzczonym a między tym , który go u krztu trzyma. Szczerb. Sax. 184. Przez chrzest nam bóg synostwo i dziedzictwo wieczne daje. Sk. Kaz. 516. Chrystus wybrane swe w synostwo boże powołał. Bial Post. 124. Nie względem synawstwa , ale względem albo urzędu albo tytułu, mają ojcowie podczas czcić synów. Petr. Ek. 91. Kranz daje Mieczysławowi dwóch synów; Adam Bre-meński nic nie pisze o tvm synowstwie. Nar. Hst. 2 , 245.

SYNOD, z Greckolac., zbór, zjazd biskupów. Kras. Zb. 2, rum morę. Cn. Th. 1094. SYNOWSTWO, SYNOSTWO, 519. Na kapitule abo synodzie zakonu swego. Birk.

Dom. 34. SYNODALNY, a, e, — ie adv. ,t SYNODALSKI , a, ie, n. p. Wyrok synodalski. Sk. Żyw. 1 , 269.

Księgi synodalskie. Rej. Ap. 88. Synodalnie cerkiew' wyprawiła dwóch wysłańców. Pim. Kam. 412. SYNO-DOPJSCA , y, m., pisarz lub dziejopis synodalny, ber ©ęttobenfcfyret&cr, ©tynobcitbefdjretber. Przyznawają im to synodopiścy. Smotr. Apol. 59.

SYNOGARLICA , ob. Sinogarlica.

"SYNOJEDZTWO Saturnowe sprosne. Wad. Dan. praef., ber SRuberfrafL “SYNOJEDZCA Saturn, dzśeciożerca. Zab.

16, 405. ber SRnberfrejfer, ©oljnefreffer.

£ß-

sypati, sypeti, syptóti ; (Boh. syp sep, spala osypka) ; Sorab. 2/szipasch, szippasch; Sorab. 1. fépam, fjpam, fjpu, fjpiam ; Carn. sipam, (ispa * izba , ispize » izbica); Vind. fipati, futi, fujem (ob. Suć), pofuti, (fep, safip, nafip « grobla); Croat. szipavam; Rag. sipati, sippati ; Bosn. sippati; Ross. cbinaTt, cuniio, (chirifc osypka, krosty; cf. Lat. dissipo, *sipo; cf. Hebr. saphach, ag-

SYNONYM, z Greek., ob. Spółznaczny, spółimienny, bliskoznaczny; (Slov. gednotedelni, gednaki, gednowka dnotelka, gednotedelnost, gednostagnost, (ob. Jednostaj- SYNTAXA, oh. Składnia. SYNTEZYS; Slov. zmislosétalka. ność) ; Carn. enakorezhnost; Ross. TOWecTBO, to/K/jcctbo, SYP, ob. Sep. SYPAĆ, -ał, sypie, sypę cz. niedok.-, Boh. cocjobü). ‘SYNONIM A , y, z., słownik, dykeyonarz , ciii üEßörterbnd). Na słowa architektońskie osobnejby synonimy potrzeba. Solsk. Arch. praef. Inne dziś imię na złodziejów w modnej synonimie. Teat. 43. c, 49. Wyb.

SYNOWA, y, z. ; Carn. synâha, synka ; Vind. finaha, finka, finova shena, setinja (cf. zięć), nevesta, finouna go-spa, mlada gospodinja, fneha, fnaha ; Croat. szneha,

gregavit, effudit)-, sypać co w co, o suchych rzeczach,    sypka, przesypać, przysypać, rozsypać, rozsypka, usypać,

toż, co lać o płynnych, wsypywać; fdjütteu, etnfcfutttett.    wysypać, wsypać, "wysep, wyspa, zasypać, zaspa, zasęp,

Sypać zboże w wór. Tr. Sypać piasek na papier, nasy-    zsypować.

pywać; auffdjüttett, [dritten. Tr. Sypać na kupę, kupami SYPIAĆ med. frequ. Verbi spać, ju fdjlafen pflegen. Nie oto sypać. Cn. Th. 1094. suć, tn §aitfen ailffdfutten, auffwu= ją bito, że chodziła w żyto, ale że doma nie sypiała, fen. Sypać groblę, wał, kopce, einen Scttttm- U. f. U).    Rys. Ad. 43. SYPIALNIA, i, i., sypialny pokój, łożni-

fdjütten, cuifrcerfen. Sypie czas góry, kędy był grunt pła-    ca; baê ©djlafjtntmer, bte ©d;!affammer, baś ©djlafgentad; ;

ski. Żab. 12, 2. Sak. Gdy nie będziesz miał postanowio-    Boh. lehanice, lehacy komora, ljhórna, (cf. leżeć) ; Carn.

kamra sa spanje, (spalniza, jispiza, hishiza « izdebka); iskry Rag. spaavaliscte ; Groat. szpalnicza, komornicza; Ross. cnajbHa, cimettbKa, ncniHBajibHa, GnoiiHBa.ibiia, (ob. Spoczynek, odpoczynek); Eccl. noffihtniija , nocTejbHaa (cf. pościel), yepTOKE, (cnaibiwicb 'komornik). Sypialnie i gabinety dla zgiełku mają być oddalone od pokojów dziecinnych. Świtk. Bud. 99. SYPIALNY, a, e; Ross. cna-leiiHbw, cnajbHbiH ; do spania służący, ©djlaf * . Drzwi portera zasłonione wiodły do pokoju sypialnego. Kras. Pod. 2, 192. Zab. 15, 192. Teat. 9, 55. Na co się wam przyda tak wiele sypialnych pokojów, kiedy w jednym

nego serca swego, wszystko jakobyś plewy sypał przed    jespiza, (cf. izba); Vind. spalniza, spajalifhe, jispiza,

obliczność pana swego. Rej. Post. u b. (jakbyś plewy przesypywał). — §. Fig. transi. Od gniewu z oczu sypie. Wad. Dan. 72. rozsypuje, $uitfert [prüften. — §.

Sypać co komu * hojnie rozrzucać, rozrzutnie rozdawać; rctcpltd) Mrêftreuen, «irêfpenben. Garściami na kartę złoto sypali. Teat. 19. b, 2. Tak był szczodry król ten na synów koronnych bez miary, Ze sypał swych dobrodziejstw, nie rozdawał dary. Min, Ryt. 2, 38. Grachus trybunem będąc, pospólstwu siła wzbyt sypał. Warg. Wal. 79.

Do tej funkcyi potrzeba człowieka, coby mógł sypać, byleby wiedział komu i jakim sposobem. Lub. Roz. 193.

Prokuratorom sprawę mając, sypać musisz. Gorn. Wł. tylko spoczywacie? Pilch. Sen. list. 3, 43.

cbineifB ; ex origine sonat infundibulum rerum siccarum ; passim tarnen usurpatur pro haustro cerevisiariorum, lon-gum manubrium habente. Cn. Th. 1094. naczynie do prze-sypowania lub przelewania, czerpaczka. Wiod. eilt ©djütL tricOter, ©teßtridjter, Sri&ter, ©d;öp[gelte ; ob. Lej, lejek. SYPKI, a, ie; Boh. sypkÿ ; Ross. cbinyuiii; dający się sypać, ziarnkowaty, miałki; fdjüttkr, fletltfÖMtg, ft$ fdjüt* ten laffenb. Widziałeś kędy mają swe noclegi Ziarniste grady, albo sypkie śniegi. Chrośc. Job. 150. Karp. 150. Sypka ziemia. Haur. Sk. 135. krucha. SYPKOŚĆ, ści, i., bte ©d;ntt(mrfett; Boh. sypkost. — (*§. Sypkość, ob.

Mb. — Sypać czym, szafować czym hojnie; fpenbett, SYPIĘ, ob. Sypać. SYPIEŃ, pnia, m.\ Boh. sypeń; Ross. fpenbtren, retddtd; entwerfen, auêtftetlen. Panowie ci złotem , jak piaskiem sypali. Auszp. 28. Albo to jeden milionami sypie, a serca dokupić się nie może. Teat. 6. b, 35. Jegomość za ludźmi się ugania, dyabłami sypie.

Teat. 6. b, 3. (dyabłami liczy).'— Passive: U nich gęba jak kołowrot, a słowa sypią się jak z pytla. Pilch. Sen. list. 304. Sypał sié grosz publiczny na gratyfikacye, pen-sye i zaległości. Ust. Konst. 2, 255. rozchodził się marnie, bte ©taatêgelber nmrben »erfdjroenbet, »ergeubet, yer-tfjan. — §. Recipr. transi. Sypie się lud i t. d., licznie wychodzi, snuje się kupami, wali się; bfl3 $ülf U. f. tt).

SYRAKUZANIN, a, SYRAKUZANKA, i, i., bte ©prafufe»

cursus, frequentia, cf. wrzeć) ; Ross. TOJUMTbca , Ctoi-niiTbCfl. Gdy się szlachta i chłopstwo zewsząd za zwierzchnią głową sypali, ściągnęli się na jedno pole wszyscy. Stryjk. 319. Poczęło się wojsko nieprzyjacielskie sy- SYRB, ob. Serb.

pać, jak czarny las. Papr. Ryc. 97. Roty się zewsząd SYRENA , ob. Piersiopławka ; Boh. ochochula, ochechula. sypią. Groch. W. 539. »on allen ©eiten ftromen fie fier» SYROJEŻKA, i, z., bedîka, [^ontgtmtbltng, agaricus rusti-bep. Jak nasi kredytorowie zaczną się sypać, to nie- eus 2]. Jundz. 555. eilte 2lrt (Erbfdjttmmnte; Boh. syrowinky. wiem, co tu robić będzie. Teat. 22. c, 9. — Nidißcia SYROKOMLA, herb; Abdank zwyczajny z krzyżem na w’ierz-formicarum burriebant; wrzało, kipiało    mrowisko, szmer    chu i na    hełmie. Kurop. 3,    50, eilt Sßappeit. —    §. Sy-

był, sypały się mrówki z chropotem.    Cn. Th. 1094,    rokomla,    majętność Firlejów.    Kras. List. 46.

Ross. KimrfcTb, 3aKiiml>Tb, Kanumnibca,    Konbimimcs. Sy-    SYROKOS,    a, w., pewny ptak    leśny, [ob. Serkosz    2]; ein

panie    się    robactwa    i    t.    d.    Vind. miglanje,    vervretje. —    gettüffer üBfllboogel. Syrokosy    leśne.    Banial. J    3. Syrokosy

§.    Sypie    się    broda,    was    i t. d., przebija    się, dobywa    świergolą. ib.    J, 3 b.

się, kłuje się; bie Sart^aare bredjen burd;, fontnten jurn SYROP, u, m., SYROPEK, pku, m., zdrobn.; Germ. ber mu    się    niedawno sypać    zaczął. Boh.    ©ïjntp; Arab.    serup;    Pers.    seherbet; Sorab. 2. ferrup;

mu się was    Carn. zyrop ;    Vind.    zjrup,    firup,    sterden    fok; Croat.

iczak, jak sirup ; Bosn. szirup; Rag. râztop zaharni, (ob. Roztop);

Ross. cypoirb, naTOKa caxapttaa, (ob. Patoka); sok cukrowy gęsto uwarzony .... Krup. 5, 44. W tej niemocy ani syropku, ani żadnych pigułek nie szukaj. Weresz. Reg. 129. SYROPOWY, a, e, od syropu; Ross. cnpo-nHUÄ, ©9wp *.

nnmmelt, ftrömt fît |)CUlfen; Boh. fititi se ; Bosn. verviti, Sipkość). — SYPNIEC, ob. Sipnieć. rrriviti mnogo cegljadi, (vrrivgljenje, navrrivglenje eon- SYRÀKÜZA , y, i., SYRAKUZY plur., dawna stolica Sycylii. Wyrw. Geogr. 195, ©prafttS. m., ber ©prafufer.

rinn. SYRAKUZKI, a, ie, ©arafuftfd;.

$orfd;etn. Wąsik

Kom. 1, 49. Tak się z nią cacka, jak g< dopiero sypał. Teat. 24, 97. Czart, (j młokos). Milona jagody Zdobił mech delikatny sypiącćj się brody. Chód. Gesn. 22.

Pochodź, sypień, sypki, sep; dosypać, dosypka, nasypać, nasypka, naspa, nadsypać, obsypać, osypać, osep, osypka , ospa, ospice , posypać, posypka , podsypać, pod-

540

SYROWATKA - SYTOSĆ.

SYTUACYA - SYCIUCHNY.

-et

Sen. list. 3, 572. (ile

mu

CM-

‘SYROWATKA, ob. Serwatka.

SYRTA, y, i., [z greckodac. piaszczysta odmiel morska 2], ob. Haki, Mielizny, Mielą, Płytczyzna. SYRYNGA, ob. Strzykawka, Sikawka. SYRZYSKO, ob. Serzysko.

SYSAK, SYSUŃ, a, m., osesek, (Elym. ssać); eilt ttodj jflltftenbeê Strier; Boh. cueâk. Zwierzątko, póki się karmi mlekiem matki, jest sysakiem. Kluk. Ziv.\, 124. Sysuń. Budź. 29.

SYSTEMA, ob. Układ. SYSTOLE; Slov. dluhokrätilka. ‘SYT! ob. Cyt! ob. St.

SYT, u,. m., 1) dosyt, nasycenie, sytość; btc ©ätttguitfl, (Er-fäLtgtlttg. Jadłem do sytu. Tr., ob. Dosyć, Dość. — 2j Syt, ob. Syty, a, e. SYTA, y, z., SYTKA, i, z., dem. ; Boss. chua ; miód woda rozpuszczony czyli woda miodem nasycona, <pmtt(]waffer, $onigtrattf; (Garn. sat, satovje; Vind. fet, fat, fetovje, fetje « plaster miodowy, miód pity; Crnal. szlt meda favus mellis ; flag. sût » plaster miodu ; Ross. cor&, cotu ; cf. Graec. ÇvOog potus ex fru-mento; Hebr. n'£ seheth, potus, potalio). Woda miodowa, to jest, syta. Siena. 75. Miód przasny, albo syta. Spicz. 133. Miodową brzęczkę zowią sytą. Syr. 501. Ul nowy wymywać sytą; a ta syta ma być uboga , zęby 5 części było wody, a tylko szósta miodu. Kąek. 9. Syta miodowa z kopru Włoskiego. Syr. 394. Niegdzie z jęczmienia czynią sytę abo miód do trunku bardzo przyjemny. Syr. 978. O sytkach lub napojach z jabłek, gruszek etc., zrobionych. Krup. 5, 96. ©tber, Stpfclmoft, Smtmoft. — §. Sytka, ziele, od sytości, Pomorczyk, Miecznik Pomorski, glaux, eilte 9lrt SJłildffrant, dostatek mleka mamkom dodaje, i utracone przywraca im. Syr. 598. ‘SYTEK, TY., ob. Sutek. Mącz. ‘SYTNlEć cz. niedok. , stać się sytnyin lub sytym ; • fätttßCitb mcrbcil, fatt IDCrbetî. Uschłe ciepłym wieją wiatrem usta, i ciężkim powietrzem sytnieją; au-rae graves captanlur hialu. Zebr. Ow. 178. SYTNOŚĆ, ści z., przymiot tego, co sytnym jest, co sporo nasyca, nakarmia, btc 9?afirl)afttgfctt; Ross. nirraTeaLHOCTB, (ob. Pica). Sytność chleba, kaszy. Ld. — §*. Sytność » Sytość qu. v. SYTNY, a, e; Rag. zasittiv ; (Carn. situ» ciężarem będący; sitnek , sitnćsh * przykry człowiek) ; Ross. cbiTHhiil, riHTaTejLHbiii ; Eecl. Haci.rrHrc.ibHi.nl; mocno nasycający, imbrbaft, implens facile ventrem. Cn. 'lh. 1094. — §'. Sytny « Syty qu. v. SYTOŚĆ, ści, i. ; Roli. sytost; Vind. fi tust, fitnost, nafitnost, dovolnost; Croat. szitoszt; Rag. sittos, śittina, najest (cf. najeść się); Sorab. 1. fćtofcż; Ross. cUTOCTb; s , dosyt, nasycenie; baS ©attfep, ©attiuerbcit, (Srfatttfleit, bte ©atttgfdt, ©âttipmj. Chleb im zgotował do sytności 1 Leop. Syr. 45, 26. Sytość zdrowiu i cnocie szkodliwa. Cn. Ad. 1124. przepełnienie, przeładowanie, Ucberlabmtg. Z sytności bujność pochodzi. Kosz. Lor. 182 b. Uprzykrzoną wzgardę sytość rodzi. Past. Fid. 38, Do sytości bogacili się publicznemi funduszami. LJst. Konst. 2, 167. Przejdzie rozkosz, nastąpi sytość po użyciu. Kras. W. 56. mier-ziączka, (Ecfel. Wszystkiego sytość bierze i snu i kochania, 1 skoków, i słodkiego dla ucha śpiewania. Dmoch.

II. 2, 27. utatt befommt alleź fatt. — §. Niesytność, nie-sytość, nienasytek, ttnerfattlicflfett. Wóz, na którym zbytek jeździ, za staremi się woźniki grzechów toczy, t. j., za obżarstwem a niesytnością brzucha. Kosz. Lor. 66 b. — §. Tłustość, cielistość, mięsistość; SBo^Uct&igfeit, get* te, Śtcfe. Tatarka śniada czyni sytność ciała i odmięk-cza brzuch. Cresc. 180. Nie ten jest zdrowszy, który wiele jada, ale ów, który to w ę bierze, co mu w sytość idzie, i tyle, ile trawi.

służy). Poskoezne czytania, a potrawy skwapliwie pożywane i niezżute, równie w sytość nie idą. ib. pr. Prov. Wydarte rzeczy w sytość nie idą. Fredr. Ad. 41. zdrowiu nie służą, nie tuczą, ititredjt ©ut gebetet md)t. — (SYTUACYA, ob. Położenie, posada). — SYTY, *SYT, a, e, — o aduerb. ; Doli. syty; Sorab. 2. sziti; Sorab.

1. feto; Carn. sit, (sitn * przykry, ciężarem będący); Vind. fit, nafitjen, (fiten molestas); Croat. szlt; Rag. sit, (neslt onocratalus ; Slav. nèsil); Rosn. sit, sitti ; Ross. cbiTbi«; SYCIUCHNY, SYCIUTEŃKI intensiv.; (Ross. TexoiicK'B; Germ, fatt; Lat. sat, satur; Angl, sated ; Oltfried. sat; Goth. sad ; cf. Germ. fd)ütten, suć) ; — 1) niełaknący, pokarmem nasycony; fatt, gefättlflt. Już jadłem syci. Chrośc. Jow. 190. Sytemu nic nie smakuje. Cn. Ad. 1124. (kto nie doje, mądrze żyje). Wiatrem syt. Cn. Ad. 475. (mało jada, manną bożą żyw). Laską syt sługa nie będzie. Cn. Ad. 428. (łaska bez datku nic nie waży). Na gładką żonę patrząc, syt nie będziesz. Rys. Ad. 51, (cf. oczy paść). Nie wyrozumie zgłodniałemu syty. Pot. Syl. 16. Na tym zależy, aby wilk był syt, a owca zdrowa. Pot. Arg. 347. Chciwość nigdy nie jest ■ syta. Pilch. Sen. list. 5, 158. — Syt czego być, mierzić co sobie; etwas fatt fep, fatt Italien, tiberbrüßtg feçn. Strawiony pracami, wiekiem uciśniony, syt jestem rządu. Teat. 50, 9. Do klasztoru poszła , syta świata. P. Kchan. Orl. 1, 144. — Aliter: Kto tu pomyślnych fortun syty, ten w przyszłym żywocie będzie pragnął z bogaczem. Psalmod. 58. (kto tu opływa , do zbytku zażywa). Każdy sobie, tuszył, iż syt korzyści i zwycięstwa do domu po-wióci. Pilch. Sen. list. 256. — $. Syty, ‘sytny, karmny, tłusty, cielisty; nmf/l Detp SetDe, Mcł Itnb fett. Zygmunt August Katarzynę oddalił, winy innej do niej nie mając, jeno że syta była, a potomstwa nie miała. Biel. 558. Ludzie sytego i pełnego ciała, mogą nieco ciemierzyey używać. Syr. 1465. Zarzeźeie cielę syte. Buda. Luc. 15,

23. (tłuste. Ribl. Gd., ein flemdftrtcś $al&. 8nt(/.). Syciu-chne kurczęta. W. Post. W. 3, 76. Koń, gdy mu wilcze zęby wyjmiesz, sytniejszy bywa na ciele. Cresc. 523. Rostrucharz dostatek owsa koniom dawa, iżby je, gdy syte będą, co najlepiej przedał. Gorn. Sen. 420. Domowe zwierzęta bywają zawsze cielistsze i sytniejsze, niźli dzikie, a to dla dostatku karmi większego. Cresc. 80. — 2*) Syty, sytny, nasycający; fdtttgenb, fatt macfienb. Każda rzecz na tym świecie syta. Pot. Jow. 23. wszystko się przeje, matt befommt aîlcê fatt. Jaki smak? nie znasz; dosyć by le było syto. Mon. 70, 174. dużo, suto.

Pochodź, sycić, nasycać, nasycić, dosyt, dosyć, dość, zadosyć, dosyćczynienie, podsycić, podsyła.

SZ - SZABEL TASZNO.

SZABLA- SZACH.

541

s Z.

dostatkami oddawają, bławatno, pierno, kowano, sza-beltaszno. Falib. O 3. SZABLA, i, z.; (Boh. śawle ;

*SZ - ; na wyrażenie złożonych tych dwóch spółgłosek,    Slov. śabła, śable, śawle; Sorab. 2. fabla; Sorab. 1. za-

abecadło Słowiańskie osobnej używa litery, nazwanej sza,    bla ; Garn. sabla; Vinci, fabla, kriu mezh, kordezh ; Croat.

>m , Czesi [i Słowacy 2]    piszą ś,    [Serbowie północni    sch ;    szablya; Slav. sablja ; Dal. szabiya ; Hung.    horgas    szablya,

Chorątanie fh ; Chorwaci    s; Ilirowie sc 2j.    — g.    SZ *    szablyutska ; Rag. sàbglja; Bosn. sabglja ;    Ross.    caóiia ,

ż; enclit. ; e. gr. 'ktosz » któż; ob. -ż enclit.    Kop4a; Eccl. iuaója, eaójia; Fini, sabeli ; Svec. sabel ;

SZA SZA SZA między sobą. Teat. 22 .b, 107. szeptali mię-    Angl. sable; liai, sabla , sabra, sciala ; Gal. sabre; vulg.

dzy sobą, fie pfterten unter etnanber; cf. szept, cf. Niem.    Germ, ©abcl, ©aber; Graec. nov. £aßvvq ; Arab. seif »

KbîMjjen.    szpada, cf. Graec. asßco mado, (Jaßog curvus, tfccßconj szabla ;

SZABA, y, z’., u bednarza,    ośnik    zkrzywiony    w półokrąg,    cf.//eftr. ren ssabacb, mactavit)\ pałasz skrzywiony    ; Germ.

który służy do gładzenia    klepek    lub dna w    statku.    Ma-    ber (Säbel. Nieoprawne szable, głównie,    ob. Brandnary,

gier. Mskr., b(t3 ©diabemeffer ber 33otti(tyer.    ob. Stal. Czach. Pr. 1, 216. Nasza nieco skrzywiona sza-

SZABAS , ob. sobota żydowska; Sorab. 1. fabbat, fobbota ,    bla, której i Węgrzy używają, jest z Azyi. Ustawnie jeż-

fwatok ; Vind. fabbota, pozhitek, prestaja delà; Ross.    dżący na koniu, taką szablą, oprócz mocniejszego cie-

inaóaT^ ; (flebr. JW schabbath, quievit, cf. spać). Łacno    cia , mają większą zasłonę głowy, niżeli od prostej sza-

jest ‘szabat zachować, od mięsa zakazanego wstrzymać    bli czyli szpady, ib. 217. Dla kawaleryi biała broń, jak

się, umywaniem się oczyścić i t. d.    Smalc. 69. świątko-    mówią, czyli szabla, jest użyteczniejszą od karabinów, ib.

wać, cf. pościć. — §. Transi, fig.    Kot Myszobój, gdy    Szabla Węgierka,    czapka magierka. Mon.    76, 28 i. Szä-

po dachach, w ogniu cały, szuka żony, tegoż czasu, Gdy blą mu nad łbem machał. Teat. 26. b, 59. Na szable zażywa z nią szabasu... . Jak. Boj.    40. (gdy z nią roz-    szli, tarczami się    założywszy, na nie je    brali; nasi zaś

koszuje). SZABASNIK, a, m., piec    do chleba pieczenia,    tarcze odejmując,    z wierzchu je siekli.    Warg. Cez. 34.

w izbie między piecem ogrzewalnym, a kominkiem, w    Rohatyny wyciskawszy do szabel się rzucili, ib. 208. Są-

którym się z kominka pali na chléb. X. Kam. eine 3lrt    siedzi na się szable wyostrzyli. Lib. Hor. 11. Szabla sza-

$8acfo[eu neben bem ©tubenofeu. SZABASZNY, a, e., od    blę budzi; arma armis irrilantur. Warg. Kurc. praf. Na

szabasu, ©abbatlj s , ©cijdbaê * ; Ross. iiiaóaiuiibiH. SZA-    szablach go roznieśli. Birk. Zbar. B 4. na kawałki roz-

BASOWAĆ cz. niedok., szabas obchodzić, świątkować,    siekli; Vind. fablali ; Boh. pośawlowati; Germ. tueberfći*

beit ©cfyabaä feiern; Ross. uiaóauiHTb, nomaóainiiTŁ.    beln. Junacy w kącie szablą wiatry krają. Pilch. Sen. list.

SZABELKA, i, z., dem. Nom. szabla; Croat. szablyicza ;    2, 287. (zuchwale się odgrażają). Na ulicy w pięćdzie-

Ross. ca6c.ibKa, baS ©äbddjen, ein fletncr ©äbel. Konia    siat szabel na mnie napadli. Boh. Kom. 1, 57. Klok. Turk.

dosieść, szabelkę przypasać. Birk. Sk. D 4. Dworackie    207. (zbrojnych szablami, szabelników⁷). Prowincye czę-

szabelki nazywały się za Kazimierza Jagiellończyka indy-    ścią szablą, częścią przez przymierza hołdowne sobie

czkami, od podobnej do szyi indyków formy. Czack. Pr.    uczynił. Nies. 1, 7. (bronią, orężem, gwałtem, mocą,

1, 217. Tok dobrzem go po karku liznął moją szlifowa-    wojną). Prov. Kord do boju, szabla do stroju. Rys. Ad.

ną szabelką, aż się głowa na ziemi oparła. Mon. 74,    26. Szlachcica oznaczało noszenie szabli lub szpady.

45. SZABELKOWY, a, e, od szabelki, od szabelek, ©a«    Czack. Pr. 2, 243. Croat. Prov. Nit chini popa duga

beleben * . Ustawnc szabelkowe krzesania. Czack. Pr. 217.    halya, nit voynika zlata szablya » nie czyni xiedza długa

SZABELN1A, i, z., fabryka, w której głównie na szable    suknia, ni wojaka złota szabla. — "§. Wieprz dziki psa

albo pałasze robią. Os. Źel. 69. bie ©äbelfnbrtf ; Croat.    wali krzywą szablą, kędy się nagodzi. Zebr. Ow. 101;

szablyarnicza. SZABELNIK, a, m. , który szable robi, bet⁴    fakato. ruinerai ensc, kłem, mit bem frnmmen £auer. SZA-

©dOelmadjer. Ld.\ Croat. szablyar; Slav. sabljàr, ob. Mie-    BLIGA, y, z., duża szabla, ein großer ©ribel. SZABL1NA,

cznik. — $. Aliter: Rozhukani owi szabelnicy zamordo-    y. *•, biedna, mizerna szabla, eilt eleilber ©ftbel. SZA-

wali wszystkich, Nar. Hst. 7, 112. szablami zbrojni, nut    BLISKO, a, n. , contemn., szpetna szabla, etn bäßlidjer

©äbelit bewaffnet. SZABELNY, a, e; Slav. sabljeni; Vind.    garftiger ©äbel. Musiał na sejmiku dobrze szabliskiern pe

SZC3

krivomezhni ; Ross. caöeabHbiü ; od szabli, ©nbel * . Ten    uchu dostać. Teat. 22. b, 37. "SZABLONOSZEC,

muszkietową z konia leci pluną, Ów z tyłu ścięty sza-    wi., noszący szablę, ein ©äbelträgcr; Croat. szablyonoszecz.

belnym pochopem. Jabl. Buk. ,/, 5 b. Szabelne w karku SZABRAKA Tr., ob. Czaprak.

cz. niedok., zaszabrować dok., u mularza, szabrami szpary w murze zaćwdekować. Magier. Mskr. , bte 8öd)er in ber SDîauer mit 3tPö#ücf4>eit mrôfnïlen.

w., [z persk. 2j, (szach w całej Azyi oznacza rządcę, monarchę. Kras. List. 2, 87. (Pers. cha « król). Szach, bierka, jedna z tych, któremi w szachy grają. Cn. Th. 1095, ein ©dmdtficin; Boh. śach; Croat. chak, chah; Carn. tatizhk; Vind. skak, fhali; Ross. mauiita,

poniósł dęgi. ib. N 2. SZABELTAS, u, w., [kaleta, etu SZABRY plur., kawałki drobne cegły lub dachówki. Magier. lebenter 33cutcl 2], kieszeń szabelna, od pasa szabelnego    Mskr., 3^0^ s Ober ®ad)pfamten * ©tittfdjen. SZABROWAĆ

SZACH, u

wisząca; Croat. szablyotaska ; z Niem. bte ©äbdtaf^e. [Kiedy ja się po kalecie uderzę, z któremi na ten czas Polacy chodzdi , szabaltasami ich zowiąc, to gębę zamknij.

Poklat. Kw. 137 — 2J. Wchodząc huzar zawadza sza-beltasem o drzwi. Teat. 16, 8. Na szabeltasach herb ich.

Jabl. Her. W szabeltasie groszy mało. Bies. B 2. (żołnierz niepieniężny). — SZABELTASZiNO aduerb., z sza-Jbeltasem, mit einer ©äbeltafcfye. Owo młódź do nauk z

mameiiiHa. Podnosi rękę, bierze palcami za szach, jedzie    leagris, gatunek korony; na kwiatach jej są pospolicie

nim, gdzie trzeba. Pam. 85, 1, 93. — §. Szach, słowo    dwa kolory w szachownicę ułożone. Kluk. Dykc. 2, 14.

przestrzegające w szachach króla lub królową, że im    Me ©djflcljMume.— §. Szachownica, herb ; eilt gerutffeê Sap*

trzeba miejsce odmienić; ©cf)ad) ! ttiemt man ©d)ad) Metet.    pen. SZACHOWNICZY, a, e, na kształt szachownicy, sza-

Dać szach królowi. Tr., Ross. 4aTb maxb itapio. Król w    chowany; Ross. maxMaiHLiM, late eilt ©d)a$liret. Szacho-

szacliu. ib. — Fig. Widzisz pociechy po twych żalach    wnicze rozsadzenie drzewa * w kostkę, guincuncialis ordo.

nowe, Ty dziś dajesz szach złej fortunie z metem. Pot.    Cn. Th. 1095, cf. cynek. SZACHOWY, a, e, od sza-

Syl. 188. (zwyciężyłeś ją, fć&aef; matt matfjeit; \ind. pre-    chów, ©cf)acl); Ross. iuaiuenHhiii. Szachowe kamienie,

magau!). Mógł im szach i met dać i ukazać wrota do    ©d)ad)fteiue, (ob. Bierki). Gracz szachowy; Vind. fhahni

rozumu. Dirk. Zamoj. 27. Szachem pada. Rys. Ad. 63. jigrauz, skaknizhar, ber ©djacfyfpteler.

(zwyciężony). Albo szach albo met. Źegl. Ad. 2. Rys. Ad. SZACHRAJ, aja, m., SZACHER, chra, m, oszwabiający po 63. cntmeber bciujert ober bredjett. Lepiej by było, aby z    żydowsku handlarz; Vind. barantauz, kapzhuvauz, kama-

nim zgoła nie walczyć, abo się nań z wielką mocą obu-    tnik, ettt ©djadjcrer. Człek poczciwy ściska się z fdutem,

rzyć, iżby był abo szach abo met. Baz. Sk. 132. —    z szachrajem, Nie za skłonnością, ale za zwyczajem.

Szachem o niebo. Brud. Ost. C 6. (grać, starać się o    Zabi Z. S. 23. Teat. 22. b, 132. SZACHRAJKA, i, z.,

niebo).    Me ©djadjeriun, (cf. żydówka). Mojej córce kilka wstążek

SZACHER, SZACHERMACHER, słowo żydowskie, oszwa-    i kornetów kupiłem, a już mnie te przeklęte szachrajki

bienie w handlu; baS ©d)acl)ent, ©cfcfyaffyer. Nic nie dać    zdarły z pięć set złotych. Teat. 22, 99. Bodajby przepa-

a wziąć, i szachermacher. Kniaź. Poez. 2, 189. Czynię    dły wszystkie szachrajki, korneciarki, krawcowe, i te

mały szachermacher z jednym rzeźnikiem poczciwym.    wszystkie, które są wygodne do stręczenia. Teat. \§, 48.

Teat. 33. c, 58. — §. Szacher, szachraj, ob. Szachraj-    SZACIIRAJSKI, a, ie, od szachru/©epadjer * ; Vind. ka-

ka, Szachrajstwo, Szacherstwo, Szachrować.    maten. SZACHRAJSTWO, SZACHERSTWO, a, n., sza-

'SZACIIOR. Sak. Dusz. pr., ob. Cukier.    chermacher, oszwabienie w handlu żydowskie; Vind.

SZACHOWAĆ oz. niedok., 1) szach zadawać, ©d)ad) Meten.    kamata, baranluvanje, ©cfyadjerep. Żyd szachrajstwem się

Rycerz króla szachuje, Pop bije rycerza, Wieża jako z    bogaci. Nar. Dz. 2, 133. Wstydź się, że takie szachraj-

więzieniem do królowej zmierza. Źegl. Ad. 97. — 2) Sza-    stwa porobiłeś. Teat. 22.6, 128. Teat. 33. d, 68. Wiele

chować, w kostkę sadzić, na małe czworogranki dzielić;    biednego a samym prawie szachrajstwem bawiącego sie

Germ, fdmcljteu, fcfyacfyeit, tu SSterccfe t^etlen. Zewlekli go    W Polszczę żydostwa. Pam. 85, 1, 414. SZACHROWAĆ

z onćj sukienki szachowanej. 1 Leop. Genes. 37, 23.    es. niedok., oszwabiający handelek prowadzić, fcfyadjent ;

(przetykanej. 3 Leop.). Zdarli bracia z Józefa onę suknią    (Vind. barantuvati, kamantati ; Chald. "ipiD; Debr. -QÎP et

szachowaną, którą miał na sobie. Radź. Genes. 37, 25.    *ip®). Lepiej byś z żydkami szachrował, niż wdawał się

(suknią z rozmaitych farb. ßibl.'Gd.; sztukowaną. Budn.    w takie rzeczy. Teat. 8. c, 4. Wińska Morawskie za

pstrą; bmiteit 9îi)cf. £ut(h). Napiersień wielkiego kapłana    Węgierskie szachrują. Jei. Eh. F 3.

u lakiernika, ostatnie dawać gładzenie gruntu skrzypiem, lub mokrym płótnem do pozłoty. Magier. Mskr. bept SacHcren, mit ©ckd)tell)«lm polieren, Me le^te politur ge&ett.

Gn. 1202. W rzezanych sukniach abo szachowanych SZACHULEC, lea, m., gatunek budowania drewnianego w chodzić, należy małpom i błaznom. Eraz. Dw. B. Tre-    szachy, ©djacptliMocrf, gefd)acfyte3 ftaefymerf. Jeden dom

fniś w sukni szachowanej. Pot. Jow. 195. (arlekińskiej).    wystawiony w szachulec, a drugi w Pruski mur. Gaz.

Błazen szachowany. Klon. Wor. 57. Szachowany lampart.    Warsz. R. 7, 1159.

Nar. Dz. 1, 121. Nie dbają dziś o rozum tylko szacho- SZACHY plur., gra szachami, ba3 ©d)rtć6fpiel, baê ©d)acO ; wany. Papr. Gn. 1201. (o pstrość w głowie). SZACHO-    Boh. sachy; Vind. skakniza , fhahna jigra, fhohspil; Rag.

WNICA, y, i.\ Boh. śachownice; Vind. fhahna tabla,    sekakki, Ital. scacchi; Eccl. uiaxMaTti. Gra w szachy

pretspil; Carn. tatishe; Rag. sekakniza; Ross. mainennii-    jest czysta a rozumu bystrego zabawa. Gorn. Dw. 122.

Ha ; tablica szachowa, Me ©d;ad)tafel, ba§ ©djacpret. Sza-    W szachy grać; Vind. se skakami j i grad, na fhahi jigra-

ehownica na 64 podobnych części podzielona jest. Kras.    ti, ©d)fl(ij fpielett. Jak w szachy grał. Źegl. Ad. 97. (stra-

List. 2, 86. Szachownica, na kształt chorągwi, z różnych    cił). I w szachach przyjaciela poznać. Rys. Ad. 76. —

kolorów w kwadrat złożona. Chmiel. 1, 82. — §. Transi.    Szachy, poema Jana Kochanowskiego. Kras. List. 84. —

W szachownicę ułożyć. Kluk. Dykc. 2, 14. w kwadraci-    Transi. Przez powabne tego zdrajcy szachy, Posunęli się

ki, tu Heine Siereefe tljeilen. Dobra te szachownicami mię-    Turcy do szabel na Lachy. Jabl Buk. E 2. przez jego

dzy naszemi leżące, na insze zamienimy. Vol. Leg. 8,    matactwa, $urd)fłecfem)ett; Ross. maiiiHH kunszafty.

647. (rozstrzelone, rozprószone i tam i sam). Mieszane    Pochodź, szachować, szachowany, szachownica, sza-

dziedziny, czyli tak nazwane szachownice. Czack. Pr. 2,

189. ib. 183. — §. Botan. Szachownica, fritillaria Me- ‘SZACIĆ cz. niedok., w szaty ubierać, anHetbett. Niech się

542

SZACHER - SZACHOWNICA.

SZACHOWNICZY - SZACIĆ.

udziałasz robotą szachowaną. 1 Leop. Exod. 28, 15. (haf- Pochodź, przeszoclirować, naszachrowad, wyszachrowad. towaną. 3 Leop.), gefttcft. Dworzanin miał na sobie szatę SZACHT w górach; Slov. śachta, ob. Okno, ob. Szyb. szachowaną. Papr. Pr. C, 3 b. Po ludziach nie patrz sza- SZACHTOWAĆ cz. niedok. chowanego odzienia ; ale co się wewnątrz świeci. Budn.

Apopht. 78. Gdy za godność, nie za grosz dawano infuły, Musiał pan szachowany kłaniać się mądremu. Papr.

chulec.

Ludzie nie

I}ers. 26.

jak chce ubiera, niech się jak chce szaci. Pot. Arg. 89. SZACISKO, a, podła szata, gałgan , suknisko ; Ross. KaOTaHHuiKo, ein elenber SRocf, ein Sumpen. W. Post. W.

258. Sprosnemi szaciski go zakrywali. W. Post. W. 276.

SZACOWAĆ, -aï, -uje cz.niedok.-, (Boh. śacowati; Slov. śa-cugi ; Sorab. 1. sehaczuyu; Sorab. 2. schazowasch; Vind. fhazati, fhuzavati ; Carn. shazat; Croat. sàczam ; Svec. skatt » cena ; Germ. fdjajjeit, (cf. ïa?e ; Graec. tuÇtç) ; — 1) szacować, oszacować dok. Carn. razunim ; Eccl. iianii-cktii, HaniictiBaio, (cf. napisać, cf popis): taksować, cenę naznaczać, “szperować, fcjjajjen, tatteren, eilten ÿretë fe^en. Mają być wybrani mężowie na szacowanie tych majętności. Herb. Stał. 91. szacunek, taxacya ; ©cfyä£ung, £a?ation. Szacuję majętności, kupie etc. Cn. Th. 1095. Szlachta między sobą na sto grzywien głowę przyjacielską szacuje. Modrz. Baz. 107. Kraj nasz mężobójstwa niekarnością mnoży, krew' szacuje człowieka na obraz boży stworzonego , miawszy grzywny, zabić możesz. Sk. Kaz. 515. Kiedy kto sam zezna, iż na którym członku chromy jest, tedyć onego członku szacować nie potrzeba. Szczerb. Sax. 453, ( ob. basarunk naznaczyć za członek). — Similiter : Szacować kogo, naznaczać mu wiele powinien płacić; eilten fcfyäijClt, eilte ©djćifung (tnflegeit. Serwius Tullius oszacowanie i popis wymyślił. Faliss. FI. praef. Jeden drugiego najeżdża na dom, szacując a wiążąc, paląc zamki i miasta, wsie wybierając. Biel. 228. branbfcitd|en. Rycerstwu swemu dopuścił kupiectwa, zbytków wnętrznych biorąc z kościołów skarby, kapłany szacując. Biel. Sw. 208. idem Weresz. Reg.

43. — §. Szacować, ważyć sobie, cenić, w szacunku mieć, za szacowne mieć, szanować, poważać; pod) fepä^en, fcplseit, achten; (Sorab. 2. achtowasch ; Vind. fhtimati ( cf. *styma ) , zeniti, sa vried dershati, po vridnosti sposnati, fhazati, fhazuvati ; Carn. shtemâm; Croat. prestimàvati, prestimävam, marati ; Slav. pro-shtimati ). Tak szacuje ojczyznę, że ją jak najdrożej przedaje. Teat. 1 , 103. Drogo co sobie szacować. Cn. Ad. 211. Drogo to sobie ludzie szacują, co więc pokorną prośbą kupują, ib. Lekko sobie szacujemy, czego darmo dostajemy. Cn. Ad. 94. ( gering fd)d|ett; co przyjdzie łacno , nie bywa smaczno). Komu czego trzeba , drogo to szacuje. Cn. Ad. 555. ( potrzeba rzeczy droży, u głodnego najdroższy chlćb). Szacowny, czczony; Ross. nonmaeMŁiit, cf. nieoszacowany. — § Sądzić, osądzać; Deitvtpexleiî, ndjteit. Nie trzeba to po minie człowieka szacować. Teat. 52. c, 18. Nie trzeba nikogo z postawy, ani z odzienia szacować , gdyż często pod owczą barwą tają się wilcy drapieżni. Ezop. 121. mają być ‘szatzowani z pięknych słów, ale z dobrych uczynków. Kosz. Lor. 47. Szacują człowieka nie z tego, co sam jest, ale czym z wierzchu upiększony jest. Birk. Kant. B, 3 b. (jak cię widzą, lak cię piszą). Z owocu trzeba drzewo szacować, nie z liścia. Min. Ryt. 4, 40. Często z kilku łotrów szacują nas wszystkich. Klon. Wor.

52. Synowie nie bywają szacowani z domu macierzystego, ale z ojcowskiego. Smalc. 11. (po mieczu ranga, dostojeństwo, spadek). Ktoś słysząc, że dmę tak czę

sto wzywam , słów tych nie zrozumiawszy, Dmę tak często wzywaną za Nimfę szacował, Mniemając, bym sieja Nimfy rozmiłował. Otw. Ow. 294. ( za Nimfę ją brał ; Nimfą ją być rozumiał).—• §. In pejus : Szacować kogo, nicować, krytykować; fplitterridjten, fritiftren, uerungltmpfen. Nie lżyj, nie szacuj, nie obmawiaj bliźniego. Hour. Sk.

245. Niech się pilno przypatruje swemu, co cudze szacuje. Rej. Zw. 236. Szacując drugich, nie patrzysz siebie. Pot. Syl. 365. Rej. Zw. 69 b. Kto sam nic nie robi, cudze sprawy rad szacuje. Fredr. Ad. 23. Słonk.

Zoilus Homera Iliadę złośliwie szacował. Slryjk. praef. Klok. Turk. 199. Szkaradne obmówiska albo szacowania. Rej. Post. T 4. SZACOWNICZY urząd, u Rzymian, censura. Mącz , b«é ßenforamt bei] beu Römern. SZACOWNIK, SZACUNKARZ, a, m, ‘szperownik publiczny abo urzędowny, taxator. Cn. Th. 1095, ber ©cfynjsmeiftet ; Slov. śacownik ; Sorab. 1. schaczownik ; Boh. śacmistf, po-kladnjk; Vind. fhazman, fhazar, fhazuvauz ; Carn. razunik ; Croat. sàczmester; Ross. iphmnejib, iHjhomuike, oitkrnuiiKTi; Eccl. ou.tHHTe.iL. Gdzie się wiele przedaje, tam szacunka-rze aediles potrzebni. Petr. Pol. 457, (ob. Podkomorzy). Reges aerarii, szacownicy abo poborcę, którzy szacunki ustawiają i odbierają. Mącz. — g. Szacownicy, censores, obyczaje strofują. Petr. Pol. 2, 197. Mącz. strofarz, bet ©ittennddcr, ©en for. Censores, szacunkarze , albo insty-gatorowie wielcy. Faliss. FI. praef. Królby powinien obyczajów ludzkich poprawić, abo je jako szacunkarz strofować. Modrz. Baz. 79.— §. In pejus: Szczypacz, obmowca, oszczerca; ber Splittcrricfjter, ßrütcuö, tabler, «Spöttler. Ofiaruję tę pracą W. M , aby od obmowy szacunka-rzów', którzy językiem uszczypliwym zwykli się na dobre rzeczy targać, tym bezpieczniejsza była. Gwagn. 472. Złośliwi szacownicy i najczystszą cnotę nicują. Tr. Ttl.

553. Trudno się ustrzedz opacznych uszczypliwych sza-cunkarzów', którzy nietylko występek przed oczyma położony zganić , ale też i rzecz dobrze uczynioną wykrętnym rozumem , a opacznym rozsądkiem, szukając leda przyczyny, w złe obrócić mogą. Baz. Hst. pr. Niech się pilno przypatruje swemu, kto cudze szacuje, Kto tu chce być szacunkarzem, Trzeba aby nie był łgarzem. Rej. Zw. 226. — §. Szacownik, szacujący wysoko , szanujący, czciciel, ceniciel, Eccl. atoóoriouTHBbm; Vind. fhtimauz, zënitnik, vrieda sposnauz, fhazman, ber Scbnjser, j$er. Hetman Chodkiewicz wielki szacownik heroicznych mężów. Nies. 4, 14. SZACOWNY, a, e, — ie, et — o adv., wart szacunku , szanowania , szanowny ; Slov. po w-azitedlni ; Vind. fhtiman , Ihtimauliu, velajoz-hen , zenitliu; Carn. obrajtliv ; Hung. draga, cf. drogi; Eccl. MiioroYhCTLiiT» ; Ross. 40CTonomeHHbii1, fdjdfibar, ndjtnnênu’trbiij. Podgórzanin niezgrabny, mający dobre serce , szacowniejszy jest nad dworaka do wszelkiej podłości skłonnego. Zab. 16, 22. Ale jakiż z Wc Pana najszacowniejszy człowiek! Teat. 14. c, 15. (nieoszacowany). Co jest rzadkiego i niepospolitego , to szacowne bywa. Pilch. Sen. list. 2, 524. SZACOWNOŚĆ, ści, z., bte @d)dj$krfett, 3Id)timgöronrbigfeit ; Vind. fhtimanost, fhti-manlivost, velajozhnost, dragost, zenitlivost. SZACU-

wszystko jest szadawe. Urzed. 57. et 76. et 89. Barwa śrzodkująca między czarnym a białym, to jest szadawa. Urzed. 155. SZADZIEC ziele. Cresc. 255, ob. Sadziec. SZADZIEC neutr. niedok., oszadzieć, oszedzieć , posze-dzieć, dok. ; Boh. śediwćti ; Slov. śediwegi ; Bosn. sidit, osidit; Croat. szedeti ; Rag. sjêditi, ossjêditi, posjediti; Bahn, szidili ; Ross. cfeAteTb, nodłAtn» ; szronem przypadać. Włod. Budź. 60. — Transi. Siwieć, (cf. szedziwy) ; 01’rtU tu erb en. Każdą rzecz srebrną, którą ubielić szacowanie tych majętności. Herb. chcesz, włóż do ognia , aż poszedzieje jako popioł.

NEK , GSZACUNK , *OSZACUNEK,

nku , m. ; Boh. śa-cunk; Slov. saćunek; Carn. shazènga, zanènga, zenitva ; Vind. fhacinga ; Croat. preczemba; Rag. szjenna , (ob. Cena) ; Ross. outiiKa ; szacowanie , cenienie , ceny naznaczenie , taxowanie , taxa; ba3 ©djôfcett, tarieren , bfc Sanierung, ©djfijjung, btc £«re, ber frets. O przedawa-niu jedzenia i picia w obozie, hetman polny ma szacunek wydawać. Gw.agn. 506. Uchwalono na sejmie sza-cunk wszystkich majętności; a mają być wybrani mężowie godni wiary na Siat. 91. Będzie-li chciał nabyć, nadda jeszcze ku osza-cunku piątą część, 1 Leop. Levit. 27. Ofiarowali owce

Sienn. 604. Już prawie laty dojźrzałemi oszedziałv sługa. Gwagn. 195. SZADZIĆ cz., ob. Szedzić.

sza-

i woły, hez szacunku i bez liczby. 5 Leop. 5 Reg. 8, 5. SZAFA, y, i., SZAFKA, SZAFECZKA, i, i. dem., ’almarva (bez oszacunku. 1 Leop., co niemiara). Widział nędznik ‘olmorya , skrzynia przywyższa, (z Niem. brt§ ©djaff szacunk długu swego. Rej. Post. T t 4. (rejestr, "obra-    fel, szaflik; 9ł t e b e r f.” ©$«pp ; Angios. sciop, cf. Lat.

chunek). — g. Szacunek, popis, naznaczanie poboru;    scapha ; Slav. shkaf * skopiec: Graec. mvcpaç; Hebr. tw);

Vind. stibra. vezha, zhienf, fhazinga, ©d)«$ltng , gefb    ber ©rtjrattf, ( JWtye, Sllmer, ©pttlb) ; Sorab. 2. kabuż;

fefcuitg ber ©teuer. Bolesław Świdnicki książę najpierwej    Vind. vomar, fhranga, pianka, vomarizh , ladizhiza, (ob.

szacunek do Szląska wniósł, i wyprawę wojenną pienię-    Lada); Bosn. spremma , polięa, policięa , ( cf. pólka);

żną ustawił, miasto pospolitego ruszenia. Biel. 173. —    Ross. mua**, niKantB, mita^eus, uiKa^HK'B, nocTami (cf!

§. Szacunek, cena, wartość czego; ber SBertjj, ber fretó. postaw), nocTaBcm,, nocTOBniiKt ; Ec.cl. ctübiiäo , noc/ra-Zaczął z damami gadać o szacunku zboża, o czynszach,    Beius. Na mole ruty kłaść między szaty do szafy. Sijr.

o sposobie czynienia folwarki intratniejszemi. Zab. 16,    538. Szafa, w niej’łóżko i pościel była dla służącego.

16. Wszyscy ten samopał chwalą, powiadają, że i sza-    Kras. Pod. 2, 55. W każdej szafeczce 24 książek; nad

cunku nie ma. Teat. 10, 15. że wszelką cenę przecho- temi szaTeczkami r drugie były szafki wyższe. Star. Bw. dzi , cf. nieoszacowany; über allen f retó , unbejat)lbar. —    28. ‘Okiennice albo *szawki, kędy księgi stawają; fori.

§• Moral. Szacunek, szanowanie, wysoko cenienie, po- Volck. 327. Szafa na suknie czyli szaty Boh. ‘śatnjk. ważanie, czczenie, cześć; $o$er9Bert$,    , Niech ci stolarz zrobi szafeczkę. Solsk. Arch. 178. SZÂ-

2Bertl>f(^ung, Sichtung; Vind. polhtenje, pofhtenja ska- FARKA, i, £, klucznica, z Niem., bte ©cfafFnertmt, Slug« sanje, polhtuvanje, framoshlivost; Croat. prestimanye, gebertmt, $an«$dlterfolt, 33efc$lteßertnn ; (Boh. nadwornice, dostojnozt, {ob. Dostojność); Ross. noqriiTeAbiiocTB, 40- cf. dworka); Sorab. 1. schaftżicżerka ; Sorab. 2. fastoj-CTonomeme, nOMTeme. Dobre serce dawcy dodaje sza- niza ; Vind. oskerbniza, vkasauka, hishuvauka ; Croat. cunku darom. Kras. Pod. 2, 94. Często nic dla czło-    saffaricza ; Rag. nadspremniza ). Szafarka w klasztorze,

wieka z większym nie byłoby użytkiem, jak szacunek    Tr. — §. Fig. Niemasz u niewiast hamulca, gdy po-

swej własnej osoby. Przyb. Milt. 254. Pełen szacunku    zbywszy czujnego stróża, własnej woli szafarkarni zosta-

wc-

Ross. nonTHTejBHŁiH. Z szacunkiem Ross. noBTaie.iŁHO. ną. Nar. Hst. 2, 434. (paniami, mogącemi szafować — §. Ia pejus: Szacunek, szacowanie, nicowanie, kry- dług upodobania). SZAFARNIA, i ,*£, oficyna , spiżar-tykowanie, szczypanie, ba§ ©plIttfrrftÇtCtt. Bardzo przez nia; Croat. saflarnicza, odelnicza , bte ©d/rt’ffttem), ©pcb takie szacunki, obmówiska , łajania , obrażana bywa mi- fefammer. Po szafarniach głód nie szpera. Brud.'Ost. G. łość. Birk Dom. 144. SZACUNKARZ , ob. Szacownik. 9. — Fig. Dwory pańskie dawniej obyczajów i cnoty SZACUNKOWY, a, e, aestimatorius. Cn. Th. 1095 , szafarniami bywały; officAnae. Krom. 648. SZAFARSKI , ©djdfcungS * ; Ross. uf>HOBmmmi. Sprawy szacunkowe, w a, ie, od szafarza, ©d[>affitcr * ;¹ oeconomicus, ad dispen-których idzie o to, czymby rzecz , o którą idzie,    po-    satorem    pertinens. Cn. Th. 1096, Ci ont. saffermchki ;

dlejśza bjła; uctiones guunto minoris. Szczerb. Sax.    2.    Ross. ynpaBHTejtCKiiî, ynpaBUTOJCBij ; Frei. CïpoHTe.iBHbiH ;

SZADRAS , u, w.; Hung. szuytas ; u smuklerza sznurek Sorab. 1. schaftżenski negotialis, schaftownê negotiosus. płaski, cienki, na obie strony jednakowy, robiony na SZAFARSTWO, a, n, 'SZAFAROWANiE , ia, n., wło-klockach. Magier. Mskr., be« bcit Sorteminrfern: eût    bref    darstwo    domowe, bte ©cliafitcret), baö ^aii^altcu, ©dyaff*

te^ buniteê geflopfelteê 58anb.    J    neramt,    Scrmaltcramt ; Sio u. saféfstwj; Hung. sâtarâsag;

SZADZ, SADZ, i, i; (Etym. cf. sędziwy, szedziwy ; Croat. Sorab. 2. fastojane ; Carn, hishnuvanje ; Vind. oskerbnia ; szedina pilus canus)-, szron; Ross. nneu , ber SRetf, ge> Ecc.l. CTpołemue , (ob. Stroić); Ross. ynpaBHTeabCTBO, (cf. frortiC î^au. w zimie często rosa do ciał namarzłych uprawa). Daj liczbę z szafarowania twego, bo dalej nie przylega, i na nich osiadłszy, marznie, co sadzią czyli będziesz mógł szafować. Seid. Luc. 16. Coż uczynię, gdyż szronem nazywamy. Hub. Wst. 46o; sądź. I\luk. Rośl. pan mój ode mnie szafarstwo bierze? ib. — Latius : Po-3, 94. Widzisz, jako śnieg mroźne góry kryje, Gnu- dał mu w szafarstwo, wszystko swe carstwo. Groch. W. śne zaś drzewa pod szadzią się zgięły. Hor. 1, 50. Kniaź. 599. do zawiadywania, rządzenia, jur 3Sert«altttitg, Farao ‘SZADAWY, a, e, (cf. szedziwy), popielasty. Urzed. 535; pólecił Józefowi swe szafarstwo. Biel. Hst. 17. — Go-Croat. szćd; Ross. ci>40B«łTi)iH, afdjgrflU. Botrys ziele spodarstwo , choćby największe, nic nie pomoże, kiedy złe szafarstwo. Haur. Ek, 1. ( zły rząd, zła ekonomika). SZAFIR, u, m. ; \ind. fafir; Croat. sófir; Boss. can^nps ; — Szyper ma rachunek legumin i pomiarkowania sza-farstwa wszelkich wydatków uczynić. Haur. Ek. 172.

Germ. ber ©appfitr ; Graec. aancptigog-, (Hebr. TED. "1EÏ2* pięknym być); klejnot przeźroczysty różnego błękitnego koloru; w twardości mało. się nie równa rubinowi. Kluk. Kop. 2 , 52. Pan (Jezus) jest sardykiem, który utra-pionym 1 frasobliwym wesele przynosi, 1 jako berył, myślom poświęconym Mądrości, dowcip ostrzy, tępość znosi ; Onże szafirem , śliczną zaleconym Barwą niebieską wdzięki swe odnosi. Odym. Św. B b 2 b, —

Dobry dzień me kochanie , szafirku , tulipanku , najwonniejszy gwoździczku. Teat. 11, 10, cf. rybko, serduszko, gwiazdko! SZAFIROWY, a, e: Vind. fafirski, fafiren; Boss. canoHpHHfl, ©apptyir *. SZAF1RKOWAĆ komu cz. niedoli., bakę komu świecić, einem fcbmefdjeltt, febon fijjun, JU gefallen fnefjcn. Okrutnie pannie Karolinie szafirkował. Teat. 22. b, 99. Gdy gr.szek umie szafirkować, oho ! już w respektach, i jest upragniony za męża. Mon. 73, 592. Pochlebstwo mu szafirkuje. ib. 70, 180.

SZAFKA, ob. Szafa. SZAFLIK, ob. Szafel. SZAFOWAĆ, - ał, - uje cz. niedoli(z Niem, fdjflffen ; Sorab. 1. schaftżu negotior, schaff negotium, Germ, ©efcfläft; Sorab. 2. schaf-fowasch ; Garn. kshaft testamenlum , reperitur in antiquis-simis Slavicis manuscńptis, cf. Graec. cxevtiv); — §. a) na-starczać , przystarczać, dawać, podawać, przynosić; »er» fcl)offen , liefern , geben. Ktoby więźniowi szafował broni, narzędzia, lub inny podawał sposób wymknienia się.... Ostr. Pr. Krym 1, 166. Weneci dawniej sami wseho-dnym krajom szafowali towary. Wyrw. Geogr. 281. Wolą do Gdańska szafować i wsie kupować, niż pod namioty leżeć. Biel. S. M. C 2. (zboże przystawiać, spuszczać do Gdańska). Szafować znaczy u flisów zboże ze statku zsypować do spichlerza. Magier. Mskr. Niemiecki kraj obficie szafuje dobre piwa, wełnę, sukna, konie, owce etc. Wyrw. Geogr. 215. wydaje, geben, (ter* »erbringen. Przyb. Luz. 18. Zabrali pieniądze, aby je tam szafowali rzemieślnikom za robotę kościelną. 1 Lcop. 4 Beg. 22, 9. (aby je rozdano. 3 Leop'.). Wieczerzą świętą pod obiema osobami przez 1000 lat dawano i szafowano. Gil. Kat. 557. (udzielano). Bóg szafuje taką miarką wiary ś., jaką komu raczy. Wiśn. 158. (udziela). — \. b) Szafować co abo czym, zawiadywać czym; »ermatten, fcfyatten unb matten. Może szafować nabytym leda kio, to jest, źle szafować; ale dobrze sz.afować bardzo trudna rzecz jest. Pelr. Ek. 121. Skarby bez szafowania słusznego Właśnie są jak miecz w ręku szalonego. Slryjk. Gon. E. Gdyś jest szafarzem u pana jakiego, izali nie według woli pańskiej skarbem szafujesz? Hrbst. Nauk. B, 7 b. Daj liczbę z twego szafarstwa, bo dalej nie będziesz mógł szafować. Sekl. Luc. 16. szafarzem być, szafarzyć, ©d)afflier feptt. Wolność nasza jest drogim skarbem, którym ostrożnie szafować potrzeba. Leszcz. Gt. 60. — §. Rządzić czym, regieren, fdjalten mtb matten. Ona sercu mojemu panuje, Ona zdrowiem i moim żywotem szafuje. P. Kchan. Orl. 1 , 142. Sam stworzyciel szczęściem szafuje. Rys. Ad. 61. Niech kto, co chce plecie, Pieniądz wszystko szafuje i rządzi na świecie. Treb. S. M. 48. — Fig. tr. Oczyma źle sza-

ra-

SZAFARZ, a, w., 'SZAFAR, włodarz, zawiadywacz , z Niem. bet' ©djaffner ; Boh. śafór, śaffar, nadwornjk , tagnjk ( cf. rataj), rategnik ; Slov. śafór; Hung. safâr ;

(Sorab. 1. schafzicźer negołiator ); Sorab. 2. kohwaczer ;

Blande :

Garn. hishnèk , nastazhila , (cf. hiza, cf. przystaw); Vind. oskerbnik , vkasavez (cf. wskazać), hishnik , fhaffar, f h a— fnar, fhpendir; Croat. sàftar, span, (cf. jespan, zupan) ;

Rag. nadspremik ; Boss. ynpaBmeJib; Eccl. cTpomesh,

(ef. stroić). Wierny szafar, którego postawił pan nad czeladzią swoją, aby jej dawał obrok czasu swego. Sekl.

Luc. 12. Budn. Luc. 12, 42. Człowiek niektóry bogaty miał szafarza. Sekl. 1 Luc. 16, not,, «urzędnika abo sprawcę». Gdyś jest szafarzem u pana albo u króla jakiego, izali nie według woli pańskiej skarbem szafujesz? Hrbst.

Nauk. B, 7 b. (Slov. Prov. Ne bfwa dobre , ked’ śafar swćho pana ući; nie byw'a dobrze, kiedy szafarz swego pana uczy; cf. jajko mędrsze od kokoszy). Szafarz strawmy, obroczny, promus; szafarz pieniężny, pański , abo publiczny, podskarbi; szafarz pieniężny prywatny, dispen-sator. On. Th-. 1096. Szafarz miejski u Rzymian aedi-lis. Pelr. Pol. 191. Józef był sprawcą wszystkiego państwa Egiptskiego , i jakoby miernikiem a szafarzem nad zbożem i gumny Faraona. Glicz. Wych. G 6. Szafarz klasztorny, Ross. xpaHHTeabHHKt, x.itôo^ap^ ; Eccl. Tpa-ne3HHKS. Szafarz weselny, marszałek, drużba Boss. tlich UKoii Maciejowski, będąc uraczony od króla bogatym biskupstem , rozumiał się być szafarzem, a nie panem tego, Gorn. Dz. 55. Kapłan jest szafarzem sakramentu.

Karuk. Kat. 255. SZAFARZYĆ cz. niedoli., szafarzem być, szafarstwem się trudnić, ©cfyaffner fci)it ; Slov. śafa-rugi; Hung. sâfarlok ; Croat. saffarim; Garn. kluzharem ,

(ob. Klucznik). SZAFECZKA, ob. Szafa. SZAFEL, fla ,

m., SZAFLIK, a, m. dem., skopiec, wodny statek, (z Niem. @d)aff) ; bei»    @cf)cuerfd)aff jc. Szafel, na

czynie bednarskiej roboty płytkie , z jednym uchem , do kuchni i t. d. ; szafel mularski od wapna o dwóch uchach.

Magier. Mskr. W pobliskości kotła trzeba mieć szaflik, w którymby pomieścił się wszystek ług. Jak. Art- i, 52.

Faski, wiadra, szafliki i inne statki bednarskie, bywają dębowe, sosnowe, bukowe. Kluk. Boś!. 2, 159. Wodę od ognia odjąwszy, wlejże w jaki szaflik. Sienn. 594.

Szaflik umywalny. J. Kchan. Ps. 85. Solsk. Arek. 169.

Był tam bukowy szaflik , za ucho zadany Na gwoźdź, ten z wodą ciepłą na nogi im dany. Źebt:. Ow. 209.

SZAFL1KOWY, a, e, od szaflika, ©cfiap ⁸ . Boras wylany w szaflik , zawiesi sie do stron szaflikowych. Sienn. 595.

‘SZAFELIN, ob. Szefelin.

'SZAF1AN, SAFIAN, u, m. ; Vind. fafian ; Boss. cawurB;

Pers. sachtian ; skóra Turecka, ber ©flftcttt. Szlachcic w szafianie. Falib. M 3. ‘SZAFIANOWY, a, e; Boss. ca->i>bHHHbiH , »on ©nfftflit. Szafianowe boty; Boss. neóoTbi, ioôoth , (cf. choboty). Szafianowy szewc Boss. neóo-Tapt, warsztat ueóoiapHfl, szafianowym szewstwem się trudnić yeńoiapHTb.

69

Słownik Lindego uiyd. 2. Tom T. .

luje, w patrzeniu się na niewiasty kocha*, na białegło-wy dwornie a bezpiecznie patrzy. Sk. Zyto. 1 , 72. mit ben 31ugcn äügelfo« |ierumf(|)teßen. Nieopatrznie okiem swoim szafując, w wielką pożądiivvvść ku onemu młodzieńcowi w'padła. Sk. Zyws i , 55. W kos'ciele niech się strzegą nieuczciwego oczu szafowania. Sk. Kaz. 344. •— In pejus : Szafować czym bardzo, nieoszczędnie używać, rozrzucać, sypać; nergenben, nerfffimenberffel) oertljun, ser* fd;wenbeti. Szastać, marnować, sypać, szafować. Dwór. B 1. Szafować pieniędzmi w gwałtownych okolicznościach jest to używać ich rozumnie. Teat. 28. b, 178. Częstuję, gra, baliki daje, suto szafuje pieniędzmi. Teat. 14, 107. Słyszymy przewoźników w czasie niepogodnym szafujących tysiącami korców przeklęctwa. Mon. 64, 68. Cudzym łacno szafować. Cn. Ad. 111. (cudzego nie żal, z cudzego się szeroko kraje rzemień, z swego szczupło). SZAFOWY, a, e, od szafy; Ross. uipumuft, ©darauf =. Szafowe drzwi.

żółcić się. Cn. Th. 1096. faffrattgelb werben. SZAFRANICA, y, z., ziele, Ostrzyż Indyański. Syr. 29; żółcień, Curcuma, ©elbwurj. SZAFRANIEC, ńca, w., żółto włos, ein © eiteriger. Rudego Judasza pochlebnie szafrańcem zowie. Zab. 13, 64. Szlachcic jeden, że był żółty głową, Jego potomstwo długo Szafrańcami zową. Pot. Pocz. 14.4, — §. Szafraniec, kupiec węgierski, rozwożący po wsiach różne towary, a między niemi szafran, którego zapachem wszystkie jego towary trącą. X. Kam. eilt Un» gartfdjer $auftrer, ©affranljänbler. SZAFRANNY, SZAFRANOWY, a, e, SZAFRANNO adv.t z szafranu, szafranem zaprawny, lub też koloru żółtego jak szafran ; Boh. śaflranny, śafranowy ; Sorab. 1. żowteye barbé; Croat. saffranyen ; Ilung. safrónyozott, ©affran », t)0tt ©affran , fflffraitgelb. Woda szafranna z rury wypuszczona. Bardz. Buc. 169. Szafranowy ogród, Boh. salranice ; (Croat. safranicza , odćlnicza dispensa). Lepszy mój wżdy Panie mierny Obiad sznfranny a pierny, Albo torcik z marcepanem , Niż twój z kapustą a chrzanem. Rej. Zw. 251 b. Szafranno jadać. Chrośc. Jol. 197. Szafranowy plastr. Perz-. Cyr. 2, 308. Ranna zorza Szafrannym wozem dzień przywodzi z morza. Otw. Ow. 108. Judasz w sza-frannćj szacie z brodą cisawą. Klon. Wor. praef. SZA-FRANOWAClEć neutr. niedok., szafraniasto się farbować; gelbltd) werben. Żółtaczka po niejakim przeciągu czasu, szafranowacieje. Perz. Lek. 115. SZAFRÀNOWATY, ob. Szafraniasty.

ob. SZAFT , u, m., szafty u tkacza, ramki drewniane z nicia-mi kręconemi, które się na osnowę zakładają. Magier. Mskr., bte ©ffiafte an beit SBe&erjłuMen, ©tabe an ben Stämmen.

. SZAFRAN, u, m. ; (Boh. safran; Slov. safrdn ; Sorab. 2. zapran ; Sorab. i. khucharszka barba, (ob. Barwa); Carn. schefrân ; Vind. fhafran, fhofran ; Croat. safran, seaffran , shafran ; Dal. ejafran, sa Uran ; Hung. safróny, saffrany;

Bosn. safaran , cjafran , sejafran, gjufran; Rag. cjafran ;

Slav. shafran; Ross. uia<i>pair&; Ital. zafferano ; Germ.ber ©affran ; Arab. sahafaran; Pers. zafferon , zaflaranum) ;

1) szafran prawdziwy crocus, ber gemeine ©affran, rozmnaża się z cebulek ; kwiat jego wydaje kolor pięknie żółty. Kluk. Rośl. 1, 221. Szafran domowy naski Krokos. Szafran polny, Turecki, Narcyszek żółty, Lilia wiejkonocna gu. v. Szafran dziki ; Croat. safranika , divij safran , ob. Żimowit. — §. Prov. Lepszv funt szafranu,

m, szafowanie, wyładnienie, kierowanie; ba« Vermalten, btC ^crmaltuitg. Król, iż go na monarchią obrali, Prosił, by mu co rychlej w szafunk ją podali. Stryjk. Henr. C. Ci którzy miastu liczby z szafunku dać nie mogą , dobra do skarbu tracą. Szczerb. Sax. 125. By się każdy swoim bawił, w powołaniu swym trwając naznaczonym, W szafunku zwierzonym. Stryjk. Gon. D. Skromny sza-funek jest wielki dochód. Modrz. Baz. 142. (dobra ekonomika, gospodarność; parsimonia est magnum vecligal). Pełna była inslrukcya poselska rekomcndacyi do łaskawego JKMości szafunku ; panis bene merentium. Kras. Dos. 258, (ob. Rozdawnictwo). Nie ojcze kochany Niech też i ja, twa córka , władne mym szafunkiem, Nie chcę się oddać tylko pod pewnym warunkiem. Treb. S. Al. 49. (niecjiże będę panią mojej woli, mego wyboru).— §. In pejus: On ani miary, ani czasu, ani końca sza-funkowi nie ma, dobra swe nikczemnie rozprasza i utrącą. Szczerb. Sax. 451.

niż wóz siana. Cn. Ad. 451. (lepszy funt złota, niż cen- SZAFUJĘ, ob. Szafować. SZAFUNEK, ‘SZAFUNK, nku fnar ołowiu). — Transi. Nie każdy szlachcic, co szafran wzuje. Bies. roz. B 4. żółte boty, gelbe ©tefeltt. Na głowie szafran, łysy, kuternoga , Jeżeli w nim krzyna cnoty, cud to jest od boga. Keltów. Fr. 59. żółtowłosy, gelfffnmg, ratfiipffg. — Aliter: Kiedy u pana zjesz w szafranie Haki, Gdy flaszą wina utraktuje gości, To trzeba zaraz obrać jegomości. Bralk. 3. flaki szafranem zapra-wne, specyał, Stnttelflecfe mit, ©afran geroürjt. Szafran , wino i złoto, tyle mają siły, Ze się na jasną prawdę nie po raz rzuciły. Pot. Arg. 12. uczta, biesiada, papka, ïractament. — 2) Szafran metalowy, u chymików , proszek z metalów, wr kolorze nieco szafranowi podobny, lekarstwo na zamulone wnętrzności. Kluk. Kop. 2, 323.

Krumł. 211. SDîetaUfaffran. SZAFRANIASTY, SZAFRA-NOWATY, a, e, — o adv., żółtawy na kształt szafranu ;

Croat. sâfranaszt, scaffranaszt; Hung. sâfrânyozott, faffratt* gelb. Kolor szafranowaty. Os. Żel. 55. ib. 4L Szafraniasty kamień, SZAFRANEK, crocias. Cn. Th. 1096; ein faffranfarbtger ©bclfietn. SZAFRANIĆ cz. niedok., usza- SZAFUNT, u, SZYFUNT, u, m., z Niem. Da« ©djiffspfunb ; tranić, oszafranić dok. ; jCcci. ma^pawo ; szafranem za-    waży kamieni 13. Skrzet. Pr. Pol. 2, 196. Vol. Leg. 7,

prawiać, farbować, żółcić; faffrancit, mit ©affran aitricff*    33L Szyfunt waży 320 funtów Kolońskich. Os. Rud.

ten. — Pr. et fig. Opium fałszowane łacno poznać,, bo    550. Solsk. Geom. 3, 316. Oslr. Pr Cyw. 2, 315. Szy-

gdy go rozpuści, szafrani, jak szafran. Syr. 1362. Zyd    funt jest waga 416 funtów; w Gdańsku waży się potaż

zbrodnie swe cukruje, szafrani, że się smaczniuchną    na tej wadze. Czack. Pr. 292, (cf. liesfunt). Szyfunt każ-

potrawą zdadzą. Gród. Dis. F b. SZAFRANIĆ się rec.,    dy 400 funtów. Pam. 83, 368.

S Z A J A - SZALA.

SZAŁ A-MACH - S Z A Ł A S Z.

SZAJA, ob. Saja.    g. Fig. transi. Granice, szala, powaga i określenie-wla-

SZAJNY, a, e, n. p.    Któraż    to    skała,    która    pieczara,    Brząknie    dzy rady nieustającej. Vol. Leg. 8, 99. (balans, równo-

szajnego sławą Cezara [egregii    Caesaris. 4] Hor. 2,164. Nar.?    waga).— §. Hist. natur. Szalka, srzodwaga, libella, ry-

*SZAK, ob. Siak.    ba, głowę ma na oba boki rozeiagnioną, jak szalki.

SZAKŁAK, SZEKŁAK, u, m., ciernie, rhamnus, ÄreupböW, Chmiel, 1, 628.

krzew mierny i prosty, liście ma ciemnozielone, jagody *SZAŁAMACH, u, m., [ofc. Sałamacha 2], n. p. Nie zaży-okrągłe. Kluk. Roił. 2, 58; Sorab. 1. pszow’a yahodzi-na , pszowodżina ; Vind. framfa , framfhnu drevu ; Ross.

»ecTepŁ , AepacH^epeBO, npiuopoacnaa wroMa , Kpynm-

wają potraw smakowitych, Jeno tołokna, szałamachy, 'szołodusze, pszennika, eo wszystko z mąki a z jagieł robią, soli trochę a słoniny przydawszy. Star. Ryc. 57. Ha. Nie zbiera nikt jagód w szeklaku, Ani z ostu fig, SZALA MAJA , i, z.: Boh. śalmage, śalamag; Vind. fhal-albo ow'ocu z bodlaku. Kulig. ller. 244. SZAKŁAKO-    maja, brenzhna    pifhau, roshenza ; Svec. skalmeja : Germ.

WY, a, e, Sfreupfeont » ; Ross. KpymiiHHLW. Z szakłako-    He ©d)ahnei)e ; Angl. shalm ; Gall. chalumeau, chalemie;

wych jagód robią zieloną farbę. Śleszk. Ped. 422.    Iłal. caunomela,    ceunamela, cioramela : (Eiym. Lat. cała-

SZAL, u, w., z Angl., ein ©djattd, niby to rańluch, cbu-    mus); gatunek    muzycznego naczynia dętego, czyli pista długa kobieca naszyjna z cienkiej bardzo materyi.    szczałki , n. p.    W szałamaje ‘szypesom przygrawać ka-

Gaz. Nar. 1, 150, oh. Łoktusza.    .    zał. Faliss. FI. 55. Opiekunowie aby nie kazali sobie za

**SZAŁ, u, to., szalcństwm, szalenie, dokazywanie po sza- duszę w dudy albo na szałamai grać. Groick. Obr. 202. lonemu ; eine SRafereii), ein Shifall ber itoftfjeit, ein rafenber SZAŁAPUT, a, m., SZAŁAWIŁA, y, m., (cf. Lat. salapu-toUer ©treieb. Coż z tym poczniesz? poeci zawsze są poeci, Aibo im jeden taki szał przez łeb nie przeleci?

Zabi. Antf. 4. Troski jej wielkie sprawiał mąż przez swe dzikie szały. Przyb. Ab. 16. Ludzie i o bogu zapomną w złym szale. Przyb. Milt. 28. Szał nieporządny ich unosi. ib. 298. et 24. Jakiś mu szał do głowy przyszedł. Teat.

18, 72. Na zniszczenie jego srogim godzą szałem. Przyb.

LjUZ. 247. et 22. Jakiż to szał nieszczęśni, zawrócił wam głowy? N. Pam. 5, 343. — 1. SZALA, i, m. ; (Ross. maju , majym ; cf. Germ. ©ci)alf • Szalony, szaleniec, głupi. Cn. 7h. 1097. szaławiła, szałaput, postrzelony; ein $errii<fter, ber einett ©clmjj fiat.

2. SZALA, i, £., SZALKA, i, i., dem.; Boh. salek, śa-Jećek ; Sorab. 1. ważna zklicźka ; Garn. shàla, (2. zart);

Eccl. iipr.KKca, np’RKT.C'L; misa, miseczka szalna czyli ważna, z Niem. bie ©chale an ber Sage, bie üföagefdjale ;

(Svec. skal; Angl, shell ; Wallis, ysgal). — Propr.etfig.

Na jednej rządzca świata rozłożył szali królestwo i nienawiść. Bardz. Trag. 435, Złoto dla próby wagi, na równej zawiesimy szali. Pociej. 253. — In. plur. Szale, szalki, szala * waga, pr. et tr., bie Sage, Sagfcfyale. Szalki

albo ważki, których do ważenia towarów używają. Os. SZAŁASZ, SAŁASZ, a, u,

Fiz-, 119. Waga większa, żeby można 100 funtów raniej ważyć ; szale zaś do ważenia drobniejszych materyałów na łóty. Torz. Śkt. 120. P»óżne także szale i szalki do ważenia powinien mieć chymik. Krumi. 61.

Szal rękojeść, ucho, ansa-, szal kluba, dziura w rękojeści , którą języczek biega, trutina; szal kołowrot, u którego końców misy wiszą, waga, scapus, librile\ szal języczek , który w klubie stawa, examen, canon ; szal goni chodzi kołowrot, agina\ szal quilibrium. Cn. Th. 1097. Czym szczuplejszy jest pręt poprzeczny w szalkach, tym bardziej czują. Krumi. 62. Kłaść co na szale. Kras. Sat. 11.

(ważyć co). Prov. Szale pokażą, co rzeczy ważą. Cn. Ad.

1002. (równanie rzeczy wszelkie czyni małe lub wielkie).

Słowa opatrznych szalami będą ważone. 3 Leop. Sur. 21,

28. (gwichtem będą ważone. 1 Leop.). Wszystko należy nam brać na szale rozumu. Pilch. Sen. list. 5, 272. —

tium disertum. Cotull.) ; szala, postrzelony, wichrowata głowa; ein toller mmtÇtger Stopf, cm ©<|up, SBtrrfopf; ob. Wiła, cf. przywilszy, przyszaleńszy subinsulsus. Ma.cz., (cf. Boh. wiła, błazen, śaśek błazen, wiły błazeński, Wyła, Wyle Hecale; Wel bożek; Garn. Vila » Hecate; shêsto-vilast bliteus, shestovilu stolo ; Croct. Vila. Yileniza * Muza , Nimfa , Sybiia ; Bosn. Vila, pievaliça, Vileniça * Nimfa ; Rag. Vila » Nimfa ; Slav. Vile s leśne strachy). Szałaput komu przypadkiem na nogę nastąpi, w tańcu wyprzedzi , z tym wybić sie musi. Mon. 75, 729. To jakiś szałaput, Teat. 36, 22. Co za przeklęty szaławiła, ib. 36, 25. Nie depcz mnie; niech przynajmniej w tym schowany grobie, Gdym żywy niespokojnik był, spoczyne sobie. — Nie wierzę, jak dawno byłeś szaławiłą, Być i w tym grobie dłużej leżeć się zdarzyło. Gaw, Siei. 594. SZAŁAPUCTWO, a, n., szały, niespokojnośei, wichry; Itnrufjc, tolle mmtlnge 2Birtbfd)aft. Rządy monarchy szała-pućtwa uspokoiły. Teat. 32. b, 103. SZALAPUTÄC tned. niedok., szałaputem być, eilt SBtrrfopf feptt. SZAŁAŚN1CA, v, z., szalejąca kobieta, dvablica, ein rafenbeê, teuflifdteé Meinet Tr.

zem na

ździk, biegun, na kt stanie w klubie równo ,

m., SZAŁAS1K, a , m., dem. ; Slov. salas, saîas tugurium ; Huvg. szâllâs domicilium, hospitium, obsidio-, (salni «osieść); Ross, maaamt, ckh-Hia ; Eccl. cbhi. , (cf. sień); budka czyli kucza polna pasterska etc., z chróslu ; Carn. boita ; Vind. ouzharnifhe , ouzharska huta, ouzharniza, (cf. owczarnia); eine ()üttc, Sttttbfmtte. Już szałasz ebróściany odarty, Który wi-niarze stawiają dla warty. Zimor. Rox. 162. Wiosna była na ów czas, przyjaciele mili, Gdyśmy sobie na wzgórku sałasz uklecili Z gęstoliścieh gałęzi. Nar. Dz. 3, 51. Kniaź. Poez. 1, 188. Pod kościołem w czasie kiermaszu szałasze były rozstawione do trunków. Xiadz. 215. Zimowali żołnierze pod uklecionemi z chróstu szałaszami. Nar. Tac. 2, 500. Bardz. J^uk. 11. Kakus woły do ło-trowskieh swoich szałaszów ciągnął za ogony. Klon. Wor. 25. Kras. List. 2, 159. Szałasik liściem sklepiony. Kniaź. Poez. 3, 249. Pilch. Sen. list. 378. Szałasik cienisty. Przyb. Ab. 221. — Fig. Progna szałasik klecąc pośród

bjth ca, ii3HeHCTOBjafoca, uiajK). Szaleje spokojnie, bez-rozumny jest. Cn. Th. 1097. (nie wszystkie doma , er ift SZAŁAWA , herb; cyrkuł żółty na tarczy; w jego śrzodku    lrid)t bep ©tintes, cf. zaszedł w głowę, odszedł od sie—

łomu Coraz nad Itym żałośnie nóci. Hor. 2, 275. Kniaź. ( gniazdeczko).

trzy krzyże; na hełmie ręka po łokieć wyniesiona z mie-    bie, pękło mu coś w głowie, skaził mu sie mózg). Gło

czem. Kurop. 3, 50, ein getutjfeö Söappen.

SZAŁAWIŁA, ob. Szałaput.

SZALBA, y, i., ziele, gatunek dziewanny, szałwii podobny, verbascum. Syr. 1420. eine 2lrt SBullfraut.

SZALB1ERKA, i, i, oszustka, bie Setnigennn; Sorab. i. schibawczżina , (ob. Szybal); Ross. 6034t,ibittma. Mataczki i szalbierki za lekarki się udają. Syr. 1079. Brzydka zdrajczyno, wierutna szalbierko. Fast. Fid. 108. Kiok. Turk. 25. SZALBIEROWAć cz. niedok.\ (Ross. maióe-pitTb, maiócpHimaTb gawędzić, pleść, cf. Germ. [alba* bern); szalbierstwem narabiać, oszukiwać, okpiwać; Boh. śaliti, (ob. Szalić) ; Garn. golufam, golfam ; Bosn. hiniti, varati ; Boss. 6e3A'LimmaTb, betrügen, berntfen. Który dobrze szalbierować umie, ton najlepsze na pochwały. Teat. 22. e, 125. Trzeba było szalbierować, urywać, kręcić, żeby się pan nie postrzegł. Teat. 19. c, 68. Zdradzając i *z ludzi szalbicrując. Sk. Kaz. 461. Onych czasów wielkie w Krakowie szalbierowanie było. Falib. F 5. Szalbierowane machlowano dryakwie. Syr. 530. SZALB1ERSKI, a, ie, oszukujący, okpiewający ; So-rab. 1. schibawcztné, (ob. Szyba.îski) ; Garn. golufne, golfiv, iiimbast, himbćshen ; Ross. óesAb.ibHHnecKift, be* trügerifd), bcvücfeitb. Umysł twój jest fałszywy; zwodzisz ją po szalbiersku. Teat. 53, 18. SZALBIEBSKIE adverb., Szalbierskie abo kuglarskie słojki, acetabula. Cn. Th. 1097, $n[d)en[ptelcrbed)er. SZALBIERSTWO, a, m., szalbierow;a-nie, oszukiwanie, okpiewanie; (Boh. śalba) ; Garn. him-ba ; Bosn, bimba , varka , bila ; Ross. 6e3Al)Abuii'iecrao ; Selrügerct), 23erncfen, $rug. Oszustowi temu szalbierstwo

leń jadowity, cicuta , ©d)terltng. Kluk. Dyke. 1, 129. — Szaleń blekot. Kluk. Dyke. 1, 11, ob. Blekot. SZALEJOWY, a, e, od szaleju, 23tlfeit * . Plastr szalejowy. Perz. Gyr. 2, 517. SZALENIE, SZALONO adverb., SZALENIU-TËNK0 intensiv. , z szaleństwem, do szaleństwa, szalejąc; rajeni), toK. Dziedzicem zostawił młodzika, nie tylko zapamiętale, ale i szalenie zbytniego. Warg. Wal. 312. — Bardzo, wielce, mocno, 'haniebnie, 'okrutnie, 'strasznie; fcjir, ftarf, ^efttg, 'jdjrecfltcb. Jakżeś się Wc Pan szalenie omylił! Teat. 55, 126. Oh szalenicż on dobrze znał kobiety. Teat. 1, 114. Szalenie się uczy; in-sano amore literarum tenetur. Cn. Th. 1Ô98. SZALENIEC, ńca , m.\ (Rag. scjàlaz scurra ; Ross. majb, majyHb pustak) ; szala, szalony, ein jftrtfettber; Boh. treśtjk, ztreśte-nee ; Groal. ludjak, norcz : Ross. óesŁyMenii. Szaleniec porwał się z motyką na słońce! Firn. Kam. 319. Rzuca się, jak szaleniec jaki. Zab. 15, 282. Tretb. Nie dasz się opatrzyć szaleńcze! Cn. Th. 1098. Nazwałbym takich szaleńcami. Warg, Wal. 47. SZALEN1UTEŃKI, ob. Szalony. SZALEŃSTWO, a, n. ; ( Ross. maaocTb, majLiHBOCTb swa-wolność) ; szaleństwo spokojne, głupie, odejście od rozumu. Comp. Med. 92. waryacya, bie 23crnicftljett, ber 2BflI)ttfntn, 20a^mt>t^ ; Boh. śjlenost, nesmyslnost; Sorab.

wa mu się zawracała, a prawie szalał z mózgu. Glicz. Wych. 0, 4 b. Kto szalony, rozumie, że szaleją drudzy. Min. Ryt. 4, 141. Szaleć zuchwale, szkodliwie, szalenie się sprawować; rafeit, toben, untren, rafcnb [epit. Psy osobliwą mają swoje chorobę, że czasem szaleją. Kluk. Zw. 1, 301, ob. Wściec się, toll werben. Szaleję od strachu, exsternor, szaleję od wody, lymphor. Cn. Th. 1098. — §. Transi. Szaleć, rozpuszczać się, niehamownie pu-stować ; Ross. uiu.thtl , ciikuhtl, ma.no ; (Elym. cf. Germ. @d)«H, @al>l 1. 91 big.)i airêgelajfen fe^tt, rafeit, tollen. Dawny zwyczaj młodym szaleć ; to gorsza. co teraz w modę wchodzi, że starzy szaleją. Teat. 21, 116. Źle szaleć młodemu, Ale kiedy się przyda oszaleć staremu, Tam siebie ściąga już miary nie pytaj. Simon. Siei. 53. Gdzie młody wystąpi, tam szaleje stary. lichow. Fr. 75. Płodziła nieczy-stotę, i szalała z gamraty swerni. 1 Leop. Ezcdi. 23, 5. Szaleć trochę można , insanire juvat. Hor. 2 , 130. Min. Ej, kiedy szaleć to szaleć, flor. 2, 151. Nar. Nie szalej, trzymaj miarę w wydatkach. Opal. Sat. 51. Majątek szalejąc utracił. Ex. 35. — Szaleć za czym, szalenie pragnąć czego; rafenb nad) etroaó ftreben, [d)mad)ien. Będę ją woził po spacerach, redutach, kompaniach; a kobietki szaleją za tym. Teat. 22, 47. Wszystkie kobietki za moim panem szaleją. Teat. 11, 46. (giną). Szaleć przestawać, ob. Wyszaleć, Odszaleć. SZALEJ, u, m., SZALEŃ, ia, m., ziele, bieluń, hyoscyamus. Sienn. 80, bao 9Mb [entrant, £oHfrant; Boh. kuljk; Ross. roaoBo.iome, o.iierB, Annub coóauiił, neipyiiiKa coóamm. Szalej mały czyli ogrodowy. N. Fam. 13, 64. Szalej nakrapiany. ib. Szaiej z oczu patrzy. Teat. 48, 40. SZALBIERZ, a, m.\ (Ross. szkapi, hippomanes. Ursin. Szalej wielki, ob. Psinki. Sza-maaóepE plotkarz, cf. Germ. ©albaber); oszust, okpiwacz, ciarlatan , cygan; Boh. śalitel ; Sorab. 1 schibawcz, (ob.

Szybal); Garn. goluf , golfivz, himbèz, dovshèkar; Bosn. hinaç, himbenek ; Ross. memi.io, 6e34'LibHHKî, ein 23e* trüget, 23enufer. Szalbierz ten po suchych miejscach pływał, po wodach suchą nogą deptał. Mon. 68, 207. Ńa to trzeba być ostatnim szalbierzem. Teat. 3. e, 70. SZALEĆ, - ał, - eje , med. contin.; (Garn. shaleti jocari, shaliti offenderc, shAla jocus; Vind. fhalit, fe fhalit * żartować, lhala * żart, Ihalnost * żartobliwość ; Croat. shali-tisze » żartować, sala, shalayoews, shalenye * żartowanie , shalecz * żarttowniś ; Slav. shalitise, shallitise « żartować ;

Bosn. scjalitise jocari, scjala jocus, scjalaę, scjalivi face tus ; Rag. sciâliti s cur rare , scjalitise jocari, scjalivaz , scjalaz joeulator, scjâla * żart ; Hcbr. bü schal, petulantia ;

scheli, error, nb'iï shalah, erravit); szalonym być, waryatem, waryować; oerrucft feęn, nid)t redjt bet) 2ro[te feęn; Boh. śjljm, treśteti, (cf. tresktać); Sorab. 2. glu-pischsze; Vind. fjirati, fjruvati ; Rag. mâmitise, smâmi-tise, pomamitise; Bosn. mahnitati, manenovati, sniamiti-se, pomamitise, biskiti ; Ross. ójHCTBonaTb, 6e3xyMCTuo-BaTŁ, ÓeSTiyMlłTŁ, HCIICTOBOTBOBaTt; Eccl. HOHCTOBIITHCa,

mantra, bucht» ca, ropoACißOBara, apura, ijciictokctko-

bliwy) ; Croat. lud, (cf. łudzić); Dal. prespametan, (cf. bez pamięci); Bosn. rnahnit, obistan, manen; Slav. po-maman, prezhuman, lud; Ross. maibHHH, (maiiHBŁiH swawolny, pusty), nencTOBbin, ótmeHbin; Eccl. imyMieH-HMH, H3l£yMUTe.ieH'L. Nieraz pogróżka i chłosta szalonych jjowściągnęły; rozumiem tu owych szalonych, Ltórzy cierpią niejakieś pomieszanie na rozumie, nie zaś owych, którzy cale z rozumu wyszli. Pilch. Sen. list. 5, 155. Za szalone i bezrozumne je sądzą. Wiśn. 265. Czyli nam nie dostawa szalonych, żeście tego przywiedli, aby szalał przy mnie? 1 Le»p. i Reg. 21, 15. Wiele plotek, jako szaleni i od rozumu odeszli mieszali. Sk. Dz. 247. Szaloniuteńka, w głowie jej się pomieszało. Teat. 14, 81. Szaloniuteńki, ęgłupiał nieborak. Teat. 27, 50. — Transi. To szalona mowa, nic sie z niej dorozumieć nie potrafię. Teat. 5.' b, 15. Szalony strój, szalona głowa. Gorn. Dw. li4. (szata często wydaje człeka obyczaje).

■— Szalony zuchwale, wściekły; rafenb, WÜtfng. Sza-loncmi zostali i biegali po lasach, po polach, szaty na sobie drapając, ciało swe kąsając. Sk. Żytu. 2, 242. Miecz w ręce szalonego, którym ojca, matkę, brata, dzieci zabija. Birk. Zamoj. 24. — Szpital szalonych. Haur. Sk. 159. dom waryatów, czubki; Carn. protje, rashpovs, ba3 3îamnl)au3. — Fig. transi. Szalone dżdże nań uderzyły. Birk. Dom. 85. wielkie, gwałtowne, nie-hnmowne, ‘haniebne, szkaradne; rafeitbe, gewaltige Stegen' güffe. Szalone tam morze, dlatego przeprawa niebezpieczna. Birk. Kaw. Mal, C, 2 b. burzliwe, niespokojne; unrnbtg, uugeftüm. Szalona rzeka. Birk. Dom. 162. Coż znaczy ten szal >ny wrz-.sk i narzekanie? Bardz. T ag. 145. — W młynach bydlęcych krom dyszla dają koło gładkie bez palców, szalone zwane. Solsk. Arch. 95. tlt ben üîofhnüülen, ein glatteê Stab, woran bte $etcf)fel fomntt. — §. Szalony, pusty, pustujący, rozpustny, dokazujący ; «uéSgelaffcn, tobenb, fdjwetrntenb. Panna Karolina coś ma minę szalonej pałki. Teat. 52. d, 75. Szaleniuteńka kobieta. Teat. 55. b, 5. Dni Bachowe szalone. Tward. Wl 19.

1. nezmósznofcż, wiyawé, tornofeż, dżiwofeż; Vind. nevum, firanje, fjiranje, fjiranost, fmiefhanje ; Croat. lyutozt, ludoszt, pomàma, mahnitoszt; Dci!, mahnitoszt ;

Rag. pomama; Slav. pomamnost, (ob. Mamić); Bosn. ma-hnitóst, obist, pomama; Ross. 6e3ijMie, 6e3ŁyaiCTBO, hc-HCTOBCTBO , ÓtniCHCTBO ; Ecc.l. IU3JIOBCTBO , 6e3üyJICTBO , rjynocTB, xyvia, ma.ii>, ceięoymue, cByaiaaópo^CTBO, jiy-payecTBO, sioókcie, ótcHOcaiiie. Przez szaleństwo rozumiemy wyobrażenia, nie zgadzające się zobjektami, pochodzące z ułożenia mózgu zepsutego. Krup. 5, G06.

Szaleństwo pochodzi z przymnożonego albo opieszałego obrotu humorów w mózgu. Boh. Dyab. 2, 79. — Szaleństwo dzikie popędliwe, bte 9îafem), Me SSutlj, îiollljett, durnowatość dzika, mania, natężenie największe smutno-duru, aż na dzikość, złączona z zuchwalstwom , z wszelkiej przytomności ogołocona. Perz. Lek. 195-201. Szaleństwo psie, ob. Wściekłość, Wścieklizna.— §. Transi.

Gniew bez rozmysłu nie zowią gniewem, ale furyą, a szaleństwem. Rej. Zw. 80 b. Nowiny te szaleństwem się i plotkami zdały. Odym. Św. 2, L l 4. — §. 2) Szaleństwo» szalenie, pustowańie, pustota, rozpusta; Ross. inaiOBCTBO, ma.iocTb, bte 2lu3gelaffen(jett, baê stoben. Najkrótsze szaleństwo jest najpiękniejsze. Lub. Roz. 515, les folies les plus belles sont les courtes. SZALESNIK, ziele, ob. Sytka, SZALIĆ cz. niedok., (distng. szaleć), szalonym czynić, rozumu pozbawić; eilten ttenücft UUtdjeit, rafenb ntadjcit; (Boh. śaliti oszukać, odrwić); Slov. ztre-śtiti; (Crcat. salim drugoga vexo) ; Ross. óea^MHib, o6esT>-yMHTL ; Eccl. HH3yM.iani, iwnencTOBimo. Wszystko matka w dzieciach chwali, Nie dziw, bo ją miłość szali. Pot.

Arg. 758. — Cum lustrum. Szczęście które szali światem. Keltów. 54. głowę mu przewraca, einem bdt 5lopf yerritefen. Pochlebca marnie pochlebując, panem szali, od dobrej go drogi odwodzi. Kosz. Lor. 4-6 b. Baby do odbierania płodu, nic nie pomogą , jeno ludźmi szalą. G licz.

Wych. G 4. Bezwstydnie szalisz ludźmi, Paulinie ! Zyyr.

Pap. 279. — §. Szalić kogo * omamić, oszwabiać, oszukać , einen betrügen. • Matacze ludzi fałszywym udawaniem szafą dla pieniędzy. Sienn. 106. Co winami ludzi szalą. SZALOTKA, i, z. , gatunek cebulek cudzoziemskich, alium

Jez. Ek. F 5. Strojem Dyany szalić bez pochyby i "ujść za Latonia można było. Zebr. Ow. 25; fallere.—(SZALKA , ob. Szala. SZÂLNY, a, e , od szali, 9Sagefćl)ale » .

Szalne sznurki, misa szalna. Cn. Th. 1097.— SZALON, u, m., gatunek materyi jedwabnćj, z Franc., (pal0it3, ein ©etbenjeug. Mon. 74, 566). — SZAlONOŚĆ, ści, i; SZAŁSZA, ob.. Sałsza.

Boh, śjlenost; szaleństwo, bezrozumność, waryacya ; SScr* kowe. rücft^cit, ffia^njînn, îollfiett, Stafcres). Melankolia, szalo- SZALUPA, y, i., mały statek zdatny do małej przeprawy ność, odstępowanie od rozumu. Urzed. 178. Cożkolwiek    i do komunikacyi między sobą. Papr. W. 1, 337, Germ.

z mierności" Wynijdzie, już podobno bardzo k szalono-    bte ®(>flluppe ; Gall. chalouppe ; Angl. shallop ; Doli sloep ;

ści. Bej. Wiz. 42. 0 szaloności ludzka! W. Post. W.    (cf. nostr. chałupa).

2, 179. SZALONY, a, e, SZALONIUTEŃKI, SZALENIU- SZAŁWIA, ii, z. ; Boh, śalweg; Sorab. 2. żalbija; Sorab. TEŃKI, SZALONIUTKI intensiv., zaszły w głowę, ode- 1. żalbiya, źelbiya ; Carn. shajbel, shalvei ; \ind. fhau-szły od siebie, waryatski, bezrozumny ; öcrrücft, walut' bei, kidulja , bielostenez, fhaibel; Croat. sàlfia, kus, ka-ftnnig, walmwt|tg; Slov. śaleny; Boh. śjleny, ztreśteny, dulya; Dal. kadulya ; Hung. sallya, zalya ; Slav. xalfia ; nesmyelnÿ; Sorab. 1. nezmoszné, torné, dziwi; Mnd.    Rag. salvia, kadùglja; Bosn. sgjaJ, sgjagl, kaduglja, sla—

firan , fjiran, fmeknjen, omeknjen , fmiefhan, vertaglau,    vuglja , pelin , (cf. piołun); Eccl. rnaiBea ; Ross.m aiteil;

fmozben, magnjen , nevumen ; (fbalen, lhalaviten ' żarto- Lat. et liai, salvia ; Germ. bte ®albe^ ; ziele, szałwia dwo-

549

SZALE Ś₄N IK - SZALONY.

SZALOTKA - SZAŁWIA.

ascalonicum Linn., Kluk. Rośl. 1, 211. Ład. H. N. 20, Cali. cscalotte, echalotte ; liai, scalogna ; Disp. escalona ; Angl. scallion : od miasta Askalon w Palestynie; Germ. bte ©cfjalotte, 2lfd)!an4>, ©fdjland); Bosn. gljutika, luk ke-scerou , (cf. szczypior).

SZAŁSZANOWE ziele, ob. Czosn-

550

S Z A Ł W IOWY - S Z A M P A N.

S Z À M P 1 E R Z - S Z A Ń C.

jaka jest, większa, u pospolitych ludzi nazywa się piwo-nia ; mniejsza zwyczajna. Kluk. Fioil. 1,271. Szałwia leśna, stachys. Syr. 694, 3?oß|>olety. Szałwia czarna, ob. 'SZAMPIERZ, ob. Sąpierz. Zwiesinosek. Szałwia Rzymska, ob. Mietka Grecka. — SZAŃC, SZANIEC, ńcu, Projo. W szałwią pokrzywy odmieniają. Hej. Zw. 2. czarne w białe, au$ ftfytüarj weiß mache». Może pochlebca parzącą pokrzywkę Szałwią nazwać, włożywszy pokrywkę.

Rej. Zwierc. 225 b. 'Zejmiesz pokrywkę, alić piołunek miasto szałwii w garnku' ib. 56 b. SZAŁWIOWY, a,

©albety « . Wino szałwiowe bardzo zdrowe. Sleszk. Ped.

388. Cresc. 255.

e,

SZAMBELAN, a, m., z Franc., podkomorzy, ber tonner* fjerr. Blande: Szambelaneńku ! Teat. 53. d, 78. SZAM-BELAN1C, a, m, syn szambelana-, be3 toitnterberrn ©o|n. SZAMBELANKA, i, z., córka szambelana, beS tourner* |crw îodjter. SZAMBELANOWA, y, i., żona szambelana, bie totmerfierrin, be$ tomncr|crrn ©emaljHnn. SZAM-BELANSKI, a, io, do szambelana należący, betu tourner* |erru juftÄnMg. SZAMBELAŃSTWO, a, n., podkomorstwo, godność szambelańska, Me tounicr|crrun)ürbe. — Collect. Szambelan z szambelapową, ber tounterberr mit feiner ©e* mablimt. Scena w domu szambelaństwa. Teat. 16. c, 2. Państwo szambelaństwo. Teat. 49. b, 1.

SZAMBRAN, u, m., n. p. Najprawdziwićj ten sam się stroi w szambran złoty, Kto żyje sprawiedliwie, i przestrzega cnoty. Pot. Jow. 13.? ‘SZAMERLANY, manty, suknie kobiece. Comp. Med. 705 ? 'SZAMEREUKI, n. p. Tak były godne śmiechu zużmanty, i szamerluki, jak teraźniejsze robronty i szusty. Mon. 72, 511.?

SZAMEROWAĆ cz. niedole., bramować, cf. kameryzować, bcbrcimen. Suknia złotem szamerowana. Zab. 2, 180. Suknia szamerowana kwiatkami brzoskwiniowemu Teat. 37,

148. Łańcuszki w szmuklerskićj robocie służą do szamerowania sukien. Magier. Mskr. Bywałem w Wiedniu na szamerowanćj w nowy rok gali. Ossol. Sir. 8. Teat. 48. b, 18. Szamerowanie, SZAMERUNEK, nku, m ; Eccl. pncHa; hafty kosztowne, lśniące, ©djatunienruug. Po sklepach zebrali wielki lecz lekki kosz blondyn, garnitur, szamerunków. Mo\ 72, 506.

SZAMET, mtu, m., gatunek mszy, tomrafeb. Tr.

SZAMLOT, ob. Czamlet.

SZAMOTAĆ, -ał, -oce, cz. niedok., szarpać kogo, rzucać kim, rwać i tam i sam; bermn rcipett, |icr unb, bort bin» reißen, rütteln; (Carn. shemetati vacillare). Świat się wszystek prawie kazi, Gdy go wichry szamocą. Bal. Sen. 82. Nieprzyzwoita szamotać ramiony. Pilch. Sen. list. 1, 112. Delia się umazała, o koło się szamocąc. Dwór. K. Wilk od bydlęcej krwi nie zawściągniony Dobytek wzbyt szamotał, srodze zajuszony.,^e6r. Ów. 280. SZAMOTA, ‘SZOMOTA, y, z., szamotanie, szarpanina, baS §eritmreißen. Wiek nasz żelazny, z szranek ludzkości i chwały wyzuty, Cały się poddał w hołd dzikiej szomocic. Zab. 14, 163.

SZAMPANATA, ob. Spampanata.

SZAMPAN, a, tn., * SZAMPAŃSKIE wino ; Germ, ©fmwpß* gner. Między winami Francuzkiemi najsławniejsze są Bur-gundzkie i Szampańskie. Wyrw. Geogr. 318. Krup. 5, 104. Może nam się dziś jaka butelka okroi szampana.

Teat. 17, 158. Szampan, ren, węgrzyn, dodaje wesołej miny. Zab. 8, 310. Nar.

m., szańce p/nr. ; (Slov. śćnc ; Boh. zakopy; Bitny, sântz; Slav. shanac; Sorab. 2. schan-tza; Sorab. 1. schancza, woberancza, pżedwóbronencza, pźedpażeno; Garn. sasip, sagrćb, sashnp, nasip: Vind. sa/ip, fhanza, postaina , branifhe, obkop, sahribernifhe, predkopifhe, hriberniChe, predkop, prekop, sagreb ; Groat. sàncz, sćncz, ogradya ; Dal. sanacz ; Ross. mannu, 3‘d-koiil) ; (lenn. Me Sdjattje, Me ©djaujfu, Me 93erfcf;anjuitg ; (liai, scanso ; Angl, sconce; Svcc. skans). Szaniec, okop jakiejkolwiek postaci, złożony z przedpiersienia i rowu. Jak. Art. 3, 318. Jak sobie szańc wysypie z darnu zielonego, Śpi bezpiecznie żołnierstwo wśrzód namiotu swego. Bardz. Luk. 13. Dla męstwa zrobił go król starszym nad szańcami. Papr. Ryc. 166. — Fig. Szaleństwo w szańc śklany dufać. Mon. 70, 386. obrona z piasku. — %. Transi, Szańc, hak, sztych, zły raz, niebezpieczeństwo; ©efaljr, 3îijtfo. Pierwszy Władysław pod Byczyną za Polską koronę szaniec krwawy stawiwszy, przeciwnika zraził. Tward. Wl 4. Dwaj ci sąsiedzi nie śmieli z sobą się na szańc wojenny puszczać. Nng. Fil, 113. Na szańc przyszedł. Chrośc. Job. 19. w niebezpieczeństwo, er tfi lit ©efa|r gerätsen; Slav. na śpicu sa dostał. Twoja w Wątpliwym i ciasnym stoi .szańcu tak sława, jak i cnota. Bardz, Trag. 67. Na szańc stawić, kłaść, nieść * narażać, wystawiać na niebezpieczny raz, ryzykować; ber ©efafjr airôfejjen, tn bte ©djanje fdjlagen, brau feßcn, bran roagen. Radzono Daryuszowi wojsko rozdzielić, a nie na jeden fortuny szańc wszystkie siły stawić. Warg. Kurc. 25. Wszystko söHzi na szańc dufając szczęściu. Budn. Apopht.

131. Drugi na szańc szczęścia i wszystko wysadzi, jedno to jego. co na grzbiecie i na szyi zostanie. Rej. Zw. 158 b. Stawić majętności na wątpliwym szańcu nie chce. Warg. Cez. 131. Zdrowie nawet na szańc kładli. Birk. Exorb. G b. Wystawienie siebie i wszystkiego swego na szańc. Pilch. Sen. łask. 14. Całość sprzymierzonych waszych na szańc. i niebezpieczeństwo jest wydana. Sieni. Cyc. 196. Niosę życie na szańc, i wy bracia nieście.    Teat. 45.    d, 63. \Vyb. — Szańc    we grze * stawka,    ber ®a$,    dstnfûjj tut ©piele.    Konarski    z królem gra

jąc w kostki, gdy szańc wielki sadził król, a wygrał na nim    wszystkie    pieniądze, dał    policzek    królowi. Papr.

Ryc.    160, (ob.    ©cfyanje im SBitrfelfpiele. 21    big.). Po 50

czerwonych złotych na szańc w warcaby grać nie chciał, powiadając, po tak małe grać, jest jakoby wszy bił. Gorn. Dw. 158. — §. Transi. Do szańca kogo uprzedzić. Pot. Arg. 757. do celu, do kresu, do mety szczęścia, do harapu ; einem juüor fommen, t|m ben tog ablmifen. Umyślił przez domowniki jeszcze szańcu swego powetować. Wys. Kot. 26. stracone odzyskać, ba$ Verlorne mie« ber gewinnen. — §. Na szaniec komu co dać, odżałować mu; einem eitvaä ^reiö geben, pim 23eften geben. Tam na niespodzianą trafi u nich zwadę, Jeśli czego na szaniec nie da wich gromadę. Paszk. Dz. 118. — £. Aliter: Zamysły swoje, w tajemnych radach dotąd przechowy-

S Z A N C K 0 P N I K - S Z A N K R.

SZANOWAĆ - S ZA PIEL.

wane, teraz na szańc otworzysty wyrzucili; in apertum SZANOWAĆ cz. niedok. ; Boh. sanowali; Sorab. i. scho-proferebant. Krom. 701. na jaw, offner tein, offner    Spiel*    nowacż ; Sorab. 2. schonnowasch ;    Vind. fhonat, safho-

raum. Niechęci dawno w sercach utajone, na    szańc    nat; Iioss. ma^HTŁ, noma^Tb, ńcpem,, coxpaninb nca-

otworzystéj nieprzyjaźni wstępowały. Krom. 85. (otwarte    .ihTb : g. 1) ochraniać, oszczędzać; Germ. f^iten’ ( cf.

pole). Dyskurs ma to prawo, wolny ma szańc na wszys-    Lat. san-us), in ?ld)t neunten. Szanować czego, szaty

tko. Ealib. S. SZANCKOPN1K, a, m.; Vind. branifha de-    ksiąg, ‘oszcządzać. Ca. Th. 1099. Szanowanie Ross.

lauz, prcdkopauz, sakopauz ; Ross. maimoKont ; podko-    noma4a. Szanować się , szanować zdrowia , jftfi Monett.

pnik , ber ©djattjengrciOer. Archel. 2, 9, = SZANCKNECHT,    Cyrulik obiecuje go w krotce wyleczyć, byłe się dobrze

a, m., prosty kopacz szańców, z Ntern. ber ©djattjenfnedjt,    szanował. Tent. 48, 117. Jeńce Czeskie Kazimierz ła-

jak SZANCMAJSTER, z Niem. ©^anjenntetfter, przełożony    skawie szanować kazał. Krom. 350. Nie sil się, jeszezeć

szanckopników, n. p. Szancmajster ustanowiony jest dla    daleko do końca, szanuj się. Twór. Wiecz. 87.' Gdyby

aza-

naprawienia dróg wojsku z swemi szancknechtami. Tarn.    żeglarz d*ł się tłuc dobrowolnie o pnie i kamienie,

Ust. 290. Szancmajster, co będzie obóz kładł, ma być    by nie rzekli: to niecnota, nie szanuje samego siebie,

przy obozie. Tarn. Ust.    241. SZAŃCOWAĆ cz. niedok. ;    okrętu swego ,    kupców, i    kupli    ich. Jer. Zbr.95. Sza-

Slov. śaneugi ; Sorab. 2.    schanzowasch ; Croat. scanczam ,    nuj się dla nas. jeśli nie    dla siebie, Twym zdrowiem

sânczam; [Jung. sóntzolom ; Vind. safhanzati, branifhe    prawie wszystko wojsko stoi. P.    Kchan. Jer. 280. _

delati, salipuvati, predkopuvati; Ross. maHUOBan» ;    szań-    g. 2) Szanować, czcić, poważać,    ważyć sobie; errett,

ce kopać, sypać; ©tfanjen graben, ©tfianjett aufwerfen.    oereÿïen, ÿoiÿft&fijen, I;od;ac§ten; (Cam. shönam se koga'

Szańcować się, okopywać się, ftcfy öerf^anj«. — g. Pod-    sposhtujem ; Vind. pofhtuvati, pozhastiti, pofhtenje ska-

kopywać się, approfétrctt. Trzeba umieć języka dostać,    sati, fhtimati ;    Croat. postuvati,    postujem; Dal. stujem ;

umieć swych ratować,    A ku nieprzyjaciołom mądrze się    Bersu, poeitati,    poejastiti).    Jeśli    chcesz być szanowanym,

sza-

szańcować. Paszk. Dz. 47. Nieprzyjacielorn ku twierdzy    szanuj. Zab. 3, 246. Szanuj mię doma, będę cię

szańcować się dopuścił, aby przystąpili. Wys. Kat. 101.    nowała u ludzi. Rys. Ad. 62. Szanować mniej jest, niż

— §. Jedni z szturmowników ściany tłuką, drudzy ogień    miłować; nie każdy miłuje, co szanuje. Cn. Ad. 1127.

podrzucają, drudzy drabiny szańcują. Krom. 278. przy-    Szanuj szczęścia, nie podnoś się szczęściem, nie ufaj

stawiają, podstawiają;    unterteilen, «nftelleu, anleÿneit    Sic    szczęściu. Cn. Ad. 1427. (skromnie zażywaj).    Tytydzie!

Sturmleitern. K niej z    ustami szańcuje się, admovet    os.    ciebie Grecy szanują biesiadą, Ksuż pełny nalewają, i

Zebr. Ow. 252. (przybliża się, przysuwa się). W nasze    lepszą część kładą. Dmoch. U. 201. szczycą, zaszezyca-

tropy się szańcujcie! comitate gradus. ib. 210. Już k zie-    ją, beehren. — §. Przeto nas tak źle szanują, trapią, i

mi się szańcuje, i podpada; admotus lerrae. Zebr. Ow.    dni nasze krótsze czynią. Raz. Hst. 51. nic zeza, beze-

290. Ziemia a woda na dół się szańcuje ; in inferius fc-    czczą, znieważają, lżą, oeruttefiren. SZANOWNY, a, e,

renlur. ib. 582. (spuszczają się, opadają).— g. Szańcuje    *§. a) oszczędny, oszczędzający, ochraniający; (djonenb, fpa*

się komu co * szczęści się, glncfen, gelingen; (cf. obs.    reub, fparfant*. Pijak, żarłok i zwadzca dni sobie utrąci,

Germ. erfdjmtjen). Sprawy twe szczęśliwiec się szańcować    Trzeźwy, skromny, szanowny przeżyje dziesiąci.    Pot, Arg.

będą. Radź. Joz. 1, 8.    Rozpaczają chorzy, że się im    nie    247. Szanownemu o wszystko łatwie. Gorn.    Dw. 165.

zaraz wedle myśli szańcuje, i nie mogą być zaraz zdro-    —g. b) Szanowny, ‘SZANOWITY, szacowny, godny usza-

wi. Diał. Post. 47. Litwie pierwsza zaraz wyprawa tak    nowania, poważny; Sorab. i. kedżbuwanitć, w tżestżi

się szańcowała, iż wielkie zwycięstwo odnieśli. Stryjk.    dźerżanitć ; Vind. pofhten, fhtimanliu, jimeniten, navi-

86. Każdy się dziwował szańcowaniu Skanderbega. Baz.    dliu, nagledafben, zhastivrieden ; Rag. posetovani; Croat.

Sk. (szczęściu jego). Nieszczęśnie się im to zwiodło a    posluvani ; Bosn. cjastan, cjastno ; Ross. nomeHHUH ;

*oszańcowało. Eraz. Jez. L, 4 b. I trzeci nawet zaciąg    Eccl. nouTUTCJieiis, nonTHTe.ifcHŁin, roBinnufi, 40cto1îho-

królowi nie według myśli szańcował się. Krom. 258.    necTUbiu, 40CToroB'l>iiHWM, adjtbar , eijniutrbtg, acfytuugâ»

Widząc, że mu się nie szańcuje, począł myśleć o po-    tiutrbig, nerebrnng^murbtg. Szanowny starzee. Ld. Ludzie

koju. Biel 491. Gdybyśmy obaczyć chcieli, jako się    szanowite obojego stanu, wszelakiej czci i poszanowa-

nam w tym szańcuje, pewniebyśmy tego zaniechali. Rej.    nia godne, łaje, sromoci, lży. Smotr. Apol. G2. SZA-

Post. G g g 2. Xerxes , iż, mu się w Grecyi na wojnie    NOWNOŚĆ, ści, i., poważanie, powaga, poważność;

nieszczęśliwie szańcowało , u wszystkich wzgardzonym    Croat. posluvanoszt, bie ^er^rmtg, (Sfyrmurbtgfeit, Słerelp

był. Kosz. Lor. 50 b. SZAŃCOWY, a, e, od szańców ,    rungömurbgfeit. ^Będzie nieco śmiałości albo zuchwalstwa,

^djanien»; Croat. sànczni. SZAŃCZYK, a, w., dem. Nom.    tedy to surowością odejmują, a do szanowności, do

Szaniec, ettte fletne ©djanje. Postawić Ieda szańczyk nad    wstydu, do pokory i dobrych obyczajów one przywiodą,

brodem, odstraszysz ich od przeprawy. Star. Woj. A, 3 b.    Gorn. Sen. 448.

SSZANKI plur., miara zbożowa, ein ©etvetbentnß. Szanki na SZANTA, y, z., ziele, marrubium, 2lttborn ; Boh. gablećnjk ; Podlasiu były dwojakie, jedne starej miary, zawierały 48    Ross. inaH4pa ; jest biała i czarna; mają moc leczenia,

garcy, a łasztowemi zwane zawierały garcy 24. Czack.    Kluk. Rosi. 2, 259. Sleszk. Ped. 422. Syr. 688. Szanta

Pr. i, 293.    kocia, ob. Serdecznik. cardiaca, ^rjgefpann.

SZANKR , kru, m., wrzód francowaly. Perz, Lek. 2, 19, SZANUJĘ, ob. Szanować.

ber ©djanfer; cf. stulejka, zalupka.    ‘SZAPIEL, n. p. Knieje z bogiem obrońcą tajnie nawie-

Ja zaś , choć teraz sługus, chociaż

dzisz głębokie , a nie z szapielem bogiem ; nsc de plebe deo. Zebr. 0iv. 20.? Cefterr. %fd)apel głuptas.

SZAR, u, m., rzęd gontów, n. p. dachówek, szereg. Wlod., eine 5M;e 0d)tnbelit, SDadjjfegelu u. f. to. Gonty oblatują szarami z dachu. Dwór. Ü 4, cf. Gerrn. @d)ar. 21 big.; cf. Lat. séries; nostr. szereg, obszar, szerzą.

'SZARA, SIARA, y, z., młodziwo; Boh. mlezywo ; pierwsze mleko po cielęciu. Dudz. 51. bte crftc SDïtldj nad) bem halben, bte 23teftmltd). SZARACZEK, czka, m., szara sukienka podła, ettt fcl;lecl)te3 gratte§ Sîocfdjeit. Zdejm z siebie urząd starościca ; a po dawnemu w szaraczku uchodźmy ztąd milczkiem. Teat. 14 , 8. SZARAGZKO-WATY, ob. Szarawy. SZARAFAN , u, m., [ ob. Sarafan 2] ; 1) szara suknia domowa, ettt gratter £)airëroct W tym samym codzień musiałeś chodzić szarafanie. Teat. 19, 27. — 2) Szarafan * suknia kobieca przed rokiem powszechnie używana. X. Kain. — (‘SZARAG1, źle zamiast: Szragi. Dudz. 29. — SZARAJ, ob. Saraj, Seraj). — SZARAK, a, u, m., (venat. zając, bet bett 3ćtgertt : ein $afe 4]. n. p. Sarny się pokazały , psy za niemi, i my też już już dochodzili, aż szarak smyk przed nami, na miejscu go psy roztargały, ale skoki z sobą przywiozłem. Teat. 19. b, 75. szary samiec, ettt gratter 9îeljbocf. SZARAN, ob. Szaranek. SZARAŃCZA, y, i. ; Boh. kobyłka; Slov. kobyłka, kobilka, konik, konieek, (ob. Kobyłka, konik); Sorab. 1. skocz, skocżk, (ob. Skoczek); Garn. kobilzhar; Vind. kobiliza ; Croat. kobilicza ; lJung. sóska ; Slav. ko-bilica , skakavac; Bosn. prügh, skakavaç, kries, crricjak ; Rag. skakariza , pruugh, skakàvaz; Ross. capatma, KOÓfcMKa, iiianKii, manoBKH ; Eccl. tipAtn., np^tKine, npy3H, capatma ; §. I ) gnjllus locusta, bte $ettfd)rc(fc, collect. $ettfd/recfett ; imię mają od koloru swego szarawego. Haur. Sk. 1 i 1 ; owad podobny do Świercza , przylatuje do nas od krajów Tureckich, niby jak chmura. Zool. 155. Jeden gatunek jej piechota. Pewny gatunek szarańczy, Eccl. «py^x, cnn.ieBC, clspia, cipiii; Ross. Asiat. attpiiAW Roku 1554 szarańcza u nas wszystko zjadła; tak jej było wiele, że słońce lecąc zasłaniały, a gdy na ziemię padły, tedy się kopyta końskie w' nich zakrywały. Biel. 189. Jedzenie Jana chrzciciela było szarańcze albo koniki, lecz nic takie, jakie w naszych krajach są. Żarn. Post. 5, 620; (Boss. capatutetMemi *szarańczo;edz ). Szarańcza buja , skacze, na cudzej trawie. Rej. Ap. 78; na cudzych osiewkach tyje, nic dobrego nie działając, ib. ; inde Szarańcza, pro hominibus noxiis, immtfce, jdjdbltcfje effer, eilte Saft ber (Erbe. Teat. 48. 6, 54. Quisquiliae, de hominibus ; nikczemni ludzie, podnóżkowie , szaraptki, szarańcza. Mącz. — g. Szarańcza czego, wiele czego, chmura. Cn. Th. 1099. ćma, tłok, tłum, ciiasa , cha-łastra, tałałajstwo; ein großer, btefer Raufen, ein ©djtoarm, eilte gartje SBolfc, große tage. —    2) Botan. Ś. Jana

szarańcza, ceratonia ; Ross, obcbh poîKKH, rodzaj rośliny z pomieszanemi płciami; tylko jeden gatunek nam znajomy z owocu, to jest., strąków, które kupujemy na stół od Ormian. Kluk. Dyke. 1, 115. świętojański chleb, ś. Jana chleb, ‘‘rożki , 3^ßitni3&rot. Szarańcza, roślina wielka pełna , bladożółtr lub żółtogorąca , flos Africanus

major. Kluk. Rośl. 1, 285, Ross. ïicariKH, öapxaTeifL. SZARAŃCZOWY, a, e, [od szarańczy, ^>eitfćf;recfe * 2J. — g. Szarańczowe drzewo w Ameryce, ber ^eufcjirecfenbattM; żywica z niego kupuje się do pokostów. Kluk. Dykc. 2,

46. SZARAŃCZYK , a, m, młode szarańczę, ba$Ü 3unge ber ipettfdjretfe. Szarańczyki wylęgają się z jaj bez skrzydeł, których po trzecim dopiero zrzuceniu skórki dostają. Kluk. Zw. 4, 582. SZARANEK, nka, w., karpik młody do zarybienia stawu, ettt jllligeS $arpfd)eit. Jabl. Ez. 5. Szarany, szaranki , karpie. X. Kam., (Croat só-ran, krąp; Slav, sharan; Bosn. sejaran , karp). Karpika w rzece na kształt małego szaranka Rybak uchwycił na wędkę jednego poranka. Jak. Baj. 129. SZARAPATKA, SZEREPETKA, i, m., CIARAPATA. Teat. 15, 84, odar-tus, gołota; ettt SlRgelutnpter, 3erlttmpier, 2lbgeriffener. Quisquiliae de hominibus, nikczemni ludzie, podnóżko-wie, szarapatki, szarańcza. Mącz. A ty, co bywszy przedtym ostatnim gołota, W sute lamy się stroisz, tłoczysz w kufry złoto , Nie chlub się z marnej doli, że cię z szarapatki Wywłokłszy, okrył Plutus licznemi dostatki. Nar. Dz. 2, 157. szerepetka, Wiedzą, żem bywał lepiej, wiedzą, żem szlachetka. Zabi. Zab. 2. *SZARASY, ob. Szarawy. SZA-RAWARA, y, i., SZARAWARY, 'SARA WAR Y plur.-(Ross. uiapaBapbi ; Croat. salavarde , navlachke ; Hung. salavari ; Turo. et Pers. szalwar » spodnie szerokie. Biel. thés, philol. Michael spicileg., Scytowie nazywali spodnie swoje. oaQÜßctQct Pollux Onom., Czart. Mskr.) ; szerokie przestronne długie do stop pludry; lange, mette ^lUltpßo» fen, Ueberjte^ofen; (cf. Bosn. sejaroviti * pstry, sejarovi-tost* pstrość). Perska szarawara. Klon. Wor. 54, not. « (iagußecoci tibialia seu feminalia apud Persa* ; qua voce et indumento usi sunt aliquando Poloni». Włos głowy ich w ogniu nic przypalił sie, i szarawary ich nie odmieniły się. W. Ban. 5, 95, not. t?a aagaßaga. LXX.— Chaldaic. Sarabala jest płaszcz, ale bardzo na szarawary poszło. Budn. ib. Tatarówie ubiór spodni, który pospolicie szarawarami zowią , lniany noszą. Gwagn. 594. Janczarowie mają pludry abo raczej szarawary białe. Star. Dw. 42. Ociec nie rad się wyda synowi na ubiory, sprawiwszy mu sarawary a karwatkę. Giicz. Wych. F, 5 b. Kurfirst Pruski od króla wedle mody starej Brał chorągiew', i z sobą przywiózł szarawary. Pot. Jow. 51. (o rajtarach jego). SZARAWY, ‘SZARASY, a, e; Garn. shery; Bosn. sejaroviti; Ross. ciposaTHii ; na szary kolor pochodzący, etwa» gran, graultdjt. Kolor szarawy. fJaur. Sk. 111. Ludzie w tym kraju są szarawi. Doter.

246. Noc ka nam poziera Szarawe skrzydła na świat rozpościera. Zab. 8, 509. Nar. Ty się pomknij szarasy, siądźże ty pozłocisty! Rej. Zw. 70 b. (szaraku ustąp' się, cf. jak ci widza, tak cię piszą). — (“SZARBOCH, Sur. 520, ob. Szkorbut).

SZAREK, rka , w.; (Ross. ctpoK'B, ctpytrB pies morski Archangielski); w szarą suknią ubrany, ettt ©rattrocf; (cf. Gall. sarrau ). Cum ravi coloris panni viliores sint. hinc fil, ul iis induili , contemptim sic appellentur, ceu tenuis forlunae et ex vulgi grege; sic translate ad alios

colores szarek* podło ubrany, jakiejkolwiek maści szatę podłą mający, pannosus, gałgan, odartus, oszarpaniec, szara patka ; ein fd)led)t gefleibeter, abgerißuer, zerlumpter SDîenfc^. Milcz szarka, mów panie szatny. Blai. Tłum.

gruby knecht lada, Kontem się czy markizem bezwstydnie powiada. Nar. Dz. 3, 114. Już mi to obmierzło, że lada szarganiec cudze występki gani. Mon. 73, 663. Cynik szarganiec, Bal. Sen. 49. Cicho ty szargawcze. Teat. 56, -21.

Ii, 4 b, (ob. Szarasy). Przeciwnie złotogłowni na spodku panowie , A nad nięmi wierzch mają dziś marni szar- 'SZARGANT . 'SZARGART, 'SZARGARZ , a, m. , [z niem. kowie. Jig. Gr. A, 3 b, ( cf. szara szlachta, szary ko-    ©Cierge, sługa publiczny, ob, Sergiel 2], lic tor, oprawca,

nieć). — §. Pies szary, ettt grauer ,*pltnb. Panięta po    abo miejski sługa, szargarz, butel, kat, który złoczyń-

ulicy psy pogromili, Kęsego poimali , a szarka zabili, -ce imuje i traci. Maez. Szargant, lorarius. ib. Lictorius, Hej. Wiz. 97 b. Wydał złodzieja szarek psim ozorem. co ku szargnrtom a butlom należy, ib. ( może z Franc. Miask. Ryt. 2, 177. — (SZARFA, ob. Szarpa). — SZAR- sergeant).

GA, SZARUGA, i, z,, słota, pluta, pluskota, zadymka, SZARKAĆ, SZAR KNAG , ob. Sarknąć, zawierucha, zamieć, chera, deszcz z wiatrem ; itajfeS, SZARŁACIG, SZKARŁACIE cz. niedok., uszarłacić, uszkar-ungeftümeê SBettcr. Szargi i pluski oktobrowe. Tward.    łaoić dok., rumienić jak szarłat, czerwienić; befcbarlarfjeu,

Wł. 195. Szarugi wilgotne.¹ Ilor. 2, 199. Nar. ; ( imber    fcltarladjrotl) machen. Wschód szkarlaci nadobne zaranie.

edax). Dzień, noc, słota, szaruga, czy marznie, czy    Przyb. Milt. 212. Flora ogród krasnym kwiatem hojnie

pali,    Skoro    pan powie nuże! nogi zapas, dalej. Zabi.    uszkarłaci. Zab. 9, 6. Niebieskie szkarłacą    się róże.

Amf.    12. Iw szarugi odprawiać pod niebem noclegi,    Przyb. Milt. 85. Mężowie waleczni uszarłaeili    się, Budn.

I bosą noga    deptać ścięte mrozem śniegi. Zab. 10, 42.    Nah. 2, 3. (szarłatem odziani. Ribl. Gd. ).    W szarłat

hoss.    Tam    na wdzięcznej pogodzie z szargi osychają.    przyobleczony, uszarłacony, coccinalus. Mącz.    SZĄRŁA-

Tward. W. Ü. 2, 208. Ślepa szarga widok odejmuje    CISKO , a, n., Zab, 9, 83, contemn., elcnbet⁴ ©d)arlad).

zawikłaną srodze drogą. Suszyć. Pieśń. 2. F, 4 b. Obłok    SZARŁAT, SZKARŁAT, u, m. ; ( Boh. śarlat, ćerwec;

skoro się rozwarł, ciężką wody swmj szarga zalał. Otw.    Slov. śarłat; Sorab. 2. scharlak ; Sorab. 1. scharlachow’a

Olw. 455. — §. Szarga morska, burza,. nawał ; ©turtrt,    barba; Garn. shkerlât; Vind. fhkarlat, fharloh, barsun ,

llngenuttci⁴, ©eeftltnu. Czarna szarga morze z boku tur-    knrmesin; Croat. skerlàt, sbkarlat; Slav. skerlet; Bosn.

buje W długim przez tak wiele wałów skoku. Bardz.    skerlet, çergljena svitta, skerlet sok, mast ; Rag. gri-

Luk. 85. Łódź moja żadnej szargi i żadnej nie boi się    miz; Ross. mapjaxTi, aioe cyKHo); Germ. ©cfyarlrtcl) ; (Svec.

burzy. Pot. Pocz. 85. — Fig. Nie bardzo nam jeszcze    skarlakan ; Ital. scarlato; Angl, scarlet ; Franc, ecarlate-,

do śmiechu z przeszłej szargi. Pot. Arg. 430. (zawieru-    Isl. skarlat; Arab. yxquerlat; Turc, iskeriet; Pers. sa-

chy). SZARGAĆ cz. niedok., poszargać, uszargać dok. , gallat). Teraz częściej mówią szkarłat, szkarłatowy, niż Szargnąć jedntl., kalać«, błotem nieczyścić; befubeltt , be*    szarłat, szarłatowy. X. Kam. Marcin z Urzędowa rozumie,

flccfett, bcfdjmnfcen mit ©traßeufütlj, befdjlumpcrn; Boh. śu-    że z Polskiego czerwiec, tak słowo kerrnes, jak i sło-

brórn se (ob. Szubrawiec),    ( cf. caurati wlec, plóśt se    wo szkarłat pochodzi. Urzed.    433. — 1) Szarłat purpu-

caura płaszcz się, Wlecze;    Garn. shórgam, shorglam *    ra, małż morski, z którego    szarłatną    farbę wyciskają,

ciurczeć; Hung. sziirgem slrepo\ cf Croat. sârgaszt va-    ryba, żółw', ślimak morski szarłatny. Cn. Th. 110. bie

ricolor). Szargać szatę, szargać się. Cn. Th. 1100. Jam    Purpurfcbttecfe ; murex, gatunek ślimaków w morzach Azy-»

kadet, nie będę się w błocie szargał. Teat. 8,6.— Fig.    atskich; czasami wypuszczają po trochu farby szarłatnej,

W Warszawie się uszargał, z Dubna jak zmyty czystym    u dawnych zwanéj purpurą.    Zool. 95. — Szarłat, krze-

powrócił. Zab. 13, 214. (zadłużył). Żaden się bez ja-    winka, szarfatowe drzewo,    z którego jagody na farbę

kowćj przywary nie rodzi, Ten najlepszy, kto się mniej    zbierają, Hex coccifera. Syr.    1342. bet' ©rttarlachbaunt. —•

w tej szarga powodzi. Hor. Sal. 36. (kto najmniej ma    Szarłat farbowny ziele, abo    szarłatne ziele, sandyx. Cn.

plam, wad). On z moją powaga wasze razem szarga;    Th. 1100. ©d)ar(ei), ©d)arlac()fi⁴aut.— §.2) Szarłat, SZÀR-

Na nasze przywileje, na władzą się targa. Weg. Org.    ŁATEK, ziele, amaranlhus, gatunki tu należące są Mi-

18. On się tylko pieniactwem szarga , a . z sąsiady Usta-    łosnik, żminda , samit. Kluk. Dykc. 1,27. Birk. GL Kon.

wicznie o lada zagon wszczyna zwady. Nar. Dz. 3, 148.    19. Syr. 1355,. Ross. öapxaTimK'B , ïaufeubfdiôn, ©arnntt*

Głowy uszargać nie potrafisz winem, Ni z kołem godo-    bluttte. — §'. Szarłat, szarłatna farba, szarłatny sok, któ-

wniczym tańczyć koło dzbana. Zab. 9, 338. Zabi, odu-    rym szarłat farbują, ©d)arlad)f«rbe, Purpurfarbe, ©djarladj;

rzyć, ben fôopf benebeln. — *$. Szargnąć, szarpnąć, tar-    Vind. fbkarlatna farba; Ross. OarpaHOCTb. Z proszku kar-

gnąć, szarpiąc poruszyć; retßciib jucfeu, mit einem Jîltcf    mazynowego robią przednie rumicnidło szkarłat. Krumł.

bemegen. Wyrwawszy tesak przy boku miany, onymże    494. — Fig. Postępek ich    szkarłatem    jagody jej zaru-

w się szargnął, I wskok z    gorącej rany martwiejąc wy-    mienił. Nieme. Król. 4, 115, ( cf. raki    piec). Szkarłat,

targnął. Zebr. Ow. 82; (dimittit in ilia ferrum). Pote-    purpura z różą, ustępuje    temu wdziękowi. Past. Fid.

żnie drżącą bronią szargnał; trementia forii tela manu    525. Będąli grzechy wasze    jak szarłat, wybielone będą

torsit. Zebr. Ow. 296. Brzydkiemi szargneła włosami;    jak śnieg, a jeśli będą tak czerwone jak bawełna, zbie-

movit. Zebr. Ow. 93. SZARGANIEC, ńca m., SZAR-    leją. 1 Leop. Jez. 1 / 18. — §. Szarłat, materya, sukno,

GA WIEC , wca , w., poszargany, gnoik, smród, niechluj ;    jedwab' tego koloru; ©cfyarlacfdud), ©djarlacbfeibe, ©djat*

ein fdjmuijiger 202enfc^, eine ©au. Już lada szarganiec i    la<^. Gdy czerwcem sukna farbują, takie sukna zowią

70

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

szarłaty, jakoby rzekł szkarłat skażoną mową czerwiec.

Nurek szaropióry. Zab. 40, 82. Koss. [SZAROGRÓD, a, m., miasto na Podolu, eine (Stabt in fobolien 2]. Założy! Jan Zamojski jednę fortece najbliżej granic Tureckich , i nazwał ją Szarogrodem , na pamiątkę Szaryusza Jelitczyka, od szarej sukni tak nazwanego. Boh. Zarnoj. 9. et 185, cf. szara szlachta, szarek. oczu szarych, grandugig ; Boss. ctporjia3HLiH PICH, a, m., n. p. Rarog się przelatywał aż pod obłokami, Kiedy go obaczyła gniewna była kani, Mówiła: Poczekaj mię panie szaropichu ! Wołając złorzeczyła ; on latał po cichu. Papr. Koi. K. 2.? SZAROŚĆ, sei, z., SZAROTA, y, z’.; Ross. cfcpx, cipocTŁ, ctpH3Ha, ch-boctb (ob. Siwośćj ; bie grane garbe, ba3 ©ran. Szarość bierze coś od czarności i od białości, i tak bywa, ani biało, ani czarno, ale coś śrzedniego. Petr. Et. 107. Zabrzmij w cichej szarocie , mój samotny głosie. Przyb. Ab. 11. w szarej poświecie, w zamierzchu; ©raubuttfel, ©dmmernng.— §. Szarota ziele, ob. Koccnki. Jundz. 410, Ross. Komenbii janini, ropa/mna. SZAROSIWY, o koniach; Ross. naauH, na-iKo, ©rmifdjtntmel. SZAROWAĆ ściany cz. niedok., szaro ściany tynkować, nim się wapnem bielą, gran betundjen. Urm.

SZARPA , SZARFA, y, z’., binda dla ozdoby; Gall. echar-pe; Anyl. scarf ; Svec. skärp; Germ. ©djćirpe ; Y ind. fhar-pa, shounirsku opafilu , ofizirski prepafs; Boss. map<i>t, nepeBH3Ł, (cf. przewiąz) ; Eecl. nopainnua, nepeBH3b BOHHcnaa. Szarpa oficerska, bie $elbbhtbe. Rzuca ziarno kmiotek na uprawną rolą, Worem zboża przecią-gniony, który jak szarfa silne zdobi mu ramiony. Tom. Roi. 47. Ankry, szarpy, stroje kobiece. Haur. Sk. 519.

e , od szarpy ,

SZAROOKI, a, e, SZARO-

Urzed. 353. Szarłatne jagody farbierze do farbowania jedwabiów, wełn i sukien używają, które potym od tej farby szarłatami zowią. Syr. 1345. Włosy głowy twojej jak szarłat zwiniony. 5 Leop. Cant. 7, 5. (jak pa-włoka królewska. 1 Leop.). ib. Exod. 28, 53. — §. 3).

Szarłat, miano pięknego charta. Bielaw. Myśl. B, 4 b,

9?ame eines fdjönen 3Binb(iunbcS. — §.4) Medic. Szarłat, wyrzut plam czerwonych małych po całym ciele. Krup.

5, 344. szkarlatyna, ©d)arlad)auêfd)Iag. SZARŁATNIEĆ neutr., niedok., rumienić się jak szarłat. Cn. Tli. 1100, fdjarlatfyroift werben. SZARŁATNIK, a, m., co farbuje szarłatno. Wtod., ber ©djarladjfdrber ; Eecl. yepBieiinnHHicB ,

Graec. noQcpvgèvg, purpurarius. — *$. Papież z swojemi szarłatnikami , kardynałami. Baz. Hst. 20, cf. Sorab. 1. purpurnik, w szkarłat ubrany , ein in ©djarlad) ©efleibc* ter. W rodź. zeńsk., n. p. Abyś już z kubka złotego onej szarłatniey Włoskiej wina obrzydliwości nie pragnął, ale raczej głosu bożego słuchał ! Teof. Zw. 32, (cf. purpurat). — §. Szarłatnik, małż szarłatny, ślimak, btC ^nr* purfdjnecfe. Tr. SZARŁATNAWY, a, e, półszarłatny. Cn.

Th. 1101, l)albfd)«rlad)cn, fd)arlad;arttg. SZARŁATNO adv., koloru szarłatnego, farlafart>tg. Szarłatno czynię, purpuro. Cn. Th. 1101. — W szarłacie, im ©djarlacfy.

Szarłatno chodzący, purpurałus. Cn. Th. 1101. Jak się dziecię za młodu pyszno a szarłatno nauczy chodzić, potym tak się będzie odymało , że ludzi nie będzie chciało znać. Glicz. Wych. F, 4 b. SZARŁATNORODNY, a, e, ostrifer. Cn. Th. 1101; ślimaki szarłatne rodzący,

^urpurfdjnecfen jeugenb. SZARŁATNY, SZARŁATOWY,‘ a,

e, od szarłatu, ©d;arlad) *, fd;arla£^cn ; Boh., śarlatny, śar-    Seibbinbett ber ©amen. SZARPQWY , a

latowy ; Slov. śarłatowy ; Vind. fhkarlaten, purprast, bar-    ©d^rpen * ; Ross. map<MHblH.

sunski, karmesińskofarbast; Croat. skerlâten, skarlatni ; SZARPAĆ, pr. szarpie cz. niedok. et contin., Szarpnąć jedntl., Runy. skârlâsztin ; Bosn. skerletni ; Rag. grimizni ; Ross.    (cf. Germ, (darben, cf. sierp'; Gall. ccharper ; Lat. sar-

óarpflHbiH, óarpaiionBtTHHil , nepBaTBiiI ; Eccl. Ypiuffem.    pere ; cf. Germ. fdiar, £fdjerper. 31 big.; cf. Lat. carpere;

Ciało jego białe i szarłatne. Groch. W. 331. (rumienne).    Carn. sharbarm * bije, okładam plagami ; cf. Graec. kqtzûÇco;

Szarłatne jagody, karmazynowe ziarnka. Syr. 1345. Szar-    Hebr. mK arabb, ‘carpsit, rjitD laraf, rapuit); siepać',

łatna szata, eilt @$arla$ «, ober Çurpurfletb. Jezusa obie-    rwać kogo; Slov. trhâm , (ob. Targnąć); Bosn skiddati,

kii w szale czerwoną, szarłatną abo purpurzaną. Sekl.    iskiddati; Ross. Tep38TB, reißen, f)in ltltb (ter retten, $an*

Math. 27. Opony z jedwabiu szarłatnego. 3 Lcop. Exod.    fen. Szarpać się z kim * rwać sie z kim ; ftd) mit einem

2G, 1. (powłoczonego. 1 Leop. z szarłatowego. ib. 26,    permit reißen, ftcnim balgen. Chciałem się z nim szarpać,

31). Otworzcie-no szkarłatni zbójcę wasze dzieje, Izali    ale darmo, mocniejszy wygrał. Teat. 52. b, 112. Gdy

myśl w nich strachem zdjęta nie struchleje? Ńar. Dz.    się tak Polska domowemi niezgodami szarpie, dźwigała

1, 77. (purpuraci, purpurą okryci). Tyranowie szkar-    się potęga Ruska. Nar. Hst. 4, 127. — Szarpnąć się

SZARLETAN, SZARLETANKA, ob. Ciarlatan.

SZARŁOOKOŚć, ści, z., szarłatowe oczy, jak u królików. X. Kam. $anind;eildngigfeit. • Wódka ta dziecięciu młodemu szarłookość naprawuje. Sienn. 252. idem! Spicz. 108.

SZARMANTKA, i, i., miano, które suczkom dają, 9?ante einer flehten (Sc^ooß^ünbtmt. Mon. 64, 140. Hajduk mantkę przez nieostrożność potrącił. Mon. 67, 285. Obudziła mię szarmantka szczekaniem, ib. 67, 287. SZAR-MANTSKI , jego, m., Nieme. P. P., cf. fraczek, fircyk , fiutyniec. W rodź. zeńsk. Szarmantska.

SZARO adv., gran. Kaczka szaropióra, Tward. Wł. 245.

łatni. Zab. 16, 120 Nar.    na co * porywać się, rwać się na co; auf etwaê lo3ge*

szar-

Ijen, ftd) baniber ^ermadten, einen Unfall fcaranf tbnn. Skoro się dowiedzieli Prusacy o zgubie wojewody, szarpnęli się silniej, niżeli kiedy na udział księcia Konrada. Nar. Hst. 4, 196. Sam na sam, to sztuka; zaraz ja ci pokażę — szarpie się do niego. Teat. 51, 54.— Szarpać ciało, mięso drzeć, targać, rozszarpywać niedok., uszar-pać dok. ; jerreißeit, jerfïrifdjen, in ©tücfc reißen. Strona przeciwna go ńsznrpała, i na twarzy poraniła. Sk. Dz. 869. — Pr. et ßg. Zmartwienie nieustanne serce moje szarpie. Teat. 4, 19. dręczy, kfaje, jerfleifdjt mein ,^erj. Lud się wspomoże, Gdy go ani celnik, ani żołnierz szarpać będzie. Star. Vot. B b. zdzierać, feßittbett, prellen,

betrügen. — Transi. Szarpać kogo, sławę jego, lżyć go, JCttg. Szalon, a najwięcej szaszedron zwyczajnym byl uwłaczać mu; jetttartbeé ©fire angreifen, t^n fdjanbett, läftern. jego w lecie odzieniem. Mon. 74, 566.

Tacyt wszędy pochlebia Germanikowi, którego ostro ‘SZARSZYN, ‘SZARZUN, a, w., gatunek szabli, pałasza, szarpie Paterculus. Pilch. Sali. 6. Honor mój przed    szpady, (cf. Gall. charger); eine 2Irt ©abcl. Jednemu się

drugiemi szarpie. Boh. Kom. 1, 22. Niecnoto s'miesz    ehce gospodarstwa, drugiemu konia a szarszuna, dru-

szarpać sławę pana twojego. Teat. 25. c, 88. Teat. 9. b,    giemu prawa, drugiemu pokoju. Rej. Zw. 12 b. Nasi

43. Czyli można ludziom złym    gębę zamknąć, aby dru-    bracia, kiedy się dwaj swarzą, tedy się śmieją,    aż    kie—

rozwa-

gim sławy nie szarpali? Teat.    15. c, 5. Wy mi honor    dy się rzucą do szarszunów, toż dopiero chcą

szarpiecie. Zab. 13, 273. Treb. Szarpiące święte po-    dzać : aliści drugiemu, choć nic nie winien, ręka wisi.

stępki języki. Nies. 138. SZARPACKI, a, ie, od    Rej. Zw. 80. (do korda). Pan na warchoły marne świa-

szarpacza , siepacki, ceklarski; £wfd)er'j «, ©cf)tttberé *. On    ta tego Chce zawźdy dobyć szarszuna swojego, ib. 227.

go przed grobowcem Katula szarpacką ręką mordował.    Pójdzieć i Mazur, wasz mężny brat miły Z szarszunem,

Pilch. Sen. gn. 525. Szarpackie kupy, rozdzierające    z kijcem skosztuje swej siły. Stryjk. Gon. U 5. Musi

Rzpltą. Pilch. Sen. list. 1, 107. SZARPACZ, a, m. ;    się ‘radszćj obrócić do pługa, niż do szarszuna. Rej.

[Rag. kàrpaz, karpitegl interpolator) ; co szarpie co . albo    Zw. 45 b. Musi się ‘radszćj obrócić do pługa, niż do

drugiego; Ross. Tep3aie.ib, ber $crumreiper, Scutegućtfer.    szarszuna, albo do zbroi szorowania. Weresz. Reg. 44.

flader. Biada szarpaczom, którzy jedność ś. targają. (raczej do rolnictwa, niż do wojskowości).

Birk. Exorb. D b. Cudzego majątku szarpacz. Mon. 69, SZARUCHA, y, i., szara maść, bfe graue ©albę. Szarucha, 1044. SZARPAK , a, m., nóż    lub miecz do rozszarpa-    którą barwierzy smarują. Oczk. Przym. 9. Nasza    miła sza-

nia, kord; Grem. eilt îfdjerper,    (31 big.), fMltbegett, ©ar*    rucha, pomsta barwierska, czy Galenowi kiedy    w    myśli

rap, (cf. sierp'). Wściekły Mars płytkiem szarpakiem    była? ib. 4.

kole. Nar. Dz. 1, 50. Jak dobył szarpaka.... Kniaź. SZARUGA, ob. Szarga.

praca z

pańszczyzny wypadająca; Germ. baé ©djartüerf; (Boh. sarwótka, swóda, swar * swar). Szarwarki, Graec. Xhtovq-yiai, publicae operne. Klon. Wor. 15. Szarwarki do grobel , mostów*, powinny być zażyte ; ale częściej niemi koło polowych robót robią ; te co miesiąc dzień jeden poddani powinni odbyć. Mon. 64, 196. et 199. ib. 67, 196, cf. tłoki, gwałty. — Transi, fig. Szarwark, tar— tas, kołowrot, zamieszanie, hałas; Santt, Słertmrritng, ltnru^e, ©etoé. Co za niespodziewany koło mnie tu szarwark ! Klon. Wor. 20. Na to on: wierz ty mnie, i jać się dziwuję, Kiedy owe szarwarki na świecie widuję! Rej. Wiz. 66. Jeszcze mało mają, te stroić szarwarki. Zebr. Ow. 379. nefas. SZARW ARKOWY, a, e, od szar-

Poez. 2, 206. Zab. 14, 587. Szarpak topny w Noryc- SZARWARK, u, m., robota publiczna na pana, kich buchtach, Noricus ensis. Hor. i, 90. Nar. SZARPANINA, y, z., SZARPANINECZKA, i, i, zdrbn. ; Boh. drtina , (cf. drań, dranica); to, co szarpają, jako ścierw, psia strawa, do rozszarpania żer, canibus data praeda.

Gn. Th. 1101, Eccl. 3B!>po/i4HHa ; wa§ gum 3erfïetfd)ert frété gegeben wirb, ber 3lntf>etl beé Seitljunbeé »on einem gefällten Söilbe, baë 3ägerred)t. Armeńskich sie nie leka lwów szczupła mróweczka, Co dla lwiej paszczęki ta szarpanineczka? Tot. Saut. 29. (odrobina poszarpana).—

§. Fig. Rozszarpywanie , łup cup ; baé 3erreipen , 3^[iü(fen,

Berjleifdjeit. Z ojczyzny wypędzonych pospólstwu na szarpaninę namiętności dali. Warg. Wal. 127, Dobra ciężką pracą nabyte podlegają mocniejszych szarpaninie. Ktok.

Turk. 104. Jeszcze ciało do grobu nie będzie włożone,    warków, ©djanverfé *. Anibai nie ustąpił szarwarkowym

pocznie szarpanina około niego. Rej Post. S s 5. Nie    pracom, aż się przez Alpy w Auzonią wedrze. Mon. 71,

chciał, żeby królestwo, idąc w szarpaninę przez podzia- 154. (nie poprzestał łamania gór).

ły, słabiało. Nar. Hst. 2, 282. Szły Inflanty, za po- SZARY, a, e; (Boh. śary, cery, tmawy sublucidus, subob-mnożeniem przybyszów coraz w większą między ró-    scurus,    ciemnawy, zśera, ztemna z ciemna); Sorab. 2.

żnemi stanami szarpaninę. Nar. Hst. 4, 276, Zab. 16,    schéri ;    Sorab. 1. schjry, schyry canus ; Carn. shara ge-

124. Nar. Pigmalion niedowiarstwu, miłości    i łakom-    vus, species ; Vind. fharovit * pstrokaty ; Croat. sar, saren

stwu w szarpaninę był podany. Tr. Tel. 139.    — Szar-    variegatus,    sśrgaszt varicolor, szur ci ner eus ; Hung. sâr-

panina , szarpaniem , wydzieraniem zgromadzone    zbiory;    ga fulvus;    Slav. sharen * pstry; Rag. sejaaren, sejarövit

Jttfammen geraffte ©ammlungen, 3Sorrät^C. Nie nauki    oschłej    multicolor,    sejarati variare; Bosn. sejaroviti    discolor, seja-

i misternej szarpaniny, czekamy po tych nauczycielach.    rovitost    varietas eolorum, sejarati, nasejarati disiinguere

Zab. 8, 180. (kompilacyi). SZARPNY, a, e, szarpający,    colore,    suri * płowy; Ross. ctpuii (cf. siarka; cf. Gall.

prędki w porywaniu, retfSettb. Szarpny ryś. Chodk. Kost. 25.    sarran ;    cf. Chald., Syr. et Arab "Tin chasar, albescere ; Eccl.

Pochodź. ( cf. sierp'), doszarpad, naszarpać. o szarp ad,    mapï , ma pu farba, kolor, cf. żar, mapOBHbitł malowany,

o szarp ani ec , odszarpad, poszarpać, przeszarpać, rozszar-    mapio, yuiapimi, yiuapfWł farbować); podpolały, wil-

pać, uszarpnać ,• wyszarpać, zaszarpnać.    czasty ; grau Ö0U §arbe, molfégrait J (dislng. siwy, szedzi-

SZARSZA, y, z., materya wełniana z jedwabnemi nieiami    wy). Każdy wilk szarą sierść ma, omnes sibi congruunl,

pomieszana, Germ. bic ©arfdjp, Ctrl ntolltgeé ©etDCbe ; (Franc.    unum cum    noris, omnes noveris. Rys. A,d. 55. Nie wilk-

serge; ltal. sargia ; Angl. searge ; Lat. med.    sargium ;    li, to pies    będzie szary. Pot. Arg. 777. Tak się rządzi,

z Łac. sericum). SZARSZEDRON, u, w., materyjka je-    jak szara gęś po niebie. Mon. 71, 712,    (ob. Zrzęda,

dwabna ; Gall. serge de Rome, Sl/flrcljebron , etn    ©eibeit*    kapryśnik,    dziwak). Szary papier * bibuła ,    gratte» Söfcbpa*

ści. Zab. 12, 76. Po świecie nędznym się szarzasz. Dar: Lot. 6. kąty pocierasz, tułasz się, fid) tyerunt ftüßeit tli ber elenbett 28elt. Szarzają się za cackiem niepewnym. Mon. 69, 580. ubiegają się z narażeniem, fie rennen tbttt un* bebaefytfam, ju tarent ©djabeit nad). Kościoł spustoszały, Którego wierzchy mchem się plugawym szarzały. Otw. Ow. 23. ciężały, [te maren bamit belaftet. Mężczyzny sza-rzać miłością, i odmieniać ją często lubią. Teat. 15, 28. Nic ten brał urzędy, który miał zasługi, ale kto najle-pićj życiem i sumnieniem szarzał, [’rzestr. 90. Czemu tak szarzasz fortunę i bogi, Dobrowolnie wydając się na sztvchy ! Chrośc. Luk. 165. Ojczyzna nie szarzała panem. Jabl. Buk. I) b.

picr, Fließpapier. Wodę przecedzić przez szary papier.

Rog. Boś. 1, 128. Szara godzina, zmierzch; Eccl. co-MpaKï, cjMepKii, (npiiMpaKt, reMHOBaTOCTb ciernnawość),

^Dämmerung, Rweplidjt; Szara poświata, noc widna; eine Çclle 9tad)t, ©ternenuacfyt, SDionbeiinadjt. Tym, którzy w nocy, bądź przy szarej poświecie , bądź przy świecy widzieć nic mogą, lekarstwo. Syr. 524. Szara suknia, szarża, ctlt gffiltcr 9?0Cf. Zakon ś. Franciszka z szarymi mnichy przyjął. Szczerb. Sax. 251. Jeden z familii Kozłoro-gów od szarej sukni Saryusz nazwany, przodek Zamojskich. Boh. Zamoj. 9. Dosyć ci jest mieć jedne suknią szarą albo więc dwie, jeśliby ojca w tyra stać mogło.

G licz. Wych. F, 2 b. Po co ślesz co rok babo do Torunia? Dobry szary płaszcz, dobra drugiej gunia. Groch. SZARZERUNEK militarny. Kaw. Nar. 268, ob. Rękoczyn.

hämmern, bmtfcl werben; (Sorab. 1. schyru canesco ; Rag. sejarati variare; Bosn. sejarati, nasojarati dislinguere colore; Ross. cipŚTB siwieć). Nagle się niebo zaćmi a horyzont szarzy. Przyb. Milt. 552. Słońce zaszło, a mierzch zpaczny przez szarzenie zbliżał od wschodu, ib. 230. (przez szarotę). — §. Szarzyć się, szarzeć, szarym się stać; gran werben, ergrauen. Pole się urodzajne daleko szarzeje. A. Kchan. 199. — $. Szarzyć się, migać się w oczach, w oczy słabo świecić ; in bie 3lugcit bäiitmem, fetywad) in btc Slugcn fdjetUCit. Rzadko znajdziesz takiego na okręgu świata, Co mu się szarzy prawdy zbawiennej poświata. Pot. Zac. 117, (cf. szara poświata). Tam na schodach się szarzy stopień marmuru ciosanego gładki. Pot. Syl. 473. Ale zda mi się, tam się coś ruszyło, W onćj gęstwie, i tak się szarzyło Właśnie jak wilk; wilk jest, nie inaczej! Past. Fid. 236. SZARZYZNA, y, ź., szarza, szara suknia, ein grauer JRotf. Piękna była, lubo się w Włosienicę ową i szarzyznę przybrała. Tward. Pasy. 75; Przychodzi do mnie jakaś w szarzyznie babka. Teat. 10, 51. Czemuż nie weźmie szarzyzny, i nie osie— dzie przy kościele! Teat. 10, 69.

W. 414. Starsi bracia przy boku pańskim zasiadłszy, SZARZYĆ się recipr. niedok. ; Boh. śeriti se; mierzchnąć, uboższych szarą szlachtą, od sukien szarych, w jakich na on czas wszyscy niemal chadzali, na wzgardę nazywali, i w purpurę się przybrali. Siar. Ref. 160. Szarkami,

©rauröefe, grauröcfiger sibel. Ojcowie nasi szarą szlachtą się zwali, iż nie używali bławatów i purpur świetnych ;

Kontentowali się suknem, które w domu robiono, a cnotą się świecili. Star. Ryc. 41. W bogactwach szlachectwo znają, Ku drogiej szacie dziś tylko powstają, Ubiór a srebro godno czci i wiary, Ustęp' ty szary. Stryjk. Gon.

E 1. — Fig. transi. Szary koniec, ostatnie miejsce siedzących u stołu. Mon. 75, 507. brtó fd)led)te (Sttbe, ba§ bfimte ßltbc; (cf. Ross. xasii koniec materyi jakiej, oh.

Chasa). Szary koniec » smutny koniec , eilt traurigeS (Sttbe.

Zginął nam wybór, i przywódzca stary, A został jako mówią koniec szary. Jabl Buk. N, 2 b. Teat. 24. b, 16.

— Transi. Patrząc na darmohardego chłopa, każdy szarą pychę u siebie snadnie omierzić może. Rej. Zw. 53.

Chociaj kto będzie klejnotem szlachectwa i dobremi cnotami osadzony, trzeba mu tego przestrzegać, aby w nim jaka szara pyszka nie urosła, ib. 53. szpetna , bez fundamentu, wietrzna, napuszona.— §. Medic. Szara maść,

trzask , szus,

szust! smyk! Gcrm. wie CtU ©djlip, im 6d)uffe, (cf. £>aft) ! im fattfenben Sprunge, raufdjcnb oor (Sile, ^lofc, ^lujj. Czemu sie Waść kręcisz niby na zawiasie, szast, szast, jaki mi Francuz! Teat. 43. c, 5. Wyb. Pani zadzwoni, szast, dwa kroki; i już ja u jejmości. Teat. 20. b, 4. SZASTAĆ intrans. niedok., Szastnąć jedntl. ; Boh. śausta-ti; Boss. uiaciaTL , macTHyn,; z szelestem ruszać czym, mit ©eräufcö bewegen, burefy Bewegung ein ©eräufd) machen; (cf. Ross. maniy Tb, umam chwiać , cf. szata). Szastanie nogami siedząc u stołu tak znaczne, że ociec rozumiejąc, iż ten szelest od psów pochodzi, niewinnie psa uderzył nogą. Boh. Kom. 1, 270. Ptak skrzydły szasta. Przyb. Milt. 225. Wchodząc kłania się z szastaniem. Teat. 19, 8. (z szaszorem). Przechadzając się, i nogami szastając, starali się, aby ocknął, na urząd on trzask czyniąc , aby nie od budzących, ale od szumiejących ocknął. 1 Leop. Jud. 14, 9. — Recipr. Szastać się; Ross. ma— dames; z szelestem czyli szaszorem uwijać się, kręcić się gdzie ; fiefy mit ©eräufd) herum breiten, herum tummeln ; (cf. Ross. limâmes taczać się, wahać się). Ustawiczne

z żywego srebra z sadłem, unguentum Neapolilanum, SZAST! inlerj ; Boh. śaust; Ross. rnacib;

Mercuriale. Perz. Cyr. 2, 327. Wolszt. 112, ob. Szaru-cha, btc graue SJłercurtalfalbe. Szare bielmo, źrzenicę bielmem białawym , burawym , żółtawym lub niebieskawym pokrywa. Perz. Cyr. 2, 169. ber graue 8taar. 1. SZARŻA, y, z., szarzyzna, szare sukno, graueê £ltd). Przodkowie o szarłat nie dbali, Wojewodowie w szarzy więc chadzali. Jei. Ek. E 1. Zygmunt August na sejm Piotrkowski przyjechał, dwór swój wszystek w szarzę ubrawszy, barwę tę ziemiańską nazywając. Biel. 555. (ob. szara szlachta).

2. SZARZA, y, z., z Franc., ranga, godność, urząd; eine (£l)arge, eilte (Ej)rcu(teHe. Do wszystkich szarz wojskowych król patentuje. Skrzet. Pr. Pol. 1, 107. Nie chciałbym, ażeby szarze wojska naszego przedajne były. Koił. List.

1, 89.    ‘

cz. niedok., (cf. Germ. fcfyaiTCU, fd)eueru, cf. szargać); poniewierać, nie szanować, nie ochraniać; etwas herum reiben, abretben, abnußcu, olme 8d)oneu f/erum werfen, Ijerum reißen. Następca w swój dom niesie kapelusz, aliści Ujrzy zszarzany i cienki jak z li-

556

SZARZA - SZARZAĆ.

SZARZERUNEK - SZASTAĆ.

SZARZAĆ co, lub czym ,

szastanie się Moskwy po Polszczę. Kur. Pet. 157. Twa    maks , (cf. kaftan); Eccl. (ob. ‘Ryza) ; szata powsze-

córka między chłopy się szasta. Hor. 2, 111. Nar.    clinie, wierzchne odzienie z płótna, z sukna, suknia,

(ferta się). Małpa się szasta z pompą w ozdobnej pur-    lub tez cała odzież; baé 5Uetb, Me tletbung, Kleiber; cf.

purze. Min. Byt. 5, 559. Szastający się włóczęga , tłuk    Boss. [urna * okład na obrazach, Kursk. 2], iimaTb, mamyTt

Ross. npa34H0iuaTaromiMCH. — Szastać się, szastać » do-    chwiać, wahać, maTaTbca taczać się, (ob. Szastać). Szata

kazywać, szumie, lusztykować, tu SflUê lUtb St'flUê leben.    jest wynaleziona dla przykrycia ciała nagiego, nie dla

Szastać, marnować, sypać. Miarkuje się to, kiedy przyj-    pychy. Pelr. Eh. 75. Pięć lat temu (koło r. 1553 pisano),

dzie swoim szastać. Dwór. B 1. Teraz jestem człowiek    jak    nasi krótsze szaty niż postronni poczęli nosić; tak iż

żonaty; nie mogę szastać się jak dawniej. Teat. 24, 87.    nie    wstydzą się ukazować onych części ciała, które mają

Czart. — §. 2') Transit. Szastać chustę w wodzie * płó- . być    zakryte. Modrz. Baz. 201. Stęskniwszy się z oby-

kać, wypłókiwać. Ir. fpülen, auBfpfilen, 5. 33. 2Mfd)e. Sza-    czajmi i ubiorem Macedońskim Alexander, szaty na się

ma

stać kogo, potius Wyszastać qu. v., wybić. SZASTAJ,    wziął Perskie. Warg. Wal. 526. Jaką dziecię szatkę

ja, m., miano charta, 9?amc Ctlteâ 2Bmb!)Uttbeé, ct. sza-    mieć. G licz. Wych. F 5. jaką sukienkę, 9îb(fcl;ett. Doty-

szek. SZASTKA, i, z., miano charcicy, 9łante einer 2BtnM    kanie szaty czyli sukni Chrystusowej zdrowie dawało. Sk.

tyünbtnn. SZASZEK , szka , m., błazen. Cn. Th. 1101, fi-    liaz. 439. Mniskie szaty. Sk. Dz. 1040. (habit, kapica).

glarz, kuglarz, ein ^ioffenrciper ; (Boh. śaśek , saska bła-    Szata podła, szaeisko, ob. Sukmana, Szata, powierzchnia,

zgoń, śaskowati, śaśkugi błaznować). Niewdzięczny ga-    ob. Koniusz, surdut; szala spodnia, ob. Zupan, kaftan,

szek, Do żony jego przymknął się jak szaszek. Jabl. Ez.    Szata do ludzi, odświętna, ob. Ochędożka. Szata jedwa-

C 3. Kiedy nie będzie na tobie ubioru Świetnie dra-    bna droga, oh. Jedwabnica. Szata podszyta futrem, ob.

giego , wijaj bracie z dworu, Bo dziś szlachectwo, ro-    Szuba. — Prov. Szata często wydaje człeka obyczaje,

zum w adamaszku Chodzi, choć w ‘saszku. Stryjk. Gon.    Cn.    Ad. 1127. (szalony strój, szalona głowa, znać ptaka

no-

E. — §. Gatunek psów, eilte 2Irt §Ultbe. Co za szaszek,    po pierzu). Szata dodaje śmiałości, wiary, urody, god

wracać się na swe legowisko. Rys. Ad. 6. Nie podej- ści. Cn. Ad. 1127. jakie odzienie, takie raczenie; jak muj się szaszku pola legawego. JobŁ Ez. 40. nie po-    cię widzą,    tak    cię piszą, Kleiber maefjeu Sente. Szata nie

dejmuj się, czego nie umiesz. Bys. Ad. 41. Cn. Ad. 656.    czyni mężnym.    Pilch. Sen. list. 268. (rękaw nie bije).

(ne sulor ultra crepidam). Podjąłeś się mój szaszku le- Szata świetna nie ozdobi złego , a podła nie oszpeci do-gawego pola, Bo nie możesz mu zdołać, pobłądziłeś    brego, Cn.    Ad.    1127. (szkoda krasy, gdzie rozumu pasz ;

zgoła. Bach. Epikt. 55. Wyżłowie, kądlowie, brytany mają    cf. główka    jak    makówka). — Fig. Wiosna okryje krzaki

często być używane w łowieniu, żeby szaszkowie nie za-    i gaje zieloncmi szaty. Chód. Gesn. 142. umai, ubarwi,

legały pola; Haur. Sk. 340. SZASZOR, u, m., ruch z    upstrzy je.

szelestem, lot szastający; Boh. śaustanj ; Boss. mopoxt SZATAN, a, m.\ Boh. satanâs; Sorab. i. et 2. fatan; Vind. moóopTŁ, eine fd)ncHe ^eroepnfl mit ©erratfd), ©erajfel. Z    fàîan, pofhtalenz, slumck, fupernik, vrashnik; Croat.

pokoju szaszorem wypadła. Tward. Pasq. 52. Wypchnęła    satan, szotor.a, vrag, malik, szumrak, napasztnik (ob.

łotra z okna, leciał na dół szaszorem. Klon. Wor. 43.    Napastnik), skrapecz, zlódi (cf. złodziej), paklenik (cf.

Piekło się otworzyło; za nim powlekło się wszystko złe    piekielnik), hudich (cf. chudy), djaval; Slav. sotona; Rag.

sotóna, sotonna, vrâgh, djaval, hudoba, nâpast, straseno-silnik hudobski, necisti duh, duh zli, napasnik, zarni duli, (ob. Czart); Bosn. sotona, vragh, vrśg (ob. Wróg), pogan (ob. Poganin), hudoba; Ross. caiaHa; z Hebr.

satan, adversarius, cf. w sched, daemon ; arcywróg, czart, ob. Dyabeł; Turc, szaitan. Faszk. Dz. 152; Germ. ber (Satan. Łacinnicy zowią potwarz, co Grecy zowią.óna-ma imię ten nieprzyjaciel rodzaju naszego; żydowie zowią szatan, co się znamionuje jakoby przeciwnik. Eraz. Jez. T 6. Szatan jest stary hetman , już od pięciu tysięcy i pięćset lat wojuje , umie takie i owakie sztuki i fortele. Gil: Post. 197. Kędyś bywał szatanie? Zwodziłem świat panie! Rys. Ad.%\. SZATAŃSKI, a, ie, płachta 1. linteum, 2. vettis-, (śatek chustka, śatstwo ve-    od szatana, ©atattê * ; Vind. fatanski, pofhtalenski, vra-

stimentum\ S'ov. śatka, rućnićek chustka do nosa; śati    shji ; Bosn. sotonski, vrasgxji, hudobni ; Rag. sotönski,

szaty); Sorab. 1. et 2. drasta , (cf. drzeć); Carn. shât    hudobski, vraxij, djavaoski, hudobni, djavgli ; Ross. ca-

mapella, franten paludamenlum ; Vind. oblazhilu ( ob.    Tanimt, caTaiiiiHCKifi. Jeśli komu nie godzi się szatań-

Oblec), obliek, gvant (ob. Gwent), (fhat * serweta) ; Croat.    skiego tańca skakać, tedy człowiekowi krześciańskiernu

oprava (ob. Oprawa), halya, szv'ita, (cf. Zwinąć); Dal.    dopieroż nie godzi się o nim ani pomyślać. Gil. Post.

halina, szukna, odecha, dolama, (oh. Odzież, dołoman);    28, ob. Czartowski, dyabelski. SZATAŃSTWO, a,

Slav. hodicha, hodilo, (ob. Chodzić); Ross. iuaibe (ob.    dyabelstwo, &enfelci), teufelêmefeu, üfceitfcl. Kładąc rękę

Płat, płachta), oaibeiie, Ka<j>TaHb, Ka^Taneux, Ka<PTaH-    ma opętanych, uwalniał ich od szataństwa. Sk. Żyw. 2,

557

SZASTAJ - SZATA.

SZATAN - SZATAŃSTWO.

szaszorem. Tward. W. D. 6. Gromadą i szaszorem z obłoku szarańcza się wali. Tward. Wi. 160. — §. Szaszor, active, co sprawuje szelest, co żywo sunie, z szaszorem, szelestem. Dudz. 60. (rcaé ftef) mit ©craffcl bewegt, ettwrô Üîafelttbeé ; Croat. szacher; Hung. szatyor; £)eftcrr.

@egcr gatunek koszów). Szaszor, szyb, orzeł wyklijany, które dzieci wypuszczają na powietrze. Włod. latawiec, ein fapierbradje, ben bie fôtnbcr in bie Sitft anfftetgcn lajfen. ßoXeTv, i ztąd — Aliter: Uszykowane w porządne szaszory sznurem wędrują w podróż. Przyb. Milt. 225. hufy, kupy, gromady ciągnące, nmnbernbe $aufcn.

*SZASZUŁECZKA, ob. Czaszułeczka, Czaszułka, Czasza.

SZATA, y, z., SZATKA, i, i., zdrobn.\ Boh. śat chusl3 ,

11.,

145. Na krew'    chrześciańską Głodne    z Stambułu szatan-    ib. 71, 205.    SZATNY,    a, e; Boh. śatnj ; Vind. oblazhi-

stwo. Psalmod.    104.    len, oblazhilski, gvanten ; Ross.    pH3HUH , Ka<i>TaHHbiH ; od

SZATARNIA, ob. Szatnia. SZATKA, SZATECZKA, i, z.,    szat, do szat należący, Kleiber * . Szczotka szatna. Warg.

dem. Nom. szata, ba3 îîletbcfjeu. Ta szateczka szarłatna w    Iiadz. 174. Na coż tedy tak wiele szat nawymyślali, Ze

złoty wzór robiona,    Kamykami    drogicmi, perłą    osadzo-    szatną litanią    z nichby    napisali?    Łącz. Zw. 30. Prawa

na. Groch. W.    369.    Wszystka    jego    majętność,    wytarte    szatne bronią    zbytnich    ubiorów.    Petr. Ek. 75. Hletberorb*

szatki i trochę książek. Sk. Dz. 276.    ltunfl. — §• Szatny, adverb., Szatno, dobrze w szaty

SZATER , a, y, z. ; Slov. śóter, śator, stan; Carn. shó-    opatrzony, ubrany, odziany suto; retcbltd)    mit Sleibent yer*

tor, (cf. kotara); Vind. fhotor, al ena hisha na pulo, na    fcfyen,    îlctberretd^, tVO^l ober reidj geflefbct.    Chce być chwa-

voiski sa shunirje; Hung. sśtor, satorotska; (szatyor scir-    Ion,    że jest szatny, A za cześć botek    poczyta udatny.

pea) ; Croat. scator, sâtor, shator, sótorecz, scatorek, shot-    Papr.    Ryc. 574. Wdowa młoda, bogata,    szatna. Pot. Syl.

tor, (cf. zasztor » zasłona); Dal. sator; Bosn. scjator;    60. Ukazowali się na obrządkach świątecznych szatno

Rag. scjattor, scjator, zàstor; Ross. inaieps, ( maTepHbift    i strojno. Nag. Fil. 33.

zamówi, zapatrzy, Jeśli się kto zabawia, jeśli się nie sza-trzy.... Klon. Wor. 36, (not. «szatrzenie, po Czesku»: baczenie) Boh. śetrjti atlendere; 2ltf)t Ijnbeit, 21d)t geben, mtfmerfen.    A

namiotowy, maiepHiiKTi namiotowy rzemieślnik, maiepHH- 'SZATRZYĆ się rec. niedok., n. p. Jeśli się kto zamyśli, neii dozorca nad namiotami); Ecel. imvrr.o'i», naiaTKa,

Hiurr.TT», dem. maipuicB; (flcbr, (211152? shoterim, praefecli castrorum; Hebr. nn^ schatach, expandit); §. 1) namiot, ba§ 3Gt. [Szater na jastrzębia    na kształt    brożka.    Myśl.

plasz. O, 3 b. — 2J. Namioly    świetne,    w    koło nich zaś    SZAWEŁ,    wła, m. ; Boh.    Sawel;    Genn.    @aul. Paw-eł pier-

szatry świecą się przytomne książąt, baszów i konnych    wej zwany Szawłem. Sk. Zyw. \, 438. Szaweł, którego

rozmaitych. Paszk. Dz. 108. Poraź na głowę nieprzyja-    też Pawłem zowią 1 Leop. Ad. 15, 9. Szawde, Szawle,

cioł, niech ż pola zstępuje, Obcy niech w twojej ziemi    ‘przecz mię prześladujesz! W. Ad. 9, 4.

Głową potrząsać, włosami szawiać. Eraz. Dw. G 5. Niebezpieczny ów zysk , Co nim fortuna szawia na swym kole, Jako kostera warcabami po stole. Klon. Fl. D 5.

‘satrów nie lasuje. Stryjk. Gon. N 3. Owczarze, domów nie *SZAWIAĆ cz. niedok., szamotać, Ijentmmflcn, ^critmjaufen. mając, pod szatrami siedzą. Paszk. Dz. 121. Scena jest w taborze cygańskim pod szatrami, w lesie. Kniat. Poez.

‘SZAWKA , ob. Szafka , Szafa.

SZAWINA, ob. Sabina.

2, 174. Coż my mamy? ot te szatry, Które grodzą cztery wiatry, ib. 178. — Anat. ‘Szatra mózgowa; błona, ma-jaca postać rozpiętego namiotu lub kuczy mózg od móżdżka oddzielająca. Perz. Cyr. 1, 38. et 40. btc nufgefpannte SZA WŁOK, a, m., wór skórzany, który się składa. Wlod., $out, btc m £trn oom #trnlem nbfonbert. — '§. 2) Sza-    «ter plicatilis. Gn. Th. 1105. etn leberner ©acf junt fru

ter; Ross. inaTep^, gatunek sieci na ptaki, n. p. na cie-    fdtntncttlcgctt J Germ. Ctlt ®d)Iaiic(), (cf. suma, sunka). Stół

trzewie; ein 9?e£, SSÖflel gU fange«. Szatry,    zadziergi,    sidła,    Tatarów    z rzemienia bywa,    ten wszerz    rozciągają,    W po-

sia'tki. Nar. Dz. 5, 206.    śrzodku    wszystkich, i    zaś    jak    szawłuk zwijają.    Paszk.

rą wyrażają: m; n. p. szczypce munuu; Czesi zaś śt n. p. szczyt śtjti

SZCZAC, -ał, - y, szczę med. niedok.', (Boh. ścati, śtjm, dśtjm ( cf. deszcz, dżdżyć), scati, dscati, piekam, żcati, ćicati, eicâm, ćurati, eurawóm, (cf. ciurczeć) ; Sorab. 2. fzasch; Sorab. 1. żtżu , pużeżam mocz: Carn. szati, shzhim ; Vind. fzati, fhzhim , fvojo vodo pustit zurlat, zurat ; Croat. schim, sczalszem ; Slav. pissam, pishati; Bosn. pisejati, mocritise, (ob. Mokrzyć) ; Rag. buritise, (cf. burzyć); Ross. Moniubcn, Mony ncnycKaTb, cuaib; Lat. med. sciare; Obb. jddjen; ^JreuÇ. feigen; Arab. lotium emisit; Hebr. pn‘^n hischtin) ; cykać, siusiać, mokrzyć, mocz wypuszczać (de ho minibus) ; pif« fen ; Oefterr. brmtjen. — tSZCZĄD, ob. Szcząt. — ‘SZCZAJA, i, m., n. p. Za wyżła dwie. kopy groszy; za szczaje półtory. Stat. Lit. 596), — SZCZAK, a, m., ury-nał, mattula. Mącz.', Carn. zhrep (cf. skorupa, czerep), kahla, (cf. kalla); Vind. nozhna zhrepinja, zhrepniza, nozhna pofoda , kahla, fzaniska pofoda ; Rag. bûrexgnak, vàrcina ; Sorab. 1. noczné fudowo, hornćcz; Boss. ypHJb-hhki, ber fißtopf. — §• Co szczy, ber Ziffer. Tr., Vind. fzauz, pofzajavez.

SZATKOWAĆ, n. p. kapustę, ciasto etc., krajać, siekać; Dz. 125, (cf. szewluch). flein ^nefett, flein fcfptctben, cf. siatkować; (cf. Dal. szatnik SZCIE, ob. Ście. SZCZ * spółgłoskę tę Rosyanie jedną lite-« siepacz). SZATKOWN1CA, y, z., deska do szatkowania kapusty, bywa sosnowa. Kluk. Rośl. 2, 166. hebel kapuściany, ber ^rnntfjobel.

‘SZA1ŁAWA, y, z.\ Roli. śatlawa ; więzienie, ciemnica. Sax.

Rej., ettt ©efćhtgntjl Komu szàtfawç i więźnie ku opatrzeniu i ku zamykaniu poruczono .... Sax. Porz. 46. Pam.

, zuzat,

Warsz. 7, 56. X. Szaniawsk., cf. zakrata, grzymka, izdebka.

SZATNIA, SZAT0WN1A, SZATARNIA, i, z., SZATNICA , y, i., garderoba; (Sorab. 1. rastowna ; Vind. kamra sa oblazhilu, oblazhilna hranva; Rag. odjechniza; Croat. odechnicza, (ob. Odzież); btc ftlctberfantmer; (Boh. śatnjk szafa szatna). Vestiarium, szatownia, komora do chowania szat. Mącz. Gdybym wszedł do szatami twojej, o jakbym tam wiele par sukien drogich nalazł! Bals. Niedz.

2 , 247. SZATNICZY Subst., * szatny, vestarius. Gn. Th.

1105, ber ÜUcibenuârter ; Croat. odechaik; Rag. nadodje-chnik, ejohadâr; Eccl. pn3imiliH ; Ross. CTpsumei! ; u zakonników westyarz. Włod. W rodź. zeńsk. Szatnicza » szatna; garderobianka. Szatny zdaje się być bardziej młodszym bratem, niżeli kamerdynerem jego. Mon. 72, 63.

Jesień szczyci się być kamerdynerką czyli szatną ziemi.

Pochodź, naszczać, poszcząc, przeszczać, szczoch, wy-szczać sie.

93. ©rtlterfleefalj * . Sól szczawikowa, do wypierania plam atramentowych zdatna. Jundz. 254. SZCZAWIOWY, a, e, od szczawiu, Slntpfer » , Sauerampfer * . Szczawiowe liście. Ogród szczawiowy Carn. sajzhja detéla. tu, szezędu , m., SZCZĄTEK, tku, et tka, m., zdrobn., SZCZA WKA, ob. Szczkawka. SZCZĘ , ob. Szczać.

Etym. [cerk. yä^o dziecię, cf. począć 2], szczędzić, Jor- SZCZEBEL, bla, m,, (cf. Germ. Stapel, Staffel ; Boh. śti-san a verbo ciąć, cięty, albo jąć); krzyna, krta, reszta    h!y grallae, Stellu); Boh. nastupka, (ob. Nastąpić) ; Carn.

mała, odrobinai pozostała ; ein ganj flctlter Ueberreft, ein    shtâbla, (shtibla * gałązka) ; Vind. stopnja; Boss. CTyneHb,

ïlctneê Stößen. Żaden tego nie ma za szczęśliwego, w    CTjneiiKa atcHiiULi ; szczeble, w drabinie poprzeczne dre-

którym sprawiedliwości szezędu nie masz.

202. Z nich i szczęt nie został więcej przez zniszczenie.    Drabin do muru przystawiali,

Przyb. Milt. 40. Niech nam ukażą jaki jeszcze szcząd al-    szczeblu dwu zmieszczali. J. Kchan; 0/7. 1, 426. Po

bo znak narodu Dawidowego? Żarn. Post. 3, 674 b. (ja-    szczeblach biegać, na wierzchu muru stanęli. Pilch. Sen.

ki najmniejszy zabytek). Szczątek czasu. Mon. 70, 833.    list. 222. (po drabinie). Częstokroć bywa, Ze złodziej z

Od żalu i strachu snu nie miał ni szcządku. Paszk. Dz.    ostatniego szczebla odwoływa. Pot. Zac, 40. (z drabiny

szubienicznćj). Z szczebla już prawie śmierci ostatniego Do życia się tak powrócił wdzięcznego. Past. Fid. 323. — §. Fig. Szczebel, stopień, gradus, bte 0łufe Jtt eitt)03. Urodzenie wysokie było mu szczeblem do honorów i majątków. Nar. Hst. 7, 53. Wynieśli rolnictwo do tego dokładności i użyteczności szczebla. Pam. 83, 365. — Po szczeblach , szczeblami » stopniami, ftnfemuetfe. Tak to ,

SZCZAŁBATKA, ob. Czałbatka. SZCZAPA , ob. Szczepa. SZCZĄT, SZCZĄD, SZCZĘT, Gen. szczątu, szcządu, szczę-

Petr. Pol. 2

wna czyli stopnie; bte Setterfproffe, ©proffe in einer Seiler.

na których się na każdym

41. Od Władysława zastępy Krzyżackie do szezędu małego wybite. Krom. 459. — Hodie non usurpatur nisi ad-verbialiter praemissis praeposilionibus : do szczętu, w szcząt, ze szczętem » ze wszystkim, zgoła, do ostatniego, zupełnie ; Boh. naprosto, prochem; Carn. da framenta, po-vsê, ganili#, »ölltg, üoUfommen. Do szczątka zgładzili pamiątkę tego miasta. W. Post. W. 317. Ażeby do szczę-du nie zgasło, ib. 401. Państwo Greckie przez Turki wy-    jak gdyby po szczeblach jedna zbrodnia do wyższych

wrócone i do szczętu zepsowane jest. Birk. Gl Kon. 9.    prowadzi. Sias. Ntim. 2, 154. Mon. 72, 309. Naród nasz

Zamki, wieże, miasta na wielu miejscach leżą do szcza-    po szczeblach aż na samo dno ostatniego poniżenia zstą-

tku zburzone. Prot. Kont. G 2. Cokolwiek się działo przed-    pił. Pam. 83, 2, 234 Zycie to rozpustne szczeblami cię

tym, do szczętu zapomniał. Teat. 3,68. Wszystkoś stra-    o zgubę przyprawi. Teat. 1, 23. — §. Kto się nie chce

cił, do szczątkuć prawie przyszło. Teat. 42. d, B. W    stłuc, zdrowa na to rada, Po ziemi chodzić, nie chwy-

szcząt pozabijał Centuarów tak wiele. Chrośc. Ow. 120.    tać się szczebli. Zab. 15, 264. Stegen, grallae, podobno

ści, z. ; Boh.

śtebetnost; Sorab. i. zcżebetantszliwoscż; świegotliwość, bie ®ef#ttKt£tgfdt, ©#l»aj#afttgfeit. Świerzbiący ich język szczebietliwość do gadania koniecznego przymusza. Mon. 65, 108. SZCZEBIETLIWY, SZCZEB10TLIWY, SZCZE-BIOTNY, a, e, SZCZEBIETLIWIE adverb. ; Boh. śtebetny, sfëbetawÿ ; Slov. stëbetnÿ ; Sorab'. 1. zeżebetate: świe-gotliwy, wielomowny, plolliwy; f#t»ai#aft, gef#t»ajńg. Nie wierz jej, bo z niej dziewczyna szczebiolliwa, i prędko się wygada. Teat. 9. b, 25. Człowiek szczebietliwy. Radź. Job. 11, 2. Szczebiotliwe panienki. Teat. 1, 52. Nie może być szczebietliwy, By zawżdy miał być prawdziwy, Co jako korzecznik miele, Nie przestanie do ‘niedziele. Rej. Zm. 234 b. Język szczebietliwy sekretu sobie powierzonego dotrzymać nigdy nie potrafi. Mon. 70, 588. Ludowi szczebietliwemu takową skargą gąb nie pozamykali. Warg. Wal. 163. Niech jeszcze naszych synów córy i wiek wnuczy Szczebiotne pokolenia twych pochwał wyuczy. Przyb. Ab. 110. Szczebietny języczek zegarka. Nar. Dz. 1, 183. Wrona szczebiotna. Hul. Om. 211; szcze-biotliwa. Olm. Om. 82. Szczebiotna dzierzba. Kchom. 185. świerkotna, f#nńrrenb. SZCZEBIOT, ‘SZCZOBIOT, u, w., 1) szczebiotanie, świegotanie; ba§ @#tnaj$en, ©ef#tt)&j$e, świerkot, ©ef#nurre. W szare ranki ptaki pieśń wystra-jają różnym szczebiotem.' Przyb. Ab. 83. Grał biedny pasterz swoje kłopoty, Słowik zaś z góry los jego niedoli Wtóremi coraz dobierał szczebioty. Zab. 13, 421.

Wyspę wojować, i wszcząt ją zepsować. P. Kchan. Orl. 1,    szczudła, ‘stolce v drążki.

250. Moc złośników w szcząt wyplenił. Byb. Ps. 88. SZCZEBIETLIWOŚC,

W szcząt na popioł spalony. Brud. Ost. B 4. (ze szczętem , w’skróś, bur# Uttb bltr#). Tron w szcząt złoty stał po lewej stronie. Chelch. Poprz. A 2 b. z litego złota,

»on gebtegnent ©olbe.

Pochodź, szczędzić, szczędzimy, oszczędzimy, oszczędzać, oszczedlimy, oszczędny, oszczędność, oszcz-ądek, oszcząlek.

SZCZAW', iu , m., ‘ SŻCZAW1K , a , u , m., zdrobn. : Boh. śtowjk, śliowjk ; Morab. śtiawjk ; Sorab. 1. kiszelcżk, zcżehel ; Carn. shavje , kisléza ; Croat. kiszelicza ; Vind. kifeliza, killeza; Hung. sóska ; Bosn. setayje, kissegljak , kisseliza ; Hag. sctâvje ; Slav. kiseljâk ; Ross. maßeflb ; szczaw' kwaśny, acetosa, bfê (Sauerampfer ; Holenderski dobry do jedzenia. Kluk. Rośl. 1, 217. Szczaw' kobyli;

moc

Sorab. 1. fwodka wopena, fwodki wopeń; Boss. copo-qefi maßejib; rumex, ©nnbtDHfj; korzenie jego mają laxowania , i są prawdziwym rhabarbarum krajowym, kluk.

Rośl. 2, 259. Szczaw' jeleni, ceterach, fletneśS SDîtlîîrant.

Krup. 5, 151. Syr. 777. Szczaw' krwawy, rumex sangui-neus, SIntampfer, ®ra#enblut, ro.#e SUłengdnnirh Syr. 1095,

Ross. SMieBiiKi. Szczaw' zajęczy, SZCZAW1K, trójlistny, kapusta zajęcza, acetosella s. alleluja, £)af?ttfhe. Kluk.

Rośl. 2, 260. Urzed. 8-9. Krup. 5, 162, Bosn. triprri-staç, trolist dilèleria ; Ross. KHCJHua, 3aaneH maßejib.

SZCZAWIAN, a, u, m., n. p. Szczawian kwaśny potażu, axalas acedulus potassae, sól szczawikowa, sal acetosella, wydobywa się z soku szczawikowego. Sniad. Chem. 2,

Znal się na ptaszym locie, umiał ich szczebioty.    go pożytku. Zaw. Gosp. (domowych potrzeb śniednych).

Zabl

Pot. Jow. 62. — 2) Szczebiot, a, w., świegot, świerzbi go    SZCZEĆ, i, i., 1) ob. Szczecina. — 2) Ziele, szczeć pol-

język, Slov. śtebetnjk, śtebetka ; Ilung. tsâtsogôtska , Ctrl na, szczotka, panieńskie wiadro, dipsacus, 20eberfraiłt, @d)tt)ä|er, eilt ^laubermaitl. Kiedy dziecko świegotać po-    sukiennicy główek jego potrzebują do gręplowania. Kluk.

czyna, właśnie największego przykładają piastunki sta-    Roił. 2, 260. Śleszk. Ped. 425. Syr. 665; Śłatbcitbtftel,

rania , aby coraz większym stawało się szczebiotem. Zab.    SßeOerbiftel ; Boh. śtetka ; Morav. kartie ; Carn. shetizhu-

6, 521. Szczebiot nie przykry, zabawny. Zab. 6, a29.    vje ; Ross. Bopcii.ibiia, BOpcbUbHbw uihuikh. Szczeć ogro-

SZGZEB1ÖTKA, i, i., świegotka, bte ©d)tüdj$erittlt, glaube»    dna biała czerwona, dipsacus salivas-, Szczeć polna głu-

ritttt. Skarał bóg te szczebiotkę z jej gębą wszeteczną.    cha, minor. Ca. Tli. 1105. Szczeć morska, ostromleczny

Papr. Gn. 1055. Ty któryś poprzysiągł jego tajemnicę    korzeń hippophaes, SDîecrfarbeitbfffel. Syr. 682.— (3ZCZE-

Odpędź chytre szczebiotki precz na szubienicę. Papr.    CIN, a, m., stolica Pomeranii, przez synów Leszka III.

.Kol A' b. Ładna szczebiotka, choćby bezprzestannie    założona, Niemcy Stettin wymawiają. Krom. 45. Nar.

mówiła, przykrości nam nie sprawuje. Zab. 6, 550.    Hst. 3, 124).— SZCZECINA, y, z., SZCZECINKA, i, i.,

Predkoś mi nadto umilkła, nagle cię sroga Śmierć splo-    dem. \ Z?o/z. stètina ; Sorab. 1. stercz (cf. sierć), ferstka,

szyła, moja wdzięczna szczebiotko droga. J.Kchan. Dz.    ferstże ; Carn. shęt, shetina, ojstnina; Vind. fhetina,

115, (o Urszulce). SZCZEBIOTAĆ, SZCZEBIETAĆ, ‘SZCZE-    fhzhetina ; Croal. schetina , chetina , peravicza ; Bosn.

PIETAC , -ał, szczebioce, szczebioce med. niedok.-, Boh.    schjetina, scchjetina, peraviça (cf. pióro), ęetine, cetina

śtćbetati ; Slov. śtebocy ; Sorab. 1. zcżebotam, zcżcbe-    prascja, strunna, (ob. Struna, ‘strona); Rag. kocćt, strułam; Dal. czakoliti; Runy. chachogni ; Ross. meödaTt;    gna; Ross. mernia, meniHKa, mert; (cf. lal. seta; Graec.

świegotać, [djUtafceit. Kto rad szczćbiece, Wszystko wy-    xulrtÙ> — 1) szorstka sierść Świnia , bte Sorfte, ©d)nmit8»

miece. Rys. Ad. 27. W szkołach niczego więcćj się    borfte. Szczecinami wieprzowemi żydzi u nas handlują;

nic nauczył, tylko szczebietać po łacinie. Mon. 70, 2,    potrzebują ich do szczotek, pęzlów mularskich, szewcy

(cf trzepać). Młoda jedna papuga, piękna, okazała,    do dratew etc. Kluk. Zw. 1, 292. Bogacz wszeteczny

Lepiej jeszcze od pani swojej szczebiotała. Kras. Baj. 8.    podobien ku świni, Co z niej targają na szczotki szcze-

Szczebiotanie papugi. Hul. Ow. 127. Jak dziecko szcze-    ciny. Rej. Zw. 227. Szyja (dzika) się jeży, stoją stra-

biocesz, Teat. 28. b, 82. Zobaczymy, kto po dziecin-    szliwe szczeciny, Jako gęste oszczepy abo ostrożyny. Otw.

nemu szczebiocze, ja czy Wc Pan? Teat. 28. b, 82.    Ow. 515, (Ross. meTHHim>c/i, omeTMHHTŁca jeżyć się).

Sroki szczebiecące. Banial. J 5. Tu pod dachem szcze-    Anat. Włoski, abo jeżeli są twardsze, szczecinki, setae,

biecą jaskółki. Kulig. Her. 125. świerkocą, fcf;tDtrreit ,    wyrastają z otworów powierzchnej skóreczki roślinnej,

pttfcfyent. — §. Szczepietanie, wada mowy z przyrodze-    Bot. Nar. 82. Sorftett auf beit P«it$ett. — 2) Szczecinki,

nia. Eraz. Jez. D. d 7, ob. Szeplunienie, baś Stëpcltt.    gatunek jabłek. Dyko. Med. 2, 625. Ład. H. N. 50. ©teb

e, Slov. stétinowatÿ, Ross. meTiiHOBaTUH ; jak szczecina, borftenarthp Wełna szczecinowata. Wolszt. 101. — SZCZECINIANIN, z Szczecina rodem , eût Stettiner; SZCZECINIANINA, i, i., eine ©tctfinenmt. SZCZECIŃSKI, a, ie, ©tettiu», Don ©telttu. Kazimierz Wielki Elżbietę wydał za księcia Szczecińskiego co Niemcy Stetińskim zowią. Arom. 318.— “SZCZE-CONOSZY, a, e, n. p. Szczecinosze zwierzę. Otw. Ow. 569. wieprz, Świnia, baś Iwftenfraijeitbc îflter; Sorab. 1. ferstżnoschaczć ; Croal. schelinonoszni. SZCZECISTY, SZCZECIASTY, SZCZECIANY, SZCZECZNY, a, e ; Sorab. 1. ferstżoyitó ; Gani. shetinast; Vind. fhetinast; Croat. schetinaszt; Rag. kocetivan , strugnav ; Bosn. strunnav ; Ross. meTHHiitiH ; pełen szczecin, szczeciną okryty, obrosły, borftttf. Szczecisty dzik. Bardz. Trag. 285. Wieprz szczecisty. Otw. Ow. 470. Świnie szczeczne; setiyeri sues. Zebr. Ow. 260. Szczecisty kwiczoł. Mon. 69, 606. (wieprz). Ryby szczeciste. Bardz Boet. 80, (cf szczeżu-ja). Ziele Wieprzyniec liście ma przy samej ziemi gęsto szczeciaste. Syr. 195. Twarz bezemcha , milej się gładkiej tyka twarzy, Twarz szczeciana nie tak się w całowanie darzy. Gaw. Siei. 576.

Pochodź, szczotka , szczotkarz.

SZCZEBLIK, a, dem. Nom. szczebel, duc flehte ©proffe.    tbterapfcl. SZCZECINO WATY, a

szcze-

a, w.,

Zegarek nie dobry, gdy sie choć na jednvm zajàka szeze-bliku. Fredr. Ad. 121. SZCZEBLISTY, a. e, pełen blów, m ©proffcit. Szczeblisty, wschodzisty, scalaris.

Macz. Kółko szczebliste , przez zęby drugiego koła obracane bywa. Rog. Boś. 5, 5.

‘SZCZEBRZUCH, a, m, graty czyli naczynia domowe, |)au3» gevntbc, ©cratbfcfjafteil. Sprzęt domowy, pospolicie mówią grat, szczebrzuch domowy, naczynie. Sax. Tyl. 1. Domowy szczebrzuch , we złocie, we srebrze, klejnotach, pieniądzach gotowych, wszystkie inne rzeczy, ku giera-dzie nie należące, przy mężu po śmierci żony bezpłodnej zostają się. Sax. Porz. 131. Kiedy żona jakiego mieszczanina umrze, tedy wszystek grat i szczebrzuch na męża i dzieci ma ‘przysłuszeć. Sax. Porz. 150. Dzieci z ojcem po matce gieradę abo szczebrzuch biorą. Groick.

Obr. 55. Złodziej bierze, co komora ma, domowe szezebrzuchy, Masło, sery, gomółki, baranie kożuchy. Klon.

Wór. 35. — $. ‘Szczebrzuch, ‘szczebrzucha, [Trzebula,

tr. de homine oszczerca, ein Reiferer, 3Serlettntber. Nas starszych tak plugawą lekkością dał znieważać królweic

Trebula qu. v., czesk. tfebule, scandix, Werbel, rodzaj ogro-dowiny 2] Dworka ma tego strzedz, aby pietruszka, szczebrzucha i inna ogrodowina, do kuchni jak najranićj przyniesiona była. Raur. Gosp. 15. Niech ma na rejestrze mięsa ‘wiedłe, słone, szołdry albo salcese albo kiełbasy, jarzyny, ‘SZCZECZEK, czka, m., dem. Nom. szczekacz, szczekuła ; szezebrzuchy. Oczk. Przym. 423. Na zimę prawie przed zamarznieniem wsiać po trosze szczebrzuchów dla ranne-

S Z C Z E G Z U J A - SZCZEGÓLNY.

SZCZEK - S Z O Z E K A C Z.

561

tym szczeczkom , którymby dobrze boty nasze wycierać.    4, 16. Siostra moja siedzi i próżnuje, zostawiwszy mie

Ni on bogom, ni jego szezeczkowie    do usługowania Szczególną, ,:'namnićj ze mną nie pra

cuje. Odym. Św. P, p 4. Szczególni, abo szczególnie, po jednemu chodzą, solivagi, Cn. Th. 1105. samopas, etnjeln, allein, jeber bcfonberśb Choroby szczególne, które z szczególnej się przyczyny stają, i tylko szczególne Sporzyć) ; Bosn. sotediti ; Rag. sctêditi, sctedjcti; Ross.    osoby napadają. Krup. 5, 9. (pojedyncze, etnfacf) ; oppos.

noma4HTb, ma4HTb , mawy; Eccl. ma*4y ; oszczędzać,    endemiczne). Gramm. Wyrazy szczególne n. p. Rzym,

.fronen, [pareil. Bogacz ten, komu wżdy szczędził, eho-    pospolite n. p. miasto. Kpcz. Gr. 3 2; nomina propria.

wal, zbierał! Pot. Joiv. 75. Obroku nie szczędźcie dla    einem ®tltfle etngetltlilimlidie bauten. Szczególny jedno

koni, Dmoch. U. i, 44. (nie żałujcie im). Bóg szczędzi    czy co jedyny, hpcz. Gr. 1, 6.— §. Aliter: Nigdym ja

duszę moję od skażenia. Dudu. Job. 33, 18. chroni, za-    ni-e sądził , abym ja przemożny król, szczególnemu czło-

chowuje; bewahren, befehligen. ‘SZCZĘDZIWY, a, e,    wiekowi miał być kiedy obowiązanym Pilch. Sali. 311.

‘SZCZĘDNY, », e, — ie adv., oszczędny, fdjoiienb, [pa*    prywatnemu, einem etitjeliten frwatmcnfdjen. — §. Szcze-

renb , [partant; Rag. sztedeechi; (Croat. cheden modestus,    gólny, osobliwy w swoim gatunku, osobliwszy, beftmberâ

circumspeclus ; Eccl. neina4no, 6e3T> mimo cm sine commi-    in [einer 2(rt. Co do wyśpiegowania, on do tego szcze-

seratione ; Ross. necKy4HMM obfity). Ani bądź nazbyt    gólny. Teat. 10, 23. (wyborny). Czyli i może zaś taki

gościnny, ani nazbyt szczędziwy. Star. Ref. 76. Nie pa-    bohatyr zapalić, W którym nic szczególnego nie widzim

sterze, ale wilcy drapieżni owieczki sami nieszczędnie    nad ludzi? Dinach. Szt. R. 64. Szczególniej, najwięcej,

pożerają. Smotr. Lam. 13. (nielitościwie). ‘SZCZĘDNOŚĆ,    najbardziej Ross. naïinaue. — §. Szczególny, z szczegó-

ści, z., baS ©d)i)iieit, bie ©parfamfelt ; Boh. sperota; Rag. sctêdgna , sctedechstvo ; (Croat. chednoszt circumspectio)

Ross. ma40CTŁ, noma4a.

Pochodź, sub Szczat.

SZCZEGOCE , SZCZEGOTAĆ, oh. Szczekotać.

SZCZEGÓŁ, m., SZCZEGÓLNOŚĆ, SZCZEGULNOŚĆ, ści,

2. ; (Ross. mero.ib elegant, pieszczoch, popisujący się swoją wylwornością, amator pięknych rzeczy; inerojib szczygieł, in.ero;mxa elegantka, meroabCTBO przepych); szczegół (oppos. ogół, ogólność, cf. obec), Gall. detail; b«ê (ginseine, 33efonbete. Gdzie powszechność szczęśliwa, tam i szczególność uszczęśliwioną być musi. Mon. 65,

255. W chórze dają się głosy wszystkich śpiewających słyszeć ogólnie . lecz w szczególności żaden. Pilch. Sen.

Ust. 2, 378. Każdy w szczególności, w powszechności wszyscy, ganimy oszczerców. Mon. 72, 654. Satyra wytyka tylko powszechne przywary;.w szczególności zaś żadnego nie obraża. Teat. 54. b, B 2. Mon. 72, 526. ib. 73, 50. et 290. Stosować te uwagi do szczególności. Mon. 75, 511. ad speciem. Szczegóły * wyszczególnione okoliczności, detail; einzelne Huiftaiibe, (Erörterungen, fHnéeinanberfcjqtngen, Bevölkerungen ; Ross. no4po6nocTL , no4po6no ; Eccl. no4poóny, no4poóiit. Opuszczam wszystkie szczególności, bobym i końca w nich nie znalazł.

Mon. 73, 144. Jeszcze nie wiemy szczegółów tej bitwy.

Ld. — §. Szczególność, osobliwość; bie ©onberluirfett, etm«8 ©onberbareS, Sefoubereś. Pospolitych rzeczy nie lubi, tylko w szególnościacb się kocha. Ld. — Szczegół, a, m. elegant. X. Kam. — £. Szczególność, solitudo. Cn.

Th. 1105. (Emfamfett, baê 2l((einfepn, samotność. SZCZEGÓLNY, SZCZEGULNY, a, e, SZCZEGÓLNIE adv. ; (Ross. merojbCKifi przepyszny, merojeBaibin elegantski , mero-JHTb fircykować , nomeroaflTb poparadować , npomero.iflTb przestroić); szczególny, sam jeden; einjeln , etitjlg, aUettt.

Towarzysze mu w dradze zachorowali, przeto sam szczególny został. Sk. Zyw. 1, 368 ; incomitatus. Cn. Th. 1105.

Bez synów samą mię szczególną zostawili. 1 Leop. Bar.

Stowmk Lindego wyd. 2. Tom V.

Boh. Ossol. 115. nie wierzą. Jałt. Tel. 500.

SZCZECZUJÂ, oh. Szczeżuja

SZCZĘD , do szczędu , ob. Szcząt. — ( ‘SZGZEDŁ, zszedł, ob. Zejść).— SŻCZĘDZIĆ cz. niedok. ; Boh. sporiti, (ob.

zna

lami , wyszczególniony, dokładny, iimflćtnMfcf;. Czynie Wc Panu raport ogólny, szczególniejszą relacją zachowując sobie do ustnej z nim^rozmowy Mon. 75, 250.

SZCZEK, u, m.; Boh. śtekot ; Yind. .lajanje ; Croat. ia ja -nye ; Ross. jmfi, ópesanie, (oh. Brzeehać); baó Seilen, ©ehclle, ©ebclfere ; (Croat. chèvk latratus, de canibus in venatione ad vestigia ferarum loh antibus ). Wilk w dzień nie pożywiłby się dla hukania pastuszego i szczeku psiego. Sak. Probl. 25. Z zawiesistej paszczeki Ogar da ogromne szczeki. Morszt. 201. Szczek Duńskich morągów poziomy Rozlega się.po kniejach, płosząc zwierz łakomy. Nar. Dz. 2, 18. SZCZĘK, u, m , szczękanie, szczękmenie, dźwdęk od metalów ; Słfaitfl, £ott tum SOïctaüeiî. (Croat. czokol, ezokola crepida ; Ec.cl. ijuvusb mon.ib, my-KOTi strepitus, uiyKonio cum vehemenli strepitu ; Ross. uOKï> dźwięk od uderzenia w co; cf Gall. choc, choquer). Strzały w bystrym biegu strasznemi szczęki przerażały. Dmoch. U 4. Chrzęst zbroi, szczęk .mieczów słychać wieloraki, Skruszyli tarcze, skruszyli szyszaki. Kras. Oss. F, 2 b. Tyle przepędził lat wśrzód szczeku broni. Dul. Ow. 102. Wszędy szezek i łoskot broni ucichł. Pilch. Sen. list. 3. 85. SZCZĘKA, SZCZOKA, i,

( Ross. me:;a , mona, meuna , mouna policzek; mona skały po obu brzegach; cf. 1n.eK0.14a, mcK0.i40UKa klamra); ( Etym. cf. szczuka); szczęka, kość czeluści, w'której zęby, żuchwa , ( ef. żuć); Croat. srèlo ( ef. żreć), bie SUnnlflbe, ber Sîiunt'aifeft. Szczeka , moxilla , poniżej pyska , z nią dziąsła są złączone. Kluk. Zw. 1, 45. Szczęka wyższa, niższa. Kirch. 69 et 102. Koza dzika szozo-ki ma białe. Kluk. Zw. 1, 545. et 5, 93. Bóg wygłodzonym lwom zamykał szczoki, Kiedy im na żer rzucano proroki. Pot. Pocz. 179. (paszczękę, paszczę). Kruszyłem szczęki przewrotnika , a z "ębów jego wydzierałem korzyść. W. Job. 29, 17. Ziemia żarłocznie rozdziawiła szczęki , i krew' Abla żłopała. Pr yb. Ab. 258. SZCZE-KACZ, SZCZEKARZ, a, m., który szczeka, ber Seller, Sellferer ; Slov. śtekaf; Sorab. 1. fciekotak, zczowkar;

i;

71

Rag. lajavaz ; Rosn. lajalaç, f. lajaviça ; Croat. lajavecz, lajavicza; Eccl. öpexaieab, aimienh [insidiator 2J, ( ob. Brzechajło ). Szczekacz pies. Otw. Ow. 111. Pod-szczwali niektórego szczekacza, aby Husa swemi kwe-styatni rogatemi zabawił. Raz. list. 7. Łapacza a wykrętnika szczekaczem zowia. Rej. Zw. 96. — Tr. Szczekacz jurysta. Jabl Ez. 159. brzechajło, 3WHQCIX* brefdjcr ; Doli. śtekawec. Orzech. Tar. 3. Szczekacz oska-

niecnotliwie, jako pies, o cnotliwej królowej. Stryjk. 448, ob. Odszczekać. SZCZĘKNĄĆ med. jedntl., Szczękać contin , szczęk wydawać, głucho brzfmeć; bltlltpf Îliîigen, IjOlR fltrtßCll. (Eccl. myKOTK) fragorem edo ; floss. qoKHyn>, 'ionaTt frapper legerement contre quelque objet, qoKaîbca bić w kieliszki, cf. Gall. choquer; »KHyib, moTb bić, uderzyć). Szczęka nadtłuczony i nie głośny dźwięk garniec ma niewypalony. Sfonk. Pers. 22. Szczękła struna, rzyciel. JaU. Ez. 109. Zoilus, pies i szczekacz. Stryjk.    łuk warknął, a strzała skrzydlata Okrutny cios niosąca,

praef. Chmiel. 1, 585. Nietajno mi są z rybim niewia-    na Greki wylata. Dmoch. U. 2, 91. Wzmaga się zgiełk,

sty podpasem, Ni szczekacz Erebowy z potrójnym ha-    szczękają żelazne oszczepy, ib. 2, 147. Około piersi

łasem. N. Parn. 22, 107. ( Cerberus j. SZCZEKNĄĆ cz.    króla tak strasznie miedź szczękła, Iżby na ten dźwięk

jedntl., SZCZEKAĆ, cont. ; Boh. stękali; Slov. stękam,    dusza najtęższa się zlękła. Dmoch. II. 103. Szczękła broń,

( cf. Debr. zaak, clamavil) ; Sorab. I. zeżewkam,    gdy na ziemię z łoskotem upada. ib. 2, 10. Już woj-

fcżewkain; Sorab. 2. lajasch, wajasch (ob. Łajać), (seżo-    na, już się ścierają, Huk, wrzawa idzie po ziemi, Broń

hasch » łajać) ; Garn. łajam, javkam ; Vind. lajat, łajali;    szczęka, strzały świstają.... Kniaź. Poez. 2, 17, Brzęk

Croat. scheukam, chevkati , baukati (ob. Chapać, ha-    słychać groźny, tarcz szczęka o tarczę. Iras. Oss. A 5.

pać, haupać, chap, hap, liuff, haf baw haw), lajati,    — g. Act. Szczękać czym, brząkać czym, womit ©etßfe

lajem ; Rag. łajali; Rosn. lajati; Ross. aaaTb, saio, ran-    ntadjen. Podnieś ten miecz w górę, nie Rzczękaj nim,

Eccl. bo pana zbudzisz. Teal. 16, 19. Krzyknie zatym muzyka, krzyknie wojsko razem I szczęknie hartowanym w żelazo żelazem. Pot. Arg. 240. Bluźnią najwyższy panie, świete imię twoje , A szczekają żelazem o hartowne zbroje. N. Pam. 22, 116. SZCZĘKAĆ, SZCZEKOTAĆ ,

pies

; w SZCZEGOTAC zębami, klapać, klepać; Croat. ezokotati zubami ; Dal. ezokochati zubrr.i, mit ten 3^»en flappcm. (Ross. meKOTaTb łechtać , meKOTVMßHÖ lechciwy). W onym srogim zimnie zębami szezegotali. Nk. Żyw. 1, 151. Drugim, gdy co publicznie mówić mają, zęby szezego • cza, język mornota. Pilch. Sen. list. 74. W niespokoj-ności śmierci co mement się lęka , Pierś mu bije gwałtownie, a ząb o ząb szczęka. Dmoch. U. 2, 13. Wargi się trzęsą, zęby szczegocą. Pilch. Sen. gn. HO. Stanął Dolon , drżał, szczękał zębami wybladły. Dmoch. II. 263. — Neutr. Zęby szczękają, feie    Happern. Sgrzytanic

i szczekotacie zębówr. Seid. Math. 8. — Similiter : Sroki szczegotały. Ranial. J, 3 6, Ross. meKOTaTb, OOtt beru ©cfdircp ber Slelftern. SZCZEKLIWY, a, e, *SZCZ0KATY, (oh. Szczęka), skory do szczekania, belferifdt, szczekający, bellcnb ; (Ross. menacTMÖ pucołowaty). Hilaktor szcze-kliwv, acutae vocis. Zebr. Ow. 61. Anub szczokaly, la-tratör. ib. 239. ‘SZCZEKOMÓL

Knyib , raBKncrb , saraBnaib , TBBKHyTb , THBKaib ; ópeiuy, (ob. Brzechać, brzeclUać) ; o głosie , którym się zwyczajnie pies odzywa, bellen. Tak ogar szczeka , jako i kundyś ; ale wżdy i ogar^»poznać , kiedy szczeka na wilka, a kiedy zająca goni. Rej. Zw. 140 b. szczeknie. Cn. Th. 86. (co go nie wiadać, oh. momencie będzie , co moment spodziewany, co się drzwi otwierają). Pies co bardzo szczeka, nie bardzo kąsa.

Cn. Ad. 402. (krowa co wiele ryczy, mało mleka daje).

Kondcl szczeka najwięcej , kiedy kto ucieka. Tward. W⁷.

D. 82. Im bardziej ciskamy na psy, tym bardziej szczekają. Mon. 70, 94. Bojaźliwi psi bardziej szczekają. Mac z. ;

Slov. pes bażliwi wic śćcka, nóż hrize. Picsz szczeka , a głos się po wiatru rozchodzi. Rej. Wiz. 49. (psi głos nie idzie do niebios) Lubo pies szczeka ku słońcu jasnemu, Słońce jest słońce, pies psem po staremu. Zegl.

Ad. 195. (psy szczekają, miesiąc świeci; Slov. proti mesacu sććkaf). I psi nań nie szczekają. Rys Ad. 76.

a, m., dermestes, podobny do małego chrząszcza. Zool. 165, ber ©d?abfdfer.

Kość cze-

(nikt na świecie o niego nic dba). Liszka szczeka. Runią l. J, 2 b. ( skowycze ). hnpr. Orzeł szczekał strasznym krzywonosern. Ranial. J, 5 6. — Aliter : Stała i niezwyciężona mężność wszystkim najazdom szczekających na nas nawałności ma sie przeciwiać. Hrbst. Art. 72. —

$. Tr. fig. Szczekać na kogo, o kim « potwarzać , kłamliwie obgadywać; belfern, nerlctiunbcn, läftmt, fdjindfjen,    SZCZĘKOWY, a, e, od szczęki, fôfnnlabe» *.

fdjiutbcn. Szczekanie; Eccl. .iaił, npeHOCHO 3»a»nrB xy-    luściowa lub szczękowa. Kirch. 49. SZCZEKUŁA, y, m.

pies ustawicznie szczekający. Dudz. 6, eilt »naufliörlidjer Seller ; Doli. śtekule kłótniarka. —Szczekuła, miano psa, Canache. Cn. Th. 693.

jy, noHomeme 6e3CTy4Hoe, ocoömbo na iia»ajibHHKOBi>,

Pochodź, słowa szczekać, szczeknąć, szczeknąć; szcze-

OTB'coóanŁa npuna, .laaiiLH. Ta rzecz bez sromoty i bez szczekania albo obmówki ludu pospolitego być nie może. Raz. Sk. 257. Blaskiem złota tknięty mownie patron szczekał. Zab. 13, 250. Nar. Sinieją prawdzie    nie i t. d.

uwłoczyć i na jawność szczekać. Kras. Sat. 25. Szcze- SZCZELINA, y, 2., SZCZELINKA, i, z. dem ; Boh. śku-kasz przeciwko niemu zazdroszcząc mu tego kupna. Tent.    lina; Ross. meu,, meura, mejo»na, pa3mej«Ha, pa3ci-

12. 6, 65. Czegóż ten pies szczeka na pana swojego,    unia, pasci/wna (ob. Rozsieść się), mepömia , mepónH-

z którego stołu żyje! Karp. 2, 71; Eccl. nocJOBHiteio    na, (ob. Szczerbina)'; skalina , skadłubina, ob. Skała 1),

roBopHTca: coóaKa h Ha B.ia/tbiKy aaert. Gniewmsz mu-    (distng. szelina), rysa, szpara; eine ©palte, eine 9îif??-

siał na sejmie pod ław-ą jawnie głosem wielkim jak pies    Większe dziury zatyka, pomniejsze zaś szczeliny, wodę

szczekać, a odwoływać i wyznawać, iż łgał i szczekał    nieznacznie sączące, pilnie opatruje. Pilch. Sen. gn. 201.

NIĘCY, a, e; Boss. mejiKOBtb, menaniß; od szczenięcia, ratulinus. Cn. Th. 1106, roit einem jungen $unbe. SZCZE-NIUK , a, m, contemn. niezgrabne szczenię , ein l)dj51idjer junger §uub. Brzydkie szczeniaki karmi. Suszyć. Pieśń. 5, H 2. Upokorzony, będę czołgać się po ziemi, jak szczeniak wzgardzony. Kulig. Her. 255. Kluk. Zw. 2, 540. Myśliwy szczeniuk, gdy się szczekać na jelenią skórę wprawi w dworze , upedza sie w kniei. Mon. 69, 1036. SZCZENNA ,

Han ; Ecel. ipctiHip : płód w sobie nosząca ( cf. kotna, cielna), o sukach, liszkach, wilczycach, niedźwiedzicach, lwicach; tuadjtig, »on £mnbimten, p^jtnnen, 2Solftmten, Bärinnen, Sóminneu tc. Dudz. 21. Psica szczenna. Lib. Ifor. 85. Szczenna wilczyca. Hor. 2, 25. Nar. Szczenna tygrzyc.a. Bard:. Luk 81.

in plur. Szczeń ne ; Hoss. meH-

W nawie, przez którą sie sączy, jednej albo drugiej szczelinie zabieżeć nietrudno, lecz gdy na wielu miejscach zwalniać i rozsadzać pocznie, niepodobna juz osiadającą ratować. Pilch. Sen. list. 245. Mroczny wiatr szyje szczeliną, ib. 2, il. Robaczki z swych szczelin wychodzą. Kołak. Wiek. B i. Widzę, iż niemasz szczeliny tak ścisłej, Gdzieby bóg nie miał złotolewny dociec. Hor. 2, 118. Nar. — Szczelina, długi cienki kawałek odszczepiony od czego: eut langer ©palm, Streif.

śtjpek , rauh, (cf. rąb) ; Slov. stèp , k śtepenj gsaucÿ prautek ; Cara. zep, ozzep, (cf. cepy); Vind. ceip, ceip-ka , vziep, ozep , safadvia, safadik , mladiza , grebeni-za, fhibiza sa vzicplenje , natizh ; Croat. czèp, grebeni-cza; Bag. scibika, (sclp = grot kopii); Ross. ncpemeK7>, m>ie«40Kï*, npjiBWPOKT. ; Keel. iipneiiBOKX , nepenoiix ; cf. Lut. cippus ) ; zraz czyli latorośl z drzewa owocowego xv drugie wsadzona, lub też drzewko niesiane, r.iesa-dzone, ale szczepiono, (oppos. jiłonka); ber pfropf, baâ Pfropfreis, ein gepfropftes Śaumd)en. Jaki szczep, taki owoc. Falib. (1 2. Zcgl. Ad. 94. Szczep dobry, czasem złe dawa owoce. Auszp.' 28. Młode szczepki już poczynały kwitnąć. Wys. Ign. 44. Wielkie rzeki z małego źrzódła; wielkie drzewa z małego szczepu. Lach. Kaz. 1, 293. Drzewa, szczepy, tak misternie wymalował , iż liście ich chwiać sie zdawały. Op. der. 22. — §. Tr. fig. Czechowie i Polacy z jednego szczepu wyniknęli. Krem. 2. jednego plemienia, nuó einem ©tamme entfproffen.— Aliter : Attalus Klauzus szczep domu Klau-dyuszów. Nar. Tac. 1, 25. początek, ©tammoatef. Konrad, Kaz. II. syn, szczep książąt Mazowieckich. Nar. Hst. Â. 95.-— Aliter: Zaszczepił jej ospę, a szczep w cale sie nie przyjął. N. Pam. 4, 29. (szczepienie, zaszczepienie). Lucy-dus z Egidyuszem od papieża na nowy szczep prawdziwej wiary wysłani. Nies. 1,14. (na nowe szczepienie, zasiewanie).

zdrbn.; Boh. śtepina, (ślipka rozszczep, rozpor), preśle-pi, polenj prośtćpina , poleno , polenj, poljnko; Sorab. 1. leżepa, schleysz ; Sorab. 2 fcżcpa , fcżepka; Cum. zépin , spevta , polęnu , (ob. Polano, polednia) ; Vind. poleno, polènu , druvu, leber, leberje, pokleniza , spo-Luiza , (ziepleniza » klin); Crcat. schyâp scipio, fustis, poleno, glavnya , (cf głownia); Bag. zjcpzi , zjepaniza, darva razzjeepana, (zjepotina assula); Bosn. cipanięa, (cipotina fissura)-, Boss. mena, meriKa, menonna, no.rt-HO, noalsHUO , noabHimte; odszczepiony długi kawał drzewa , siu ©djeit , ein $aljfd)ctt, 23ranbfd)cit. Discunea-ta ligna, szczepy, klinem rozdarte drwa, klofty. Macz. Szczapa długa na łokci 2. Os. Żel. 49. Ścięte drzew'o bobry przecinają na kloce , a kloce wpozdłuż wyśmienicie szczepać umieją; szczapy tedy sprowadzają do wody.

Szczelina z gonta odłupana. Tr. — Szczelina, de-szczułka , której używa zecer w drukarni do wyjmowania pisma z winkielaku. Magier. Mskr. , Die ©efüinte ber ^ucfybrucfer. SZCZELINISTY, a, e, — o adverb., ryso-waty, pełen szczelin, Doll Spalten; (Boss. mezęBaiun, mejHCTbin, mtMaTbca rysować się). SZCZELNOŚĆ, ści, z., dychtowność; Boss. naomoerb, Die Siebte, Sicbtfjett. SZCZEP, u, m., SZCZEPEK, pka, m., dem. ; Boh. step, Nie majao dosvć na tej szczelności, wbijaja jeszcze kliny. Kluk. Bod. 3, 226. SZCZELNY, a, e‘ SZCZELNIE adverb.-, (cf. Boh. zcelili consolidare, zceleti solidescare, ob. Cały, calec; Boss. cnaatirb, cuaaiiBaTb dwie nawy liną pozwięzywać, cnamta zwięzywanie dwóch naw); dy-chlowny, btdjtt, genau sufammenpaffcnb ; Boh. zewrubny, zewrub, (ob. Zrąb); Boss. iliothuK, cnaoTHbin, naorb, iworno, unjoib. Ocembrowanie przechowali solnej wody daje się z grubych balów bardzo szczelne. Kluk. Kop.

1, 163. Zdroje słone powinny być tak szczelnie ocembrowane, aby się w ziemi żadna inna woda dobrać nie mogła. Kluk. Kop. i, IGI ; jak najszczelniej. Kluk. Bosi.

1, 108. Świlk. Bud. 546.

SZCZENIĘ, ięcia, SZCZENIATKO, La. »., dem ; Boh. śte-nè , âtcnélko; Slov. stènè ; Sorab. 1. feżenio ; Sorab. 2. leżenie, feżenetko ; Vind. fhene, pfhcne, pelle; Croat. shènye , czucek , czuchicb , płur. schenczi ; Bag. sztên-cich, kocich, psich; Dal. schyene ; Boss. meiiOK-b, menu, mcHOnoKi,. (Etym. szczeknąć, szczęknąć), .iii3Jhuj,hkt₁, (cf. lizuń); [Elym. (f. sanscr. schvan « c.anis 2]; młode psie, małpie, lisie, wiioze, niedźwiedzie etc.; bttś 3uuge ber #unbe, 2Iffcrt, ftndjfe, SSolfc, Sütuen K. Samiec pies, samica suka, sobaka; młode szczenię. Kluk. Zw. 1, 299.

Catulus, szczenię albo pies młody. Biel. Hst. 517. Szcze-niątka jadają pod stołem odrobiny dziatek. Budn. Murr.

SZCZEPA, SZCZAPA, y, SZCZEPKA, i, 2.,

563

I SZ C Z ELINIST Y - SZCZENIENIE.

SZCZENIĘCY - SZCZEPA.

1, 28. bte ,S)ttnbIetn , $iinbd)en. Szczenię nie ma rozumu psa starego. Krój. Pod. 141. Małpy szczenięta swoje noszą na ręku. Haur. Sk. 525. Najsroższe besfye nigdy więcej śmiałe, Jako o swe łożysko, i szczenięta małe.

Tward WY. 125. Niedźwiedzice miewają najwięcej po pięciorgu szczeniąt. Ono. Ow. 625. — Lew się do nóg szczenięciem Androklesowi zwija. Pot. Patz. i 52. tak pokornie jak szczenię , Ji'ie eilt .ÇülibdlCit. SZCZENIĆ się rec. niedok, oszezenić się dok. ; Boh. śteniti se ; Boss. me-HHTbCfl ; szczenięta wydawać,    HJCïfpn, »Olt ben $ÜU*

binnen, ftüdjftnnen, SBöIftituen (ivölfen), 33äriunen, Söminneit ÎC., (distng. kocić się, cielić się). Suka po trzy razy w roku szczeni sie , i po kilkoro razem wydaje szczeniąt.

Kluk. Zw. 1, 299. SZCZENIENIE Subst. , pomiot, baê SSerfett, ber SBttrf. Psy pierwszego szczenienia nie najlepsze. Tr. ; pierwsze szczenięta abo kocięta topią. SZCZE

. 152. Zab. 8, 97. Tręb. Sienn. 529. 28, 132, Boss. oirb KaKb cuimta. Jak

to

zrazu

w me szcze-

Kluk. Zw. 1, 374. W pieca miejsce zostawić otwarte dla przyrzucenia szczapów. Ajgn. 15. Każdemu dają 6 cienkich szczepek, które i na godzinę do palenia nic wystarczą. Fam. 83, 2, 154.— Allegor. Sam masz wielka szezepę albo balkę w oczach twoich. W. Post. W. 2, 105. (większych grzechów do siebie nie czujesz, o małe bliźniego szacujesz). — Prov. Wyschły jak szcze-pa. Min. Byt.

Teat. 15, 26.

szczepa , choć wielo jada. Gn. Ad. 626. atlögetnufnet roto eilt 0paf)it. — §. Aliter: Grady szczepami z nieba padały. GeLb. //gin. 329. klinami, jak kliny, szczepy; bet* ^)agel ftcl fcilemoeife, tt)te fôeile. SZCZEPAĆ cz.niedok.; (Boh. śtjpati, cf. szczypać) ; Slov. stjpam ; Garn. zćpili, zępem, klâti, kołem, (ob. Kłóć, kolę); Vind. ziepiti, zieskati (ob. Ciosać;, fziepiti, klati, klal, kójlern ; Croat. czćpati (ob. Czepić), czepam, kalam, kalali ; Bosn. ęjepati, ęipati, rasei-pali ; Rag. zjepali ; Ross. meiiaTb, menaio, meiiJito, Hcme-naiŁ, Ko.tbnyTŁ, kojiotł, KajUBaib. komo, ohs. cKenaio, cf. Graec. anćnrw, Lal. scepto; cf. Grace. xónza) ; łupać, płatać, fpalten, J. 33. ,Ç)olj. Pochodnie z łuczywa szczepane. Otw. Ow. 58 Szezepany Ross. n.iaiuiibih. Pioruny na kościoły ich biją, bałwany na trzaski szczepają. Żarn. Post. 2, 462 b. (roztrzaskują). Mojżesz tablice szezepał. 1 Leop. Exod. 52. (‘zszczepał. 3 Leop., stłukł). — Si mil : Ae-slus hiulcat terrain, szczepa ziemię. Mąci. (rozrywa). Szczepać się recipr., padać się, ftd) fpalten, öltffpab

ten. Drzewo wystawione na słońce wysycha prędko, ale się rado szczepa. Jak. Art. 3,171. Gdy sie drzewa szcze-pają od zeschnięcia, tedy rozpadlina albo skałuba pospo licie tylko do rdzenia bywa. Cresc. 53. SZCZEPACH, a,

m., który szczepa, bCf Spalter ; Vind. ziepnik. ziepovez, zieskavez, ziepez. — (SZCZEPAN, a, w., imię Stefan, ®tepl)ar!; Slov. Stefan; Sorub. 2. Scżepari Szczepan rnaż pełen wiary i ducha świętego Bibl. Gd. 6, 5 Wieża ś. Szczepana w Wiedniu. Kras. Doś.). — SZCZEPANIE, SZGZEPANY, ob. Szczepać. SZCZEPEK, ob. Szczep. SZCZEPIĆ cz. niedok., uszczepić dok. ; Boh. stępili, śti-piti, śtepowati, raubjin (cf. rąbać), rohowati ; Sorab. 2. klojsch, (cf. kłóć, kiwać); Cani. zepiti, zępern, pelzati, grebenizhiti; Vind. zepiti, vziepiti, faditi, grebenizhiti , peuzat, safajat, tlanzat; Croat. zepiti, czepili; Boss. iipiiBiiTb, npHBHBarb; etucit 33aum pfropfen. Szczepienie, baś pfropfen; Boss. npiiBUBńiiie, nptiBiicKrt ; jest wsadzenie od drzewa dobrego urodzajnego w płonek rozszczepiony, żeby podobne oncmu owoce rodził. Kluk. Rusi. 1, 99. Grese. 72 Młode drzewo im najlepiej uszcze-pione a oprawiane będzie, tym najrychlej u,-oście, i wdzięczne owoce snadniej może podać z siebie. Bej Zw. 7 6. Kto usadzi winnicę i uszczepi drzewo, słuszna, aby używał owocu z niego. Klok. Turk. 164. Zasadzono i szczepiono winnicę. Weg. Mann. 1, 73. Słupów szukał, pa-smi je opasował, włosy na łbie strzygąc, pił. Bej. Post. I i i 5. (wraził, wtykał). ■— Similit.: Szczepić ospę. Perz. Cgr. 2, 126, Boss. npHBHBaib ocny, btc 331attern etntmpfeit, ocultrett. Szczepienie ospy krowićj jest użyteczniejszym dla ludzi nad szczepienie ospy na-turalnéj. N. Pam. 4 , 29. — §. Fig. transi. Wiarę chrze-ściańską psowali , a swoję Mahometańską szczepili. Sk. Dz. 875. krzewili, fortpflanjen, auêbreften einen ©lauben

K. Naukę ś. ewanielii szczepił w serca wasze, gdy był biskupem. Baz. Hst. 220. Szczep' nauki, wznoś handel, kraj uszczęśliwiaj. Kras. Sat. 6. Cesarz nierad niezgod widzi, a tych którzy zgodę szczepią, miłuje. Sk. Dz. 266. Honor szczepi męstwo. Staś. Kum. 2, 198. (krzepi, pobudza). SZCZEPIE, ia, n., collect. ; Boh. stępi; szczepione drzewka, gepfropfte 33äume. Jeśli kto szczepią czyje pokazi ; jeśli które szczepie już wszczepione i wkorze-nione kto wyrwie etc. Herb. Siat. 533. Szczepią mnóstwo szczepi, ale nie wszystko, co wszczepił, przyjmie a wkorzeni się. 1 Leop. 4 Ezdr. 8, 41. Szedł do sadu, gdzie było pełno szczepią, ib. Esther. 7, 7. Nadziałał sobie stawów, aby odwilżał sad szczepią rodzącego. 1 Leop. Eccl. 2, 4. Kazimierze one, one Władysławy wasze, królestwa tego pięknie kwitnącego, niekiedy przesławne szczepie. Janusz. Pos. C 4. SZGZEP1SKO. a, n., contemn., niezgrabna szczepa, ein unöefd;lad)tcö ^oljfc^ett, ®tucf £olj. (Bag. zjepotina assula-, Vind. ziepouniza, ziepleniza, pre-ziepniza, zepin > topor od szczepania). Nieludzkie żołdaki pędzą niewolników z fukiem; a który zdążyć nie może, biją go grubym szczepiskiem. Staś Num. 1, 131. pałką. **SZCZEPIO\YIAR , a, m, który wiarę ś. zaszczepił. Budź.

19. ber ©laubcnöcinfü^rcr. Szczepiowiar świecił Mieczysław cnotami Cnej pobożności między książętami. Pelr. Hor. C b. SZCZEPKA dem. Nom. Szczepa. SZCZEPKI, a, ie, ‘SZCZEPŁY, SZCZEPNY, SZCZEPJSTY, a, e ; Boh. śtc-pnÿ, śljpny ; Slov. śtepny, co se śtepati muźe; Bag. zjepgliv ; Sorab'. 1. kolnę; Boss. KOÆKifi ; 1) łupny, snadny do łupania, szczepania, (oppos. zawiły); fpaltbar, letcijt pi fpalten. Drzewa z natury swojej twarde, mocne i szezepkie , nabywają w wodzie własności drzew miękkich. Jak. Art. 3, 17e. Szczepne drzewo Boss. KpaateBii-Ha. Między krajowemi drzewami najbardziej szezepkie są dębina, sośninn, jedlina, kluk. Bosi. 2, 171 Sectilis, szczepły czosnek , iż się łatwo główka jedna od drugiej szczepa. Majz. Niektóre drzewa są bardzo szczepne, drugie mniej Bot Nar. 1 I. Drzewa północnych krajów mniej są szczepnemi. Jak. Art. 3, 92. — 2) Szczepny, szczepiony, gepfropft; Boss. npHBHBajbHbifi, npnBHBHUH , upn-BiiBomibiH, szezepisty, SZCZEPOWY, do szczepów należący, szczepom służący. Cn. Th. 1106, pfropf*. Jabłko rajskie może być mnożone zakopaniem klocka albo też sztuki szczepnęp Cresc. 414. Slov. śtepny prautek płonka. SZCZEPNOŚĆ, ści, i., łatwość do rozszczepania, łu-pność; Boss. KO.iKOdb, btc ®paltlmrfctt. SZCZEPNICA, ‘SZCZYPNICA, y,z., 1. SZCZEPNIK, a, m. ; (Boh. Stepnice, śtepnićka; Slov. Stepnice; Sorab. 1. fehmenstwo; Cum. zeplenishe, (zçplénze » owoc szczepny); Bag. râ-sad , rassadnik , (cf. rozsad) ; miejsce czyli sad na szczepy, bte ^flanjfdjule, ber ^flansgarten, 33anmgarten, Obftgar* ten. Seminarium, szczepnik. Volck. 875; nasiennik, płon-nik. Dasyp. I i i. Grady potłukły winnice, Drzewa figo-we i wszystkie szezepnice. Ryb. Ps. 155. Arbustum, sad, szczepnik. Mącz. Miejsce, plac abo gruba, gdzie szcze-

py odchowywają, szczepnik, plantarium. Mocz.— Fig.

się rec., szczerbatym się stać, ©djarten befommen, f^ar» ttg roerben. Z toporzysk im siekiery spadają, szczerbią się i tępieją Bardz. Trag. 514. — Fig. Szczerbić, lżyć;. Id* fterit, ftbdnben. Heretyk ten bardzo szarpał i szczerbił niepokalane dziewictwo panny czystej. Bial. Post. 75. SZCZERBIEC, boa, tn., miecz Bolesława Chrobrego, między skarbami królewskiemi w Krakowie schowany, a przy ko-ronaeyi każdemu królowi, do boku przypasany bywał; szczerbiec zwany, iż się Bolesławowi naszezerbił, gdy nim ciął w złotą bramę w Kijowie. Biel. 44. Nar. Hst. 2, 191. Teat. 45. d, 75. Wyb. ba$ etroaS [^artige 0cbroert 58'McMan§ be3 ©roPeit, ba3 jebent neuen Eontgc bq ber Sîiô* nmtg nmgegeben rourbe.

SZCZERK , u, m., n. p. W tym polu sam szczćrk , ziemia pełna szczerku = pełna drobnych kamyczków, piasku grubego , szczery piasek. X Kam. fletiteê ©eftein, ßtbrei^) öott Heiner ©teilte. SZCZERKAĆ, SZCZERKOTAĆ, ‘SZCZYR-KOTAĆ med. niedoli , ciurkać, wytryskiwać ; fprubeln, laût benror fprubeln, riefeln; (cf. Boss. uypaTb, 3auypaTt wołać przy znalezieniu czego, że na połowę iść powinno). Strumienie niewwschłemi szezćrkają wodami, W jednej mierze stałemi tocząc się brzegami. Toi. Saut. 81. Strumień szczerkając po kamyczkach spada. Toi. Saut. 107. Głowy ucięte, krwią szczćrkająee. A. Kchan. 555. Zewsząd ich sieką, od bystrych kopyt krwawe aż krople szezćrkają. ib. 549. Z kwiatka szczerkające krwawe krople, décidera. Żebr. Ow. 228. Chodk Kost. 9. — Ciur-cząey odgłos wydawać, ein fprubelubcê ©etcê machen. W której beczce czego trocha, tedy by jedno najmniej ruszył, nazbyt szczyrkoce. Gil. Post. 99 b. Ziele Dzwonki dlatego nazwane, iż nasienie, gdy w główkach szupinia-

Pan bóg nas swojej szczypnicy nie zapomni. Gil. Post.

219 b. (swego kościoła, swoich wiernych, wyznawców).

— 2. SZCZEPNIK, SZCZEPNIARZ, a, m., który szczepi, ber ^flanjgärtncr, ^fropfcv; Boh. Vind. śtepar, śtepyr, śtipitel; Vind. vzicpovez, fadnik, safajovez, grebenizliar ;

Garn. grebenizhar; Croat. czeplenik ; Boss. upHBHBîKîL-miiKT,, npiiBHBaie.ib. lnsitor, który umie szczepić, szeze-pniarz abo szczepnik może być zwań. Mąci. ; (Boh. sté-parstwj ogrodnictwo drzewowe, sadów nictwo).

Pochodź, doszczepnć, doszczepić, naszczepać, noszcze-piać, tiaszczepić, odszczepać, odszezepić, odsz-czepiemec, odszczepicństwo , przyszczepić, rozszczepić, wszczepić, zaszczepić, uszczcpić ; cf. czepić, czepnać, capnać.

SZOZÉR, ob. Szczyr.

SZCZERB, a, et u, m., SZCZERBA, SZCZERBINA, y, i.-Bok. śterbina ; Hoss. mepöima, mepÓHHKa » skalina, szczelina ; Slov śtrbina hiatus ; Sorab. 2. leżerbina rysa ; cf.

Germ. 0dKrbe * , 0(tyar * , skorupa : cf. Sorab. 2. schara-batka halerz; liai, scard; Angl. shord ; Germ. $erbe, (ob.

Karb); wyłamywanie w ostrzu noża, miecza etc., Germ. bte 0d)arte in einer SDłefferflinge, ©äbelfltnge k. ; Garn. shkèr-ba, (szkerbina < paździor) ; Vind. fhkerba, fhkerbina, fher-ba, fherbina; (Vind fhkerbina, fhrimf * plama) ; Bok. cec;

Boss. sasyópuna. Miecz dobry i w wielkich potrzebach bywały, Szczerbin wr nim co nie miara. Alb. na Woj. 9.

Ziele to ma liście wyszczerbione , a na końcach szczerbin i wykrawania swego ości. Syr. 1189. karby, SîerBeit, fôtiifdfnttte. Rzekła mu rybka: ogona troszkę mi narznij-cie ; Zawsze po tćj szczerbinie tam mię ubaezyeie. Pnpr.

Kol. J 4. Junak ten miał szczerbę od szarpaka na łbie.

Nar. Dz. 5, 137. szram, fin 0d)nian'e, DUjj ober ,f)ieb Über    Styeh doźrzeje, a bylina od wiatru rucha się, szczyrkoce

ben Sîopf. — Fig. N;e bez szczerby Matce syny uboży, pa-    i dzwoni. Syr. 829. SZCZERKOWATY, a, e, pełen szczćr-

noszy pasierby. Pot. Arg. 400. me bez serdecznej bole-    ku, kamyczkowaty. X. kam., troll fletner ©tetne. Grunt

ici, £>erjenśfr«nfi;ng. Grzech im jeszcze szczerbę zadał    pod len czarny i tłusty przez się, i razem szczerkowaty,

mała. Przyb. Miii 200. rr.ało ich nadwątlił. SZCZERBAK,    lepszy jest niż zbyt gnojny. Przędz. 5.

vcrb., bez plam biały jak śnieg, fdfnccroetft olfne $le<fCtt, btfïcbatrô roeijj. Szczerobiały obraz marmurowy. Olw. Ow. 570 "SZCZEROCZARNY, a, e, — o adverbburd?auê fróroarj. Ziele Głowienka czarna dla ciemności zwane, bo zdalekłi zda sie szczćroezarnym krzaczkiem. Sienn. 48. SZCZERODOBRY, SZCZEROMYŚLNY, SZCZEROŹYCZLI-\VY, a, e,

aufit^tig gut, rebltcb benfcitb, c^rltcb metnenb. Co nam dobrodziejstwo słodzi, jest szczerodobra wola dobrodziejo-wa. Girn Sen.AS. Pozdrawiam was, szczćromyślni spek-tatorowie. Teat. 42, D. Szczerożyczliwy sługa. id. SZCZE-ROSREBRNY, a , c , z samego niezfałszowanego srebra ,

a m.\ Bok. ślerbak ; endywia, liście tego ziela zażywają SZCZERNY, oh. Szczery. "SZCZERÓBIAŁY, a, e, — o ad-si na dobrą sałatę. Kluk. Dyke. 1, 127. Krup. 5, 57;

(Sorab. 1. zcżerbak edentalus; Garn sbkerbz * nóż kieszonkowy). SZCZERBATY, a, e, — o adverb. , pełen szczerbin, fdfartig, troll ©clmrtctt ; Boh. oecaly; Cant. shkerbóst, sbkerbàsôb: Vind. fherb, fherbliu, fhkerbinast;

bez obłudy, bez udawania dobry;

szczerze,

orze-

Vinê.

Boss. mcpÓHHOBSTUłi. Szczerbaty nóż. Tr. Garniec szczerbaty. On. Th. 1106. Szczerbaty ząb, nadłamany, wygryziony, wyjedzony, ein Ju’cîrtgcr auSgebirocfcner 3ûbn. Od chów nie jeden ma zęby szczerbate. Zab. 13, 79. Szczerbata gęba , ciné $ûfenfd)ûrte. Urodził się z szczerbatą gębą. Bej. Wiz. 128. — Aliter: Szczerbaty, przednich zębów nie mający; Garn. shkerbast, shkerbinast ;

skerbast, près sobj, ofme ^PVbcrjä^nc, mit 34ldücfcîî.    âdftjïlberit. Moneta drobna szczćrosrebrna Star. Vot. B

Drugi rzęd zwierząt ssących zawiera te, które przednich    3 b. Similit. Szczerozłoty, Szczcromiedziany etc. "SZCZE-

zębów nie mają, rzęd szczerbatych Zool. 282. — Fig.    R0Z1MNY, a, e, n. p. Szczerozimnym wolałbym żebyś

Powiedz mu, by słówko o świętości religii, Nazwie cię    był, niż tak letnim. Bej. Ap. 45. red)t fait, burdjattê fait,

głową szczerbatą albo fanatykiem. Nar. Dz. 3, 119. ska-    SZCZEROŚĆ, ści, i. ; (Croat. szèrchènoszt generosilas,

żoną głową, ©djmnnbelfopf/ 0 ebroärmer. SZCZERBIĆ cz.    ob. Serdeczność, Elym. serce; Boss. uyipocTb chędogość,

niedok., szczerbin nabawiać, fd)artt(j ma^ett; (6’orn. shkór-    czystość, nadobność). — '<**) czystota, gdzie memasz

bam « skrobię); Carn. kerbam, (cf. kruchy), Szczerbić    przymieszania, przysady ; bte Snuterffit, śRetnbett, Umter*

fdlfdjÿîit ; Boh. pauhost. Mojżesz z obceini narody kumać się żydom zakazuje, żeby szczerość narodu naruszona obcą krwią nie była. Orzech. Tar. 10. Szczerość złota,'srebra. TY.— b) Moral.: Szczerość, nieobłudność, nieudawanie; Boh. bezelcnost; Carn. IrisnosŁ, serzovi-dnost, serzoustnost ; Vind. ferzopertnost, perferzhnost, refnizblivost, ozhilnoferznost, ferzovidnost ; Boss. npu-CTOcep4CBio , npocTOcep4eBHOCTb , npocro4ymie , uhcto-4ymie, nrtCT0cep4eme, npaB04yniie, HeaomHOCTŁ, OTKpo-BCHHOCTb, HCKpeHHOCTb, Me Slnfricbtfgfeit, Szczerość łączy prawdę z otwartością i wylaniem serca, które znamionują prawdę; przydaje prawdzie to wszystko, co do przekonania o niej za potrzebne osądzi. Pam. Warsz. 4, 39.

i noc szczerą widziałem. Bardi. Trag. 375, (ob. Szczć-roczarny). Leży od przykrej śmierci mocarz porażony Bez zmysłów, szczera ziemia i w ziemię zamkniemy. Groch. W. 540. więcej nic jak ziemia, proch, bloße ©rbe. Szczere pole, szezyrne pole, gdzie by najmniejszej rzeczy czyli odmiany niemasz; offitcê frei)C8 gelb, U)0 Qrtï iitd)t3 ift. Szezyrne pola i wzgórki bez cienia , na których nic się pożytecznego, nic ozdobnego nie rodzi. Mon. 65, 50. Żeby dach mu nie wadził, w szczyrnym żył polu i sypiał na łąkach. Jabł. Ez. 46. Zab. 16, 189. W nocy musieli pod namiotami zostawać w szczerym polu. Fam. 84, 182. Jeśliś ostrożny ptak, bój się sieci i w szczy-rym polu. Sk. Eaz. 7 b. Pospólstwo rozbłąkałe w szczerej a nip przejźrzanej równinie sadziło się. Erom. 51. Bohater Lech sławny, W pustyniach szczerych zaczynał wiek dawny. Groch. W. 431. Próżna robola na szczerym piasku siać pszenice. G om. Dw. 592. — b) Moral. Szczery, adverb., SZCZERZE, co na sercu, to i na języku; co na języku , to i na sercu. Cn. Ad. 1128. nieobłudnie, nieudając, aufrichtig ; Carn. trisn , serzovidn ; Vind. fer-zoperten, perlerzhen, refnizhliu, opertega ferza, ozhi-tnoferzen, ferzoviden ; Croat. szërchéni ; Hoss. npaB04y-UIHHH , np0CT04yU!HblM , qHCT043⁷UlHUH , MHCT0Cep4eiHhIll, Iip0CT0Cep4eMHUM , OTKpOBeHHblfi , IICTHHHMÖ , HCTHHeHŁ , HCKpemüH , HCKpenHeÄ , HCKpeHeii’B, iiejożKuhiw, hcoóhho-BemiuH, OTKpoBCHHO , cnpocia ; Eccl. OTKpoBeHHie , npii-t'H'be Nie jeden się w 'uściech za szczerego uda , W oczach jednak nieszezćrość i w sercu obłuda. Min. Byt. 4, 89. Dobrodziejstwo ma być szczere a bez nadziei. Horn. Sen. 1 i, (ob. Szczeromyślny, szczerożyczliwy). Szczerym być, szczérze postępować Boss. iiCTHHGTBOBaTb, npaMHTb, uonpaMHTb. Proszę poprzestać tych żartów, bo się szczerze gniewam. Tent. 24. b, 9. prawdziwie, im fêrnfte., — $*. Aliter: Cudze języki tak wymawiał szczérze , Ze sie zdumieli ci , co go słuchali. P. Echan. Jer. 464. czysto, rein, ridjttg. — («SZCZERWIENIEC, ob. Czerwienieć, /.czerwienieć). — SZCZERZYĆ zęby cz. nie-dok., wyszczerzać, (Obrb. gafmen), Die 3flfwe jeigen, btc 3äßne blecfcn ; Boh. sejriti zubÿ, śtjriti, wyśtjrjm zuby, ośkljbnauti se, ośklibati se, ośklebowati se; Croat. cze-riti zube, (czerozubëcz dentes oslentans). Wilk szczerząc zęby na jagnię młode, Baranie, mówi, mącisz mi wodę. Eniaź. Poez. 5, 77. «Łasuś mój ku tobie szczerzy żabkami. Zab. 10, 200. Zabi. SZCZËBZYCA, ziele, "ob/Srebrnik Włoski.

Nieme. Szczerość, owa doskonała umysłu gotowość, nie kryć się z niczym przez wykręt, nie chcieć nikogo zdradzić przez chytrość, nie pragnąć rnkogo omamić przez obłudę. Mon. 70, 587. Szczerość najhardziej na tym zawisła, ażeby to w ‘uściech było, co w sercu. ib. 74, 1.

Szczerość sie nie lęka , mówić prawdy pożytecznej. N.

Prawdziwie niemasz teraz szczerości na

Pam. 24, 327.

śwdecie, Każdy ma cukier "w ‘uściech, a jad w sercu gniecie. Nar. Oz. 3, 125. Przy niewinności zbytnia szczerość błądzi, Gdzie przemoc prawa pisze, a łotr sądzi Zab.

12, 509. Szczerość ma - ość na końcu, często dławi.

Burl. A 5. Gdzie wiele ceremonii, tam szczćrości mało.

Mon. 64, 457. Kto się zbytnie pokorzy, rzadko to bez nieszczerości. Pub. Boz. 125; nieszczerota. Módl. Gd. 92.

SZCZERY, VSZCZÉRNY, *SZCZYRNY, a, e; (Boh. ćiry, śiry otwarty, niezamknięty, n. p. pod śjrym nebem , cf. szersz; Carn. sor mens; Graec, teogóę; Boss. mnpi>iH * chędogi, ładny, prawdziwy); szczery, a*) czysty, bez przy-mieszania , boz przysady, nieprzysadny ; rein, lauter, tun oerfalfd)t, olme Setjfaß, nnoernufdjt ; Boh. bezelcnÿ, pauhÿ;

Sorab. 1. lute. nemeschané. Ślina z rana jest 'szczera.

Sak. Pr obi. 85. Tu dobro nasze jest ze złym zmieszane,

zdarzać komu ;

Bag. cestittiti, ocestittiii ; Bosn. cost.it; Hang. boldogi-tom, ©h'ttf geben, glficfen Iaffetr, ©ebenen geben. Szczęść boże! pozdrawianie pracującym * pomaga bóg! ©litcf JU !

©furt anf ! (ob. Bóg). Szczęść ci boże w tym, daj zdrów to czynił; rośnij, macie virtule. Cn Th. 1107. Szczęść wam tedy bożo. Tent 45. b, 99. Gdziekolwiek chcesz a iść, szczęść bożo. Bardz. Trag. 403. niech cię bóg prowadzi , ©ott geleite bid). Szczęść Marsie rządom ojca, a oreżom syna. Teat. 45, 8. Skrzat. — $. Szczęścić kogo, szcześliwić, uszczęśliwiać kogo niedok., uszczęścić dok. ; glörtlttb nmd)eit, beglńrten. Zdziwią się na tym sprawiedli-

Tam dobro szczere i niepokalane. Past. Fid. 218. W niebie szczere a nip zmieszane jest z żadnym uprzykrzeniem szczęście. Sk. Żyw. 2, 299. Szczćrne złoto i szozćrne dobre pieniądze dajemy, a od sąsiadów kotliny nikczemnej bierzemy. Cost. Gor. 91. Szczerne twarde pieniądze, złoto, talery. Gosi. Gor. 56. Moneta coraz to gorsza , szczerna kotlina, za którą nic nie kupi. ib. 8. sama kotlina ipsissima, istna, prawdziwa, runpreö SvltpferDïCvT;. Która woda żadnego zapachu z siebie nie wydaje, o tej rozumiej, ze to woda szczera i dobra. Syxt. Szki. 51. Innego napoju nie pijał, jeno szczerą wodę. Birk. Gł. Eon. SZCZĘŚCIĆ cz. niedok., szczęście dawać, 16. sarnę wodę, bloßeö SBaffer, eitel SÖaffer. Heretyk o bóstwie Jezusowym nic nie trzymając, szczerym go człowiekiem czynił. Sk. Dz. 58. nic boskiego mu nie przyznając, za więcej nic, tylko za człowieka poczytał, et hielt tljn für einen bloßen 9ftenfd)en. Szczyre to były plotki i babie baśnie. Wys. Eat. praef., bloße 5Dîâl)rd)cît, iiidjtS fllö SWibrcßen. W Turezech nikt nie trzyma najmniejszej rzeczy, czegoby nie miał z Sułtana szczerej szczodrobliwości. Ełok. Turk. 4. samej szczodr., pura pula, jedynie z szczodr., einjtg ltnb allein. Szczerych niecnot uczy ta herezya. Birk, o Exorb. 6. W piekle wmdy zgnuśniałe

r/i

CN

CN

cn.

C/3

CN

es;

Ot

«o

wi, Że bóg nieprawych i szczęści i żywi. Chrośc. Job.    minnj mi go, niech go nieszczęście ogarnie. Teat. 16.

62. Szczęści? go pan bóg na wojnach. Sk. Dz. 901. Dla    c, 49. Czy ją tu nieszczęście "wniosło! Teat. 26, 66.

dobrego sługi bóg szczęści gospodarstwo. Sk. Kaz. 61 b.    kaduk, kat; (jat fie Der genfer, Der ©ucfgitcf fiergehacflt.

Boże, ty mdłe zmysły Czerstwisz, i szczęścisz pobożne    Czy mnie nieszczęście.... Teat.    30. c, 86. Idźże do

zamysły. Odym. Sw. 2 A. (błogosławisz). Nie będzie te-    nieszczęścia! Teat. 24. c, 15. ib.    51, 42. Nadał się jak

go pan bóg    szczęścił, który lekce sobie waży swoje ro-    półtora nieszczęścia. Mon. 67,    725. Teat. 21, 151. (jak

dzice. IJrhst.    Nauk. S, 2 b. Namawiał go, iż go uboga-    bies). Gdy na ambonę wnijdzie    mnich, odmie się jak pół-

cić i szczęścić miał, gdyby.... Sk. Żyw. 2, 457. Choć- tora nieszczęścia, on kaptur rozwiedzie.... Opal. Sat. by ona królewną nie była, Tylko pasterką, dośćby cię    165. Tłusty i gruby, jak półtora    nieszczęścia. Teat. 36.

szczęściła. JabŁ Tel. 518. Małżeństwo, którem być uszczę-    b, 26. — §. Subject. Szczęście,    szczęśliwość, dar boży

ściona miała. Otw. Ow. 97. Wstąpieniem na tron uszczę-    do częstego dobrego powodzenia w sprawach , brtśt ©Ititf

ściony. Sk. Uz 561. — Szczęści mi się co » zdarza się    D(tê jentrtliD UW$!t fiat; quasi facultas guaedam, veTaccidens

dobrze, powodzi, szańcuje się; Vind. frezhnu jiti, od    aliquod. Masz wielkie szczęście do ludzi. Falib. L 5. Lub.

rok jiti, vfrezhatife, frezhatife, ci? g 1 lieft mtr, gelingt mtr    Roz. 244. Jam wielu ludzi nawrócił, a do ciebie szcze-

etwaö. SZCZĘŚCIE, ia, n. ; Boh. śtestj, śtesti: Slov.    ścia nie mam. Sk. Żyw. 2, 67. Dyabelskie szczęście ma,

śceśti, śtestj; Sorab. i. zbożo (cf. zboże, cl', boży czas),    iż go wszystkie białegłowy miłują. Gorn. Dw. 304. Szczę-

fbożi, zbożiczko ; Sorab. 2. gluka ; Carn. sręzha ; Vind.    ścia wielo, rozumu mało: gdzie szczęście panuje, tam

frezha, fhreza ; Croat. szrecha, (cf .Lat. sors); Dal. szry-    rozum szwankuje. Cn. Ad. 1129, (Croat. bolsse szreche,

chya; Hang. szerenchó, szerentse, bóldogsóg ; Slav. sri-    neg pameti). Szczęście w testament nie idzie; szczęściem

cha; Bosn.    srecbja , sricbja, cést; Rag. srecchja, cés,    ojcowskim syn nie dziedziczy. Cn. Ad. 1154.— §. Szczę-

cćsti ; Ross.    macrie, cqacrie, ynacTL (cf. część), yAana    ście, dobre, złe, powodzenie    dobre, złe; ba3 (Ergeben,

(cf. udać się), 3a4ana, nojynan, naß, po ta (cf. rok,    So^lcrgcfien, UeDelcrgefieit, baś ©lud, Unglftcf. Posłowie,

urok, wyrok), cpeum {ob. Czas), roAHHa, (cf. godzina),    w jakimby szczęściu Rzplta Ryxie opowiadają, lecz ta

Ecd. cwacrie ; (Elym. cf. część, cf. jąć, jęty, zjęly) ; —    mizernemu szczęściu utrapionych Polaków urąga. Krom.

szczęście, object., fortuna, los, coś rządzącego losem    88. Wszyscyśmy szczęścia naszego kowale. Pot. Syl. 51;

naszym i uszczęśliwieniem; baS ©lücf, btc fortuna, baê    Slov. każdt sebs śoelśi kuge, fortunce feler. Nie każdy

©djitffal, ba3    Szczęście jest fortuna ślepa, niedo- dzień jednakie szczęście niesie. J. Kchan. Dz. 100. Szczę-

skonała, cnocie częstokroć nieprzyjazna, niesprawiedliwa.    ścia w święta szukać. Cn. Ad. 1129, (dictum furis). Kil-

Lub. Roz, 253. Bogini szczęścia, Fortuna Boh. Stestcna.    kom rotom kazał z nieprzyjacielem szczęścia spróbować.

Człowiek szczęścia igrzysko. Dirk. Kaw. Mai. a-4. Szczę-    Falib. R 2. t(rr ©htef Djrfitdjett. Szczęście serce czyni

ście ludźmi ciska jak piłą. Stryjk. Gon. E 2. Jako cho-    i psuje , za szczęściem serce przybywa i ubywa. Cn. Ad.

remu pozłociste łoże, Także też złemu szczęście nie po-    1154. Szczęście, dobre szczęście, dobre powodzenie;

może. Rej. Zw. 229 b. Szczęściem przeznaczony; (Ross.    Croat. dobra szrecha; Dal. dobra cheszt; Ross. óaaro-

ponoBhiH, ob. Wróg, wyrok). Ślepe szczęście; Slov. sie-    mamie, ojarunojyqie, ó.iaro (cf. błogo), 4o6p04GHCTBie,

pó śćesti; (cf. Yind. fe mu je vllepilu, naflepilu » miał    Eccl. AOópocnacrie, lasroHOMyYiiic, AOÓponoAyuie, ©lń(f,

ślepe szczęście). (Croat. Bazum miszli, razum szudi, Ali    3BoDlcrgcficn ; oppos. Nieszczęście, llitghtcf, Uclielergeljen.

szrecha nayvech prudi; rozum myśli, rozum sądzi, ale    Lepszy jest stopień z nieszczęścia do szczęścia, niżli z

szczęście najwięcej pomaga). Pan bóg szczęściem wła-    szczęścia do nieszczęścia. Petr. Eh. 76, Tyś mi był dru-

dnie. Rys. Ad. 54. Szczęście czego mi nie dało, tego    bero w nieszczęściu szczęśliwym, Chcę byś i w szczę-

mi nie będzie brało. Cn. Ad. 1129. Szczęście pobłaża,    ściu był ze mną szczęśliwy. Past. Fid. 258. Gdzie szczenię podnoś się; szczęście się przeciwi, nie upadaj. Cn.    ście, tam i ludzie. Pot. Arg. 289. Wielkie szczęście,

Ad. 1151. Szczęście podwyższa, szczęście poniża, ib.    wielkie też ma w sobie odmiany. Morszt. 107. Nie wszys-

1152. Szczęście wiele może. ib. 1155. Nieszczęście, zło    tko dobrym to zwać się nam godzi, Co do nas w szczę-

szczeście, object. ; wróg, zły los; Rnfietl, Uuglttcf, SDltjb    ścia postawie przychodzi. Past. Fid. 554. Nie toć jest

gcfdjtcf; Cum. nasręzha ; Yind. nefrezha , nesgoda, budo-    szczęście, w czym się kocha ciało, Jeśli na duszy co

vurnik; Slav. nesricha; Croat. neszreeba, nezgoda, zla    złego przywrzało. Rej. Zw. 229. Takiego szczęścia uży-

namera; Dal. zla kob; Rag. nesrecchja, zla srecchja,    wa i bydło, Gdy kto swej woli da wolne wędzidło, ib.

protivni ucćs ; Ross. nemacrie, 3.ioutpciie , iianacTi, (cf.    Szczęście rozum odejmuje, a nieszczęście go dodaje. Cn.

napaść), neroAX, ne3ro4LC, HC3ro4a, 3;ioiuioiieHie, 340-    Ad. 1134. Szczęście podnosi, rozpuszcza. Cn. Ad. 1152.

nojyiie, OKaancTBO ; Ecd. 3.ioyaciie, 3AO«il , acecrOMe-    (ma chlćb rogi). Rośnie cnota w nieszczęściu. Bardz. Luk.

ctbo , 3joo6cToanie, o^T>itOKmenłii€. Złe szczęście, kiedy    49. Nieszczęście najlepsza szkoła cnoty. Teat. 33. d, 9.

się gdzie zaweźmie, kto zahamować może! Podw. Sion.    Szczęście odmienne, niestateczne jest. Cn. Ad. 1130;

P 2. Gdy żadnej przyczyny w sobie nie znajduję, Nie-    (Vind. frezha je opotozhna ; Croat. Kot sze pila tache,

szczęściu ten los' cały memu przypisuję. Zab. 14, 222.    Tak szrecha szvata szkache). Nie tego trzeinnego szczę-

W nieszczęściu być Ecd. 3JoqaciBOBaw. Nieszczęściu    ścia i śklanego wesela szukał ten święty. Wiśn. 555, (cf.

ustąpić, nie mam za riieszgzęście. Warg. Wal. 75. Bo-    złomny, nietrwały). Szczęście nieszczęśliwe; szczęście

tlajby ich nieszczęście porwało ! Teat. 18. b, 4. Nie wspo-    zbytnie ustawiczne, podejrzane. Cn. Ad. 1129. Szczęście,

list. 2, 555.

Eccl. ó.tarocnacTK). Bóg jego czyny zwieńczył, szczęśliwiąc go synem. Przyb Luz 76. Radują się z konslytiieyi, która wszystkich szczęśliwi. Gaz. Nar. i, 595. Pensylwanią szezęśliwiły prawa i ustawy. Pam. 83, 2, 86. Bząd dobry może jedynie uszczęśliwić naród. Gaz. Nar. 1, 13. Ten mi wielkim, kto umie uszczęśliwić ludzi. Nar. Dz. 2, 62 Żaden z każdej strony nie uszczęśliwiony. Min. Byt. 3, 327. Trzy rzeczy człowieka uszczęśliwiają: nauka, cnota i zdrowie. Mon. 65, 513 Dzień drogi, uszczęśliwiający poddanych, selący bogi. Tom. Boi. 45, Eccl. 6jarocnacTBHTeaeH%. Nie to, co mam, szczęśliwi, choć w wszystko opływam, Lecz to, jak miarę dzierżę, i jak jej używam. Kras. List.

to zadosyć uczynienie wewnętrzne duszy, które rodzi się z posiadania dobra. Mon. 75, 90. (uszczęśliwienie, szczęśliwość). Pospólstwo to wszystko, co twardo, cierpko i z pracą przychodzi, nieszczęściem zowie. Pilch. Sen.

Szczęście, nieszczęście, trafy, zdarzenia, przypadki szczęśliwe, nieszczęśliwe; ©lutf, Utt* ßlücf, ©lüîféfülle, itnglucf^fälle, (Eretgntffe. Przypadki, które nam pożytek lub szkodę przynoszą, nazywamy szczęściem abo nieszczęściem. Gal. Gyw. 3, 158. Mieć życia potrzeby, zdrowie i pokój, tc trzy rzeezv stanowią rzeczywistą człowieka szczęśliwość; wszystkie inne szczęścia są mniemane i wymyślne. Staś. Zamoj. 16. Nie mówmy więcej o twoich nieszczęściach. Niemo. Któl. 5, 75. Jak go wielkie szczęścia za żywota potykały, dlugoby trzeba pisać, dla ich liczności. Warg. Wal. 502. Co cię tu za nieszczęścia do mnie sprowadziły na tę pustynią ; wiatr, ozy burze jakie? Jobi Tel. 209. Nie mam szczęścia znać We Pana. Teat. 9, 35. —• Na szczęście, szczęściem, wielkim szczęściem, szczęście, szczęśliwym trafurikiem; Sorab. 1. poszbożu, k fbożu ; Bosn. posricćhi, nasrichju, JUttt ©llicf; oppos. na nieszczęście, junt Uitgllicf. Przy tej ciekawej we włosach kwerendzie Jakby na szczęście ktoś trzeci przybędzie. Zab. 15, 183. Trafił, chybił, na szczęście się żenię. Teat. 42. c, 51. Jeśliby opiekun w próżne imienie wszedł, a on grunt dziecinny na szczęście, to jest, na szkodę albo na pożytek swym nakładem naprawiał, tam opiekun pożytki brać ma. Szczerb. Sax. 293. Jużeście w stadle świętym ; wszyscy wam dajemy Na szczęście, i miłego życia winszujemy. Simon. Siei.

75. (t. j. podarunek, aby się nim dorabiać). Dałem mu złoty na szczęście: grał i wygrał tysiąc. Ossol. Wyr. — Często na nieszczęście my długo żyjemy, Gdy na nisze ♦nieszczęścia patrzeć się musiemy. Jahl Tel. 283. Na nieszczęście zabawi u nas. Teat. 15, 34. — AliLr: Dzieci szły naprzeciw z palmami, śpiewały, i na .szczęście wołały Sk. Dz. 752. dobrego szczęścia mu życzyły, błogo wołały ; fie riefen: $etl ! Hoże, daj szczęście, cny kawalerze! Birk. haz. Ob. 3 6; ob. pomaga bóg, ob. Bóg. — Pod szczęściem * od szczęścia zawisło, od szczęśliwego trafu, e3 fommt flltfS ©lücf an. W zimie ten drobiazg zmizeruje sie , i pod szczęściem , aby sie na len czas mógł odchować. Haur. Sk: 60. SZCZĘŚIJWIĆ es. niedok. , uszczęśliwiać contin., uszczęśliwić dok. ; beglücfen, glücfltcf) ni ad) en ; Sorab. 1. wozbożam, wozbożnolcżam ; Boss. macr.fniuiTb z, 100. Do kogoż bardziej ta radość należy, Jeśli nie do

tej, korą szczęśliwisz młodzieży. Zab. 4, 364. Sap. _

Nieuszczęśliwić, potius Unieszczęśliwić , qu. v. SZCZĘŚLIWI!'. adv., SZCZĘŚNIE , Boh. śfrstne ; Boss. macuMiO ; Qlücflid), fluf eilte glücfltrfte 2lrt. Jckże szczęśliwie spotykam Wc Pana. Teat. 14. 136. w czas, glucfltcfyer SBctfe. Iron. Czego się w szkołach nauczył, w domu szczęśliwie zapomniałem.'Mon. 71, 419 (na urząd, ze wszys-tkiem , do szczętu). Gdy ten szczęśliwie skończył, drugi na ostatnią dobitkę tego, taki wysilił argument, ib. 71, 891. aby raz. przecież, ha koniec przecie, ettblic^ einmal. SZCZĘŚLIWIEC , wca, m ; Boss. macT.inBem>; człowiek szczęśliwy, szczęsny, etn ©IftcBftnb, ein ©lücflt* d)er; (oppos. nieszczęśnik, nieszczęśniś, fem. nieszczęśnica*. Obiad Nazvdvona szczęśliwca. Zab. 8, 558. Iźyek. SZCZĘŚLIWOŚĆ / ŚZCZĘSNOŚĆ , ści , z., bie ©Ifitffclffl. fe(t; Boh. śtóstnost, Sorab. 1. zbożniwofcż , wozboże-nofci; Sorab. 2. gluznofcź ; Garn. srezhnost; Vind. frezbnost, Ivelizhnost ; Croat. chesztitoszt, szrèchnosztj Dal. chesztitoszt; B ag. cestittos, srechnos, cestitstvo ; Bosn. cestitost, srecchnóst; Boss. ó.iafKencTBO , (ob. Błogosławieństwo), 6,wo4eHCTBie , ójaroBpeMeHCTBO ; Eccl. óiarono.iynie, ó.iarociacTie, ó.iaroHcpeóiHHnocrB. Szczęśliwość jest cnota, która jest szczęściem umysłu , która i w nieszczęściu doskonałym szczęściem być może. Lub. Boz. 233. Nie szukaj daleko szczęśliwości, b:e samym jest. karp. 1, 80. Horacyusz za szczęśliwość kładzie, rozum zdrowy w ciele zdrowym. Karp. 1, 119. —- §. Szczęście, powodzenie; ©lücf, îôolderflefyen. Mieć życia pierwsze potrzeby, zdrowie i pokój, te trzy rzeczy stanowią rzeczywistą człowieka szczęśliwość; wszystkie inne szczęścia są mniemane i wymyślne. Slas. Żamoj. 16. Pierwsza nasza szczęśliwość powraca. Teat. 19. b, 16. Nie lękam się meszcześhwości, nie uganiam się za szczęśliwością. Teat. 19 c, 77. SZCZĘŚLIWY, SZCZE-SLIW, SZCZĘSNY, ‘SZCZĘŚCIEN, a/e; Boh. śfastny, śliastny; Slov. śćashwi, śfastny; Sorab. 1. wozbożene (ob. Zbożny), zbożne, zbożniwć; Garn. srezhnu ; fhrezbn, frezhn, frezhen : Croat. szrècbën, chesztit, cha-sztëri; Dal. szriebyan ; Hun g szerentés, szerenchees, ból— dog; Bosn. srechjan, srichjan, cestit ; Bag. srecbjan, ces lit, ceesni; Slav. srichan ; Boss macT.iHBLJH , 6jia>KeH~ fibul, ójaro^eHCTBeHHbiH, ójaronoaynHLul, 3a4munBbiii; Eccl. ÓJiarocnacTHbiH, cnacTJiHBHH, GflitronoAOYYł.HL, 6;ia-roacpefÜHHHbin , GAitîKeHT,, 4o6pouj,ncTJiHBbiH ; powodzi mu się dobrze, zdarza mu się. szczęście mający, uszczęśliwiony; ^hicflid), beglncft. Szczęśliwy, a głupi. Cn/Ad. 1129 Żaden na świecie nie bvł we

we-

ona w to-

Vind.

wszem szczęśliwy.

ib. 1150. Już się Kadme, ‘szczęścien zdałeś wygnań-stwem , felix. Zebr. Ow 58. Wschodni kościoł przed-tym w tak ądre i święte doktory szczęśliwy. Sak, Bersp. pr. 2 (do nich szczęście mający, w nich obfitujący). Szczęśliwe powodzenie, rodzi szkodliwe ubezpieczenie. Cn. Ad. 1055. Szczęśliwym być, Ross. 6^a-romacTBOnaTb, (wiar04eHCTB0Ban> ; Eccl. 4o6po4eHCTBO-BaTH, WHTb cqacTJHBO , 6.iarocqacTByfo, 6jaro4eHcrByto, 6,iaro4eHCTByeT'6 mh ca. Nie toć jest szczęsny, co sie-

SZCZĘSNY - S Z CZKAĆ.

SZ G Z KAWKA - SZCZODROŚĆ.

569

szczkają, kaszlą, rzygają. Eraz.Jez.Ee 2. Szczkam * szczka mi się. Cn. Th. 4108. Singultio, szezka mi się, napadło mię szczkanie. Mącz. Szczkniesz, ktoś cię wspomina. Pot. Jow. 205. Szczknienie, szczkanie, raz. dwa etc., singultus crebi. Cn. Th. 1108. ber <Sd)lud)$er, baś ©d)ludp Jen. — Eig. Nie będzieć się szczkało na sumnieniu, którego grzyźć nie będzie krew' niewinna. Birk. Zyg. 50. nie odezwie się sumnienie twoje, beta ©etMffen UUi'b TU» Mâ bleiben. Błogosławiony mąż, który się nie potknął w słowie ust swoich, a nie jest 'szczkan albo frasowan smutkiem grzechu. 4 Leop. Syr. 14, 1. (uniespokojony). — Aliter "active: Taka uznał ranę, że ledwo ducha nie szczknął. Burl. B 1. wyzionął, an$at(jmett , auëMafcrr. SZCZKAWKA, i. z, ‘SZCZKOTA, y, i„ szczkanie; Boh. śtkawka , śtekawka , śktytawka , kśtkawka ; Slov. sikani ; Sorab. 1. yikawka ; Sorab. 2. hükawka; Garn. kovzanje ; Croat. schuczavicza, skuczanye, kuczavicza, schuczanye, schyuczànye ; Hung. tsuklós , zokogas ; Slav. shachuca-nje; Bosn. sctuęanje ; Boss. HKOTa ; odzywanie się szczka-

dzi w zlocie, Poleruje się cnota przy kłopocie. Rej. Ziu. 229.

Jam szezęśliw żoną, żona mną szczęśliwa. Otw. Ow. 295.

Nieszczęśliwy, Crout. neszrechën ; Dal. kobni ; Ras. Hema-CTHMH, HemacTiHBM», 3^ocqacTHUil, saomacTeHE, 3,ionoay-mhuh , 3iOKjnoqHMHH, 3JoiaH)iiHTe.iLHH0, naryóiiMH ; Ecd. îçt.âovâctlii’l , HanacTHbiîi, OKaauHbiH, npeoKaaHHUÖ, i?ecb-Ma ó^Hbili. Nieszczęśliwym być, Ross. OKa/mcTBOBatb ;

Eccl. HanacTOBaTH ( cf. napaść ), 3ÆOiB,acTByro, 3JOkjho~ miCTByio, 3.ionoayqecTBOBaTii. Nieszczęśliwym się każdy brzydzi. Past. Eid. 520. Wielki ten człowiek bardziej jest nieszczęśliwy, niż winny. Nieme. Król. 4, 65. Szczęśliwa podróż! Zab. 14, 249. Szczęśliwej drogi życzę.

Teat. 52. d, 57. Nieszczęsnaś dziś ojczyzna nasza, i my z nią niefortunni. Falib. U. — Activ. Szczęśliwy, szczęsny, szczęście przynoszący, uszczęśliwiający ; glucfltd), glitcfbringenb, beglöcfenb. Wyjechał z Wołoch do Jana Tarła; lecz ta droga nie była mu szczęśliwa. Gorn. Dz.

170. Pastwiska szczęśliwe, Co rodzą* napój , i pokarmy żywe. Past. Eid. 95. Bogu dziękować mamy z rzeczy szczęsnych i nieszczęsnych. Wrobi. 29. Cokolwiek jąc, choroba; ber @d)Iu#jen, ber ©djlucfen. Singultus, uczyni , będzie mu bardzo szczęsno. Wrobi 1. będzie    szczkanie, szczkota. Mocz. Szczkawka przychodzi często

mu się szczęściło, adverb. ; Eccl. ó.iarociacTHO. Nócil    z śmiechu, czasem z oziębienia żołądka. Raur. Sk. 591.

łożnicy szczęsnorymne pienie. Zab. 14, 590. dobrze ży-    Comp. Med. 178. Krup. 5, 669. — Allegor. Nie rada-

czące, glHCÎimhifibenbe lieber, o dniu nieszczęsny! Teat.    by szyja    puszczała, jeno iż ręka szczkawkę zadała. Rys.

5.“b, 74. Nieszczęśliwa godzina. Teat. 21, 25, ob. Go-    Ad. 51,    ( cf. co ręka zgrzeszy, głowę o to karzą). —

dżina; ( Vind. Vura je nefrezhna bila, Ker je mati me    Aliter fig. Nie będzie to ku szczkawce, ani ku uszczyp-

rodila, cf. gwiazda). Na łodzi żagle roztoczywszy, szczę-    ku serca' panu memu. 1 Leop. 1 Reg. 25, 50. ( ku

śliwemi wiatry prostą drogą do portu wjedzie. Żarn. Post. urazie. Bibl. Gd.), ku mierziączce , Sßtebcntuflen, $erbl'Up. 72. (pomyślnemi, powiewnemi). NB. Beatus wolał Bu- 2. SZCZKNAĆ, ob. Szczyknąć.

dny przełożyć błogi, niż szczęśliwy, «bo to jest od    SZCZMIC ,    SCZMIC cz. niedoh.; Ross. iucmhtl ; ściskac,

szczęścia, które słowo jest pogańskie». Budn. Math. 5,    ściągać;    Jitfcitttnicil briicfctt, jufatutueit Jtcl)PU. Bez, wysu-

2 not.    SZCZĘSNY, ego, Subst.,    imię, ? Felix. Jabł. Ber.    szając, ściągając i szczmiąc ochładza. Urząd. 88.    ^Wszys-

Żywot    ś. Felixa abo Szczęsnego.    Sk!'Żyw. 1, 41.    tko się rozleci, co szczmisz dla dzieci. Rys. Ad.    75. Sok

SZCZĘT, ob. Szcząt.    '    ,    ten w ukąszeniu niejakie cierpnienie i szczmienie spra-

SZCZÊSZUJ4 , SZGZECZUJA, SZCZEŻUJA, i, 1, twarda wuje. Urząd. 524. Ziele to rany świeże łaskawie i bez łuska, skorupa; eine )>avte @d)uppe, @d)flle; Boh. śeśu- szczmienia goi. Syr. 149.

tina , śeśelina, śeśelinka. luśtiria ; Vind. łuska, skorja; SZCZODRAK , a , m., chlćb na podarunek dany. Włod. , - Bosn. gljuska od oraba, gljusctrina od ribbe, lustra; Ross. stips epiphaniorum. Cu. Iii. 1109. Sl'ot, baê rtttt 2)rct)j ueuiyn, ueuiyiiKa, ( cf. uecaTB ,    nemy czesać).    Łuska    fbingöhigc unter bte 2lvinen öert^eilt ttttrb; rogal alieubi vo-

rvbia,    szczeżuja. Cn. Th. 575.    bte 5tjd)fd)uppe.    Orzeł    catur a forma. ib. SZCZODROŚĆ, ści, z.,    SZCZO-

swym    dziubasem rozdziera    na smoku zielonawą szcze-    DROBA, SZCZODRO i A, y, z-., SZCZODROBLIWOŚĆ,

czuję.    Staś. Num. 1, 127.    $r«($en$ant,    ©radtcnfdnippe.    äci, ź; Boh. śtedrost. śtedrota ; Slov. śtedrost; Sorab. 4.

Konchy gładka szczesznje abo skorupę mają. Macz. 2)łu*    zcżedrofcż ; Ross. mc^pocTb, me^poia, me^po^foóie,

fc^elft^rtle. Szczeszuja, orzeszyny, caliculus. Marz-. 3tuß|d)«=    miBOCTb ; hojna dobroczynność , bte SRilbtbfitiflfejt, ftrepge»

len. Szczeszuja abo czaszka ,V której żołądź Toście, ca- bigfeit, 2Bol)ltt}ätißfeit Szczodrość jest, kiedy upadłego lis. Marz. ber Giebelfeld). Od    szczeki adj.!    Ross. nemyii-    pogodnie ratujemy datkiem naszym. Petr. Et. 291. Szczo-

Hbiif.    Pełen szczeżuj Ross.    ncuiyncTUH    drobliwość jest, dać kiedy trzeba , komu trzeba , jak

SZCZKAĆ med. contin., 1. SZCZKNAĆ jednti; Boh. śtkati, wicie i dla czego co ma być dano. Modrz. Baz. 84. Ta

śktytati, kstkâm , -al, -ati :

Sorab. 1. yikam ; Sorab. 2. hükasch ; Carn. kovzhé sè mèni ; Vind. kolzati, külzati, sazukuvat, kouzati, zukati, kouzhitife , zukuvati, sazukuvatife ; /Jung, zokogom, tsa-klom ; Croat. scbyuczàmisze , (kuczâm, schuczam ; Dal. stuezam singultio, pulso , strepito ) ; Dal. kuszamisze ; Slav. shchucati; Bosn. setuçâtise singultio ; Boss. MHt HKaeTCH, HKaTb, HHHyTB ; szczkawka się odzywać, fddudfp jeu, f^Iutîeu, ben ©cblucfen baben. Wiele ludzi, z zwyczaju

Slov‘. śtkam, śtkó se mi ; chrześciańska szczodroba , która bywa poczciwie a w imię

pańskie obracana, zawżdy każdemu na dobre wychodziła. Rej. Post. Tu 5. Znamienita cnota, i wielkie ozdobienie pańskie jest szczodrobliwość, za którą dwie towarzyszce \duai..* towarzyszki 2j, chodzą, ludzkość a łaska. Kosz. Lor. 115. Towarzyszki jej ludzkość i łaskawość. Warg. Wal. 145. Szczodrobliwość we śrzod-ku między rozrzutnością a *skępstwem położona. Star. Ref. 70.' Płynie szczodrobliwość z własnego każdego

72

Słownik Lindego wyd. 2. Torn V.

570 SZCZODRY - SZCZOŁGNAĆ.

L

SZCZOTKA - SZCZUĆ.

rozsądku i szlachetnej dobrotliwości i chętliwości. Warg.

Wal. 142. Nieszczodrość daje, ale mniej niż przystoi

i kiedy nie przystoi. Petr. Et. 256. Szczodrobliwości SZCZOTKA, i, z., SZCZOTECZKA, dem. ; Boh. śtet, śtetka miara, mieszek. Cn. Ad. 1156. (drugim daj, a na się pa-    (Slov. stef carmen, ob. Szczeć) ; Sorab. 2. fcźesch , fcźet-

miętaj ). Oszczędność z szczodrobliwością, szczodrość    ka; Bosn. shęt. kertâzha ; Vind. fhet, fhetiza , fhzhetiza,

mieszaj z oszczędnością. Cn. Ad. 798. (nie wyrzucaj nic,    fhzhet, Ihiet; Croat. sehet, schelicza, kefa, kefieza ; Dal.

choć podłego; nie żałuj dać, gdzie trzeba i drogiego).    koczet; Slav.    kefa; Boss. meiKa,    mCTOMKa;    cf. Lat. se-

Uczinyż się od zbawiciela miłosierdzia i szczodroby ku    taceurn; liai,    scopetta, scovolo ;    narzędzie    pospolicie z

bliźniemu naszemu. W. Post. Mn. 192. et 304. Bóg    z szczeciny do chędoźenia i zezesania sukien etc., bte

nas usprawiedliwia z szczerej dobroci i szczodroty swej,    Surfte, ftletberbürfte.* Szczotka szatna. Warg. Badz. 174.

bo tego zasłużyć nikt nie może. Sk. liaz. 349, et 129.    Szczoteczka. Cosi. Gor. 107. Będźie szczotka z szczeci.

— *§. Szczodrobliwość abo upominki oblubienicy, jest    Pot. Bocz. 422. Szczotką czesać, chędożyć, •‘szczotko-

dar, który oblubieniec oblubienicy, abo także ona jemu    wać, Durfte», (Cam. kertazhiti ; Vind. fhzheteti, pofhzhe-

daje. Szczerb. Sax. 457. Srautgefdjenfe. SZCZODRY,    titi, odfhzhetiti, nafhzheti, gorfbzhetiti, isfhzhetiti, vunfh-

SZCZODROBLIWY, a, e, SZCZODRZE, SZCZÖDROBGI-    zheliti; Croat. izkefati). Ostrą szczotką kapeluszom bar-

WIE, adv. ; (Ety m. [sanscr. ćhid » scindere. Miki. Bad.    we dają. Zab.    12, 67. .Szczotka    do trzewików chędo-

104. — 2] forsan szczerze dobry, per contrad.) ; (Boh.    żenią. Kluk. Bosi. 2, 165,

śtedry, (ustedrili largiri); Slov. śtedry; Sorab. 1. zeże-    zhreulna fhet, bie 8d)ul>lutrfte. Szczotka u armat, narzę-

drć ; Sorab. 2. feżodre ; Boss. me4pu8, me^pojfOÓHBuS,    dzie do wycierania kanału arraatnego. Ja/c. Art. 5. 515.

me4p04aTe4b, /. me4p04»Teib»bifi , ‘iimuft , (cf, mc4po-    et 318. $ano»6nb»rfte. Szczotki do wymiatania pokojów.

bćvi bili, m04pHuoBaTbiä dziobaty, ospowaty, me4p»na .    Kluk. Bośl. 2, 165. miotełki, Vind. pometauna fhzhet,

mo4pHHKa dołek ospowy; cf. Eecl. ywß4pHrejib miłosier-    fhzhetna metliza , fhetinje, fhetounik, MefuDefc». Weź

ny); szczodry, nie żałujący potrzebującemu, hojny w do-    szczotki, kanapę, krzesła, lustro, ściany i wszędzie po-

broczynności ; uutbtljattg, freigebig. On szczodrym jest,    obmiataj. Teat. Î5. c, 10. Szczotki żelazne do o'czyszcze-

który co drugiemu daruje. Kosz. Lor. 115 b. Szczo-    nia lnu. Przędz. 15. bic $lad)ê{icd)el. Szczotki do wyczy-

drobliwi, którzy majętnością swą więźnie wykupują, przy-    szczenią konopi, mają ząbki wbijane w szachownicę.Jak.

ja ciel skie długi na się biorą, córki icli wyposażają, do    Art. 5, 222. tue .'panftyecfyel. — Assim. fig. Oset choć pię-

dorobku im pomagają. Buda. Cyc. 125. Jehowa jest    knie kwitnie, nic    nie rodzi, tylko kolące szczotki, któ-

szczodrobliwy, bo chce dawać, ile każdemu jest potrze-    re się w suknie wieszają. W. Post. Mn. 512. Szczotki na

ba. Buda. 4 Ezdr. 7, 65. Wujek. ib. Bóg szczodry    sławie, bezecne plotki. Bot. Jow. 60. (uwłaczanie dobrej

jest, abowiem ci chce darować, ile komu potrzeba, i.    sławie). — §. Szczotki ziele, ob. Szczeć. SZCZOTKA-

Leop. ib. My z bogiem szczodrze , on też szczodrym    STY, SZCZOTKOWATY, a, e, szorstki , na kształt szczo-

się nam stawi i łaskawym. Birk. o Exorb„ 27. Szczo-    tki ; bflrffenarttg, fcfjarfborftig. Niektóre owce zamiast dłu-

drernu pan daje, skąpemu każdy łaje. Jei. Ek. C 5.    gićj cienkiej wełny, mają grubą szczotkowatą, bardziej

Szczodry nie zebrze, kto daje, ten toż bierze. Cn. Ad.    włosy, niżeli wełnę. Wolszt. 97. Łodyga szczotkowata

Na szczodrych miara, Na skąpych kara. Bralk.    hispida , kiedy ma na sobie niby szczeciny tęgo stojące.

D, 2 b. Ręka w biciu, nie w dawaniu szczodra. Teat.    Bot. Kar. 42; ma włos twardy, ostry, kruchy. Jundz. 2,

1» 75. Kto szczodrzejszy, wygrawa. Ktok. Furie. 216.    15. Nasienie tego ziela obdłużne na wierzchu szczotka-

Szczodrym łacno być, gdy jest z czego. Cn, Ad. 1156.    sie. Syr. 1175/    SZCZOTKARZ, a, m. ; Boh. śtetkar ;

Sczodrym być z cudzego, nie ma nic chwalnego. Cn.    Ross. meTomiiiKt;    rzemieślnik od szczotek, ber Surften«

Ad. 111, (Ross. ute4p04aTe.ibCTB0BaTt ; Eccl. ipe^Hru, biuber. 7V. oyipc^pHiii, fymc4p»K) umiłuję się); cf. cudzym łacno SZCZUBEć , ob. Szczypta.

szafować). — §. Szczodry dzień« dzień trzech królów, czyli SZCZUBIAŁKA , SZCŹUBL1GA, y, ż. ; Boh. śtićka ; mała zjawienia pańskiego , ber %a$ ber \). 3 Äßntge. Dnia te-    szczeka. Cn. Th. 1109. SZGŻUBLĘ, ęcia, n. , SZGZU-

go chrześciańskie pierwiastki królowie Iszczą się Jezu-    BEATKO, a, n., ciii Reiner $ed)t, ciii ^)ec^td)cn. W rze-

obiecanyrn słowne, Niosą królewskie dary bogu    ce na wiosnę szczublęta, karpiela i wszelaki drób łowić,

i królowi; Zkąd i szczodry dzień powstał, slovvo wda- a stawy tym rybić. Ilaur. Ek. 68. ry płodne. Groch. W. 414. (Boh. śtedry den, śtedry SZCZUĆ, szczuł, szczuję cz. niedok., Szczwać, szczwał wećer; Slov. ścedri den, wilia Krista pana; noc bożego cont., Boh. śtwati , śtw-u ; Sorab. 2. Iczuwasch, fefcżu-narodzenia). SZGZODRZENIEG, ńca, m., cytisus , rodzaj rośliny, do niego należy Nawrot. Kluk. Pykc. 1, 179, ber ©etpffee ; Sorab. i. kawaté dźecżel ; Ross. me4peHeu['B, paKHTHHKTi, paKHTOBB KyCTS , UHJKeBHHICL.

SZGZOKA, ob. Szczęką, "SZCZOKATY, a, e, n. p. Anub szczokaty, latrator. Zebr. Ow. 259. szczekający, szczekacz;

Mcitb, belfertg.

cSZCZOŁGNĄĆ się recip. niedok., n, p. Żelazo z żelaza sie

szczołgnęło. Tward. Pasy. 86, może zczołgnąć * ześliznąć, afeflleiten. X. Kam.

Vind. fhzhet sa zhrieule,

1137.

SOWI w

wasch; Vind. huskat i , drashuvati, ( cf. drażnić); Croat. szbuvati ; Rag. uzkati, nnùzkati, ( cf. kiskati chiatnar i cani) ; Boss. rpaBJHTB , TpaB.iio ( cf. trawić) , CTpaBiiTb , CTpaBJHBaTb ; psy na kogo puszczać i chęcić ; fyeftCU, bic $unbc anfiebeu, Re^eitb jage». Łowcy, gdy na miejsce przyszli, szczując, żadnego tam psa wpędzić nie mogli. Sic. Żyiu. 2, 164, Szczuli, jak na wilka, aż go też wyszczwali. Teat. 45. c, 4. Wyb. Szczuwał char-

SZCZWANY - SZCZU TKOWAĆ.

[SZCZUDŁO - SZCZUPLEC.

571

tami. Zebr. Ow. 61. Jeślić chart jeden, straszysz, dwoma tylko szczujesz. Chmiel. 1, 80. Szczwanie, bttś $eh jen, bie .f)eße ; Carn. drashla, (cf. drażnić); Vind. drash-ba, huskanje ; Hoss. TpaBM, dpaBaeuie, CTpaB.mBaHie, crpaBKa. Kto szczwania nie świadom, próżno z nim na * pole. Simon. Siei. 71. Wilki ja szczwał, a nie owce.

Biel. 101. Charty szczują lękliwe zające. P. Kchan. Orl. i, 178. Jabł. Ez. 52. Szczwać zające Boss. 3aipaBiiTŁ, saipaB.iHBüTL. Szczwanie zająca Ross. aaTpaBa , 3aTpaBKa.

— Fig. Szczuć kim kogo * podszczuwać , pobudzać kogo na kogo, podwodzić, jątrzyć, podżegać. Cn. Th.

747. anfteßett, anfßeßeu, jufamen ßeßeu, tn £mrnijd) jagen, erbittern, aiifbringen. SZCZWANY partie., geßeßt, fig. ćwiczony, okrzosany, oklektany ; Boh. wyfikany ; Sorab. 1. pzeklepané ; Carn. prevàrn ; Vind. pregnan, prevershen na vie kraje, erfahren, kfcfelagen, abgetuert, gemanbt. Już to szczwany wilk. Rys. Ad. 17. Lis, oszust dobrze szczwany, W sztukach filut zawołany. Jak. Baj. 97. Witaj, pożądany Świstaku, urwipołciu, stary lisie szczwany. Zabi. Fir. 9. Szczwany i doświadczony dworzanin.

Dwór. F. Praktyk, abo jak mówią szczwany. Lub. Roz.

113. Szczwany    Mazur zaraz    poczuł, co w tym było.    SZCZUJĘ, ob. Szczuć.

Boh. Ossol. 82.    Szczwaność,    biegłość, doświadczenie,    ‘SZCZUKA, i, i., SZCZUPAK, a, tn.,    SZCZUPACZEK,    czka,

Carn. pregnanost; Vind. pregnannost.    m., dem., Szczubiałka, szczublica. On. Th. 1109, dem.,

SZCZUCZY, a, e, od szczuki czyli szczupaka, szczupakowy;    SZCZUPIEL, a, m. dem., Jabi. Ez. 5, szczublę, szczu-

§etf)t*, »om $e$te; Ross. mynhl. Wiejże do tego gar-    blątko ; (Boh. śtika, śtieka; Slov. śćuka, stika ; Siles.

ka polewki szczuczej, abo w której lin wrzał. Sienn. 608.    stuka, śeuka; Sorab. 1. feżudka ; Sorab. 1. schcżipel,

Nie przyprawowa! Abraam łbów szczuczych , jako bła-    Icżipelk ; Carn. shûka ; Vind. fhuka, fliukiza; Hung. chu-

znów, ale upiekł koźlątko a uwarzył jagniątko. Rej. Zw. ka , tsuka ; Croat. chuka , schukanecz, luben ; Slav. 193 b. Szczucze mięso Ross. myninia.    shtuka ; Rag. łubin, smudót ; Bosn. stukka, setukka,

‘SZCZUDŁAC cz. nieook., [skakać na szczudłach, auf ©teljeit    luben, vuk, smudót; Ross. mjKa, mywa, ( cf. szczeka,

Rupfen pr. 2]: targać, szarpać, siepać ; reißen, I;erttm=    szczoka); cf. ret. Germ. @noncb ; Roli. snoek); beripedjt,

reißen, raufen. Jako przy swej oblubienicy, gdy się rozi-    szczupak, esox Indus, ryba długa i smagła, głowę ma

grają dzicy, Dotąd z sobą szczudłając, póki w tej żaba-    ostrą, długie i ostre zęby; bardzo żałroczna. Kluk. Zw.

wie jeden drugiego zębem nie obrazi. Tward. Wi. 224.    3, 153; dla żarłoczności wilkiem wodnym zwana.' Zool.

SZCZUDLASTY, a, e, n. p. Szósta kostka korzeni pal-    185. Największe szczupaki głowacze zowią, śrzcdriie pół-

ców nazywa się szczudlastą, os piramidale. Perz. Cyr.    miskowe, małe trawniki. Kluk. Zw. 3, 153. Ułowili

1, 35. kłykciowy, $nöd)el*. SZCZUDŁEK, dłka, m.,    dwie wielkie szczuki. Sk. Dz. 1022. Rybitw goni szczu-

SZCZUTEK, tka, w.; Boh. śtilec; Slov. śtilec, k d y z kdo    kę , zczuka    okunia.    Rej. Post. K k k 3.    Papr.    Koi. J

prstem uderj ; Sorab. 1. knépneno ; Carn. fogèrz, shnô-    2. eczka    szczuk Lwowskich. Vol. Leg.    5, 340. Na

hèrz; Vind. fhterkez, huderz, ferkez, oberli na zhelu    szczukę trzeba na łańcuszku wędy, Włosień i konop'

ali na nufs ; Slav. osvéljak ; Rag. skarpùscja; Bosn. lu-    zębem utnie    wszędy.    Bielaw. Myśl. F 3. —    Prov.    Szczu-

skagne, luskaigne, krripuseja, setrognaę, udrenje n oh tom    ka zdechła,    ale zęby    zostały. Rys. Ad. 63.    — §.    Szczuli celo; Ross. meanoKï,, (cf. inyTKa żart); uderzenie ko-    ka morska, wilk morski, szczupak morski. Zool. 185.

go palcem śrzednim od ksiuka odbitym w nos, ber 9?a*    ber Slïeerljiecljt, 90?eertuolf. SZCZUPAKOWY, a

fcnftüOcr. Żydzi za szeląg szczudłkom nadslawują nosa.    czy, §ed)t *, oom §ed)t.

Pot. Zac. 99. Dziecię często się przypatrując w karcie- SZCZUPAC, [ał, ie, cz. niedok. ; Szczupnąć jednlli ; Ross. ta się wprawi, O szczudłki , o orzechy, potym grosze    mynaib ; macać, dotykać; taffen, fubleu 2], Chmiel, gdy

stawi. Klon. Wor. 34. Pot. Zac. 64. Dała mu w nos    z podobną grzeczną młodą tańczy, Szczupnie, przyci-

szczutka , aż odskoczył. Ossol. Str. 3. Za tę sprawkę    śnie, umyślnie się spiańczy.    Brotk.    D 5.    W tej lub    mię

wartby ze sto szczutków. Teat. 28. b , 57 ; godzien być    zdybiesz, lub cię ja przydybie    kupie,    Tam    niech mię    cała

zeszczutkowanym. ib. 31, 82. Szczutki dawać,* SZCZU- ręka za co zdoła szczupie. Hul. Ow. 18, [ob. Szczypać 2]. TKOWAĆ, nafenfłftbew ; Rag.    skarpùscjati ; Vind. fhter-    SZCZUPIEL, ob. Szczuka, Szczupak,    Szczubiałka.

zniti, fhterkniti,    ferzniti ; Rc^ss. mejKHyTL, me^KaTŁ, no-    SZCZUPLEC neutr. niedok., szczupłym się stać,    gracile-

mejiKaTb, nomejKHBaib.— Transi. Dać komu szczudłek,    scere. Cn. Th. 1109; bumter,    fdjnxSdjer, geringer ruerben,

przymawiać mu, dać mu w nos, dać łacinę, szczypać    abnejjtnen, phys. et metaph.    Nigdy lak    siły moje    nie

go. Cn. Ad. 140. despekt wyrządzać, einem ©ticjielreben szczupleją, ażeby na więcej prześladowania gotowemi

geben, ^ tlm fdjelten, ungltmpfltd; betyanbeln. To zgubi kraj, że bez kary uchodzi, dawać panu szczutki. Pot. Ary. 524, (ob. Tyr). SZCZUDŁO, a , n., 1 ) drewniana noga kaleki niedołężnego , ein (löljeweä Sein eines Slefjtr* Tarneriana Moskiewskie kroniki Temiraksak, to jest, żelazem chromym zowią, bo na szczudle chodził. Stryjk. 475. Stawa w pośrzodku rześkiej młodzieży Przychodzień o dwóch szczudłach w żołnierskiej odzieży. Tom. Roi. 78. Nie zajrzy skoczek nic choremu dła. Rej. Zw. 224. Oczy, nogi zapuchły, a brzuch jako pudło , Będzie wolał po chwili, niż krogulca, szczudło. Rej. Wiz: 15. — §. Szczudła, szczeble, stolce, drążki, soszki, Boh. śtihly, śfjhla, stjdla, chudy; Slov. śtihły, chudy, stuły; Sorab. 1. wocżezki ; Vind. Ibtclza , krukfa, hodalniza, berła, bergla, streuza, hodalka, kvaka ; Bosn. setakka, schijule, setupi s rafokom ; Groat. schyule ; Ross. X04yJH, ©telgeir. Tr. Charybdys na szczudle chodzi, Żagle łamie, rwie kotwice. Pieśń. Kat. 168.— 2) Personif. Szczudło masc., ten co na szczudle chodzi. Cn. Th. 1109. ber auf einem fernen Seine ober auf ©teljen gebt : Roh. śtihlak.

nasz

ten.

szczu-

e, szczu-

572

SZ G ZU PLI C - SZCZUR.

S Z C Z U R C Z Y - SZCZYCIĆ.

nic były, Bals. Św. i , 184. SZCZUPLIĆ cz. niedok.,    są od domowych. Kluk. Zw. 1,361. Szczur mieszkowy

uszczuplić, zeszczuplić ; (Hag. scjûpgliti, proscjûpgliti fo-    Ross. 4ByyTpoÓKa, Me 33eiltelra£c. Kocha go, jak szczur

rare, perforare)] uszczuplać, szczuplejszym uczynić,    kota. Teat. 27, 162. Myszy, szczurków pełno wszędzie,

cienozyć, umniejszyć; Minner, fdjlanfer madjett, verringern;    Petr. Pol. 71. Wpadł mi jak szczur w łapkę. Tent. 7,

(Bosn. otanoiti , unciniti okosetaj. W tym przeobrażę-    106. Szczurkcwie z jednej mąki, osłowie z jednej łą-

niu głowa na subtelniejszy kształt była zszczuplona. Olw.    ki. Dwór. D 3. (jednej faryny). O 'szczurkoch doświad-

Ow. 43. Wielka liczba czerwonych złotych, oberznię-    czona rzecz jest, iż młodsze swoje starsze chowają, a

tych, w wadze uszezoplonych. Pam. 85, 1 , 63. Kraj    im usługują potrzebami za to, iż ich też wychowały,

nasz szczupłą, zmniejszają. Zab. 10, 225. Do uszezu-    Gil. Post 186 b. Ludni, którzy nic daleko widzą, pa-

pienia nadętej potęgi Sieciechowej, kto nad Zbiegniewa    trzą jak szczurek z miecha, jak w przypowieści mówi-

sposobniejszy ? Krom. 118. Lubi Moskwa państwo swo-    my. Maci. Wygląda, by szczurek z mąki. Rys. Ad. 72.

je rozszerać, ale nie uszczuplać. Kur. Pet. 34. Nie jadł    Niedosyć jest    na tym,    iż    kto sam jak szczurek    w ką-

skąpiec, by pełnej nic uszczuplił skrzynki. Pot. Joiu. 25.    cie 'spokojem    siedzi, a    ni    ^nacz się dobrego nie    przygody jej nie ubyło). Wielka w takiej dobie szczodrobli-    cizi. Bej, Zw.    141. Ospały, jak szczurek śpi.    Cn. Ad.

w ość, komu dać, uszczupliwszy sobie. Tward. IW. 130.    794. (jak zarżnięty).—    2    Szczur; Hoss. mypfc    . myp-

( ująwszy sobie). Szczuplić się rec., umniejszać się, ftd)    na, ptak, loxia enudeator, ber $tcl)tenl;arfer, ein $?ogel ;

verliebtem , verringern. Chleby teraz dla ochrony w-iele    Ross. myp«a merops apiaster, ber #cttvvgel, 33tenenfraß. Na

dzierżaw wszystkiemu wojsku szczupłą sie. Vol. Leg. 4,    Ukrainie ptaki, szczury zwane, najwięcej pszczół gubią.

841. Hardy buntownik woli żyć pod szerokim państwa    Kluk. Zw. 4, 266. SZCZURGZY, a, e; Vind. podganski ;

cieniem, Niźli ciasnym choć własnym szczuplić się imię-    Ross. «puchł, «pucami! ; od szczura, Dïa^en *. Szczurczy

niern. Pot. Arg. 345. ( kontentować się, ftdjf begnügen).    sadz, glirarium. Cn. Th. 1110, klatka, w której szczu-

SZCZUPŁOŚć. ści, i.; (Hag. scjupglîa concavitas ) ;    rów cudzoziemskich tuczono, do jedzenia. Włod. (Bosn.

szczurość, cienkość, subtelność, mierność, małość; Bosn.    puhiseto, miesto od puha ; Croal pussina ). Łajno

okosetnóst, tancina, mlednost, Me (Dünnheit , ©ertngtyctt,    szczurcze, Catn, podganjek ; Vind podyanik, podkanjak.

SBenigfeU. Przed bitwa z szczupłości jego wojska śmieli    Szczurczy pieprz Garn. frapćrz. SZCZUROŚĆ, ści, z.,

się. Siem. Cyc. 217. SZCZUPŁY, a, e, SZCZUPŁO adv.,    szczupłość, Me ®nnn(ietl, ©timte, ©eringljett, Stfagerfeit.

SZCZUPLUCHNY, -SZCZUPLUTKI, SZCZUPLUTEŃKl in-    Ześle part na tłustości jego szczurość. 1 Leop. Jes. 10,

tensiv.\ Boh. śtjply, ciplÿ, cjplÿ, (cep cippus cf. cepy,    16. Sienn. 568. Suchoty abo więdnienie, kiedy się eia-

cëpc, cape czapla, ćjpek czopek); Mor. śtjply; (Rag.    ło nie tuczy, a zawżdy z niego co odchodzi, zląd zby-

scjuupagl ca vus, rimosus , scjupglîna concavitas, sejup-    tnia szczurość a marskość przychodzi. Spici. 255. Ason,

gljAk nux vi'iosa; Sino. sbupali caous; Bosn. scjupagl    gdy napój Medei raną wsarknął, broda w czarną maść,

cavus, sejupgliv ßstulosus, scjupglina foramen); szczupły,    natychmiast weszła, szczurość nie wiedzieć jak zeszła,

subtelny, niegruby, szczury, nieduży, mały; Vind. tinko-    Zebr. Ow. 169, macies. SZCZUROWICE , miasto w Brodz-

floshliu ; Bosn. okoset (cf. kość), otancen, Mutn , $art,    kim. Dykę. Geogr. 3, 92, [dziś zfoczowsk. 2 ], eine @taM.

mcM Mcf, itid)t groß, gering. Człowiek szczupły, szczury,    Szczurów stolica, od ich imienia sławne Szczurowice.

cienki; glista, konop'. Cn. Ad. 1158. smagły, fd)mćid)tig.    Zab. 12, 502. Nar. SZCZURY, a, e, szczupły, subtelny,

Ma talią szczupłą i kształtną. Teat. 41. c, 508. Tenellus,    niegruby; Minit, îttcfh bief, gering, fleht ; (Ross, mypa

szczupluchny, cieniuchny. Mąci. Ujął mię szczupluchną,    mrużek). Blada , szczura osóbka. Klon. Wor. 57. Ry-

lecz silną prawicą. Zab. 16,300. Cząsteczka szczuplutka.    cerz młody, szczury jednak i szczupły, na trzy piędzi prze-

Kur. Pet. 347. drobniutka, flcitt, HJtltjtg. Nie szczupłe    ciwnika wzrostu nic dopędził. Pot. Arg, 591. Szczury,

to, co mniejsze jest od największego. Min. Ryt. 4,151. ^ cienki, glista, konop'. Cn. Ad. 1138.

Wiernych trzoda szczupła wśrzód niewierców. Przyb. SZCZUTEK, SZCZUTKOWAĆ, Szczątki dawać, ob. Szczudłek. Milt. 397.    SZCZUTY, SZCZWAĆ, ob. Szczuć. SZCZWACZ, a,

SZCZUPNĄC, ob. Szczypać.    który szczuje; Vind. drashnik (ob. Drażnicie!), huska-

SZCZUR, a, »«., SZCZUREK, rka, m„ dem.-, Boh. Neme-    vez, ber §e^er, îlit^eker. Szczwacze i myśliwi mają się po

cka , swinska rnyś ; Slov. potkan ; Uung. potkany, palka-    głosach psich znaczyć i miarkować. Haur. Sk. 539. Ozeny ; Sorab. 2. ratwa, welawa, ( Sorab. i. żurk mysz    kam ja, rychło albo do więcierza Kiedy ryś, wilk, łoś

polna); Sorab. 1. wulka mósch ; Vind. podkana , pod-    wpadnie na szczwacze. Pot. Syl. 28. Uciekał zwierz od

kari, podgana ; Croat. stakór, pub, ( cf. puch); Dal.    psów rozpędzony Nic nie dbając na szczwacza, który nań

puh ; Carn. podgAna ; Bosn. pùh ; Slav. stakór; Ross.    był rozsadzony. Bonial. A 2 b. SZCZWAN1CA, y, ź.,

i, z’.; (Boh. ślwanice, śtwa, śtweićka ;

Kpuca, KpticKa, KpuceHOKü, «pwcHua, (flmypt mus    SZCZWALNIA,

uvellanarius cf. jaszczur, mypiub, aamypim,, npnmy-    Vind. huskalifhe); miejsce szczwania zwierząt, hec, btc

pnTb mrużyć, zamrużyć , przymrużyć); 1) btc Sftajje.    $C^e. SZCZWANY, ob. Szczuć. *8ZCZWAŁ, ob. Cwał.

Szczur domowy, długi na siedm calówr ; ogon długości SZCZWACZKA, śliwka, ob. Swestka, cf. Śliwka, kadłuba. Zool. 543. Szczur wodny, błotny, Me SBaffer« SZCZYCIĆ cz. niedok., bronić od czego, zachowywać od rafcC, mniejszy od domowego, idzie pod wodę, jak wy-    złego, chronić, ochraniać, Germ. fcf)tt|ett; Sorab. 2. schu-

dra. Zool. 344. Kluk. Zw. 1,372. Szczury polne większe    zowasch ; Croat. schitim, schîtiti ; Rag. sćtititi ; Svec.

skydda ; Angl. śhut; oh. nostr. Szczyt; Boh. śtiti se /w-    nem, fmekniti (ob. Zemknąć), tergati, odtregati, (ob.

gere, chronić się; Ross. ymiimaTb obronić, betnttbrett. Hu-    Targać, odtargać); (Rag. scjakka quantum manus appre-

sacy goniąc sieką, Węgrowie w góry bieżą, tarczami się    hendit, szczypt , garść) ; (cf. Ross. miroaTŁ, mHKHyit,

szczyeąc.

Siryjk. 220. zakrywając się, fie bebetften ftd> mit    comuKiiyTh świecę ucierać, mmyib, «inan, bić czym o

beu @d)t!bcrtt. Pan ci jest tarcz nasza, którą się szczyci-    co, przymawiać, przytyki dawać, npoMKnyTŁ, npomiKaib

my. Ryb. Ps. 177. Kościoł mają szczycić a bronić od    przekłóć wrzód); szczykać, kwiatki paznokciem szczypać,

nieprzyjaciół. Glicz. Wych. K, 8 b. Wieże bardzo pewne    urywać; ppcfett, śSlumcit pfKitfeit, (rupfen). W tym lesie

a mocne były na każdym rogu, broniąc a szczycąc je.    Prozerpina , gdy sobie igrała Fiołki i białe lilie szczykała,

1 Leop. Mach. G, 37. Myśmy kościoły swojemi piersiami    Olw. Ow. 199. Szczykać abo szczypać, carpere. Mącz.

szczycili od pogan. Tward. W. D. 34-. Piotr chciał tego    Co kwiat szczykacie, i co poziomki słodkawe, ‘Kajcie

szczycić ludzką obroną, który mocą swą boską wszystko    się o chłopięta, waż sie zakradł w trawę. Nag. Wirg.

mógł wniwecz obrócić. W. Post. W. 270. Własną się    4-95. Olw. Ow. 388. Przyb. Mili. 84-, Żeby rozmnożyć te

cnotą i męstwem szczycicie. Tward. Wł. 109. Od wszys-    roślinę, tedy masz wierzchołki szczykać i w ziemię sa-

tkich nieprzyjaciół będzie nas szczycił i bronił, llerb.    dzać. Haur. Eh. 103. — 3) §'. Łykać, łyknąć; fdjluden,

Stat. 125. Racz nas szczycić od każdego Najazdu śmierci    ctrtCrt ©ddltcf tluilt, $edjcn. No szczyknijmy jeszcze po kie-

przykrego. Groch. W. 110. Na tę noc prosimy cię panie,    liszku. — §. Szczknąć , szczkać, zszywać na predee kil-

żebyś nas szczycił od czarta złego. Hanc. Gd. 341. To    ką ściegami. Tr. jufammeubeften. SZCZYKACZ, a. m.,

tobie bożku ofiarujemy, żeś nas roku przeszłego dobrze    który szczyka, uszczyka*; ber Sînetper, 9lbfuciper ; (Ross.

okrągłego na sicie, przetaku, nieckach , dla odłączenia większego lub cięższego od mniejszego, lub lekszego i nikłego. X. Kam. Sumer ftebnt, burd) (Sieben frrtiren; cf. do czy nić.

murem SZCZYNA plur.; Boh. scânki, dscânky, śliny, dśtiny, eicân-ky ; Sorab. 1. feżanta, żiżantć; Carn. szavnèza; Vind. fzanje, zhanje, fzhia, fzalniza, zalniza, Izalina, fzomne-za , pofzanje , nafzanje ; Croat sczalina , szalniza, szèch, bures: Bosn. pisejaka; S/av. pishaka ; Eccl cent, Mona ne,iOBtliecKa/i, 1304a ecTecTBOHHaa ; mokrz ludzki, uryna, fPiffe, (Srunjc). Zamiast wina, szezvn sie napił. Pot. Jow. 213.

zdrowych w‘okwitości zboża i majętności zachował i szczy- mnKareiL ucićracz świecy). — Szczykacz, łykacz, cił. Siryjk. 146, Porażeni, po lasach ucieczką zdrowie wlewacz w siebie; ber Bâcher, 0d)Iucfer. swoje szczycili. Siryjk. 698. Młodzieńca skłonnego ku SZCZYNIAĆ cz. niedok., n. p. szczynianie, skrążanie ziarna złemu nauczycie] powściągać, a szczycić umysł jego będzie. Kosz. Lor. 2. strzedz, pilnować, fyütfjeu. — §.

Szczycić, zaszczycać, zaszczyt czynić; beefyren, fêljre tltrt* c^crt, ßljre bringen, Offire antbim; Vind. stroijt, (ob. Stroić). Herb W. X. Litewskiego krzyż szczyci ; bo jest krzyżowi zawżdy od Turków i Tatarów. Siryjk. Gon.

N 2. — §. Transi. Szczycić się czym * zaszczycać się, polegać na czym, mieć sobie za główną rzecz swoje; ftd) worauf grünben, fiel) worauf etwas 31t ©ute tyiut, fiel) barauf fteifett, otel für fid) barauö machen ; Ross. KpacoBOTL-ca. Tym się szczyci; to jego ozdoba, zalecenie. Cn. Ad.

1158. Próżny to tytuł szczycić się wiarą bez dobrych uczynków. Lach. Kaz. 1, 219. Nie swoim się szczyci, ‘SZCZAPA , ob. Szezepa.

Szczupnąć jedntl. ; Boh. śtjpati, śtipnauti ; Sorab. 1. zeżi— pani; Carn. shipati, shipneti, sbiplem, zakam ; Vind. fhzhipati, fhzhiplem, skubiti : Croat. schipati, schlplyem; Dal. schipati; Hung. cbipni, chijpny, tsipdesem ; Rag. sctîpati ; Slav. shtipati ; Bosn. setipati, setinuti, uselinuti, uselipnuti; Ross. miinan, ; Eccl. cuMnato ; paznokciami, kleszczykami etc. ująwszy, rwać; fuetpett, fneifeu. [Szezu-pać a Szczypać są dwa różniące się wyrazy, i pierwszy oznacza macać, dotykać, oh. Szczupać 4j. Szczypać i krwawić go tak długo kazał, ażby się wiary zaprzał. Sk. Dz. 864. Ci szczypią, owi dziubają, wszyscy krakają. Past. Eid. 151. Chmiel, gdy z podobną grzeczną młodą tańczy, Szczupnia, przyciśnie, umyślnie się spiańczy. Bratk. D 3. W tej lub mnie zdybiesz, lub cię ja przydybie kupie, Tam niech mie czuła ręka za co zdoła szczupie. Hul. Ow. 18. — §. Transi. Głaskać i szczypać, a to wszystko razem. Teat. 16. c, 78, (ef. drapać).— Szczypać kwiaty, szczykać; Ginnten abfnetpen, pfinden. Na wia-neczek wyszła szczypać kwiatki. Zab. 7, 286. Tam to gwoździki, to pachnące mięty, Szczypiąc kładzie w fartuszek podgięty. Zab. 4, 142. — Szczypać, kąsać, gryźć; beißen, fnctpeit. Zięby dziobem bardzo szczypają. Tr. Ja-

Kto tylko złotem i herbami świeci. Nar. Dz. 1, 46. SZCZAPAĆ, SZCZUPAĆ, ~ał, - ie cz. niedole., Szczypnąć, SZCZYCIEL, a , m., bron iciel, obrońca, szczyt; Rag. setît, ber SSertljetbtger, 23efd)üßer, @d)ufc. Syny ś. Dominika , woźni ewanielii, szczycicie wiary ś. Birk: Dom. 32.

SZCZYGIEŁ, gła, ot., SZCZYGLIK , a.V, dem., SZCZY-GIEŁEK, łka, m. ; Boh. stehljk, steldik, stehljcek ; Slov. stehljk', steblik , seehlik ; Garn. shtiglèz, lisz, liszbèk ;

Vind. stiglitz, fbtigliz, lesez, lysez, lisez, finkoviz, spie-glavuz, fbpieglavez , ofatiza, strizhoka ; Croat. stiglécz , strichovka, (cf. strzyżyk); Rung, tengelitz, tengelicz ;

Bosn. sçighjel, steglicch, stngblica, staglja, poicch ; Pag. staghlin ; Slav. staglin, stigliac; Ross, meroas, uteivic-hokt> , meriieHoneKTi, f. merjOBua ; ber ©tiegliß, (Norveg. stilliiz); Fringilla carduelis, ptaszek wielkości wróbla, srokaty, śpiewający. Zool. 221. Szczygieł czerwonogłowy.

za mu-

575

SZCZYCIEL - SZCZYKAĆ.

SZCZYKACZ- SZCZYPAĆ.

Banial. J 3. Zanieś małego szczyglika I oddaj go zyka. Groch. W. 570. Szczygiełek ptaszek, ib. 369. —

Prov. Nie wielkiego nie zrobią, ile w szczygłu sadła. Opal.

Sal. 50. (jak sadła w raku, jak w komarze sadła). SZCZYGŁÓW Y, a, e, od szczygła, ©ttegltj?-* ; Boss. merken-kobt> , iąerjiauiH.

ZCZYKAĆ cz. cont., Szczyknąć, Szczknąć jedntl., uszczknąć dok. ; Boh. śteknauti, stkl, śtknu ; Vind. vfhzhnili, vlhzhe-

przyprą-

yctatbiiHua, Reine ftnetpjangcn, Mpfdjeeren.

szczurka śmiertelnie szczypająca. Teat. 49. b, 78. — Ziele to szczypie w język. Cn. Th. 1110; Vind. fhzhimi, fhzhirnati, ii beißt auf ber    Oddaliwszy się ta wo

da od źrzódła, już nie tak szczypie język , i jakoby kwasek traci. Petr. Wod. 31. Szczypiący, {Boh. śtipawy; y ind. ripezh , grisezh, ferbezhen, ob. Szczypawy, szczy-pny). Nie wiem, ccś w oczy szczypie mię niezwykle. Teat. 42, B d. kole. e3 fließt «tieft m«3 in ben Singen. — Fug. Sumnienie szczypie, gryzie; ba$ ©etttijjen beißt, plagt. Większe sumnienia szczypania, niźli największe męki. Budn. Apopht. 65. Niewidome sumnienia szczypanie, Ma potępionych trapić bez przestania. Groch. W. 284. Smolr. Lam 202. — Fig. transi. Szczypać kogo słowy, przekę-sywać, przymawiać, przycinać, obmawiać, szacować, nicować; ftidjeln, beißen, mit ber 3ungc fttetpen, ftcdtcln, bnrdjjteiten, perunglimpfcn ; Vind. vushagati (cf. żgaó, żgnąć), aisnati, pehati, prefhkarjati ; Boss. MKityib, ‘inaTb, 3bÎ3-4HTL, 3B’lł3wy. Moja wmlność w żartach samych tylko szczypie głupców. Teat. 49. d, 43. Uszczypliwie mówi, przycina, szczypie. Cn. Ad. 1210. Na ostatek przyszedłszy, uszczypała mię słowy. 1 Leop. Luc. 18, 5. Urągał mi tym, i szczypał mię słowy, powiadając, że jakoby.. .. Baz. Hst. 72. Omylnie szczypiesz wierne pańskie, a rad-byś je przywiódł na każde zatracenie ich. Bej. Post. F y

4. Pracą moje teraz szczypać i naganiać poczynają, nazywając ją, nieporządkiem, ale nierządkiem. Groick. Obr. pr. Szczypanie, przytyk, Croat. vcheknenye ; Vind. po-badanje , bodezhina , podbodaria , pehanje, pikanje, (Btt« djelei). Jęli go słowy zelżywo szkalować, zbawiciel jednak tak przykre szczypania Cierpliwie znosząc, odpowiedział skromnie. Odym. Św. Nn 2, I żart dowcipną wiony sztuką Zbawienny, kiedy szczypie, a nie kąsa. Kras. Mon. 79. Nie jeden go z towarzyszów' szczypał żartem gładkim. Przyb. Luz. 154. Pod krytyki płaszczykiem pod prawdy pozorem, Nie szczyp' ludzi, zmaczanym w brzydkiej żółci piórom. Dmoch. Szt. B. 99. Bach. Ep. 46. Sk. Dz. 177. Często języki ludzkie szczypią cnotę. Morszt. 214. Warg. Wal. 156. Choć go za życia niechętne szczypały języki, umierając miłość powszechną po sobie zostawił, Nar. Hst. 6, 9. My nie umiemy u stołu rozweseleni, jeno abo nieprzytomne szczypać, abo przytomne gniewać. Sk. Kaz. 593. Kacerze ci pokutę ś. szczypali i znieważali. IV. Post. W. 16. Śmieją szczypać i szczerbić dziewictwo N. P. Bial Post. 74. SZCZYPACZ, a,

m., który kogo szczypie, obmawia, przygania, przycina komu; ber tabler, $urd)lied)ler, $nrd;$teber; Vind. pobo-davez, pobadavez, pehauz, podbodnik; Boss. mmiaKO. Zawiśni szczypacze świątobliwości jej. Wys. Kat. 65. Szczypacze honoru. Chmiel, i, 1184. SZCŻYPAWKA, i, z ; Boss. inunyHfc, mHityma; forficula. owad, którego tył kadłuba zakończony nożycami, któremi szczypie. Zool. 170: ein fcljr fnetfenbees 3nfeFr, 3<wgenfafer. Każdy szczypiący owad, beißenbeg Ungejiefer. Wszy, pchły, pluskwy, szczypawki, sąsiedztwo domowe. Bielaw. Myśl. B. (Bosn. setipavaç scorpion; Vind. fhzbipalke, rakove nogę, ra-zhje klielhe). — §\ Szczypawka, pijawka, ber Slutigel. Tr. SZCZYPAWOŚĆ, ści, i , smak szczypiący, szczy-

pność; beißenber ©cfdpnacf, 23eißigfeit. Trawa ma w sobie niejaką niewielką szczypawość, subtelność cząstek i prze-nikajność. Syr. 1503. SZCZYPAWY⁷, a, e, szczypiący w język, szczypny ; (Boh. śtipawy; Vind. ripezh, grisezh, ferbezhen; Boss. kojkîô , cf. kłóć), bctßenb, oon beißen« bem ©efdjmacf. SZCZYPCE, - ów plur. ; Boh. swetloeist, tratiknot; Slov. tratiknot, kratiknot, puclik ; Sorab. 2. hapawka, lichtpuza ; Garn. usekalnèk , vsekalnik, usęka-lu, vsekazh , usęknćk , fushilnék; Vind. puzer, fhnaizer, oternik, fviezhovfeknik ; Croat. vszekalnik, snâyozar; Slav. usekalo, mumakaze ; Boss. mmiuu, uumuHKH ;    1) ucie-

radło, nożyczki do świec, narzędzie do ucierania świecy, bie Stdjtpuße. Szczypce, ucieraczka, ‘świecoradło. Ern. 846. Wziąć od szczypców próchna, co świecy nos ucierają, a tym trzeć zwierciadło. Ilaur. 347. Motyle nie przestają koło świec gorejących krążyć, póki swych skrzydeł nie oswędzą, i upadłszy szczypcami starte nie zostaną. Mon. 70,‘ 242. -- 2) Szczypce, SZCZYPCZYKI, SZCZYPC1ĄZKI dem. , kleszczyki ; Eccl. k,vi;i|iii , i|iiiiiM|ii, KyCKH

Szczypce zębate ostre do polipu w nosie starcia. Czerw. 19. Szczypciążki ze stali lub srebra, do wyciągania subtelnych cząsteczek z ran i flejtuszków w nich pozostałych. Czerw. 4. Szczypciążki do wyrzynania skancerowa-nego oka. ib. 35. Z rany kosteczki szczypczykami czyli też obcążkami powydobywać i poucinać. Perz. Cyr. 2, 40. Szczypczyki narostek wystrzydz. Perz. Cyr. 2, 166. Dobywa z kieszeni zwierciadełka i szczypczyki. Teat. 16, b, 100, Bag. sctipaviçe ; Bosn. setipaviça , sctipalo, vla-sosetipa. — Geom. Pion czyli jak zowią szczypczyki abo paralele, do ustawienia punktu na stoliku pionowo nad punktem znajdującym sie na ziemi. Zabór. 88. SZCZY⁷-PIĘ, ob. Szczypać. ŚZCZYPIOR , u, m., SZCZYPIOREK, rka, m., dem., Liście cebuli szalotki, pod imieniem szczy-pioru, zażywają się do przyprawy potraw. Kluk. Dyke. 1, 25, ©dmittling tum 3ttm’beht, ©dmlotten, Sand;. Szczypiorek z tatareczki. Kluk. Dykc. 1, 24. ©cfmittlaud), ©djnitt« ling; Vind. drobnjak, drobnak, fhnidvah, resaniza. 1. SZCZYPKA, i, i.) Garn. stip; (Rag. sclp * śpiea, wicrżch); Boss. mimna, uumoKt; szczypnienie, bnê kneifen, ber Ätlijf. Szczypką albo szczypkiem , carptim. Cn. Th. 1111, Cn. Syn. 156; Sorab. 1. wuzcżipniczć ; Croat. sehiply-uch ; Hung. tsipve, fncipetlb, mit einem kniffe. Szczypkiem, urywcem, tu i owdzie. Menin. Tur. 1, 92. Szczypka, uszczypek, uszczypliwy przycinek, sznypka; Vind. pobadlivi govor, podbodni rnarinj prefhkarjanje, eilte ©tb (fiele!), Sißrebe, ©«rîaênt. Komedye jego pełne szczypek soli Atyckiej. Teat. 24, 79. Czart. 2 SZCZYPKA, SZCZYPTA, y, z., dem., sonat et actionem seu modum actionis, ut szczypką, nie garścią bierz; et effectum ejus : mam szczypkę soli, szczubeć; ffotdjen, *)3rife, ba8 Sîetymen mit ben 2 ober 3 erflctt fttngcrn « unb [o oiel matt mit ben ©ptt* gen ber 2 ober 3 erfteit ginger nehmen fann, fein ©djmut« Sei, £) e fte r r.); /?a^. setip , usetipak, (cf. sejakka « garść) ; (Croat. schepczi * końce palcowe); Boss. menoTb , meno-TKa. Brać co szczyptą Hoss. óparb uto monoTbto. Rozdawał im hojnie, nie szczyptą, ale całą garścią. Gorn.

SZCZYT, u, m.\ Boh. śtjt, śtjtek; Slov. śtjt: Garn. shtit;

Vind. fhzit, fzhit, paifh (06. Paiża), vstriega, tarzha, od-nefenza, bramba, branva, (ob. Obrona); Croat. schit, szhit, schitek; Rag. setît, sctitich, setîtak ; Dal. scliiit ;

Bosn. setit, setitaç, (cf. skùt, krilo = łono); Ross. iuhtt., mm ii ki, , mmeit'B ; (Lat. scutum; liai, scudo; cf. Germ. fifyüfcett, 0d)ltj3); (cf. Graec. crxvtog scutica) ; puklerz, pa-węża, paiż, ber ©djilb; Sorab. 1. nastahwka, nastahwa ,

(ob. Nadstawić;. Dia Rzpltej drzewa, zbroi, szczytu, konia przeciwko nieprzyjacielowi mężnie używał. Orzech.

Tar. 119. U ołtarza podawano znaki rycerskie pana umarłego; syn jego niósł szczyt świecami oblepiony. Orzech.

Tar. 118. — Fig. transi. To jest nasz ostateczny szczyt. SZEDZIĆ, SZĘDZ1Ć, SZADZIĆ cz. niedok.\ Sorab. 4. sché-

dżiwu ; szadzią okrywać, oszedziałym czynić, śrzenić, ośrzeniać; mit Sftetf bebetfcil, bereifen, pr. et Ir. Już mu skronie wiek szedzi. Morszt. 51. siwi. SZEDZIEC, oh. Szadzieć. SZEDZIWY, SZĘDZIWY, SĘDZIWY, a, e; Boh.

wierzchołek, ber ©tebel eiltet ©ebdttbeä. /.a Jana Olbrachta Kraków od północy wieżami, blankami, szczytami obmocniono, pinnae. Krom. 765. Rinnen, SOïauerf^eu. Zwracają na siebie oczy wędrowników ich kościoły, tak dla wysokości swych szczytów, jako też dla rozmaitości świetnych ozdob. N. Pam. 11, 164. R. 1465 wieża i szczyt u kościoła ś. Franciszka powąllona przez ogień się powaliła. Diel. Sw. 247 b.

2,

-i

Dw. 380. Ty szczyptą będziesz dawał, a ratunek boży Całą garścią do tych się nakładów przyłoży. Zimor. Siei. 158. Oziminę garścią,, jare zboża szczyptą siać trzeba. Haur. Sk. 11. Ty cudzego szczypty, a dyabeł twego garścią. Rys. Ad. 66. Rej. Post. U u o. Oni za dobra kościoła Rzymskiego szczyptem, a Tatarzy za ich samych i za dobra ich garścią. Weresz. Kij. 6. Wierzcież mi, co wy nam szczypkami odejmujecie, dyabeł wam garścią odbierze. Dambr. 593. Szczypta, pugilius, zawiera w sobie tyle, ile trzema palcami objąć można. Krup. 5, 255. Każdego proszku tego weź po szczypcie, to jest, co możesz we dwa palce wziąć. Syr. 780. Szczypta soli. Pot. Syl. 174. Szczyptę do szczypty ręka niech coraz przykłada, A tak z małej gromadki zrobi się gromada. Min. Ryt. 4, 178. Kilka szczypci tabaki w tabakierkę mi wsypał. Teat. 21, 113. sznupka, niuch tabaki; Ross. Ha-nofma, eine $rtfe ZM. SZCZYPLIWY, SZCZYPNY, a, e, szczypiący, szczypawy; Ross. kojism, fnctpenb, heijSenb. Snadno i te szczypliwe wyziewy pokona. Przyb. Milt. 42, — (‘SZCZYPNICA, ob. Śzczepnica). — SZCZYPNOŚC, ści, ź., gryzienie, gryźliwość, przymiot szczypania ; Ross. KOMocTb, b«ê Setjkit, Kneipen, baâ ŚBiptgc. Gwoździki kra-mne mają w sobie szczypność abo kąsanie ostre. Sieno. 74. “SZCZYPOTKANY n. p. wiersz musiałem pisać na cię rozgniewany. Petr. Hor. Ü., not., o uszczypliwy, łajania i sromocenia pełny#. Dudz. 57. anjitglid), freijknb.

Pochodź, uszczypać, uszczypek, uszczypliwy, uszczypliwość, zaszczypczek.

SZCZYR, SZCŻER, u, m. ; Croat. sebir; Dal. scbyur; Ross. Kypb, npojicr;a ; Mercurialis, rodzaj rośliny. Kluk. Dyko. 2, 120. Merkuryał. Ursin., baö Singelfraut. Krup. 5, 144, (Slov. stir skorpion). Mercurialis masculus, to jest Szczćr. Ilipp. 20; femina Mercurialis SZCZYRZYCA. Ursin., b i a— ławiec, srebrnik, ziobro białe, SBcilfd) 0ilberfraut. Syr. 316, Szczyr Włoski, ob. Płodzicniec. Szczćr leśny, oh. Różanka.

SZCZYRBATY, ob. Szczerbaty. SZCZYRKOTAĆ, ob. Szczćrkać. SZCZYRNY, SZCZYRY, ob. Szczery, Szczćrny. *SZCZYR-WiENIAŁY. Rej. Post. G y 4. zczerwienialy, ob. Czerwienieć.

Rej. Post. A a 5. ostatnia obrona, ucieczka, ratunek; Eccl. 3amiiTajHme, ^upim , Kpom.. Miasta będą za szczyt wszystkiej Ukrainy od czopowego i od poboru wszelakiego. Weresz. Kij. 15. zasłona. — Szczyt budynku, śpiba,

Nade drzwiami z szczytu kościelnego Kamień wielkością wypadł okazały. Odym. Sw.

i 4 b. — Szczyt zowie się frontispicium. Chmiel. 1,    8. Szczyt, dach; baê 3)ad), ber ©tettel. Drzewo to

jest ku budowaniu bardzo pożyteczne, zwłaszcza na szczyty albo na dachy. Cresc. 36. Cieśla ku postawieniu dachu albo szczytu na domie siekiery używa. Kosz. Lor. 108, W tym kraju budowania szczytów, ani krycia żadnego nie mają. Warg. Radź. 56. Zboża w stodole, aby do samego nie dokładać.szczytu, flaur. Sk. 19. We wsi, w domeczku małym , w folwarkowym szczycie , Najszczęśliwsze życie. Gaw. Siei, 557. Jaskółka lepi sobie gniazdo wśrzód mego szczytu. Anakr. 40. Równo tu sługa z panem obdarzony, Nie mogą większej odnosić pociechy Blaszane szczyty nad słomiane strzechy. Pot. Syl. 465. Rag. Prîmiti pod svoj setît albo krilo » do domu swego, pod swój dach czyli szczyt przyjąć. — Szczyt, najwyższy punkt, wierzch, stopień; brr l)i>d)fte SPipfel, ber bodp fte ^ltnct, phys. et moral. Nad morzem wierzch wysoki, w szczyt jeden zemkniony, Ku wodom pod drzewami stoi przysklepiony ; avicem collectas in unum. Żebr. Ow. 544. Szczyt górny zowie się punkt najznaczniejszy gór wyniosłości. Mi er. Mskr., SRncien be3 ©cbtrgeê. Powieś ten puklerz na szczycie drzewa. Kras. Oss. D, 3 b. Na najwyższy szczyt honorów się posunął. Tr. (stopień). — §. Szczyt, zaszczyt, ozdoba;    3ierbe, ©f>re. Jerzy

Struś był prawie wieku mego szczytem krajów Polskich. Papr. Ryc. 542. — §. Szczyt w mierzeniu korcem , czubek na korcu , wierzch brzegi korcowe przechodzący. Tr. Slov. śtica ; Hung. üstok, ber 23erg, ber Raufen, auf bem ©etretbefrf)cffel. Szczyt z korca strychować. Tr. Szczyćem mierzyć, nie strychując slrychuleem ; gekauft, obite mit bem étretd^olje afcjuftretdjen. Tr. SZCZYTNIK, a, w., co szczyty robi; Rog. scitar seularius ; Ital. scudajo, scudie-ro; Croat. szhitnik, schitar, ber 0d)tlbtttad)er. ©dulboer* Täufer ; Eccl. mmonpoAaBem,. (Vind. fhzhitnik stabularius, ob. Szczyt, dach).— jź Szczytnik *‘SZCZYTONOSZ, a, m., zbrojny szczytem, tarezewnik; Boh. śtjtonosy ; Croat. schitonoszecz ; Rag. sctijtnik ; Ross. iuiitouocceił , mm-HHKî. SZCZYTNY, SZCZYTOWY, a, e, od szczytu, @c&ilb « ; Ross. iuhthhR.

Pochodź, szczycić, zaszczyt, zaszczycić.

SZGZYZORYK, ob. Scyzoryk. ‘ŚZECHAR, ob. ‘Sykar. SZEDŁ, ob. Iść. ‘SZEDŁAK, ob. Siedłak. SZEDOWAĆ, ob. Szej-dować. SZEDWASER, ob. Serwaser.

sediwy ; Slov. śediwy ; Sorab. 1. schedźiwć ; Croat. szćd ; talie fdjetben. uou etnaitber abbrtngett imb reinigen; Sorab. 2. Dal. szijd ; Rag. sjed ; Hung. sjeghi ; Rosji, sid, sjid ;    schejdowascb. Złoto w kolbie szejdowane. Zlot. A, 4 b.

Eccl. ct4HHHfilii ; Ross. cli4MH; oszedzialy, siwy; bereift,    Złotnicy szejdują złoto, gdy z niego maja co robić, kła-

(jrau. Lilia szedziwa, Oliv. Ow. 488. Wiley szedziwi. ib.    dąc je w ogień. Sienn. 258. Spici. 150.

282. Włos szedziwy, siwy, grancê #aar. Leciwemu czfo- ‘“SZEKAMBET, u, m., Persie., czaprak z litej materyi, dłuż-wiekowi sędziwy włos spokojnie siedzieć każe. G om. i)w.    szy od mitiuka , a krótszy od dywdyku. Czart. Mskr., eU

92. Petr. Et. 282. Starców sźedziwych i dziatki powy-    ne 21rt ©cfjabracfeit.

ścinali. Gwagn. 250. — g. Szedziwy, stary; alt, bejaht. SZEKLAK, ob. Szakłak.

Powstawaj przed człowiekiem szedziwym, a mićj w po- SZELĄG, a, m. ; (Ross. meaer& * liczman) ; pieniądz jeden czciwości starca. Radź. Revit. 19, 52. Sędziwy był zakon-    z najmniejszych; Yind. fińleng, fhkiln , ber ©cffiUing, (de

nik, co i z kroku leniwego i z siwych włosów wydawa-    etgm. v. 31 big.). W różnych czasach, różnie wartał; r.

ło się. Kras. Rod. 2, 148. W dziecinnych jego ‘leciech    1568 jeden szeląg » 12 gr. Polsk., r. 1451 * groszy 11,

znać było sędziwe Obyczaje, postępki skromne, wstrze-    r. 1496 * gr. 6, r. 1598 « gr. 5, r. 1620 * gr. 1 */a , r.

mięźliwe. Min. Ryt. 5, 5; Boh. śediwec sędziwy czło-    1650 « gr; 1. Ostr. Pr. Cyw. 2, 500. Potym szezćromie-

wiek. ‘sędziwiee, siwieć. SZEDZIWOŚĆ, SZEDZIWOŚĆ,    dziane bez żadnego pobielania szelągi były kowane, dla

SĘDZIWOŚĆ, ści, z.; Boh. śediwost; Sorab. 1. sehe-    ubóstwa. Stur. Mon. A 5. Dwa szelągi * jeden grosz Pol-

diiwofcż ; Ross. cfe40CTt; siwość, siwy włos, starość;    ski. TA. Na ostatek trzy szelągi * jeden grosz! X. Kam.

©rancit, graueé £>«ar, Sllter. Parki u nóg Plutona przed    Podjezdka jednym funtem, to jest dwudziestą szelągów

tronem padłszy, włosy siwe i sędziwość posłały. Zab. 15,    płacą. Szczerb. Sax. 455, (cf.‘szepszelag). —■ §. Szeląg,

8. Kniai. Doprowadzicie szedziwość moję z boleścią do symbol najmniejszej wartości * halerz , babka , kwartnik ; piekłów. 1 Leop. Genes. 42, 58. Radź. Genes. 44, 29.    bte Retnfte SWitnje’,    ber fleinfte Serti).    Co nam po szelągach,

Rudn. ib. Do szedziwości przyszedł i wyrównał lata przód-    kiedy czerwonych    złotych hukiem mamy? Tent. 7.    c, 7.

ków swoich. Olw. Ow. 656. Pozna sędziwość wiek wszys-    Co mi potym, że    w złocie, kiedy    nie mam sławy,    Wolę

tkich siwiła. Mon. 71, 716. Nie wieku, ale obyczajów sę~    ja z lichym słynąć szelągiem. Zab.    15, 417. 1 po    szelą-

dziwość poważna. Eredr. Ad. 12. SZEDZIZNA, SĘDZIELI-    gu wiele się nabierze. Rratk. 0 2. (po trosze, szczyptę

ZNA, y, z., SĘDZIOŁ, u, m.\ Boh. śediny; Slov. śediny,    do szczypty). Już co za to, i szelągabym nie dał. Teat.

śediwe własy    ; Bosn.    sidina, bilochja od vlasi    canities;    21, 142. (i złamanej babki bym nie dał). Za szeląg    nie

Bosn. sidine,    sjedene,    vlasi bili; Rag. sjedine ; Dal. szi-    ma rozsądku. Teat. 25, 25. Rozumu nie znajdziesz w    nim

szc-

dine; Croat. szedina pilus canus ; Ross. ctana, cb4H3Ha;    i za dwa szelągi. Zab. 16, 555. Nie wziął od nikogo

szadź, oszedziałosc, ośrzeniałość, siwizna* ffieif, 33crctfP    laga złamanego. Star. Zad. D. (by najmniejszej rzeczy).

ani-

Beit, ©railfyeit. Z czyjego żywota wychodzi mróz,    a kto ro-    Woli się za szeląg    albo za grosz'dać ukrzyżować

dzi szedziznę? Radź. Job. 58, 29. Onego czasu,    gdy Zefir    żęliby go miał dać    ubogiemu.    Glicz. Wych. M, 2    b. Do

ciepławy Sędzioły zamiatał i odmładzał trawy.... Zab.    szeląga zgrany. Teat.' 15, 54. (do ostatniego grosza, ze

15, 275. Trąb. . not. «sędzioł, sędzielizna. idem.»    szczętem). Pieniądze mu co do szeląga oddałem. Kras.

‘SZEFELIN, ‘SZAFELIN, u, m.,    włócznia, oszczep, rohaty-    Pod. 2, 145. Znajomy    tu, jak zły szeląg. Teat. 51. b,

na; ber SBurfipteß, bte Cause, ber Spieß, ber Speer. Sza-    12. ib. 10,    81, cf. zły    a fałszywy kwartnik. Rej. Post.

felin, krótsze drzewo żołnierskie z grotem trzygranym. C u 2. Podła, marna rzecz, przyłożywszy szeląg, będzie Al acz. Pilum,    szefelin    abo rohatyna Rzymskiego    żofnier-    żómla. Cn. Ad. 875. — Bez szeląga, bez grosza /    bez

stwa , których    pociskiem przeciw nieprzyjacielowi    używali.    pieniędzy, goły jak Turecki święty, e(me einen Relier.    Bç-

Mącz. Skoczą do siebie; naprzód szefeliny miały Robo-    dąc bez szeląga, nie ma sposobu do życia. Teat. 51. I,

tę, ugadzając, gdzieby bok otwarty od tarczy. Simon.    15. SZELĄGOWY, SZELĘŹNY, a, e, ód szeląga, @(^tb

Siei. 44. Na lurczyny Ivonia osiadł, i zbroje    włożył z    littgö « . Na małych szelągowych    miseczkach postawić    przed

szefeliny. Biel. S. M. B, 2 b. et R 5. Pacholę    z szefe-    każdym ulem syte.    hc[ck. Pas.    15. szeląg kosztujących,

linem za królem na koniu stał. Gorn. Dz. 50. Biel. 541.    wartujących po szelągu, bte einen Schilling foften. Szelężna

Naleźii Saula śpiącego, a szefelin wetkniony w ziemię u    w kruchcie baba. Zabi. Zab. 2, praef. (szelągi zbierająca),

głowy jego. 1 Leop. 1 Reg.    26, 7. I szefeliny nasze    SZELĘŻNE    Subst., podatek szelężny, 21ógabe, ©teuer,

rdza rudawa Strawi, i ziemna    bótwiałość plugawa. Paszk.    ïraitffteiter.    Czopowego    i szelężnego płaci się dziesiąty

Bell. BA. SZEbELNIK, SZAFELNIK, a, m, szefelinem    grosz czystego zysku z propinacyi. Vol. Leg. 5, 155. et

m.,

zbrojny, eilt ©pteßträger, Canjentröger. Püani, rohatnicy,    Î44. Skrzet. Pr. Pol. 1, 565. SZELĄŻEK, żka,

szafelnicy. Al acz.    dem. Nom. szeląg, ein Reiner ©djtKtng. Na drogę ni sze-

‘SZEFERGRYN, ob. Kléj.    lążka , Ani weźmiesz pieniążka. Brud. Ost. AA. — §.

SZEJDARZ, SZEJDOWN1K, a, m., który kruszce szejduje,    Botan. Szelążek, rhinanthus, rodzaj rośliny nieużyteczny

rozkłada, rozłącza, z Niein., ber 6d)eiber ber SftetaUe, ber    i bardzo w polach naprzykrzony. Kluk. Dykc. 5, 15.

fte öcn einanber «bläutert. Z żydów szejdarzów trzech usta-    nenfamm, ein Itnfrant; Boss. iuoneir&. SŻELĄŻKOWATY,

nawiamy. Gaz. Nar. 2, 67. Złotnicy, probierze, szejdo-    a, e, — o adverb., na kształt szelążka, n>ie eirt Reiner

wnicy z nauki chemii powstali. Biel. Ust. 26. SZEJDO-    ©djifltttg. Orbtcularis, talerzykowaty, szelążkowaty. Perz.^

WAC cz. niedok., kruszce rozkładać, rozłączać; bie    Cyr. 1, 172. in Reinen ©cljei&djen.

SZELBĄG , SZELBLĄG , u , m., SZELBAKI plur., w kuchni szafa z rzędami do postawienia statków kuchennych, ber îîüdjenttfdj, bie ïopfbreter in ber fôüdje; Vind. sklednjak, sklednik; Rag. pohrana; Croat. poszudische, zdćlnyak; Ross. nocy4HHKt, crotiKa, (cf. sędy, cf. stójka); Eccl. cocy40xpaHH,inme, cocy40xpaHHTe4bnnua. — \. Szafa czyli skrzynia do spania, szlabank; etil ©djlafttfd), eine ©djlafbanf. Tr.

linie biega , wiatru szuka, poluje , myśliwiec próżniak ; ein Sitfdjjdger, 2BaIbftmd)er. Rozważny człowiek podo-bien jest pięknemu drzewu między drobną szeliną stojącemu, na którym się i ptacy gnieżdżą, i pszczoły osiadają , i pod nim się zwierzęta chłodzą , i na wiele rzeczy przygodzió się może ; ale nasi szelinarze i niczemu się nie godzą, i w niwecz się obracają. Rej. Zw. 143 6. SZELKA, ob. Szła, Śla.

SZELESC1C. szeleści, et szeleszczę, med. niedok., szelest SZELMA, y, et z.; Boh. śelma, ('2. bestia), śelmićka , wydawać, brzęczeć ; (Hung. szeletske ventus) ; raufdjen, ettt ©erdilfd) madjen. Szumią wichry szalone, Szeleszczą listki strwożone. Dary Lot. 11. Wiatr szeleści po gałązkach.

Kras. List. 2, 152. Liścia szeleszczą, wiatr kiedy zahuczy. Kras. Oss. G b. Wyszli nad brzeg strumienia, co w cichej dolinie Przerzyna gaj wierzbowy, i szeleszcząc płynie. Chód. Gesn. 47. Upada (rycerz), zbroja dźwiękiem żałobnym szeleszczę, Zwycięzca zaś tak z niego natrząsa się jeszcze .... Dmoch. U. 2, 17. Brzęczą stal-ne kostury, szeleszczą łańcuchy, Pot. Arg. 81. Świetną szatą szeleści, choć mu nie przystoi. Bach. Ep. 42. Przyb.

(praselma arcyszelma, wierutny); Sorab. i. et 2. schel-ma ; Vind. fhelm, deup, tat; Ross. rneabMa, 6e34t4b-hhk'b , 6e34t.ibHnn;a , nayn, ruyTeiï'b, rwyrara, naym-iiiKa, n.iyTHiue, njyTOBna; Germ, ber ©djclrn (int (irgften ©tntte); Angl, skellun; Isl. et Svec. skelm); oszust, ber S eint g er. Ty szelmo i mnie szelmą chcesz uczynić. Jabł. Ez. 141. Slov. Ge wisiwanâ, prefukanâ śelma; wierutny szelma. Slov. Cim watśi śelma, tim lepśe sciéstî; Sorab. 2. wétschi schelma , wetscha glńka ; im większy szelma, tym większe szczęście miewa. Slov. Gaki ge kdo śelma , tak też i o drugich misli ; cf. kto sam w piecu Mili. 372. SZELEST, u, m., brzęczenie, szmer, ba$    lega , drugiego ożogiem maca. Slov. Tak pan boh śel-

9îaitfd)en. Szelest liściany. Zab. 14, 241. Szym. Szelest    mow tresce, abi sa hunewuti kaęhali; cf. karanie jedne-

listka wiatrem poruszonego trwoży was. Zab. 13, 288,    go poprawa dziesiątego. (Monstrum, po Czesku szelma.

Teat. 37, 214. Wchodzi z takim szelestem, jakby szło    Klon. Wor. 75). SZELMOWAĆ kogo cz. niedok., beze-

za nim sto koni. Boh.    Kom. 2, 242. SZELESTNY, a,    cnym go czynić, czci    pozbawiać.    Tr. bezecnić, (cf. obe-

e, szeleszczący, szmer    czyniący; railfcfyenb, ©erćtu(d) ma*    rznąć nos, uszy), einen une^rltc^ ,    junt ©d)elme madiett, cf.

djenb. Jędza skrzydła wężami szelestne spuściwszy, Ku szkalować. SZELMOWSKI, a, ie, — o adv., jak szel-piekłu się udała, niebo opuściwszy. A. Kchan. 200.    ma, fcfyelnttfd), jpifjlutfufd), niebertradjtig, (im ćirgften ©inne);

SZELĘŻNY, ob. Szelągowy. SZELĘŻYSKO , a, «., pasku-    Boh. śelmowsky; Sorab. 2. schelmojski ; Vind. flepefhki,

dny szeląg, eilt Ijćijjltdjer ©dpUlttg. Te szelężyska na le-    tatinski, tatouski, kradorad, (złodziejski); Ross. njyro-

pszą trzeba przemienić    monetę. Haur. Sk. 90.    bciûh, nayroBaTLiM.    6e34'i>.ibHH»tecKiH. Proszę o mnie

SZELIGA, herb ; księżyc    rogami do góry w śrzodku jego    tak szelmowsko nie    dyskurować.    Mon. 74, 44. tak be-

krzyż kawalerski; na hełmie ogon pawi. Kurop. 3, 51,    zecnie, szkaradnie. SZELMOWSTWO, a, n., postępo-

eitt gemijfeS SBappett; (Ross. mesura drążek kruszcowy).    wanie szelmowskie, ©cfyelmcrep, ©djurferep, fd)elmtfd?e3,

'SZELINA, ‘SELINA, y., bór, gaj, ein btrfer 28 alb, (distng.    fd;urfif^eó 2?crfa^ren; Boh. śelmowstwj ; Sorab. 2. schel-

Szczelina). Szelina , lucus. Zebr. Ow. 163. Idą już w    mareya, schelmschtuka ; Vind. tatnina, tatinstvu , tatvina,

onę drogę po gęstej szelinie , Upatrując gdzie prościej,    tatnia ; Ross. njyroBCTBO, nayTHH , 6e34'fe4ŁHHnecTBO *

znacząc po chrościnie. Rej. Wiz. 22. b. Błota tam były    ‘SZELMSZTUK, u, m., żywcem z Niem ba3 ©djdmenftucf.

szerokie przy szelinie gęstej. Papr. Gn. 91. Słowik w    Szelmsztukiem narabiając ślepiłeś prostaki. Klon.    Wor.

selinach, gdy zorza zakwita, Gardłeczkiem rannym mło-    67. ( frantostwem , oszustowstwem ). Szelmowstwa    robić

dą wiosnę wita. Zimor. Siei. 339. W towarzystwie Dya-    Ross. njtyTOBaTb, H3n4jTOBaTLca, 6e34’k.ibnii'iaTb ,    H3-

. ny rzucił sieci przy gęstej szelinie , Trzymając parę char-    6e34’feaHimaTbca , HCiiiH.ibHimaTbCH.

tów na smyczy w chrościnie. Zbił. Żyw. B 3. Lepszej SZEM1ĘGA, i, m. et z., n. p. A pójdziesz-źe ty szemięgo , rozkoszy używa, co sobie w ciepłej izbie siedzi, niż ten, Teat. 12, 37, (ob. Ciemięga).

co po szelinie biega, sam pie wie czego szuka, a okiść ‘SZEWKA, i, z. , n. p. Od muchajeru , szemki jedwabnej mu za szyje pada. Rej. Zw. 67, (co po borach poluje, ob. farby, przedniejszego i podlejszego, od sztuki gr. 15. Szelinarz). Z ciemnych szelin i krzewistćj łozy Zażenia Vol. Leg. 4, 558.

w kupę rozbłąkane kozy. Zab. 9, 17. Huk i krzyk po SZEMLE, plur., w górnictwie , drewna miech kowalski łań-szelinie, po szerokich polach. Stryj k. 684. Pierzchneli cuchem rozciągające: Germ. bie ©d)mnclfd)enfel, #ć>Ger po szelinie. ib. 596. Porażeni, po lasach i gęstych sze- ait ber $ettc, bie bett SBlaêbalg aitfjiel;eit. Tr. linach ucieczką zdrowie swoje szczycili. Stryjk. 698. SZEMR, u, m., szemranie, mruczenie, mamranie, gwar Góry skaczą, padoły kleszczą i doliny, Lasy śpiewają i    cichy, szmer markotny nieukontentowanego; Bosn. sgja-

gęste szeliny. Zimoń. Siei. 182. Tak się zwierz nie na-    mor; Croat. memranye, baä Seltnen. W szemrach bunt

winie, Ani w Apulskiéj szelinie, Ani w kraju Maurytań-    począł łajać Mojżesza; ten znosił skargi, szemry i po-

skim. Hor. 1, 110. Kniaź. Piękne drzewo między dro-    głoski. Leszcz. H. T. 116. Za szemr przeciw Mojżeszo-

bną szeliną stojące. Rej. Zw. 143 b. między cbróstem ,    wi połknęła Datana ziemia rozgniewana. Kulig. Ber. 52.

gąszczem, im Śicfigt. SZELINARZ, a, m., co po sze-    Słowa z ust jego jako miód płynęły, na które wszystkie

75

Słownik Lindego »yd. 9. Tom ▼.

szemry zamilknęły. Auszp. 18. Szemry świeżego zdroja. Przyb. Milt. 112. Straszliwe się poświsty zewsząd słyszeć dają, Blizkie knieje długim się szemrcm odzywają. Przyb. Luz. 10. SZEMRAĆ, szemrał, szemrze, szemrzę med. niedok., mamrzeć, mamrać, marmo-tać , mruczeć, markotać ; Dosn. sgjamoriti, sgjuberiti, rumoneti, brummen, murren. Uśmierzywszy się, nie szemrzmy przeciwko bogu. Teat. 9. c, 27. Taka jego wola, słuchaj a nie szemraj. Staś. Num. 2, 127. Potrafię tę boleść znieść bez szemrania. Teat. 39, 320. Ma zwyczaj, na krzyż leżąc, pacierze szemrać. Rej. Post. Aa 2. Ci szemrzący nie byli z liczby bogomyślnością bawiących się zakonników. Boh. Dyab. 3, 192. SZEM-RACZ, a, m. , murmurator. Macz., ber üfturrer, Srunt« mer. Obmowcy i szemracze lżą pany swoje. Sk. Dz. 331. Abyś nie był niepotrzebnym szemraczem, a wielomo-wnym. Rej. Post. Z 2, SŻEMRAN1NA , y, i., szemranie, markotanie; baS ©emurrc, baö SOîurren. Wnet się rzuci między nich szemranina cicha, Także to zawsze nasza kondycya licha ! Bardz. Luk. 7. et 174. Nie jest wrzask, tylko co szemranina głucha, Jaka z morza pochodzi, kto z daleka słucha. Zebr. Ow. 295 ; parvae murmura vocis. SZEMRLIWY, a, e, szemrzący, skłonny do szemrania; juin SDîurrctt geneigt, mürrtfdj. Na puszczy Wystarczała szemrliwćj ona manna tłuszczy. Ghodk. Kost. 19. Znak szemrliwyeh a skrzętnych synów Izraelskich. I Leop. Num. 17.

SZENDOWAĆ cz. niedok., w hucie śklanćj, kiedy śkło go-

wrzuca , aby się popa-

tiat. Cn. Th. 1112.

rące prosto z pieca w wodę się

dało w sztuki. Torz. Śki. 36. I;eiße3 ©laß tnś< ©affer roer-feu, baß eê tu ©tücfc jerfänt.

SZENIEC, ńoa, m., narzędzie zduna, którym gładzi swojç robotę. Magier. Mskr. baś ©lattplj ber îôpfer.

SZEPG, u, m., piwo Wrocławskie nie mniejszej dobroci od Hamburskiego piwa. Syr. 947. ein Ster, ba$ tn Srcśb lau gebraut mtrb, ber ©cfycpl 21 big. Piwo szepc z naszych pszenic i jęczmieniów. Gost. Gor. 106.

SZEPCE, ob. Szepnąć. SZEPIETLIWY, SZEPIETLAWY, a, e, SZEPIETL1WIE adv. ; Boh. śeplawy; Slov. śeplawy, śeptlawy; Hung. süvdlto'; Ross. menOTJHBUÎt ; szeplu-niący, lifpclttb. Szepetlawe słowa. Mon. 72, 423. Sze-pietliwie mówimy Saul. ale powinno być Szaul. Budn. Sam. 9, 2. SZEPIETLIWOŚĆ, ści, ź., wada szeplunie-, nia, baâ Siélpeln , ©eltôpele; Ross. meneuHBOCTb SZEPIELAK, SZEPIOŁ, SZEPLEN1UCH, a, m., SZEPLUŃ, ia, m., SZEP10ŁKA, SZEPIOTKA, i, m ; Vind. fhepe-tauz , mumlauz , feflauz , fhlekodrazh , fhleikoviz ; Carn. kudraviz; Hung. selyp ; Croat. scvisztav, (cf. świstacz) ; Ross. meiiTyirb, uieneTymi, menejtyitŁ, uieBejtyim ; co szepluni, ber Stèpeler, einer, ber liêpelt. Blaesus, który nie może wymawiać słów, szepielak niektórzy mówią. Mącz. Człowiek może przełamać trudność swego języka , i z szepleniucha uczynić się mówcą, wybitnie z ust swoich wydającym dźwięk każdego słowa. Mon. 71,275. Bolesław, margrabia Morawski, nazwany szepiotka , to jest, który mówiąc szepluni. Nar. Hst. 4, 310. Na panicza mówią, że mądry, mowny, mężny, choć głupi,

szepioł, pieszczoch.    Pot. Arg. 401. Szepiołka bywa

zdradny. Haur. Sk. 178. SZEPLUNKA , SZEPIOTKA i, i., która szepluni, btc Ctëpleritttt ; Ross. ineBejyHta. SZEPLUN1Ć, SZEPLENIĆ med. niedok. ; Slov. śtepljm ga-zykem ; Sorab. 2. schüllepisch ; Vind. fhepetati, fheblati, mumlati, fhlekodrati, fhieikati, feflati , fiflati, fuflati; Croat. scvistam, ( cf. świszczeć) ; Hung. selypegek ; Ross. Ross. meneMTŁ et uieBejiiTL , mesejiaio, maMimm, ; Eccl iueneny, npumerrcTUBaK) ; Germ. lispeln. Multi, sed falso intelligunt vocem szeplunić de eo , qui s usurpât in illis vocibus, in quibus sz poni debet, dicens sary pro szary ; sed blaesitas non est vitium pronuntiationis arbiträr ium, sed connalurale , quod vtx unquam corrigi po-test, et consistit in eo , quando quis s etiam simplex, (et eadem ratio de vicino cz ), anserino sono et quasi flatu labiorum, opposita dentibus lingua , aut exerta , pronun-Nie scplunię-ć, oto nie seplunię! Cn. Ad. 614. (prząc się czego, wydaje się, vitium ne-gare conans, eo ipso illud tnagis prodit ; cf. Hebr. szybo-let, sybolel. Bibl. Gd. Judic. 12, 6). Mazurowie jednego z Polakami języka, jeno nieco szepiuniąc używają. Gwagn. 205. Kazimierz Wielki szeplunił trochę. Biel.

202. Jakoby się dopiero mówić nauczała , Tak w ten czas szepleniła, tak się zająkała. Pot. Arg. 553. Ucięte słowa wzdychaniem przerywa; już nic mówi, lecz sze-pleni. Pot. Syl. 279. SZEPNĄĆ cz. jedntl., Szeptać, -ał, szepce niedok.; Boh. śeptati, ckati, ckam ; Sorab. 1. scheptam , schepnu ; Carn. shèpetâm , shèmlam , shu-mlam ; Vind. fhepetati, fhebetati, fhumlati, mumlati, mermrati; Croat. septati, sepchem, prissepnuti, prissep-chujern , sepchem ; Hung. sugok ; Rag. scjaptatti, po-scjaptatti ; Bosn. scjaptati, mrrimgljati , govoriti iz me-ghju zubi, po lako govoriti; Ross. inemiyTŁ, meirraTŁ , npmueiiTbiBaTb ; Eccl. yuiHtmato ; cicho do ucha powiadać, poszeptywać drugiemu; pftern, Jifdjeltt, juflttftcrn, ńt8 £)l)r raititctt. Z tyłu będę Wc Panu do ucha szeptał. Teat. 8. e. 62. »on hinten jupfiern, eittblafen. Teat. 6. b,

47. Część kiwaniem głucho Daje mi znać, czego chce, a część szepce w ucho. Otw. Ow. 131. Zła tam otucha , gdzie szepcą do ucha. Rys. Ad. 78. ( między sobą sza sza sza. Teat. 22. b. 107). Igraszka szeptanego. Zabi. Zb. 2, praef. ein ©piel, tuoDc^ man jemanbeit inó £)ljr flûftert. Śmieszna jest rzecz, ścianom te rzeczy szeptać , które do ludu należą. Zygr. Pap. 199. Kościoł pierwszy głosem testament pański czytał, a nie szeptał go. ib. 198. Szeptana msza gwałci wieczerzą świętą. ib. 197. — Szeptać, półgłoskiem mówić, mruczeć o czym, szemrzeć; jtfcfyen, ppm, letfc reben, murmeln. Zaczęli naprzód szeptać, potym i głośno mówić na swoich starszych. Kiok. Turk. 27. O wojnie szeptali. Warg. Cez. 213. Kto na się co czuje, mniema, aby o nim wszyscy szeptali. Rej. Zw. 51 b. Wszyscy o tobie szepcą, a ty niedbasz; wszyscy cię szacują z onych sprośnych postaw i obyczajów twoich. Rej. Zw. 69 b. Końskim nogom, szeptanój powieści , kupieckim zalotom, opatrznie trzeba wierzyć. Rys. Ad. 32. Szeptania i zaże-gnawania chorób są kuglarstwem. Perz. Lek. 212. —

SZEPSZE LĄG - SZEREG.

SZEREGOWAĆ - SZERMIERZ.

579

Źołnierzów Rzymskich, dobrze uzbrojony. Odym. Sw. 2, K k 4 b. rotę żołnierzy. SZEREGOWAĆ cz. niedok., w

Allegor. Tak mi często myśl skryta szeptała. Past.

Fid. 227. (przeczuwałem). Serce szeptało mi, że bóg

jest dobrym. Staś. Num. 2, 117. Kiedy miłość szepce, szeregi rozstawiać; Ital. schierare, in ©lieber [teilen. Sze-rozum milczeć musi. Teat. 1, 11.— Fig. Ir. Woda szep-    regować żołnierzy. Tr. — §.    Intrans. Szeregować, słu-

ce » szemrze , szeleści, baö 28aj[er raufet, pftert. Stru-    żyć w wojsku za szeregowego    czyli pocztowego. X. Kam.

myki szepcące, mowne ptaszyny. Zab. 12, 10. Wdzie-    a!8 gemeiner ©atwKerift bienen.    SZEREGOWY, a, e, od

to. «

czne wód szeptania, Wdzięczne zdrojów gadania. Groch. szeregu, 9îei(ie s ©lieb = ; Subst. Szeregowy, ego,

W. 552. — §. ‘Sszeptawać się recipr., n. p. Ni *ocz nie SZEREGOWIEC, wca, m., n. p. Płatna kawalerya skła-pytali, jedno iż się trwożyli, jedno iż się sszeptawali. dała się z towarzyszów, pocztowych czyli szeregowych, Rej. Post. x 6. szeptem z sobą się znosili co robić?— i luzaków. Czack. Pr. 1, 215, ein gemeiner ©ßöüUerift. (‘SZEPSZELAG, a, m., n. p. Jeśliby kto przed ławnika- SZEREPETKA , ob. Szarapatka. SZERLETAN, ob. Ciarla-mi sprawę miał. około uczynienia daru, powinien dać tan. SZERMIĘGA, ob. Siermięga.

szepszcląg, który ławnicy za pamiętne wezmą. Szczerb. SZERM , 'SZYRM , u, to.; (cf. 0'erm. oba. ©d)frm); Svec. Sax. 207, (z Niem. ©tpppenfdjilling, nagroda ławnikom). skerm ; Bosn. sekrirn ; Ital. scrima, scherma; Angl. scre-Położyć pamiętnego szepszeląg. ib. 556. Przysiężnik,    en; (Vind. fherm agger)\ mach, zamach, cios, ciąg bro-

pieniądze i szepszelągi bierze względem urzędu, ib. 206).—    ni; Rag. maccia, (cf. miecz);    ber §teb, 3^/ ©trid) mit

SZEPT, u, to., szeptanie, co szepną; Boh. sept; Scrab.    bem ©öfeel U. f. m. Jednym    szermem uciął głowę wo-

l.schept; Vind. fhepatanje; Rag. sejapat ; Croat. shepta-    łowi. Dudz. 61. Cn. Th. 378.    (jednym maebnieniem).—

nye ; Ross. menorfc, uionoTt, menoma, baê glüftern, ©epfte* Fig. tr. Prostym szermem , po prostu , gerabe in einem re. Ciche do ucha szepty. Mon. 67, 587. W tym ci- fort. Artylerya wiele nauk w sobie zamyka, i nie proche szepty pokój napełniły, Jakby coś chciano królowi stym szermem sobie postępuje. Archel. ded. Prostym • powiedzieć. Auszp. 33. (szmer). Moje szepty językiem szermem jedziemy do dworu. Pot. Jow. 150. Prostym wypowiada głośnym. Otw. Ow. 294. Lepiej, że kawaler 'szyrmem pisma moje fałszem nazywasz. Zebr. Zw. 90. w przytomności rodziców z panną rozmawia, niż poką- SZERMIERSKI, a, ie, Boh. śermyrsky; Slov. śermjrsky, tne szepty. Teat. 26. b, 86. Szeptem, szepcąc; Boss. śermyrsky; Croat. rnechovojnichki; Ross. óormeBWfi; od uieiîTOM'L , uionTOMt, Pftewb. SZEPTARZ , SZEPTUCH, szermierza czyli szermowania, §?d)t » , fecbterifd), glflbtflttu a, TO., który szepce, ber glüfterer, ©in&lflfer; {Sorab. 1. schep- rifcft. Szermierski plac, arena. Cn. Th. 1112, Carn. tacz, pżiseheptw&r ; Croat, séptavëcz, sceptavecz, prisse- shermishe, ber ftedpoben. Szermierskie rzemienie, cae-ptàvecz ; Hang. suttogó; Rag. sejaptavaz , posejaptavaz ; s/ms. Cn. Th. 1112. Szermierskie igrzyska sprawować. Ross. menoTïinKü ; Eccl. yumHKï, menoTHmrB, cf. zau- Warg. Wal. 334. Nieprzyjaciel nie bije płaza, jak w sznik). Mądra kobieta uszy zamknie przed szeptarzami szkole szermierskiéj, ani z gałką sztychem , ale ostrym i szemraczami. Zab. 11, 332. Szeptuchowie nauczą się koncerzem. Star. Vot. C b. Bardz. Trag. 58. Szermier-zakonu. 1 Leop. Jes. 29, 24.    skie adv., po szermiersku , anf    51rt, fedjlterlfd). —

SZERBCZYZNA, SZEREBCZYZNA, SZEREPCZYZNA , ob.    SZERMIERSKA Subst., scil. sztuka . SZERM1ERSTWO,

Sierpszćzyzna.    'SZERMIRSTWO, a, n. ; Boh. śermyrstwj ; Croat. me-

SZERGHLA , i, i. , kozlista na owcy wełna. Korr. Gaz. chovojnichtvo : ïlung. hartzolâs, (cf. harc) r Rag. maccia, Warsz. gtegcnftaartge, fćfjledjte ©djafrcofle. SZERCHLOWA- (cf. miecz); bte ftedjthmft, gedjterfuitft, gladiatura. Cn. TY, a, e, — o adverb., z szerchlą , z. wełną koźlistą, Th. 1112. Jednemu się chce gospodarstwa, drugiemu n. p. Szerchlowata owca. Gaz. Warsz. jtcgepatlrig.    ‘szyrmirstwa a rozmaitych poskoków. Rej. Zw. 12 b. W szer-

SZEREG, u, to, 'SZEREG (Dudz. 29); (Carn. shara* ro- mierskićj przedkował Belerofont. Lik. Hor. 74. Szer-dzaj, płeć; Croat. séreg, sereg*rota żołnierzy, shereg* mierstwo, nauka albo samo ćwiczenie i dokazywanie horda, cf. sérg * sériant, cf. Germ. ©orgel ; Hang. se- szermierzów. Włod. — Fig. Rok 1585 był czas pismo-reg exercitus , legio, caterva, cohors, phalanx; cf. szer wego o dziesięciny szermierstwa. Czach. Pr. 522. pi-servies; Dal. sereg; Ross., mepenra, «iepe4a ; Ecc. Yf>np, smiennej wojny, fteberfrieg. SZERMIERZ, a, to.; Boh. (cf. trzoda); ( cf. Lat. senes ; Ital. schiera ; cf. Hebr. śermyr, śermir, kolec, (ob. Kłóć, kolę); Slov. śermyr; nn» senes, vitium; Chald. Tü schejar, exercitus) ; —' Sorab. 1. kawatżer, fechtar (cf. fekty), rubawcz (ob. Rę-szereg, rzęd; Eccl. apycB, bte üîctlje, brtê ©lieb. Szereg bacz), bedzieżef; Carn. sherrnir, shvirkar , shvirkovt, jest rząd ludzi jeden przy drugim stojących. Lesk. 2, wódćshnek; Vind. junak (ob. Junak), jenak, fehtar; 210. Rzędem przecznym iść, ławą, szeregiem, ordine Croat. faechobojnik ; Hung. kardos, kardosbnjnok, (ob. transverso dispositi. Cn. Th. 969. Szeregami; Ross. no- Kord); Dal. korda ; Ross. MeieÓHTerps, MeaeóoeifB , 6o-uiepeHOJKiio, glidami, glejtami. Z przedniejszemi mo- em; Ital. schermitore , schermidore ; ber jye^ter. Rzyrn-narchami świata, w jednym szeregu chodzi. Psalmod.il. scy szermierze czyli wysiekacze najpodlejsi byli z ludzi; (w jednym rzędzie, w jednej randze). — Math. Szereg w ich igrzyskach, na których się pojedynkiem po sto, liczb. Alg. Nar. 270. Śniad. Alg. i. 108. — NB. Sze- ‘drugdy i więcej par, okrutnie mieczami siekli, najwię-reg, plerumgue usurpatur de hominibus ; rzęd de homini- ksze mieli upodobanie Rzymianie. Pilch. Sali. 57. et 84. bus et rebus ordine disposilis. — *§. Rzekł Piłat: macie Szermierze, abo ci, którzy się w szrankach za kogo bi-sobie pozwolony Ode mnie 'szerek, do straży gotowy ją, są bezecni. Szczerb. Sax. 17. Z szermierzem może

sze-

się każdy bronić ; aie człowiek dobrej sławy szermierzem nie może być narzeczon w prawie swym ib. 5. Szermierze, to jest. pojedynek odprawujący, w oczach się jego bili. Sk. Zyw. 2, 280. Szermierz ćwiczył go w sztuce szermierskisj. Nar. Ctjc. 21. (fechtmistrz). Szermierze fakcyi górującej wyznaczone sobie od naczelników miejsca zabrali. Ust. Konst, 1, 144. rębacze, 3îâll* fer, ©djlćiger. Złemu szermierzowi lada co zawadzi. Fredr. Ad. 3. SZERMOWAĆ, 'SZYRMOWAĆ intr. niedok.; Boh. śermugi, -owati; Slov. śermyrugi ; Bosa. sckrimmati ucitsc maccem bitti ; Carn. shvigam, shvirkam; Ray. maccittise ; [Jung, meghartzolok (ob. Marcować), kordo-skodom, (ob. Kord); Germ. obs. fdjirmen, fcfyermctt; Svec. skirma : Ital. schermire, scrimare; Gall. escrimer, (cf. ©cfycirmiijjel). Szermierz dotąd ucznia swego uczy szermować, sztuki czynić, paraty wyprawiać, aż go mistrzem 'osławi, i sam przez się będzie szkoły miewał. Glicz. Wych. O 2. fektować, fed)teit. Kto szyrmuje abo młóci, ramiona sjaracuje ; pannie szyrmować nie przystoi. Oczk. Przym. 4o. Szermować jako szermierz, z kim pojedynkować, bić się z kim, mit einem fed)teit. Cn. Th. HI2. Szyrmować, szermować czym , machać ; festen, fuchteln mit etnmä, Ijennn fdjlagen, herum fud)teln. W chłopięcym wieku już zręcznie żelazem szermował. Pilch. Sen. list. 286.    Gdy ręka nie szermuje, szabla sama nie bije.

F'redr. Ad. 59. Wy, co ostrym szermujecie grotem W gniewie Marsowym i żarliwym boju. Tward. Daf. 41. Cyruliku pomału brzytwą szermuj, byś nie zarznął w brodę. Kchow. Fr. 112. Bardziej językiem, niż żelazem szermuje. Goli. Kom. 4, 244. Nie pałaszem, nie rękoma, lecz językiem szermował. Bals. Sen. 19. Językiem szermować zdolniejsi, niźli orężem. Pilch. Sali. 194. Mógłbyś uczciwiej swą gębą szermować. Pim. Kam. 105. . Kto rad szermuje, ten nie wiele nabije. Budn. Apopht. 121. (więcej huku, niż puku). Wielomówstwem języka szermuje. Ghrośc. Job. 42. Szermować na wiatr, cum umbris luctari. Cn. Th. 1112 8nftftreid)e tljun. — Szermować czym, chełpliwie się popisywać czym, pokazywać się, womit Brett tl)tm. Hardo stojąc, a plecami i krokiem szermując, woła na nich, srorrocąc ich. Slrijjk. 126. Szermować szlachectwem. Cn. Th. 1112. Nie dajże się uwodzić tym nowotoym rozumkom , którym podobno tego potrzeba, aby ‘'imi szyrmowali. Rej. Zw. 9. — Aliter: Szermować czym, poterać czym, niedbale używać, nieuważnie chodzić koło czego ; uubebacbtfam gebrauten, mtadjtfam BeBanbeln. Prawy i wolnością ladajako szermowali , wszystko sobie lekce poważając. Falib. F. Z wodą Druzbaeką , która ostra i wapienna jest , szermować bezpiecznie nie trzeba. Petr. Wod. 15. żartować.

SZEROKI, ‘SZYROKI , a, ie, Szerszy Compar., Szeroko, Szeroce adv., Szerzej comp. adv.\ Boh. sirokÿ; Slov. śi-rokÿ, śirokf, śirśi; Sorab. 2. schiroki, scheroki, schjro-ky, schirschi, schieroko ; Sorab. 2. schüroki, schuroki ; Carn. shirok, shrok, shirshe; Vind. fhirok, fhrok, fhirji ; Croat. shirok, sirok, shirshi ; Slav. shirok; Bosn. scirok ; Rag. scirok; Ross. mnpOKÜi ; (cf. Graec. evçvç; cf. Hebr. £11127 scharuah, exlensus ; cf. Germ. fd)rdge) ; —

szeroki , (oppos. wązki) ; breit. Deska na półłokcia szeroka. Tr. (wszerz). — Szeroki, nie ciasny, przestronny, nidjt ettg, roeit. Do piekła szeroki dostęp. Przyb. Milt. 313. Szerokie wrota do piekła. Cn. Ad. 1138. ‘Każdemu będzie ‘szyroko ta fórtka otworzona. Rej. Post. S s 11, (Vind. prefhroku , po narfhirjeifhem « na oścież). Z cudzej skóry szerokie rzemienie krają. Fraz. Ob. G. Na cudzej strawie hojno sobie poczynają , a z cudzéj skóry szerzej rzemień krają. Kosz. Lor. 41. b. ( Vind. fhirozhka ; Croat. szirochka szekira ascia, oh. Oksza barta). Nieco szeroki Ross. nmpOKOBaTuS. Szukaj sobie inszej, dość-ci świat szeroki. Tward. Daf. 13. (dość rozwarty, wielki; cf. Eccl. HeöomupoKiß rozpostarty). Dziatki nas szeroce do koła oklękną. Przyb. Ab. 81. Szerokie włości. Ryb. Ps. 66. rozległe, wielkie ; rDCttlduf-tigc, große ©liter. Pskowska Rzplla szeroko w północnych krainach panowała. Stryjk. 703. wielkie państwo miała, große, meitlduftigc (perrfdjaft. Szerzej panujesz, gdy poskromisz żądze, Niż żebyś z Kadyx, Libii pieniądze 1 ziemie złączył. Hor. 1, 189. większe twoje państwo będzie, większym panem będziesz; bu rcirft ein mâdjtigC5 rer .^errfcfyer fei)U, wenn.... (Vind. fbroka « brzemienna , ciężarna, kobieta w ciąży ; fhroko storiti « płodu nabawić). O krótkież to słowa , ale z szerokiego serca wypuszczone. W. Post. W. 75. z głębokiego serca, (UtS tiefem Sÿerjcn. Krótkie słowa, ale mu długą myśl i rozrywkę szerokiej uwagi uczyniły. Sk. Zyw. 2, 199. Wielorakićj uwagi , 0tele3 9łacfybeiifeit. — Szeroka mowa etc., dokładna, wyszczególniająca, rozwlekła; umftditbltcf;, meitlńilftig. Sze-rokiemi słowy matkę cieszył. Gorn. Dz. 2. O tym szerokie historye są napisane. Rej. Post. D d d 5. O inszych przypadkach jego czytaj historyki szersze. Gwagn. 201. Długosz kronikę Polską dosyć szeroce pisał. Biel. 426. O czym, chceszli szerzej wiedzieć, czytaj Dyodo-ra. Papr. Ryc. 2. Dosyć szeroce im o tym powiedział. W. Post. Mn. 510. O tym w ewanielii szeroce i krótko jest napisano. W. /}ost. W. 195. O tym wicie proroków ‘szyroko opisało. Rej. Post. R r. 5. Chwaląc się szerokiemi słowy dzieje swoje rozszerzać. Kosz. Lor. 91. — Szeroka gęba, szeroko a nie wstrzymanie docierająca, nie wyparzona; ein lofeö, iinl?ijflid;cö, großfpredjerb fd/cS SDîaitl. Cicho szczebiotko przeklęta, bo ci tę gębę szeroką zamknąć każe. Tcal. 53. b, 27. Moje dziecię, dobrzebyś zrobiła. Gdybyś trochę szerokich usteczek stuliła. Treb. S. M. 26. SZEROKOBOCZNY, a . e , boków szerokich , brcitfdtig. Starać sie do chowu o świnie długie szerokoboczne i kałduniste. Wolszt. 130. 'SZE-R0K0DZIÓB, 'SZEROKONOS, a, m. ; Ross. inupoKOHOCi, njiyTOHOCB, ob. Bąk , baba, ptak, ber Skeitfcfytiabel. SZE-ROKONOSYr, a, e, nosa szerokiego, breitiiflftg ; Ross-nmpoKOHoeuît. SZEROKOLIŚCI, ia, ie, SZEROKOLISTNY, SZER0K0L1STY, a, e, liścia czyli listów szerokich , n. p "Szerokolisty klon. Pot. Arg. 577, breitblâttcrig ; Ross lUHpoKOAHCTHhiif ; Eccl. inepoKOMCThift Szerokolistne dęby. P. Kchan. Orl. 1, 164. Owoc euforbii szerokoliściej brozdowanćj. Jundz. 259. SZER0K0N0G1, który rokie stopy ma, pansa. Mocz, Boh. śirokonoby; Garn

SZEROKOSTOPY - SZERZYĆ.

SZERZ Y N A - SZEŚĆDZIESIĄT.

581

Gorn. Dz. 78. szeroko opisując, powiększając; meitläuftig auêbejjnen, größer ntadjen. Bunt szerząc nieufność i bojaźń, dwoił i niszczył duch narodowy. Ust. Konst. 2, 133. rozsiewając, rozszerzając; auêbreiten, nuśftreuen. Szerzył chwałę bożą. Tward. W. D. 196. Gdy wszelki inny naród język swój przyrodzony miłuje, ‘szyrzy, krasi i poleruje, czemu sam Polski naród swym gardzi i brząka, który mógłby ‘iście obfitością i krasomową z każdym innym porównać. Eraz. Jez. i i b. rozszerza, mnoży, bogaci, przysparza. — §. Szerzyć się z czym * rozwlekle o czym rozprawiać, mit etrocrô meitlnufrig mcrbcit, itmpnblid) bnüort jmnbeln, rebeu. Zakazano, aby prokurator z rzeczą swą szerzyć się, a żałobliwemi słowy przerażać umysłów nie mógł. Gorn. Dz 84. Między oświadczeniami, z któremiś się szerzył, Powiedziałeś, że.... Nieme. P. P. 87. — Aliter: Śzćrzyć się, passive: szerszym, większym się stać, powiększać się, rozprzestrzeniać się; fîd) fliigbreiten, oerbreiten, vergrößern. Szerzy się wrzód. Tr. Znowu się szerzy zabój srogi. Tward. Wl 80. (wzmaga się). — Aliter: Szerzyć się, boki podpierać; größten, prahlen. Ano poznają zaraz co nie czyje, Paw' się w swym szerzy, wrona w kąt twarz kryje. Stryjk. 257. Nietylko iż sami rodzice by pawowie się szerzą, ale też i temiż piórkami syny swe obtykają. Glicz. Wych. F, 2 b. Szerzył się bi-surmanin tytułem ziemi Mołdawskiej. Tward. Wl 56. SZERZYNA , SZERZYZNA, y, i. ; Carn. shirjâva ; Croat. sirina; Bosn. scirina; Hag. scirîna ; Hoss. inupoia, mii-pnna ; szerokość, szeroka płaszczyzna; bie Breite, eine

shrokanog; Croat. sirokonog « SZEROKOSTOPY’. td. Cn. Th.

1113. breitfiißig. Tury szerokonogie. Banial. J 2. SZE-ROKOP1ERS1, ia, ie, piersi szerokich, breitbrüjîig ; Hoss. rpy4acTUH, ob. Gruda, ‘SZEROKOPLECZY, a, e, pleców szerokich, breitfcbitltcrig ; Hoss. niepoKornemu, ob. Pieczy-sty. Człowiek szerokopleczy Hoss. lUHpaß. “SZEROKO-WŁADNY n. p król. Hor. 2, 124. Alin. rtteit^crrfc^enb.

Lib. Hor. 78. Ojciec Polskiego państwa szerokowładne-go. Groch. YV. 551. et 397. Szerokowładna Rzplta Rzymska. J. Kehan. Dz. \ 80. SZEROKOŚĆ, ści, z. ; Boh. et Slov. śirokost ; Sorab. 1. scherokofcż, schirokofcź ; Carn. shiro-kust ; Vind. Ihrokust; Dal. proztor, (ob. Przestwór); Hoss. inHpoTa ; szerz, jedna z trzech rozciągłości brył, bie 53reite.

Trzy cale szerokości. Tr. Szerokość geograficzna , odległość miejsca jakiegokolwiek ziemi od równika. Śniad.

Jeog. 66. Gradusy szerokości geograficznej liczą się na merjulyanie ku biegunowi. Wyrw. Geogr. 48 ; może być północną albo południową. Lesk. 2, 188. bic geogrnpiii« fd)e 33reitc. — §. Szerokość, wielkość, przestwór; 3Beit* läufttflfeit. ©röße, ©crfiumigfeit. Turcy z nikczemnych początków do takiej szerokości państwo swoje przywiedli.

Krom. 72. Narody te sławą, męstwem, rozumem, szerokością panowania słynęły. Star. Ref. 5. Jemu bóg dał opanować od granic do granic wszystkie ‘szyrokości świata lego. Hej. Post. S s 1. Szerokość oceanu między nami a tamtymi ludźmi, wedle ich mniemania, nie mogła być przebyta przemysłem. Hoter. 260. Niewielka szerokość czyli wielkość czego Hoss imipoKOBaTOCTb. —

§. Wgórnictwie: Szerokość żyły, bie 5Mci)tigfeit bc3 ©angeS.    breite $ldd)e. Po wszystkich morskich tajnikach, szerzy-

odległość skały nadżylnćj od podżylnćj, czyli odstęp mię-    nach, [»obrzeżach. 'Faits* FI. 157. Wielkiej Grecyi    mi-

dzy podżjlem i nadżylem. Mier. Mskr. SZEROKOTWA-    nąwszy szerzyny ₍ Pod Ancyum kotwice wyrzuca i    liny.

RŻY, a, e, twarzy szerokiej, breiten ©eftcfotS; Hoss. mii-    Pot. Arg. 533. Światowa szerz}na. Chrośc. Job.    144,

pOKOJHUUtt, iiiHpOKopOHîift. SZEROKOUSTY, a, e, ust    Rozwlekła pól żyznych szerzyzna. Zabi Roz. 47.

szerokich, breitmäulig ; Eccl. iiiiipoKoyCTHM — ( SZER- Pochodź, obszar, obszerny, obszernośd, rozszerzyć. ŚCISTY, ob. Sierścisty. SZERSTKI, ob. Szorstki. SZER- SZEŚĆ, ściu, obs. ści, Num. card.; Doli. śest ; Slov śesl; SZEŃ , ob Sierszeń). — SZERZ, SZERZĄ, y, z; Boli.    Sorab. 1. schestż, schefc, schieszcż,    scheszcżo ; Sorab.

śjr, śirka , śire, śiregi ; Sorab. 2. schiif ; Carn. shirj,ava ;    2. schefcż,    scheschcż ; Carn. shęst,    shest; Vind fliest,

Vind Ihirjava, i'hirja ; Croat. sirina ; Bosn. scirina, prostor ;    fhiest; Croat. seszt, shezt, sceszt; Rung, halb ; Slav.

Hag. scirijna ; Ross, miipb , uinpoTa; szerokość, bic Sreite.    shést; Bosn. scest, sccs ; Hag. scés, scést ; Ross. uiecTb ;

Dymensya względem dłuży, szerzy i głębokości. Mon. 76.    liczba między pięcia a siedmią; Germ. fcd^Ó ; Suce. sex ;

111. Do’m wzdłuż na sto łokci a 50 na‘szerzą. 1 Leop. 5    Isl. siax; Angl. six; ftieberb. fófl ; Otlfr. secs; Isidor.

Heg. 7,1, ob.    Wszerz,    in bie Sreite. Przysionek na    sehs    ; Goth. sachs; Lat. sex;Jtal. sei; Gall. six; Graec.

szerzą    25 łokci.    W. Ezech.    40, 36. Droga ode wsi do    Æf;    Kimr. ses;    Pers. schesch ; Sanscr. shash ; Syr. rw ;

wsi ma mie’ć 8 stop w szerzą. Sax. Art. *46. Kładą flej-    Arab. ro; Hebr. et Chaid. scesch, ses; (Aethiop. Ot

tuchy w ran otwartych szerzą. Pot, Arg. 677. (otwór). Wy-    sisa, sexaginta; Hebr. nr® schischah, sextavit). Od sze-

rzucili    kotwy na    bezdennej    ‘szerzv. Pot. Arg 802. Długą    ściu    dni konał.    Teat. 23. b . 46. Szedł za młodemi do-

szerzą    kupy niezwalezone, Radą młodzika były zwycię-    bry    ojciec syny    I Solima wszystka ‘sześć opadli. P. Kehan.

żone.‘ Lib. Hor. 95. Wiosłowa szerzą, ob. pióro u wiosła, Jer. 230. wszyscy sześć, äße    Miedzy sześćma oso-

baê ^überblatt, bie IRuberplatte. SZERZYĆ, 'SZYRZYĆ cz. bami. Siat. Lit. 93. (między sześcioma, między sześcią niedok.; Sorab. 1. woscherokofcźam, schjrim, schjru ; osobami) Sześć rzeczy powinien mieć szlachcic w domu Vind. fhirjati, pofhirjati ; Bosn. sciriti ; Hag. scîriti ; Croat.    dla gościa:    kapłuna tłustego, piwo    dobre, chlćb chę-

sirim; (Hung. szerzëu « rozszerzyciel, rozmnożycie!); Hoss.    dogi, ocet    mocny, świece jasne, i    gorzałkę przednią.

uiHpHTb; (rf. Hebr. mE extendit, dilatavit) rozszerzać,    Rys. Ad. 62. Nie wziąłem z publicznego skarbu sześciu

szerokim czynić; oußbreiten , breit machen, phys. et transi.    groszy. Pot. Arg. 76. (ani szeląga). SZEŚĆDZIESIĄT, G.

Małe rzeczy szerzą. Sk. Dz. 710. rozciągają, powiększają,    sześciudziesiąt, Num. card ; Boh. śestdesat; Slov.sestdé-

flllöbebnen. Przyprowadziwszy więźnia, do króla poszedł,    sât ; Sorab. 1. schcfcdzsfacż, schcszdźeszat, schestdźe—

pokazując a szerząc posługi swe, jako nie śpi, jako etc.    szat; Sorab. 2. schefcżźaszet ; Carn. shestdeset; Vind.

582 SZEŚĆDZIES1ĘTKR. - SZEŚCIOCHÓ.

SZEŚCIODNIOWY - SZEŚCIORAKI.

e,

fhestdeset, fhiestdeset, fhiestred; Bosn. scesdeset; Bag. scesdesét ; Slav. shèsdesêt; Croat. sesztdeset, sheszde-szet, sesztdeszet; Boss. iiicctl4CCHtl ; sześć razy dziesięć, )ed)3ätg. Sześćdziesiąt sztuk czego, oft. Kopa. Sześćdziesiąt kroć, sexagies, fedjSjtfllttfll. SZEŚĆDZIESIEIT-KROTNY, n. p. owoc dawały-nasiona. 1 Leop. Math. 13,

8. SZEŚĆDZ1ESIATNY, 3 Leop. ib., ‘SZEŚĆDZ1ESIĘTNY, 1 Leop. Mafc. 4, 8, .Jedj$jigffllttg ; Boh. śedesatery. SZEŚĆ-DZIESIĄTLETN1, ia , ie; Boh. śedesatilety, kopuletÿ, (oft. Kopa); Sorab. 1. schestżdżeszat létw starć; Vind. Ihiest-redliten ; Boss. uiecTtf4ecaTH4tTHLiö ; Eccl. inecTL4eea-TOJirauß ; lat 60 mający, fećljśjtgjćtljrtg. Starzec sześćdzie™ siątletni. N. Pam. 24, 296; 'sześćdziesiątoletni. Boh. Dgab. 2, 110, (cf. jużem się z szóstym pożegnał lat krzyżykiem, a z siódmym witać zaczynam. Mon. 76, 801); Boh. sedesótnjk, Germ, ein ©edjâjtger. SZEŚĆDZIESIĄ-TNICA, y, z., niedziela po starym zapuście abo siedm-dziesiąlnicy, zowie się sześćdziesiątnicą, to jest, niedzielą w szóstym dziesiątku dni do wielkićjnocy. Sk. liaz. 86 ; niedziela mięsopustna. Bals. Biedź. 1, 158, dominica sexagésimal Croat. sesztodeszeticza ; Bag. scestodesetizza ; SZEŚĆDZIESIĄTY, a, e, Bum. ord. ; Boh. śedesaty; Slov. sestdêsâti; Sorab. 1. schestdżeszatć, sekefcdżesaty, schefcż-dżeszaty; Sorab. 2 scheśchcżcżaszeti ; Carn. shestdesetć ; Vind. Ihestdefeti, fhiestreden ; Croat. szesztdeszeti ; Slav. shesdesćti; Bosn. scesdesetni; Bag. scesdeseeti ; Eccl. iiiGCTk^ecATiin ; Boss. iuecTiuecHTbiîî ; w porządku po 59 następujący, ber ©ecbjtgfłe. W ‘sześćdziesiątnym lecie. W. Post. Mn. 527. By Helenę Parys był poznał w ‘szóstym-dziestym, (w sześćdziesiątym ) Jecie, Nigdyby był tej trwogi nie wzbudził na świecie. J, Kchan. Fr. 15. SZEŚCIAN, u, m.. cubus, kostka, bryła między sześcią ró-wnemi kwadratami zawarta. Jak. Mat. 1, 152. Lesk. 5. ber ©U&ił$, ber SBurfcl. Sześcian liczebny, trzeci stopień liczby przez się mnożonej. Jak. Mat. 4, 122. Lesk. 2,

44. bie ©itlucjaljl. SZEŚCIENNY, a, e, od sześcianu, ©u» btC ». Cal sześcienny. Hub. Wst. 199. Liczba sześcienna. Jak. Mat. 4, 122. Pierwiastek sześcienny. Jak. Mat. 1, 122. Lesk. 2, 44. et 54. bte ©ubfctmtrjel. ‘SZEŚCINIE-DZIAŁKA, i, ź., ‘SZEŚC1N1EDZ1ELNICA, y, z. ; Boh, sestinedelka, tśestinedele połóg), kautnice, (cf. kąt); Slov. śestonedelka ; Sorab. 1. nedżelnicżża ; Vind. die-tetniza, kimpatarza » położnica , bte ©ed)Ön)öd)ltertMU; (biało głowy zwykły w połogu sześć niedziel leżeć. Szczerb. Sax. 225). Usłyszałem głos , jakoby tej, która się przy rodzeniu pracuje, uciski jako sześciniedziałki. 1 Leop. Jer. 4, 31. Łożysko po porodzeniu pozostałe biedrzeniec sześciniedzielnicom wywodzi. Syr. 70. et 599. Sześcinie-działkom i położnicom lubszczyk bardzo pomocen. Syr. 380. et 107. Wwodzenie do kościoła sześćniedziałek. Hrbst. Bank. Z 6 b. Gdy się dowiedział, że przyjaciela żona była zległa , szedł do niego nawiedzać a winszować sześciniedziałce, z tego co jej pan bóg dał. Glicz. Wych. B 4 ft. SZESCIOBOCZNY, a, e, — ie adverb., o bokach sześciu, fed)3ecftg; n. p. Prysmata sześcioboczne. B. Pam. 9, 341. “SZEŚCIOCHÓRNY. a, e, o chórach sześciu, fedjSdjorig. Śpiewania sześciochórne. Chodk. Kost. 59.

SZEŚCIODNIOWY, SZESCIODZ1ENNY, a, e, sześć dni trwający, lub co sześć dni wracający, fedjötägtg ; Boh. śe-stidennj ; Sorab. 4. schestżdneyski ; Vind. fhiesldanski ; Croat. sészterodnevni. SZEŚCIOGODZINNY, a , e, godzin sześć trwający, lub co sześć godzin przypadający, fed>3» [tunbig. Pięcio - lub sześciogodzinne kamieniem przy stole siedzenie. Mon. 71, 92. SZEŚCIOGRAN, SZEŚCIOKĄT, u, m., sześciokątna figura; Boh. śestihranatost; Bag. scesteronugbla ; Boss. niecTHyrojHHKii ; mający sześć an-guły i ściany. Solsk. Geom. 7. ba$ ©ed^ecf. Sześciokąt,

6 boków mający, hexagon. Jak. Mat. 1, 52. Sześciogran, cuhus. Ustrz. Alg. 2, 28. et 6, ob. Sześcian.— Fig. Sześciogran, który sobie pszczółka usklepia. Zab. 44 , 88. (komorka sześciokątna). Sześciokątne komory woskowe. Otw. Ow. G23. fecl)śecftg, * SZEŚĆIOGRAN1ASTY, SZEŚCIOKĄTNY, SZEŚĆ WĘGIELNY. Dasyp. B b, G. Cn. Th. 4113; Slov. śestohranni ; Sorab. i. schestżrożnć ; Vind. Ihiestvoglast, fhiestvogiou, fliiestrobni ; Croat. sesztero-vuglaszt; Bag. scesteronugbli, nazàr; Boss. mecriyrojib-n u ii, mecTepojroJLHMM. Ćhan ten , dal ogrodowi swojemu wieże sześciokątne lub ośmiokątne. B. Pam. 322. SZEŚCIOKONNY, a, e, o sześciu koniach, poszóstny, mit fcd)3 ÿferbeit. Wyjechałem z Krakowa w przystojnej karecie sześciokonnćj. B. Pam. 12, 266; Vind. fhiest-vpreshni r fe fhiest konjami. SZEŚCIOKROTNY, ob. Sześć-krotny. SZEŚCIOLETNI, ia , ie ; Boh. śestilety ; Slov. śe- t storoćók ; Sorab. 4. schestżletnć, scbosztak , (cf. szó-stak) ; Vind. fhestlieten, fhiest liet, fhest lćt star; Bag. scesteroljetni, scesterogodni ; Bosn. scestak ; Boss. we-CTH^tTHLiS; sześć lat mający lub trwający, lub też co sześć lat przypadający, fecfySjćtyrtg. Hetmani przedtym bywali sześcioletni. Leszcz. Gi. 44. Sześcioletnia i trwała na prace mulica. Dmoch. U. 2, 508. Przeciąg czasu sześcioletni »‘Sześciolecie, ia , n. ; Boss. iuecTHjrfeTie ; Eccl. mecTepojirie, sexennium. SZEŚCIOŁOKCIOWY, a sześciu łokci wielkości, długości, fed)êetltg; Eccl. inecro-4^aHHtiH. SZEŚCIOMIAROWY n. p. wiersz, hexameler. Gol. Wym. 408, Slov. śestoradec, śestoródek ; Bag. scesterizza. SZEŚCIONOGI, a; ie, sepes. Cn. Th. 1143, n. p. Mrówka sześeionoga, fed)ŚfujJig; Eccl. ineciepoHorm. SZEŚCIO-PALCOWY, a, e, z sześcią palcami, o sześciu palcach, lub też długości, wielkości sześciu palców, fed;êftttgerig ; Boh. śestiprsty; Bag. scestoparstaz ; Eccl. mecnmep-CTHLiił. 'SZEŚCIOPIOR, a, m.; Carn. sbestopernèza, she-stopirniza; Vind. fhestoperniza ; Bag. sćestoper; Croat. sésztoper clava radiota; Bosn. scestoperaç clava ferrea. Buławę zowią Moskale ‘szestoper. Biel. Hst. 435, (cf. Boss. nepHaTa dawny gatunek buławy), ob. Buława, ob. Maczuga. SZEŚCIORAK, a, m., gatunek jęczmienia, który w sześcioro rzędów okrągłe w kłosie ziarna rodzi. Haur. Sk. 15, (cf. czwartak, plaskur), bte fcc^öjctltge ©erfte; (cf. Boss. inecTepmcB sześciodrótowy postronek, sześciocalowy gwoźdź, świeVa z sześciu na funt), cf. sześciorzadkowy, sześciorzedv owies. SZEŚCIORAKI, a, ie, SZEŚĆIORY, a, e, SZEŚĆIORAKO adoerb. ; Boh. se-stery, śesternósobny 'sześcioronasobny ; Slov. śestori ; Sorab. 4. schésteré, scheszcżory; Sorab. 2. scheschcżo-

SZEŚCIORNY - SZESNASTY.

SZESNASTKA - SZEWC.

583

raki; Mnd. fhiestvishen, fhestfurmen; Slav. shesterostruk ;    SZESNASTKA, i, ź., jedna szesnasta część czego, ein

Eccl. HiecTepaKifi, iiieciepaKO, Ha mecTt 40,Jb; sześciu    ©edjêjefintel * Boh. sestnâctka. Cztery ćwierci składają be-

różnych gatunków będący, fedjfcrlei), fcc^Öartig. SZEŚCIOR-    czkę, każda ćwierć ma dwie ośmin, ośmina dwie‘sze-

NY, a, e, sześć zamykający, poszóstny; Slov. śestorni;    snastek, szesnastka garcy dziewięć. Czach. Pr. 1, 288.

Vind. Iheslviren , fhestversten, fhestgubni, fhiestpriemni,    W Litwie ośmina trzyma szesnastek 2, a szesnastka gar-

fcdjê Cttlfyaltcnb. Większy    to akt    od dzieła    dwa kroć sze-    cy 9. Ostr. Pr. Cyw. 2, 316.    Szestnastka , nota w mu-

ściornego. Bardz. Trag.    66, 12. (labores    Herculis). SZE-    zyce, ,/IG    ; Eccl. 4B0ei0Maiiafl ;    'dwułomna, dwuogonatka.

SCIORO, rga, n., sześć    sztpk    czego, osobliwie różnej    'SZESNY,    ‘SZESTNY, a, e, n.    p. Gdy księżyc przez szó-

płci; fed)Ö ©tlicf, fed)3 ;    Slov.    śestoro;    Vind. fhesteru,    sta część    nieba oddala się, zowiemy to aspekt szestny,

fhestiru, fhestieru ; Slav. shesteri; Rag. scèsctero ; Ross.    to jest, wzgląd szestny. Śienn. 423. Spicz. id. 191, (cf.

mecTepo, mecTepu. Z sześciorgiem dziatek nie ma z    czwartny, cf. "trzeciak); w stosunku szóstym,    ,

czego się żywić. Ld. Rozkrawaj pomarańczę na 'czwórę    tttt SSerpältntffe $tt ©e^ś. Szesny Marsa i trzeciak. Mon.

albo w ‘sześciorę. Sienn. 556, Ross mecTepmb ‘sześcio-    67, 444. — Dwakroć szesne Izraeiowych synów poko-

raczyć, cf. dwoić, troić. SZEŚCIOROSKRZADLASIY,    lenie. Odym. Św. H 4 b. licząc sześć dwa razy, dwunastne.

a, e, n. p. Sześcioroskrzydlaści serafinowie. Sk. Żyw. Pochodź, szósty, szóstak, szóstka, poszóstny.

Boh.

1, 271; szóstoskrzydlaści. Sk. Zyiu. 2, 218; sześcioro- SZESZU-ŁA , y, z., SZESZUL1NKA, i, z., zdrobn. ; skrzydły, Graec. t^anréQvyog. Cn. Th. 1113, fedlêflitgeltg ; śeśulina, śeśelina, śeśelinka, luśtina ; łuszczka, łupina; Eccl. niecroKpH.TbHbiii. SZEŚCIORZĄDKOWY n. p. owies, w    btc 6d)ale, $uß)d)ale lt. j. w., (cf. szyszka). Sok z *sze-

sześciu rzędach ma osadzone w kłosie ziarna. Kluk. Rośl.    szelinek, t. j. z owych czaszulek zielonych, w których

3,    131; sześćrzędy. Cn. Th. 1113. jeweilig, ob. Sze-    orzech laskowy siedzi.... Spicz. 121, ob. Szyszka,

ściorak. SZEŚćKROć; Vind. fhiestbarti, fhestkrat; Ross. SZEW, O. szwu, m. ; Boh. śew; Sorab. 2. schaw ; Sorab. mecTLK), HiecTepnueio ; Eccl. iiiecTiia^H ; razów sześć,    1. schów; Vind. fhiu , safhiu, rob, (cf. rab) ; Croat. sću,

verb

fedjêntal. SZEŚĆKROTNY, SZEŚCIOKROINY, a, e,—\ead-    nassva; Rag. scjav; Bosn. scjav, scivenje; Eccl. lubsi,

fccpêtudtg ; Vind. fhestbarten. SZEŚĆMIESIĘGZiNY,    iimucuinc ; Ross. moBt ; zszycie, miejsca zszyte, ścigi,

SZEŚCIOMIESIĘCZNY) a, e, — ie adverb., trwający mie-    bie 9îa()t. Haftować co szwem kuśnierskim , rzadko dając

sięcy sześć, lub przypadający co sześć miesięcy, jetante»    ścig od ścigu. Terz.    Cyr. 2, 26. Szew szewski; Pioss.

natlid) ; Bok. śestimesycny ;    Slov. śestmesyćny, pułroćnj ;    ciencna, (oh. Ścieg).    Szew woru młyńskiego Ross. r^y3rx,

Sorab. 1. schestżnaeszacżtnć ; Ross. mecTHMtcHHHUH. Woj- 4y3Ka. Czołny z żubrowych skór dziwnie zszywali, A szwy sko opatrzone w żywność    sześciomiesięczną. iV. Pam.    dla przejścia wody    łojem nacierali. Slryjk. 215. Gdy

4,    114, na sześć miesięcy    wystarczającą. SZEŚĆSET, G.    szew na przodku przerwiesz, już się wszystek sam po-

sześciu set, Num. card. * sto sześć razy ; Sorab. i. schestż    rze aż do koń°a. Sk. Żytu. 2, 564. — Prov. Nie po

stów, scheszcż ftow; Slav. shest stô, fed)3 bunbert.    szwie mu się porze. Cn. Ad. 661. Rys. Ad. 43. nie po-

Sześćsetkroć. Birk. Zamoj. 1. fed)ê(mnberttnal. SZEŚĆSE-    wodzi mu się, e3 gept iljrn nicDt nacÇt SOBimfć^e. Kto ko-

TNY, a, e, — ie adverb., Num. ord.; a) Boh. śestisty;    szto\vnie jada, chodzi, a źle orze, Takiemu się żadna

Sorab. 1. sehest stoterć ; Ross. mecTbCOTHbifi ; ber    ©ed)3«    rzecz    już po szwie nie    porze. Falib.    A    2. Nigdy cnotli-

(jlinbertfte ; sześćsetny w rzędzie. Cn. Th. 1115;    — b)    wym    po szwie się nie    porze. Pot. Syl.    133. Biel. 727.

Sześćsetny sześćset w sobie mający, ib. jecfyêpUttbert ent«    Niezbożny, że mu się nie po ‘szwu porze, własną ręką

l)«ltenb. SZEŚĆSTOPNY) senipes, fed)§füßig. SZEŚĆWĘ-    sobie gwałt czyni. Jer. Zbr. 88. — §. Anat. Spoję kości

GIELNY, sexangulus. Cn. Th. 1115, ob. Sześćkątny, sześć-    między sobą z gruntu nieruchome, nazywają się szwem,

graniasty, feeltêeeftg. — (SZESLONG, a, w., Xiadz. 21. z    sutura. Perz. Cyr. 1, 25. bie 9îal)t, eine genńffe SSerbtnbung

Franc, chaise - long ; gatunek sofy, na kształt podłożonego    ber $ltod)en. Szew w kości głowićj, ząbkowate schodzenie

stołka). — SZESNAŚCIE, G. szesnastu, Num. card. ; Boh.    kości głowićj. Cn. Th. 1113. Perz. Cyr. 2, 134. et 1,

śestnact; Slov. sestnóst ; Sorab. 1. schestnacźe, scheszna-    29. Szew białogłowski, międzykrok. Krup. 2, 157. —

cże, schestnatżo; Sorab. 2. schefcżnascżo; Vind.    fiiiest-    Szew    u ryb, niby pasek kropkowaty    w    podłuż ciągnio-

naist, fhiestnest, fhestnaist; Croat. sćsztnadeszte,    seszt-    ny, jakoby wyszywany,    jest znakiem,    gdzie ciągną kost-

nayszt ; Rag. scesnàest; Slav. shestnaest; Bosn. scesna-    ki pacierzowe. Kluk. Zu». 3, 58. bie 9?al)t auf bent SRÜcfen

deste, scesnaest; Ross. iuecTbHa4uaib ; Eccl. mecTbHa-    ber Stfcfye. SZEWC, a, m., 'SZWTEC, G. szewca, m. ;

4ecaTb ; sześć nad dziesięć, fecb8jel)tt. Szesnaście set. Fur.    Boh. śwec; Slov. śwec, ćiżmór, (ob. Czyż ma) ; Sorab. 2.

G 2 b. W ‘sześcinastu lat. Czach.    Tr. H\. (w szesnastu    schejz; Sorab.    1. schewz;    (Sorab. 1. schewcz sarfor) ; Carn.

latach). SZESNASTOHERBOWNY    n. p. familiant. Mon.    zhevlar, (zhevl    * trzewik) ;    Vind. fhuestar,    fhulhtar, zhreu-

65, 323. fed)3$e|>nalmi0, non fedjêjepn sinnen. SZESNASTO- lar, zhrieular, zheular; Croat. shostar, scostar, calzolar, LETNI, fed^êgc^njcï^rig ; Boh. sestnâctiletÿ. SZESNASTY,    obuvoscivecz,    czepelissar,    posztolar (ob.    Postoły), (sei-

a, e, Num. ord.; Boh. śestnacty;    Slov. śestnAsti ; Sorab.    vecz, ssivavecz, svélecz «    krawiec, który    szyje, cf. szwa-

1. schestnaty, schestantć, schesznaty ; Sorab. 2. schesch-    czka); Dal. posstolar; Rag. postolâr, zrevgljar, (sejavaez,

cżnasti; Vind. fhestnajsti, fhiestnaisti ; Croat. sesztnade-    svittâr s ar lor) ; Bosn. postolâr, çrevgljar, vôrga, bjeevar,

szti ; Slav. shesnaesti ; Bosn. scesnadesti; Ross. mecTb-    bievar, papucjar (ob. Papucie), (sejavaç, koji scije, koji

H94RBTMH; po piętnastym następujący, ber ©e^iC^nte.    scije svittu, krajać » krawiec); Slav. csizmâr, cipelar, po-

łuszczka ; cf. iueBeaim» ruszać). Po kabakach lada sze-wluch dziś ze swemi się musztruje. Tward. W. D. 2. Szydzili nasi z Szwedów • coż morskich tych szewluchów śmierdzących śledziami, Niemoglibyśmy za morze zasiec nahajkami ! Tward Wl. 180. — [§. Transi, de animal. Szewluch 2], mercha, szkapa, co się ledwo rusza, eine ©djinbmuljre. Inszy fryz, inszy żmudzin, insze są szewlu-chy, Przyrodne do orczyka , chomąta i duby. Pot. Jow. 197, cf. szawłok.

stolàr ; (Ross. uiBeu'L, uiBaafc co szyje, haftarz, wyszy-wacz, uiBea szwaczka ; szewc canoJKHMCL , ôaiiiMainiiHK’B , cf. baczmagi ; Eccl. uihKhi|h \sutor 2], krawiec); rzemieślnik od obuwia, ber ©djufter, ©djujmtadjer. Szewc, co z * szafianu robi Ross. neóoTapt. Szewc lub tez skórnik, garbarz zwyczajny, lichy Ross. vulg. ycMOiUBem. Za częstym bólów robieniem, staje się człowiek szewcem. Petr.

Et. 132. Dobry szwiec trzewiki, ani bardzo wielkie, ani tez za małe robi ; ani też więcej skóry, ani mniej nie bierze do roboty, jeno według potrzeby. Fur. F 4. Nie SZKADŁUBA, SZKAŁUBA, ob. Skadłuba, Skalina, Skała, chwalą szewca, który wielki bót na małą nogę robi. Eraz. SZKALOWAĆ cz. niedok., lżyć kogo, szczypać słowami; Jez. E 5. Szewc gnypem robi. Hor. Sat. 44. ‘Szwiec einen Utyłem, fdjttnpfen, fdjmäljen ; Boh. rauhati se, (cf. skóry, a krawiec igły pilnują. Hrbst. Art. D. 'Szwiec, kie-    urągać się); Ross. napyrart. Nie mogąc pana żydowie

dy się na skóry zadłuży, tedy podeszwami wypłaca. Rej.    strofować, Jęli go słowy zelżywie szkalować. Odym. Św.

Zw. 167 b. Coby to był za ‘szwiec, coby na jednym ko- N n 2. Grozi, fuka, sromoci, klnie go i szkaluje. P. pycie wszystkim ludziom boty robił! Urzed. 398. Jeśliś    Kchan 0/7.1,270. Porzuć te łacinę ; mógłbyś mię i szka-

‘szwiec, patrz swego kopyta. Cn. Ad. 318; patrz każdy    lować, a ja nie wiedziałbym o tym. Teat. 30, 12. Nie

swego. Ern. 33. (czego się kto uczył, to niech robi;    chcę nikogo obmawiać, szkalować, żebym grzywien nie

zapłacił. Teat. 3. b, 61. I najczystsza cnota, nie jest od szkalujących wyjęta. języków. Teat. 30. b, 114. Zdrajcami nas ojczyzny i śpiegami szkalują. Weryf. 2. SZKA-LOWN1K, a. m., szczypacz , obmawiacz , osocznik; ber ©djmaljer, ©djfinber, SJerldumber ; Rob. rauhawÿ. Plotką abo zdradziectwem jest twe doniesienie , Wybieraj szka-lownika imię lub oszusta, Obojgiem cię rozumiem. Teat. 45. b, 57. To słysząc Dawid, lekko wiarę daje, Na szkalownika udanie przystaje, I uwiódł się fałszywą obmową. Leszcz. H. S. 298.

na targ. Rys. Ad. 62; Slov. beźi gako śwec do trhu ; SZKAMONIA ziele, ob. Socznica. SZKANDELA, SZKANDE-śwfec do garmarku behó ; Germ, er läuft tüte Ctlt Surften« lunber. — §*. Liny, ryby, szewcami zowią. Haur. Sk. 405. bte ©djletljc, (ber ©djufterftfdj) ; Slov. lin, śwec. SZEWCO-

kowalu nie bądź konowałem, lub złotnikiem; nie podejmuj się szaszku legawego pola). Za zwyczaj szewc drugiego robotę gani. Tent. 20, 10. (zazdrość rzemieślników).

Najgorsze bóty u szewca. Cn. Ad. 529. (najgorsza siekiera u kowala; drugim dobry, sobie zły; co w swej mocy mamy, o to mniej dbamy). Był szewc, który nie pijał. Kras. Raj., (ob. Niebylica). Szewc pijany jak bela taczał się. Teat. 22. c, 34. Mówiąc o szewcu, powinno się mówić wprzód: najsłodsze imię Jezus! a potym : szewc. Mon. 74, 359. Spieszy się, by szwiec z bótami

LAN, n. p. Mosiężna do grzania pościeli fajerka, szkan-dalan od niektórych rzeczona. Mon. 71, 204. ber Seit« wärmer ; Ross. rph-ina, ob. Łoźogrząj.

©djnĄier; Livon. îfdjnfer); mercha, eine ©djtnbmäfjre, ütïa^re, ©itrrc, ^rade, etn elenbeâ Çferb; Boh. mrcha, berka; Vind. medel konj, shiva mérita; Ross. JouiaACHLKa. Przed namioty szkap zdechłych wielkie kupy leżały. Birk. Pod. 12 Zły szkapa, kiedy się uprze, i z góry nie pociągnie. Rys. Ad. 79. Zła szkapa. Cn. Ad. 1332. Dyszy w tej chorobie, ni szkapa stara w chomoncie. Comp. Med. 400. Biegam, jak na poczcie biedny szkapa , Który już zmęczony ledwo sapa Teat. 52. d, 120. Rząd starał się o wytępienie tych wszędzie biednych i małych szkap. Pam. 85, 353. Zasłużonych bez względu , jak stare szkapy, na pole wyganiają. Teat. 50. ó, 99. — §. Transi. ad homin. o weź je sobie, ty stary szkapo. Teat. 30, 54. SZK PI, ia, ie, od szkapy, koński; »on einer SJîûljre, ^Pferbe «, (Surren «. Tatarzy mleka szkapiego zażywają. Tward. Wł. 9. ©tuttenmildj. Jakoby szkapie żołądki mieli. Birk. Kaz. Ob. L 2, (cf. strusie). Ludzie z owym szkapim brzuchem, co weń kijmi kołacą. Rej. Zw. 102 b. Żydzi czasem szkapie lekarstwa ludziom dają. Petr. Pol. 415. Nazajutrz koło miasta Tatarskie zagony, Stanęły pod szkapiemi z daleka ogony. Zimor. Siei. 245. pod buńczukami, 5Roj5fdjroetfe. — Poet. I jam - ci na Aoń-skićj nie sypiał wierzehnicy, Anim się kąpał w szkapiej z Minerwą krynicy. Simon. Siei. 212. (w Hippokrenie).

WA, y, z\, żona szewca; Roli. śewcowa; Slov. ćiżmór- SZKAPA, y, m. et f., (cf. Graec. xaßxlXrjg-, Miśnie ©djäfer, ka; Vind. zhreulariza ; Slav. esizmóriza ; (Ross. iuBea szwaczka); Ross. óamiwauiHHua, canoHuitma, bte ©djufterinn,

©djufmtadjerinn. SZEWCZY, a, e, SZEWSKI, a, ie; Boh. śewcowsky, śewcuw ; Sorab. 1. schewczki ; Slav. esizmar-ski ; Croat. sostarszki ; Rag. postolsarski, zrègljarski; Rssn. çrevgljarski ; Boss. canojKitHuecuiH, canoaunmiii, ©djufter«,

war-

584

SZEWCOWA - S2EWLUCH.

SZKADŁUBA - SZKAPI.

©djafunadjer « . Szewska., ulica, ob. Świecka. Szewski sztat Vind. zhreularifhe. Szewskie rzemiesło « SZEWSTWO, a, n. ; Roh. śewcowstwj ; Rosn. postolarstvo, çrevgljarstvo , vorgarina ; Rag. zrevgljarstvo , zrevgljar-setina ; Croat. sóstaria ; Ross. canojKHitqecTBO, canomo-naiiLe, baê ©dtultmadierfianbmerf, bte ©^ttfima^ereç. Cn.

Th. 1113. Uczyć się trzeba krawiectwa, szewstwa, garbarstwa, aptekarstwa, złotnictwa i innych rzemiosł czas niemały. Hrbst. Odp. Pp. Szewstwo robić Ross. óauiMa-munwan», canoJKiumaTŁ. SZEWCZYK, a , m., czeladnik szewski; Vind. zhreularski hlapez; Ross. CTeJKHHKi», ber ©djldjtnadjergefeUe. Szewczyk, krawczyk, kuśnierczyk, ry-marczyk, gdy się ustroi w bławaty, porzuciwszy szydło, igłę, dratew', rozumie że szlachcic. Mon. 73, 578. Pot.

Poez. 705. SZEWCZYSKO, a, n., contemn., etn garftłger ©djufter. Szewczysko pijane. Teat. 22. c, 24.

‘SZEWLUCH, a , m., [nidoczego, ladaco , etn $augenidjt§ ;

Ross. meBeirora, Arch. 2], (cf. Ross. uieiyjca, iueiymKa

św. 2 T. Znam złość i szkaradość grzechu mego. Sk. Kaz. 302. Złości a szkaradości cielesne. Sk. Dz. 8Ô.

Szkapia siarka , którą parchy końskie leczą. Śleszk. Ped. 420. Szkapie mięso * SZKAPINA, y, z., §. a) spferbefïeifd), ©urrenfïrtfcl?. Tatarzynowi szkapiny sztuka , choć jeszcze w 'zębiećh drga, ni kąska nie wadzi. Oczk. Przym.3%. Musiał szkapinę z Tatarami jadać. Dwór. K. Coż, gdyby kto sługę chciał żywić surową szkapiną? Pełr. Ek. 111. — §. t>5 Szkapina, biedna szkapa, ein armfdtgeê ffcrb. Wydobył z tej przepaści ledwie żywą szkapinę. Mon. 67, 300. SZKAPIORÀ, y, w., zgrubiałe, duża szkapa, eine große üJîatyre. Szkapiora, Jak się potknął, myślałem nie dożyć wieczora. Teat. 43. c, 58. Wyb. SZKAPSKO, a, n., szkaradna, brzydka, paskudna szkapa; Ross. Mana, Ma*łKa, KMaoHtKa, (cf. klacz); eine garfttge ©djtnbmähre.

SZKARADNY, ‘SZKARADY, a, e, SZKARADNIE, 'SZKA-RADZ1E aduerb. ; Boh. śeredny, śkaredy, (śkarohledy niewesoły, niełagodny; Slov. śeredny inamoenus); Slov. śkaredny; Sorab. i. śkarednć; Ross. CKape4HBift, my-chbih (cf. gnuśny), OTßpaTmeiBHBiH ; Eccl. cnapeyL ; ( cf. Syr. V)2? scharar, turpem esse)- sprosny,' szpetny; ab* fcßeulid), fcheußltd), baßlid). Trzy występki szkaradne mu zadano. Boh. Kom. 3, 556. Zbójca szkarady. Ustrz. Klaud. 67. Ci, którzy palą gumna , śmiercią najszkaradszą mają być karani. Herb. Siat. 204. Dobrodziejstwa nie być wdzięcznym, rzecz szkaradna jest. Gorn. Sen. 1 54. Szka-Z dzielnego się konia z laty szpetne szkapsko staje. Zab.    rada rzecz starcowi, kiedy twarz chędoży, Albo kiedy

8, 398.    odzienie na się piękne włoży; Jeszcze bardziej szkarada,

SZKAPLERZ, a, m., z Łac., scapulare ; (Sorab. 1. żkapu-    kiedy się w Wenerze kocha. Prot. Kont. B-b. Ani oczy

lir, wopatkowne wobhlecżźenno ; Vind. fhkapalir; Croat.    mogą patrzeć na szkarade ręce wasze. Bzów. Roz. 55.

et Hung. skapular) ; pacyencya mniska , krótki ubiór mni-    Możności swej źle a szkaradzie używali, a szlachetność

ski, baS ©capulter ber SÜÖndje. Już albo na kraj świata    rodu swego szkarademi występki pomazali. Kosz. Lor. 26.

prędko uciecze, Abo u czerńców czarny szkaplerz obie-    Obmawianie jest szkarade a nieprzystojne chrześcianinowi.

cze. Petr. Hor. 2, P b. — §. Szkaplerz, szkaplerzyk,    Eraz. Jez. G g 2. Psują dobre obyczaje rozmowy szka-

co na sznurku noszą, etrt ©capulter, tute man eê attt §alfe    rade, tym więcej strzedz się mają rodzice, aby szkara-

trćtgt. Kramiki z szkaplerzami. Xiądz. 213. Miałem zaszyte    dzie łamiąc wiarę małżeńską, dziatkom przyczyny nie

w szkaplerzu wexle. Kras. Dos. 211. Prywatne nabożćń-    dali, lekko ich sobie ważyć. Rej. Post. 7. Codzień to

stwa szkaplerza, różańca, paska, sznurka. Mon. 76, 577.    w większe i szkaradsze grzechy wpadają. W. Post. W.

SZKAPLERZNY, SZKAPLERZOWY, a, e, od szkaplerza,    206. Sk. Kaz. 77. et 105. Szkaradzie posieczony. W.

©capulter*. Kłótnia urosła o preeedencyą bractwa szkap-    Deut. 25, 3. Pot. Arg. 741, cf. haniebnie. (Slov. popel-

lerznego i różańcowego. Xiadz. 213. Ołtarzyki najświet-    na aneb śkaredó streda, popeleć* popieleć). "SZKARA-

széj panny różańcowej i szkaplerznej, ib.    DOPŁODY n. p. wiek. Hor. 2, 62. Kniaź, foecunda cul-

SZKARADA, y, i., §. 1) rzecz szkaradna, uczynek szka-    pae saecula, fruchtbar an ^bfcbeitltcbfetłen. "SZKARADZIĆ

radny, sprosność; ettMŚ 2Ibfdjeultc(je$, ettte 2lbfdjeultc&fett,    cz. niedok., oszkaradzić, poszkaradzić, uszkaradzić dok.,

abfcßeultcße $aublung; Sorab. i. żkareda. Pijaństwo jest    szpecić, lżyć; fcfjänbeu, tyäßltcfi mad;en, nerunftalten; Boh.

matką wszelakiej szkarady, a sromotnej nieuczciwości na-    śeredjm , zserediti, zohawiti, zohyzditi ; Ross. nopTHTB,

uczycielką. Kosz. Lor. 119. Ani dziwna, że takie znosić    nopuy. Turpificatus, uszkaradzony, zeszpecony. Mącz.

musim kary, Co to naszym szkaradom żadnej niemasz    Nieprzyjaciele co najświętszego szkaradzą w kościele,

miary. Zab. 6, 147. Min. — §. 2) Szkarada mascul. et    Leszcz. H. S. 484. Kunszt drukarski nie tylko proste-

fem., monstrum, ein ©cßeufal, ein Ungeheuer. Szkarada    go człeka, ale samego szlachcica nie szkaradzi. Papr.

okrutna, monstrosissimu bestia. Mącz. A więc śmiałeś mnie    Ryc. 215. (nie hańbi). On się właśnie na tym sadzi,

zdradzać, niewdzięczny szkarado ! Teat. 42. c, 56, (Ross.    Ze mię, gdzie może szkaradzi. Groch. W. 475. obma-

CKape4ï»). Te i inne szkarady wylatując hurmem Mocne    wia, szkaluje, szacuje, szczypie, uemngltinpfett. Rzym-

piekła zawory silnym łamią szturmem. Zab. 6, 170. Min.    scy panowie, co się wam to dzieje, Dlaczego się tak

SZKARADNICA, y* i., kobieta szkaradna, koczkodan , ojczyzna szkaradzi! Chrośc. Fars. 1. ein abfd)eultd)e3 2Beib3fłncf. Będzie ci zapewne ciężko szka- 'SZKARDASZTWO, a, n., słowo Tatarskie, pobratymstwo, radnicę pojąć za żonę. Teat. 55. d, 31. SZKARADNIK,    przyjaźń, braterstwo; $reunb[d)aft, $ruberfd)aft. Z Tatary

a , w. ; Ross. CKape4’Bi; szkaradny człek, paskudnik, ein    pokoju nie zawierał, nigdy im nie wierzył, lubo to kur-

häßlidjer $erl. SZKARADNOŚĆ, 'SZKARADOŚĆ, ści, i.;    czyli się, zalecali szkardasztwem swym i braterstwem.

Boh. śerednost; Sorab. 1. żkarednofcż; Carn. gnusoba,    Birk. Chmiel. C 2 b. \ob. Kardasz 2].

(cf. gnuśność); Ross. CKape4H0CTB, mycHOCTB; Eccl. SZKARŁAT, SZKARLATYNA, ob. Szarłat. SZARPA, ob. niKape4CTB0; sprosność, szpetność; bie IpaßlicbfeU, 2Ib*    Skarpa. SZKARPE1KA, ob. Skarpetka,

fdjeulichfeit. Tak dostatecznie z kankru uzdrowiona była, SZKATUŁA, y, z., SZKATUŁKA, i, dem. ; (Boh. śkatule, że ani najmniejszego znaku szkaradności jakiej na twa-    śkatulka , krabice, (ob. Krobia); Slov. schowadlo, (ob.

rzy nie zostało. Wys. Kat. 458. Piękność jest twarz przy-    Schowanie ) ; Sorab. 2. schachtula ; Carn. shkatla ; Vind.

jemna, luba, wesoła a która pragnie przystojności; a    fhkatla, sklopniza, fhkatelza, sklopnizhiza; Croat. ska-

szkaradność zasię twarz ponura, przykra, smętna, mie-    lula, skatulya , skatulicza; Dal. skatula ; Hung. iskśtulya;

rziona, a która "chciwa jest na nieprzystojeństwo. Gorn.    Bosn. skatula. skrabicięa ; Ross. uiKaTy.ia , uiKaTy.iKa ,

Dw. 419. Ogień na końcu świata Wszystkie z żywiołów    40CKaH’L ; Gall. chatouille; liai, scatola ; Lat. med. sca-

zmazy wypali I wszelką od nich szkaradość oddali. Odym.    tuła; cf. Germ. ©d)achtel); skrzynka od pieniędzy, btC

74

Stownik Lindego wyd. 2. Tom V.

586

SZKATULNY - SZKODA.

SZKODA.

Błaznowie którzy nie-

©elbfdjatutle, ©djatutte. Leciała jedna suma po drugiej, i nie prędzej się postrzegł, aż gdy w szkatule dno obaczył. Mon. 65, 571. Choćby miał sto tysięcy dukatów, za krótką chwilę szkatułę do ostatniego wypróżni szeląga. Zab. 13, 62. Nic po tytule, gdy pusto w szkatule. Zegl. Ad. 154. Nie trzeba szkoły, mogą być szkatuły Wszystkie natury i szczęścia tytuły. Pot. Jow. 188. Szkatułka pisarska, stuć. Cn. Th. 701. etn ©djrclbeseitg , ©cfjretbefmcbfe. SZKATULNY, SZKATUŁO WY, a, e, od szkatuły, ©djatutten * ; Vind. fhkatelni.

SZKLANKA. SZKLEN1GA, SZKIEŁKO, SZKŁO etc., ob. Śklanka, Śklenica, Śkiełko, Śkło. SZKLN1Ć się, SZKLNĄĆ, ob. Lśnąć. SZKNĄĆ, ob. Szczykać, szczyknać. SZKO-BEL, ob. Skobel.

SZK0CYA, yi, z. ; Gall. Ecosse ; ©cfyottlanb ; Ross. IIIoTjaii-Aifl ; północna część Wielkiej Brytanii. Dykc. Geogr. 3, 92. Wyrw. Geogr. 396, ob. Szkot, Szkotski.

SZKODA, y, i. ; (Boh. et Slov. skoda; Sorab. 2. schkoda ; Sorab. 1. żkoda; Carn. shôda, qvar; Vind. fhkoda, kvar, nedobizhek, restrolhek, okfhkodek, fbkodovitnost ; Croat. skóda , kvàr, schap , gubilëk, steta , kvaruvanye ; Dal. steta , gubitäk , poguba , poraża , kvaar ; Hung. kvaar , kàr; Sław. shkoda , kvâr ; Rag. sekodda , setetta, poguba (cf. zguba), naudènje ; Bosn. skoda, sekoda, setetta; Ross. uiK04a, naKocTb, upeAt (cf. wrzód), naKJiaAii. (cf. nakład) ; Eccl.    \lcpra 2], BpeAmeAbCTBO ; Germ. ber

©cfyabe ; Isl. skade ; Svec. skada ; Angl, scath ; Anglos. scathe; Ottfr. scado ; cf. Graec. (rxeâdœ noceo, scarifo, a^éthog miserabilń ; cf. Germ. fcfydbltd) ; Lat. sce-lestus ; cf. Hebr. TK2 schadad , vastavit ; Arab. nW cor-rupit) ;—§. 1) szkoda, szkodowanie, uszkodzenie, strata, utrata, uszczerbek, ( cf. ‘niepożytek) ; ber ©d)abe, $erluft. Szkoda jest uszczerbienie albo ujęcie majętności. Szczerb. Sax. 433. Szkoda znaczna Ross. 3AOBpe-Aie. Niedbalstwo może być takie , że żadnej szkody nie niesie. Szczerb. Sax. 72. Nauczyciel zły wieleby złego uczniowi nawarzył, i szkody narobił. Glicz. Wych. L 4 b. Nagrodzić szkody, wetować (Vind. dostaviti, po-verniti ). Moja w tym, nie wasza szkoda. Boh. Kom. 1 , 413. Każdy z cudzej szkody szuka zysku. Pilch. Sen. gn. 192. Czyja szkoda, tego i grzech. Pot. Arg. 252. Zegl. Ad. 56. Ten, co ma szkodę, ma i grzech. Papr. Ryc. 163;    Slov.    kdo    ma śkodu ,    mâ i

posmech. Bad czyjej szkodzie ;    Vind.    fbkodovefel,    fhko-

dogmaiten , radofhkodliu , fcfmbeitfrolj. Ten szkodą goni, kto co czyni nagle. Blai Tłum. A. er ringt n«d) ©djabcit. Próżne to ludzkie wywody, Żeby szkodą nie zwać szkody. J. Kchan. Dz. 124.    Przy    jednym szczęściu    dwie

‘szkodzie (dual. > szkody)    bóg    daje.    /. Kchan. Fr. 21.

Rys. Ad. 57. Frasowny każdy pewnie ma dwie *szko-dzie, Jednę z frasunku, a drugą w przygodzie. Rej. Zw.

230. Dwie ‘szkodzie będziesz miał. Syxt. Szkł. 250. Dziecię kiedy na stół wlezie i spadnie, dwoje szkodę odniesie, bo go i raz stłuczony potka, i ociec go jeszcze rózgą ubije. Żarn. Post. 3, 515 b. Szkoda, przygoda, do mądrości droga. Cn. Ad. 107. (co zaszkodziło, to nauczyło). Szczęśliwy, kogo ostrożnym czynią cudze szkody. Pot. Syl. 4. Po szkodzie Polak mądry; sero sa-piunt Phryges. Czach» C 3. Biel. 50. Stryjk. 742; Croat po kvarusze chlorek vuchi ; Slov. po rade bfwagń pâm mudregśi. Miawszy już doświadczenie po szkodzie , trzeba mieć rozum przed szkodą. Kras. List. 143. Głupi kto po szkodzie radzi o przygodzie. Dwór. K 2. Włoch przed szkodą , Niemiec w szkodzie, Polak po szkodzie przychodzi k sobie. Rys. Ad. 71. Zmazać starą, napisać już przypowieść młodą : Tymże Polak po szkodzie, czym był i przed szkodą. Pot. Pocz. 28. Próżny żal po szkodzie. Kras. Sat. 83 ; Slov. pozdé bika honit. Smutny pasterz, odebrawszy szkodę , Gdy mu w nieby-tność srodzi lwi rosprószą trzodę, Wróciwszy się, pastwiska obchodzi do koła. Ustrz. Troi. 504. Wielki swar gasić szkodami małemi. Simon. Siei. 43, ( ob. lepsza szkodka, niż szkoda). — Simil. Na moje szkodę, na mój koszt, na moje niebezpieczeństwo, na moje rzecz, auf mettte Sofien unb ©efabr. Złotnik Przemysław zebrał pospolitego ludu niemało , jak mówią , na swą szkodę , i odgromił nieprzyjaciela. Biel. 25. Prosił mnie , abym mu konia w swej stani, na jego grosz i na jego szkodę postawić dozwolił. Szczerb. Sax. 181. — $. Assimil. Szkoda w polu, spaś w zbożu, w łące; ber ©cfyabett im Selbe, SSteÿfdjaben, ÎBetbefcfyaben, Jpiitftfjaben. Gdy obaczył konie w szkodzie , kazał postrzelać. Boh. Ossol. 68. Uszkodzony zwierzę w szkodzie weźmie, jeśli będzie chciał. Szczerb. Sax. 433. Bydło w szkodzie zajęte, przez noc przechowane, nazajutrz prezentowane być ma. Vol. Leg. 1 , 28. Nie o szkodę zająca gonią. Cn. Ad. 629. (nie o toć go bito, nie o wodę wiikowi idzie).— Adverb. Szkoda, szkoda czego; Croat. skoda! fc^tabe ! fdjabc urn ettvaö! Szkoda, żeś nie był! szkoda żeś nie burmistrzem, starostą, królem, ironice vel serio, szkoda, żeś nie woźny z tą gębą! Cn. Th. 1114. Szkoda takiego rozumu w kącie. Cn. Ad. 1140. Krótka, ucie-szna historya , której szkodaby nie czytać. Groch. W. 72. Szkodaż go! żal się go boże. Cn. Th. 1114. Sokrates cię popsuł, szkoda cię! Wej. Marm. 1, 34. Szkoda papieru! Żegl. Ad. 249. Szkoda zarębować, co się nie ma gotować. Cn. Ad. 1140. Szkoda krasy, gdzie rozumu nie masz. ib. 1138. Szkodaż mu tej urody, głosu, wymowy! Cn. Th. 1115. Szkoda tu tego; szkoda psu białego chleba. Cn. Ad. 1139. grzecznie błaznują, szkoda im i chleba. Petr. Ek. HO. nie warci i chleba, ci tfl fdjabe urn baâ S3rot, ba3 fte frtegen. — Szkoda, próżno, darmo, daremny koszt, fatyga, praca daremna, nie wskórasz, nie warto; oorge* bltd), umfouft, ci tfł ntdjtS auSgeridjitet. O rządzie szkoda u nas mówić. Biel. 249. Szkoda zwać człowiekiem, kto bydlęco żyje. Podw. Sion. A 2 b. 0 wszystkiej téj przezacnćj familii szkoda myślić chcieć wyliczyć wszystkie ich wielkie sprawy. Petr. Ek. ded. Jak okrutnie po nim tęskniła, szkoda wielą słów opisać. Warg. Wal. 137. — Szkoda, szkodzić może, niebezpieczno; Ci fft gefdfirltd), mtjlltdj. Prawa natury już są próżne mary, i matce rodzonej szkoda wierzyć. Bardz. Trag. 424. Szkoda ufać ramieniu swemu, choć najmężniejszemu. Ryb.

ne

587

SZKÓDKA - SZKODNIK.

SZKODNICZY - SZKODZIĆ.

Pt. 58. Szkoda dwóch do jednego miechu kotów wsadzić. Pot. Arg. 793. Szkoda sobie z jednej szkody dwie czynić, i frasować się i cierpieć. Rej. Zw. 152. Szkoda pod czas mówić. Cn. Ad. 494. (milczeć lepiej). Szkoda pod czas milczeć. Cn. Ad. 496. (milczenie pod czas szkodliwe). — §. 2‘) Szkoda , szkoła , brajn , Medic., bie Srdutte, bte ftetylfudjt. Wódka na zepsowanie dziąseł i usteczek dziecinnych, to jest, na szkołę abo radniéj szkodę i brajn. Syr. 279. et 263. et 293. et 473. et 1299. SZKÓDKA, SZKODECZKA, i, i., dem., mała szkoda czyli strata, ein Heiner ©cfyrtben. Lepsza szkódka, niż szkoda. Slryjk. praef. Rys. Ad. 35. Pot. Arg. 400. (lepiej rękawem zatkać, niz całą suknią). Nigdy on szkody wielkiej szkodeczką nie goni, Widząc , że do tej małej, gdy się wielka skłoni, Dwieby ‘szkodzie ( dual * szkody) otrzymał, a jeśli nie obie Więc jedne , ale większą. Rłai. Tłum. B 4. Krom. 426. SZKODLIWY, a, e, SZKODLIWIE adv.\ Boh. śkodliwy ; Sorab. 1. żko-dliwé; Carn. shkodliv ; Vind. fhkodliu, fhkodoviten, fhküdezhen, nedobizhen, restroshliu ; Croat. skodlyiv, skodlivo, poskèden, kvarèn ; Bosn. skodgliv, naudiv, udiv, zlcdan, ozlediv ; Slav. shkodljv, kvaran ; Rag. scködan, naudni (cf. nudny), pôgùbn ; Ross. 111KO41HBUH, Bpe4HUM, Bpe40H0GHMH, Bpe4HTe4HbIH , rHÓeJLHHH, yóu-Tomiuîi ; EccL pacianTejibHHH, Bpe4amii1, nopTamiil -, szkodzący, szkodny, szkodę przynoszący, czyniący; fdjäblicfy , nadjtljeilig. Żaden z eesarzów Tureckich szkodliwszy chrześcianom nie był nad Mahometa II, który nam wziął dwoje cesarstwo Greckie i Trapczuntskie, i Słowiańskie państwo. Paszk. Dz. 94. Wielce szkodliwy; Ross. 340-Bpe4HUH, ob. Zgubny. Kazimierz ochraniał się, aby Raduł szkodliwego czego na ziemię Wołoską nie we-wlókł ; mali aliguid. Krom. 698. — Szkodliwy, niebezpieczny, gefährlich. Miał konia szkodliwego, który bił i kąsał. Chełm. Pr. 197. Uderzą w się szkodliwie. Krom. 99. Szkodliwie ranny, dalej bronić się nie mógł. Tward. W. D. 10. Z nienacka potrąceni szkodliwiej upadamy. Ossol. Sen. 55. — Xiążę Wralysław z ludem szkodliwym do Polski wtargnął. Krom. 97; infeslus, nieprzyjacielski, feinbfelig. SZKODLIWOŚĆ, ści, ź. ; Sorab. 1. żkodli-wolcż; Vind. fhkodlivost, fhkodovitnost, fhkodezhnost, kvarnost, ofhkodnost, ofhkodlivost, svratanost ; Croat. skodlyivoszt ; Ross. Bpe4H0.CTF>, naKoma ; bie @d)äbltcl)feü. SZKODNICA, y, z.; Boh. śkudnice; która szkody czyni, bie ©djabenftifteriiui. Maleßca, szkodnica, czarownica. Mąci. SZKODNIK, a, m. ; Boh. śkudnik; Sorab. 1. żkodnik ; Carn. shkodlivz ; Vind. fhliodliviz; Croat. skoditel ; Rag. osctettitegl ; Bosn. sctetocigna ; Ross. Bpe4HTe.ïb, noßpe-4HTe4b; Ecel. 0340Óiire4b, 0TiueTHTe4b ; szkodzca, szkodzący, który szkody czyni, szkodzi, ber ©(fyabettfłtfier. Urzędnik gdy się napija, jest szkodnik pewny. Haur. Ek.

14. Szkodnikowi szkoda na dobre nie wyjdzie. Alb. z Woj. 17. Szkodnicy poginą, którzy cię trapili. W. Rar. 4, 31. Sądź panie szkodniki moje , a zwalcz na-jezniki moje. 1 Leop. Ps. 54, 1. Jawni szkodnicy od-przysięgają się , będąc winnemi. Gorn. Wł. Q 2. Nocni szkodnicy na polu, ‘grunciech , rolach, i z samych ko

ściołów mają być brani. Herb. Stat. 156. Szatan boży przeciwnik, z Krystusem niezgodnik, duchowi świętemu odpornik, człowieczy szkodnik. Gil. Post. 65. SZKODNICZY, a, e, szkodzący, nieprzyjacielski; fcfycibltd), fetnb* feltg. Nie godziło się nawet szkodniczego pszczołom niedźwiedzia ubić. Nar. Hst. 3, 367. SZKODNY, SZKO-DZIEN, a, e, SZKODNO adv. ; $. a ) activ. szkodzący, szkodliwy; Slov. śkodny; Sorab. 1. żkodnć; Vind. fhkodoviten; Bosn. sckodan , sctettan; Rag. sckodni, scte-tni , sckodan, naudni; Ross. Bpe4HHn, Bpe4HTe.ibHbiH, t'djabltd), fdjabenbringenb. Prędki zysk zazwyczaj szkodny. Switk. Bud. 14. Wszelkie niesnaski ucisz boże, a szkodną prywatę umórz. Kanc. Gd. 506. Elorus w tym tylko szkodzien sobie, że więcej nie pisał. Lub. Roz. 72. Prawo srogo karze tych , co dawają truciznę ; ale to jeszcze szkodniejszy jad , którzy trują językiem. Eraz. Jez. A a 2. Szkodno , Ross. 111KO4HO, Haiua4H0 ; szkodno jest, szkodzi, eg ift fdjiäbltd), eg fcfjflbet. Szkodno stare drzewo przesadzać. Ezop. 29. Zdawało się to pożyteczno , lecz to było szkodno pospolitemu człowiekowi, Petr. Pol. 382. Co z tym czynić ma , aby to nie było szkodno prawu jej ? Szczerb. Sax. 496. Moczenie konopi w sadzawkach rybom jest szkodno. Jak. Art. 5, HI. — b) Pass. Szkodny, szkodujący, szkodę ponoszący, fcfyabenletbenb. Żałosny król, szkodzien oraz i w ziemi i w synie. Pot. Syl. 190. Nie baw', gdy w Rzymie bez obrony dyszą, Szkodzien kto zwłoczy, wieki o tym piszą. Chrośc. Luk. 14. W to pilnie wejrzyć mieli, aby w czym Rzplta nie była szkodna. Biel. 370; ( gnid detrimenti capiat). Witołd z Moskwy korzyść wielką wyniósł; było z nim Polaków dosyć, którzy nie byli szkodni tej drogi. Biel. 247. (nie stracili na niej). — Szkodniej trzewika niż nogi, Mówi skąpy i ubogi. Cn. Ad. 1140. SZKODOWAĆ med. niedok. \ Boh. śkodo-w;ati ; szkodę podejmować, szkodę popadać, szkodę brać; ©(haben neunten, ©cbaben leiben"; Vind. fhkodo ter-peti, ofhkoden biti , fhkodo imeti; Croat. kvaruvati; Rag. sctettovati; Ross. noBpe4HTbca, noBpe?K4aTLca Kto się przed sądem nie stawi, na dniu szkoduje. Chełm. Pr. 135. Łakomy, chcąc więcej mieć, szkoduje. Cn. Ad. 423, ( cf. skąpy dwa razy traci). —* *§. Activ. Szafarz z dóbr pana chytrze sobie gal ił, i na nich go długi czas szkodował. Odym. Św. 2, C 4. (krzywdził go, szkodę mu czyniL. SZKODŹCA, SZK0DCA, ‘SZKOJĆA, y\ m., SŻK0DZ1CIEL ; Boh. śkudce; ob. Szkodnik, co szkody czyni; ber ©diflbenftifter, 23ef$ćibtger. Patrzy na jęczące z ran nad brzegami cielce , I na szkodźcę wilka z zjuszoną paszczęką. Otw. Ow. 448. Zdrajca, pospolity szkodca i nieprzyjaciel. Sax. Porz. 42. Topili one-go szkodcę Rzpltój. Birk. Kaz. Ob. 3. Waszych szkod-ców wydajcie na sztych. Czach. F 2. Przeważna bo-hatyrka zabić *szkojcę swego zamyśla. P. Kchaîi. Orl. 1, 376. (gwałtownika swego). SZKODZIĆ cz. niedok.', Boh. śkoditi ; Slov. śkodjm; Sorab. ykodżu, żkodżicż, (cf. wada , wadzić) ; Sorab. 2. schkożesch ; Carn. shkódijem, shkodujem, shkoduvam; Vind. fhkodit, fhkoduvati ; Croat. skoditi , skódem, poskodńjem, schépim, gubiti, (cf. gu-

Szkoła rycerska we Lwowie

sam

588

SZKODZIEŃ - SZKOŁA.

SZKOŁA.

bić); Dal. stetiti , ostetujem ; Rag. sckoditti, sckoditi, sctetiti, osctettiti, osctettovati, ùditi, naùditi ; Bosn. udi-ti , nauditi, zlediti, ozlediti ; Ross. Bpe4im>, H0Bpe4HTt, yÖMiqiiTb, paKOCTHTb, naKomy ; Eccl. Bpe>K4aTH , BfrKftH-th, Bpe4'B 4'MaTb, noBpe>K4aTb, nopTHTt, Tmeno, Tme-Ty TBopio ; Germ. fcfyaben ; Svec. skada ; Angl. scathe ; Angles, scathan ; Sîotfer scadon ; Goth. seathjan ; cf. Hebr. YH& pustoszyć) ; §. a*J szkodzić kogo , cum Accusât. » uszkadzać kogo, eilten fecfdjrtbtgen. Ciesząc się z upadku bliźniego , fmyśllłem go w czym szkodzić. Ryb. Ps. 10. Szkodzić kraj, pole * pustoszyć, oerfyceren, t>er* lüüfreit. Wrocławianie powiat Wieluński szkodzili. Krom. 556, (vexare). Krzyżacy dzierżawy Polskie zdradliwie szkodzili. Krom. 595. Weresz. Kij. 27. — §. b) Szkodzić komu, szkodę mu czynić; fd)«beit, ©djabcit tljun. Kto szkodzić może, boją się go, choć nie szkodzi. Min. Ryt. 4, 160. Kto komu szkodzi, niech się na szkodę gotuje. Simon. Siei. 89. Kto innym szkodzić pragnie, samego siebie najczęściej zdradza. Teat. 12, 23. Sam sobie szkodził; cf. bicz na siebie dal; (Vind. je fam fe-bi rokau safhivau ). Kto nie w czas przychodzi, sam sobie szkodzi; Slov. kdo ne skoro chodi , sam sebe śko-di. Szkodzi mi co. Cn. Th. 1115; (oppos. służy mi). SZK0DZ1EN, ob. Szkodny.

Pochodź, bezszkodny, uszkodzić, zaszkodzić, przeszkoda, przeszkadzać, przeszkodzić.

SZKOFiA , ob. Skofia,

SZKOŁA, y, i.,₅ SZKÓŁKA, i, z., dem.) (Boh. śkola, ża-kowna, (ob. Żak) ; Slov. śkoła, ućitclna; Sorab. 1. schu-la , hutżencza ; Sorab. 2. schula; Hung. oskola ; Garn. shôla , shula ; Vind. Ihula, fhulna hisha , vuzhilniza , vuzhenifhe , vukna fala, vuzhirna; Croat. uchilnicza, vu-chilnicza , peregr. skóla ; Pag. ucioniza , uccioniza , naù-cniza ; Bosn. skulla, mjesto ghdi se uci ; Slav. shkula; Ross. niKOM, yqiiJHme ; Germ. bte ©c$ule ; (Svec. sko-la ; Angl. shool ; Kero scuola ; Ital. scuola ; Lat. med. escola ; Gall. école; z Łac. schola; Graec. a^o/.y, cf. Hebr. nbtS schala, quiescere, tranquillum esse) ; — §. a ) szkolą w Greckim znaczy jakoby upróżnienie , daje bowiem szkoła tym , którzy jéj służą , wolność od innych powinności Rzpltćj, Modrz. Baz. 512. szkoła, miejsce ćwiczenia w-szelakiego ; bte ©djulc, ber Ort, tuo unter* rietet n)irb. Szkoły te, domy rozumu, dlatego budują, aby tam było miejsce uczenia i ćwiczenia w rzeczach ku roslropności. Glicz. Wych. L 1. Musisz sam wprzód być w szkole, niżeli ją uczyć. Pot. Arg. 108. Szkołą dzieci straszyć, głupstwo. Zegl. Ad. 245. Ej chłopcze, poślę cię do szkół, będziesz tam dobrze ćwiczony. Mon. 67, 426. Rodzice mają oko mieć , aby dzieci każdo-dziennie w szkole , a nie za szkołą bywali. Haur. Sk.

203. Za szkołą się uczył. Cn. Ad. 243. (nie przebrał nauki). ( Slov. Srnrd’i mu śkola ; śmierdzi mu szkoła , nie smakuje mu nauka. Slov. Bez kńih do śkoli, bez pe-néz do trhu ; bez książek do szkoły, bez pieniędzy na targ; nic nie wskórasz). Szkoła koronna, akademia Krakowska. Groch. W. 269. Suszyć. Pieśń. 5 ₍ H 4 , ob. główna szkoła, Garn. glagólc, modrina, modrishe; Vind.

vifoka Ihula, modroskupzhina, glagole, Rntüerfitât. Szkoły wojewódzkie, gimnazya, wydziałowe. Szkoły pod-wydziałowe. Ld. Szkółki parafialne po miasteczkach i wsiach dó wychowania przyzwoitego stanom miejskiemu i rolniczemu. Dyar. Gród. 156. — Szkoła rycerska , JRit* teracabemte. Założenie szkoły rycerskiej w Warszawie od Stanisława Augusta uskutecznione. Skrzet. Pr. Pol. 1, 403. Vol. Leg. 7, 462. naznaczona. Vol. Leg. 3, 789. Szkoły jezuickie, pijar-skie , kolegium , konwikt. Szkoły pobożne , pijarskie , scholae piae. Ksiądz czyli profesor szkół pobożnych, Pijar.— §. Szkoły, uczenie w szkole, uczenie się w szkołach, nauka; bte ©djitle, baä ficliren, Sewen tn ber @d)u* le, bte Section, baö ©tnbteren. Dyonizy szkołą się żywił, gdy był z państwa wygnan. Stryjk. Gon. f 3. dzieci uczył, er nährte ftrf; oorn ©cbulefyalten. Szermierz dotąd ucznia swego uczy szermować, aż go mistrzem ostawi, i przez się będzie szkoły miewał. Glicz. Wych. O 2. Po szkołach niech nauczyciel przebieży myślą wszystko, co czynił w szkole. Pir. Pow. 13. (po lekcyi). Przed każdą szkółką niech się nauczyciel gotuje na wszystko, co do uczenia w szkole wypada, ib. 12. (przed każdą lek-cyą). Mężczyzny przywłaszczyli to sobie, do szkół chodzić. Zab. 15, 62. na lekcye, uczyć się, ftubterett. W szkołach będąc , na teologią chodził. Teat. 8. c, 61. Wyliczę pewną sumę na szkoły dla niego , a potym dam na cudze kraje. Teat. 55. c, 17. Dzieliłem czas mój na posługę dla wyżywienia i na szkoły do nauki. Xiadz. 86. Po skończonych szkołach, znajdowałem się w domu. Teat. 16 6, 25, cf z nauk w ojczyste powraca progi. Pociej. 17. nad; ßcenbtgtcn ©djnlen, @d;u!j«f>ren, »on ber ©cfyulc, yoit ber Itmyerfttät. Szkołę opuścić, przestać się uczyć. Cn. Th. 1116. Niedawno zakończył swe szkoły. Mon. 68, 915. (edukacyą swoje, nauki swoje). Kiedy komu wymawiamy głupstwo, lub złe postępki, mamy zwyczaj mówić : znać żeś niewiele wziął plag w szkołach , znać że cię niedobrze bito, znać żeś nieczęsto pieniek wycierał. Mon. 73, 136. Dawmy on mój od szkół jeszcze przyjaciel. Zab. 13, 426. alter ©djulfreiutb. Meton. Szkoła, klasa szkolna, Vind. fhula, resdielstvu, redstvu, eilte ßlaffe tu ber ©cljiile. Do której szkoły teraz chodzi? Pb. Do syntaxin, ale się spodziewa, na przyszły rok promocyi do poetyki. Teat. 8, 70. — Fig. Wyborne księgi za najlepsze szkoły staną. Zabł. Roz. 18. (za najlepszego mistrza). Szkoła każdemu otwarta , uczyć się każdemu wolno. Cn. Ad. 114Ö. Do szkoły jeszcze do mnie, do szkoły. Teat. 30. b, 60. (ja cię nauczę). Nieszczęście to jest najlepsza szkoła cnoty. Teat. 33. d, 9.

—    §. Szkoła osoby, liczba uczniów w szkole, ut wielką abo małą kto ma szkołę. Cn. Th. 1116. ©dpile, ©cfyttler.

—    §. Szkoła, różną od drugiej naukę podająca, secta, disciplina, familia philosophorum. Cn. Th. 1116, Ross. TOJiKfc. Z tej szkoły jak z Pandory skrzyni Złe wyszło, którym ludzki ród do szczętu ginie. i Zab. 12 , 239. — Szkoła żydowska. Budn. Ps. 74, 8. Żydom powinno być wolno zakładać synagogi i szkoły. Pam. 83, 61, ob. Bożnica. — §. b) Szkoła w ogrodzie, Boh. semeniśte;

Slov. Stepnica; Carn. zaplenishe; Vind. safadifhe, wzie-    ‘SZKOŁOWAĆ cz. kont., szkołą    się bawić, do szkoły cho-

plenifhe , mladikovifhe , dreuku redifhe ; Rag. râsad ,    dzić, ttt bte ©djltlc    gefeit ; CroaL    skoht\\ Vind. fhudirati (ob.

rassadnik; Croał. preszad'ische, przeozadni vert, eine    *Sludować), navuzhivatife, fe svuzhivati,    vuzhiti fe; (Ross.

iSaumfdjule, Schule tm ©arten, fiflanjf^ule. Na drzewka    uikomtb, bbiiukoihtl ćwiczyć kogo, krzesać go, okrzesać,

szkoïa. 74, 707. Miejsce, na którym dochowujemy się kształtować, HaiHKOMTB wprawić kogo, npoiUKOMTB stro-szczepów , zowie się szkołą. Kluk. Rosi. 1, 90. Morwy    fować    kogo). Między nieukami, i tymi, którzy    trochę lite -

co dwa lata w osobnej szkółce przesadzają. Przędz.    G6.    ratury    zakusili, a przedtym niżeli do swego    postanowie-

— (§\ c) Szkoła, brajn, ob. Szkoda 2); Vind. fhuela, nia żywota przyszli, szkołowali , powstawają poswarki, gniune vuste * szkorbut). — SZKOLARSKI, a, ie,    pe-    coby    lepszego było, czyli gdyby syna ociec do szkoły

dantski, pebantifctj, fd)ulgerecf>t. Dawna jest bardzo,    ale    uczyć    dał, czyli gdyby do rzemieślnika    w rzemiosło

szkolarska raczej, niż uczona kłótnia, ile jest tropów !    przykazał. Glicz.    Wych. G 4    b. Oni jakoby jacy mni-

Kpcz. Ukt. 148 Nauka nie powinna być po szkolarsku    szy w klasztorze    szkołują. ib.    K 4. Chwałę dobrą oddawana. Pir. Wym. 111. SZKOLARZ, a,    w.; (Boh.    noszą, z tego swego szkołowania. ib.    H 6 b, Vind. vuz-

śkolak, śkolar , śkolnjk discipulus ; Sorab.    1. schuler ;    henstve , fhtudirstve. *SZK0LSK1, a,    ie, szkolny, szko-

Carn. sholar; Vind. fhular, navuzhennik ,    joger; Bosn.    Jarski; \ind. pofhulski, podantorski,    fd)Hlgered)t. Już tu

skular, ucenik) ; — pedant, szkołą trącący ;    Vind. fhul-    terminów przestań, radzę, szkolskich.    Klon. Fl. E 2.

skosnauz , frovovuzhen, vuzheni vogel, uhule, prasni    SZKOMA, ob. Skórna. SZKOPIEC, oh.    Skopiec. SZKO-

pofhtimauz fvoje vjednosti, pofhulounik , pedantar, fhul- PUL, ob. Skopuł.

skovuzhen, vfhulovan, dn Ścbnlpebftnt. Ci szkolarze za- SZKORBUT, ‘SZABRACH, ‘SZORBOCH, ‘SCHORBUK, u,

wsze musza margać Łacina; gadaj po Polsku! Teat. 24. c, 32.

od ligo do 15go wdeku, w szkołach utrzymujący filozofią pełną błędów na fundamencie nie dobrze tłumaczonego Arystotelesa. Kras. Zb. 2, 479. ein ©cOolöfticuS, fdjolafitfcfjet $Ijilofopl). — §. Szkolastyk, SCHOLASTYK , duchowny przy katedralnym kościele, mający na sobie dozór szkół. Nar. Hst. 2, 364. Kras. Zb. 2, 479. Modrz.

m.\ Boh. kurdèg ; Vind. fhkarbut , fhkarbutna boliesen, SZKOLASTYK, a, w., Szkolastycy , filozofowie    vustnu gnitje, gniune vuste, sobna    gniloba , fhuela,

(of. szkoła); Croat. zazubnicza ; Rag. zazùbiza ; Boss. utiHra; Germ. ber ©djarbocf, ©corbut; 3? t e b e r f. ©djär» buf; Holl, schearbuyk ; Svec. skörblug; Angl, scurry. Szkorbut nazwisko swoje niedawno ma, od tych narodów podobno, u których najwięcej gości, wzięte, jako Holendrów, Duńczyków, Szwedów etc.: Syrcniusz go Baz. 523-5. SZKOLN1CZY, a, e, od szkolnika , ©$ul* zowie franca pomorską. Petr. Wod. 23. et 24. Syr. 320.

leerer», Serrer». Wiek jedenasty początek akademii i szkolniczćj nauki. Staś. Zamoj. 11. szkolnej nauki, ©cfjub ftubien. SZKOLNIK, a, m., SZKOLNY Subst., nad szkołami przełożony, ber ©djulauffetyer. Rabin z szkolnikiem rewizyą głów uczynią. Vol. Leg. 7, 44. — *§. Szkolnik,

'szkołmistrz, nauczyciel szkoły; ber ©ci)Ullel>rer, ©cfyub ‘SZKORNÎE, Gil. Post. 197 b. Sekl. Marc. 6. Podw. Sion. nteifter ; Sorab. 2. schulaf, schulmeistar ; Sorab. i. schu- 4 , ob. Skórnie.

lemiźter, schulmiżter, buknena meżtar ; Slov. śkolny SZKORP, SZKORP1CA. Sienn. 289. Syr. 484. smok mor-raistr; Hung. oskola-mester ; Slav. shkolnik, meshtar,

(cf. mistrz); Croat. skolnik ; (Boh. śkolśr, śkolnjk; Ross. lUKOJiLHHKTj uczeń , żak). — §*. Szkolnik , literat, sawant, ein ©elefyrter. Pojrzyjmy na dawne szkolniki, którzy też SZKORT, u, m., z Łac. scortum * nałożnica, ba$ ^cf>3s w Rzpltéj kwitnęli. Modrz. Baz. 516. SZKOLNOŚĆ, ści, meib, bie Seęf^Iafertnit. Wielu mężów jąwszy się szkor-

tów, na zdrowie żonom swoim stoją. Petr. Eh. 86. Tiuard. Daf. 68. Czemuś przeklęty szkorcie tego nie zrobiła, Ażebyś mnie z nim oraz tak twardo uśpiła. Baniak F 3.    •

Herodyado, szkorcie nieczysty i niewstydliwy. Baz> Hst.

61. Szkort bezecny plugawy panował nad niemi. Birk. Zyg. 55. Teodora, sławny w Rzymie szkort, do szkaradnej bezecności ich przymusiła. Zygr. Pap. 9. Szkortu i niecnej niewiasty nie pojmiesz za żonę. 3 Leop. Levit.

21, 7. VVT. Post. W. 3, 135. Budn. Cyc. 25. ('roby. 1 Leop. ib.). Ktoby mówił: żal mi grzechu nieczystego, a szkortaby przedsię chował sobie, panem bogiem ten łudzi. Hrbst. Odp. L 4 b. SZKORTACYA, yi, i., porub-stwo, gamractwo, kurwiarstwo ; ipnreret), ttnjudjt. Ten nasz syn szkortacyi tylko pilen. Weresz. Reg. 78. SZKORTATOR, a, m., porubnik , kurwiarz , ein §urer. Szkorta-torowie i cudzołożnicy królestwa bożego nie otrzymają.

et 617. et 156. et 298; gnilec, dzięgno. SZKORBU-TNTCA, y, z., kobieta szkorbut cierpiąca, eilte ©COr&ltft* fd)e. Białe upławy u suchotnic lub u szkorbutnic, niebezpieczne. Perz. Lek. 2, 8. SZKORBUTOWY, a, e, od szkorbutu, fcor&tlftfdj, ©COlIwt* ; Ross. mmroTHMH.

ski. SZKORPION, ob. Niedźwiadek robak. SZK0RP0-WY n. p. olej , w którym szkorpy potopiono, leczy ukąszenie szkorpowe. Sienn. Wyki., ©corptonöfyl.

szy, i rzeczom

521. Szkolna retoryka, obfita w słowa, czy. Ust. Konst. 2, 9. Pomnę, że i mnie z młodu często więc napadła Szkolna choroba, gdy się do szkoły nie chciało. Opal. Sat. 74. Szkolne gospodarstwo, a z ksiąg hetmaństwo, oboje niepewne. Cn. Ad. 1141.

z., pedanterya; Vind. fhularia, fhulstvu, ^ebanteret). Szkolność Arystotelesowska w naukach przyrodzony porządek na wspak obróciła. Kpcz. Ukt. 28. SZKOLNY, a, e, od szkoły, do szkoły należący, ©djul»; Boh. śkol-nj , śkolsky; Slov. śkolsky; Sorab. 1. schulski; Vind. fhulski ; Croat. skolni ; Hung. oskolni; Boss. y«ui.inmHbiH. Szkolny mędrek. Mon. 70, 3, (ob. Pendant). Głupstwem prościznę szkolną nazywają. Past. Fid. 263. Szkolne xiążki, elementarne Ross. yneÓHua HHnni. Szkolny mistrz. Warg. Wal. 205. Szkolny stan jest najcudniej-ludzkim najpożyteczniejszy. Modrz. Baz.

czcza w rze

fnoba, fhin, viestnu grisenje; Hag. sùmgna, (ob. Sumnienie); ber ©enuffenSfcrupel, ber ©critpel, ©eiutffen^roet« fel. Szkrupułami, to jest ścienieniem i trwogą sumnienia się trapił. Sk. Zyw. 2 , 74. Nie chcę posądzać, bo się boję szkrupułu. Boh. Kom. 2, 207. Ze gardzisz szkru-pułami, winszuję ci tego, Znak to jest mocnej duszy, umysłu wielkiego. Kras. Sat. 53. Szkrupuł bez szkrupułu, tytuł książki o zdrożnośeiach Polskiego rządu, p. Jana Stan. Jabłonowskiego. SZKRUPULACKI, a, ie, SZKRU-PULATNY, a , e , SZKRUPULATNIE adverb., trwożliwy na sumnieniu, fcwpulöä ; Sorab. 1. traschiwć; Hag. sum-gniv; Hoss. mhhtcjlhłiH. Niemasz już nauki szkrupula-ckićj dawnej. Bals. Niedz. 1, 2. Szkrupulatny człowiek. Hul. Ow. 203. Nie będzie ona tak szkrupulatnie święta, żeby się miała o to gniewać, że ją kochają. Teal. 14, 96. SZKRUPULATNOŚĆ, ści, z., trwożliwość sumnienia, bte ©crupulofltät ; Sorab. 1. traschiwofcż, starofcżliwofeż ; Hoss. mhhtcjłhoctł. SZKRUPULAT, a, m., człowiek na sumnieniu trwożliwy; Hag. sûmgnivaz, elit ©eunffetlößrüb« 1er, fcrttpitlöfer SOîeitfd^. Jaki skrupulat; wszystko się u niego nie godzi, grzech. Teat. 19. c, 79. W takiej potrzebie, dyskret, nie dyskret, szkrupulat, nie szkrupulat, świętoszek, nie świętoszek, mniejby jeszcze podobno miał od nas dyskrecyi. Teat. 21, 182. SZKRUPULIZOWAĆ med. niedok., sumnienie w czym mieć trwożliwe, tempu« ltftrctt, ftdj ein ©etuiffen machen. Alboż to teraz ludzie szkrupulizują w tej mierze! Teat. 36. b, 59.

590

SZKOT - SZKRUPUŁ.

SZKRUPULACKI - SZKUTA.

Baz. Hsl. 80. Wszem w obec dają moc mówić przeciw mm, choć i niesławnym ludziom, t. j. łotrom, szkorta-torom. Baz. Hsl. 12.

SZKOT, SZOT, a, w., (distng. skot), ze Szkocyi; Holi.

Śot ; Hoss. llIorjiaH^cuB, ein ©droite, ein ©cfyottidnber. Język Szkotów górnych podobny do irlandzkiego. Dgkc.

Geogr. 5, 92. Szkoły abo Szoty nie raz Duńczyków najechali. Sk. Dz. 856. — §. Szkot, Szot handlujący, przekupujący, handlarz; ein ©diotte, £aujirer, ftrdmer. Nasi Szkotowie na opałce drobne rzeczy rozmaite dla przeda-nia noszą po ulicach. Warg. Radź. 174. Szotowie , którzy na sobie noszą swoje rzeczy ku przedaniu, płacą po złotemu; Szotowie, którzy końmi swoje towary wożą, od konia po kopie monety. Vol. Leg. 2, 665. Przez Włochów, Szotów i innych cudzoziemców miasta nasze wielką szkodę biorą. Herb. Stal. 309. Spisywać mają w każdym mieście liczbę domów mieszczan, Szotów, Żydów,

Tatarów. Vol. Leg. 4, 978. Podatek ten płacą kupcy, przekupniowie, kramarze, Szoci albo i faktorowie. Vol.

Leg. 5, 484. Gdy go doszły o Szkotach Tarnowskich awizy . . . . Rot. Jow. 109. Szlachta się teraz w Szotów' obróciła , Handlów stanowi temu zakazanych pilnuje. Opal.

Sat. 186. :— Niechaj go Szoci biorą. Rot. Joui. 110. niech go kaci wezmą, büß bid) bic ©djttteben .... — §.

2) Szot, pewna waga, szkol, skot, bać! ©cfyott, Samt, bereit 24 eine ÏJÎarf madK’tt. Skot waży dwa *grosza. Herb.

Stat. 103. Higrossus sive scotus, podwójny grosz, albo szkot. Llrs. Gr. 588. Roena, sześć grzywien, alias sex SZKRUTYN1UM, ob. Skrutynium , Wywiedzienie. scotorum. Vol. Leg. 1, 55. Złota skotów kilka. Rapr. Dr. *SZKRYBA, Szkrybowie, 1 Leop. Math. 25, 13, ob. Skry-D 2. — §. 3) Szkot, szkotowa materya, gatunek kam- ba. SZKRYPT etc., ob. Skrypt.

lotu, ©djottifdjer ftamelot. Szkot na woreczki nabojowe, SZKUDŁA , y, ź, SZKUDEŁKA, i, z., demin. ; Carn. shko-jest prawie tak dobry, jak kamlot. Jak. Art. 2, 360.    dla; Vind. krouniza, fziepleuka, skodliza , deskiza, zie-

Szkotowe albo kamlotowc woreczki, ib. 1, 361. SZKO-    potnik, fhintel; Sorab. 1. schindżel, gonta; Boh. śindel;

TKA, SZOTKA , i, z., kobieta z Szkocyi, bte ©djottldn*    Lat. scindula, scandula ; hal. scandola ; Gall. echando-

berinit. Jeden z nich pojął Niemkę, drugi Irlandkę, trzeci    le; Lothar, chondre ; Angl, shingle ; Germ, bte ©djinbcl,

Szkotkę, a czwarty Szwedkę za żonę. Ram. 85, 1, 570.    ®ftd)fd)inbel. Gonty, szkudły, asses. Mącz. Dachy pokrywają

0 Szkółkach mówią, że żadnych szat, coby ściskały, nie    się także szkudłami czyli gontami dębowemi, a zwyczaj-

używają. Cziach. Rrz. 24. SZKOTSKI, SZKOCKI, SZOT-    niej sosnowemi. Świtk. Bud. 225. et 112. Szkudełka,

SKI, SZOCKI, a, ie, do Szkocyi czyli Szkotów należą-    assula. Mącz. SZKUDLANY, SZKUDLNY, a, e, gontowy,

cy, ©djoitifdj, ©cpottldnbifd? ; Boh. Sotskÿ. Rzeczy Szo-    gonciany. Volck. 855, ©cbttibel * . Dach szkudlany. Świtk.

ckie i kramarskie. Vol. Leg. 6, 134. ^zockie sukno. Instr.    Bud. 234. SZKUDLARZ, a, m., co gonty robi abo nie-

cel. Lit. Domy miejskie, Szockie, Żydowskie, Tatarskie.    mi pokrywa dachy, ber ©doubler, ©djinbelmadjer, ©ctyin«

Vol. Leg. 4, 977. Opuścił uszy, niby mieszek Szocki.    belbecfer. Tr. ; Sorab. 1. schindżelnik.

Bratk. C 2.    SZKURŁAT, ob. Skurłat.

SZKOTAK, ob. Skotak.    SZKUT Włoski, pieniądz złoty, ein ©fttbi, eine 3taliânifdje

SZKROFUŁ, [właściwie SZKROFUŁY, plur., bte ©crofeln, ©olbntunje. Cn. Th. 1116.

Zołzy qu. v. 2j, ob. Swinogorz, Śliniogorz, Skwinancya, SZKUTA, y, z., statek wodny, jakim zwyczajnie zboża wo-Sw’inie wrzody.    żą, okręt rzeczny, Wiślny; Germ, bic ©t^öte ; Isl. et Stec.

SZKRUPUŁ, a, m., z Łac., §. a) ważka; Vind. fhkremen,    skuta; Irland, scud ; Holl, schuyta ; Angl. scute; Lat.

tesha sa 20 profeneh sernet, tretki diel kvintizha, bdîS    med. escauda ; Lat. schedium ; Graec.    eilt

©critpel, trzecia część drachmy. Sleszk. Red. 421. Krup.    fdjiff, SBeidjfelfdjifF ; (cf. Hoss. iuhthkł nawa pięć sążni dłu-

5, 235. Szkrupuł ma w sobie 20 ziarn. Spicz. 241. —    ga, 2 szeroka, deski ma rzemieniami pozszywane; ztąd

Math. Szkrupuł, minuta, część jedna, na jakich 60 sto-    nazwisko jej od słowa szyć). Szkuta jest statek o 16,

pień jeden cyrkułu się dzieli. So'sk. Geom. 7. ber 60fte    18, 20 ludziach, i weźmie łasztów najwiçcéj 54. Magier.

Tfieil eines ©rûbeê, bte SDîinnte, ba8 ©critpel.— §. b)Mo-    Mskr. Szkuta mała, ob. Koza, Dubas. — Sternik, gdy

rai. Szkrupuł, sumnienie trwożliwe; Sorab. 1. fwedoma    pogody kierowania szkuty zaniedba, przywodzi szkutę

czicżcżeno, traschiwofcż; Carn. shin; Vind. viestna te-    do rozbicia. Petr. Et. 92; Radujcie się już teraz brogi

wypróżnione, Coście na wiosnę do szkut były wymłóco-ne. Zbił. Żyw. Bib. Cfryor). Wodopławne szkuty, ib. A 2. Szkuta kupiecka. Vol. Leg. 5, 59. SZKUTNIK, a , w., flis, ber ©djutiticfel, Sotêfnecfyt. Cn. Th. HI6. — g. Co szkuty rubi, ber ©cfyfiteit&auer, ©djtpjtmmermamt. Warowną szkutę niech ci zbuduje szkutnik nauczony, nau-pegus. Klon Fl. D 3 b. — g. Gatunek gwoździ, eine 2lrt ^rettnagel. Gontale, bretnale, głowacze. szkulniki. Os. Żel. 4. SZKUTNY, SZKUTOWY, a, e, od szkuty, ©$ü» ten * , ©dijtjfS * . Kotwice szkutowe. Solsk. Arch. 47. Ce-tnar żelaza szkutnego dobrego. Os. Żel. 49. Starszego sternika zowią gospodarzem szkutnym. Haur. Eh. 62.

SZŁA, 5 pers. jem. sing. perf. Verbi Iść, qu. v.

SZŁA, ŚLA, i, £., SZLEJA, SZLIJA, ii, i, SZLEJKA, SZELKA dem.\ (Boh. śle; Sorab. 2. szła * szory; FJung. szij lorum ; Boss. imtea, uwewKa, (distng. iucjke jedwab', ineJiKOBHHa jedwabna nitka, mejiKOBima morwa); chomąto z postronkami, z Niem. bte ©te^le, (cf. ©etl. 91 big.); baä Kummet nebft bem ©efdjtrre, ba8 #tnterjeug am ta» met, bte ©efc^irrrtemen, ber Umgang; Créât, hâm. Szleje czyli chomąto do zaprzężenia koni. Kluk. Rośl. 5, 121. Siodła, uzdy, szleje, lejce. Stat. Lit. 595. Konie w szli-jach. Hor. 2, 182. Nar. Konie, gdy do barków dyszla przyprzyżone są na równo długich szlach , równo ciągną. Rog. Dos. 2, 142. We szli idę, ciągnę; traho fune, ut helciarii soient. Cn. Th. HI6. Szelki mają flisy gdy holują , któremi się do półki zacinają. Magier. Mskr. On co miłości wóz kierował dawniej, Teraz w nim w szelce ciągnie za woźnika. Morszt. 72. Szlejki, służące do pociągu, składają się z naplecznika etc. Jak.tArt. 1, 416. Chlubny pogromca gnał przed sobą w szlije, Żelazne uplą— tanycb harde królów szyje. Hor. 1, 250. Spuszcza ona z okna szlą, w którą mu się włożyć jak długi każe, i tak go wzciągają. Chrośc. Fars. 505. — Szelka procna, nawiązanie procne. 7r., ba$ ©djleuberleber. Grabie szerokie z szelką u końca przywiązaną. Haur. Ek. 52. (z kluczką). — Szelki od spodni; Boh. ślehy, sandy; Carn. ashtershel; Vind. hlazlmjak, naramik, haufhtre, ber $0= fettträger.

SZLABAN , ŚLABAN, u , m., rogatki mytne , z Niem. ber ©djlagbaum ; (Sorab. 2. schlagbom; Vind. savara (cf. zapora, zawrzeć), sadjanski hlod). Ktoby się ważył psuć szlabany na drogach sypanych postawione .... Osłr. Pr. Krym. 1, 186. — §. W tej gonitwie za otwarciem śla-banu i daniem znaku, wybiegają sanki. N. Pam. 10,55, cf. szranki.

SZLACHARZ, a, m., [SZLACHAREK, rka , m., dem., rodzaj kaczki, eine 2lrt (Enten; czarnego i gliniastego pióra. Myśl. ptasz. Di b. — 2], ptak z rodzaju nurków. Dudz. 61, ein 9?ogel, eine 9Irt £aud)er.

SZLACHCIANKA, i, £., SZLACHCIANECZKA, i, ż., dem., szlachecka córka, einabeltc^eé Fräulein, eine SXbelid^e; Boh. sleéna , slećinka ; Sorab. i. femianska, (ob. Ziemiański^; Vind. fhlahtna dekelzh, fhlahtniza, dvorna dekelza, go-spodizhna, gospodizha, gospa, fhlahtna shena; (kervna fhlahtniza, rodjaniza » krewna); Croat. gozpodichna ; Rag. vladika, gospoja, plemeniza, plémkigna, plémka, (ob.

Plemię) ; Ross. ^BopHHKa, óapnwHH, óoapuuiHa, (ob. Bojar). Jeśliby który szlachcic nieszlachciankę sobie nierówną pojął, tedy tę nieszlachciankę żonę swoje sobą i szlachectwem swym uszlachci. Stat. Lit. 80. eine flnabelicDe. Mieszczki biorą na się ubiór szlachecki, szlachcianki strój wojewodziny, ftetr. Ek. 68. Biel. S. N. 22. Birk. Dom.

12. Szlachcianeczki, mieszczaneczki. Teat. 1, 44. SZLACHCIC, a, m. ; Boh. ślechtic, władyka, łopota, zeman, zemanjn, zemenjn, (ob. Ziemianin); Slov. zeman, ślech-tie, ze ctnćho rodu * familiant; cf. Germ. Norimb. ein ©e* fdjledjter; Sorab. 2. schlachta » plemię, ród, familiant); Sorab. 1. femian ; Carn. shlahtnèk, pleménitnèk , plur. gospoda, gospodstvu , (shlûhta, 1) genus, prosapia, 2) afjinitas)\ Vind. fhlahtnik, fhlaten gospud, deshelni fhlahtnik, vlasteinik, plur. fhlahtniki, fhlahtni ludi ; (fhlahta cognatus , cognatio , genus, kervni fhlahtnik, kiri je v fhlahti, ufhlahten, fhlahta, ufhlahtnik, rodjak * krewny; on je meni fhlahta »jest mój krewny); Croat. plemenit, plemcnitas ; Slav. plemich ; Bosn. vlastelin (ob. Właściciel), plur. ylasteli, gospoda; Rcrss. uliaxthul , plur.

m.mxTa , (unaxTa gatunek siekiery), 4BopflHHHT> (ob. Dworzanin), ó^aropo4HUH ne^OBtKt, rocno4HH,B, (cf. gospod) ; (cf. ap. Ot/ried. et Notker, slahta , slahto , gislaht; Sax. Inf. et Germ. Sup. ©djledjt « ©efcfyledjt genus-, ~Svec. slag, slagt); szlachcic, ber (Ebelmann. Szlachcic należy się pisać, nie ślachcic, bo z Niemieckiego ©d)lad)t. Janusz. Now. Ch. Jabłonowski rozumie, że ma być sławczyc od sławy. Jabi. Her. Toż Sarnicki wywodzi, że szlachcic wziął początek od słówka sława, niby sławcie. Chmiel, i, 569. Szlachcic u Pulaków niby ©djladjter, według Hartknocba z Niemieckiego , rzeźnik , przez postpozycyą nazwany, że na wojnie pod Grunwalda Polacy Krzyżaków 50 tysięcy położywszy, wiele naczynili mięsa Marsowi in victimam. Kromer zaś twierdzi, że się zowią ©efdjledjter, t. j. z podłyeh idący, że wielu podłych za odważne czyny szlachectwa odnieśli zaszczyt. Chmiel. 1, 569. Widzimy w Niemieckim języku słowo ©(fyladjt bitwa ; i raczej imię szlachcica przypomina nam początek zasługi i nagrody męstwa. Czack. Pr. 1, 262. Szlachcic, rycerz, członek stanu rycerskiego, miles famosus. Vol. Leg. 1, 57. Szlachcic uczyniony, ob. Schartabel. — Szlachcic nowy, z cnoty i zasług uczyniony, nie z przodków urodzony, novus homo. Cn. Ad. 1141. (cnota szlachcicem czyni, szlachectwo daje). Szlachcicem zostać (Bosn. ugospoditise, uljesti ù gospostuo). Szlachcic nowy, właz, szlachcic orłowy, szlachectwo kupił. Cn. Ad. 1141. Szlachcicem być Ross. 6iaropo4CTBOpaTb. Szlachcic po babce. Cn. Ad. 1142; nobilis haberi vult, cum non sit. Szlachcic urodzony, zacnie urodzony, starodawnego domu. Cn. Ad. 1142. (familiant, cf. -cki, - ski). Jakem szlachcic, tak prawda. Teat. 29,101. Jakem stary szlachcic. Teat. 7. rf, 55. Szlachcic ubogi ; Slov. zeman , kûska chleba né mâm, pauper nobilis. — Pluralis hodie irregul. SZLACHTA, G. -y, D. - cie, collect., (Sbelleute, Slbcl. Nowa szlachta, tak osiadli, jako i nieosiadli, płacą ... . Vol. Leg. 5, 175. Wszystkę szlachtę równemr być między sobą uznajemy. Gaz. Nar. 1, 154. Gdyby którego świadka nagamł w szlachectwie, tedy oni drudzy

świadkowie jego prostą powieścią mają sprawić, iż jest ‘szlachta osiadły i wojnę służy. Tarn. Ust. 10. (iż jest szlachcic osiadły). Apud veteres reperitur Pluralis fere semper regularis : Obywatele i ‘szlachcicy Rzymscy. Kosz. Cyc. D 3. Jak wielu ‘szlachciców, z dobrych rodziców urodzonych, odrodków widzimy. Pełr. Pol. GO. Jak wiele szlachty. W. Post. W. 241. Szlachcicem jest, którego obadwa byli rodzice ‘szlachcicy. Herb. Stat. 238. (szlachtą). Chudzy ‘szlachcicy. Gorn. W/i. N 4 b. Stryjk. 75. et 80. Było wiele nieszlachciców, którzy cnotą swą uczynili zacne potomstwo swoje. Gorn. Dw. 19, Ross. pa-3HoqHHeBfB roturier, ttrtrtbelicfye. — g. Wy - ście ‘szlacbci-cy, a myśmy nie ‘szlachetni. 1 Leop. 1 Cor. 4, 10. (wyście szlachetni. 3 Leop. ; wy-ścje zacni, a myśmy beze-cni. Bibl. Gd.). Choć ‘szlachcicy będąsy nowie jego, choć nie ‘szlachcicy. 1 Leop. Job. 14, 21. (szlachetni, nieszlachetni. 3 Leop.\ zacni, wzgardzeni. Bibl. Gd). Antyocha nazywano szlachcicem. 1 Leop. 2 Mach. 4, 7. (szlachetnym. 3 Leop., epifanes. Bibl. Gd.), erlaubt.— §. Szlachcic, prosty szlachcic, nie pan, nie senator, nie wojewoda , (cf. bojar), ein ßcutj gemeiner Sanbebelmamt. Szlachcic tam jakiś do Pana przyszedł. SZLACHCIC, SZLĄ-CHETNIC cz. niedok., oszlachcić, uszlachcić dok. ; Boh. ślechtiti ; Vind. ofhlahtiti, pofhlatiti, pofhlahtnit; Bosn. oplemiti; Ray. oplemmenitti, ugospoditti, povlasteliti) ; szlachcicem czynić, rtbeltt, JlUtt (Ebelmamt madjett. Godny on, żeby był szlachcony. Jabi. Tel. 1G8. Chrobry po tej bitwie szlachtę-ubogacił; prostego też rodu żołnierzów uszlachcił. Stryjk. 156. Nobilitacya jest uszlachcenie nie będącego szlachcicem. Czach. Pr. 263. — g. Transi, fig. Szlachcić, szlachetnić, ozdabiać, szlachetnym czynić, zdobić, zaszczycić, uzacnić; nbcln, jterett, fcfytmtcfen. Najdują się na urzędzie ludzi podli i niskiego stanu, tych też urząd nie szlaohci i zacniejszymi nie czyni. Szczerb. Sax.

200. Jeśli cnota szlachci, co się twarzy przypatrujecie? Smotr. El. 7. Co takiemu wadzi 'naród prosty, którego dobre obyczaje jego szlachcą? Kosz. Lor. 29 b. Dobrym a poczciwym mamy się zdobić, szlachcić, i w nim się zachować. Bej. Zw. 93 b. Dwie rzeczy człowieka szlachcą, obyczaje i rozum. ,/. Kchan. Dz. 193. Mało o to dbają, aby się obyczajmi, naukami i zacnemi uczynkami szlachcili. Modrz. Baz. 166. Człowiek uszlachciony jest darem rozumu. Petr. Pol. 64. Ludzi przyrodzoną śmiałością uszlachconych bardzo miłował. Stryjk. 351." Domy zaszczycone i uszlachetnione tylu dostojeństwy. Zab. 14,

212. Nie uszlachcają nas przestworne domu ściany gę-stemi przodków usłane portretami. Pilch. Sen. lisi. 1, 331. Rodem Homera siedm miast uszlachcić się chciało. Dmoch. Szt. R. 89. Tak wielu znakomitych cnot uszla-chcasz zbiorem ród twój. Zab. 9, 42. Zabi. Pragnął uszlachetnić pozostałe dni panowania swego. Ust. Konst. 1, 74. Z mego wonnego kwiatu pracowite pszczoły Biorą miód, który potym szlachci pańskie stoły. J. Kchan. Fr.

26. Połyskują się w tylnej straży rozwieszone znaki, Co Portugalską szlachetnią koronę. Przyb. Luz. 120. Wszechmocnie nowe stwarzają słowa ; samowładnie szlachcą postronne. Ossol. Mow. praef. (dają im niby indygienat,

przyswajają). — Sirnil. Gorczyca biała blizny czarne szlachci i ciału podobne czyni. Syr. 1201. (gładzi). Blizny ran sok ten szlachci i wyrównywa. Syr. 186. Szlachetnić, polerować, w szlachetniejsze obyczaje wkładać ; oer* ebeltt, bilbctt. Dzięki sprawcom uszlachetnienia w części plemienia ludzkiego. Gaz. Nar. 2, 330 b. SZLACHCINA, y, m., commiser., biedny szlachcic , szlachetka, ein arm» feltger (Sbelmann ; Ross. rocno^niKt. SZLACHC1URA, y, m.t SZLACHCISKO, a, n. , contemn., nieokrzesany szlachcic, ein grober, ungehobelter (Sbelmann. Głupi szlaehciura nie zna się na niczym. Teat. 24. b, 15. Coż mam z tym szlachciurą parafianem gadać? ib. 24. b, 52. *SZLA-CHCIWY, a, e, szlachetny, niegminny, ebcl. Między in-szerni bydlęty, koń jest najszlachciwszy królom. Cresc.

513. SZLACHECKI, a, ie, do szlachcica lub szlachty należący, abcltd), Slbel » ; Boh. wlâdyckÿ (ob. Władyka), zemansky, (ob. Ziemiański); Carn. gosposki ; \ind. fhlaht-nosten , pofhlahtnen, fhlahten, vifokoroden; Croał. ple— menit, ulasztelin ; Bosn. plemenit, vlastelski; Rag. ple— mènit; Ross. m.iaxeTCKiö, 4ßopHHCKiii, rocno4CKii1, 6m-ropo*4eHHhiH ; Eccl. RuroąojMiT». Sądy szlacheckie , dla szlachty, ob. Sąd; (Slov. pan slużni, slużnodworski judex nobilium, f. pani slużna, sluznodworskâ). Obiecuję szlacheckim słowem wszelaką nagrodę za pracę podjętą. Archel. 2, 2. Mój domek szlachecki mu się upodobał. Rras. Pod. 2, 142. ziemiański; Boh. zemanstwj. — Nie-szlachecki, Bosn. potiseten , sebar ; Ross xy40p04iiuîi ; Eccl. nenopo4HbiH. Szlacheckie piwo, cienkie piwo, cien-kusz ; #«lbbter, 9?acf)bter. Szlacheckiego opiwszy się piwa Chłopek z jarmarku próżny jadąc śpiewa. Zab. 9, 144. Skrzet. Szlacheckie piwo tym drożej przedają, Co chłop, co szlachcic niechaj chłopi znają. Bratk. M 3 b. — Szlachecka, szlachecka sprawa; ablicheö Verfahren, £>anbeln. Szlachcicem dobry, mówisz, aza szlachcic Kraść, rozbijać powinien! aza to szlachecka! Opal. Sat. 5. SZLACHECKIE aduerb., po szlachecku, rutę ein (Sbelmattn, abeltd). Kto nie żyje po szlachecku, nie szlachcic. Opal. Sal. 6. Statecznie, meżnie i ‘ślachetzkie na świecie żyli. Kosz. Lor. 79. (szlachetnie). SZLACHECTWO, a, n. ; Boh. ślech-tictwj, wladycstwo , wladycstwj, urozenost (cf. władyka, cf. urodzony), zemanstwo (cf ziemiaństwo; zemanstwj dwór szlachecki); Slov. zemanstwo; Carn. shlahtnust, shlahten stan, shlahten rud; Vind: fhlatnost, fhlatnust, vifokorodnost, fhlahten stan, fhlahten rud , (fhlahtnifhtvu, fhlaten dvor * dwór szlachecki); Bosn. gospostuo, vlaste-ostuo, plemenstuo; Croat. plememtoszt, plemenschina ; Ross. iiMHxeTCTBO , 4B0pfiHCTB0, 6,iaropo4ie ; stan szlachecki, ranga szlachcica; ber 2lbcl, Slbelftanb, 2Ibelfd;a(t. Szlachectwo prawdziwe, nie na owym pargaminie, na którym prerogatywy są pisane, zależy, ani też na tym, iż kto z tego a z tego ojca rodzi się, lecz na cnocie, męstwie, zasługach. Mon. 65, 439. Szlachectwo jest niejaka zacność przodków, a uczciwość której się rodzice nasi cnotliwie dosłużyli. Kosz. Lor. 29 b. Szlachectwo było wynalezione przez starożytność, dla nasycenia takim kosztem ambicyi ludzi niskiego stanu. Mon. 70, 627. Kanonicy św. Stanisława ośm stopniów szlachectwa dowo-

dzić powinni. N. Pam. 9, 278. Cnota szlachectwo daje.

tuł burmistrzowski; roojjlebler, ütitel ber Surgcrntctjłer. Zostałeś obrany burmistrzem; zaczyni: szlachetny Panie! Teat. 13, 89. (szlachetnie urodzony). Szlachetny, burmistrz nie wyrozumiał istoty sprawy. Mon. 76, 141. SZLACHTA, ob. Szlachcic. SZLACHTAWA, y, i., Chlastawa, Chlastana, Pleśnik, złoty trank, chmielik, conyza, rodzaj rośliny. Kluk. Dyke. 1, 154. Syr. 746. §Iöfyfraut, Sürnwtrj; Carn. drêsen ; Croat. bussinecz, jermèn ; Bosn. buscina, buscinaę. SZLACHTOWAĆ, SZLACHTO WANIĘ, ob. bić rzeź. SZLACHTUŃ, ia, m., szlachcina, szlachetka, eut Wlbebeutenber ©beltltar.n. Jakiś szlachtuń stary tu widzę idzie. Teat. 35. c, 45. SZLACHTUZ, a, m., miejsce, gdzie rzeźnicy bydło biją , rzężą , rzeźnica , rzezarnia ; z Niem. ba® ©cbladjt^ait® ; Boh. ślachtata, porażka, (cf. porażka); Sorab. 1. sehlachtwancza, zarezwarna ; Vind. me-fniza , (cf. mięsne jatki) ; Croat. meszarnicza ; Hung. me-szarszek; Dal. komarda ; Slav. kaszapnicza ; Bosn. ko-marda, bekaria ; Ross. 6oîîh/i , (cf. bój, boisko). Szlach-tuz, 'kutlof, rzeźniczy warsztat. Dasyp. E e 4 b. Szlach-tuzy mają być przeniesione w miejsca ustronne, fetorem swym mieszkańcom nie szkodliwe. Gaz. Nar. 2, 109.

Zegl. Ad. 37. Szlachectwo bez cnoty, z łyków forboty.

Cn. Ad. 1143. Lepsza cnota bez szlachectwa, ntiz szlachectwo bez cnoty. Cn. Ad. 456. Nieszlachectwo, Eccl.

Henopo4HOCTb ; Ross. xy4opo4CTco. SZLACHETCZYZNA, y, i., dziedzina szlachecka , ein abltc&e® ©ltt. Po króle-wszczyznach, równie jak po szlachetezyznach chłopi pańszczyzny odbywają. Ostr. Pr. Cyw. i, 50. SZLACHETKA, i, tn., quasi derm nul. Nom. szlachcic ; gołota , chudy szlachcic , ein armer Teufel öou ©Delniann. Tym czasem szla-chetka dyskuruje, rozprawia w kole, ba i łaje. Opal.

Sut. 78. Ja zaś, choć teraz sługus, chociaż szerepetka,

Wiedzą, żem bywał lepiej, wiedza, żem szlachetka. Zabi.

Zab. 2. SZLACHETNIĆ, ob. Szlachcic. SZLACHETNIE, a, m., szlachetnie postępujący, ein. ©bler, ebel bcnfenber.

Nieszjachetnicy, którzy z twarzy i z czoła wstyd otarli.

Eraz. Dw. A. ttneble. Nigdy od tego nieszlachetnika (szatana) , i od pokus jego spokojni być nie mamy. Rej.

Post. iV 4. ib. Q q 6. Rej. Zw. 85. SZLACHETNOŚĆ, ści , ź. ; Boh. ślechetnost, uślechtilost ; Vind. fhlahtnost, fhlatnoferzhnost ; Ross. 6jaropo4CTBO, caitOBiiTOCTt ; spa-niałość, ber (Sbdmutli, ba® (Sble, ber 5lbel, ©eifte®abel, SZLACZEK dem. Nom. Szlak qu. v.

2. szlèd ; Sorab. 1. flëd, stup, (cf. stopa); Carn. slęd , sledina ; Vind. fled , flied , fiedba, ofled , fleditje , (ilied, fhenvalentinova bolesen « św. Walentego nigmoe) ; Croat. szléd, sztupina, trag ; [Eccl. cnïft’L 2j ; Ross. c.rl>4'B, BTe^wa; IEtym. cerk. äl^th, ob. Leźć 2]; szlad, nie ślad; bo nie mówimy siedł, ale szedł , szła. Janusz. Now. Ch. ; §. 1) szlak, stegno, pad, trop, stopa, oślada ; bte (Spur, bte ftcifirte, ber Śupfńipfrn. Patrz na pawiment, obaczże, czyje to są ślady? 1 Leop. Dan. 14, 18. (stopy. 3 Leop.).

na rolą, pański ślad albo stopy ; obecność pańska wiele waży ku dobrej sprawie w każdej potrzebie. Kosz. Lor. 58, (ob. oko pańskie konia tuczy). Trop albo ślad najlepiej się poznaje po świeżym śniegu. Kluk.

bie SSortreffli^feit. Ze światła wypływa szlachetność duszy, "'SZLAD. ŚLAD, u, m. ; Boh. sied; Slov. ślepege ; Sorab. która przenosi honor nad wszelki inny interes. N. Pam.

24, 526. Cozkolwiek piszesz, chroń się pisać stylem podłym, Wszystkich stylów piękności szlachetność jest źrzódłem ; Chroń się brać za szlachetność nadętych wyrazów', Słów dziko powiązanych , olbrzymskich obrazów.

Dmoch. Szt. R. 10. SZLACHETNY, a, e, SZLACHETNIE udverb. ; Boh. śleehetny, uślachtily, urozenÿ, (cf. urodzo ny) ; Slov. ślechetny ; Carn. shlahtnè, (kosztowny); Vind. fhlahten , (krewny, spokrewiony), fhlahtnoferzhen, fhla-tnu rojeń, (fhlahtnu preliosus, fhlahten vel fhlahtni ka- Najlepszy gnój men * drogi kamień); Ross. 6aaropo4HHH ; Eccl. cuhobiiti ; niepodły, cnotliwy, wyborny; ebel, cbelmutliig. Szlachetny non ad genus, sed ad mores pertinet. Cn. Th. 1117.

(distrig. szlachecki). Jest szlachetnym ten, który z przy-    Zw. 1, 583. Idą 'psi za zającem, jedni śrzodkiem za sa-

rodzenia dobrze jest ku cnocie ułożony. Pilch. Sen. list.    mym padem abo śladem, drudzy po tę i owe stronę

550. Jeśliże jest co szlachetniejszego a przystojniejszego    pada, na wiarę tych, którzy śladem idą, choć sami o

człowiekowi, jak cnota, któremu klejnotowi żadne insze    padzie nie wiedzą. Oslror. Myśl. 32, (ob. Śladogonny).

zwierzę nie rozumie. Rej. Post. T t 5. Pomyśl sobie,    Melamp ślad zgubił. Banial. A 4. Ślad zajęczy Ross.

jeśliże jest który szlachetniejszy klejnot tego to człowie-    MaamcB, na3aHKii. Ślad lisi Ross. HaptiCKt. Podwójny ślad

ka nędznego, jako ona święta a niewinna duszyczka je-    Hoss. C4B0HKa. Śladem szukać, w też tropy za kim iść,

go? Rej. Post. T to. Szlachetne jego czyny. Birk. Dom.    śladować, śledzić, pr. et. Ar.; ber 6pur liatfygefjeit, nad)*

161.— §. Quo ad pretium: Szlachetniejsze części ciała;    fpuren. Olgierd zebrawszy się, tuż w stopy i w świeży

ślad za mistrzem Pruskim do Prus ciągnął. Stryjk. 594. Droga jest ślad, którędy kto pierwszy kieruje. Min. Ryt. 4, 143. Do prawdziwej piękności ich gościniec wiedzie, Lecz niewielu waży się chodzić po ich śledzie._ Chód. Gesn. 155. (za ich przykładem, wzorem). — Ścieżek przez zagrodzenia bronić trzeba; niech każdy idzie zwyczajną drogą, a nie jak złodziejskim śladem. Haur. Ek. 104. (przesmykiem, cf. szlak).— Ślad czego tracić, grn-bić, zacierać co, żeby śladu nie było, wygładzić, do szczętu, z kretesem, atidj ntt^i ettte (śśpur }uritcf laftctt. Będę wojował z Persami, ale tak. że i śladu ich nie zostawię na świecie. Boh. Kom. 2, 425. Prawnuki i szladu tej

których obrażenie o śmierć przyprawia człowieka. Perz.

Cyr. 1, 13. Części mniej szlachetne, bez których życie ludzkie, lubo z biedą , obejść się może. ib. Szlachetne ziele. Sienn. 78. Spicz. 98. Szlachetny kwiat. ib. 255, et 187. Ciało pańskie w przenajszlachetniejszym sakramencie. W. Post. W. 2, 41. (w- przenajświętszym). — §.

Szlachetny, co do rangi, rodu, zacny, öüweljnt. Wszyscy ludzie jedenże początek mają, z jednego przodku idą, ani jest jeden szlachetniejszy niż drugi , chyba kto ma lepszy dowcip. Gorn. Sen. 195. Imię szlachetne, jest to skutek cnot tych mężów, którzy się jako wodzowie zasługami popisali. Pam 85, 1, 938.— §. Szlachetny, ty-

75

Słownik Lindego wyd. S. Tom V. .

ce odziała cnoty szlafrokiem. Zab. 10, 156. Zabi1 płaszczykiem. SZLAFROKOWY , a , e , ©cfylafrocf » . Ubiór szlafrokowy. Tcat. 19. c, 51. SZLAFTRUNK, u, m., picie na dobrą noc; z Niem. ber ©djlflftnmf. Po podwie-

594

ŚLADEK - SZLAFRO K.

SZLAFROKOWY - SZLAK.

góry nie ujrzą. Teat. 8. b, 44. — §. Szlady ciesielskie, linie kresiane etc., na drewnie. TY. kresy, 6trld)e, 8t* ntert ber B^merleute auf bem £ol$e. Naznaczyć ślad rubryką, krętą. Tr. — 2) Szlad roli, łan, miara roli, eine

£>llfe gattbeS. W Prusiech, w Mazowszu, w Litwie, na czorku wieczerza, po wieczerze szlaftrunk. Opal. Sat. 72 włoki mierzą, w Wielkiej Polszczę na szlady, w małej SZLAG, u, m., powróz na kluczki zadzierzgniony; z Ni-em. Polszczę i w Rusi na łany. Grzęp. A 2 b. Źrzebta, szła- bte ©cfyltttge, ein itt (Balingen gefnäpfteö Beil. Widząc w dy, pewnego wymiaru nie miały, brano je jako dni ora*    Wieliczce nowego zaciągu    Wsiadających    do szybu ,    aż i

nia. Czach. Pr. 223. Z każdego źrzebia, szladu, włoki    bachmistrz w szlągu Musi    być Morsztyn.... Fot.    Pocz.

z osiadłych ról mają płacić po 10 groszy. \ol. Leg. 2,    63. (gruba lina, na    kształt krzesełek obwiązana, w    któ -

662, cf. półszlednik. 'ŚLADEK, dku,    m., n. p. Na ślad-    rych się siedząc na    dół szybu spuszczają). Bałwan    soli,

ku posadzić, zasadzić na kogo, portere in insidiis. Mącz. wszystko obrachowawszy, jako to szlągi , powrozy ko-#interÿalt. '“ŚLAD0G0N1EC, ńca, m., goniący za czyim    nopne , łyczane, nie będzie drożej przedany, jeno po

szladem , ber ■Jîacftjflger, 9îad)fej3er. Zbieg przepłynąwszy    5 groszy. Herb. Stał. 104.

rzekę, tam dopiero pozbył ^swoich śladogońców. Pot. SZLAGA, i, z. , SZLAZKA , i, i. dem., kula drzewiana, Pocz. 137. “ŚLADOGONNY, a, ie, n. p. Śladogonni psi.    młot wielki. Cn. Th. 1117; z Niem. bte ©d)lage, bte

A. hchan. 91; odora canum vis, ttadjfeßettb, bte ©pus    $0l$fctjlaße; Boh. bigdk , pjch , pobig3cka, klâpec; Slov.

yerfolgenb. Przez skały uchodziła    ona , Śladogonnych    pobigaćka, wułaśka ;    Sorab. 1 et 2. beja, (Sorab. schlaha,

psów głosem bywając pędzona. Otw.    Ow. 78. ,;,Psi ślą-    dówha preeżna żerdź    przewora) ; Carn. falkél, kladvo,    kyz,

dogonni, naribus acres. Zebr. Ow. 186. SZLADOWAĆ,    ky; Vind. kiz, kizhiz, terkel, butez, nabijazh, nabijalu,

ŚLADOWAĆ cz. niedoli.’, Boss. cjOMoBUTb (»naśladować,    trepaunik, butiza, zhiz, kladiuo ; Ross. 6hæo , æojiôhh,

indagować), cjefe^imuaTL ; śladem szukać, iść w też tro-    40.i6yxa, ko.iothjo, KoaorymKa, KOJOTymeaKa, ueKMapt.

py za kim, śledzić, szlakować: liadjfpürcn, ber ©pur    Maliens, szlaga, kula, taran. Mącz. Szlaga drewniana

nad;oel;ert. Pies zająca siaduje. Tr. 2, 238. Niektórzy    służy ogrodnikowi do wbijania w ziemię większych koł-

myncarze pieniądze potajemnie i złośliwie fałszują; prze-    ków. Kluk. Rośl. 1, 81.    Gruzły ziemi    rozbite być po-

to takich złoczyńców śladować każdemu należy. Szczerb.    winny szlagą czyli młotem    drewnianym.    Przed. 55.    Śni-

Sax. 255. Szladowanie, indagacya, śledztwo Croat.    cerze potrzebują drzewa na szlażki do pobijania dłóta.

obszök. — Fig. Siaduję boskiego dzieła. Suszyć. Pieśń.    Kluk. Rośl. 2, 169. Szlażka czyli tłuczek mały. Jak. Art.

3, E 1 b. (dochodzę rozbierając). SZLADOWNIK, ŚLA-    2, 249. Szlaga u bednarza, drewniana lub żelazna,

DOWNIK, a, m.,    śledzicie!, ścigacz, pryciacz ; ber 9?fld)»    którą pobiją    obręcze. Magier. Mskr. Zgadłem, chaos w

fpttrer, 9łacf|fe£er,    9?ad)folger, Verfolger. Idzie za nią, ja-    głowie, za najlepszeby stała krople    i ulepki Szlaga be-

koby śladownik. 1 Leop. Syr. 14, 25. (jakoby goniec.    dnarska, bo mu braknie piątej klepki. Zabi. Zab. 99.

5 Leop.'). SZLADOZYLE, a, n., wrąb we wnętrze go-    U flisów szlaga jest pniak z trzonkiem, którym hartful

rzystości, dla lepszego rozpoznawania świeżo napadnię-    na lądzie wbijają. Magier. Mskr. — g. Szlagi, sztaby,

tej żyły kruszcowej. Mier. Mskr., ber ©ctjurf, im Slerg&aite.    legary wscbodowe, scapi scalarum. Cn. Th. 1122. ü£rep«

Pochodź, naśladować, naśladowca, naśladownik, na-    pettfćtltlc, ^reppettpfoflen. SZLAGIER, u, m., u smuklerza

śladowniclwo, prześladować, prześladowca, oślada, poślą-    jest kościany, do przybijania wątku w taśmie. Magier,

dek, pośledni, upośledzać, śledzić, wyśledzić; śledź, śle-    Mskr. ber .ftlopffcfylfigel ber ^ofntneiittrer.

dziówka ; ej. śli, sziy, szta Yerbi iść.    1. SZLAK, ŚLAK , u, w., 1) paraliż. Syr. 52, apopleksya,

SZLAFMICA, y, z., SZLAFMICKA, i, i. dem., nocna czap- z Niem., ber ©(blag, bte Slpoplerte, ber ©d)lagfliiß ; Carn. ka, duchna , duchenka ; z Niem. bte ©cfylaftnitße ; Vind.    boshje shlûk    , sblâk , ( slâk »powój    ziele); Vind. boshy

ponozhna kapa;    Ross. cimÜHoß KOJnaut, KO-jnauetes.    flak, boshji    fhlak, boshji vdarez,    skrouina, krulovust,

Zerwał swoje białą szlafmicç wojéj łysej mózgownicy.    krivust, (fhlak, vdarek , vdar« uderzenie); Croat. boshy

Teat. 55. d, 82. — Alleg, d się drzem za laurem,    udaraz, guta, dërhtavicza ; (slàk ictus, verber)\ Ross.

dobrze jeśli który    Brudnej na łeb szlafmicy zarwie lub    JTtapi, paacJiaÓJieHie. Lawendowa wódka zachowuje od

misiury. Zab. 12,    170. Zabt. SZLAFROK, a, m., SZŁA-    szlaku, t. j. od zabicia powietrza. Spicz. 101.!—2) Szlak

FROCZEK, czka, w., dem., nocna suknia, ber ©^lafrotf ;    na ptaki, klatka, decipula avium. Mącz., ( cf. potrzask),

Vind. nozhna jopa, nozhnu oblazhilu , hemetel sa spa-    eilt ©d)fag&ÛUer, etlt ïaitBcnf^fag. Szlak w gołębińcu. Tr.

nje ; Slav. haljina    spävacha; Ross. mjatpoirL, cimtHOe    Gołębice latają do szlaków swoich. 1 Leop. Jez. 60, 8.

iwaibe. W czasie    prześcielania łóżka niech chory szła-    ( do okien swmich. 3 Leop. ). Jako szlak pełen ptaków,

frokiem lub nocną    suknią pokryty, na miękkim krześle    tak domy ich pełne zdrady. 1 Leop. Jer. 5, 27. Jako

siedzi. Krup. 5, 3G7. Zskoczyła z swego łóżka, lekkim    kuropatwa bywa przywiedziona do szlaku, albo kózka

tylko narzuciwszy się szlafrokiem. Nieme. Król. 1, 57.    leśna na sidło, tak i serce pysznego. 1 Leop. Syr. 11, 32.

Na teatrze bywała w długiej wygodnej sukni, która by- 2. SZLAK, u r m., żużel; z Niem. ber ©cblatfen; Ross. ła do szlafroka podobna. Pam. 83, 2, 49. — Fig. Tr.    nuaiCB, uiKBapa (cf. skwara), rnKPapima, niKBaptta; (cjfl-

Możtu i w szlafroku męstwo pokazać, jPilch. Sen. list. 2,    KOTb pluta). Molybditis, ołowny szlak, ołowne ‘szymowi-

286. (niekoniecznie w zbroi, in toga). Sztuka pochleb-    ny, brudy. Marz.

3.

SZLAK - SZLAKOWNY.

SZLAM - S Z Ł A P'.

595

u, m., akt, gościniec; eine ^üafoge, îtofirt;

Etym. y słaba 2] ; przesmyk -, Germ, ber ©d)lt$, ein verborgner geheimer 2Beg, ©$ietd)iv<?g, enger ^Jaj-j; (Sîieberf. flefe); (Boh. siak trop; Vind. fhlak, me-stu , krai « miejsce , v tern fhlaki, na tern rnesti * natychmiast). Szlaki Tatarskie zwyczajne, któremi zwykli wpadać do ziem Ruskich i do Wołoch, są trzy: jeden Ku-czmieński, drugi czarny szlak, trzeci Wołoski. Gwagn. 618. Wiedział przeskoki i zaczajne znaki Kuczmeńskie

SZLAKOWANY, a, e, snadny fpurbar, letd)t auöjufpüren.— Phys. kich serc zakręty. Nar. Dz. 5, 91. mtergnhtbltd), fpćtbbnr. — §. Szlakowny, poszlakowany ; ertappt, über* raiefen, tabel^aft. Takie jawne matactwo już nie wodza znaczy, Lecz szatana fałszerza szlakownego raczej. Przyb. Mili. 134. W niczym nieszlakowni. Przyb. Mili. 194. To są nieprzyjaciele kłamstwa, szczerzy ludzie, Nigdy nie szlakowani w zdradzie lub obłudzie. Przyb. Luz. 223. i Wołoskie, ba i czarne szlaki. Paszk. Dz. 19. Paszk. SZLAM, ŚLAM, u, m., muł; z Niem., ber ©djlamm-; cf. Chor. A 5, (ob. czarna droga). Przez ‘Niepr dwa też    cf. liai, limo, Lat. limus ; (Boh. ślam flegma); Slov.

brody albo szlaki są niepospolite, któremi Tatarowie do    kał (ob. Kał), zmulina , (ob. Muł); Sorab. 2. schlóm ;

nas przechodzą; zowią się Krzemieńczucki i Kućrniński.    (Garn. sblem* ślina, flegma); Vind. fhlćme, glu, glenza,

Biel. 3. Gwagn. 3 idem. Szlakiem Tatarskim zwano tę    glinza , klatje , zekla, musga , bersa, blatu; Ross. n,it

przestrzeń ziemi, którędy najczęściej wypadali Tatarowie.    (cf. ił), Tima; Eccl. TimtnHic. Szlamy wielorakie,

G'zack. Pr. 1, 182. Strażą czujną opatrzył wszystkie    czny, stawowy, jezior, błot. Kluk. Rośl. 5, 183. Nie za-

szlaki. Teat. 45. d, 64. Wyb. W nocy bezdrożnemi szła-    raz szlam z stawu, sadzawki, na rolą wywieźć, ale

kami przerżnąwszy się, z nienacka    Rzymian napada.    niech się wprzód uleży. Haur. Sk. 31. SZLAMA, y, z.,

Pilch. Sali. 212. — §. Szlag, droga, tor, pr. et tr. ;    mada, grunt wysoki i madzisty czyli gliniasty. Magier. Mskr.

ber 2Beg , bte ©trajSe, bie 23a|nt. Szło wojsko trzema    |od) aafitegenbcr S^onboben.— §. Śzloma, ob. Szlamowe fu-

szlakami w dobrym porządku. Nar. Ust. 2, 401. Bieg    tro. “SZLAM0N1K, a, m., żaba Graec. nylowiog. Przyb.

gwiazd dokonany, tymże szlakiem na nowo poczyna.    Batrach., cf. bagnoch. SZLAMIĆ się rec. niedok.

Pilch. Sen. list. 289. O ja trzykroć szczęśliwa, bym    mowatym się stać, jdjletmtg tperben, Gdy już zaczynają

przelecieć mogła W obóz króla Kretskiego powietrznemi    sie krostv szlamić i rozpekać, tedy.... Krup. 5, 453.

szlaki; per auras. Zebr. Ow. 189. Szlak ziemia w pie-    SŻLAMOWATOŚĆ , SZLAM0W1T0SĆ, SZLAMISTOŚĆ,

kło otwarła. Źcbr. Ow. 118. Szlak    przodków swoich    ści , z., obfitość szlamu, bte ©djlammtgfeit    ; Ross. hjo-

opuśeiwszy, za swoim się przedsięwzięciem udawamy.    BaTOCTb, bh3K0ctł, THHOBaTOCTŁ.— §. Flegmistość, fle-

Budn Cyc. 61. Oderwali się od kościoła powszechne- gma , zamulenie: ©d/leimigfett, ©d)letm. Nerwy oziębłe go, i nastąpili na ślak pogański. Gil.    Kaz. B 6. — §.    i szlamowatościami 'flagmistemi ogarnione,    ziele to roz-

Szlak, szlad, Stegno, trop, stopy, bie    ©pur, pr. et fig.    grzewa. Syr. 194. Sole do rozrzedzenia    szlamowitości

W starym zakonie są niby szlaki    i    podobieństwa nieja-    używane bywają. Krumł. 120. Szlamowatość gęsta ape-

kie ś. trójcy. W. Post. W. 2,    9.    Lekarski szlak na    tyt gubi. Krup. 5, 668. Ślizkość abo ślamowatość. Syr.

swym domyśle, a domysł pewności dać nie może. Bals.    820. et 282. SZLAMOWATY, SZLAM1STY, a, e, — o

Niedz. 2, 478. — §. Szlak, SZLACZEK czego, brzeg,    adv., pełen szlamu lub flegmy, [djlantmtg, fdjlefmtg ; Carn.

kraj czego, bramowanie; ber Dîaitb, ber ©autlt. Biała    shlęmast ; Vind. glenzast, klaten, glenzhen    , glenski,

wstęga z czarnemi szlakami. N. Pam. 12, 280. Czy    blaten, lushen, skaljen, sablazhen ; Ross.    MOBaTLia,

w tym szlaku szerokim pierwej    się rószczki zaczynają    BH3KÜÎ, thhhctłih, THiiOBaTŁul SZLAMOWAĆ cz. niedok.,

haftować, czy kwiatki? Teat. 16.    c,    74. Jejmość do mia-    rzekę, sadzawkę ze szlamu czyścić; z Niem. fdddntmen,

ry coraz się nadstawia, jegomość siedzi bojaźliwy, aby    vom ©dllamme retltigeit; Sorab. 2. szlammowasch ; (Sorab.

znowu po przydatek do szlaku i na kliny albo falbany    1. schlamuyu ligurio, schlamuwar utratnik). Gdy stawy

do kramu posyłać nie musiał. Mon. 69, 588. Jakże się    szlamem lub błotem załażą , wyczyszczają się przez szla-

Wc Pani ten szlaczek podoba? Teat. 31. b, 47. Dawni    mowanie abo wywiezienie błotnej ziemi. Kluk. Zw. 3,

Polacy świąt uroczystych przy odprawowaniu mszy ś.    221. Świtk. Bud. 397. Szlamowanie, elutriatio.    Krumł. 71.

szlak abo ręcznik biały, na kształt stuły kapłańskiej, z    SZLAMOWY, a, e, od szlamu, ©dflflmm * ; Ross. THHHUił.

szyi zwiesiwszy, nosili. Krom. 89. strefy, ©treiffc. Przed SZLAMOWE futro, SZLAMA, ŚLAMA , y, z., SZLAMY laty każda sztuka ochedostwa Polskiego miała się wieczystym krojeni , i potym się pod szlak irtszy przydawała. Mon. 69, 605. Szlak u postawów sukien , kitajek , aksamitów. Cn: Th. 1014. bie ©allctfte, Seifte aut 3^92*

$ud)e, fcf. krajka). Krawcy na swój odrwisz lepiej, aniżeli kiedy na szlak skroić umieją. Mon. 69, 602. uciąć

sukna, materyi. SZLAKOWAĆ cz. niedok., szladować, SZŁAP', (Dudz. n. k. 29. woli CZŁAP'), i, z, spory krok śledzić; Boh. ślakugi, slidjm; Vind. pofleduvati, nafledu- koński; Ross. hhoxoa’b , (ob. Jednochoda) ; großer fferbe* vati, poflediti,    preflediti,    fpürett, öuffvüren. Zwierz le-    fdjritt. ( Boh. slapadlo* stopa nożna; Carn. slap semita

śny szlakował.    Groch. W.    488. — Fig. Patrzać na swo-    maris, ca tar r acta ; Croat. szlàp , hlàp vapor). Szłapią

je wady oślep    i przez szpary A skrzętnie w przyjacie-    jeździć. Dykc. Med. 2, 670. Koń ten ma dosyć szłapi.

lach szlakować    przywary.    Zab. 8, 328. SZLAKOWNY,    Pol. Arg. 84. Lekkim zrywaniem możesz konia do szta-

rusk.

yszlakowania, an^ . Nieślakowne ludz-utter *

rze-

szla—

plur., brzuchy i boki lisie albo rysie; $3aild) * Uttb ©Cttett* feile V0U Südjfcn, Scoparben IC. Futra rysie pojedynkowe; futra rysie szlamowe. Vol. Leg. 4, 556. Rysiego błamu przedniego, tak nóżkowego, jak i ślarnowego nad "ził. 200. Gost. Gor. 78. Moskwa wydaje pilśń , piesaki, rosomaki, szlamy. Pam. 83, 615.

596

SZŁA PAK - S Z L Ą S K I.

SZLAZ - SZLEMIĘ.

pi, do pląsania, do hasania aplikować, f/aur. Ek. 149. 1. SZLAZ, ŚLAZ, u, m., rodzaj rośliny, malva] Boh. slez; Sorab. -r g. De ‘homine:    Ale Jeż Wc Pan bardzo    prędko bie-    4. schlez, wulki schlez, werebina ;    Carn. slęs, slis, shlęs,

gasz , nie możemy    tak człapią biegać. Boh.    Kom. 2, 59.    kompolje; Vind. flis, llies, popovina, poprofha ; Croat.

SZŁAPAK, a, w., SZŁAPACZF.K, czka, m., dem., CZŁA-    szlèz ; Dom.    sljez, sliz; Rag. sljez ; Slav. sliza ;    Eccl.

PAK. Dudz. 29; Boh. ślapak ; Vind. dobrokorazbliu konj,    c,ih)3Ł ; Ross.    3HH3HBog, npocBHpiui, npocKypiMKTi 6oab-

lobkokorazhni konj; Ross. imox04em>, ( cf. jednochodnik),    uioh, £D?all)e,    ^flpelfraut. Ślaz ogrodowy ©totfrofett,    wy-

(cf. m.iaria , iujranKa kapelusz); — 1) koń szlapią idący, żej człeka rośnie z kwiatami wielkiemi, do róży podo-eiit ^«ßgmtger, ein    ^ferb, baâ einen großen    ©ctyritt geÇr.    bnemi; ślaz pospolity, ślaz polny,    płonny, piećhsty, al-

Szłapak rozhukany    na kieł wziąwszy, unosić go począł.    cea , SöefteiTÖÖlein ; ślaz wysoki,    wianeczny, althaea,

Kur. Pet. 2. Już Tytan wprzągł swe ezłapaki. Zab. 40,    fêilnfcf). li tuk.    Rośl. 2, 255. Sienn. 99. Cr esc. 285.    hluk.

207. Zabi Wprzężone szłapaki do małej kolaski. Rui.    Dykc. 1, 26;    ob. róża ślazowa, róża czarna. Cresc.    286.

0'w. 64. — 2) Szłapak, piechur, piechotnik, ein Fußgänger. Ślaz gęsi, rotundifolia, zajęczy, silvestris. etc. Kluk. Dykc. SZŁA PIĆ cz. niedok., Szłapać contin ; Boh. ślapiti , śla- 2, 107. Sleszk, Red. 421. Ślaz żydowski zieleninowy, pati ; Slov. ślapam cdco\ (Ro*s. uuieniiyTb, menarb z corchorus olitorius, w wschodnich krajach zażywany na plaskiem na ziemię walić, inieiiiiyibcfi obalić się, ot- zieleninę, hluk. Dykc. 1, 155.

nuenaTF, trzewiki znosić ; ( Croat. szlapimsze vaporo) ; szła- 2. ŚLAZ, (Śliaz), czwarty żołądek zwierząt przeżuwających;

Boss. pyóeitb ; ventriculus hic inaequalis et turgens est, instar malvae folii. Cn. Th. 178. ber oierte SOłageit ber roieberfäuenben îljterc, ber ftettmagen, baö Sab, ber Stoben. Wół ma cztery żołądki, jeden się zowie xięgi, drugi czepiec, trzeci łosia skóra, czwarty ‘śliaz. Sak. Probl. 71. Ślaz , łączy się z żołądkiem, i od niego zaczynają się cienkie kiszki. Magier. Mskr.

pią iść; (Germ. fdjlappen ; Boh. ślepćge trop, stopa), ben ©d/ritt gelten. Noc była ciemna, koń szłupał noga za nogą. Ossol. Sir. 9. — De homine: Gdy wchodził, usłyszał szłapanie nóg jogo. W. 3 Reg. 14, 5. 1 Ee.op. ib.t baô ©djlappen, ©erditfdt ber gupe. Budn. 1 Reg. 44, C.

—    Szłapać się, wlec się , włóczy się; ftd) langfnnt nadp fd)leppen, ltfldjfrtecfyett. Dworskiej polewki, ni kufla nie łapa, Ni dla bankietów za panem się szłapa. Zaw.Gosp. SZ^ĄZAK, ŚLĄZAK, ŚLĘZAK, 'SLĘZAN1N, a, m. ; Boh.

—    2 ). Activ. Szłapać co, kogo deptać, przydeptać;    Ślęzak; Slov.    Slezók ; Carn. Qvâdar Quadus; [ starorusk.

treten , mebertreten. Titubata vestigia , szłapane , deptane    Ceaeamteirb;    od Sylingów szczepu wandalskiego 2);

stopy. Mąez. Niektórzy rzodkiew szłapią, po wierzchu    z Szląska rodowity, ber ©d)le|ier. Dudz. 18. Ślęzacy, ja-

nać prźydeptując, aby się tylko w korzeń kochała. Cresc. _ koby zlazlaki    abo schodnie, hrom. 177. Biel. 97, ślę—

zanie. Star. Vot. B 4 ; Boh. Slezacy tylni, ostatni, Cechy zaś (poczynający), przedni, pierwsi. — §. Ślęzak, w Toruniu , pewny gatunek ciasta z rozynkami. SZLA-ZACZKA, ŚLĘZANKA, i, ź., bie ©djlefierinn ; Slov. Sle-

zaćka.

246.

Sierść śliczna, jak śnieg doląd nie ślapany nogami. Zebr. Ow. 53. — Alleg. Jako głow'a mówi o nogę uszłapaną , czemu mię szłapisz ? tak pan mówi, że jemu się dzieje, co sługom jego wyrządzają. W. Post.

W. o, 143. (szarpiesz, targniesz). Macerare lu tum , ugnieść, uszłapać, uprawić glinę. Mącz. SZŁAPISTY, SZLAZKA dem. Nom. Szlaga qu. v.

a, e, kroczysty, wielką szłapią chodzący, nteit fdjreitenb. SZLAZOWY, ŚLEZ1ENNY, a, e, od szlazu ; Rag. sljezni ; Koń szłapisty. Tr. 2,    138.    [Garn. szlapaszt, hlapaszt    Croat.    szlezni ; Eccl. cjk)30bi»ih,    £0?alt>eRappel =. Ślazowa

szapaszt vaporesvs).    róża,    malva rosea. Kluk. Rośl.    1, 265. Wino ślezienne.

*SZLARA, y, ż., SZLARKA, i,    z,,    dcmin., bramowanie u    Syr.    279. Ślazowy albo ślazowaty kamień, ma kolor

sukien kobiecych, ber    ©anin    an    einem ®antenîleibe, ber    liścia    ślazowego, ber SJîalacfyit,    ^appelftein. Kluk. Kop. 2,

— Fig. Księżyca , gdy żadnej makuły nie ma na 63. Ład. H. N 65. kształt szlary albo kwefu, pogodv sie spodziewaj. Haur. SZLEDZ1Ć, ob. Śledzić.

Sk. 107.

SZLĄSK, ŚLĄSK, *SZLĄSKO, a, w. ; Boh. Slezsko, Sieze,

Slezy ; Slov. Slezsko ; Sorab. 2. Schlasinska ; Slav. Sblê-ziD : Germ, ©djlefteit. Nazwisko Śląska od różnych narodów gromadzenia nadane jest, tak iż Ślęzacy jakoby czyli szlei ; Ross. uiüeMHUH. zlezlakami albo schodniami nazwani są. Krom. 177. Biel. SZLEJMOWAC cz. niedok., n. p. Kadź duża do szlejmowa-97. A Slavonico slćż szlaz, malva, deducit Durich. 1, nia gliny. Torz. śkl 287.

215. Nam się zdaje, że nazwisko Szląska Silesiae by- SZLEMIE, ienia , «., drzewm , drewno poprzeczne, w poło jeszcze dawniej Znajome, ale tylko wt jednej małej krainie, nazwanej pagus Silensis. Nar. H$t.7>, 38. Szląsk dzieli się na górny i dolny. Wyrw. Geogr. 237. Prov. me,

Dalej Szląska nie był. Pot. Jow. 70. SZLĄSKI, a , ie,

©d)lefifd) ; Boh. Ślezsky ; Ross. UhieHCKik. Księstwo Szlą-skie od Kazimierza W. koronie Czeskiej ustąpione. Wyrw.

Geogr. 237. Szląskie płótna, (oh. Szlązak, Szlęzak,

Szlęzanin).

‘SZLĘGA, i, z., śmigowniea , z Niem., bte ftelbfcfylflnge, bie ©change, eût ©efdpijj. Pierwej szlegi wypalić, a potym kartany. Biel. S. N. 34.

SZLEJA, SZLEJKA, ob. Szła. SZLEJOWY, a, e, od szli

przek położone ; eût Qtieerbflum, Qucer^olj, 33attm ; cf. balka , bierzwono , bierzmo, tram, tragarz; Croat. slzè-velika greda, trâm ; Bosn. stimme, greda velika od kuchje ; Eccl. cimiA, ep-ŁKiiO ; {Garn. slemé vertex for-nacis ; Vind. fleme , strop * szczyt daszny, preschnu fle-me, trot * drąg prasowy; Ross. meJOBii, uioäom’B najwyższa krokiew' daszna, ULteMb, meJOMi hełm, bliwie w herbach). U miechów w kuźniach w walcu

oso-

SZLERA - SZLIFIERZ.

SZLIFIERSKI - SZŁYK.

597

kola są ramiona; te więc hak albo sztabę zwaną szle-    pozycya śklana ostygnie, szlufierz tygielki od masy ma

mię na dól cisną i miech dmie. Os. Bud. 88. ber    odszlufować piaskiem. Torz. ŚkŁ 507. Do huty trzeba

Saunt am Slafebalgen. Szlemie średniej grubości Ross.    sprowadzić jakiego rysownika i szlufirza. ib. 103. Wyciera, CjiemKa. Na trunę tobie z trzecim siemieniem    toczyć, odtoczyć    nóż, u ślufierza. X. Kam. wyślifować.

wystarczą dwie drewnie. Kchow. Fr. 144. (szubienica,    SZLIFIERSKI, a,    je-. Ross. TOmiabiiMH; do szlifierza na-

z trzech drewien złożona). Obieszono go na wysokim    lezący, ©cljleifer*. Toczydło szlifierskie. Kluk. Rośl. 2,

ślemieniu. Klon. Wor, 59. Kasyusz im był tak su-    1 làè , Boh. brusniee. Warsztat ślifierski. Chmiel. 1,227.

rowy, Iż ledwie ich co nie wdeszal na szlemie. Chrośc.    Aby cena śkła nie była przesadzona dla rysowniczej albo

Fars. 325.    . szlufirskićj roboty.. Torz. Śkł. 104. SZLIFOWAĆ, SZLU-

SZLERA , SZURA, ob. Ślera , cf. szlara.    FOWAĆ , cz. niedok., ostrzyć, brusować, gładzić, fdjlet*

SZLĘZANIN, SZLĘZAK , ob. Szlązak. SZLEZ1ENNY, ob. fett; Sorab. 2. schleiffowasch ; Carn. brusiti, brusem;

Sziazowy.    Vind. brufiti, nabrufiti, oistriti, pobrufiti ; Ross. iiłhm>0-

SZL1CH, SZLICHT, u, m., drobno stłuczone kawałki kru-    Ban., OTiiMiwoBaTL, TOMHTb , Tony (ob. Toczyć), rpa-

szcowe wodą zaprawione; z AHem. ber ©djlid), gepulverte    hhtł , orpaiiHTb, orpammaTŁ, ( cf. graniasty;. Skiełka

mit SOSaffer yermtfdtte (Erjerbe. z kruszców stłuczonych    ślifowane. Mon.    67, 609. Ala sto szabel szlufowanych.

spławione szlichy lekkie mieszają się do przepalenia    Teat. 56. e, 25.    Zawieszam przy kapeluszu ślifowaną

innemi cięższemu Kluk. Kop. 2, 298." Szlicht metalów^    szable. A⁷. Farn.    11, 229. Tak dobrzem go po karku

ib. 2, 167.    liznął moją szlifow ana szabelką, aż się głowa na ziemi

SZL1GHTA , y, z, tkaczy klej, którym osnowę pomazują ;    oparła. Mon. 74, 45. — Szlifować u malarza, do gład-

Boh. ślichta *, Vind. fhlihta ; z Niem. bie ©d)Iid)te ber Sein=    kości szpachlówką przyprowadzić. Magier. Mskr. ( szpa-

meber, ein 93rei), womit fte ben SUtfeug fietfen. Szlichta dla    chlować). — §. Szlufrwanego, gra pewna w karty, ein

tkaczów być powinna z mąki żytnej z wodą przegotowa-    gewiffeâ Sartcnfpfel. Z deputatami w maryasza szlufo-

nej. Przędz. 29. Płótno od tkacza odebrawszy, dać po-    wanego grywa cały dzień. Teat. 24, 155. Czart.

maczać, aby szlichta wymokła. Zaw. Gosp. Haur. Ek. SZLbJA, of>; Szła. SZURA, ob. Ślera.

77. id. SZLICHTOWAĆ płótno cz. niedok., szlichta po- SZLOCH, ŚLOCH, u, m., szlochannie; Croat. szkuchanye; mazować ; z AHem. bie Seiitmanb fdrticbtcn , mit ber ©djlidp    Hung. sohajlâs -, Eccl. Mtmame, Bcx^nnuBaiiie ; floss, xhk ,

te glatt fteifen ; ( Vind sefhhhtati, perfhlihati). Płótno    baS ©ddu^jett. Nic mam do szlochów ani do chycho-

gdy knap na swoim robi warsztacie, to je aby gładkie    tów ducha. Przyb. Ab. 22. Daruj mym szlochom krwa-

b\4o, mąką żytną z wmdą uwarzywszy jak na barszcz    wym. Teat. 47. c, 86. SZLOCHNĄć med. jedntl., Szlo-

ślichtuje.‘Ilaur. Ek. 178. O szlichtowaniu płócien. Uaur. chać eonlin. ; Boh. aupjm , upjm; Garn. yhtem se, ihti-El₍'    ti se, ihtèm , tuliti, (ob. Tulić); Croat. kuczâm, schu-

SZLICHTADA, y, i, przejażdżka sanna, bte ©d/iittabc; Vind.    czara, skuczam, szkuczam ; Hung. tsuklom , sohajtok ;

faniezhanje, fanimska voshnja , faniekanje ; Ross. KaTa-    Dal. stuczam; Bosn. jeęęati (cf. jęczeć), jeciati, cicjati ;

mę.

Tej zimy mieliśmy raz wielka szhchtadę. Teat. 46.    Bess. x.tiiTaTb (ob. Cliłypać), XHMKnyTb, XHbinaio, XHbiuy,

b, 26. et 56. c, 9. et 24. b, 57. ‘    ’    MOXTaTb, iytoxny, vulg. pioMHTb : Eccl. piiĄaTii, Bonib-

SZL1FA, SZLÜFA, y, £., 1) pętlica na ozdobę służąca,    ctbhth : głośno płakać z jękiem, fdjlucfyjen, laut meinen,

kluczka ozdobna; z Niem. Me ©Steife, J. $3. $lltfól«fe ;    Tak jest! kochany synu,—znowu szlochnie, I rzęsiste-

Sorab. 2. sclileiffa ; {Ross. dubku podwiązki); Find, po-    mi łzami źrzenice zalewa. Przyb. Ab. 170. Nie płacz,

vesilu, povesazha, obvesje. Guzik na kapeluszu złoto-    bo i jabym musiał szlochać. 1 tat. l i, 11. Hoj teraz to

lity z szlifą drogą kładzie. Zab. 12, 64. Nie wyszło pół-    tu szlochanie i płacz będzie, ib. 8, 96. Szlochała, az

miesiąca, Wc Pan nam «ie zaraz w szlifach zaświecił.    się serce krajało, leat. 58, 227. Wdowy po śmierci

Teat. 27* 8. (w oficerskich "szlifach). — 2*) Traha, san-    męża rwą włosy, szlochają. Teat. 28, 155.

ki tlbo szlifa, jak niektórzy mówią. Mac.z. płozy do cię- SZŁOJRZOWA1Y, ob. Słojerzowaty. żarów wleczenia , bie ©cbleifc, Saften " bamit }U jie&en.' ‘SZŁOKADA, y, i., [myłka druku zam. Sztokada qu. v. 2], SZLIEiERNIA , SZLOFARNIA, SZLUFARNIA, i, i. ;    n. p. Bierze (do pojedynku) pałasz; az widząc husarza

Boh. bruska, brusyrna, brausyrna, brausewnice, (ob.    z szłokadą , Śle, niechaj się rapirem bije abo szpadą.

Brus); Slov. brusarńa, brusirnâ ; Ross. iMH<i>OBajŁHfl    Pot. Jow. 227.

( maK<!>OBKa politura), TOUHJibHH , (ob. Toczyć); miejsce SZŁOP, |czołgając , z niem. f^Ieppenb 2], n. p. Bojazn o-czyli budynek, gdzie co szlifują, bie ©cbleiftttuflle. Szli- ia, pierwsze grono Na ten łubek przy winiono, Bo ta fiernia zwierciadeł. Wyrw. Geogr. 509. Każemy budo- stróżem, ta i tropem , Byś me spluskał szaty szłopem. wać dla płatnerzów szlofarnią i mieszkanie. Vol Leg. 5, 4/tasft. Byt. 2, 130. może złopamem ^ złopając.

200. SZLIFIERZ, SZLUFIRZ, ŚLUFIERZ, a, m.. osol- SZŁOPA, ob. Łapa. SZLOSARZ, ot. Slosarz. SZLUbU-nik bruśnik- Sorab .2 schleiffar , brusar, /. brusarka ; WAĆ, oh. Szlifować. SZLUZ , ob. lóz.

Slov. brusâr, * b ru sir ; Com. blusar; Find, bnifar , bru- SZŁY, SZŁYSCIE , SZŁYSMY ob Iść.

fnik,

. Croat. bruszar; Slav. brusâcs, osbtrioc; Ross. uim- SZŁYK, SŁYK, a, m., czapka futrzana coraz węższa ku ^OBaabiUBK-B, rpaHHÆbmnH’B, TOUHJbUtBKï ; z Niem, ber    górze, [czapka okrąg a w czu z rzegarm u rémora

6(^leifer. Kluk. Kop. 2, 82. W hucie śkbnćj, gdy kom-    mowanemi 2J ; etne |o^e fontfÆe ^elimu^e. Pierwej kro

Iowie sami w baranich kożuchach i szłykach baranich chadzali. Star. Ref. 40. Panowie Litewscy, w niedźwiedzie kożuchy i wilcze szłyki z sajdakami świetno, (jak w on czas strój był 1325 r), przyjechali do Krakowa.

koloru. Kluk. Kop. 2, 55, Vind. fhmarald, fhmaragd, selen drag kamen ; Dal. smerald"; Ross. H3yMpy4® ; Germ. ber ©cfyntaragb ; Pers. zemerud ; Graec. o/xâoaydog. Nie złoto, nie szmaragd, nie perły cię zdobią, cnota tylko. Papr. Przyk. U b. SZMARAGDOWY, a, e, fcfymaragben » ;

Slryjk. 561. Gwagn. 380. Stary Litwin zwierzęcy łeb

obłupił i wdział miasto szłyka. Slryjk. 214. Jag. Gr. A Ross. H3yMpy4Htifi.

SZMATEK , tka , tn., SZMACIK dem., sztuka ledaczego , kawałek chleba, sera, mięsa, żelaza etc., spłacheć, odłamek-, eut abgerifieitei? ©tiicf tum ettuaö, ein ftlecf, eilt 33rnrf;ftücf. Pies kocha pana za szmatek mizerny chlèba. Kulig. Her. 96. Lepszej doda cery szmat wołu kwaśno uduszony z chrzanem. Mon. 71, 351, (cf. zraz). Skąpy nie da choć małego szmata. Pair. Jat. 7. Koło się rozprószyło w szmaty. Sk. Zyw. 1, 101. Żagwi zapalonej szmat mu oddali. Slryjk. 380. Wziął większą część człowieka dyabeł sobie, a ostatki Pobrały ciało i świat rozebrawszy w szmatki. Kulig. Her. 27. Na czymże mi zohodzi, Gdy mi ojczysty szmat bujno zarodzi. Kchow. 95. (spłacheć roli). Już podrąbili byli szmat lasu na kilka stajań. Gwagn. 114. Świata szeroki szmat skrą-żył. Leszcz. Class. 40. — Szmat, SZMATA, y, z., kawał urwany płótna etc., gałgan ; ein Sappen, ein gltd, ein $lecf; Carn. ashkart, ashkèrz; Vind. krainik, blek, starina , barcjusa ; Rag. odirak , irka, kârpa, làpat; Ross.

2. Przed lat 40 kit czaplich nasi Polacy używali i szły- *SZMAROWAĆ , ob. Smarować, ków marmurkowych. Star. Ref. 45. Szłyk Moskiewski. SZMAT, a , u, m.,

Mlask. Ryt. 2, 20. Szłyk marmurowy ; szłyk lisi grzbietowy. Instr. cel. Lit. — §. Chłop na głowę słomiany szłyk wdziawszy.... Zab. 10, 47. Koss. (kapeluszysko).

SZMACIANY, a, e; Ross. Tpannwuuß; od szmat, ze szmat,

Sltntpcn * . Epoka odkrycia naszego lnianego lub szmacianego papieru dotąd nie jest dostatecznie wiadoma.

Przyb. Pis. 116. SZMACIE, ob. Szmat. SZMAC1NA, y, biedny szmatek , eilt dettber geijett. Niemasz teraz na mnie i szmaciny, niemasz i jednej chuściny. Comp. Med.

702. SZMACISKO , a, n., brzydki szmat, gałganisko , ein garfłtger $e£ett. Szmacisko, centuculus. Mącz. Stare poszarpane szmaciska. Radź. Jer. 38, 11.

*SZMAG4, i, i, [z cudz., rodzaj łodzi nadbrzeżnej, eilte $U't letzter 33otpe 2], n. p. Na brzegu, gdzie miał wysiadać z szmagi.... Pot. Arg. 623.

OTperibe, Tparibe, Tpannua , Tpannana, Tpanna, BeTOuina, (cf. wietcha). Dawszy szmat płótna z niczym wyprawmje z domu. Kulig. Her. 249. By kmiecą szmatą przyodziana była, Nad inszych tysiąc twarzby jej świeciła. Auszp. 48. W liche szmatki leżysz uwiniony. Groch. Wr. 573. Szmata do chędożenia. Cn. Th. 1118. ścierka, ein 2öifd) = lappen. Zawsze powinien mieć cyrulik na dorędziu flejtuchy i różne szmatki. Perz. Cyr. 2 , 7.

SZMALCOWAĆ Î i, ob. Szmelcować. 2) Szmalcem omaścić, okrasić, szmalcu dodać, oszmalcować, osmalczyć; Carn. mastim, (cf. maścić, cf. Germ. ntdftett) ; Vind. mafliti (cf. masło), pomafliti, sabieliti [ob. Zabielić), obieliti, zerka-ti, mit ©ctymalj anmac^ett, fdtmaRen. Szmalcowany, oszmal-czony. Cn. Th. 1029, (Vind. mafloun , obmaflen , malien , masten , siun , sabielen ; Carn. maslęn ). Szmal-cow'any rożek czyli bułka; Carn. maslarya, Oeftcr.

©djmaljfüpfd. — §■ Szmalcować , 'Szmelcować ( sed cf. hoc) ; na szmalec przetapiać, ju ©d)mal$e aiiM»raten, au3*

talowa; z Niem. ber @d)mel$, bie @d;malte; Ital. smalto ; Lat. med. smaltum; Croat. smèlcz; Vind. spufhanstvu , spufhavina , svaritje, svarifhtvu , stoplina; Ross. CTeMa-pycij, 4>HHH4>Tb, uepneßaa paócna, uepiie^t. O szmelcach przedtym nie słychać było w Polszczę; gdy nastały, rozumiano, iż to jaki metal drogi, a gdy wytłucze szmelc ze złota, *ali śkło. Rzecz. Złot. C 2. Jawnie szkodliwe szmelce w robotach drótowych, gdzie jest połowica złota r połowica szmelcu, który śmieli złotnicy przedawać za złoto, zowiąc to robotą francuzka. ib. A, 2 b. Szmelc biały, szmelc modry. Śleszk. Ped. 423. Były tam drugie obrazy pod szmelc sztucznie malowane. Steb. 127. Pawiment był z srebrnych blach 'szmalcem napuszczonych. Rej. Wiz. 24 b. Na czele rumaka zapona Drogim szmalcem i drogim kamieniem sadzona. J. Kchan. Dz. 289. Łińcuchy z szmelcem rozmaitym wymyślają Petr. Pol. 2, 199.— Fig. Łąkę strumień opasował, A kwiat różny w szmelc malował. Jak. Raj. 138.— Artill. Skalisty szmelc, zaprawa z pewnych materyj zapalnych, nad ogniem roz-płynionych, po zastygnieniu niby w skałę twardą przemieniona. Jak. Art 3, 516, roche à feu. ib. 277. et 82. SZMELCARSKI, a , ie , od szmelcowania , od szmelca-rza ; Ross. naaBHibHbiii, (cf. pławić), ©djmelj «, @djmd»

fcfjmaljcit, jerfdjmaljett , jerlaffeit. f Szmalcowany łój kozi. SZMELC, ’SZMALC (distng. szmalec), u, m., śklaność me-Sienn. 275. 'Szmelcowany łój. Śleszk. Ped. 425.— Transi.

Goracość słoneczna prawie szmalcuje. Glicz. Wych. K 4. dopieka, dogrzewa. SZMALCOWY, a, e, od szmalcu,

©d)maR «. Szmalcowy garnek, naczynie; Carn. masie-nek, masovnek; Vind. lestvizh , maflouna diesha. Szmalcowy dołek; Vind. mastnina, mastovina, obiunost, ©d)tttal$= grube. SZMALCUGA, ob. Szmelcuga. SZMALCZYSTY, a, e, oszmalczony, szmalcem zaprawny. Cn. Th. 1029, gefd)m«Rt, wolt ©djrnaR. SZMALEC, SMALEC, lcu, m., sadło topione; Boh. mastidlo ; Slov. mast, (cf. maść);

Sorab. 2. schmalz; Sorab. 1. tuk, (ob. Tucz); Vind. fhmauz , fvinska mast, fvinska toustina , maflu, (oh. Masło); Croat. maszlo; Slav. masło; Ross. pa3TonjeHHŁift auip’B; 1) ba$ ©cfttttaR. Tłustość niektórych zwierząt po rozpuszczeniu bardzo wolną zostaje ; ta się zowie szmalcem. Kluk. Zw. 1, 34. Szmalec, tłustość z kapłana, gęsi, kaczki i t. d., przetopiona, bardzo delikatna, do potraw i ciasta przymieszana. Wiel, Kuch. 428. Szmalec gęsi, bywa zażyty zamiast masła. Kluk. Zw. 2, 157.

— ć) Szmalec uszny nie dopuszcza błonce kanału słu-chalnego usychać. Kluk. Zw. i, 44. ba$ OljrenfcIjmaR. —

2‘) Smalec, ob. Szmelc.

SZMARAGD, u , m., klejnot przeźroczysty różnego zielonego

je*. Warsztat szmelcarski ; Vind. spufharia, spulhavifhe,    funty ważącej, po złł. 2. Vol. Leg. 6, 15. — g. Śmel-

spulhauniza, svarjalifhe, spufhauna huta; Ross. njaBfMb-    cuga, miejsce, gdzie śmelcugę robią, bte S5?etbeafc^efa&rtf.

na, ‘szmelcarnia. Do chymiki należy także sztuka szmel-    Temi ługami przedni popioł lutrują w śmelcugach. Torz.

carska. Kruml. 2 ; * SZMELCARSTWO, a, n., encauslice.    Śkł. 209. Z frytą tak się trzeba obchodzić w piecu, jak

Cn. Th. 1029; bte ©cbmeljerfunft. SZMELCÀRZ, SZMEL-    nasi majstrowie w śmelcugach , gdy potaż lutrują. ib. 226.

CERZ, SZMELCMtSTRZ, a, m., szmelcowaniem czyli SZMER, u, m., szemr, gwar cichy, szelest; Rag. xârnor, topieniem, przetapianiem bawiący się, Germ. bet’ ©djtttcb    romon ; Bosn. sgjamor, sgjuberenje , rumon ; Ross. mojer; Croat. smölczar ; Ross. npaBMbiUHKŁ. Robotnik ku-    óopni, mopoxi, baS ©eräufdje, Kauften, SDłuwteln. Szmer

źniowy doglądający topienia, zowie się smelcerz. Os. Rud.    pomieszany znakiem jest bojaźni. Weg. Marm. 1, 162.

154; podmajstrzy. Os. Żel. 84, ber ©ifenfchntcljer, (Erj*    Nadstawia ucha szmerowi ludu; dowiaduje się, iż przy-

fcfymeljer. Szmelcarze, którzy do spustów smołę palą. Yol.    jaciel jego w kajdanach, ib. 1, 158. Piwo, które z roz-

Leg. 2, 997. et 5, 52. ^edtfteber, &fieerllrenner. U nas    marynem Czeskim warzą, szmer czyni w głowie. Syr.

potaże szmelcarze zakupują. Pam. 84, 762. — Szmelc-    171. szum, ©entfett itlt Słopfe. — §. Bolan. Szmer naski,

mistrz, szmelcarz, encaustes. Cn. Th. 1029. szmelcem    ob. Rozmaryn Czeski, Świnie bagno; (Vind. zhmerl fu-

malujący, ber ©cfblteljmdjler. SZMELCOWAĆ cz. niedoli. ;    eus). Rozmaryn polny szmerem zowią , że piwo, które z

(Sorab. 2. schmelzowasch ; Yind. spufbati, respufhati,    nim warzą, szmer czyni w głowie pijącym go. Syr. 171.

variti, svarjati, reszvirati, restajati, topiti, stopiti; Ross.    Gdy uchmielonym piwem, szmerem zatartym, głowę za-

cnaaBHTb, eiuiaBjiHTb, cnaaBjmBaio ; Germ, fdjmeljett, (cf.    wróci i by masłokiem w szaleństwo obróci, tam stroi

szmalcować) ; Svec. smuelta ; Sîotfer. fdjmtljcn; Anglos.    firleje . ... . Gil. Post. 150. — Szmer Włoski, ob. Dzię-

meltan, myltan ; Angl. rnelt, smalt; Graec. juêXdeiv, cf.    cielnica. SZMER AĆ, ob. Szmernąć.

fxaXâtteiv) ; topić, przetapiać; fdjmeljeit, îtmfdtmeljen. Ma- 1. SZMERGIEL, gla, ot., Germ. ber ëâjmiVQÛ ; (Graec. (Tfiięię ; sło, na długie chowanie, szmelcują. Haur. Ek. 178. Zy-    liai smeriglio); kamień śklarski, śnicerski, złotniczy;

dzi jęli smelcować srebra, i złota z korony wywozić.    między kruszcami najtwardszy; stłuczony używa się do

Rzecz. Złot. Bib. Rzeczy kościelne nie mają być żydom    polerowania klejnotów etc. Kluk. Kop. 2, 219; ₅ Yind.

przedawane, wyjąwszy by pierwej spuszczone albo zszmel-    shelesnast kamen; Ross. iiCKepHMCB, namAUKb. Żelazo

cowane ido pierwszej materyi przywrócone były. Szczerb.    kwarcowe, dawniej było znane pod imieniem szmerglu.

Sax. 554. Szmelcowanie Ross. imiBKa, cnaaBKa, ciua-    N- Pam. 22, 67.

Bierne, cnaaBJUiBaHie. Żołędzie z szmelcowanej gliny pro- 2. SZMERGIEL, SZMYRGIEL, SZMERMEL, mla, m., pusz-

cami ciskali. Warg. Cez. 116. z palonej gliny, gebrannter Selim. — Szmelcow-ać powidła , smażyć. Haur. Sk. 76. ©ulse fodjen, fdjmaljen. Szmelcują też piwo, gdy go dobrze w kotle przewarzają, aż go czwarta część uwre. Haur. Ek. 107. — §. Szmelcować, 'szmalcować tiiedok., uszmelcować dok., * szmelcem ozdabiać, malować; ilt ©djrnels arbeiten, mahlen, mit ©dpnelj »crjieren, encausto aliquid pingere. Cn. Th. 1029. Zbroja szmalcow;ana. P. Kchan. Jer. 66. J. Kchan. Dz. 94, » SZMELCOWNY, szmelcem ozdobny ; Croat. smölczan ; Ross. <i>HHH<i>TaiihiH ; pr. et tr. in ©djmelj gemahlt. Malarzu, uszmelcuj pulchnym lice jej szkarłatem. Anakr. 31. Nie takbyśmy gładkości ufali, ani twarzy swych olejkami i farbiczkami szmelcowali, gdybyśmy na przyszłość pamiętali. Żarn. Post. 5, 747 b, (cf. pstryć). W ślizlue kłęby zwija szmelcowną pierś smoczą Przyb. Milt. 227. Pod wiosnę, gdy wdzię-powiewy Z brył rozciekłych szmelcowne wprowadzą krzewy. Zab. 12, 230. SŻMELCOWY n p. piec. Tr. 2164. od przetapiania, ber ©chmcljofen. SZMELCTYGIEL, gla, w., rynka do przetapiania, z Hieni., ber ©cbmeljtie» gel. Listków złota włożyć w szmelctygiel złotniczy a wstawić na ogień. Sienn. 583. Śleszk. Ped. 42o, Garn. re-stopniza. SZMELCUGA, ŚMELCUGA, ŚMALCUGA, SZMAL-CUGA, 'ŚMOLCUGA, i, z., gatunek potażu, bie SBcib* afche. Potażu alias szmelcugi łaszt. Inslr. cel. Lit. Cło być płacone od potażów', smelczug, ołowiów etc. Vol. Leg. 5, 113. Smolcuga. Swad. 3, 79. Od łasztu szmal-cugi po 5 złł. Yol. Leg. 4, 354. Od towarów leśnych, od szmalcugi łasztu po złł. 5, od beczki potażu 3 szy-

czne

ma

599

SZMELCARSTWO - SZMELCUGA.

SZMER - S Z M E R G N A Ć.

karska zaprawa krotofilna, część ogniów’ zabawnych, Germ. ber 6d)n)ürmer in bcr.fteueriuerfêfunft; Ross. mnep-Mepb, óypaKb, óypauemb. Po w ieczerzy fejerwerk; goście patrzą z sali, Wpadł szmermel między gumna, stodoła się pali. Kras. Sat. 82. Raca z szmermeJami Ross. inyTHxa. Człowiek podobny po płochego szmyrgla, Wścib-ski, łgarz, warchoł, nie stąpi bez figla. Zab. 2, 269. SZMERGNAĆ, SZMARGNAĆ, SZMERNĄĆ med. jednti., Szmerać contin., Szrnerzyć tiiedok., szmer robić, szem-rzeć; rauften, ein ©eranfdj »on fief; geben; Garn, shôrgam, shorglâm, vershati, vershim ; Yind. fmerzhat (stertere) ; Croat. romulim ; Rag. xamoriti ; Bosn. sgjamoriti, rumo-niti; Ross. mopoxHyib, mopomy, mopoxHyTbca, rnopo-uiHTbca, »ypxHyib, »:ypyy, (cf. ciórczeć). Żaby wnet, niech tylk® posłyszą, że chrząst jaki szmernie, uskoczą zlęknione. Przyb. Luz. 42. (chrośnie). Gołąb' szmergnął w krzaki. Ossol. Baj. 2. (z szmerem uleciał). Słodkie ze- aP* firy, gdy swojóm wianem Przyjemnie moje ochłodzicie ciało, Mniemam, jak gdyby z łubem szemraniem Wkoło mnie jakieś bóstwo latało. Chód. Gesn. 11. Drzewe-czko z ziemi wytargnie, Którym ku Morawcowi dosyć chybko smargnie. Papr. Gn. 506. (z szmerem macha, szermuje). Gdyby on nad kupą pierza tą mową szmergał, Rozpierzchłaby się. Klon. Fl. H, 1 b. (hałasował, juna-czył). Komu we łbie smerzą mole, Niechaj ze psy je-dzie w pole. Kchow. 73. (szemrzą). Żaliła się na jakiś defekt, że jej coś po sercu szmera. Teat. 10, 18. niepokoić, beunruhigen, ongftigen. — §, Szmerają się robacy, sypią się z chrobotem, bie SBürmer wimmeln mit ©erfiufch.

600

SZMERNY - S Z N I T.

SZNITJARMUŻ - SZNUR.

Po śmierci robacy się w człowieku naszmerali. Comp.    snita    kruha lamella partis). Czy rznięcie uważasz, czy

Med. 702. SZMERNY, a, e, szemrzący, szmer wydający ;    sznity, Piękności wszędzie wybór znamienity. Zab. 9,

Rag. xaamorni, raufdjenb. Szmerny strumyczku, co po    139.    Skrzet. Worek ten rozmaitemi sznity zrobiony. Klon.

kamyczku etc. Zab. 10, 102.    Wor. praef. SZNITJARMUŻ, ©dputtfofyl, kilkakrotnie do

SZMIGA, ob. Śmiga. SZM1GIEL, gla, m. , miasto w Po-    roku    obrzynany, zawsze świeże wypuszcza liście. Kluk.

znańskim, sławne jarmarkami, Dykc. Geogr. 3, 27; eine    llośl.    1, 216. SZNITSAŁATA, ©djtńttfalat, ile razy bę-

©tabt tlt ber. Soin), ^ofeit. Prov. Drya w Szmiglu koma    dzie    zerżnięta, tyle razy świeże wypuszcza liście. Kluk.

wybrała, a chłopa obieszono. Rys. Ad. 11? SZM1GO-    Piośl.    1, 217, Ross. CHirrb, eiiUTb, 4Hrjnua aegepodium

WNICA , ob. Śmigownica.    podagraria.

SZMIOT ziele, ob. Opich. SZM1RG1EL ziele, ob. Kniat. '“SZNIWAGA, ob. Szynwaga. SZNUPKA, ob. Sznypka.

SZMUKLERZ, a, m., (cf. smukarzj, pasamonik, ber $or* SZNUR, SZNÓR, a, u, m., SZNUREK, rka, m., temvirîer ; Vind. priemar, priemni kauz; Slav. gombàr;

Ross. rioaysieHTinHKi^ Szmuklerze, pasamonicy, haftarze.

Vol. Leg. 3, 629. Żyd u nas krawcem, szrnuklerzem, arędarzem. Gród. Dis. F b. SZMUKLERSKl, a, ie, famentirer * . Szmuklerskie rzemiesło * SZMUKLERSTWO, a, u., bie spofflinentirerety. SZMUKLERKA, i, z., bie ^ofa« nteniirentm.

SZNEPER, ob. Sznyper.

SZN1CA , y, m., n. p. Dziś on szewczyk, on rzeźnik, gnojek, leda szniea Posiędzie na publice starego szlachcica.

Pot. Pocz. 705. Znieś wszystkie rzeki na herb, (cf. Srze-niawa), jeśliś leda szniea, Chłopeś, gbureś, nie ujdziesz wierz mi za szlachcica. Pol. Pocz. 80. — Szniea, SZNI-CE plur., ramiona dyszlowe, btc (Detcfyfelarnte, bie ©palte, bie ©ofyeere am 28ageit; (Sorab. 1. fnjca; Sorab. 2. kolć-szna fnicza, fnize; Cum. grędanza, (cf. grzęda); Croat. skarich kolni). U przodkarów sznice są tak dane , żeby między nic skrzynka wchodziła. Jak. Art. 1, 505. et 2,

288; armons. Jak. Art. i, 271. SZNICOWY, a, e, od sznic, bie tabcidjfel betreffenb. Węzeł sznicowy, którym się armatna linka do szniców przywięzuje. Jak. Art. 3, 4-6.

SZNICERN1A, i, ż , sznicerski warsztat, bie -îlilbfcljmjjeriüerf’ ftatt. Cn. Th. 1118. SZNICERSKI, a, ie; Eccl. BaaTe^b-Hufi ; Ross. plianiiKOBŁ ; do sznicerza należący, 33ilbfc^nit* jer » , 33ilbf;auer » . Sznicerskiej nauki koniec jest obraz rzezany. Petr. Et. 46. Sznicerska sztuka lub rzemiesło «

SZNICERSTWO, a, n. ; Vind. podubska dlietovina, isre-suvanstvu ; Eccl. BaaTejibCTBO , H3BaaTe.ibHoe xy405KCCTB0, bie »feieret), Silb^aucrep. SZNICEROWAĆ cz. contin, ryć, wyrzynać osoby, kwiaty, z drzewa, kamienia etc.

Wtod., Silber fôntyett, auêfinetbett, airëgrabeii, airêljauen.

SN1CERSZCZYZNA, y, i., robota śnicerska, ©dptifctüerf,

33ilbfcl)ntoerar&ett. Coż

na tym, że karoca wytworną ozdobiona śnicerszczyzną? Pilch. Sen. list. 2, 426. SZNICERZ, SZNICER, a , m., który umie ryć kamienie albo rzezać obrazy, Jscalptor. Mącz. *Sznicer, obrazmk albo obrazny może być zwań; bo sznicer jest Niemieckie słowo, nie Polskie. Mącz. ; Genn. ber ©dptifcer, Silbfc&mfcer, Silben« er. Sznicerz, posążnik, obraznik. Volckm. 937, Sorab. 1. znamerak; Carn. obrasnekar; Vind. podubski dlietavez, dlietnik, isrezuvauz ; Slav. kipodilac; Croat. kipodubecz, peldorezecz ; Eccl. 404ÓHre4b ; Ross. ptaulWL. Sznicerz nie robi złota i kości słoniowej, ale daje postać temu, co topi i rznie. Kras. List. 2, 122.

SZNIDŁO, SZNIDO ziele. Mącz., ob. Siniło.

*SZNlT, u, w, krój, rznięcie, z Niem., ber ©djnitt ; (Carn.

dem.,

SZNURECZEK, czka, m., dem. sec.-, Boh. śnura ; Slov. śnura; Sorab. 1. schnora; Sorab. 2. schnorra ; Carn. shnora , skripz 5 Vind. fhnura , fhnuriza , fbnurovez, sa-dershniza, pervesenza, pervesiza , stoglei ; Croat. snóra , gàytan (cf. kajdan), veruzbiza; llung. sinór, sijnor; Bosn. sveza, svezaccja, trâk; Slav. gâjtan, struka; Ross, cuyp-b, cnypoKŁ, cnypu'ieKTi, (cf. CHopoBiub, CHopaB4HBaTb porównać , zrównać), rafiîaHX ; Eccl. ciiypoKTi, cyqenoe «iT0HHóy4b; powróz, (Niem, bie ©djnur, baâ ©d;nttr^ett; 9ł i e b e r f. ©noor; Angl, snare; Svec. snara, snóre ; Fini. nuora ; cf. Graec. vsvqov ; Lat. nervus). Z uplecionych pierwszych sznurków znowu przez zaplecenie kilku składa się grubszy, a z grubszych kilku, znowu jeszcze grubszy snur. Rog. Dos. 2, 429. Sznury splecione z dwóch lub więcej postronków są liny; sznury zaś laz tylko plecione są postronki. Jak. Art. 3, 225. Moc sła w mocy nitek, z których sie składa roboty. Rog. Dos. 2, 429. Jak. Art. 3,    1

troje spleciony, nierychło₍ bywa stargany. Radź. Eccl. 4, 12. (troisty. Rudn. ib.). Źonyby trzeba na sznurku przy sobie zawsze wodzić. Teal. 36, 45. W Turczech nie jeden bywa sznurem zaciągniony. Tward. Wi 144. (uduszony). Sznur wędny, Carn. vodiza; Rag. tùgna, stru-gnja ; Ross. aeca, .rfeca, ob. Sznura. — Sznurki u smu-klerza są dwojakie, kręcone i robione na klockach, jako to; kompazel, borytas, szadras, cięciwka i t. d. Magier. Mskr. Sznur szyjny na obrazach śś. Eccl. oifnpotfCŁ. Sznur pereł Ross. HH3aiibe. Ślepe przywiązanie do prywatnych nabożeństw szkaplerza, różańca, paska, sznurka, i t d. Mon. 76, 577. Wszystkich na jeden sznurek. Opal. Sat. 87. (jednej faryny, jednej kuźni). Sznury z piasku kręcić. Smotr. Lam, 45, (ob. bicza z piasku nie ukręcisz). Sznur ciesielski, bte ©ctmur, Sîicfytfdpnir ber 3tnt* mcrlcute ; Carn. sznóra, potesa, plajba ; Bosn. perdia, (cf. pertyka) ; Ross. npima.TB. Cieśle zwykli linią prowadzić sznurem w rubryce zmazanym. Solsk. Geom. 30. Pod sznur, wedle sznura, prościuteńko ; Sorab. l.po schnó-fe; S/ot/, gako po snure; Vind. po fhnuri, glihvnu, (po niti), poversti, kaker bi se fhnuro vdariu, Halber ©$ltur, fdjnurgcrabe. Ulica szeroka lipkami pod sznur sadzona. Zab. 9, 137. Skrzet. Szła w prost pod sznur. P. Kchan. Orl. 1, 170. Eraz. Dw. C. Z obu stron gościńca topole pod sznurem wysadzone cień sprawują chłodny. Hor. Sat. 78. Prosto, jak po sznurze. P. Kchan. Jer. 149. Zab. 14, 33. Jak pod

fhnuren, verstnoraun, gühpotegnjen. — Inde Sznur » pra-

sznur.

-cn

sznura zawi-i od sposobu 5. Sznur we

Cn. Ad. 293 ; adject. Vind. po-

SZNURA - SZNUROWAĆ.

SZNUROWADŁO - SZNURZYSTY. 601

rwany.

sznurze

mo-

Ps. 78, Cn. Th.

c i a;

cz. me-

widio, linia; 3îid)ifd)nur, 3lcgd. — Postanów twe życie podług sznuru cnoty i rozumu. Rudn. Apopht. 38. Abyśmy według woli boskiej żyli, i wszystkie myśli nasze i sprawy tym sznurem mierzyli. Kucz. Kat. 3, 355. Bóg chce powodować nas sznurem wiary. Lach. Aaz 1,215. Niech on idzie za sznurem , a nie za sznur ciągnie. N. Pam. 25, 247. Mądry nie według ustaw⁷ ludzkich żyje, ale według sznura cnoty. Dudu. Apopht. 22. Pismo niechaj szczerze wykładają wedle sznuru wiary. W. Post. Mn. 400. Po sznurze czego dochodzić » po nici kłębka , bem gaben nad) erfjritren. Dopiero trafiło się, na *śzlad, i już szło wszystko jak po sznurze. Biel. 598. Gruntownie a statecznie, jako po sznurze wypytać się, w ja-kimby stanie były rzeczy wszystkie. Kosz. Lor. 60. — Wszystkie te przykłady, jakoby na sznurek zebrać. Glicz. Wych. G 5 b. (do kupy porządnie, jak na nitkę). — Transi, varie: Sznur, ciąg, pasmo; gaben, gortgatig, 3)flU* er, Słerfolfl. Sznur żywota nadspodzianie jego był prze-Ral. Sen. 20. (nić, nitka). W dalszym prawa dowiem się. Teut. 45. c, 48. Wyb. (w postępku , ciągu ). Złe przygody sznurem się po powietrzu zbiegają. Bal. Sen. 95. na kupę, pasmem; jnfanun.en, auf einen Raufen. — Fig. transi. Czasem język dziecięcia tak jest zafasowany spodem skóreczką , którą zowią sznurkiem , że nie może nim swobodnie obrócić. Mon. 69, 1005. Słońce swe już rozpościera złote sznury. Auszp.

15. promienie, Strahlen. Goździec na wierzch z włosami przedarłszy się, w sznury i kozuby zlepia się. Pelr. Wod. 22. w kołtuny, w warkocze, Böpfe. Ledwo na bardonie srebrnym gładka Pierys zgodne zmąci sznury, Strach go dojeżdża ponury. Zab. 6, 572. Nar. struny, 'strony, 6«tten. W karecie chodzi koń w pięknym siądzowym sznurze. Pot. Jow. 184. w rzędzie, w szo-rach ; ©efdjirr, *Pferbegefd)ilT. — Sznur mierniczy, mierniczy pręt; bie 2)îe$fd)nur, SKepfettc. Chmiel. 1, 78, Vind. rnerna fhnura, merauna verv. Sznur, pewna miara geometryczna , (Sd;mir, ein beftimmteê (jeflinetrtfdKź SJłafi. Sznur ma prętów 10 czyli stop geometrycznych 100, łokci 75. Zabór.L14. Lesk. 2, 26. Solsk Geom' 2 , 145. Ostr. Pr. Cyw. 2, 297. Czack. Pr. 2, 206. Grzep. K 5, (cf. wę-żysko). Sznur albo korda ma w sobie virgas lasek 5, pertyk 6, łokci 45. Haur. Kk. 25. — Allegr. 'Sznury mi przypadły na miejscach wesołych, przypadło mi też i dziedzictwo wdzięczne. Radź. Ps. 16, 6. Bill. Gd. dział mój, Stützet!, ©rbtljcil. Wyrzucił bóg przed niemi pogany, a przypadły na nie sznury dziedzictwa. Badz.

SZNURA, y, i., binda, sznura u czapki.

; eine breite ©djmtr, ein Sanb, eine 23inbe. 'Sznura z wędą na smagłym pręcie. Cresc. 646, ob. sznur wędny, sznurek, bie 2(ngeljd)mir. SZNURKOWAĆ dok., obsznurkować dok , sznurkami obramować, mit ©dtniiren eimaffen, bejeijen. 7V. SZNURKOWY, a, e, od sznurków, ©dputr * , ©d)m"trdtett « . Brzęczka sznurkowa. 1 Leop. Excd. 26, 5. Skąd te mordy i walki idą, świadczą konspiracye Francuzkie, mordy 'Anglickic, hasła sznurkowe, raczkowe i insze tym podobne praktyki. Żarn. Post. 3,700. SZNUROWAĆ, -ał, -uje a. niedok., usznurować dok.; Sorab. 2. schnürowasch ; (Sorab. 1 schnorwancżko, schnoiwano Jascia); Yind. fhnurati, ve-sati, sadersniti; Garn. uèshklâm ; Boss. ciiypoBart ; sznurami zwięzywać, Germ. fdjmtreit; (Svec. snöra), jnfdjnü* ren, jufammeu fdjmtren. Zdrowia i kształtu zgubne sznurowanie męczy Płeć niewieścią, a ciężar uciska obręczy. Zab. 8, 85. (sznurówki, rogówki). Każdy anatomik nieprzyjacielem jest sznurowania i wszystkich ciała ludzkiego więzów. Zab. 7, 153. Sznurować tłómok. Pot. Syl.

87. Usznurowałam powrózkami łoże moje. W. Prov. 7,

16. Radź. ib. Koszulą złotem wyszytą panieńskie piersi sznurowała. P. Kchan. Jer. 34 7. (krępowała, przykrywała, przypasała). — Sznurować; u cieśli, sznur głownią zczerniony odbić. Magier. Mskr. — Transi. Gębę sznurować, krzywić, różnie pociągać; baê SDîaul yersiefyen, baś! ©eftdjt yerjieljen, ©eftdjter ntad;en. Sznurowanie ust we śnie bywa znakiem robaków w człowieku. Perz. Lek. 188. Oko niby wpół śpiące, usta zsznurowane. Teat. 45. c,

7. Wyb. — Aliter: Gębę sznuruje. Cn. Ad. 245. powagę stroi, er giebt fid) ein îhtfeben, fprtdR ynrneljm, mad)t eilt yorneljnteê @eftd)t; Boss. ueneHHTLcn. Sznurowanie gębusi, podrygi i cedzenie śiinki, nie wprawią nas w te, której pragniemy, opinią. Mon. 70, 159. Wyćwiczył się w stawianiu nóg, a najwięcej pożylkował w sznurowaniu gęby. Mon. 75, 651. Kto słowa tworząc, usta sznuruje, ten co złego uczyni. Kosz. Lor. 44 b. Gdy u dworu przechodzi rada około czego, tedy przew rotni pochlebcy naperzą brwi, a postawę usznurują. Kosz. Lor. 41. — Sitnil: Sznurowana mowa płaczącemu Tak się właśnie udaje, jak plęsy choremu. Jur. Pogrz. upstrzona, kunsztowna, sztuczna, przesadna: gcfnnftelt, gefdjnicgclt. — §. 'Widzimy rozmaite stany, jako się po drodze żywota naszego sznurują, a prawie sie ślizaja, jak kozy po lodzie. Bej. Zw. 137 b. SZNUROWADŁO, SZNUROWADŁO, a, »., wiązadło do sznurowania służące, eine ©clptlir* lunbe. Przestronna odzież najlepiej młodemu wiekowi służy ; więc ani podwiązkami, ani żadnemi jakiemi sznóro-wadłami ściskać sie nie potrzeba. Mon. 69, 109i. SZNURÓWKA, SZNÓRÓWKA, i, z ; Boh. żiuotek, żiwutek , (cf. żywot); Carn. moderz-, Vind. muderz, nederz (cf. nadrze), perfnu vesilu ; Slav. modrac; Croat. modérez; Ross. cnypoBKa, CHypoBanie; (cnopoBKa zrównanie, porównanie); — kaftanik kobiecy do sznurowania, ber ©djnnrleib, bie ©dimirbritft. Sznurówki z rogów do stroju. Comp. Med. 705. SznórówŁa jej w stan jako nojgła-dziéj wpadła. Mon. 69, 1086. Twarde noszą sznurówki do krępowania ciała. Zab. 7, 134. Męczą kobiety od dzieciństwa sznórówkami, rogami, żelazami. Zab. 10, 216. Zwyczaj dzieciom nader szkodliwy, że je matki sznurówkami wycieńczają. Mon. 69, 651. SZNURÓWKOWY, a, e, od sznurówki, ©cfynnrlefb *. SZNUROWY, a, e; Boss. ciiypOBbiw; od sznura, ©djititr * . (Ross. CHypOBaa Kiitira rachunkowa xięga w kancelaryach, przez której wszystkie karty podwójny szpagat jest przeciągniony). SZNURZYĆ med. niedok., n. p. Sznurzy czyli utyka żyła rudy, to jest, w inną stronę niż przedtym idzie. Os Zel. 84. bie fêrjaber nimmt eine anbre Ôîicbtnng. SZNURZYSTY,

76

Siownik Lindego wyd. 2. Tom V.

przowa łopata, wędzona, solona » szynka, @c[)ttmnefd)nlter, ©d;met;;êfeule, ©d/hifen; Slov. śoldra, śołdra perna, suc-cidia\ Hung. sódor, sóder, szügy; Boh. chuśka ; Yind. plezhe, (cf. plecy); Croat. kuk, praszje śfctegno, (ob. Ścięgno) ; Uosn. plechje , zarebarnik , persejulak ; Slav. kuk, but. Dobra szołdra 'zimie Kiedy uschnie na wietrze albo w gęstym dymie. J. Kchan. Fr. 42. Szołdra

SZNÓRZYSTY, a, e, pełen sznurów, fd)mtrtg, »oft @d)ttû» rc. Ziele kropidło ma jakoby paciorki po pięciu na jednym korzonku sznórzystym, Syr. 736.

SZNYPKA, SZNUPKA, i, z., ‘Sznupka tabaki, ob. Szczypta, niuch. — §. Przytyk, przycinek, uszczypek, szczypka ; Carn. osshlęp, osshtępk, Germ. elit ©d)tttppcl}en, Cttt ©tldjelnwrt, dite étidjelety, 2ln$ügltd)feft. Gdyby kto miał dzieci z nieuczciwą białą głową, dzieciom tym zawżdy    wielkonocna święcona. IJaur. Sk. 19. Kosz. Lor. 150 b.

sznypka w nos od drugich będzie pogotowiu. Glicz. Wych.    Szołdra w wielką noc lepsza niż zwierzyna. Jeż. Ek. D 4.

A 5, ( cf. szczutka). Za dobrodziejstwo podziękę, za krzy-    Zadasz zdrowia; lecz wielkie misy z tłustemi szołdrami

wdę powetowanie, abo przynajmniej sznupkę. Pilch. Sen.    uprosić bronią. Sionk. Pers. 20. Tatarzy szkapowiny mia-

Ust. 2, 317. Panu w każdym sądzie i drogach, przykro-    sto szołder więdłych używają. Paszk. Dz. 8. — §. Szoł-

ści, Różne despekty, sznupki, urągania Cierpieć przy-    dra jurgand. * Świnia, ©djinetlttgel, ©C^ivetn^tmb. Niemiec,

chodzi od katów srogości. Odym Sw. 2, Ffb. Sofistom    gdy obaczy pijanego Polaka; to rzecze: Świnia Polska;

mimojazdem daje sznupkę. Pilch. Sen. list. 370. Jedni    a on sam w tym jest większa Świnia, bo go i szołdrą

niewiele mówią, ale się zaraz pięścią rozprawiają, inni    zowia. Haur. Sk. 158.

zaraz sznupkami, ‘tyrami i złorzeczeństwy docierają. Pilch. *SZ0Ł0DUSZA, [y, ż , SOŁODUSZA ; Ross. co.itvtyxa. Sen. gn. 120. Na pana samego uszczypki Swawolnie cza-    Pskow. ; Elym. ross, coioæhtl »słodzić; kwasza, dite 2lrt

sem miota, i żartowne sznypki. Toł. Saut. 45. Kiedy    ©aiterfrtitje 2J. n. p. Tatarzy wiedząc, że na twardości,

kogo tęgiemi dowody bardzo potlumiają, tedy on sznyp-    nie na pieszczotach dzieło rycerskie się funduje, nie żakami jakiemi a szyderstwy i przerywaniem rzeczy, chce    żywają potraw smakowitych, jeno tołokna, szałamachy,

odwieść od przedsięwzięcia onego. Baz. Hst. 173. Au-    *szołodusze, pszennika ; co wszystko z mąki a z jagieł

gust, jak sam bardzo rad z inszych szydził, a bezpie-    robią, soli trochę a słoniny przydawszy. Star. Ryc. 37.

*SZOŁTYS, a, w., SOŁTYS; Germ. ber (Sd)nlbpciß, ©djlih je, ©orfrtfI)ter, ©cf)itl3enlel?iter; Angles, sculibeta; Saxon. seultheit; Lał. med. sculdasius, seultetus ; Ottfried. sculd-heizzo ; Sorab. 1. scholta, vulgo schówta ; Sorab. 2. schol-ta, schulta, schowta; Chald. H&b'ü schallita, plenipoten-tiarius regis, tt'bïï schallit, domimtor ; Chald., Rabb. et Syr. îübîtf saltan, dominator, ob. Sułtan ; Chald. îDbti? schil-tan, schaltan), potestas; cf. Germ. fehlten; cf. siła. — Słowo szołtys, seultetus wzięte z starej Niemczyzny, w którćj, ©cbiilb, znaczy grzech, winę, karę; ponieważ tych rozeznanie do sędziego wiejskiego należało. Ci szoł-tysi mieli od dziedziców lokujących wsie, nadawane sobie pewne grunta dziedzictwem, ażeby lepiej powinność , swoję pełnili i chłopów dostrzegali. Nar. Ust. 6, 324, Yind. fodez, fodnik (ob. Sędziak, Sędzia), ricjitar, fhup-pan (ob. Pan , Zupan), praetor ; Hung. ispan villicus, (cf. jespan ). Szołtys abo wójt trzy sądy wielkie do roku miewa. Sax. Porz. 40. Vol. Leg. 1, 39. Stryjk. 543. Jestem w tej tu wsi starszym , jestem sołtysem. Teat. 50, 15. Rolnicy jedni mają znaczne gospodarstwo, jako to szołtysi, okupńicy, kmiecie; drudzy mniej znaczne etc. Świtk. Rud. i\\, (ob. Rolnik) ; @d)iil$eule(mer, 23«iterlel)ner. ‘SZOŁTYSI, ia, ie, [SOŁTYSI 2], 'SZ0ŁECK1, a, ie , do szołtysa należący, ©d)ulb^ctj5 *, Śdjitljeu *. Z każdej włoki szołtysiej po złotemu. Vol. Leg. 5, 436. Sądu szoł-tysiego żaden inszy odprawiać nie może, jedno sam sołtys albo jego sługa przysięgły. Szczerb. Sax. 409. Mieszkania kmiece lub szoleckie. Switk. Bud. 481. SZOŁ-

cznie żartów używał, tak też zasię, gdy go kto bezpiecznie żartem abo sznypka jaką dworskie dojechał, bardzo rad wycierpiał. Kosz. Lor. 177 b. To trefnie, kiedy kogo uszczkną w tymże, w czym on pierwej dał sznupkę. Gorn. Dw. 190. W. Post. W. 344. Jfikratesowi, który ojca szewca miał, jeden sznypkę rodzaju ku zelżywości jego zadał. Kosz. Lor. 30. 'Przecz ja urągania i sznupki odnoszę? J. Kchan. Ps. 98. Konałeś jednak panie blu-źnierskie ich strzały, Urągania ich, sznupki, w' cię jak w cel trafiały. Groch. W. 165. Dał tu pan sznupkę onym bogaczom, iż zapomnieli miłosierdzia. Rej. Post.

M 2. Patrzajże jako tu na ostatku pan dał dwie‘sznupce światu temu. ib. U 3. Przy tym szkalowaniu dostanie się też jaka sznupka i onej. Gorn. Dw. 301. Słowa Jehowy były mu urąganiem i sznypka. Rudn. Jer. 20, 8. Cn.

Th. 1119.

• SZNYPER, SZNEPER, pra , rn., narzędzie jedno z najwygodniejszych do puszczania krwi. Perz. Cyr. 2, 109;

Germ. ber ©dtitepper, 31berla{śfd?neppcr ; Eccl. jkimocŁuhbo,

TonopOKŁ. Lancety, sznypry czyli puszczadła do krwi.

Perz. Cyr. 2, 6. SZNYPRÖWY, a, e, bcit ©djttepper bc* treffeitb. Trzaśnienia sznyprowego niektórzy nie mogą słuchać bez lękania się. Perz. Cyr. 2, 111.

SZNYRKIEL, kia, m.} z Niem., ber ©djtiurfel. Woluty, sznyrkle, są ornamenta kapitelów, jako to wężownice, trefione włosy. Chmiel. 1, 79.

SZ0GEW1CA, SZOCZKA, ob. Soczewica. SZOCKl, ob.

Szkotski.

TYS1K, a, m., syn szołtysi. Dudz. 61 , bcê ©cfyulb* beiß @obtt. SZOŁTYSOWA, ćj, ż., żona szołtysa, bte @cf)iilb(>ctßmu, @d)itljtmt ; Sorab. 2. schulschina, schul-schinka, schuschina, schuschinka ; Sorab. 1. scholcżina, schowciina; adj. scholeżinowy, schowcżinoww 'SZOŁ-1YSTWO, SOŁTYSTWO, 'SŻOŁECTWO , a,' n., urząd,

602

S Z N Y P K A - S Z O Ł DR A.

- SZ OŁ O DUSZA - SZOŁTYSTWO.

*SZ0DZEL, [a , m. ; z mazursk. Sadzel qu. v. 2], n. p. Odważniejsze tu dziewki można nazwać śmiele, Które na końce noszą gotowe szodzele. Pot. Jour. 2, 73. [na członek szankry. 2|.

SZOŁDRA, y, ż., (z Niem., bte ©djltlter; Svec. skuldra;

Anglos, sculdor; Angl, shoulder; lsidor. sculdro) ; wie

SZOMOIA - SZOR.

SZORARZ - SZORSTKI.

603

©djar ; n. p. 2]. Szor brzuszków lisowych. Tr. 20 par, jroanjtg Çaar ftelldjm, ein 3ńnmer, j. 33. ftucfid&dlge. Szor lisów, brzuszków, ein 3immer ftücfyfe ober 2Bamnmt. Em. 1471.

władza , należytość szołlysa ; bad <3cf;uIbpeiRanit. ©d)ul* jenamt, He ©djuljereę, bad ©djuljenlefjen ; Boh. rychta ;

Sorab. 1. seholcżinstwo , schowecżinstwo. Ustanowienie soltystw zdaje się ztąd ma początek, że dawni książęta puste grunta nadawali prywatnym; ci mieli z razu zupeł- SZORARZ, a, m„ w hucie, co drwa do pieca przykłada, ną wolność od wszelakich .powinności ; ale z czasem szoruje, ber 3ufd)Cnrer, t>ev irt bett ©d;enerofen £>olj ein* włcrżono na nich służbę wojskową; rozsądzali przedtym uurft. Tr.

sprawy między wieśniakami. Skrzet. Pr. Pol. 2, 177. *SZORBA, y, z., [z łureck. śorba, vulg. ćiorba « jus. Menin. I, Wójtostwa i sołtystwa zasłużonym żołnierzom naznacza- 889, ob. Ciurba, Czorba 2]; (cf. Lat. sorbeo); polewka,

©tippe. Na łęku torba, Sucharki, rzadko w święto z skopowiną szorba. Paszk. Dz. 49.

SZOPA, y, z,    SZOPKA, i, i.    dem,    1) budynek z przy-    SZORBOCH    , ob. Szkorbut,    gnilec.

kryciem dla    schowania rzeczy od    deszczu; ( Slov. śop    SZORC , u,    m.,

foenile\ Garn. shûpa ; Vind. Ihupa, skeden , parna, hi-fharka ; Croat. szusha; Bosn. pojatta; Slav. pojata; Ross. capaîi, capaeus); §. 1) Germ, ber ©djoppett, ^©dpippett ;

£>bb. ©djupf, ©djnpfeit; Anglos, sceof, scypen ; Angl. schop ; Gall. ochope ; Graec. cyJny (cf. schować); cf. predokrielje, predogernilu, predvisaunik, predpafs, pred-rrxénsiv; Lat.    med. eschopa).    Chałupa, supa czyli szo-    vesaniza ,    predpert, nadkoleniza,    bertafhez    ;    Croat.    pasz

pa w starym    języku Polskim.    Nar.    Ust. 4, 282, (cf. żu-    (ob. Pas),    zaztor , fertun;    Ross. liepe^HiiKTi    (cf.    przednik),

pnik). Szopy ku zachowaniu siana. Gresc. 26. Chowa się często siano w szopach na łąkach wybudowanych.

Kluk. Roił. 3, 296. Pilnie przestrzegać, aby na téj szopie , gdzie cegły, dobrze był zawarty dach. Ilaur. Eh.

6. Szopy składowe na drzewm. Jak. Art. 3, 172. —

Szopa elekcyjna, ber SBafdfdjoppeit. Na sejmie elekcyjnym miejsce zasiadania senatorów jest budynek drewniany, na prędce i umyślnie do tego zrobiony, który SZOROWAĆ cz. niedoli., trąc chędożyć; Sorab. 2. schurro-

wasch ; Svec. skacra , skira , skura ; Angl. scowre ; Irl. sciuram ; Lat. med. escurare ,' curare ; Ital. scurare, curare; Gall. escurer, curer; Goth. scauran ; [9Zteberf. fcfjüren ; Germ, fdjeuern. Piasek do szorowania naczyń powinien być biały i miałki ; do chędożenia kosztowniejszych rzeczy bierze się trypla. Kluk. Kop. 1, 528. Ustawicznie przeciwko nam szorują groty i pancerze swoje. Rej. Ap. 75. (ostrzą, szlifują, gotują). Zbroje szorują. Weresz. Reg. 44. Pancerze szorują. Rej. Zw. 16 b. Lekarstwo to na laxowanie obrane, dobrze kiszki szoru-

my. Vol. Leg. 4, 108. SZOMOTA, ob. Szamota.

'SZORSTUCH , u , m., fartuch , z Niem. ber ©djltrj, bie ©djurje; Sorab. 2. scborza ; Sorab. 1. schurc, schorczuh, schurzuch, wobkask, podkask, pżed-kask ; Boh. zâstèra, zâstérka ; Vind. l’hurz, skurzhik, okrilje, okrielje , obpafs, opafek , sagernilu, obgernilu,

3anoHb, sanoneLpb, (ob. Zapona). Pozszywali liście figowe, a poczynili sobie szorce. Budn. Genes. 3, 7. Ty-syfone szorc na się wdziawszy 1 pokręconym wężem biodra przypasawszy, Wyszła z domu. Otw. Otw. 165. Wziąwszy szorstuch, przepasał się. Sekl. Joan. 13. lnianą chustę, ib. Szorc szewski, skórzany, ob. Szustfal, szorstfal.

nazywają szopą. Skrzet. Pr. Pol- 1 , 93. — Szopa wojenna , budowanie nakryte do dobywania miast ruchome, nieruchome, rozmaite; testudo. Cn. Th. 1119. bfld ©turnt* bild) ber SlUeit. Szopą zakryta pod mury się ruszy zbliżona Rzymska dzielność. Bardz. Luk. 46. — Artill. Ogonowa szopa , ber ©djłMtfjrtegel. Sztuka drewna spajająca same końce dwóch ścian łożowych. Jak. Art. 3, 506.—

§. 2*) Szopka , ob. Szypułka. — ('SZOPEL, ob. Sopel). —

SZOP1SKO, a, ». , 1) miejsce, gdzie szopa stoi, ber ©djoppenplajj. — 2) Szopisko, ob. Szopsko. SZOPNY, a, e, od szopy, ©dtoppen * . Urzędnicy żupni , pisarze, wa-żnikowie , hufmanie , szopni.... Vol. Leg. 5, 176. dozorcę szopni , ©djpppcnmtffeljer. SZOPSKO , a, n., brzydka szopa, chata; ein ^npHcber ©djoppen, eine bdpitdje Quitte.

Kto za prawidło wziął mierność złotą, 1 jej Styrem kieruje,

Ten ni pod sżopskiem mieszka gołota, Ni dla zazdrości buduje; caret obsoleti sordibus tecli. Hor. 1 , 2ó6. Nar.

1. SZOR, u, m., SZORY plur. ; Sorab. 2. fzla , (ob. Szła);

Cum. prepręga , (ob. Przeprządz) ; Vind. kfhir, napreg-stvu, perprega ; Slav. hâmovi , orma ; Bosn. vres od kogna, sprava od kogna ; Ross. niopfci, inopun, ( mop-hhki rymarz), ynpatKb, 3Ópya; ‘szur. Cn. Th. 1127. rząd koński, Z Niem. bnś ©e]d)trr, Çfcrbegej^irr, (6d)trr). ©d)meljputten. Tr.

2*. SZOR, [u, m., burza, Szarga qu. v.\ Ross. mapeti mor- SZOROWY, a, e, od szorów. ©efdfirr ; Ross. mopHUli. ska mgła, niapij zatoka Ar eh.; Etym. sanscr. sara * woda, SZORSlbAL , SZUSTbAL, SZUSbAL, u , m., szorc sko-jezioro^ 2 ] ; szor, szorowanie- nawał; UngettHtter, 23et*    rżany rzemieślników, z Niem., bad ©Ąurjfell; Cn. Ih.

1er, ©ecfturm. Z morza szor się gwałtowny wychynie    1127. Szuszfal, fartuch szewski skórzany. Magier. Mskr.,

I ^zaspie nawy. Ghroic. Luk. 293.    szuszfałki.

3. [SZOR, u, m., Ross. mopa rząd pereł Tul, cf. Germ. SZORSTKI, SZERSTKI, a, ie, o adv, (cf. sierć) ; nie-

je. Perz. Lek. 250. (wyciera). Zęby i usta jak najuważniej szorują. N. Rfim. 2.1, 538. Ogony piaski zwierzchne długiemi szorują; summac couda verruntur arenae. Zebr. Ow. 265. (zamiatają). Gałąź szyją szoruje. Papr. Pr. B 5. (wisi na drzewie). — Szorować , mocno poruszać , ftarf bnncgeit, fd)üttent. Wy o Austry szorujcie liściem i drzewa poruszajcie. Tward. Daf. 60. Kamienie z wielkim dźwiękiem Etna wysypuje A ode dna samego gwałtownie szoruje. A. Kchan. 80. wyrzuca. — §. Szorować drzewa do pieca hucianego, (oh. Szorarz ), $oR ttt ben ©diemojen werfen. Tr. SZOROWNIA, i, i., piec od szorowania w hutach , ber ©djetierofeit in bett

76*

l'edjâ ©tücf, etwas airô [ed)3 feilen beftefjenbeä. Szostak, poszóstny wiersz, senariolus versus. Cn. Th. ib., hexame-ter. Szostak, miara mokrych i suchych rzeczy u Rzymian starych sextarius\ kwarta nasza dziesięcią uncyi większa niź ten szóstak. Cu. Th. ib., Crout. maszlin , meczeiy; Slav. litra, ein gcnnffed 93?aß bep ben Römern.— Szóstak, grosz poszostny ; Boh. śestak; Germ, ber ©ecfyfer ; moneta srebrna dawniej w Polszczę używana , miała w sobie groszy miedzianych 12. Kras Zb. 2, 522. Segros-sus, 'poszósny grosz, albo szóstak. Urs. Gr. 558. Drobna moneta, szóstaki , trojaki, półtoraki. Gost. Gor. 57. Od sierpa dwa szóstaki bite. Mon. 64, 204. To rozum, to nauka, w tym się wszystko mieści, Szóstak groszy dwanaście, a złoty trzydzieści. Kras. Sał. 24. — 2) Szóstak, człowiek o sześciu palcach. Cn. Th. 1120. ein ©ed)3fingriger. SZÓSTKA, i, z.; Boh. śestka ; Sorab. 2. schefcżeriza ; Vind. fhestiza : Boss. inecTepna ; liczba sześć w kartach, na kostkach, etc.; bie ©ed)fe in ber $ctrte, tu ber SBftrfcl :c. {Boh. źiź senio , szóstka kostkowa, cf. zez). Coż teraz czyni ? oto widząc w worku pustki , Z szóstek robi siódemki, a z siódemek szóstki. Kras. Sat. 112. (fałszuje karty we grze). Podała mi w uwagę szóstka żołędna bardzo dobrą temę : obrotliwa błądzi. Mon. 74, 589. et 598. — §. Szóstka, jedna szósta część* ł/g, ein ©edjftel ; (Sorab. 1. schéstèlk; Vind. fhestiz, l’hesti diel; Slav. shestina); n. p. Trzy szóstki* ³/₆. Jak. Mat. 1, 60. trzy szóste części, ©elftel. SZÓS-TNY, a, e, sześć w sobie osiegajacy, scnarius. Mącz. Ross. iuecrepuBiiI, fed)$fö% 'SZÓŚTOSKRZYDLASTY, SZÓSTOSKRZYDLNY. Chodk. Kost. 57, ob. Sześcioskrzy-dlasty. SZÓSTY, a, e, Num. Ord. ; Boh. śesty ; Slov. śe-sti ; Sorab. 1. schesty, schosty, schéste ; Sorab. 2. sche-sti, schosti, Gam. shestè ; Vind. fhesti , fhestni, ( cf. fhestnik * czerwiec ) ; Groat. sćszti, shezti; Bosn. scesti; Slav. shćsti ; Rag. sceesti ; Ross. uiecTuH ; Ital. sesto ; Tat. sextus ; Indie, shashtti ; Germ. ber ©cdjfte; w porządku po piątym następujący. Szósty raz konsul, sex-tum. Cn. Th. 1120. Po szóste; Vind. k’ fhestenu, fhe-stnu , junt ©elften. Szósta godzina* szósta, fed)3 U|jr, SZOS, u, m ; Germ, ©djoj) , ©teuer, Abgabe, (cf. ©d)aj$) ;    ©ecbfe. O której? koło szóslćj ! Tent. 17, 44. Sexta,

gładki, chropawy; Boh. śrstnaty; Slov. srstnâty, drsna-tÿ ; Rung, szürös, szeiireüs ; Sorab. 1. schéschefaté, (ferstżoyitć setosus, ferstźnoscheczć seliger, ferstka, fer-stże seta) ; Ross. iuepinaBUM, uiepinem, inepuiHeB’B (cf. szerszeń), uiepoxoBaTMH (ob. Szerchlowaty), ochctmw , necHKOBaTuii (cf. osisty, cf. psi), eaceBarb, (cf. jeżyć); raub , nidit glatt, fpieBig, [treif^aarig. Łodyga szorstka, hirsula, kiedy kosmatość na niej cokolwiek ostra. Bot. Nar. 42. Jundz. 2, 15. U nich podły człowiek, co nie w jedwabiu, lecz w' szorstkim kamloeie. N. Pam. 5, 199. Szorstkie krótkie włosy w wełnie Ross. necHKa. Szerstkie niedźwiedzie. Dmoch. Sit. R. 25. W gorących krajach włosy są twarde, szerstkie. Wejch. An. 61. Człowiek szorstkich włosów na głowie Ross. epoiuna. Szorstkim czynić Ross. mepouiHTŁ. Szorstkim się stawać Ross. uicpmaB'bTb. — Moral. Niełagodny, unfanft, imfreunbltcf), raub. Kraczą na sektę Stoików, iż jest zbyt szorstka i twarda. Pilch. Sen. łask. 96. Kato zda nam się bardzo być szorstki i surowy. Pilch. Sen. list. 1, 78. Czego się jedno cnota dotknie i ugładzi, by też innym nie wiem jak się szorstko wydawało, tobie smarownie pójdzie. Pilch. 'Sen. list. 2, 161. SZORSTKOŚĆ, SZERŚ-TKOŚĆ, ści, ź, niegładkość, chropowatość; bte îRau* ^ett, Uuglatte; Ross. mepmaBOCTb, mepoxoBaiocTb, me-poxb, (ob. Szerchla). Kto zwolna głaszcze, nie uczuje szerstkości i chropowatości. Pilch. Sen. list. 298. Gładkość, szorstkość, przeciwne dwa przymioty. Zool. 54.— Moral. W pismach jego wydaje się szorstkość umysłu. Tent. 21, 42. Czart.' niełagodność, surowrość; fmrte, Unfreunbltcl/fctt.

SZORSTYN, Niem., ber ©djprnftettt. Cn. Th. 1120. Bielaw. Myśl. B 5, ob. Komin.

SZORUJĘ, ob. Szorować. SZORULEC, lea , m., pogrzeba-czka do pieca. Wlod. koczarga , .pociask , kosior. Cn. Th. 754. ożog, bte Ofcnfntcfc, ber ©cfyürftocî. Szoruiec kamienniczy, tablica czyli naczynie rzemieślnicze do równania jakiej rzeczy, n. p. muru , posadzki etc. Włod., bad ©djeucrbrctt, ©djarretfen, ctmaS bannt gletd) ju reiben; Boh. śorna.

Boh. sos, kśos; (Sorab. 1. schosza? podskarbi, scho-    daje nam znać, o przybiciu na krzyż około południa i

szarstwo podskarbstwo) ; Ross. Ha.iort, (cf. nakład, cf.    godziny szóstej, i co się z panem naszym aż do dzie-

nałog). Szos, podatek od miast i miasteczek, płacony    wiątej działo na krzyżu, Hrbst. Nauk. P 5 b.

z domów. Nar. Rst. 4, 59. Rzemieślnicy szosy, stró- SZOT, SZOTKA , SZÓSTKI, ob. Szkot, Szkotski. żne i inne podatki miejskie odprawują. Szczerb. Sax. 185. SZPAGHLA, SZPACHLÓWKA, i, i., u malarzy, rogowa Obywatel od dóbr swych szosy i inne podatki daje.    lub drewniana ; używają jej do gładzenia gruntu. Magier.

Szczerb. Sax. 158. SZÖS0WY, a, e, od szosu, ©djoff»,    Mskr. bie ©pat(iel ber Üpîaler, ba$ ïempertrmeffer, cf. szpa-

©łeuer * ; Boh. sosownj, kśosownj.    tela. SZPACHLOWAĆ cz. niedok., u malarzów , wy-

SZOSIK, SOSIK, ob. Sos 5. SZOSKA, ob. Szoszka, Socha. gładzić szpachlówką grunt dany do malowania. Magier. SZÓSTAK, a, m. ; (Boh. sestkâk 1) pieniądz sześciorny, 2) Mskr. ślifować, mit ber ©patbel glätten, jeleń o sześciu końcach; Sorab. 2. schefcżerak ; Sorab. ‘SZPACIĆ, ob. Szpecić.

1. schosztak sześcioletni; Carn. shestiza ; Vind. fhestak, SZPACZKOWAĆ cz. niedok., jak szpak gawędzić, bredzić, fhestnik; Rag. scestâk; Bosn. scestak sexennis ; Croat.    pleść, mte ein ©tflar lcf>lPa|5en. Obcym szpaczkuje jezy-

sćsztak sexennis-, Slav. sóstak sexennis, fern, sészticzà ;    kiem. Nar. Dz. 5, 117. Przecz papugo tak gładko ludz-

Dal. sesztak, marias, pet gros i dva krajczara ; Ross.    kie słowa składasz? Bo się do tego pilnie szpaczkując

mecTepï, ineciepHKi; — 1) szóstak, liczba sześć ma-    przykładasz! Toi Saut. 45. — §. Przedrwiwać, źarto-

jąca, senarius numerus. Cn. Th. 1120. 3*^1 ©edjfett,    wać. Wlod. neefen, fdjrauben, Pefiren. Do prawdy mó-

SZPACZEK - SZPAK.

SZPAK - SZPARAG.

605

Wisz, czy ze mnie żartujesz? Ç,. Chyba, że ze mnie ty SZPAK, a, m., SZPACZEK, czka, m., dem.; Boh. śpacek; samże szpaczkujesz. Past. Fid. 4. Wszystkie dworstwa,    Slov. śpacek, śkorec; Sorab. 2. schkorz ; Sorab. 1. żkurz

wszystkie szpaczkowania, wszystkie‘kortyzacye gotów jest    żkorcz ; Cum. shkorz ; Vind. skorz, fhkoriz, fhfarl;

wycierpieć Polak. Weresz. Heg. 118. [Vind. spaka stul-    Croat. skvörcz ; Dal.    chvarly; flag. cvargljàh ; Slav. csvo-

titia, spakovanye nugae; Croat. szpaehujem * oszukuje,    rak;' Bosn. spazek,    çquoraç, çvoraç, çvrrigijak, çurri-

cf. pak, opak). SZPACZEK, dem. ob. Szpak. SZPA-    gljak, scquerg! ; Boss. CKBOpeiyB, ckbopuhks , f. CKBop-

CZKIEM adv., jak szpak, szpaczkując, wie ein ©taar    aa, kocs, (ob. Kos); (ci. (derm. ©pajj, ©pedft) ; ptak,

fdjroajjettb. Nie dajże synu wiele lada czego szczebiotać,    sturnus, ber (Staat* ; pstrokaty, wielkości drozda, w swojsko inni bardzo radzi widzą, a zowią to szpaczkiem.    im rodzaju rozumny    ; wymawia słowa, śpiewa nóty.

Rej. Ziu. 7 b. Cavillor, szydzę szpaczkiem. Urs.    Gr.    Kluk. Zw. 2, 500. Zool. 228. Szpak gwiżdże.    Banial.

235. SZPACZY, a, e, do szpaków należący, ©taar*,    J 4. Chmiel, i, 86,    (Croat. chvercbi). Gadać jak szpak,

©faljr*. Szpacze języczki, ziele listeczki ma na kształt    Zab. 14, 29. bredzić, jak sroka gawędzić, szpaczkować.

języczków szpaczych, lingua passerina, wróble języczki,    (Vind. spaka slultitia, spakovanje nugae; Croat. szpa-

©pa^ettJUttge.    Syr. 597. Sienn. 521. Szpacze śliwki,    §cr*    chujem * oszukuję,    cf. pak,    opak). Szpakami, wrona-

Iijjett. Sienn.    Wyki    mi karmiony, frant.    Jabl Ez.    165; kos. Teat. 36. b, 19.

‘SZPAD, ob. Spad.    ein pfiffiger Sîeri. Mądry, dowcipny, szpak. Cn. Ad. 464.

SZPADA, y, z., SZPADKA, i, z., dem., ‘daga, ‘deka,    tu-    (ma kiełbie we łbie,    ma olej w głowie). Nie    chcę ja

lich, gatunek niby to ważkiego miecza, najwięcej    do    wziąć na moje głowę    takiego szpaka. Teat. 54,    68. Oj

ozdoby służący, czasem do pojedynku; (Boh. piec; So-    szpaczek to widzę, ten jegomość. Teat. 22, 37. Jest

rab. 1. teszak (ob. Tesak), spoda rydel, żpoda motyka,    to szpak, przy swojej minie spokojnej daleko zasięga.

ob. Szpadel; Sorab. 2. schpoda rydel; Carn. mezhe,    Teat. 59, 65. SZPAKOWATY, a, e, — o adv., pstro-

(ob. Miecz); Vind. mezh, palafh , (ob. Pałasz); Croat.    kąty jak szpak; Ross. CKBopitOBwS ; srokaty, bunt 1MC ein

dèglin ; Rag. vûcjaz ; Eccl. rnnara ; Ross, mnara, mna-    ©taar, grau gefprenfelt. Siwe konie    szpakowate.    Ripp. 8.

jKKa, (mna/KHHKTh miecznik); Graec. cnudg; Galowie tak    Lek. Końsk. 5. — Jocand.    Wieku    śrzedniego człek, już

nazwali swój    miecz. Diodor. Sic. 6. Strab. 4, 136,    (Hal.    trochę szpakowaty.    Jak. Baj.    34. ( podsiw:ały ). Szpako-

spada; Lat.    spatha ; cf. Germ. ©paten significatione en-    wale włosy Boss. npoct^HHa    , npoci^t. Szafiruje grze-

sis) ; ber 5)egen. Tak mu to przystoi, jak psu przy szpa-    bykiem szpakowatą brodę. Pot. Jow. 56. SZPAKOWY,

dzie. Teat. 55. b, 64. Prawo mienia sokola tak ozna-    a, e, od szpaka, ©taar*.

ezało szlachcica, jak noszenie szabli lub szpady. Czach. SZPAŁDOWAĆ cz. contin., z Niem. fpaltCtt ; rozszczepać , Pr. 2, 243. Proszę Wc Pana, abyś raczył temi szpad-    rozdzielić, ztąd SZPAŁDÓWKA, i, ź., u mularza, ce-

kami nie co zabawić się. Teat. 54. c, 95. (bić się na    gła przez pół na płask łupana, która się sadzi tam,

szpady).— §. Rist. nat. Szpada morska, xiphias, gladius,    gdzieby cała górowała. Magier. Mskr. ein ©paitjtegel.

ryba, której szczęka wierzchnia i wazka na kształt szpa- SZPALER, SZPALIER , u, m., SZPALERA, y, z., (Cn. Th. dy; w morzu śrzodziemnym. Zool. 177. ber ©cfjmertjifd).    H20), SZPALEREK, rka, m., demin. ; Vind. fhpalir,

SZPADOWY, a, e, od szpady, Segen»; Ross. mimcHHH.    zhrestenjak, sastor, saflon, stene, sakriuz, sidaobliek ,

SZPADEL, ob. Szpatel.    *    sidnu obgernilu ; Ross. wnajrepHincB; Jtal. spalliere; Germ.

SZPĄGA. i, z., spojenie, n p. którym deski u drzwi z    baś ©pallier, w pokojach obicie, opona, bic Tapeten. Cn.

sobą spajają    stolarze. Dudz. 61, szpona;    (Slov. sponka    Th. 1120, .(Ross.    mnajiepti obicia, mnaaepHaa    <i>a6pnKa

fibula ; Sorab. 1. zapażeno,' zapażwano,    zklutżadwo,    fabryka    obiciów).    Przestawał na szpalerach lub    czystym

czwinga) , Qlteerkltb, Öucerftucf, fo Sretter ober anbereê    w domu obiciu, które wziął po pradziadzie. Pam. 84, 346.

Bitumerais oerbinbet. Fibulae , nadprożki we drzwiach abo    Na długim haftują szpalerze Herbowne Jana trzeciego

oknach drzewianych, u klatek wielkich, u sadzów zwierz-    puklerze. Suszyć. Pieśń. 3, F 4 b. Gdy widoki "zacne

chne szpągi, Cn. Th. 1120. Szpąga w szkucie, w okrę-    ‘spaler uchylają, osoby się,więc ‘stroją; ubi tolluntur

cie, bunt , Costa, ib. bie ©d)iffâriM>e, baê Saudptf.    feslis aulaea theatris....    Zebr. 0w. 57. W    ogrodach

SZPAGAT, u, m.; liai, spaghelto, spaga; O b b. ©pagat ;    szpalery, ściany z gęstych    drzew    obcinanych    lub ziół

Boh. śpagat    ; Carn. kerpzhina , chreptina ;    Vind. vesna,    wysoko    się wspinających liściami pokryte; dają    się po-

nit sa veso    ; Croat. spóga ; Bosn. vrripça,    dretva, (cf.    spolicie    w około    ogrodu, dwoma rzędami,    formując

dratwa); Rag. drètva, 'tùgniza ; Ross. BepeBKa, Bepe-    ulicę. Kluk. Rośl. 1, 75. Szpalerki nizkie z krzewin gro-

BOMKa, BepBb, BepBie, cmna, motobhbe, MOTOBHBKa ; Eccl.    dzą wewnętrzne strony rabatów, ib. 1, 41. ©artenfpaltere,

cocKańie cnypoia, BepBtma; ©egelgarn, ber Sinbfaben ;    ©artengelanber. Ciemny szpaler. Zab. 15, 354; chłodny,

sznurek jeden z najcieńszych, którym się n. p. flaszki    ib. 15, 390. SZPALERNY, a , e, ©pallier * . Chłody

obwiezują. Dudz. 61. SZPAGATOWY, a, e, od szpaga-    szpalerne. Zab. 15, 588. SZPALEROWAC cz. contin.,

tu, Stnbfaben * ; Ross. BepeBOUHwS.    szpalerami okryć, osadzić, mit ©paUieren beferen; Vind.

SZPAK u m. n. d. W hucie co innego jest robić na- fhpalirati, steno safloniti, sid oblezhi, sid obgerniti. czynie rubinowe, a co innego rubiny do osadzania w SZPANAK, ob. Śpinak. SZPARA, SZPARY, SZPARKA, pierścionki, sygnety lub szpaki. Torz. Śkl 317 ; czy nie ob. Spara.    .    ,

szpinki ?    SZPARAG, u, m., ‘SZPARAGA, i, z., (Lib. Hor. 111);

( Boh. hromowé korenj ; Sorab. 2. schpargöl ; Garn.    ski, szpatel. Mącz. Szpadel do smarowania plastrów*,

shporgel ; Vind. fhparga ,    fhporgcl;    Croał. spórga ; Dal.    Czerw. 5. Soku w    ranę napuścić szpatlem. Sienn.    520.

szp.yoga ; Rag.-spńroga;    Hung. spargoa ; Slav. shparog,    Balwierz w ranie szpadlem musi gmerać,    niźli ją    goić

shparoge ; Bosn. sparoga ; Ross. cnap*a , no^iecs (cf.    może. Bot. Syl. 353. Próżno cyrulik kusi się z szpa-

podcios), x(M04eLVB, (cf. clilodziec) ; Eccl. acnaparB, no4-    dlami, daremnie chwyta kleszczykami. A. Kchan. 351.—

qoct; Graec. mnâoayoç ; Germ, ber ©pargel ; liai, spa-    —Alleg. W każdym nawet najsworniejszym stadle, Mię—

raga; Lat. asparagus; Turc, isfirag, estera g-; Pers. esfe-    dzy swe maści miłość miesza szpadle. Morszt. 67. (cier-

radsch) ; gromowe ziele,    jabłonki,    częstym przesadza-    nie kolo róży). —    §. Szpadel, naczynie    podkopnicze,

niem wypustki szparagów    grubieją.    Kluk. Rośl. 2, 213.    łopatka żelazna do    rznięcia darniny. Jak.    Art. 3,    118.

et 260. — Allas. Komisarz ten posesorów jak szparagi    rydel, ber ©paten, ba3 ©rabefdjett, ( cf. szpada). — §.

przesadza. Zab. 13, 195. Dziki szparag, Garn. bilush:    Szpatela, naczynie żelazne, na kształt łopatki zrobione,

Croat. blyusch, (cf. bluszcz). SZPARAGOWY, a, e, od    którego używają w kuchni, rozpaliwszy go w ogniu, do

szparagów, ©pargcl * ; Ross. cnapnutBUiT.    glazyrowania ciast lub potraw przyrumienienia. Jest tak—

oszpecać, szpetnym czynić, plugawić, nieczyścić , ( cf. szpoeić); Ijäßltct; machen, nernnftalten, entftellen; Slov. śpa-fjm ; Boh. hyzdjm, zhyzditi, (cf. hydzić); Sorab. 1. wo-ńeżtawtnofcżu, (cf. niekształtny) ; Garn. gerdim, (cf. gardzić); Vind. vgerditi, skruniti ; Croat. rósim ; Rag. nagraditti; Bosn. grubiti, (cf. gruby); Boss. 6e3o6pa3HTfc, nopniTb, nopny. Brodawki osobliwie też twarz szpacą. Sienn. 514. Foedare, szpacie, szkaradzić , mazać. Mącz. On to, co go obłudne sprawy jego szpacą, Co nań świat zgrzyta, nawet i dzieci kołacą. Klon. Wor. praef. Co przynosi za pożytek ^naród zacny temu, którego mażą a ‘szpacą obyczaje jego ? Kosz. Lor. 29 b. Zły to ptak, co swoje gniazdo ‘szpaci. Teat. 35. 'c, 50. (plugawi, paskudzi). Chrześcianin już raz sie oczyścił z plu-gawości przyrodzonej , tak iżby więcej nie miał się nią ‘szpacie i mazać. G licz. Wych. 7 b. ‘Szpacie płód swój jaką złą sprawą, nie godzi się rodzicom, ib. E 3 b. Zopyr nos i usty sobie ‘obrzazał, zmyślając się być od Daryusza tak okrutnie ‘zeszpaconym. Kosz. Lor. 88. ner« linftaltct. Wieś arendą trzymać, nie szpeci szlachcica. Teat. 26. h, 85. (nie hańbi). Cavillis , sarcasmis obdu-cere ; szpoeić i szpecić. Chmiel. 1, 66. lżyć SZPECIAG, a, m., straszydło, koezkodan, szpetna potwora, szpe-tnik, szpetnicka; etlt ©djcttffll, eine WjMidjc ©cftrtlt. Pozwalam ja to młodszym, ale tobie babo Pieszczotkami się bawić! pfe brzydki szpeciągu ! Opal. Sat. 41. Stare szpeciągi nie cierpią osób przy sobie młodszych, po-wabność urody mających. Mon. 69, 593. ib. 51.

SZPEFL1K, a, m., skórka, która bywa na wierzchu klinika na brzegu trzewika. Magier. Mskr. Germ. bet ©piclflecf.

SZPARGAŁ, u, m., SZPARGAŁEK, łka, m., dem, papie- że szpatela drewniana do rozcierania marmelady, jarzyny rżysko pisane, drukowane, ramota; ein ftlccf papier, er i t. d. Wiel. Kuch. 429. ber fônd/enfpatel. fety &efcf)ricbcu ober gebrncfi, eine ©cartefe. Spleśniony i 'SZPATNY, ob. Szpetny. SZPECIĆ, ‘SZPACIE cz. niedok., ogryziony pargaminowy szpargał, piętno starożytności na sobie nosi. Kras. Dos. 8f. Z szpargałami pod pachą sądów pilnuje. Zab. 7, 160. Wstydźże się tak wiele fałszów w tak małym szpargale na świat wydawać ! Pim.

Kam. 315. Tak w przedmowie, jak i w całym szpargale plecie ; jedno drugiego się nie trzyma. Sieb. pr.

Babich baśni w swym szpargale nagwazdał. Pim. Kam.

236. ib. 100. Między niektóremi szpargałkami mûm tu pewny bilecik. Teat. 5. c, 44. SZPARGALISTA, y, m., co szpargałami się trudni , ber mit ©CCirtefeit Jtt tfuin fyflt, ein ©cartcfenfcljniferer. Obr. 70.

SZPARKA, ob. Spara. [SZPARKI, o, ie , 2], SZPARKO ad-verb., [Sparszy 2], Szparcćj Comp., [szybki, rychły; rafcf), gefdjtoinb ; Etym. Germ. fperctt 2], n. p. Ta ochmistrzyni, co wychowała panią, zawsze to powiadała, że szparko bije. Teat. 10, 15. Rzucone groty Rzymskie szparko przez tarczę nawet i zbroję zabijały. Papr. W. 1, 53.

Z góry szparcćj groty lecą, i z większym impetem niżej walczących górna pędzi Strona, ib. 99. SZPARKOSć, ści, z., [szybkość, rychłość , prędkość; Staffelt, ®e* fdjlDtnbiflfeit 2], n. p. Rzymianie z kuszy strzelali z taką szparkością, iż przez zbroję jezdnych i przez tarcze pieszych zabijali. Papr. W. 1, 67.

SZPÀRNO adv., n. p. Niech każda rozpadlina, zalepiona, lub suchym mchem ubita szparno, od robactwa zachowuje ziarno. Tom. Roi. 97. szczelno, dychtownie, btd)t.

SZPAROWAĆ cz. conlin., u lakiernika, strychy cienkie kolorowe ciągnąć przy brzegach lub kantach. Magier. Mskr., bctynt Satteren, feine SRanbfiricije jteljen.

wapnisty, SłalffpafI) ; gispowy, ©typêfpatl). ib. 55. cl 94. et 96.

SZPAT, u, m., z Niem. ber ©patlj, eine ©tefnart. Kamienie niby kryształowe albo solne , z bardzo cienkich lis- SZPEŁCIANY. Syr. 920. orkiszowy. SZPEŁTA, ob. Orkisz, tkózłożone, szpatami zowia. Kluk. Kop. 2, 7. Szpat SZPERAĆ, SZPERLAĆ cz. niedok., ‘szperować, troskliwie

SZPATEL, tłu , SZPADEL, dlu, to., SZPATELA, i,

(Cn. Th, 1120); Germ. ber ©patcl ber Sönnbärjte :c. ; (Lat. spatula , (cf. szpachla) ; Slov. pałoś; Hung. palos; Bosn. spatella , kom se miseja pomóst , kom se ogleda ranna, koliko je duboka ; Rag. badało, (cf. badać) ; Croat. badało, penàcha ; Dal. suplyacha) ; kopyslka barwierska, aptekarska, instrument od jednego końca szeroki a pla-

szukając przerzuczać, przetrząsać, gmerać; Boh. staram, stari, (cf. starać się ; cf. Germ, fiteren, fpnren; ?tteberf. z., fpöreit ; Anglos, spirian , spuran ; Svec. spörrjn ; Scot. speer; hl. spirin ; Angl. spere) ; Boh. skaumati, (śper-kowati wystroić; Slov. śperkugi stroję, zdobię, śperky strój, ochedostwo) ; Sorab. 2. gruplowasch ; Vind. po-fveduvati ; Croat. jamichati ; Ros. uiapnib , oóiiiapnTb ; forfeben, forgfdltig fncfien, nacltfndtcn , grübeln. Szperać w sekretach nie przystoi. Teat. 38, 165. Darmo czas

. s.

1095. "'SZPERUNK, u, m., §. 1) szperanie, szukanie roztrząsając, gmerząc; ba3 Mtforfchcn, 9îad)grülieln, Mp fitzen. Przez szperunki pojedynkowe odkrywamy prawdy powszechniejsze. Pelr. Et. 24. Niechaj nam inszego Chrystusa ukażą ; lecz w tym szperunku prędko ustać muszą. W. Post. W. 24. — g. ''Szperunk, urzędowma zapowiedź i przyaresztowanie czyjego majątku , szacowanie tegoż na przedaż publiczną; bie ©perre, ©perruitg, ber 5Irreft auf jemanbeś Vermögen, bie gerichtliche ©chafjuug beffelbeit. Szperunk albo areszt, zapowiedź osoby albo dóbr jéj przez sługę urzędowego z rozkazania sędziego. Sax. Porz. 117.

trawimy, zakrytego początku każdej rzeczy w naturze szperlając. Lub. Roz. 15. Ruspor vcntrem piscis ; porze, przerzynam , otwieram rybę , szperam w brzuchu rybim.

Szukam , szperam zranionego serca.

Cn. Th. 4121.

Pociej. 257. Szperanie, Ross. inapeiibe ; Eccl. MHoro-HCKanie. SZPERACZ, SZPERLACZ, ‘SZPERLANT, SZPER-LER, a, m., ‘szperownik , zgłębiacz, dochodziciel ; bet'

©pürer, 9?achfpćihcr, ©ritbler, Miforfcfjer ; Boh. skauma-tel ; Vind. pofveduvauz; Eccl. iiciaTCiih, MiioroiiCKaTe^L.

SZ PÉRKA, SZPYRKA, i, i., SZPERECZKA, i, z., dem., skwarek , kawałek słoniny wyskwarzony ; Garn. ozzvirk ,

©pecfgriefe, gefrbl'^teö ©tncfdjen ©pecf; {Boh. śpcrky strój, Prokuratorowi od szperunku. dosyć by był dawan jeden ‘ochędóstwo , klejnoty). Szlachta już nie chce się szper-    grosz. Dub. 97. — §. 2*j Szperunk budowniczy, zastrzał

ką i wędzonką kontentować; ale bankiety rozpustne stroi.    w budowaniu. Cn. Th. 1121; sprys. Wiod. ber ©egen»

Star. Ref. >50. Chleb, szperka, ser na łęku, dobre dla pfetler, ©prei^pfeiler, btc ©preijje. przygody. Biel. S. N. 31. Szpyrka wieprzowa. Syr. 525. *SZPETN1CKA, ićj, i., kobieta szpetna, szpeciąg; ein Nie miał co jeść, już boty miasto szperek jadał przy-    ItcfyeS SßetÜ, eine £)dj31tct)e. Mija każdy szpetnicką staruszkę,

piekając. Biel. Św. 129. Ojcowie nasi nie jadali jeno.    Mon. 75, 040. SZPETNIEĆ nijak, niedoli., szpetnym się

szpyrkę a kasze na ‘krzynowie drewnianym. Star. Ryc.    stać, ^dpltdł werben; Ross. AypirliTb, nOAypnljTL, {ob.

37. — $. Fig. transi. Każdy co weźmie, żaden nie pój-    Dureń, durzeć). SZPETNIE, a, m., szpeciąg, szpetny,

dzie bez szparki. Pot. Pocz. 422. bez obrywki, bez ob-    ‘żądny człowiek, eilt päßliifyev SîevI. Za takiego mię chciał

łowu ; e^ne eilt ^rofitdjen, ©ewinuftdieu. — §. 2) Szperka,    wydać szpetnika, Dobry opiekun .... P. Echan. Jer. 90.

i, m., skąpiec, sknera, mrzygłód, liczykrupa; eilt Snic*    Kąpiąc się żaba w rzece, gdy raka ujrzała, Rzekła do

Jer, eilt §ilj. z alluzyą: A na co ż ci, moja Salusiu, sta-    niego: jakoś ty śmiał szpetniku, tak się ważyć tego, Ześ

ry szperka, kiedy mnie młodszego całym u nóg swoich    naplugawił wodę sobą tę tak piękną. Papr. Koi. J 5.

widzisz połciem? Teat. 16. b, 37.    SZPETNOSC, ści, i., ‘żadność, niegladkość, brzydkość,

'SZPEROWAĆ cz.    contin.,    szperać, szukając gmerać ; uttdp    bie $äßlict)fcit ; (Sorab. 4. żpatnofeż vilitas)-, Garn. gerillten, fpćtyen,    fpfiren,    formen. Nie waż się szperować    dóba; Bosn. grubochja (cf. grubość), ghrridoba,    ghrri-

w niedoścignionym bóstwie. W. Post. W. 420. Pan po-    dobba, gherdoba, gardoba, (cf. gardzić); Rag. gardoc-

zna wszystkie uczynki ludzkie, który szperuje przepaść    chja, gardóbsctina, nagarda, nagarunós, gardobnos; Ross.

zwierciadło winne, że przeglądający się szpetny, ale szpe-tność, że się źle wydaje. Mon. 72, 542. SZPETNY, ‘SZPA-

i skarby jej. 1 Leop. 4 Ezdr. 16, 58. (który przegląda    AypHOCTb, 4ypnora , 6e3o6pa3ie, 6e30ópa3H0CTb. Nie

przepaści. Bibl. Gd.). Jutro poślę sługi moje do ciebie, a będą rumować a szperować dom twój. 1 Leop. 3 Reg.

20, 6. (przeszperają dom twój. 3 Leop.-, wyszperają dom    TNY, a, e, SZPETNIE, SZPETNO adverb.; (Boh. śpatny

twój. Bibl. Gd. ; trząść będą, przetrząsa). — g. Szpero-    vilis ; Sorab. 1. żpatnć vilis, exiguus, exilis) ; ‘żądny,

wać, SZPERUNKOWAĆ," szperunek czynić, zapowiedź,    brzydki, niepiękny, ^äßltd), phys. et moral. ; Sorab. i.

areszt kłaść na czyj majątek, przyaresztować; £)&b. fper*    rożne; Slav. rüxan; Carn. gerd, (cf. Germ. garfttg; cf.

ren, bie ©perre    aitfegcn,    Strrcft legen auf eitnaê. Dziedziców    gardzić); Vind. gerd, nevzheden , sporn, skurn;    Croat.

sędzia fantować    albo szperować nie może, tak aby się    rńsen ; Rag. gardan, gard, gardobni, nagàrdan;    Bosn.

tym pogrzeb miał rozrywać. Szczerb. Sax. 119. O dług,    gard, ghrrid, ghrrido, grub, (cf. gruby); Ross. AypnHH

gdy kto szperuje na cudze imienie, tedy pierwszy szpe-    (cf. durny), 6e30Ópa3iibii1. Szpetny jak straszydło, mógł-

runk idzie naprzód; lecz jeśli ten, co ‘posiedź szperun-    by nim dzieci straszyć, nad prosem go postawić, żleby

kował, lepiej przewiedzie prawo, tedy on już będzie    się z nim w drodze potkać; iron. w podarki go posłać,

bliższy. Sax. Art. 17. Niech szperuje lichwiarz wszystkę    Cn. Ad. 1145. Szpatny, foedus. Man. Kto się w pijaństwo

majętność jego, a niech rozszarpią obcy pracą jego. 3    a w nieczystości wda, ten się stawa ‘szpatnym, niemo-

Leop. Ps. 1Ö8, 11. (niech rumuje. 1 Leęp. ; niech za-    cnym, mdłym. Kosz. Lor. 175 b. Trąd, albo szpatne

łapi. Bibl. Gd.). — Szperować czyje dobra, urzedownie krosty na twarzy, jak goić. Sienn. 523. Szpetna twarz szacować na przedaż, gerilÿtlid} tflïtren. Szperowanie, sza-    zwierciadła nie lubi. Cn. Ad. 1144. (prawda w oczy ko-

cowanie, gdy kto dla długów zbieży, tedy jego dobra    le). Niemasz szpetniejszej twarzy nad twarz rozgniewane-

szperuja’, t. j" szacują. Mącz. SZPEROWNIK, a, m., szpe-    go. Pilch. Sen. gn. 283. Co gładkiego, to gładkiego, a

racz

dochodziciel; "ber 9îa#forfd)er, 9M)fu$er, 3luffuci)et\    co żadnego, to żadnego; co szpetnego, to i złego, a co

Indagator aquarum\ szperownik wód, który przepatruje,    cudnego, to też dobrego. Glicz. Wych. P 8 b. Szpetną

gdzieby lepsza woda była, a łatwiej mogła być przywie-    twarz cnotą ozdobić może; niecnocie gładkość nic nie

dziona, rurmistrz. Mącz. — §. Szperownik, przyaresztu-    pomoże. Cn. Ad. 1144. Szpetnego nikt nie chce. ib.

jacy i urzedownie szacujący czyj majątek, szacownik pu-    Szpetne przy pięknym szpetniejsze ; piękne przy szpetnym

bliczny; ber ©penbeumte / ber gerichtlich Slrreft legi uub ta*    piękniejsze, ib., przeciwna rzecz przy przeciwnej bardziej

ïirt. Szperownik, szacownik , audionarius. Mocz. Cn. Th.    się wydaje; równanie rzeczy wszelkie, czym małe abo

wielkie, cf. kontrast. — §. Boty We Pana szpetne, za- 'SZPOCIĆ cz. niedok.; (Sorab. i. żpotuyu szydzę; Sorab. 2. raz ich otrę. Boh.    Kom. 2, 253. nieczyste,    zaszargane ;    schpottowasch ; Vind. fhpotatife ,    fbpotuvali, (fhpot,

garfttg , mcfyt fattbcr,    nid)t rettl. — §. Observ.    Nieszpetny «    1'ram, uframota » srom)} Garn. shpót, shpótarn se ; Rag.

piękny, chwalebny, chwalny, wyborny, ‘czysty, niczego;    sopotatise irridere; Bosn. scpotatise, rugatise illudere,

îltdjt tyäßlid), ffbüli, brat), trader, wie ftd)3 geirrt ttnb ge-    scpotalaç, porugaç derisor-, Croat. spótam derideo, po-

Nieszpetnego wzrostu, minę ma przyjemną. Teat.    spolâvam, ospotâvam , jzpachûjem, izpachiti, zpâchujem,

39, 38. Może mieć    posążek nieszpetny. Teat.    50,6. Nie-    zespotavitisze; Dal. izopachujem) ;    plugawić, szpecić, na-

szpetna sumka. ib.    7, 17. Nieszpetna to sukcesya po    krzywiąc; üerimftalten, üerfteneiî,    fyrtjMtd) maefcett, frumitt

muftym. ib. 55. e, 22. Zda się, jakbym już widział wiel-    Hiatfien, oerbreljetl, phys. et mor. Wy pasterze szpocicie

kich wodzów onych , Tumanem wżdy nieszpetnym wo-    naukę bożą, a nie wyprawujecie, gdy swe kazania pra-

dzów zakurzonych. Hor. 1, 181. Min. ; [haud indecoro    wicie. Smotr. Ex. 7. Niezbożni Faryzeuszowić pisma wy-

pulvere). — §. Ironice: Nie szpetniem się w tę sprawkę    kręty sw-ojemi szpocili. Odym. Św. G g 2 b. Słowo boże

wplątała. Teat. 50. b, G. (wcale pięknie). Nieszpetnego    nicują, szpocą, wykręcają. W. Pont. W. AG. et Si. Szpoci

mi Jegomość dzisiaj wypłatał figla. Teat. 24. c, 85. ‘SZPE-    statut, wykręca prawo. Gorn. Dw. 280. Rozciągają sze-

TULICRA. y, i., “SZPETULSKA. Kchow. Pr. lo, ko-    roko prokuratorowie swoje proporce, i wykręcają dekre-

czkodan, szpetna kobieta, ein garftigcś SctOêffncf. Gdy ona    ta, statut szpocą, prawo w niwecz obracają. Gern. Dw.

twarz pofarbuje , zdaje się coś gładkiego, a ona przecie    373. Heretycy pismo wywracają i szpocą. Biał. IJost. 150.

szpctulicha. Petr. Ek. 9. Pelr. Hor. 2 , P 5.    Prawa ludzkie i boskie na ‘wniwecz szpocić i wywracać

SZPIANTER, ob. Zynek. SZPICA, SZPICZASTY, ob. Śpica,    poczęli. Krom. 443. Niecnotami Augusta imię szpoci

SZPICHLERZ, ob. Spichlerz. SZPIEG, ob. Śpieg. SZPI-    brzydko. Bardz. Trag. 545. W czym go oskarżasz, togo

GLIGA, ob. Śpikulec. SZPIK, ob. Śpik. SZPIKANARDA, nie szpoci. Zab. 1, 45. (nie hańbi). — Szpocić, lżyć, ob. Śpikanarda. SZPIKOWAĆ, SZPIKULEC, ob. èpikować.    szkalować; lrtftern, fd)tmpfcit. Cavillis, sarcasmis obducere;

SZPILA, SZPILAR7, SZPILFLET, SZPILKOWAĆ, SZPI-    szpocić i szpecić. Chmiel, i, 66. Przy kufiu królowi tylko

LOWAĆ, ob. Spiła, Śpilka etc. SZPISGLAS, ob. Śpisglas.    umiesz łajać, postępki jego szpocąc, i głupie szkalując.

SZPITAL, u, w., §. 1 ) instytut dla ubogich zchorzałych;    Opal. Sat. 118. Z razu się tylko słowy szpocą, a po-

Germ. baê Spital, §o3pital; (Boh. spital, dum zóduśnj    tym za łby. Jałt. Ez. 121. Bals. Kiedz. 1, 130.

(cf. zaduszny), nemocnice, (cf. niemoc); Slov. spitâl ; Pochodź, szpotawy, podszpccić, wyszpocić.

Sorab. 1. żpital, braschnech cżwoyekow wobodleno ; Carn. SZPONA, ‘SP0NA, y, z., “SZPON, u, m., SZPONKA, i, sb pitni, beteshnislie ; Mnd. fhpitau , beteshnifhc, bonni-    z’., zdrobn., (Etym. spiąć, spinać; Boh. sponka, spina-

kouniihe, boliehostouna hifha, kufhnu pohifhtvu, bonni-    dlo haftka; Garn. spune » pęto nóźne ; Croat. zpona *

kalifhe, boliehostnch prestalifbe; Slav. shpitalj ; Hung.    klamra, szpona, szpoyka pedica, compes-, Bal. zpone *

ispitaly, ispotaly, ispotalyok ; Croat. spital; Bosn. spital,    pęta; Rag. spönne pedica, annuli vesiiarii-, Eccl. cnoiia

mjesto za nemocchnike, osepidao ; Boss. rocniiTaJbj 6ojb~    zawód , przeszkoda) ; — szpona « ostry pazur drapieżnego

niwa, óora4t.iLiifl, yóoaamua; Eccl. BpaneÓHima. Bpa-    ptaka, bte SUnne efiteê Jîaubuogely ; Sorab. 2. klawa; Vind.

mh,imite ; Bat. hospitale; liai, spedale). Do szpitalów mają    nohet, krampel, (cf. nogiećj; Rag. chjapet, cjampragga;

być bram prawdziwie ubodzy, i zarobić sobie nie mogą-    Rag. KOroiL , KOrn>, koxth, (cf. kogut). W górę orzeł

ey. Slirzet. Pr. Pol. 2, 185, (cf. lazaret). Szpital ś. Ro-    się wzbija, chcąc wytropiony połów zimać szponem. Zab.

cha w^ Warszawie od biskupa Tarła założony. Vol. Leg.    14, 165. W ptaka go ‘wdał, dał krzywy nos, dał ‘spo-

7, 375. Szpital dziatek sierot, orphanotrophaeum, b(t3    nie do pazurów krzywe, hamos. Zebr. Ow. 278.— Transi.

2öflifcltfy(Ut3. Wielki i wspaniały szpital, imieniem dzic-    Kotwice wyrzucone, gdy w morzu dno schwycą w swe

ciątka Jezus nazwany. Mon. 68, 114. dom podrzutków,    haczyste spony, trzymają okręt prawie niewzruszony. Mon.

oh. Dzieciątko Jezus. Prov. Wiedzą to i baby w szpi-    75, 269. — $. Szpona, zwora, szpąga, klamra; Ross.

talu. Cn. Ad. 504. (baby na trecie o tym gadają;. — §.    CKOÓa, (cf. skobel), eilte klammer, Bringe. Ściany łoży

2) Szpital, de homine paupere conlemtim. Cn. Th. 1122.    armatnćj spojone sa czterema sponami. Jak. Ait 1, 277.

fin armer eÿlitcfer. SZPITALNY, a, e, do szpitalu nale-    et 5, 500. et 515 .Lesk. 2, 242. Szpona, rygiel, w łożący; Boh. spitâlnj, śpitalsky; Vind. fhpitalski, fhpitaun,    żu armatnym, sztuka drzewa poprzeczna jednocząca dwie

fhpitauski, beteshniski ; hoss. rucnriTBJibHbiii, CoraATib—    ściany łozowe jedne z drugą. Pospolicie bywa ich czte-

nbiii. Szpitalne okręty. Pam. 83, 2, 94. Śpitalny wóz,    ry; pierwsza od przodu nazywa się czółna, druga spo-

ob. Lazaretowy.^ ^Gorzej od baby szpitalnej wydałeś mię.    czynkowa, trzecia celownicza, a czwarta ogonowa. Jak.

Teat. Aó. c, 157. V\yb.\ SZPITALNY,, ego, m., subst.;    Art. 5, 318. — §. Sponka, haftka; baê §aftel, §>eftleiu,

ochędóstwo. Szczerb. Sax. 154, (cf. mancie). — Bo-tan. Spona ziele, Os.trzycz, od spinania szat rzeczona. Syr. 557. ^lebfraitt.— (SZPONDER, dru, m., w szlach-towaniu, Część piersi od brzucha Magier. M*kr., betyin Bletj^er, ber Sniftt^eil gegen beu 33aucf) l)in. Szponder z dziurą, mięso bez kości, miedzy ćwiercią zadnią i prze-

Boh. śpitalnjk; Croal. spitólnik; Bosn. ospedalnik ; Ross.    Ipeftel. Szaty niewieście, pierścionki, sponki, albo ręczne

ranne

608

SZPETULICHA - SZPL1NT.

SZPOCIĆ - SZPONDER.

óoraAiJbiiHKT) ; przełożony nad szpitalem, ber (Bpitatoor* ffeljer. Tr. Szpitalny ma być także przy obozie, aby królewskim nakładem leczyć. Tarn. Ust. 244. (lazaretowy, feldszer).

SZPiŻOWAĆ, ab. Spiżować. SZPŁACHEĆ, ob. Śpłacheć.

SZPLINT, ob. Kliniec.

kiedy niekiedy chędożyć i odnawiać trzeba. Kluk. fiośl. o, 346. W pomarańczy wykrój szponcik , wybierz śrzo-dek do połowy, a nakryj szponcikiem. Comp. Med. 251. -— *§. Szpunt, szpónt, u mularzów, n. p. Murować za szpóntem, t. j. futro od okna lub drzwi tak wmurować, iż cała cegła występuje równo z futrem. Magier. Mskr. "SZPUNTPAL, u, m., pal w drugi wpuszczony. Os. Żel. 85, z Niem. ber ©punbpfaf)!. Szpuntpale do zapobieżenia przejścia wody. Kluk. Rośl. 2, 165. Upusty ugruntują się szpuntpalami w ziemię ubitemi. Kluk. Zw. 3, 201. SZPUNTOWAĆ cz. niedok , zaszpuntować dok., szpuntem zatykać; Sorab. 2. schpundowaseh; Vind. pilati, opilati, sapilkati, fpünbett, jufputtben. Zaszpuntuj ten antał. Tr. Piwa w beczce dotąd nie szpuntować, póki dobrze w achtelach nie wyrobi. Haur. PA. 107; jak robić przestanie, to go zaszpuntować piaskiem abo słomą otuliwszy pod kraje. ià. — Szpuntować drzewo, szczepić, wstawiać w niego latorośl. Cresc. 128. ÜBuinifC pfropfen. Pomona sierpem krzywym częścią wilków zrzyna, i rózgi strychuje Lcdajako rozlazłe, pręt częścią szpuntuje W krój zaskórny.t i płodu podsyca cudzego ; fisso cortice virgam inserit. Zebr. Ow. 367, SZPUNTÓWY, a, e, do szpuntu należący, ©puttb * . Szpuntowa dziura. Tr. Szpuntowe Subst. ; płat, podatek * czopowe, $rattfftcuer, B^Pf^tgelb. Tr.

dnia, w którym rzeźnik przerzyna dziurę, dla zawieszö-nia go na kółku. ib., (cf. słabizna). — SZPONISTY, SPO -NISTY, a, e, szpony mający; Rosa. KOnucTbiH, mit 5ÎIau* dt DCrfe^eit. Orze! szponisty. Suszyć. Pieśń. 5, F4 b. Czemuż za króla ptasząt nie czyżyka obrano? ale orfa spo-nistego ten honor w rzeszy powietrznej potyka? Mon.

71, 54-7. Gdy mierzionego smoka orzeł zoczy, siodła go, i by gębę nie kręcił nieczyste, W szyję wkleszcza pazury sponiste. Zebr. Ow. 101. Jastrząb' sponisty. Mon.

71, 467.

SZPÓNCIK, SZPÓNT, ob. Szpunt.

SZPOTAWY, a, e, SZPOTAWO adverb., krzywonogi, fle-xipes, loripes. Mącz. koślawy, fnuitmfretmg ; (Sorab. 2. schpot; Germ. Spott ; Vind. spot, spotovanje * szyderstwo cf. szpocić, spotliu * haniebny). Koń się czasem urodzi z krzywemi goleniami, a będzie tak szpotawy, iż chodząc jedną nogę o drugą bije. Cresc. 527. Bez sprawiedliwości nie może być prawo, Nie idzie prosto, jeno krzywo i szpotawo. Klon. Wor. 66. To tak długo czynić masz, aż się oczy szpotawe naprostuja. Spicz. 190. zezowate, rozokie.

*‘SZPRAG1IAĆ med. nie dok., po Niemiecku gadać; Germ. fpredjcit, beutfcf) rebcit. Jeśli dość umiesz, sam z Niemcem szprachaj. Klon. Fl. G 4. "SZPRUCHY, SZPRÓCHY, SPRÓ-CHY, ów, plur., sposoby mówienia ; z Niem. ©prfidje,    SZPYCZAK, ob. Spiozak. SZPYRKA , ob. Szpérka.

ben^flrten; Sorab. 2. schpruch. Każde rzemiesło ma swoje SZRAGI, ów, plur., dwa drewna prostopadłe z trzecim w

górze poprzecznym, furca. Gn. Tn. 1122. socha, wie-szaczka , drążek do wieszania czego. Włod., z Niem., ber ©fragen; {Boli. srak podstawek pod dzieżę;' Sorab. 2. fzrogi id) ; cf. stragan, cf. szranki.

przezwiska, nawet i hultaje swe szpruchy mają. Klon.

FI. E 2. Kunszta i więcej i pożyteczniej go nacieszyć mogą, niż inszych bardzo wiele blazeńskich szpróehów.

Kosz. Lor. 13 b, (cf. dykteryjki, koncepta). Pańską łaskę dworskiemi szpruchami sobie sposobiali. ib. 54 b. SZRAM, u, m., SZRAMA, y, z., blizna, brózda od rany, Pochlebcy postępni i radę pańską dziwnemi szpruchy wy-    osobliwie na twarzy ; Germ, bte ©Gramme, ©cfmtrtrre ; (Svee.

da woja. ib. 6 b. Na cnotliwych nie radzi patrzą dla grze-    skrama; Isl. skrama-; Boh. sram; Slov. sram; Sorab. 2.

chów, złości a złych spróehów świata tego. Glicz. Wych.    schrnmma; Garn. shrunf; Vind. fhrimf, fhrumf; Ross.

0 7 b. Małżeństwo jest trudny stan, który zawsze nie-    mepötraa, mepóiiima, uapanima, sa^opima, pyóeipE ).

przyjaciel duszny nadchodzi swemi zdradliwemi spróchy.    Szramy się szpetnie twarz odmieniła. Bej. Zw. 100. Szram

ib. P 2 b.    husarza nie zdobi, nie był szramowaty Alexander, co

SZPRYCH, ob. Sprych.

SZPULA, i, i., SZPULKA, i, z., dem., u kołowrotka gatunek rurki, na około którego nitka się oprzędza, z Niem. bte ©pule «U beu ©ptnuräbent. Kołowrotki o dwu szpulach , które jedno kółko obraca. Kluk. Rośl. 3, 328.

Szpulka u smuklerza , drewienko do zwijania nici, jedwabiu i t. d. Magier. Mskr.

SZPUNT, SZPÓNT, u, m., SZPUNCIK , a, m, dem., otwor wydrożony ; z Niem. ber ©puitb; (£)bb. ^Ultbt; Lat. med. bondonus ; Ital. bondone ; Gall. bondon ; cf. Graec. ccfpv, cf. Hebr. )£D saphan, operire); Sorab. 2. schpunt; Slav. vrànj , lakóuniea, baö ©piütblüffl. Mocne wino, dla ciasnego szpuntu, Gdy'luftu nie ma, dno wysadza z gruntu. Chrośc. Job. 121. Szpuncik. Gresc. 128. — Szpunt, drewno, czopek, co się wkłada w otwor wydrożony, czym się zatyka ; Vind. pila , satik , piłka, veha, veishni-za , zhep, (cf. piłka, zatyczka, wiecha, czop); Ross. Tyj-Ka, BTyjiKa, BTyjiouKa , cf. tuleja; ber 3aPfen ^ @puitb* lod)ê, ber ©pimb. Rura pompowa ma w sobie nieruchomy ‘SZRANK , u, m., szpunt z klapą. Hub. Wst. 206. Szpunty beczek winnych

podbić pragnął oba światy. Kchow. 52. (paragraf, kresa). Żołnierz dobry cieszy sie szrama, którą na wojnie dostał, i tym rycerstwo swoje wysławia i zaleca. Dambr. 233. SZRAMOWAĆ cz. niedok., szramu nabawiać kogo; Vind. fhrimfati, zherne lizo se vdarknm storiti ; Germ. fcfirammeu, eine ©Gramme uerfejsen. — §. Sukno szramo-

wać, n. p. Przestrzegać należy, aby sukna doma nie ezra-

mowano. Gród. Dis. E 3 b. na ramach rozciagniono. SZRAMOWATY, a, e, — o adverb., pełen szramów ; Slsv. srâmowatÿ; Carn. shrunfast, shrunsz; Vind. nafe-kan, fhrimfast, fhrunfast, brafgoten, fcfńaiutntg, fd)tlt(U> fig, üott ©djmarren. Do łysego szramowatego. Pot. Jow. 107. Żołnierz stary szramowaty. Pot. Pocz. 109. Na twarzy był szpetny i szramowaty. Sk. Dz. 614. (kresowaty, poorany). Więcej wierzył naznaczonemu a szramowatemu cudzoziemcowi, niż własnym ludziom. Kosz. Lor. 28 b. Szramowate, krostawe abo parchowate, nie będziecie ofiarować panu. 1 Leop. Levit. 22.

SZRANKI, ów, plur., ogrodzenie , miejsce ogrodzone do potyczki, do igrzysk; Boh. śranki ;

77

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

Vind. thranga, pianka, predgiaja, ograja, prekrifhje,    ib. 350. (t. j. o którą się pojedynkować trzeba). Trafia

predkarstje, predrushtvu , goder; Rag. ódtark, (shranna,    się, ze kto miewa    opiekuna    do dóbr,    który nie chce być

sbraniza, shraniciza, skrigniciza; Sorab. 1. schrćna, kzi-    szrankowyrn opiekunem, ib.    5 (który    się za małoletnie-

na; Sorab. 2. schrank * skrzynia ; Gem. ber ©djranf) ;—    go bić nie chce). Umarły może być bronion , gdyby go

szranki, Germ. bic ©djrnnfcu, J. 33. ïunuerf^ranîe»; ( cf.    szrankowemi słowy kto chciał pokonać, ib. 3. (zelzywe-

Hebr. kuran * chronić, chować). Wypuszczony ze szran-    mi, które pojedynkiem pachną). Szrankowemi słowy na-

ków na gonitwacli woźnica, nie przestaje na wyprzedzę- gabać, t. j. osławić, ib. 6. niu jednego. Zab. 5, 220. Bije rumak nogami w szranki, SZREDNI, SZBEDNICA, ob. Śrzedni, Śrzednica. biegu mu poźądnego zbraniające. Olw. Ow. 60. Rozjadł SZRĘDOWAĆ, SZRENDOWAĆ cz. niedoli., n. p. Niepodo-się, nie inaczej jak byk w otworzonym Szranku, gdy ro-    bna, żeby jeden człowiek szkło w tyglach mieszał, a one

giem bodzie drażniących szalonym; in circo. Zebr. Ow.    podług potrzeby szrędował. Torz. Śkł 122. W szrędo-

297. Szermierze, abo ci, którzy się w szrankach za kogo    wanym szkle, jeśli czego nie ma, dobrze się przypa-

biją, są bezecni. Szczerb. Sax. 17.— g. Metonym. Szran-    trzyć , a znalazłszy    wyrzucić,    ib. 155.    Szrendowane szkło

okazaniu sprawiedliwości, mając tę nadzieję, że mu się ¹ nrr, ’    ^    vZrot; ‘“p*OD, *-ZRO-

tym szkoda jego nagrodzi, ib. 458. Orany nieszkodliwe, *    ’ °^’ klZ0t ’ Srzodek. SZRON, oh. Srzon.

w szranki wyzwać nie może. ib. 351. Jeśliby pozwany SZROPA, y, z., SZROPECZKA, i, i., dem., grzebło. Cn. dekret naganił, a wziąłby na swą prawą rękę, albo w ?/r. 1125, Vind. strugalu, ber ©trtegel, (cf. Germ. fdjrcn szranki, z ‘więtszą częścią tych, którzy na to zezwalają,    skrobać). Szropa, cudzidło, grzebło, drapaczka. $.

tedy się ma bić samosiódm przeciwko także wielom , a 01 n. 8e?.*457.. Przedtym starzy używali szropy w ła-którzy bitwę, wygrają, ci dekret odniosą, ib. 71. Na tych    ^ni dla ochędożenia się z brudu; teraz konie tylko nią

ludziach dojdzie szranków’, a to jeżeliby tak wielkie rany    chędożą. Dudz. 62. Scapella, szropeczka, którą się po

były, żeby o nie w szranki wyzwać mógł. ib. 550. (dój-    grzbiecie drapią. Macz.

m., dem. , g. 1 ) strzeleckie ziarnka ołowiane, żelazne, kulki do strzelania; Germ. ©cfyrot, ©djrotfórner junt ©$teßen ; Roh. brok, (śrutka płaca od szrotowania , ©djrotgelb); Sorab. 2. schrot; (Sorab. i. froika, froteżieżka mica, fragmentum; Hcbr. saridh, residuum ; saradh, superesse, residuum esse); Vind. Ivinz, fvinzhna bobeka, fhretel ; Croat. sprih ; Rung, seret; Slav. shpria , saesma; Ross. 4po6ï. Do strzelania na pomniejsze zwierzęta potrzeba różnej wielkości szrotu. kluk. Zw. 1, 387. Drobny szroeik. Rog. Dos. 3, 110. Szrot największy jest lóftkowy, najmniejszy ptaszy. kluk. Zw. 1, 588. — Fig. Na szrot wydawać, na szańc, na sztych, na niebezpieczeństwo * narażać, ber ©efdljr audjeb jen, *)3rei$ geben. Tu my stoimy, jak Sami od wszystkich ach nie ratowani. Tward. Mise. 1'68. Tą przegraną Łowicz i sama Warszawa na szrot wydane były. Tiuard. W. D. 2, 146. Zwycięzcy na szrot teraz żyję- Chrośc. Luk. 268. Puściłem na szrot dziedzictwo moje. Radź. Jes. 47, 6. Królestwo jego łakomstwu swemu na szrot puścił. Pilch. Sali. 142. — Moral. Puścić się na szrot. Rys. Ad. 56. Puścić cnotę, sumnienie, wTstyd na szrot. Groch. W. 198. et 468. rozpuścić się, zupełnie się oddawać rozpustom, rozwiozłości; aUeÖ ber SügeHoftgfett frété geben, £ugenb, ©emtffen, ©djaarn u. f. UJ. Długoż się swym łolrostwem będą chlubili, Którzy wstyd i cnotę swą na szrot puścili! J. Kchan. Ps. 139. Niewiasty, które poczciwość dla zysku na szrot puściły. Pilch. Sali. 48. Gdyby jedne i drugą ukarano, wnetby

dzie prawa bitwy szrankowćj). Starzy Polacy'samo imię SZROT, u, m., SZROCIK, a kłamstwa mieli sobie za godne na rękę wyzwania, godne szranków, i znacznej pomsty. Weresz. Reg. 119. W szranki wstąpić , wchodzić z kim » pasować się z nim , wdawać się z nim w walkę, za pasy z nim chodzić, pr. et fig.

Turcy nie dosyć mają śmiałości wchodzić w szranki z jadowitą chorobą powietrza. Kiok. Turk. 145. — § Szranki, latins, każde ogrodzenie; ©djranfen, ©elattber, (Stnfaffung.

Tak się do ś. Kapistrana cisnęli, iż abo miedzy szrankami, to jest ogrodzeniem, abo miedzy zbrojnemi, bronić go od ludzi musiano. Sk. Źyw. 2, 285. Broń w sali ryn-sztunkowćj nn szrankach dobrze przestawiana. Jak. Art.

szrot wydani

na

morza,

3, 250. (w rzędach na około idących, w szafach, szel-blągach). — §. Transi, et moral. Szranki, granice, kres, określenie; ©ranjcit ; ©efjranfeu. Wyśledza nieznajome świata, że tak rzekę, szranki przełamuje. Pilch.

Sen. list. 4, 145. Rozwiozłego w szranki wprowadzić.

Wtod. SZRANKOWAĆ cz. niedok., szrankami ogradzać ;

szran-

Slov. śrankugi ; Vind. graditi, ograditi, predgrajati, kri— shama delati, mit ©cfyranfen umgeben, umfdjrchtfeu. W kowanym ustępie, wśrzód glejtów rzęsistych Tysiąc półbogów siadło na krzesłach złocistych! Przyb. Mili. 32.

w szran-

SZRANKOWY, a, e, od szranków, od bitwy kach, pojedynkowy ; ©djranfen -, ©djranfenfampfś », 3mc^ fampfś * . Gdyby ukrzywdzonemu szrankowego dowodu broniono .... Szczerb. Sax. 440. ( t. j. żeby się pojedynkując czyli bijąc w szrankach sprawiedliwił). Głębokość rany na paznogieć, jest głębokość rany szrankowćj.

trzecia zapomniała, Tak brzydko na szrot puszczać wła-    tern rozciągną, dzielą je na części, a to żelazem podo-

ściwego ciała. Paszk. Lh. 127. Na szrot puszczona cnota.    bnym do klina, zwanym u nas szrotyzn. Os. Rud. 500.

z’., dem. ; ( Boh. śraub; Sorab. 2. schrubba ; Sorab. i. schrubk ; Carn. shravf, shkerpz, vertilu; Vind. ferk, perfuk, fhkerpez, stifnik, dognanik, vertilu; Rag. łoza; Slav. esi via ; Ross. bhhtIi , bhhïhh'l (cf. gwint), (mypym. mypyneuT), my-pynma macica szrubowa) ; Germ. bie ©cbraube ; ( liai. scrofola; Finn!, scruuwi : Gall. ecroue; Svec. skruf: Holi. schröve; Angl, screw; 9? i e b e Vf. ©d)ru»e). Szróba jest wałek, mający rowki wyrżnięte, kręcone na kształt ślimaka , gwintami nazwane, Rog. Doś. 2, 588. Jak. Mat. 4,348. Bryła, w której szruba chodzi, macica. Jak. Mat.

4, 348. Szrubki utwierdzone maciczkami. Teat. 6. c r » 57. Trzeszcząca szruba przykre skrzypy wydaje. Toi. Saut. 100. Szruba w prasie drukarskiej, z drągiem i z kulą ołowianą, której czop chodzi w panewce. Magier. Mskr.

—    Assimilit. Chłopiec żywy, ładny, jak na szrubach, gustownie przybrany. Teat. 22, 50. wysmukły, gefdjmcgelt.

Jak na szrubie się obraca. Star. Dw. 31. (obrotny, zwinny). Łakomieć biega jako na szróbach , myśląc jakoby gdzie co załapie, albo wyłupić, albo wyszydzić. Weresz. Reg. 97. Usta mu by na szrubach chodzą. Kosz. Cyc.

85. Od niemiernego kwapienia się, muszą mu wargi na szróbach chodzić. Kosz. Lor. 4 b. (trząść się, drżeć). Masz miarę żałości i płaczu wziąć, abyś się nie na twarzy barwą zmienił, aby ci twarz na szróbach nie cho-

Aliter : Zawsze w bojaźni, zawsze jak na szróbie. Pot. Syl. 265. (jak na brzytwach).

—    Aliter: Chęci swoje w ścisłej trzymać szrubie. Hor.

2, 120. Nar. w klubie, w kleszczach, irrt Baume galten.

—    §. Anat. Szruba macharzyny, fibry myszezaste zamy-kajaco tnacharzyne, ażeby uryna ustawicznie nie ciekła. Krup. 2, 122. SZRUBOWAĆ, SZRÖBOWAC c*. niedok., szrubę obracać, szruba przymacniać ; Sorab. 2. schrub-bowasch ; Vind. ferkati , fukati, perkvinzhati ; Ross. bhh-iHTb, mypynuTb, 3amypyniiTb, fdjrau&en , eine ©djrattk btefyeit, anfdirauben. 0 lekką krzywdę wnet już pancerze szorują, arkabuzy szróbują. Rej. Zw. 16 b. (do pojedynku się biorą). Szróbowanie • Ross. mniTOBanie. — Poel. Wąż szrubuje kręgi w szalbierskie przeguby. Zab.

10, 157. Zabi, smyka, mknie, kreci; h'Clien, fd)ldngdn.

—    Tr. fig. Szrubować, wszrubować się abo co, w kra-dać, wkładać, wmykać, wkręcać, wprowadzać; rinfdjtau*

Ben, einbrelien, eiumekn. Prawdę pańską chcą zalłumić, szróbując swe błędy. Kanc. Gd. 129. Pod gładką obłudą w' serca się szróbował. Tward. Wł 110. ftd) tit bie ^erjett etnfd)ïetd)en. Obcy się w nasz kraj szróbował. Groch. W. 478. Mieszczanie czasem szrubują się w szlachectwo zakupowaniem dóbr ziemskich. Vol. Leg. 5, 14. SZRUBOWY, a, e, od szruby, ©djranbeit * ; Ross. bhhto-Bbiîi. Szrubowv tok ; Ross. saBHTOKŁ, ©djvaubertgaitg. Szrubowa macica Ross. raBna. SZRUBSZTAK, a, w., SZBUB-SZTACZEK, czka, m. , dem., klóba szruba się przyciskająca, z Niem. ber ©djraubftocf ; Boh. swjrak ; Vind. serkalu , perfukalu , stisknu dershalu ; Ross. thckh, th-

Tward. Wł. 26. Któż ma prawdę mówić, 'gdyż się wszys- Dłótem abo strotyznem żelazo rozcinają, ib. tko na szrot puści? Falib. A 3. Sekl. 78. Czasem pan SZRUBA, SZRÓBA, y, £., SZRUBKA, i niedbałością swoją a puszczeniem wszystkiego na szęot, u poddanych zelży. Gorn. Dw. 577. (lekce ważeniem).

Wam na szrot szły i w żarty Wszech najpewniejsze prorockie karty. Mlask, Ryt. 108. — Język na szrot puścić * rozpuszczać go zupełnie, cugle mu popuszczać, ber Bunge ben    fließen laffett.. Język ma w posłuszeństwie,

na szrot go nie puszcza. Rej. Zw. 7. Na ‘szrotę słowa puszczać. Zab. 10, 402. Zabi. t— Na szrot się stroi, fasque nefasque confusura mit. Zebr. Ow. 155. (na oślep, na złamaną szyję, chybi, trafi). — Contrar. On nie ubliżył prawdzie jednym szrotem. Chrośe. Luk. 2, 48. bynajmniej, ani tyle, ani o mały włos, and) ntd)t im ©e* nngfteil. —    2) Szrot, szrotowana mąka, krupy; grt>0

gemaljhteê ©etreibe, ©cfyrot. Grysowy szrot. Syr. 954. —

§.5) Szrot, podłużnie wykrojony kawałek mięsa, ryby* pasek, ein ©(frotfłutf, ©djrot , ©djrot $tfd). Szrot mięsa u rzeźnika, sztuka czyli kawał mięsa surowego.

Magier. Mskr. Szrot wędzonki. Chrośe. Fars. 554. — Fig.

Groził, że go na szroty rozsieka. Chrośe. Fars. 507. (na drobne kawałki). ‘SZROTARSTWO, a, n., Propinatio ee-revisiae, medonis aut vini, in vulgari szrotarstwo nuncu-patur. Dub. 3. szynk, ber ©djatif, 33terfdjanf, SDîetfofdjanf, ïïktnfdjattf. SZR0T0WAĆ cz. niedok., §. 1) krupić zboże, grubo mleć; Sorab. 2. schrodowasch, Germ. fdjrotetl baś

©etretbc, (grub mahlen. (Vind. frediti, ‘resfriediti * *srzedzić, dziła. Kosz. Lor. 180. śrzodkiem podzielić). Mąka szrotowana, skrupiona, na pół zmełta. Cn. Th. 1122. — §. 2) Szrotować , na kawałki rozkrajać , rozszczepać; fpalten , ttt ©tücfe jerlegeit, fdjroten. Półżywe , w których dusza jeszcze tchnęła , członki, szrotuje , dilaniat. Zebr. Ow. 157. Przy uczcie i uroczystym szrotowaniu mięsa , wszystko to, co się tylko ręką bierze, dzieli się na części. Pilch. Sen. list.

2, 197. Srebro na lalery szrotować. Dow. A 4 b. Se-gmentalum , ‘słojerzowata, szrotowana , pstra robota , t. j. z małych sztuczek spojona , jak bywają skrzynki. Mącz.

Szrotować i odszrotować, z gruba odheblować, odtoczyć.

Magier. Mskr. — Fig. Jedna to przywara, zostawić cał- ' kiem , czyli szrotować filozofią na drobne cząstki. Pilch.

Sen. list. 3, 55. (posiekać, rozsiekać, podrobić). — §*.

' Fig. tr. Mowa nieszrotowana i głos od ludzkiego ni sroższy. Rardz. Luk. 76. nie sznurowana, nie przesadna ; übertrieben, affecttri. — Aliter: Mija już i ostatni frukt długiej miłości , Szrotują swoje żale w tej okoliczności,

Oboje się nie żegnają. Rardz. Luk. 90. skracają, ab* îürjen, abbredjen. SZROTÓWKA, i, z., gatunek strzelby;

Ross. 4po6oBHK,B, bie ©dirotffinte, ©djrotbnebfe. SZRO-TOWY, a, e, g 1) od szrotu 'strzeleckiego, ©d)rot*,

©d)teßfd)rot * ; Ross. 4poóoBwfi. Szrotowy worek. Ld. ,

Boh. brokownice ; Ross. 4poóniiEta. — §• 2) Szrotowa mąka , szrotowana, razowa. od otrąb nie oddzielona.

Kluk. Rośl. 3, 259. Haur. Ek. 143; cppos. pytlowa, gefundenes STOefjl. SZROTYZN, u, m., z Riem, baś ©djrot* eifert. Gdy żelazo rozpalone na kształt placka pod mło-

1T'

connu, 3aeepTKa, BMHTOBajiLHH. Szrubszlaki u ślósarzów. Boisk. Arch. 59. Szrubsztaczki cyruiickie. Czerw. 40.

3>i)rbertf)etl3 *. Chwali sprawę głosem Ly bis , chwali sta-bny stróż Mêlant ; prorae tufela. Zebr. Ow. 74. (sztabnik). Sztabowi zowią się sztabnik , podsztabniczy, marszałek i podmarszalń Magier. Mskr. — §. Sztabowy, n. p. oficer, od sztabu, ob. Sztab, ©ta&3 «.

SZRYK, u, tg., szryk do jazów', pal grubszy, co dziesięć ‘SZTACHEL, chla, m., z JSięm. ber CStadtel tltt fpÜtteillJaite, stroiszów w ziemię wbity na rzece. Magier. Mskr. eilt eilt langes), fptfdgcig fêifett, beit Sïol/ftem abjllftecfyeii. Szmel-SBafjerpfapI. SZRYKOWAĆ cz. conlin., Szrykować czyli carze sztachel aibo drąg żelazny w zaprawę wpuszczają, zastawić szryk i zowią, kiedy stanąwszy na piasku wbija-    i części stężałe poruszają i przerabiają. Os. Rud. 259.

ją pale przy statku, i rudlem kierując na obie strony    Tę sól corocznie sztachlami wybijają. Torz. Ski. 215.

statek o też pale przybijają. Magier. Mskr. Sffiafferpfd^Ie SZTACHETY, SZTAKIETY, ów plur. ŚZTAKIECIKl zdrbn., etnfdjlagett. ,

SZRYŻ , ob. Śryż , Śreż , Śrzeź.

SZTAB, u, m. , wyżsi oficerowie regimentu, od majora zacząwszy; Vind. previfhina, bev flîegimeittftnl», ber ©tak eiltet ^egilltetltś. Spscyfikacya osób , z których się ma składać sztab generalny. Koił. List. 1, 57.

SZTABA, y, z, SZTABKA, i, z., zdrbn., §. 1) drąg żelazny, Germ, ein ©toi» tëifett, eine ©tauge ©ifett ; Ross, no-.ioea, noiocKa, no-iocomta (cf. płosaj, iioiuhh. Stegi czyli sztaby żelazne. Archel. 4. Sztaby żelazne w kratach dolnych okien. Tcat. 55. e, 15. Przez dziurę w piecu tygle się żelaznemi sztabami rychtują. Torz. Śki. 234.

Naczynia do robienia tafel śklanych : kluczki dwa, dwie sztabki i t. d. ib. 48. — Złoto w sztabach. N. Fam 12,

299. w' sztukach, w drągach, in Warren. Rył zwyczaj

w Londynie dawania złota i srebra surowego czyli w SZTYCHOWAĆ cz. conlin., sztabach , zamiast pieniędzy. Fam. 84, 8G3. — §. Sztaby, szlagi, legary wschodowe , scapi scalarum. Cn. Th.

Pochodź, doszrubowac, naszrubować, odszrubować, po-szrubowad, przesziubowad , przyszrubowad, rozszrubowad, wszrubować , v:y szrubowad, zaszrubowad.

ostrożenie, ostróg, palisady mniejsze , Germ. ©tocfcteil ; Ital. stacchetta; Sorab. 2. pschepletanka, (cf. przepleść), Ross. peiiienja, pemomi, pemeTonaa, ( cf. rzeszoto). Pójdę ochotnie na szańc, na sztnkiety. Jabi. Bak. F 5. Sztakiety bywają sosnowe, dębowe. Kluk. Rośl. 2, 164. Przed temi kramami dane są sztacheciki, pod któremi każdy kramarz stawia sofę małą do siedzenia. Fam. 85, 1, 140. SZTACHETO WAć cz. niedok., sztachetami ogradzać, yerpollifobtrert, nut ©toefefeu entfalteten. Szta-ebetowania na murach ogrodowych nie chwalę, bo bez wszelkiej trudności wyłamane być mogą. Kluk. Rośl. 1, 60. SZTACHETOWY, a, e, ©toefeten *. Kiedy żołnierz każdy osobno strzela, nie na wykomenderowanie oficera, nazywa się ogniem sztachetowym, feu de pal-lisades. Jak. Art. 2, 456.

u flisów, sztachow⁷ać, omijać drugi statek, lub miasto jakie, nie zawijając do niego. Magier. Mskr. tunbei; ftenern.

Ii22. bte Ireppettfctttlctt, ©ptnbeln. — §. 2) Sztaba, sztu- SZTADHUDER, STADHUDER , dera, m., wielkorządca Ho-ka drzewa z przyrodzenia zakrzywionego, którą w po-    lenderski, Germ. ber ©fattjmlter DO U àj)PÜrtttb. — Aliter:

śrzodek wszelakiego statku wodnego wprawują. Otw. Ow.    Galiczyn , jako najwyższy stadhuder, objął całego miasta

174; sztuka drzewa miąższego, które na przodek gale-    rządy. Sieb. 2, 455. jako gubernator. ŚŻTADHUDERAT,

n. ,

ry wstawiwszy, do niego szycie i nawy, z których okręt    u, w., STATGDERSTWO, STATUDEROSTWO, a,

budują, zawodzą, ib. 585, (cf. stępka). Sztaba jest sam    władza sztadhudera, bte ©tatt(>ttlfevfd)aft. Odjete statudero-

przodek statku , którego koniec jest nieco do góry za-    stwo ążetom z domu Oranii znowu im powrócili, i

krzywiony. Magier. Mskr. ber SîorbcrOonilt etltcê ©cfytp, bte    prawe dziedzicznćm posiada ie władzy wykonawczej

©ptjse, ber ©tfptabel. — §. Sztaba, oppos. rufa; przodek    temu domowi nadali. N. Fam. 5, 301. Zrzeczenie się

okrętu, klon. Fl. D 4 b. Fapr. W. 1, 564. Sztabą na-    statuderstwa przez xięcia Oranii. ib. 15, 125, Holandya,

żywa się także miejsce od sztaby aż do zyzy. Magier.    zniósłszy statuderat, dała sobie imię Rzpltćj Batawskićj.

Mskr, betê $8obertf)etl eiiicß ©d)tjf$, brtê ©oßtoit. Do portu ib. 1, 98. — Melon. Sztadhuderat « Holandya. się udawszy, wnet z rufy zrzucili Kotwie, a sztabami się SZTAFETA, y, z., postylion umyślnie nagle wyprawiony brzegu uchwycili. A. Kchan. 179. Nie da się zwieść    w pewnym interesie, tudzież papiery, doniesienia przez

otuchą walnych zysków, aby Broździł groźne zagony    niego przywiezione, Germ. bte ©taffetfe; (Ital. stafietta ;

pienistemi sztaby. Ilor. 1, 6. Mar. ; trabe Cypria, okrę-    Gall. estalïette). Ostafnm sztafeta upewnia mię o życiu

tęm. SZTAB1KOWY, a, e, n. p. Sztabikowe żelazo. Os.    jego. Teat. 53. b, 15.. Żeby to wiedział, sztafetąby tu

Żel. 49. żelazo w sztabach, ©tobetfeit. Cetnar żelaza    do nas przyleciał. Teai. 55. b, 21. kuryerem, gońcem,

sztabikowego , fryszowanego, szynowego, kratowego. Os.    cf. lotem , ptakiem , piorunem.

żel 4. "SZTAB1STY, a, e, n. p. Sztabiste koła. *Zab. 9, SZTAFIROWAG, ob. Stafirować.

365. Ejssytn. szynami czyli sztabami żelaznemi okute, SZTAK, u, m., gruba lina okrętowa. TY., Germ. ber ©i(tg, mit Œifen befragen. SZTABNIK, a, m., szitaby okręto- STOoftlau, ©detali ; (Gall. etai). Sztak, gruba lina, któ-w ćj pilnujący, ber bett 33orbert^etl beö ©chip beol)0(|tet.    ra idzie od masztu do windy, i tenże maszt utrzymuje

Sztabnik zowie się pierwszy flis od sztaby na bakorcie.    od sztaby ; na jej końcu jest kotwica uwiązana. Magier.

Magier. Mskr.; proreus. Zebr. Ow. 74. Melanlus sztabnik    Mskr. Chcąc rękoma sztak ułapić kręcony, w wodę ru-

lisowaty. Otw. Ow. 129. SZIABNY, STABNY, SZTA-    nał; ad intorlos cupiens dare brachia funes. Zebr. Ow. 76.

BO WY, a, e, od sztaby, drągowy, drążny, ©tob»; Ross. SZTALMACH, ob. Stalmach. SZTAMENT, ob. Stament. imocHHH, noJiocoBidfi. — §. Od przodu okrętowego, SZTANDAR, STANDAR, u, m., §. 1) proporzec jazdy;

u pa-

liai stand aro; Y ind. fhtandara , fhtandarek, jesdazhova SZTROSA, y, z., albo sztorcuma , lina, którą statek bandera, Gertn. bte ©tanbarte. Na północy mniejsze cho- chołków od budy bywa uwiązany. Magier. Mskr. rągwie nazywano standar,    i to imię chorągwiom w ka-    SZTRYCHOWAĆ, ob.    Strychować.    SZTRYFIASTY, ob.    Stre-

waleryi zostało, nietylko u    nas , ale i w innych krajach. hasty.

a, m.,

dem. ; liai, stuccio; Rag. stukèt ; Bosn. stuket, nosgnięa za pera ; Carn. noshnèk, (cf. nożnica) ; Yind. noshje, noski, noshenze, pukfhiza, kratka risaniza, kratka pu-fhka ; Ross. roTOBaibim (cf. gotowalnia), B.iaraâiime (cf. włożyć, wkładać), npiióopb (cf. przybrać), ^TJiap^, <i>y-T.iapeirb; Eccl. noæeBjiara.inme, iiojkhh; — 1) narzędzia z puzderkiem abo do puzderka czyli futeralika, czyli do pary należące, ein SBeffccf. Sztueiec z różnemi igłami cyrulicki. Czerw. 51. Sztueiec z dziesięcią instrumentami cyrulickiemi. ib. 52. Sztueiec barwierski; Ross. ópn-TeBHHKb, (ob. Brzytwa). — Theca cultraria literatorum, stuć. Cn. Th. 475. Pisarska szkatuła, stuć. ib. 701, Sztućczyk, etuis. Teat. 12, 46. Sztueiec stołowy * nóż,_ grabki, łyżka, £t)d)bcfied Sztućce srebrne do jedzenia, i inne drobne srebra. Sejm. Grodz. 2, 155. Ukradziono sztukę jedne stołowego sztućca. Teat. 28, b, 147.— 2) Sztueiec, Sztućczyk, gatunek strzelby, z Niem: ber ©tuj), ©tußer, bie ©tiijjbufdte. Miałem sztueiec, co to o siedmset kroków bije; jak się złożę, jak wytnę do nich, wszyscy czterej z koni jak kaczki. Teat. 26, 57. Jak wytnę z mojego sztuczyka , obydwa z dymem. Teat. 26,59. SZTUCOWAĆ cz. contin., u ogrodnika, z sęków obcinać, pasenkować, trzebić. Ar. Karn. Saunte ftußeu, ihnen beu ©tuj) geben, ftc befebnetben.

SZTUCZKA, dem. Nom. sztuka. SZTUCZNOŚĆ, sei, z., kunsztównos'c, misterność; Yind. savitnost, safuknost; Ross. jecTb, bte Rüuftlul)fett, Slunft, fünfte. Młodej chy-trości stara sztuczność na wstręcie była. Warg. Wal. 245. O wróblach i ich sztuczności. Haur. Sk. 285.

Czach. Pr. 239; kornet.    Chmiel. 1, 84. Sztandar na    SZTUĆ, SZTUC1EC ,    G. sztućca,    m., SZTUĆCZYK,

pendent! sztandary przed siebie !. sztandar do nogi! Kaw.

Nar. 5G6. — Fig, O tę zdobycz Dyana sztandar wojny wzniosła. Dmoch. II. 242, (ef. hasło wojny). Na co wznosić niesłuszne do bitew sztandary! Zab. 13, 10. Kniaź.

(bunty). — $. 2) Sztandar, standur, stendar, styndar ; z Niem. fccr ©tdltber, wielkie drzewo na podporę służące, bet⁻ ©erilftftdnber. Stendary na rosztowanie mularskie, boże męki, sochy etc. Solsk. Arch. 20. Spróchniały pień, ani na standur pod przeciek, ani na łuczywo się nie przyda. Rej. Ziv. 160 b. Standary do rosztowania, n. p. malarskiego. Kluk. Rośl. 2, 160. — Fig.tr. Oparł się o gór wysokich ‘styndary. Gęb. Hymn. 326. filary, kolumny. SZTANDAROWY, ego, m., ber $djtnbrtdj bet) ber heiteret). Sztandarowy ma stopień wyższy od towarzysza , a zostaje pod komendą namiestnika; obowiązany zawsze z sztandarem jeździć, i sztandaru, choćby i życie miał utracić, nie opuszczać. Kaw. Nar. 58.

SZTEMBNÓWKA, i, i., [właściwie STEBNÓWKA, z niem.

jłaupett ; ef. ściebać2], szew sztembowany. Magier. Mskr.

SZTÉMBORK, ob. Sztymbork.

'SZTENK1ERKI, suknie do stroju. Comp. Med. 704.

SZTĘPEL, ob. Stępel. SZTERNIK, ob. Sternik. i. SZTOK, ob. Stok, Stokowy. 2. 'SZTOK, u, m., więzienie, ciemnica. Sax. Rej., z Niem. ber ©tocf, ttt bert bte ©efaugeneu gelegt nterben, kłoda, — % Upił się jak sztok. ob. Stok.

'SZTOKADA, y, z., sztych szermierski, szerm ; eilt Setter* floß, $ccbter(ucb. Szermierz Niemiec chwaląc swe szto-kady, Drwił z naszych szabel. Pot. Pocz. 550. Niech się z sztokadą Niemiec jak chce sroży, Sto głów ich szabla    SZTUCZNY, a, e, SZTUCZNIE adv., kunsztowny, mister-

wnet nasza położy. Kchow. Wied. 8. Z łuku pierścień    ny, foremny, fmiftlt# ; Slov. kunśtowny , mistrowsky;

raz po raz ubijał,    Z drzewem gonił, sztokadą szermo-    Iiung. mesterse'ges; Boh. uménnÿ, (cf. umiejętny); Carn.

wał, tak bystrze,    że wszystkich "przeszedł. Pot. Arg.    577.    umętn ; Vind. vmetaln , vmetalnosten, moistrun, kun-

SZTOKF1SZ/ob. Stokfisz. SZTOKOLM, u, m., stolica fhten, povmetalski, po kunfhti, pomoistroven ; Rag. ru-Szwecyi. Wyrio. Geogr. 505, ©tocfbolm.    kotvorni, hitrotvorni; Ross. usKycTBeHHbiH, XHTpbiH,

SZTOKOWY, ob. Stokowy, SZTOŁA, ob. Stoła.    xmps ( cf. chytry), xy40JKHUM ( cf. chędogi ), xy40*e-

SZTON, u, m., bierka we grze, eilt ©tein im ©piele. Asam-    CTBemibiił ; Eccl. 6/iaroxy4oatHMil. Sztuczna rzecz, sztu-

ble.. niosą karty i sztony i marki, Zasiadają szule- ka. Cn. Ad. 1145. Insza jest droga traktowania zsztu-ry.... Kras.L Sat.    106, cf. ston ; cf. Gall. jetton.    cznemi , a insza z szczeremi. Lab. Roz. 151, cf. chy-

SZfORG, ob. Store.    SZTORCUMA, ob. Sztrosa.    try, podstępny, lis; Yind. savit, safukan, kudokunlhten,

SZTORT, u, m., gatunek wielkiej piszczeli, jak pomort ;    galufifh, pregnan, kunsten ; Ross. aecTHUH. — §. Pas-

eine große Saßpfe'tfe, ein 331afetnftrument. Dęta muzyka,    swe : Sztucznie czyli sztuką zrobiony, nie przyrodzony;

flety'i sztorty i puzany. Tward. Mise. 161. Sztorty i.    fünftïid) gemacht, fünftlid) ßeröprgebracßt. Ręce ^ lub nogi

regały Pełny głos niosą chwały xMonarchy najwyższego.    sztuczne do przyprawiania po upiłowaniu onychże. Czerw.

Ryb.' Ps. 294. ' Jest innych przy nim wiele puzanów i    57. (Ross. miymHhm z sztuk czyli kawałków złożony,

sztortów , Kawek, i z grubym głosem trafiaków,    po-    składany). — SZTUFADA, SZTUFATA, y, £, duszona

mortów. Banial. A 2 b. 'SZTORCISTA, y, m., n. p.    Nie    potrawa, ein gebcimpfte3 ©ericjit; (SI av. shtufàt). Sztufata

kpij duda z barwierza, Nie kpij trębacz z sztorcisty ,    czyli duszona sztuka mięsa, lub pieczenia wołowa. Wiel

Niech nie kpi surmacz z bębenisty. Dzwon. Stat, a 3. Kuch. 4ó0.    .    :    ,    n v .

co gra na sztorcie, ber Sflßpfeifenblflfer.    SZTUKA, i, z., SZTUCZKA, i, *. dem., Boh. stuka,

SZTRABA,

SZTANDAROWY - SZTRABA.

S Z T R O S A - SZTUKA.

013

ob. ’ Strzępia. SZTROF, SZTROFOWAC, ob.    śtućka ; Sorab. 2. schtuka , schtuzka ; Carn. shtuk ; IW.

Strof, Strofować. ‘    fhtuzhei, fhtukelz, fhlukel; Bosn. stuęka od mesa, za-

614

SZTUKA.

SZTUKA.

na

lognj, zalogajicch ; Ross. miyna, nnynna ; — §. a) kawał, szmat, spłacheć, część leda czego , Germ, ein ©tltcf, eilt ©tücfdjcn, ein ïljeü oott etmaê; Svec. stycke; Anglos. sticce ; vulg. Germ. ©tuef. Na dwie się sztuki dzida złamała zajadła, Część utkwiła w puklerzu, część na ziemię padła. Dmoch. IL 2, 24. Wszystkich w pień wycina, w sztuki płata. Teat. 36. c, 25. Na tysiąc szJuczek go rozrąbali. Birk. GI. Kon. 44. Na małe sztuczki dali rozdrapać ciało swoje , i po małej kropli roztrząsnęli krew' swoje. Rej. Post. Y y o. Skały z opokami się padając twardemi Z straszliwym grzmotem w sztuki się krajały. Odym. Sw. 2, J i 4 b. Sztuka u mularza , znaczy cegła niecała. Magier. Mskr. Armata dzieli się na trzy części, na denną sztukę, na czopową i na wylotową. Jak. Art. 1, 138. Łejk. "2, 2 40, Sztuka drzewa, o którą się łoża opiera. Jak. Art. 1, 24. Cudzą sztukę kraju zawojowali, kraj cały własny niszcząc. Jabt. Tel. 39. Jest u Pluze-biusza sztuka listu Dyogencsa. Sk. Dz. 133. (ułomek ). W królestwie tym nie używają monety, tylko sztuczki złote w zamian dają. Boler. 228. Trąba myśliwska, oprawna w złote sztuczki. Kurop. 5, 49. (cętki). Włosów jej perły nie zdobią, ni sztuki złociste. Bardz. Trag. 435. Sztuka chleba, kawałek, kęs chleba; eilt ©tücf» d)en, ettt 33tffeit 3?rt)t. Gdy ubogiemu potkniesz sztuczkę chleba, Rzeczeć, płać ci boże z nieba. Lib. Sen. 13. Położę przed cię sztukę chleba, abyś jedząc wzmógł. 3 Leop. 1 Reg. 28, 22. (chlebicę chleba. 1 Leop.). Gdy tedy on wziął sztuczkę chleba, wnet precz wyszedł. 1. Leop. Joan. 15, 30. Dla sztuczki chleba, dla szkapiny trochę , do Tatarów przystają. Birk. Kant. B 2 b. Sztuczkę chleba (w misie) omoezywszy, podał mu. Seid. Joan.

13. — Aliter: Sztuka chleba * kawałek chleba, sposób do życia; ein ©tücf $rot, 23rot/ Unterhalt, Slnêfommen. Do sztuki chleba komu pomagać. Haur. Sk. 204. Zapłaty dzielność nie ma, cne nauki Głodne boleją bez swej chleba sztuki. Groch. IV. 366. — Sztuka , sztuczka mięsa » kawałek, kęs mięsa ; ettt ©tücfctjen, ettt Stffett glctfcfy. Sztuczkę mięsa zjadł, i także mierniuczko pił. Sekl. 13. Sztuczka od mostu. Rys. Ad. 64. od mostka, od piersi kawałek, przedni, specyał, eilt ©tücfdjcit 001t ber 33rnft. — Aliter: Sztuka mięsa» sztukamięsa. Kpcz. Gr. 2, p. 178. wołowina , mięso wołowe na stół; Vind. goveje , goveju mefu, volounu mefu , govednu mefu , govedina , goveje , goveja pezhenka ; Bosn. govedina , govedje meso; Slav. govedsko méso, govedina; Ross. roB?i4HHa, Dîinbfletfcf). Po dobrej sztuce mięsa i klarownym winie Łatwiej w was zapalczywość zapewne przeminie. Węg. Org. 28. Dobra jest sztuka mięsa przerastała a krucha. Kras. Pod. 2, 68. Proszę cię Mikołaju do siebie w dom, ale Po staropolsko mówiąc, sztukę mięsa, choć Będzie przy tym co więcej. Opal. Sal. 138. Kto proszę zgani Wołową sztukę do chrzanu! Tward. Mise. 109. — Sztuka u stołu, poreya, cześć jadła każdemu udzielona. Wlod., bte portion, baS etltcm jeben jufomntenbe ©tücf. — Sztukami, po sztuce , częściami, frustatim. Cn. Th. 1124. fłfnfttmfe, tfjeiltüdfe ; Vind. po kofi, na drobnu, na falate, kofovitnu ; Ross.

Ross. noWTyqHO. Mięso sztukami by deszcz padało z obłoków, którego większą część ptastwo rozchwytało. Warg. Wal. 16. Od sztuki do sztuki, einen £l)etl ttadj bem anbertt. Nominatim perscribere, słowm od słowa al--bo od sztuki do sztuki oznajmić. Macz. — De homine, Sztuka łotra, aliguantum improbus, frustum nebulonis. Cn. Th. 1124. na łotra pochodzi, zakrawa; eilt ©tücf oott einem ©ptfJmhen, ein Heiner ©pijslutbe. — Similit. To wykwintna sztuka, ten człowiek, nie lada sztuka, Ld. Fartyczna *sztusia. Port. Arg, 725. (o chytrym złodzieju).

—    §. Sztuka , jedna rzecz przez się cala, ein ©tücf für fiel). Wyrabianie śkła u nas do tej doskonałości doszło, iż wprawne oko mieć trzeba, aby niektóre sztuki rozróżnić od Angielskich. N. Pam. 13, 58. Zabrał pięć set dział, oprócz sztuk mniejszych. Star. Vot. Dób. Na sali było sto sług kędy jedli; Sztuk kryształowych, tam gdzie goście siedli, I złotych wielką liczbę rozłożyli. P. Kchan. Jer. 368. Ze stu drachm zrobię sobie dwieście, przedając śkło na sztukę. Mon. 69, 404 (sztukami, ęppos. hurtem, ryczałtem). Jedna sztuka z pory Ross. napiiHKjb, Dał mi sztukę złota. Teat. 8, 31. pieniądz złoty, eilt ©i’lbftücf. Talar w sztuce, 6 franków czyni. N. Patn. 12,283. (cały talar, kurantowy). W sztukach miedź, mosiądz, srebro; nie robione, ale na wagę. Cn. 111. 1218. (w sztabach).— Sztuka płótna, pewna liczba łokci płótna ; ein ©tücf Setnmmtb, ettte befttmm» te $tt$aljl ßlleit. Na płótno lniane cienkie, wchodzi w pólsetek sztuk 8; sztuka po łokci 12. Przejz. 28. Sztuka niesie łokci 12 na wieikie motowidło. Haur. Ek. 38. Sztuka płótna ma w sobie łokci 100. Chmiel. 1, 161. Be-lica płótna Kolińskiego ma w sobie sztuk 60. Gost. Gor.

111. Łokci liczba wielka w małej sztuce abo pakieciku się zawiera. Gród. Dis. D 3 b. Nalazła w skrzyni sztukę albo postaw sukna. Szczerb. Sax. 140, (cf. postaw).

—    Sztukę w sztukę, ein ©tücf iitä nnbre geregnet. Tr.— Sztuka w zamku strzelbowym, żelazko sprężynę odpierające , ber 9înj$ itt bem ©djloße etiteś $eitcvgcmel)r^. Tr. — §. b) Sztuka, dzieło kunsztu, sztuka od roboty malarskiej, sznicerskićj, muzycznej, teatralnej; Germ, eilt ©tfii, Çrobuft ber fdjönert fünfte. Sztuki subtelnym pę-zlem malowane. Suszyć. Pieśń. 3, N 4 b. Gram na kla-wicymbale wcale nowa sztukę. Teat. 58, 23.—§. Sztuka , u rzemieślników wszystkich , którą wystawiają ci, co mistrzami chcą zostać. Cn. Th. 1124, Carn. mojstrya, ba3 aÄeifterftücf eines .fmnbroerferS. Żadnemu nie dopuszczą nijakiego rzemiosła jawnie robić, aż sztukę uczyni. Modrz. Raz. 184. — §. c) Sztuka, subjective* sztuczność, kunsztowność, misterność ; bic Stünfttidjfdt, bie 5fllttft. Z taką sztuką grał Mentor na lirze , że Achitas zazdrosny puścił lirę swą. ’Jabl Tel. Tl 2. Sztuk w biedzie nie stawa. Bardz. Trag. 264. — O sztukę z kim iść, w zakład zręczności się puszczać; ftd) itt einen fôunftwett* fłreit einlflffen, urn 5funft ober ©efd)i<flid)fett einen SBcttftreit wagen. Sofokles już zgrzybiały szedł z swoją tragedyą o sztukę z drugiemi poetami, a jednym głosem wygrał. Warg. Wal. 358. Z jednym tam o sztukę strzelał z fu-ku. Papr. Ryc. 392. — Passive: Sztuka, rzecz sztuczna,

SZTUKA.

SZTUKATOR - SZTUKOWY.

615

sztucznie, misternie zrobiona; etn>fl$ Mttftlid)e$, CtttC Stunft, cirTfûnjilidjeô Sing, SM, tóftftucf; Vind. talstvu, iskunfhnifhtvu ; Rag. ruktovor , (cf. rękodzieło). Sztuczna rzecz, sztuka wielka, misterna Palamedis inventum. On. Ad. 1145. Sztukim dokazał, iż nie mierząc, i na pamięć strzeliwszy, dobrze trafiłem. Mon. 74,46. Sztuka wielka , mały pożytek. 6n. Ad. 4 109.

mańki. Teat. 21. b, 49. Kobietki same wyuczyły go swych vme- sztuczek miłosnych. Teat. 3. b, 9. — Sz-ermiersk. Sztuka , krzyżowa sztuka, szerrn na krzyż, Hren|I)iebe ber $edp wytworna , ter. Szermierz dotąd ucznia swego uczy szermować, sztuki czynić, paraty wyprawiać, aż go mistrzem ostawi, iż sam przez się będzie szkoły miewał. Glicz. Wych. O 2. Niech go kaci weźma, gęsto macha, a na kształt coś krzyżo--- g. Objective: Sztuka, kunszt, btC ftmtjł ; Boh. urn (cf. wéj sztuki. Teat. 43 c, 122. Wyb. — SZTUKATOR, a, urn, umieć, rozum),    umenj ;    Garn. umetalnost, umć-    m., ozdoby gipsowe robiący, ber ©tncfafurarbeiter. Stał w

tnost; Vind. kunfht,    viednost    (cf. wiadomość),    vmetal-    kramie sztukatora Kupido" woskowy Na przedaż, i tylko

nost, vuk , (cf. nauka, cf. wyknąć)    ; Croat. vmetelnost,    mu brakowało    mowy. Mon. 70, 4." SZTUKATORSK1, a,

mestria, zanât; Dal. zanat; Bosn.    zanat, hitrost, ( cf.    ie, do sztukatora należący, ©tinfûtor ». Meblów koszto-

chytrość) ; Slav. zanat; Rag. nauk,    hitrina, hitrotvornos,    wnych wybory,    Sztukatorskiego czyli dłóta wzory. Zab.

tvorba ; Ross. HCnycTBO ; EccL xyAornecTBO, ciupom,    9, 138. Jakich    wyrabia sztukatorska ręka z gliny, takich

Sztuka tym lepsza będzie, im lepiej będzie naturę    wy wojowników wyrabiacie. Nag. Fil." 53. Sztukatorska

naśladowała; wszystkie sztuki mają za cel naśladowa-    robota = SZTUKATORYA*, yi, z., ozdoby na facyatach

nie natury. Gol. Wym. 118.    1 na coż więc prawidła    lub wewnątrz domów przez sztukatora z gipsu i wapna

swe sztuka nam kreśli? Na to, żeby natury trzymać się    wyrobione. Magier. Mskr. SZTUKATURA, ©tncfatnrarbeit.

najściślej. Dmoch. Szt.    R. 84.    Na tym sztuka największa,    Kapiszony na osobach staroświeckiej sztukatoryi w Gdań-

ukryć sztukę, ib. 78.    Sztuki    wyzwolone. Zab.    7, 154.    sku widziałem. Mon. 75, 56. "SŻTUKODZIELNY n. p.

bte freien fünfte. Sztuka rymotworcza. Dmoch, bte $id)t=    Włoch. Zab. 5, 319. Dir. fnnftgcübt fimftffyältg. "SZTUK-

ftmft. Kto jaką umie sztukę, ćwiczyć się w niej powi-    CZYNNOŚĆ, ści, i., fortel sztuki, sztuka skutecznie

nien. Teat. 27. c, 40. Sztuk, co nie umiesz, nigdy    działająca; bte Shmftanmenbung, ber Śhlttjtgrtff. Za pomocą

nie pokazuj. Jabl Ez. 45. —    §. In deleriorem parłem:    sztukczynności różny stopień twardości nadany być może

Sztuka, zła sztuczność, misterność; Vind. oziganost, (cf.    stali hartowaniem. Krumi. Chym. 179. et 83. SZTUK-

cygan) ; Üïnnft, Stünftlidjfeft, 5Serfd)lUt^eit. Pochlebca sy-    MISTRZ, a, m., SZTUKMAJSTER, stra, m., sztuką się

nowi intreresowi wziął w mamki sztukę, te szalbier-    popisujący, artysta; ein Zünftler, 50îeifter tu etwaS ; Boh.

kę starą, która go cnoty odziała płaszczem. Zab. 10,    umelec; Garn. umetalz; Vind. vmetalnik, rnoister ; Ross.

456, cf, obłudność, ©letztem). Człowiek ten ma w so-    xy^oamiiKü, xiirpoKi (cf. chytrzeć), (imyKaptb kuglarz,

bie wszystkie złe sztuki, wszystkie wady pospołu po- f. imynapKa) ; Leci.    (cf, chędogi),

mieszane. Gorn. Sen. 291. Sztuka, fortel; Sînnftgriff,    im większe będzie miał sztukmistrz albo rzemieślnik zna-

$niff; Croat. himba; Bosn. varka , bimba ; Ross. 3ÓOH    jomości chemiczne, tym lepiej wydoskonali swoje sztu-

(cf. zbój), y,30Bi<a ( ef. ułowić), npoF.nsLi, npoacKi,    kę. Mon. 73, 550. Już prawie tarczę tę ukończył sztuk-

npoHCKti ; Eccl. npiworB, xiiipociHOTBopeme. Na prze-    mistrz doskonały. Dmoch. U. 2, 177. Sztukmistrz Deda-

biegach się znają, i sztukami narabiać umieją. Mon. 69,    lus. Bard:.. Trag. 126. Rog. Dos. 3, 148. Krumi. 179.

612. Sztuka żołnierska, slratagema ; Sorab. 1. pźekle-    Często pływacz najlepszy na dnie się ochynie, I kark

pane pohlecżźeno ; Slav. vojnicska majstoria, privara, (cf.    łamie sztukmajster, co skacze po linie. Min. Ryt. 4,

przywara), EnegÔltfï. Mogliśmy sztuki wojować sztukami,    194. powrozobiegun , ©eiltćilljei’, £anfenbfünftlct\ Włóczą

Wpadliby byli Grecy w łapkę sarni. Bardz. Trag. 270.    się po kraju obcy kramarze i sztukmistrze czyli kuglarze.

Sztuki, fortelu zażyć, sztuką zajść na kogo, postąpić    Fam. 85, 1, 101, (Ross. uuyKapii). — Transi. ,0 zdra-

sztuką ; jak cię zmogę, jeśli nie mocą, to przez nogę;    dl i wy fałszerzu, sztukmistrzu wszach złości. Bardz. Trag.

Ross. iuauiHHnaTb, (maniHH kunszafty) ; 8ift brandjctt, mit 217. — §. Sztukmistrz strzelbowy, puszkarz; Germ. ber Sifi auf einen loêge^cn. Poczciwy    temi sztukami nie pójdzie.    ©tiicftlîdfKï, SMüIertft, ftttteriwrfer. Do inżyniera albo

Gorn. Duj. 504. Jeszcześ się    ważył zostać bypokrytą,    sztukmistrza należy, aby umiał odległość miejsc pomie-

zajść sztuką na mnie. Zab. 15, 362. Przy mnie stoi, rzyć, fortyfikacye sporządzić etc. Archel. praef. SZTU-a przecie mnie sztukę stroi.    Cn. Ad. 1184. (tu stoi,    KOWAC cz. centin., §. 1) siec na sztuki; Carn. shtû-

a indzie złe broi). Sztuka    na raz. Teat. 33, 45.    kam, Germ, jevftucfcn, fhlcfett. Bodaj go kat sztukował.

Sztuka na sztukę. Cn. Ad. 1147. (jest rozum nad ro-    Tr. — §. 2) Sztukować, sztukę przydawać, nadstawiać;

zum, trafiła kosa na kamień). Dobrze kto sztuką i na    anfh'ttfen, ftücfciî. Kobiety nic nie robią, tylko garnierują,

sztukę zajdzie. Jabl. Ez. 40. Frant się swoją sztuką gubi.    Blondyny trefią, marszczą, rzną, sztukują. Teat. 24. b%

Kras. List. 165. (kto drugiemu dół kopie, sam wreń wpada).    8. Sztukowanie abo szpuntowanie drzew, szczepienie.

Na jego zabicie sztuki robili u króla. Jabl Tel. 483. (intry-    Cresc. 128. — §. Sztukować, sztuki dokazywać, kun-

gowali). — Sztuka, sztuczka, figiel, psikus; ein Streif,    sztować, fünfWlt. Żadna sztuka nie jest z pożytkiem,

hen man jemanbcn fptelf, ein bofeè ©tücMjen. Nie zaprze-    gdy jej kto używając sztukuje aż nazbyt. Mon. 71, 274.

staniesz codzień nowych płatać mi sztuczek ! Teat. 29,91.    SZTUKOWY, a, e, od sztuki, do sztuki należący, ©tittf *.

Ta sztuczka, jeżeli nie gardłem, to kajdanami pachnie.    Sztukowe subst., płat od każdej sztuki bydła, 3^ öOtt

Teat. i. b, 85. Poznaję teraz jego sztukę, zażył mnie z    jebem @tü(f $ie&. Miasto to pogorzałe od podatków uwalniamy i sztukowe mieszczanom przywracamy. Vol. Leg.

— Kulrni szturmujesz w kręglami do póty, póki grosza na wetówkę stanie. Mon. 76; 728. — Fig. Szturmować do kogo, szturmować na kogo» mocno nacierać na kogo , auf einen loSfturineu, fteftig loêbringeu. tbu beftürmen. Szturmuj do niej serdecznie, byś jej miłość wzbudził. TreJ). S. M. 93. Tego po was dopraszają się uciśnionego pospólstwa łzy, do samych szturmując niebios. Ossol. Mow. 58. Szatan na człowieka szturmuje. Karnic. Kat. 437. Arystoteles szturmuje przeciwko nauce Dlatonowej. Pelr. El. 65. Gorn. Sen. 547. SZTURMOWNIK, a, m., szturmujący, szturmem dobywający ; Vind. sida, grada tarez, naskakuvauz, fhturmavez, ber ©titrmer, Seftürmcr. Jedni z szturmowników ściany rozwalają, drudzy ogień podrzucają. Arowi." 278. Szturmowniki, co się dobywają do drzwi niby szturmem, włamują, złodzieje. Alb. na Woj. 6. SZTURMOWY, a, e, do szturmu służący, od szturmu, ©türm». Naczynia szturmowe Turkom pobrano. Baz. Sk. 272. Szturmowe wieńce, ©tnrmfränje, używane pod czas przypuszczonego szturmu. Jak. Art. 2, 106. et 3, 519. Szturmowe pale. Lesk. 2, 225. Miasto prędko przez gwałt szturmowy wzięli. Warg. Cez. 69.

'SZTUSIA, ob. Sztuka.

4, 112. ‘SZTUKWARK, u, m., składana, szrotowana, slojerzowata robota, mozaika; (z Niem. ©tucfrt>erf), eiltge* legte 2(r£>ett, (sztukaterya). Drzwi sztukwarkiem rozlicznym dziwnie nakrapiane. Rej. Zw. 11. Sztukwarkiem drzwi, marmurem ziemia położona. Otw. Ow. 534. Marmurem abo sztukwarkiem ściany osadzone. 6'om. Sen. 236. Ktoby budowaniu, malowaniu, sztukwarkom i innym zbytkom miarę postanowił? Gorn. Wt. S. ‘SZTUKWARKOWY, a, e, do sztukwarku należący, ‘słojerzowaty, składany słojem, wykładany; eingelegt, mit eingelegter Strbeit rerjiert.

Sztuczki sztukwarkowe w ściany wsadzone. Gorn. Sen,

236. Sztukwarkowa szafa. Budn. Apopht. T 3.

SZTURCHAĆ, SZTURKAĆ, SZTURKNAĆ, ob. Stu rsa A

Zcapion Węgrzynek na pulpitu spływy Przyprawion, szty-bra chwyta się jak grzywy. Pulp. 11. Sztyber na statkach , okrętach.    %

SZTYCH, u, m., sztychnienie, pchnienie czym ostrym, zakłócie; Germ. ber ©tid), ben matt jemattben tterfcfd; Vind. stieb, peh, vbod, pobod, sabod, buz, pehnenje ; Croat. boden ; Rag. ùbood ; Bosn. zadivgljaj, koji se ighlom ci-ni; (Ross. niTMKt, uiTuneKt bagnet); Ross. no.iOTbe. Grotu złotego szjtych nieodbity. Pilch. Sali. 148. Nieod-bity sztych szwajcy złotej. Jag. Gr. A 5, Sztychem czyli sztychowemi pociskami poległ; fossim telis obrutus. Cn. Th. 1125. ‘Pachmie, punclatim, sztychem. Marz., (Sorab. 1. kawayo, z kawania; Rag. bodèzom, bódimize). Raz tylko człek się rodzi, A śmierć tysiącznym sztychem nań godzi. Kchow. 142. Sztych krawiecki, haftarski, szwaczki, ob. Ścig, Ścieg. Sztych u krawca i szwaczek znaczy każde zajęcie igły w szyciu. Magier. Mskr. Ścieg u krawca i szwaczek znaczy za każdym sztychem zaciągnie-nie nitki w szyciu, ib. Za sztych zaszywać, u krawca, szycie sukna lub materyi, trzymając je dubeltowo w palcach. ib. Wybrać sztychy, powyciągać nitki ze szwu po rozpróciu. ib. — g. Śzlych u miecza, etc., śpica , koniec ostry, ostrze końca, bte ©piije beô ©d)wert$ K. Szyi w śrzód strzała mu się śmiertelna zawarła , I sztych castry na drugą stronę przepadł gardła ; nudum ferrum Zebr. Ow. 144, (cf. grot). Trąci sztychem oszczepnym w furtę ; ta odskoczy, ib. 50; extrema cuspide. Samostrzał robiony z drzewa niezwyczajnego, sztychem złotym tkniony ; cujus fuit aurea cuspis. ib. 181. Gdy go nie chcieli dobić, sam na sztych broni swojej padł i zabił się. Zal. H. T.. 171. Sztych miećza i żelezca strzał ku sercu się jego obrócą. Psalmod. 58. Jeśli obwiniony do sądu nie przyjdzie, tedy powód wstawszy, ma przeciwko wiatrowi dwa razy mieczem, a trzeci raz sztychem uderzyć. Szczerb..

SZTURM, u,m., 1) burza, nawał; (Bok śturm, cboinol ; So-rab. 2. schturm ; Vind. ibturm , fortuna [z tureck. 2], (cf. fortuna); Croal. burkanye, halabuka; Hots. 6yps (ob. Burza), uiTypM-B ; Germ. ber ©titriit, ©hirmttmtb, ©ccftimn ; 9? i e» berf., Anglos., Angl, et Svee. storm ; Irland, sturrim; hl. stormur; Wallis, ystorm; cf. Lat. turbo). Szturm wielki powstał, morze się wzburzyło,, Wszyscy mniemali, że już po nich było. Auszp. 80. Śmiało żagle puszczają na szturm wiatrów srogi. Hul. Ow. 162. Gdy inne drzewa SZTYBER, bra, m., [zwiem, ©debet:; Stąpor qu. v. 2]. n. p. szturm łamie i kruszy, Liścia szeleszczą, dąb się ani ruszy. Kras. Oss. C b. Na wielkie gmachy często szturmy biją, Bardz. Trag. 578. — 2) Milit. Szturm, szturmowanie, atak obozu, stacyi, zamku, fortecy, przypuszczony otwarcie, to jest, ani okopem, ani koszami nie zasłoniwszy żołnierzy. Papr. W. i, 479, Garn. preskok (cf. przeskok) ; Vind. naskak, napad, fhturm, naskozhen-je ; Croat. stùrma voynichka ; Slav. jurish ; Ross. uiTypM’B, npiicTyn-B, bte Scprinitttg, ba» ©türmen, ber ©tnrm, bas ©tlirmlanfen. Szturm przypuścić. Star. Ref. 98. szturmować, ©tnrm laufen. Z wielu stron mógł szturm puścić do miasta. P. Kchan. Orl. 422. Nieprzyjaciel domyślił się, z której strony dać szturm król umyślił, ib. 423. Szturm odbić, wytrzymać. Gn. Tli. 1124. Szturm stracić. Chmiel.

1, 85. — Fig. Łzy kobiety są najmocniejszym szturmem na mężczyznę. Tent. 21, 82. 'ŚZTURMAK, a, w., 1) gatunek hełmu czyli szyszaka, przy szturmowaniu używany; Germ. bte ©turmljaitbe, 53icfeltlanbe. Kamieniecki w szturmaku czubatym jeżdżąc, wojska szykował. Stryjk.

714. Włosy szturmaki okryły, ib. 494. Na głowie sztur-mak soboli z zaponą. Kchow. 51. — §. Gatunek strzelby z rurą przy wylocie szeroką, eine 2Irt ©d)teßgeroetjr, (cf. półhak). Parę pistoletów, szturmak, obuch i burka na ścianie wisiała. Mon. 69, 147. — 2) Szturmak, petarda. puszka nabita prochową zaprawą, do wyłamania bram, murów służąca. Jak. Art. 5, 319. et 1, 8. et 2, 167. bte ^etarbe. — §. Szturmak, u ślósarza, hak od okna, dla trzymania kwatery od mocnego wiatru. Magier. Mskr.,

Germ. "ber ©łurml/afctt, gettfłerftafett. SZTURMOWAĆ cz. niedok.; Boh. śturinowati ; Vind. sturmat, sturmiti, fhtur-mati, naskakati, napadati , obidje treti; Croat. stiirmam, puntati ; Sorab. 2. sehtormowasch ; szturmować do miasta » szturm przypuszczać do miasta, szturmem dobywać miasta; eine ©tabt beftitrmeit, ©tnrm laufen. Cn. Th. 1124.

SZTYCHARNIA - SZTYCHOWAĆ. 617

SZTYCH.

czerwieniawe,

w? przełomieniu, w przełomie, im 33ntcf)e, ob. Sztyrk, stark. — §. Transi. 'Sztych * stawienie rzeczy przeciw rzeczy, równanie rzeczy z rzeczą, porównywanie, trzymanie jednej przeciw drugiej równając; baê ©cgettetnaiiberfiaUen, ©egenüberfteHen, 3Sergleid)en, bie Sergletcbmtg. Nie to mnie obraża, że cnocie po rozkoszy dajecie miejsce; ale to, że ją na sztych kładziecie z rozkoszą. Gorn. Sen. 229. Na sztych kładę, oppono vitium virtuti. Cn. Th. 448. Które złoto na świecie jest takie, któreby z tym złotem naszym czystością, jasnością i wagą złożyćby się na sztych mogło! Janusz. Pos. A 5. Cokolwiek na sztych idzie, nie może się sztychować samo, ale z czym drugim. Gorn. Sen. 351. Cnoty zdadzą się, jakoby między sobą przeciwne były ; kiedy je pospołu , jako na sztychu postawisz , jedna drugą zdobić będzie. Gorn. Dw. 86. Nie mając nikogo, któryby z nim szedł na sztych, jako z obrońcą i ojcem ojczyzny, zacnemu z dawna ojcu, daleko więcej przyczynił zacności. Gorn. Sen. 212. Język swój za gruby ma: czego dowodząc, wyrwie jakie staropolskie słowo z bogarodzicy, a z Czeskim jakim gładkim słówkiem na sztych je wysadzi. Gorn. Dw. 45.

Sztych, sztychowanie, fryrnarczenie, irymark, handel w zamianę; ber £aufcbbattbcl, ©ttdjfianbel,,bêr ©tid). Cierpi i wstyd i szkodę, gdy pozwie cygana, Ze go wr sztychu

Sax. 458. (dwa razy ciąć, trzeci kłóć). — Strzelać na sztych, t. j. fuzyą prosto nad głową wyrychtowaną do ptaka strzelać, grabe liber feinen Sopf weg in ber Sufi ben Sogei fließen. Prawo jest myśliwskie, żeby na sztych do słomki nie strzelać. Skrbk. Mskr. Wziąłem ją na sztych, i dlategom nie trafił, ib. — Na sztych bieżeć, u flisów zowie się iść prosto na wodę. Magier. Mskr. grabe tn3 Söaffer gel?en. — Fig. Sztych, niebezpieczny raz, niebezpieczeństwo , bie ©efafjr. Łatwiej cudzą skórę na sztych wydać, niż swojej nadstawić. Teat. 8, 110. (narażać, na szańc stawić). Sławę człowieka na sztych podawać. Dudu. Apophł. 114. (na złe języki, na hańbę). Przyjdzie czas, gdy pod ten sztych przyjdą, I z śmiertelnego opisu nie wyjdą. Suszyć. Pieśń. 2, T 5 b. (pod strychulec śmierci). — Przyjść z kim na sztych * w zapasy z kim iść, walczyć z kim , spierać się, pr. et fig. ; mit einem fam* pfen, ftreiten. Gdy na sztych przyjdziesz z niedowiarki, trwaj w' stateczności. Hej. Ap. 3. — §. Sztych sznieer-ski, sztychowanie, rznięcie, rycie, rzeźba; ber ©ttd), baö ©tecfyen, Supferftedjcn, ber ftupferfiid), $ol$fttd). Sławni w sztych mistrzowie, Ruben etc. Lib. Sen. 10. — §. Sztych w ziemię etc., głębokość wybrana sztychem , tyle, ile jednym sztychnieniem dobrać można ; etn ©ttcfy dśrbe, fo tnel ftd) mit einem ©rabfcbette aitSfttdd. Ten kamień nie leży głębiej, jak na jeden sztych. Torz. Śkł. 201. Kopiąc Dydo w Afryce grunt Kartadze nowej, Znajdzie na kilka sztychów w ziemi łeb wołowy. Pot. Pocz. 408. Pierwsza warsta ziemi nie jest głębsza nad półsztychu. Switk. Bud. 382. Ludziom - ci dosyć w ziemi grobu na trzy sztychy. Pot. Zac. 155. Coż potym pysznić się w ziemi na trzy sztychy? Pot. Pocz. 2 , 25. — §. Gdy będzie śkło czyste, białe, choćby w sztychu pokazało się cokolwiek z takiego robić kieliszki. Torz. Śkł. 125.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

oszukał; cygańska wygrana. Klon. Wor. 68. SZTYCHARNIA, i, i., izba do sztychowania ozdób i herbów, n. p. na armatach. Jak. Art. 5, 102. bte SBerlftatt beê ©feleru, ^etfdjterftedierë, tupferftetfycrS. X. Cybulskiemu winniśmy założenie wr Warszawie sztychami nót muzycznych Pam. Warsz. 4, 124. SZTYCHARZ, a, w., który na miedzi etc., sztychuje, ryje; Ross. pt3niiKŁ, (cf. rzeźba); ber Steuer, $upferfted;er, ^etfcfyierfiedjer. Tr. SZTYCHARSKI, a, ie, od sztycharza, ©tecber■« , fôupferftedjer *, Çletfcfyter* ftecfyer * ; Ross. pb3»tHK0BX. Rylec, grabsztych, narzędzie sztycharskie, którym na blasze ryje. Jak. Art. 3, 514. SZTYCHNAĆ cz.jedntl., Sztychać niedok. ; Svcc. sticka ; Angl, stich, sting; Lat. stigare ; Graec. crlysiv, gtIÇhv)\ kłóć, kolnąć, pchnąć czym ostrym; fted)cn, Ctneit ©tid) Derfe^en ; (Croat. stèham stimulo-, stiham » przekopuję). Klitemu jesion długi sztychnął w biodra obie ; per utrunique acta femur. Źebr. Ow. 109. SZTYCHPLASTR, u, m., plastr na sztychową ranę. Syr. 82. eitt ©tidjpflajłer, etn Hafter auf eine ©tidjnutnbe. Maść to na sztychplastry kosztowna. Syr. 716. SZTYCHOWAĆ cz. cont., a) rysować, ryć, rzezać; graben, Germ flehen, $. 35. tnt Tupfer; Ross. neKaniiTb. Sztychować herby. Jak. Art. 3, 102. — Sztychować serwaserem , ecować, mit ©djetbcmaffer afen. Tr. Sztychować, w górnictwie, kruszec roztopiony z pieca wypuszczać; im Ipüttenbaue, ftecben, ba3 SOîetall airS bent £)berl)cetb tu bert 9îieberl)eerb abjapfeit. Tr. — Fig. transi. Sztychować kogo, zadawać mu sztych, przytyk; einem einen ©tid) nerfejjen, auf tfm fitcfyeln. Ńietylko Kalwina, ale i pisma św. słuchać nie chce, owszem przez bok Kalwina i Zwingliusza doktory dawne sztychuje. Żarn. Post. 3, 82. Dyogenes tych, którzy sie frasują o pochowanie zmarłych ciał, w powieści swojej sztychuje. Kosz. Lor. 186 b. Gdy August młodzieńcowi niektóremu sz.iypkę dał, ten ku osobie cesarskiej żart on, sztychując go, obrócił, ib. 177 b. — b) Sztychować co z czym, porównywać jedno naprzeciw drugiego stawiając: gegen etn* anber galten, nergletdjen, etitanber gegenüber ftellen. Dawne dwory są daleko podlejsze od teraźniejszych , zwłaszcza sztychując je z dworem Zygmunta Augusta. Gorn. Dw.

8l. Cnoty z cnotami, a występki z występkami sztychować. Groch. W. 475. By nie nasienie, nic byłoby zboże, a wżdy sztychując do tego co z nasienia urosło, maluczka rzecz nasienie będzie. Gorn. Sen. 200. Cokolwiek na sztych idzie, nie może się sztychować samo, ale z czym drugim. Bez czego drugiego sztychowanie rozumieć się nie może. Gorn. Sen. 551. Przyrodzenie we wszystkich swych sprawach stara się o pomiarkowanie między rzeczami, i żeby jedne z drugą jakby zważyła i sztychowała. Roter. 2. — Simil. Jej wszystko służy, bądź wdzięcznie tańcować, Bądź z kirn dworstwem sztychować. Petr. Hor. 2, B 5 b. (emulować, wyścigać się). — §. Sztychować co, kogo » celować, przechodzić, przesiągać, przechodzić w czym; (einen auéfiecbeit), übertreffen. Nie jest to człowiek tak osobliwy, iżby się siła drugich nie nalazło, coby go daleko sztychowali. Gorn. Dw. 127. Budynki ziemiańskie, już sztychują pałace pańskie. Petr. Hor. 2 , C 2. — Transi. Oparł - li się *ohyż który i wy-

78

jroepte 3SorbcrBaïfcn beâ    Haur. Ek. 171. SZTYM

dołał wszystkie Stosy wytrwać, szczyt jego wody sztychowały; culmen unda tegit. Zebr. Ow. 10. pokrywały, zalewały. — §. Sztychować, frymarczyć ; einen ©tirait» bel maajett, ftedjen, taufdjen. Sztychowanie towarów za towar służy tylko blizkim miejscom. Petr.Ek. 127. SZTYCHOWNY, a, e, n. p. Krew' do góry buchając, przez powietrze sztychowne przepada ; longe terebrata prosilit aura. Zebr. Ow. 145.? SZTYCHOWY, a, e, od sztychu, do sztychu należący, ©ticl) ». Rana sztychowa. Syr. 82. (kłócie, sztych). Bohatyr ręką ćwiczoną Podaje razy cięte i sztychowe. P. Kchan. Jer. 113. Rana za każdym razem, lub bvł sztychowy lub cięty. P. Kchan. Orl. 1, 249. SZTYCH ULEC, Ica, m.,

BORK , SZTYMBOR , SZTYMBORT, u , m., prawy brzeg czyli kraj okrętowy, ba3 ©teuerbflrb ; (Gall. stribord ; Svec. styrbord; Holi. stuurbord; Isl. stiornbord). Tr. Sztymbor zowie się burta po prawej ręce od rudia. Magier. Mskr. Sternik ma pilnować sztemborku. Haur. Ek. 171. Marszałek jest pierwszy flis od sztaby na szlymborku. Magier. Mskr. — §. Rubakier albo sztymbor woła sternik , kiedy flisom każe pojazdami robić. Magier. Mskr. Dirige dex-irorsum, steruj ku barkotu; dirige sinistrorsum, steruj ku szymbortu. Chmiel, 1, 80. ‘SZTYRNIK, ob. Sternik.

SZTYWNY, a, e,

ie adverb., niegiętki, nieruchawy ; listwa drewniana, którą szewc    Gam. ftetf; Ross. KpyreHeni; (Carn. shtajf* mężny, wspa-

na kolanie podkłada do przeszywania botów. Magier.    niały). SZTYWNOŚĆ, ści, i., niegietkość, nieruchawość,

Mskr. ber ©tidjleiften ber ©d;ufter. SZTYCH W ÄSER, ob.    Germ, bie ©teif&eit. SZTYWNIEĆ nijak, niedok., zeszty-

Serwaser.    wnieć dok., sztywnym się stać, ftetf werben.

Pochodź, naszły chow ać, przesztychoivad, tog szły chować. SZUBA, y, z., SZURKA, SZUBECZKA , i, z., dem.; (Roli. SZTYFT, u, m., SZTYFCIE, a, m., dem., nit, spinka, z    śuba, cuba, (distng. ćuba, ćubka, eubićka » suka, sobaka,

Niem. ber ©ttft, ba$ ©tiftcfien; (Sorab. 2. schtifft; Vind.    psica , 2) wilczura); Sorab. 1. sehuba ; Sorab. 2. schuba,

stoglei, stogla , konterniza). Małemi śpilkami lub sztyfei-    schubba , schubka ; Carn. shavba » futro ; Hang. suba pałkami papier do szyby przymocnić. Łes't. 114.    la, longum pallium, sive pallio similis toga talaris ; \ind.

SZTYG SZTYG! wyraża odgłos kroku chodzącego, tapp    Ihauba »suknia weselna chłopianek; Croat. suba, scuba,

tapp ! bcn ©d)ritt bcê 3'Uj5(]âitgcré> attêjllbrüden. Już się w    halya z dugemi rukavi » suknia z długiemi rękawami;

drogę wyprawują, I tak sztyg szfyg jak zdołały, O swych    Croat. choba gausape; Ross. iuyóa, uiyÓKa, uiyóiiua,

nogach pospieszały. Jak. Daj. 128.    inyóeiiKa, (uiyÓHHKt kuśnierz); Germ. bie ©djaube; (liai.

etc., z Niem bie Stellung, j. 33. einer fttgur. W malarskim kunszcie na sztylągu i proporcyi każdej figury wiele zależy. Haur. Sk. 556.

SZTlLAĆ, SZTYLAĆ się med. niedok.; (Carn. shteklâm » ciężko chodzić; shteklâzha « kij wędrowniezy, shteklazhar • włóczęga); szpetnie chodzić jak krzywonogi, chramać, leniwo chodzić, einen grätfctilidjen ©ang l/aben, grätfdjcn. Wulkan chromy sztyla się o kuli. Pot. Arg. 63. Na kuli wsparty sztyla się, nowe knując zdrady. Pot. Syl. 457.

SZTYLET, u, m., SZTYLECIK, a, m., zdrobn., puinał ; Ital. stiletto; Vind. fhtilet, tinku bodalze , vbodalze, po-bodalu ; Croat. stilćt, kordecz , stilćtecz ; Rag. ubodâc; Germ, baö ©tilett, ein Sold). Lubobyś mi chciała sztylet w gardle utopić, nadstawiam ci szyję, łiardz. Trag. 287. Gdybym miała sztylet, tysiąc razy utopiłabym go w mym sercu. Nieme. król. 4, 169. Wąsik w sztylecik ukręcić. Mon. 69, 117. (spiczasto). Dawniej pisano na tabliczkach woskiem cienko powleczonych sztylecikiem, 'ib. 70, 263. (grabsztychem, rylcem, grafką). Sztylet w drukarni, spiczasty i ostry do wyjmowania liter z formy w korygowaniu. Magier. Mskr.

SZT\LFA, S7/n LPA, y, z., założona u góry część cholewy bóta , z Niem, bte ©tülpe, ©tiefclfiülpc. Tr. Sztylpa u bóta bywa z szarej lub czernionej skóry, na wierzchu cholewy. Magier. Mskr.

SZTYMBELEK , ZIMBELEK, !ka, w., SZTYMBLOSZEK , szka, m., Sztymbelek, zimbelek abo sztyrnbloszek, belka nad samą zyzą, w poprzek statku łękato idąca od budy ; tu są ćwintnale. Magier. Mskr. ber ©teuerbalt'eu auf ben Slußfd)iffeu. SZTYMBLOCH, a, m„ druga belka koło sztym-belka od sztaby, i ta jest szersza. Magier. Mskr. ber

*SZTYLĄG, u, m., atytuda, położenie figury malowanej giubba ; Turc, dziebe »odzienie zwierzchnie futrem podszyte. Czart. Mskr.) ; suknia futrem podszyta ; Croat. menten , menténecz ; Dal. chyurak , eilt ^eljfk’tb, ^eljrocf, mtt v])elj gefütterter öberrocf. Szata, zrobiona z sukna, podszyta futrem, staje się szubą. N. Pam. 1, 42. Starca nie mierzi szuba pod czas kanikuły. Pol. Arg. 349. Król w ‘hatłasowćj szubce, podbitej rysiami. Stryjk. Henr. Na wsi człowiek strojów nie zażywa, Oprócz co się gier-makiem i szubą okrywa. Gaw. Siei. 558. Szubki, strój białogłowski. Sa.v. Tyt. 7. Szubeczka popielicza. Star. Ref. 46. Nie każdemu w szubce przystoi. Rys. Ad. 43. Skoro dziecię na świat wyjdzie. wnet mu krzyżyki , wnet złota na szyję , wmet szubeczki adamaszkowe i koszulki. Glicz. Wych F 3. Potrzeba mu spać 12 godzin, potrzeba pięknej sukienki, kitliczka, szubeczki. flrbst. Nauk. o 3. — (SZUBET, ob. Śpiączka, Śpik). — "SZU-BIĆ ez. niedok., uszubić dok., w szubę czyli futro ubierać, bepeljetr, mit ^cljfletbent yerfeljen, pr. et fig. Koniec ziemskiego bóstwa, które dyabeł ślubi, Skoro Adama w skórę baranią uszubi. Pot. Pocz. 523. Święty Marcinie, nie bardzo to do fozy, Suknią rznąć, kiedy ludzie szubią się na mrozy. Pot. Pocz. 147. Nie suknie z nich, nie gunie, ale skóry skubią, A sami się z nich w rysie iw sobole szubią. Pot. Pocz. 147. Wrona w cudze piórka sie uszubi. Pot. Pocz. 638. ustroi, upstrzy.

Boh.

i, z., dem. ;

śibenice , śibenka , wisólka (ob. Wisieć), ćakan , ćekan, (cf. czekan); Slov. śibenice; Sorab. 1. schibeneza; Sorab. 2. schibenza, (cf. Germ. fdjiebett, cf. szybować); Carn. obeshilu (ob. Obiesić), gavge; Mnd obefdu, obie-fiialu , obiefhalifhe , gauge , galge ; Croat. obeszllo, ve-szîla (cf. wiesiadło), szohe (cf. socha), gâlge ; Dal. vi-

SZUBIENICA, y, i., SZUBIEN1CZKA,

sala, szohe ; Rag. vjescjala; Bosn. vjescjala, viscjala; “SZUDZIĆ, ob. Szydzić.

Slav. vishalâh, gàlge; Ross. BHcijiiua, peab; Eccl. ßtce- SZUFATA, y, £., sieć do łowienia ryb, na dwóch kijach aima, BiciMO, BicHHKE ;— 1) “pohybel (cf. szlemie), trzy składanych osadzona. Magier. Mskr., ein $ifd)ernejj auf drewna do wieszania złoczyńców, złodziejów etc., vulg. jmesjen ©tiicfen.

1. wopatka; Vind. fhubva, fhubla, łopata, grebelza, ogrebelza, fhubelza, lopatiza : Ross. intima; Germ, bie ©djaufel; SJîieberf. ©cljufel, ©djitppe; Anglos, scofl; Angl. shovel, scoop; Svec. skofwel, skrvfifel ; cf. nostr. sko-piec). Szufla do przerzucania zboża. Kluk. Rośl. 2, 165. bie Surffdjaufel. Szufle służą do ryzowania zboża, i wody z zyzy wylewania. Magier. Mskr. Ryzować, t. j. szuflami zboże pod czas przeróbki przerzucać ze statku na ląd , a z lądu na statek, ib. Ma on w ręce szuflę albo łopatę, i wywieje boisko. W. Post. W. 50. (wiejadło). Ci dziurę okrętu łatają, tamci do szufli, do łopat, do konewek się rzucają. Pot. Arg. 607. bte SBafferfd^aitfel. Szufla, którą proch wsypują do armaty. Archel. 5, 9; niby łyżka miedziana, osadzona w rękojeści. Jak. Art. 5, 519. et 1, 265. Szufelka. Juk. Art. 2, 75. Szufla w’ drukarni, którą zecer z winkielaku wykłada pismo, dwojaka, zecerska i preserska. Magier. Mskr.

“sprawiedliwość. Dwór. H 3. ber ©algen. W rynku szu- SZUFLA, i, i., SZUFELKA, i, i., dem., łopata; (Sorab. bienice budowali, aby nieposłusznych wieszali. Birk. o Exorb. 16. Niemiło złodziejowi na szubienicę patrzyć.

Rys. Ad. 50. (na złodzieju czapka gore). Dobry człowiek nie frasuje się, kiedy szubienicę widzi. ib. 12, (cf. su-mnienie).— \. Szubienica, sposób kaźni, śmierci, obie-szona śmierć, obieszenie, powróz; ber ©algen, bie ©ab genfirafe, ber ©algentob, ber ©trie!. Rozbójnika prowadzą na szubienicę. Boh. Kom. 4, 226. Pojedynki tam szubienicą karzą. ib. 215. Złym wychowaniem dzieci źli rodzice Sami wiedziecie ich na szubienice. Jabł. Ez. 152.

Człek nie tonie, godzien szubienicy. Pot. Arg. 503. (co ma wisieć, nie utonie). Złodziej, a chociaż szlachcic, wart jest szubienicy. Teat. 45. e, 49. Wyb. Takie zdobywanie szubienicą pachnie. Alb. z Woj. 17. Birk, o Exorb. 30.

na

i wsuwania, z JNiem. bie ©djttblabe, ber ©d)nl>fafien; Boh. schowadlo (cf. schować), truhljk, truchlićek , sto-Ijk, (cf. stolik); Vind. vliezhna ladiza , vliezhnik, pridel, priedelzh , tishni pridel, mifniza , mifa; Rag. sekrabijza; Slav. ladica ; Garn. misènza; Ross. mmiK'L, amimeKŁ, BbMBWKHfcul BiniiiiTi, ( cf. jaszczyk). Kałamarz z macicy perłowej sztucznie zrobiony, komórki miał z kości słoniowej, a szufladki z rozmaitych kamieni osobliwie uczynione. Warg. Radź. 161. Nie wiesz chudzino, co jest skrzynia okowana Z pieniędzmi, a co mieszek, albo szufladeczka. Opal. Sat. 31.‘ SZUFLADOWY. SZUFLA-DNY, a, e, od szuflady, ©4’ltlilabeu *, ©cfyn&fnfłen * ; Ross. ammiHUH.

619

SZUB1EN1CZNIK - SZUBRAWSTWO.

SZU DZIC - SZUJA.

Będziesz miał, stłuczesz-li kłódkę, Szubienice pewną ciotkę. Bej. Zw. 237 b, cf. na trzech drzęwien węzeł go pasują. Glicz. Wych. H 6 b. -- Slov. Sibenica mu chibi , nihil i g si deest\ Slov. id’, trebas na wisólku, obi SZUFLADA, y, i., SZUFLADKA, SZUFLADECZKA, i, z , dem., in molos corvos. — §. Szubienica, gra od prostactwa popchnica, skrzynka w większej skrzyni do wysuwania używana , ba§ ©algcttfptcl. — §. Szubienice plur., miejsce, gdzie szubienica stoi. Cn. Th. 1126. baê ^odjgeridtt, ber ©algen. — §*. Szubienica, naczynie starodawnych narodów, którą winne urzędownie karano, krzyż. Cn. Th.

1125. krzyżowa szubienica, baê Słrcuj}. — 2) Szubienica , y, m., SZUB1ENTCZN1K, a, m , wart szubienicy, wisielec, powróz; citt ©algenftricf, ©algenbieb; Boh. śibe-riićnjk ; Slov. śibenićny ptak ; Vind. obefhenjak , gauge-njak ; Boss. BiicLibniucB , /. BHcfc.iLinma. Flngrio , szubienica , jak mówimy, z szubienicy się urwał, t. j. smard, nogieć, kija godny. Marz. Trifurcifer, szubienicznik , łotr. ib. Wołała za nim: złodzieju , -szubieniczniku. Haur. Sk.

105. Ten szubienicznik naigrawa sie z mego nieszczęścia.

Teat. 1. b, 96. flor. Sat. 247. — g. Wisieć, wisielec; sed ‘SZUFLETA, ob. 'Sufleta.

minus offendil aures vox obieszony. Cn. Th. 1126. co SZUFLOWAĆ cz. ntedok., szuflą czyli łopatą robić, przc-wisi na szubienicy, eilt ©fünfter, ber am ©algen tyängt.    rzucać: Vind. fhublati, greblati, ogrebati (cf. grzebać),

SZUB1ENICZNT, a* e, do szubienicy należący ; Vind. obie-    lopatiti, lopatuvati , P lapato delati, fdjattfellt. Zboża

lhaun, ©algen*; n. p. Szubieniczna śmierć * powrozowa.    wszelkie na zsypaniu często szuflować, ile w Jecie Haur.

SZURKA, ob. Szuba.    Ek. 54. W maju trzeba gnój na podwórzu na kupę

SZUBK1ELNIA, i, £., w hucie śklanćj, łyżka żelazna duża, szuflować, i na oziminę pola wywozić. Zaw. Gosp. którą śkło stopione z tygla wyrzuca się. Torz. 36, bte ‘SZUFNAROWSKI , n. p. Pewny, by Turski z ogary, a ©djftppe, ber eiferne göffcl'ttt ber ©d;nteljlnifle. Torz. 266. Szufnarowski z karaśmi. Rys. Ad. 54, cf. zarobił jak ib. 203.    Zabłocki na mydle.

SZUBRAWIEC, wca, w., hultaj, oszarpany, odartus, łaj- SZUJA, i, m„ et ż. ; (Eccl. iiioyił lewy, myîiCïBO, Heripac4a dak , gałgan ; (Boh. subrém    se szargam się), ein abgeriffe*    fałsz) ; §. 1 )    nikczemnik    , plugawiec ,    balut.ro. Marz.,

ner Cuntp", ein Sttmpettferl, finmpen^unb. Wielu żebraków    szubrawiec, ein    Snmp, ein    fddedjfcr Äerl,    ßtttnpenferl. Nie

jdziesz opiłych , rozpustnych , szubrawców. Klon. Wor.    chcieli podrzutowi i szu i służyć nikczemnemu. Tward.

50. Łotrze, szubrawcze, niecnoto. Zabi Amf. 26. Teat.    Wl. 30. (Szujskiemu). Gdy jeden sanator “sujami tę

18. b, 8. Hultaje, szubrawce. Lib. Sen. 10. Birk. Exorb.    drobną szlachtę, co była pieszą przyszła, nazwał, wieł-

D. SZUBRAWSTWO, a, »., collect., hultajstwo, hultaje;    ka się żałość w szlachcie poruszyła, Biel. 522. W Rzy-

8untpengefinbel, Sntnpenpatf.    Po tym szubrawstwo owe,    mie nakoniec    lada szuje    posadzili na tronie. Pot. Arg.

wziąwszy jego szaty, Chcieli    rzezać na cztery między sobą    508. Lada to    szui dzieło    , lada klechy.    Pot. Syl. 086.

płaty. Pot. Zac. 168 (o krzyżownikach Jezusowych).    W szturmie najmężniejszy od lada szui zabitym będzie.

Budn. Apophł. 122. Odpędźmy tę nikczemną gadatliwą szuję. Zabi. Amf. 15. — Na szuję konia kładą szle furmani. Alb. z Woj. 11. (na szkapsko).— §. 2‘) Szuja, ob.

Co najdują misternie i przemyślną głową, Najdzie w izbie i w sieni przepomnione rzeczy, Które jednak gospodarz ma na pilnej pieczy. Klon. Wor. 72. On szukajło jawnie swoje zdrady i fortele oznajmił. Birk. Dom. 90. ‘SZUKALNY, a, e, do szukania ; Bag. iziskivgliv inquisi-

Czuja, Czujka, “Czuhaj. SZUJOWATY, a, e, —o adv., nikczemny, gałganowaty; jerlumpt, abgelumpt, Snmpen *.

W wielkiej gęstwie ludzi, więcćj bywa zgrai szujowatćj bilis ; fnebbar.

może być zwań; bo co zowią handszryft, szuldbryf, są Niemieckie słowa. Mącz., Germ. ber Sdjulbbrtef; Boh. gi-stota, ( ob. Istota, Iściec). Szuldbryfy albo cyrografy. Klon. Fl: G 4. Szuldbryf albo zapis na nas, już zmazany i umorzony jest. Orzech. Qu. 98. Cyrograf albo szultbryf. Kucz. Kal. 109. Dał mu ono srebro na “szolt-bryf własnej ręki. 1 Leop. Tob. 1, 17. (na cyrograf. 3 Leop.). Weźmij “szulbrycht twój, napiszże pięćdziesiąt. 1 Leop. Luc. 16, 6. (cyrograf twój. 5 Leop.).

i hałastry nikczemnej, aniź chłopa hożego. Krom. 334. ‘SZULDBRYF , u, m., syngraphum, spisek, ręczny zapisek SZUKAĆ cz. niedok.\ (Bok. hledati, hledowam, (2. hledjm, hledeti videre , ob. “Glądać); Sorab. 2. piitam , putasch ,

(ob. Fłytać) ; Sorab. 1. pyttacż; Carn. yskati , yshem, iskati, ishem, (ob. Iskać) ; Vind. jiskati, iskati, jifhern , jifhat; Croat. izkati , ischem, iszkati, izkanye, zizkavati (cf. zyskać), trasiti; Slav. trasiti, tràxiti ; Bag. iskatti, iaiskivati, isvidjeti (cf. wywiedzieć), traxiti ; Boss. iicnan», inny; Persie, geüsten) ; “najdować , starać się by na-leźć, śledzić; Germ, fucljen ; (Svec. süka ; Dan. söge; Angl.

osobliwie hazardowną bawiący się, gracz nienasycony, kostera; ber Spieler, Doppler, bejonberS $ajarbfpieler; Boh. korbanjk, (korban faryna); Bag. igarcina, (cf. “igrać; ; Vind. jigreshelen, vefs tert na jigro , potozhen na jigro ; Carn. qvartopirz, quartazh ; (Sorab. 1. schuler, Germ. Sdjnler uczeń ; floss. WHÆHTb kłócić się we grze). Sławnego szulera znałem, który grywał , wygrywał, przegrywał i nic oddawał, eałe życie faraonowi służył, a kwindecy był na zawołaniu , maryasza nieodstępny przyjaciel. Mon. 67, 205. Szuler gry pilnuje , mimo inne sprawy. Min. Byt. 3, 313. Szulery sztucznie grać umieją. Teat. 15. c, 15. et 9, 45. Charakter gracza czyli szulera, niewielka jest dla człowieka zaleta. Mon. 76, 724. — (SZULERAUZ, ob. Szylerhauz). —SZULERKA,

i,    i., grą sie obierająca, bie Spielerimt; Boh. karbanice. — g. Szulerka * SZÙLERYA , yi, i., SZULERSTWO , a ,

ii. , ustawiczne grywanie, kosterstwo; Vind. jigreshelnost; Carn. qvartopirnost, beftünbtgeê Spielen, doppeln, Spiel. Tylko się włóczą i szulerka bawią. Teat. 27, 10. Szu-lerya i lusztyki były kilkuletnią ciągłą zabawą moją. Teat. 53. d, 7. SZULERNIA, i, z., schadzka szulerów, ein Sdjlupfrotnfel ber Spieler unb Stoppler, ein Spielort, Spteb ttnnfel. Dom Wilsona szulernia. Teat. 45. b, 77. Powiedz mi, co są ludzie, co ten świat nasz znaczy, Jeżeli nie szulernia mieszkaną od graczy? Zabi. Fir. 43. SZULEROWAĆ rned. contin., szulerka się bawić, szulerem być, kosterować ; (Boh. karbanili), boppcln, fptelett, einen Spieler abgeben. ^ Całe życie szulerowali. Teat. 22t 41. SZULERSKI, a, ie, do szulera lub szuleryi należący, kosterski ; Carn. qvartopirske , Spiel *. Coraz więcej

, m., szukający czego;    zgromadza zysk szulerskiej rzeszy. Kras. Sat. 107.

, m., w hucie śklanćj, opalaniem pieca się trudniący, ber Ofeit^ei^cr tn ber ©la^utte. Dobierać trzeba , aby szulerze byli dobrze wyćwiczeni wr tym, aby umieli szyty wysuszać, w piec je regulanie kłaść i ogniem kierować. Torz. 108. Sulerz powinien , m., miano charta. Bielaw. Myśl. 4 b. 9îa*    co dwanaście godzin    piec    z gruntu chędożyć. ib. 113.

me    cineä SÖinb^ltnbeS. SZUKAJŁO, a, m, szukający gdzie    Do grub w pieckach    trzeba    ram żelaznych, bo szulerz

nic    nie    położył,    złodziej, rozbójnik; ein ®teb, Słraud)*    przez częste kłód w    piecki    kładnienie, pieckiby poro-

bieb, Sufdjflapper. Są i drudzy, co je szukajłami zową, zwalał, ib. 44, ib. 109.

seek; Anglos. secan ; îîteberf. ftffen ; Goth. sokjan ; SZULER, a, m., SZULEREK, rka, m., demin., grą,

Kero suahhan ; cf. Grace. Çgzùv ; cf. Lat. sequi; Lelt. sekku ; Hebr. ma zada, quaesivit ). Szukajcie, a najdziecie , szukający znajduje. Budn. Luc. 11,9. Gdzie •nie szukamy, tam najpierwej najdziemy. Teat. 8, 52.

Któż kogo ma szukać? Cn. Ad. 404; (non praesepe borem, sed bos praesepe requirit). Szukasz, czego nie masz; wczorajszego dnia szukasz. Cn. Ad. 1148, Boh. bieda weereyśeho dnè; Slov. bieda wceragśeho dna.

Właśnie tak, jak mówią, w wodzie ognia szukać. Smotr.

‘Lam. 177. Igły szukając, za grosz świecę spalił. Bys.

Ad. 27. (nie stoi to za to). Nie znajdziesz go, byś go nie z świeczką, ale z pochodnią szukał. Gorn. Wl. F 4.

Słońca z świeczką szukał. Pot. Zac. 37. O co to była za pani! już takiej drugiej trudno i szukać. Teat. 26,

608.

76. (nie znajdziesz). Szukaj sobie inszej za żonę; mnie się nie spodziewaj. Teat. 54. c. A 2. (udaj się gdzie (indziej). Po świecie chleba szukają. 5/f. Dz. 419. Co nie szukać, nie szukać. Simon. Siei. 19. (nie szukaj, nie ruszaj, czegoś nie położył). Na to mamy rozum, abyśmy prawdy szukali. Mon. 67, 505. Szperać i szukać. Pociej.

Szukać, starać się o co; jndjen, ftdj lim ettttoS De* müljett, bantad) tradjteil. Moja rzecz każdego szukać szczęścia. Boh. Kom. 4, 71. Z postów próżnej sławy szukał. Sk. Dz. 581. Ty widzę, guza szukasz. Boh. Kom.

1, 356. na guz załawiasz, bit ringjt nad; Sdjlägen. —

§‘. Co jest za występek mój, iż król szuka zdrowia mojego? Badz. 1 Sam. 20, 1. naciera na życie moje, ei* nem nad; bent Seben tradjten. Dawid wpadł w niełaskę u Saula, tak iż dziwnemi kształty szukał żywota jego. Bej.

Zw. 204. Na śmierć zgotowaną jej szuka. Morszt. 77.

(chce ją zgubić). SZUKACZ , a

Germ. ber Sndjer; Vind. jiskauz, flednik, fvedavez ; Bag. SZULERZ, SULERZ , a iziskalaz ; Boss. iiCKaTCJï»; Eccl. tiCKATe.ih. — g*. Stawiali sidła szukacze duszy mojej. Budn. Ps. 38, 12. prześladowcy życia mego, btc nad; meinem £eben trad;ten.

“SZUKADŁO, a, n. ; Boss. mymi, mymiKŁ une sonde.

‘SZUKAJ, ja

mocny przygrubszy    meti, brenzhati (brzęczeć), buzbati (beczeć), berzhati,

SZUM, u, m., SZUMIE, a, m., dem.

szmer; Sorab. 1. schumeno ; (Sorab. 2. schum piana,    berzhirn (brzmieć), hrufbati, (chrościć); Sorab. 2. żwar-

szumowiny) ; Boh. śust ( ob. Szust; suma pena piana;    zasch; Rag. suscgnitti, (cf. susz); Créai, sûmim , su-

śumaf rzępolą, śummarim rzępolę, cf. skrzy pić) ; Carn.    meti, shumeti, shumim: Ross. myaitTb ; cf. Lat. sono;

shum ; Vmd. fhum, fhumenje, fhvenk ( ob. Dźwięk), (fhu-    cf. Hebr. pßü schma, audivit, ar^n hisbmia , sonum

mju fucus)-, Croal. shum, sum vode. lisztja, ( sńma,    edidit ; cf. Germ. funtmen, [Räumen); szum wydawać,

shuma,    łoza *    las; Slav. sliuma, sbumna * las;    Bosn.    faulen, Brattfen. Szumi wiatr,    szumi. Bratk. C,    3 b. Szu-

sejumna    silva) ;    Ross. mym, myittOKi , (rnyMMO    krzy-    miejąee wiatry. Fur. F 2.    W Delfie skały    zawiesiste

kajło, uiyMHxa szych, lama); Eccl. ijimia., (ob. Szczek), były, które wiatrem szumiały, jakoby trąbił. Biel. Św. D iiioyi.1T>;    (Etym.    cf. Germ. Summen, cf. fcMumen, ©dtaum;    3 b. Wiosły siekane wody    szumią srodze.    Otw. Ow.

hl. skuum; Svec. skumm ; Ital. schiuma* piana ).    Szum    304. Bóg wzburza morze,    a    ‘sumieją głośno    wełny je-

wiatru, lasu; baë Saufen, Söraufett be3 SSinbeê. Stał się    go. 1 Leop. Jer. 51, 55.    ( szumieją. 5 Leop.). Woda

nagie szum z nieba, jak przychodzącego wiatru gwałto-    szumi z potoka. Teat. 56.    c, 108. Bystry prąd bardziej

wnego. 1 Leop. Ad. 2, 1. Szum stał się przypadającego szumi, nizli brzegi strzyże. Pot. Ary. 410. (więcej hu-wiatru gwałtownego. Wiśn. 195.    Niemasz znaku na powie-    ku,    niź puku ; cicha    woda brzegi    rwie).    Próżna be-

trzu latania ptaszego, jedno tylko szum skrzydeł powdetrza    czka    szumi, a wiatr ją    obali; Pełna    stoi,    choć milczy,

wachlującego słychać. Gil. Post. 256. Świat huczy około chociaż się nie chwali. Boh. Rom. 4, 267. Przechadza-łbów ludzkich, że szum zawżdy    około uszu,    jakoby    się    jąc się i nogami szastając, na urząd on trzask czynili,

pszczoły roiły. Rej. Zw. 100 b.    Szumy we    mkłych    się    aby nie od budzących, ale od szumiejących ocknął Hoch o inach dzieją. Otw. Ow. 658.    Dla szumu    do łasa    nie    lofernes. 1 Leop. Jud. 14, 9. Dziwny świat zawżdy szu-

iść. Cn. Ad. 156. (dla grzmotu    do młyna nie iść, wy-    mi a huczy około łbów judzkich, że szum zawżdy oko-

mówka leniwych). Szum wody,    morza, baê    Sraufen    be§    ło uszu, jakoby się pszczoły roiły. Rej. Zw. 100 b. Li-

2B(lffer$. Ściekających wód szumy. Leszcz, dass. 63. ście po ziemi już rozsypane, Szumi idących stopy de-Szum powstał i gwałtowna z wierzchu niepogoda , Wa-    ptane. Chód. Gesn. 92. —    Szumi w głowie, phys., eê

ły za wałmi pędzi poruszona woda. Papr. Ryc. 26. Jak    fciufet tttt $0pfe. Wnet w    trąby uderzyli , az szumiało

morze szumem pienistym się bieli, Kiedy się zaprą du-    w głowie. Rej. Wiz. 25 b.    — Fig. Szumi w głowie ko-

chy, co nim władną. Kras. Oss.    F 2 b. Małe strumie-    mu,    unosi się, c§ fciuft    itltb Brauft einem itlt    SÎOpfC. Mionie szumem się po kamieniach    włóczą. Fredr. Ad. 28.    demu zawsze szumi w    głowie. Rej.    Wiz. 40. Pospoli-

Rzćka szumem tak po wszystkich stronach się rozlega,    cie szumi temu we łbie,    który się kasze na wysokie

Aż głos dalej niź w kraje sąsiedzkie zabiega. Otw. Ow.    rzeczy. Dudu. Apopht. 52.    Oj bieda, kiedy komu w glo-

35. Słyszałem głos mówiący, a szum jego, jako szum    wrie wiatry szumią. Teat    56. c, 72. Zamieszanie to i

gwałtownych wód. 1 Leop. 4 Ezdr. 6, 17. — Fig. Za    po dziś dzień jak w piekle wre i szumieje. Smotr. Apol.

szumem iść, z    wodą, z prądem, mit    bem Strome    fcłjmtm*    9. — §.    Szumieć, szumno zyć, im Sauê ltttb SrflltS le*

men. Ty nauką    i zdrowym wzgardziwszy    rozumem    Idziesz    Ben; (cf.    Ross. pa3myMł>TLCfi rozhulać się). Jeśli tak

jak ptak za stadem, jak ryba' za szumem. Pot. Zac. 34.    będziesz szumiał, nie na    długo ci tego posagu stanie.

Najwięcej ludzi za szumem idzie, jak ptak za stadem    Teat. 55. c, 41. Kobietki    teraz chcą szumieć, balować,

leci. Pot. Arg. 430. — Szum w głowie, wiatry, liurao-    ib. 54, 22. Nie stara się    o serce, fortuny tylko szuka,

ry w głowie szumiące , ba3 Saufen im ftopfe. Zakradłszy się    z której szumieć myśli. ib.    25. d, 26. Póki kto szumi,

komu wiatr w ucho, zwykł sprawować w nim szum. Perz.    póki kto jest panem, Póty    życzliwość, poty pełno chlu-

Cyr. 2, 182. Nie napełni się szumami głowa, gdziebyś    by. Kniaź. Poez. 3, 121. Młode piwko szumi. Zab. 14,

krótko spał. Petr. Ek. 124. Ma szumik * podpił sobie, er    40, (ob. Szumować, cf. młodość płochość). SZUMIŁEB,

Bat etn jftdufcBcBen. — Moral. Szumy, dumy, fumy, dąsy,    łba, m., SZUMIMOZG, a, m, mózgowiee, warchoł ; (Ross.

muchy; Sau3, 33rau3, ®apricen/HufeeBlflfen$ett, trüber    myimio krzykajło); etnîollfopf, 28irrfopf, Sraujefopf. Na

$ttmor, £oBen, 3îafen. Szumów pełna ambieya. Pot. Arg.    króla u nas leda szumiłeb wstanie. Pot. Arg. 522. Mon.

235. Ucichną    te nie długo huczki    i    szumy, Pójdą na    75, 591.    Oni szumimózgowie swarzyli się o to, jeśliby

wiatr pysznych    dumy. Kchow. 297.    Pod czas    wzięcia    jajca albo    ptaki pierwej były stworzone. Stryjk. 2. SZU-

Troi Achilesa szumy, Pychę Agamemnona i Ajaksa dumy,    MÏSTY, a, e, — o adv., pełen szumu, szumny; fenfenb,

Trzeba było uśmierzyć.... Jabl Tel. 147. Trwalszy    »oll ©au3 unb 23ratt§. Szumisty potok. A. Kchan. 201.

mózg stary, niź szum Skoro się w nim te szumy ukołyszą , powiedz mu prawdę. Pot. Arg. 500. (jak się udobrucha). — *§. Szum * szumowiny, piana; ber ©cjjaunt ; (£>Berb. Bmw)- Szum trzyma wódka, u gorzelnika znaczy, gdy zmieszana utrzymuje na sobie perełki. Magier. Mskr. SZUMIEĆ , miał, szumi med. niedok. ; (Boh. śusteti, sustnauli (ob. Szust), (śumarim rzępolę) ; Carn. shumim, shumeti , (shumlam * cicho gadam); Vind. fhumati, (humim , fhu-

w młodej głowie. Zab. 13, 218.    Pu3zacs duma, szumiste tytuły. Zab. 9, 510. Zabi. —

szu-

(‘SZUMKA, ob. ‘Sumka, ‘Sumki, 'Sunki). -- SZUMLAS, a, m., miano psa gończego. Ryd., Sîante eineê ©tduBer* Bunbeê; cf. grzmilas. SŻUMNOSĆ, ści, i., szumienie, baê ©aufen, Sraufen; Ross; myMMBOCTL. Wszyscy oczy obracają, na Wc Pana trzpiotostwo, na szumność. Teat. 22, 11. na szumne jego życie, faitfenbeê unb Braufenbeê geBen. SZUMNY, a, e, SZUMNIE , SZUMNO adv. ; (Bosn. sejumav silvosus ; Croat. sumaszt stupidus , temulentus,

622 SZUMOWAĆ - SZUMOWATY.

SZUMÓW KJA - S Z U S T.

biorą. Sienn. 530. SZUMÓWKA, i, z., mesówka , dru gi raz przepędzona , prosta gorzałka. Byd. ter jmeęte “Szumolotny wicher. Zab. 11, 549. “Szu-    Śrannlment, ber put jtue^ten małe burd? ben Kolben ge»

mnogałeźne drzewa. Zab. 10, 122. Nar.— Tr. fit/. Wstęp    Icjjen ift.

do tej opery był szumny z bębnami i waltorniami. Zabi. SZUBINA, y, i, SZUPJKKA, i, 2’., dem.] Boh. supina, śu-Bal. 41. Gęba jego śmiała paple szumnym tonem, Co    pinka ; Sorab. I. pluwizna, huzcżizna, (cf. plewa); Carn.

jej przypłynie z ślinami. Zab. 12, 84. Szumnemi słowy    vosbûpnék; (cf. Germ. Schuppe) ; łupinka na ziarnie je-

Chcą zastąpić ubóstwo skąpej w myśli głowy. Dmoch.    szcze nie odbiła, (odbite zowią się plewą), bte ©djelfe,

Szt. Ii. 5. Tytuły szumne. Żab. 14, 243. Panegiryki    ber 23alg auf einem ©miunfonte. Nasienie źywokostu w

są pospolicie szumne i pochlebne. Mon. 05, 478. Wie-    zielonych szupinkach albo w strączkach bywa. Syr. 257;

czerza szumna, Birk. o Exorb. 5. Przy gościnnym sto-    w szupinkach, jak w jakich kieliszkach, ib. 304. Pszc-

le Grzeje łeb szumny winnemi puhary. Bor. 2, 08.    nicy wierzchnia szupinka ma na końcu ość długą. Brzost.

Kniaź., łeb (pijany 2],« w którym szumi, szumu pełny;    Duch. 358. SZUP1MASTY, SZUP1N0WATY, a, e, — o

ben Sîopf, worin eé feutft unb brauft, (ein benebelter Stopi 2],    adv. ; Boh. supinaly, śupinowaty; szupinki mający, fdjlau*

öOlt ©att$. Szumny, szumno, n. p. strojący się, żyjący»    big, tli ©erlauben, ©Reifen, SMglctn. Goryczka* nasienia

pysznie, z przepychem, dumno; gar p prächtig*, fd?rev»    szerokiego, lekkiego, szupinowatego albo plewiastego.

enb pcrrlicO- Z daleka pałac wydaje się szumny, Kędy    Syr. 643. Nasienie ziela Dzwonki,    gdy    w główkach

swym słońce przemieszkiwa dworem. Uslrz. Troi. 89.    szupniastych doźrzeje, a bylina od wiatru    rucha sie,

Ode mnie mało co szumniej strojny. 'Jtat. 43. b, 10.    dzwoni. Syr. 829.

Szumno, a w pięty zimno. Bys. Ad. 61. Wynosi on 7SZUPRYNA, ob. Czupryna. SZUR, ob. Szor, Szory. się szumno i dumno , gdyby jeno zawsze tak stawało. SZURGAĆ cz. niedoli., SZURGOTAG contin., z hałasem tam IJaur. Sic. 204. Szumno stąpa, suwając sobą. Cn. Th.    i sam miotać, mit ©eräufd) Çertim Werfen. Pilnować łrze-

1127. szastając, jak z partesów, jak z tabulatury , boki    ba żeby kosiarze częstym osełkami szurganicm i ociera-

podejmując; einfier ffoljtrett , gramtätifd? fioR einfier icfyreb    niem kosy, czasu ni*e mitrężyli. Ilanr.    Sk.    78. SZUR-

ten. Mina szumna. Mon. 64, 222. Szumnodumna. Pilch.    GOT, u, m., szurgotanie, geränfcbüoKeö    9itt(fett, Scmegeit.

Sen. list. 1, 23. Szumnomyślny. Mon. 71 , 433, Eccl.    — § Czym szurgotają, pomiotło, ettt'aô 33ermorfne$; brak,

RUCOKonttgiiRi, KTJCOKonnßMiT», BbtcOKia MŁ1C3H maiło-    $Iu$tt>urf. Im większy jarmark, tym więcej w nadziei

mili. SZUMOWAĆ, ‘SZYMOWAĆ cz. niedok., odszumo-    sprzedania znoszą do tandety łachmanów, szurgotów. Mon.

wać dok., z szumowin czyli piany oczyścić, Germ, ab»    71, 705. rupieci.

fdjälimen, filmten; (Boh. śumowati, śumugi, ( śumiti, SZURLOCH, u, w., w' piecu hucianym otwor, którym się péniti pienić); Angl, scum, skim;, Svac. skuma; Hebr.

Din). Biada garncowi pieniącemu się, którego nikt nie odszumuje. Radź. Ezech. 24 , 6. Miód ‘praśny na wolnym ogniu odszymować trzeba. Baur. Sk. 448. Cresc.

350. Sos ten osłodź dobrze szymowanym miodem.

Spicz. 6. ib. 43. Szumować czyli odbierać ziarna na wierzchu wody pływające. Brzost. Duch. 403. Łyżka od

szumowania, warzecha, zufan, Boh. openowaćka ; Vind. 'SZURMICA,' y, z., n. p. Ludzie z przedmieścia z szurmic penouka , odpenauka ; Croat. penyacha ; Slav. pinjacsa ;    do miasta ku obronie obrócono, a przedmieścia spalić

Boss. uyMMML, nyMHtKa. SZUMOWINY, SZYMOWINY,    kazano. Papr. Hyc. 552.?

‘SZUM1NY plur., piana, ber ©cfyaimt; (Boh. suma, pena; ,:,SZURNY, a, e, przykroschodzisty, fleil, abfe^üßig. Tr.

Sorab. 2. schum ; (Vind. fhurnju fucus)] Boss. ynojra ; “SZURZY, ego, m. ; Bosn. sejura levir-, Bag. scjûra ; Carn. 3Hcberf. ©djuum; Angl. scum; Isl. skuum; Svec. skumm ; shurija ; Boss. iuypwifc, mypifi ; Eccl. uiBarepi, luypHHt, hal. schiuma ; Gall. cscume, ecume ; Alban, skiumpa ;    meuiuiHi óparB ; ber ©djroager, ber grauen Srttber. Swa-

cf. Lat spuma ; cf. nostr. piana). Szumowiny, które    topełk zebrał wojsko przeciwko Arnolfowi szurzemu swe-

wrząca woda wyrzuca. Banr. Sk. 98. Wodę tę warząc    mu. Biel. Sw. 143 b. Gdy Amurat miał szurzego w

pilnie odszymować, aż już szumin z siebie przestanie    więzieniu, prosiła żona za bratem o łaskę. ib. 119 b.

wydawać. Syr. 406. Gdy się zbiorą falmusy, t. j. szy-    Gwilelm będąc naznaczonym królem od Balduina szurze-

mowiny ze śkła .. .. Torz. Skl. 126. Molybditis, ołowny    go, umarł. ib. 95 b, cf. dziewierz.

szlak, ołowne szymowiny. Mąn. Srebrna 'szymina .albo SZUS, ob. Sus, wybryk. SZUST! Interj., vt: szast, trzask, srebrne szymowiny. Sienn. Wyki. SZUMOWISKO, nieczysta brzydka piana, ^ßlf^er ©cbaitm. Pogrąża go w swojej głębi szumowiskiem zapieniona woda. Staś. Num.

2. 47. ‘SZUMOWATY, ‘SZYMOWATY, ‘SZYMIASTY,

•SZYMOWNY, a, a, pienisty, fdjamnfg ; Boh. sumowaty.

Liście tego ziela wilgotności szymowatéj abo szymiastćj.

Syr. 759. Miodu nie szymownego do tego lekarstwa

vinitus ) ; Boss. myAUHBUH , uiyMHbiö ; szum wydający, brattfenb , faufenb. Wody szumne wzruszonemi wały. Otw. Ow. 555.

w piecu pali , Germ. baé ©cfyürlod). W szurlochu pali s:ę szytami. Torz. 45. Glutloch , dziura na przeciw szurlochu stojąca , którą żar i popioł wygartuje się. ib. 34. ib. 55. ib. 47. SZURLOCHOWY, a, c, od szurlochu, ©djttdodté » . Gdy wewnątrz wedle ściany szurlochowćj prysku wiele układnie, ogień trochę szurlochem wybuchać zaczyna, ib. 112.

a, n.,

smyk! fd?uj5! p!o$ , pln$! im ©d)uffe; Boh. śaust, cf. szast ! Mnie z ust , a jemu mimo uszy szust ! Bys. Ad. 40. Cn. Ad. 517, Slov. tobè z ust, śust. SZUST, u, m., Subst. szastanie, szelest, szmer; ©aufett, ©erdtlfd) ; Boh. śust. Chorągwie wiatrem rozwinięte tym wspanialszy szust czynią, że herby złotem lite pana swego noszą. Pot. Arg. 267. — Adverb. Szu-

gemu mimo uśi

SZUSTAĆ - SZWAB K A.

S Z W A B S K I - S Z W A G B O S T W 0.    623

stem,, mit ©erétufd), rauf^cnb. Drą się jako dwaj koci, kini. SZWABSKI, a, ie,    ; Boh. Swâbskÿ.

krew' się szustem cedzi. Pot. Arg. 761. (ciurczy). Wprzód    Cyrkuł Szwabski, SZWABIA. Wyrw. Geoyr. 204. Dykc.

szmer po samych sznurach i po masztach szustem Igrał,    Geogr. 5. 94, SUiv. Shvabska.

śwa-

dlenka; Sorab. 1. schewcżżerna , (cf. szewcowa); Vind. fhivilla, fhivila, fbiukinja, mofhkra ; Croat. shvéla, lya , svélya, mosbkra ; Bag. scivacizza , svittariza ; Boss. uiBea , iiopmaa , nopmaxa (cf. parć), CTeraabiiuma , ( cf. ścieg;; która się szyciem, n. p. koszul obiera, $äl)te« rinn. Nigdy poważną nie zatrudnia się zabawą, prócz z krawcem swoim lub z szwaczką. Zab. 16, 44. Szwaczka , co wyszywa drogie materye , haftarka, btc ©ttcfe* rtntt. Dziewczynę oddać do szwaczki. Haur. Sk. 241.— (§. Szwaczka, szwaszka, gatunek żółtych śliw; ©pilltng, Sfh’ßpflaume. 7V\, sed vide Swestka).

'SZWADRON, u, m. ; Hat. squadrone ; Gall. escadron;

Germ, bte ©djmabnnte, korpus kawale-ryi ze 100-200 towarzystwa złożony; u piechoty batalion. Papr. W. 1, 479. Szwadron w rzeczy samej jest liczba żołnierzów w doskonały kwadrat uszykowanych. Chmiel. 1, 341. Stoją szykowne na placu szwadrony. Zab. 6, 239. Jabl Tel. 72^

jeszcze sen większym przyprawując gustem. Pot. Arg. SZWACZKA, i., i.; Boh. śwadli ; Sio u. śwadiena ,

seve-

606. — ( §. Szust, cf. szustmana, ubiór kobiecy , cttt SBeiberpitj). Tak były godne śmiechu zużmanty i szamer-luki, jak teraźniejsze robronty i szusty. Mon. 72, 5U.

Girlanda na ugarnirowar.ie szustu, rohronu albo desba-bilu. ib. 71, 127). — SZUSTAĆ cz. niedok., szustnąć jedntl. ; Boh. śusteti, śustnauti; szust wydawać, z szustem runąć; raufcbett, l)tnraufcl)en, Ijttipfajjen. Smutne serce koi obszernemi słowy, Lubo wszystkie szustają imo uszy mowy. Zebr. Ow. 281. odbijają się, odpadają jak od ściany. — \. Transitive: Prędko nastała, prędko musi ustać Ta cioda, panny jako konie szustać. Pot.

Syl. 492. z szustem porzucać, niemi szurgotać.

Yind. fhbadron

SZUSTFAL, ob. Szorstki, szcrc.

SZUSTMANA, y, ź., [Aźust qu. v. 2], n. p. Sołtany, szust-many, stroje kobiece, IJaur. SI:. 519.    ,

SZUSZFAŁKI, ów, plur., nici wystrzępione i wypadające z płótna. Wlod. lilivillilium. Cn. Th. 1127. Slrigmenta olei, oskrobiny^ ‘suszwałki z rąk od oleju na rękach szczy-

monę.

tkalczne wotpadki, wotsznowanki. zaschmatancze, żwaki ; Carn. svalk ; Croat. nistnria, fafùlyëk ; Dal. savolyak od szukna, płatna; Boss. myuiepa.

'SZUTNIĆ cz. niedok., n. p. Temu szutnią korony, buławy i krzesła.... Pot. Pocz. 184. (Linde się pomylił, biorąc za Verb. Nom. subst. Szutnia instr. sing, szutnią « bagatelą, fraszką 2J. (Boss. uiyma * żart).

SZUTY, G. szut, z., sznury na rogach u dołu żaglu, które się podczas hysu przywięzują do pachołków. Magier. Mskrbte unterften ©egelfdjnttre. Haur. Ek. 170.

SZUTY, a, e, [z rusk. ; wołosk. czut 2| ; na Ukrainie gomo-ły, n. p. Kozioł szuty. X. Kam. bezrogi, ()Omerfo3.

SZUWALOWSKA armata » SZUWAŁÓWKA, gatunek armaty wynalazku generała Rosyjskiego Szuwałowa. Jak. Art. 2, 149.

[SZUWAR, u, m., 4J, SZUWARA, y, z., [tatarskie ziele, Tatarak qu. v., acorus, ^altltltö ; rusk. szuwar 4]; zielsko, Unfraitt. Morskie monstra, i insze poczwary Pomiędzy gęste snują się szuwary. Ustrz. Troi. 69. Na granie Orfeusza , w tan idą cedry, Dereń /.jesionem równej szuka pary, I mniejsze taktu nie uchybią bluszcze, Porwą się suche do pląsów szuwary. Mon. 71, 719. Przeklina twórca ziemię i dla kary Każe jej rodzić ciernie i szuwary. Leszcz. H. S. 16.

1. SZWAB, a, m., SZWABCZYK, a, m., dem., z Szwabii rodem; Boh. Śwab; Slav. Shvâba ; Croat. Shvaba, ber ©djiuabe. — §• Szwab, contemt. Niemczysko , szołdra.— §. Szwab, koń Szwabski, cttt ©it)äbtfd)e3 ^ferb , eilt be. Jeden na kopieniczym harcuje, a drugi na szwabię. Bej. Wiz. 139. — [2. SZWAB, u, m., rodzaj owadu, ettt 21rt Smeften, blatta orientalis Lin ni, bte Śt^iwaBe, Boh. śwab 2 ]. Przecież skacze szwab, choć mu ogon utną. Rej. Wiz. 192. Cnota strzępiona Szwab bez ogona. Bej. Zw. 254. SZWABKA, i. z., z Szwabów kobieta, eine ©djttw&tnn. Warg. Cez. 35, contemn. Niem-

Mącz. gafem, SUłfatlfel, Śilctmgfetten ; Sorab. 1. SZWAGIER, gra, rn., siestrzanek, siostry mąż, żony brat.

Mącz, Boh. śwagr : Slov. śwager ; Sorab. 2. schwaar ; Sorab. 1. fwak, szwak ; Garn. shvôgr, svâk (ob. Svvak), divçr socer (ob. Dziewierz), śhurija, (ob. *Szurzy) ; Yind. fvak, fvoger, moje sestre mosh , festerni mosh , shene brat, mosha brat; Croat. svôgor, sógor, szvèker (cf. ś wiekier ), szvak, diver ; Hung. sógor; Slav. svék ; Bosn. suekar socer, s^jura levir, pascja quibus duae sorores nupserunt; Bag. sejûra uxoris [rater, pâse vir sororis uxoris-, Boss, cbohkb, niypift, mypiiHt ; Eccl. uiBareps, mypmr&, wenntri» ópaTb ; z Niem, ber ©ifjtuager. Sprzyjał mu jako szwagier, bo mieli oba siostry rodzone. Nar. Hst. 3, 280. plur. Szwagrowie, mariti duarum so-rorum. Cn. Th. 1127. Skoro się mąż z żoną złączy, tedy wszyscy krewni żenini są jego szwagrami, także też jego krewni żeninemi. Szczerb. Sax. 184. — Slov. Prov. Z gednu sęstru dwóch śwagrów dostat; una ßdelia duas inalbare parietes ; jednym zawodem dwie rzeczy robić. ‘SZWAGIERKA, i, a, SZWAGROWA, y, z., bte ©t^wage» rinn. Tr. Slov. śwagrina ; Sorab. 2. scbwaarowka ; Sorab. 1. szwakowa, fwakowa, schwagerna; Carn. schvagrèna, sva-kena ; Vind. fvakinja , bratouna shenu (ob. Bratowa), fva-ka, fhlahta po moshi, po sheni, fyast, fvest, (ob. Swieść) ; Crot. szvekèrva (ob. Świekra), nevezta, (ob. *Niewiastka) ; Slav. sväst; Bag. zava, (ob. Zełw'); Boss.<mecTŁ, CBoamma, CBOaneiiiiua, (adj. CBoamimmHUil), 30;i0BKa , 3ajJOByiiiKa, (adj. saJiOBKHH’B ) ; Eccl.    , HTpoBba, (ob. 'Jatrew').

SZWAGROSTWO, SZWAGROWSTWO, SZWAGIERŚTWO, a, n., Boh. śwagrowstwj; Slov. swagerstwj ; Sorab. 2. schw'aar* stwo ; Sorab. 1. fwakowstwo; Carn. svazbena, svaknost; Vind. fvazhina, fvagiernia , fvafhina, fvafhUu, fvaknost ; Croct. svogorsztvo, shogorztvo, szvacbinsztvo, szvachinztvo, szväcbtvo; Bu g. sógorsóg; Ross. CBaTOBCTBO , (cf. swatać) ; bte ©djroagerfdmft. Szwagierstwo jest spowinowacenie osób przez złączenie, dlatego tak rzeczone, iż się

m., z Szw’ajcaryi

i, i., odźwiernia , komorka odźwiernego. X.

SZWAK, ob. Swak.

‘SZWANCHAMER , u, m. . wfryszerce, młot na przewagę idący. Os. Zel. 85, Germ. ber ©djttian^ammer, im $üt» tenbane.

w>a-

przy-

na

dwa domy od siebie różne przez małżeństwo łączą. Szczerb. Sax. 184. Wasza Królewska Mość masz pomocniki na tę wojnę, życzliwe sobie jako z cchoty, tak i z tego powinowactwa i szwagierslwa z strony królowej JM. Bony, którą W. K. M. za sobą mieć raczysz. Janusz. Oksz. Q¹ 4 b. Tłuką sie królowie, szwagierstwo na kołku zawiesiwszy. Pot. Arg. 451. SZWAGROWSKI, a, ie, od szwagra , szwagrostwa , ©djtoager * ; Croat. svogorszki ; Ross. CBOflKOBii. SZWAGRZYĆ się recipr. niedok., szwa-gierstwem się powinowacić ; Vind. fvakuvati, le pofva-zhiti, v’ fhlahto stopiti, fhlabto narediti, skumplalife shenitvo, fid) öerfcty trägem. Szwagrzą się, rodzone kiedy siostry biorą. Pot. Syl. 446. Szwagrzyć kogo acliv., tu nett Derfdjträgem. Antoniego z Oktawiuszem szwagrzą, dawszy mu Oktawią żonę. Chrośc. Fars. 386.

SZWAJCA, y, ź., gatunek szydła; (Etym. ‘szwiec, szewc, szyć) ; ter Pfriem. Prov. Nieodbity sztych szwajcy złotej. Jag. Gr. A 3. Nawet króle przez samo serce złota szwaj-ca kole. Pot. Syl. 300. Złota szwajca mury przebije. Zegl. Ad. 297 ; wszystko przeniknie. Fredr. Ad. 51 Pot. Zac. 205. Niech jako kokosz niewinny krokorze, Wszystko winnego złota szwajca sporze. Rej. Zw. 235 b. Dali się przepchnąć złotą szwajca. Biel. 275. (przekupić, cf. orzeł złoty wszędzie doleci). — Dozorcy za lada szwajcą wszystko przejrzą. Syr. 1219. (za lada przedarowaniem). SZWAJGARYA, yi, i., SZWAJCARY plur., Helwecya, Szwajcarska ziemia, Rzeczpospolita. Dykc. Geogr. 5, 95. Boh. Sweyćary; Slav. Shvaicerska; Ross. IIlBeMLtapia ; Germ. bic @d)tretf$. SZWAJCAR , a , rodem;, Boh. Sweycar; Vind. Shveizar, (fvaizar, Piernik, ouzhar « owcarz) ; Croat. Svlczar; Slav. Shvaicer; Ross. LÜBeMuapii, ber ©djtoeißer. ‘Zwiczary. Birk.Zyg.B. Szwajcarowie są prości i poczciwi ludzie. Dykc. Geogr. 3, 95. — §. Szwajcar * portyer, wrotny, ber Sortierer. Skoro chłopa pan inaczej ustroi, i każe mu bramy pałacu pilnować, wnet staje się szwajcarem. Mon. 67, 269. Ten hultaj tak jest przedajny, jak ministrowski szwajcar. Teat.

29. b, 42. SZWAJCARKA, i, i., bic ©djmeißertmt ; Boh. Sweycarka; (Vind. fvaizarza, fiernza » owczarka). ‘SZWAJ-CARNIA

Kam. bic <Sdjt»et$erjhi&e. SZWAJCARSKI, a, ie, od Szwajcara lub Szwajcaryi, @djtDci|cr * ; Boh. Śweyćarsky; Ross. IllBeHuapCKifi. Po Szwajcarsku ubrani Sasi. N. Pam. 15, 311.

SZWANK, u, m., titubatio et offensio. Cn. Th. 1127, hanie się, chwianie, potknienie; Germ. baS ©djwanfen, SBanfen, ©trancfjellt. Szwank a ustąpienie na lewą, by o włos, wieczną sromotą pachnie. Gorn. Dw. 25. — Szwank, uderzenie, uszkodzenie, usterk, uraz; (Stoß, Sßerlefniltg, Sefd)äbigttng, ©djabeit. . Spadł z konia, ciężkiego atoli szwanku nie poniósł.® Gaz. Nar. 1, 306. Przez szwank przypadkowy skaleczał. Mon. 71, 208. Padł na ziemię, ach jak się lękam , by szwanku nie odniósł. Teat. 42.

d, D. Bracie, jać radzę, Starszych słuchaj rady, Bo o nieposłuszeństwo weźmiesz szwank ‘szkarady. Papr. Koł. U 5. Opinia ta heretycka, choć się rozmaitych miejsc pisma ś. chwyta, i rozumem swoim to tam to sam szwanku uchodząc kołysze, wszędzie jednak w błędzie przejęta, i o szwank przyprawiona. Salin. 2, 484. Trzęsienie ziemi wielkie w domach, zamkach i wieżach szwanki niosło. Nar. Hst. 4, 122. Podnieść się z szwanku swego już nie mogli. Nag. Fil. 135. (z upadku swego). Pod czas tego tak wielkiego nieszczęścia i tak ciężkiego wojny szwanku. Siem. Cyc. 218. Nie leniłem się na szwank podać życie. Teat. 46. d, 29 na sztych, na szańc, niebezpieczny raz, narażać, ber ®ef(l$r auêfeijCtt. SZWANKOWAĆ, -ał, - uje, med. niedok., chwiać się; Germ. fdjtoattfen, tDaitfcn; (Sorab. 2. schwünkowasch chwiać czym, Cttt)fl8 fdjtoänfen). Wypchniony szwankowałem ku upadku; ale pan przyjął mię. 1 Leop. Ps. 117, 13. (potoczyłem się). Szwankowaliśmy o południu; jakoby w ciemnościach a w mroku. 1 Leop. Jez. 59, 10. (taczaliśmy się). Szwankować pod ciężarem Atlasowi przyjdzie. Bardz. Trag. 456. Z samego wielkość ciężaru szwankuje, ib. 244. Rzeczy szwankowały, Jedna drugim wadziła, że się ucierały Twarde z miękkiemi, lekkie z ciężarowatemi. Zebr. Ow. 1. W szczęściu ustawanie szwankuje Cnota, A zaś w nieszczęściu mocno się gruntuje. Bach. Ep. 4, Wszystko już prawie szwankuje, Nic niemasz całego, z kluby wszystko występuje. Kanc. Gd. 267. — '§. Szwankować, potykać się, utykać; ftolpern, ftraudjeln, attfioßen, pr. et fig. Noga twoja szwankować nie będzie, gdy naśladować zechcesz porady boskie. Bial Post. 287. Ten tylko widzę wygrywa, Kto szwankowawszy powslawa. Groch. W. 518. Tłumacze Radziwiłłowscy gdyby w hebrajski texl poglą-dali, nigdyby tak szpetnie nie szwankowali. Budn. praef. cf. podrwić głową, poszkapić się; ftolpern, einen SSerftoß Madien, einen 33ocf fdjicßen. Jest takowy, który się potyka językiem, ale nie z umysłu; abowiem kto ten jest, któryby nie szwankował kiedy językiem swoim ? 1 Leop. Syr. 19, 16. Kto sam kiedy nie szwankował, słuszna, by drugich strofował. Cn. Ad. 377. (kto drugiego chce strofować , nie ma się sam w tym najdować). Gdzie szczęście panuje, tam rozum szwankuje. Cn. Ad. 1129. — §. Szwankować, szkodować, szkodę brać; ©d)aben itel)5 men, ©djaben leiben, oerlieren. Lud ubogi szwankuje, gdzie panów niezgody. Min. Ryt. 4, 19. Obawiał się, aby mu nie przyszło szwankować od broni tych, którzy go osadzili na państwie. Ustrz. Kruc. 3, 179. Szwankuje na oczy * oczy mu szwankują. Tr. fein ©efid)t nimmt flb. Na nogi czyli na nogach szwankuje * nogi mu szwankują. Tr. feine gußc wollen nidjt nteljr redit fort. Szwankuje na rozumie, amens. Zebr. Ow. 290. — Szwankować na czym , upadać na czym, zpadać z czego ; mit ettoa3 ftt Verfall fommett, an etwas @d)aben neunten, in Slfmaÿme fomnten. Ślepym obawiać się nie trzeba, aby na wzroku szwankowali. Zab. 13, 79. Byłby zdrów zupełnie, gdyby na worku nie szwankował. Teat. 8. c , 8. Leszek na domowych szczodrobliwym był, lub kto w cnocie jakiej celował, lub w ubóstwie na dostatku szwankował. Krom.

SZWARC-SZWÀRGOTAC.

SZ WÀRGOTLI W Y - SZYB.

625

GOTLIWY, a, e, ie , skłonny do szwargotania, fd)ma*

40. że mu zchodziło na potrzebach, e£ mangelte ił)\n ant nôt^tgen SIuêfümmen. Nie szwankowaliby byli na mniema-    bronirenb.

niu względem Wandy Polacy, by mu była samaż nie za- SZWEGYA, yi, i.t wielkie królestwo północne. Wyrw. kroczyła. Krom. 37. nie straciliby, nie oszukaliby się, nie Geogr. 504 ; Boh. Śweydy ; Slav. Shvedska ; Ross. lljfee-zawiedliby się byli; fie mürben fiel; lltdjt getankt |«ben,    iRh, Germ. @d;raeben. SZWED, a, w. , z Szwecyi ro-

Betrogeil j/aben. Bobatyr ten aż do siwego włosa skronie    dem; Boh. Św>eda ; Slov. Śwegd; Sorab. 4. Schweda ;

swe szyszakiem przyciskał; szwankował na nim on wier-    Sorab. 2. Schwejd3, Schweda; Slav. Shvêd; Ross. Illße^

szyk: szpetnie staremu być żołnierzem. Birk.    Krz. Kaw.    ber 6cfytt>cbe. Szwedzi są mężnj, pracowici, wytrzymali

33. chybił, nie spełnił się, nie ziścił się; fdjlltg fe$I,    Dykc. Geogr. 3, 95. (Slov. Śwegd rex Sveeiae). — §

gteng nidjt ilt (Erflióintg. — Szsvankować o co * przycho-    Szwedy, szperki, skwarczki, ©pecfgriefen. Kiedy mam kadzić o stratę czego, na szańc stawić, in ©efa^r mit et«    puste z słoniną albo kaszę z Szwedami, u mnie bankiet”

1MÔ fontmen. Powołany    na sąd, szwankuje o sławę i ca-    Boh. Kom. 2, 107.    SZWEDKA,    i, z., kobieta z Szwe-

łość swoje. Pir. Wym.    22.    ęyi; Ross, UlßeAKa ;    (Slov.    Śweydowna regina Svecic^e).

SZWARC, u, m., §. 1)    czernidło, osobliwie do obuwia,    b'ie ©djwebinn. Jeden    z nich    pojął    Niemkę, drugi Irland-

z Niem. bie @djtt)(ir$e,    ©diufyfdmmrjc, ©dmijmadjé / ©djulp    kę, trzeci Szwedkę za żonę.    Fam.    85, 1,570. SZWEDZ-

roicfyfe. Wlod.\ Sorab. 2. schwärza ; Vind. thvörza, zher- Kl, a, ie; Boh. Svvedskÿ; Ross, UlßeACKiö, ©djmcbifcl). Standu, zhrieulamas, gliz, galzh ; Carn. galzh ; Croat. cher- ny Szwedzkie; handel Szwedzki etc. Wyrw. Geogr. 504 nilo, galicz ; Hung. galitzkö ; Ross. BaKca, (cf. Germ. SZWERYN, ob. Zweryno, SZWESTK1, ob. Swestki. SZWI-2Bacp wosk, cf. 28id)fe, triefen). Z szwarcu wąsy. Teat.    DNICA , ob. Świdnica. SZWIEG, ob. Szewc.

24. c., 96.— §. 2) Kiedy żrzebca dzierżysz za duży eu- SZY, vel potius, ■— wszy; terminatio gerundii praeteriti] giel, spokojniej tak musi chodzić, niż w lecu albo na quod a lertia masc. Singularis praeteriti formandum, e Szwarcu. Kipp. 32. Koń na szwsreu, naręczny    lejcowego,    quidem, si characteristicam praeteriti i vocalis praecedit,

na czwartni czyli na prawej stronie lejcowego    zaprzeżo-    ł deleto, - wszy addendum, ul czytał, czytawszy; prae-

ny. SZWARCB1R, u, m., czarne piwo, ©dimarjlucr. Ho-    cedenti vero consonanti, non udditur nisi - szy, ł conser-

lender, Szwed z Duńczykiem szwarebir się napija. Slryjk.    vato aut deleto, ut: przyszedł, przyszedłszy, przyszedszy;

Turk. d 3. — ‘SZWARCLOWY, ‘SZWARCOWY n. p.    siadłszy, siadszy; padłszy, padszy. Redduntur vero haec

koń; ‘Swarszlowy koń, na prawej ręce lejcowego za-    in sermone Gerntanico periphrûstice: usłyszawszy to, nad)«

przężony, (oppos. lejcowy). Ryd. Zona chce, szwarclowego    bem er baś gehört l)atte, ober: ba er b«$ Ijorte, »erklimmte

wyrzuć, bo zmienił grzywę, już się tu nie godzi, ltaczże    er; ubi bene notandum, personom verbi alterius membri,

kupić inszego, ten niech w bronie chodzi. Rej. . Wiz.    indicare eandem personam gerundii ; Latine vero varie

57 b. Zaś nieborak szwarcowy na Miśka narzeka, Że mu    reddi possunl : Siadszy umarł, poslquam assedit] stanąw-

się często z biczem swym na grzbiet pomyka. Czach.    szy krzyknął, ubi surr exil, dixit ; wypiwszy opuchł, si-

Tr. L 2. — SZ WARGO WAG, - ał, - uje, cz. niedok.,    muląc ebibit, intumuit; wyznawszy zamilkł, confessus ob-

czernić ; Sorab. 2. sehwärzowasch ; Ross. bukciitł , (cf.    mutuit; przysiągszy, nie spełnił, juralus non implevit;

woszczyć, woskować); Germ. fdpodrjett. Czernidło, któ-    ujrzawszy mię, wrócił się, viso me rediilusłyszawszy

rym szewcy skóry szwarcują. Pot. Focz. 306. Szwarcuje    to, zamilkł, audito hoc, obmuluit.

trzewiki. Mon. 70, 174. Śmiano się z jego szwarcowa- 1. SZYB, u, m., szaszor, orzeł klejony do puszczania na nyeh ‘sztyblów. Pam. 85, 1, 110. Stangret niech sobie    powietrze. Włod. ; strzałka dziecinna z piórem. Dudz.

szwareowane wąsy przyprawi. Tcat. 26. b, 12. z szwar-    62; jaculum puerile alotum, virga , funda vel amenlo

cu zrobione.    projectum, longissime volons. Cn. Th. 1128. fiu 9Btirfpfe({

4. SZWARGOT, u, m., szwargotanie, przykre grube bez sensu    ber Ilnber, ein Snftbrmfie, ^apierbradje, etn fdjHell burd) bie

paplanie; baś plappern, (ŚdjtDflbroniren; Ross. lapaiope-    Sufi faufenber leidster śiirper, Jolant; (Boh. śjp strzała;

Hbe. — 2. SZWARGOT, SZWARGOTN1K, a, m. , który    Vind. et Carn. fhiba « pręt, (cf. gibki); Slav. shibka *

szwargota, eilî ©djttmbrfliurer ; Carn. shlobûdra ; Vind. fbla-    stępel ładunkowy; Eccl. ujhiił, iminiiKt, rB034b gwoźdź;

brauz ; Ross. Tapaiopna, TopoTopna ; fern. SZWARGOTKA,    Ross. nepeuinÓHTŁ , nepemiióaTb celować, przejść kogo,

i, i., SZWARGOTNTGA , y, i., SZWARG0TN1CZKA, i,    rozbić co; nepeumós przełom, miejsce przełamane). Śo-

z., bte ©c^trabrrutrertmt; Vind. fefla , fhlabrauka. SZWAR-    kol prosto jak strzała, albo jak szyb na kaczkę uderza.

GOTAĆ, -ał, - oce cz. niedok., (cf. swar), nie miło    Haur. Sk. 272;    jak szyp. Cresc. 619.    Bestya rozgnie-

gadać, przykrym    tonem a dużo paplać; laut, ailé einem    wana, jak szyb    biegała, na rohatyny.    Past. Fid. 198.

nnberlidjen $one jpredjen, buSputircn, fdprabromren ; Carn.    Tytan się wzgórę jak szyb wspina. Wad. Dan. 6. —

shlobedrâm, berbrâm, (shvergoleti « na organach grać,    Szybem « szybko, raźno; pfetlfdptefl, fhtßö, mit einem

śpiewać jak wróbel); Vind. fhlabrati, feflati ; Ross. Tapa-    ©c^neHer. Sprawy ludzkie takim idą trybem: Knuj żółwim

TOpHTb, TopoTOpitTb. Bakałarz po Łacinie szwargotał. Teat.    krokiem, orlim wykonywaj szybem. Zabi. Zab. 34. Do-

30, 27. Uczy się    świegotać po Francuzku, szwargotać po    brzeć, gdy stoi    w kroku (fortuna); lecz    gdy zmyka szy-

Niemiecku. Mon.    73, 132, (cf. szprachać). Szwargocze,    bem, Równym    to, com wziął odniéj,    znów oddaję tryka duk wie, jakim tam językiem. Teat. 50. b, 16. Szw'ar-    bem. Hor. 2, 195. Kniaź. —- §. Szyb, ryba morska,

gotał, co tylko mu przyniosła ślina. Zab. 7,203. SZWAR-    dramon, od prędkości rzeczona. Cn. Th. 1128. eilt (jemif*

79

Słownik Lindego wyd, 3. Tom V.

fer fefjr fdjmcfler ©eeftfcf). — 2. SZYB, u, m., 1. SZYBA, y, i., szyb, dół, który szukający soli albo wydobywający ją, biją. Os. Zel. 85. Szyba w górze, którą się górnicy na dół spuszczają. Cii. Th. 1128; Boh. śachta, zmrsk, pawunk ; Slov. śachta , górna, bónc, (cf. jama, bania; Hung. banya) ; Vinci. fhaHta, rudnu kópalifhe, rudni studenz; Ross. maxTa, (ob. Szycht); ber ©cf)acf)t,

obrefnost, saviunost); szalbierstwo, chytrostki, przechytrzenie ; ©djalftyett, Śerfdpinbtljeit. Sula , póki go nie uczyniono kwestorem, w swejwoli, w pijaństwie, w szybal-stwach, nieprzystojnie żył. Warg. Wal. 217. Błazeństwa abo szybalstwa dworskie statecznemu nie przystoją. Modrz. Baz. 238. Oszukanie abo szybalstwo. Zygr. Pap. 165. SZYBALSKI, a. ie, oszustowski, ftetritgerffd) ; Sorab. 1. schibawski, schibalski, schibawy, schibaly, schibawcztnó ; Vind. savit, obrefen , pregnan , saviun, galufen, na vfe kraje prevershen , premeten , oziganski; Slav. prevarljiv. Szybalstwo to, nalazłeś taki sposób, jako i tego i owego nie dać. Gorn. Sen. 86. wykręt. — ŚZYBIASTY, SZY-BISTY, a, e, na kształt szyby okiennej, jdjetOcitförmfß. Szybisto skrzydła. Mon. 71, 586. pełne szyb. Szybisty, szybisto adverb., zaokrąglony, skrzywiony, gerfutbet. Ośm

Każda w szczególności kopalnia zowie się cechem czyli pieczarą, rudnikiem lub szybą. Stawiar. d. int.

się z koła szybistego .... Solsk. Geom. 2,^ 6. Nie zaraz się tak szybisto koło z dzwona składa, Żeby wszystkie jednakiem kwadrowały tokiem. Pot. Pocz. 463 Zawinięcia złożone na kształt dvamentôw w figury szvbiaste albo w kanty. Boh. Dyab. 162. SZYBKA, i, z., ‘SZYBIK, a, ni., dem. Nom., szyba okienna, Germ. bat! ©tfyctbcfien, fine flâne ©laëfffyetbc. w prostych oknach szybki kwadratowe lepsze są od okrągłych. Świtk. Dud. 251. Huczą okropnym łoskotem szybiki. Kcliow. 501.

SZYBKI, a, ie, SZYBKO adverb.-, Boh. hbity, (cf. heb-kÿ flexibilis, gibki); Sorab. i. schwiżnć, wuskocżne, (cf. wyskoczyć); (Carn. shibke ßexilis, shibkost teneritudo, shibim jlectere, shiba * rózga, ob. Giąć, Gibać) ; Carn. ferk, urn, bershęsh, (ob. 'Barzy) ; (Vind. fhibek » wysmukły, słaby, Chiba, fhibiza ; Bosn. scibicięa , scibikka * pręt, pręcik); Slov. bór zj; Ross. miiÓKin, npUTKifi (ob. Prędki), npoBopuhi«, .iobkui, Mo.io^euKiîi, M0.i04e»iec:;iH, (cf. młodzieński), cKopo (ob. Skoro), XBaTCitii, noxBai-CKH (ob. ‘Chwatać, chwytać), pacToponHbiił, (cf roztropny); chybki, raźny, prędki, ob. Szybem; fünf, ft^itcU. Tak szybki był w biegu , że żadnego śladu Nie zostawił na piasku, gdy biegał z zakładu. Jabl. Tel, 285. Tak szybka za przybyciem wmdy spływa rzeka. Bul. Ow. 55. Daj mu ten list, ale szybko. Teat. 58, 269. SZYBKOŚĆ, ści, z’., prędkość, chybkość, raźność; bte ScJptefltflfett, ©efdjmnnbtgfeit; Boh. hbitost; Sorab. i. schwiżnofcż, wu-skocżnofcż; Carn. urnost; (Vind. fhibkola, fhibkost, fhibezhnost > cienkość, wysmukłość) ; Croat. hitrozt, (cf. chytrość) ; Bosn. hitrost, iakost, (cf. lekkość); Ross. miió-

Pr. 213. Ergaslulum, szyby zowią w Wieliczce abo Bochni , ‘gdzie sól ‘kopają. Mac z. Szyb główny, ber 6rlb fcfyacfyt, $auptfct)acf)t, najgłębszy i najobszerniejszy; szyb silni, ber $flt!tftfd)fld)t, przedział szybu głównego, w którym silnie; szyb dobycia lub dobytkowy, ^örberfd;ad)t, przez który wyciągają się wyręby ; szyb schodkowy, 9lit* ffll)rfd)ad)t, §«fyrfd;a$t, którym robotnicy schodzą po dra- tych sztuk drzewa niech obetnie szybisto do cyrkla, tak binkach; szyb wietrzny, 2ßetterfd;nc^t, *2Btltbfd;atbt, którym wewnątrz jak zewnątrz. Solsk. Arek. 83. Machina ta składa udziela się świeżego powietrza w głąb kopalni. Magfor.

Mskr. Jest szyb w Bochni jeden , którym onę wodę wylewają. Syxt. Szkl. 29. (trochlea). — Mnie żadnych kruszców nie dodają szyby. Suszyć. Pieśń. 1 B. (kopalnie, góry). — Poet. Szybą z dołu skry wytyka Dno otchłani ogniste. Brud. Osi. D 7. otworem, ©djlttltb. Raz z nieba w Awernowo szyby, raz się przesiada Wenus z lwów na wieloryby. Tward. Daj. 23. (przepaści-, otchłaniska Awer-nowe). — §. Szyba w maszcie zowie się kółko niżej głowy wprawione, po którym żagiel do góry hysują. Magier. Mskr., bie ©egeifdjetbe atu SJłaft&aume. — 2. SZYBA, y,

i., śklana talia lub tafelka w oknie, Germ. bie ©cfyei&C, geufterfcfyeibe, ©laöfcfyetbe, (cf. błona); Boh. kolećko, (ob.

Kółko, koło); Carn. shipa , (shibra poples) ; Vind, fhibra, fhibrę; Croat. sóyba; Sorab. 2. scheiba; Ross. crreiuo,

(ob. Skło). Przywarł szyb kryształowych w karocy. Tward.

Wł. 166. O gdyby do serc ludzkich szyby były. Pot.

Arg. 68. el 343.

SZYB A-L, a, m,, SZYBA-ŁA , y, m. ; Boh. śibal ; Sorab. 1. schibal, schibaw, schibawcz, schibel, f. schibawczźina ;

(Vind. fhibavez » profos , oprawca); Vind. savilhik , sa-viunik, galuf, galufauz , domifhlenik (cf. domyślny), zi-gan (cf. cygan), kurbetat, cf. korwety; (cf. Uebr. hin chebel, laqueus\ Arab. bzn retio); szalbierz, chytrzeć, przechera, szyderz; ettt ©cfyalf, ettt yttfc&mtfcter Betrüger.

KOCTfc , npbITKOCTb , npOBOpCTBO , JIOBKOCTb , CKOpOTmt-HOCTb, M0404enecTB0, pacToponHOCTb. Wziąwszy prochu za mało na nabój, kula nie dostaje zupełnej szybkości. Jak. Art. 1, 348. Szybkość ciała mierzy się przeciągiem miejsca przebieżonego w pewnym czasie. Jak. Art. 1, 443.— SZYBKOWY, SZYBOWY, SZYBIKOWY, a, e, do szyb należący; Vind. fhibrast. ©Reiben*. W Wieliczce najpodlejszy gatunek soli jest zielony; lepszy jest soli szybkowćj, najlepszy oczkowatćj. Dykc. Geogr. 3, 189. Pospolicie, mówią: sól szybikowa. X. Kam. SZYBOWAĆ, - ał, - uje, cz. et med. niedok.; (cf. Boss.

szy-

bałów i potwarców, ale jako się godzi i przystoi na wiernego sługę bożego. Zygr. Pap. 157. Herod szybała po Chrystusie wyciągał cuda. Zygr. Pap. 301. Żydowie z dworstwa szukając cudów z Herodem od Chrystusa szy-bałami słusznie są nazwani, ib. 275. SZYBALSTWO, a, ; (Boh. śibalstwj ; Slov. śibałstw-o fallacia ; Sorab. i. schibalstwo, schibawstwo, fwibawcztwo; Vind. savitnost,

Jeden pan miał młynarza wielkiego złodzieja i szybałę , który ryby tak sztucznie zawsze kradł, że się domyślić nie można było. Dwór. J. Chytry trafił na większego franta i szybałę. ib. J 2. Mówią, iż kto raz będzie szy-bałem i łgarzem , Ten już nigdy nie będzie dobrym gospodarzem. Klon. Wor. 41. Gorn. Dw. 193, (Sorab. 1. licpscm racżk, a wecżi schibal; im większy gracz, tym większy szybał, oszust). Pisałem to, nie kształtem

przekalać, przeszywać; burcljbringen, bltrcfyftedjen. Srogi zewsząd grom powietrze szyje. Hor. Nar. ded. Przez wszystkie kości szyją go strachy. Przyb. Ab. 142. Większy żal strapione jeszcze serce szyje. Bardz. Trag. 125. —" Intransit. Wiatr z północy szyje, A rzeki szkianym okowem się ścięły. Hor. 1, 50. Kniaź, przenikliwie, er lUffyt burd)* brtllgetlb. Gdy mruczny wiatr szyje Szczeliną, zda musie że tam ktoś na trwogę bije. Pilch. Sen. list. 2, 11. — §. Szyć strzałami, z łuku , strzelać, strzelając ugadzać; fd)tcpen nut ^feilen, mit ^feilen treffen, buidtfdîiepen, (fpte« fen, fpicpeu). Z łuków szyli. Jabł. Buk. L. Nasi szablami, strzelbą ruśniczną ich biją, A Tatarowie z łuków bez przestanku szyją. Stryjk. 479. Z wież doświadczeni szyją strzelcowie, Chrośc. Fars. 431. — Simil. Uważa, jeśli Telemak nie szyje oczyma do Eucbarys. Jabl Tel. 92, ob. Strzelać, strzydz oczyma; mit ben 2Utgett fdjtepetu ft^ielen, einen fdmrfen ©eitenûlicf t^uii. — §. Szyć co * knować CO, broić ; etwoö fdtmiebeit, im Sditlbe führen, etma§ 1lid;t ©Ute§ anêfl'iljren. Szyje co złego przeciw ojczyźnie. Nar. Cyc. 55. Bardziej z nienawiści ku szlachcie to złe szyli, niźli dla dobra Rzpllćj. Pilch. Sali. 187. Obawiając się tego , co mu szyto, upominkami ich przeciągnął. Pilch. Sali. 500. Wiem ja gdzie Waści za to uszyję boty. Mon. 67, 723. uknuję coś, przysłużęć się. Cichaczem mi u nich bóciki szyje. Teat. 22. b, 102. (czerni mnie, po-twarza). Kaptur komu szyć. ob. Kaptur.— Aliter: Spytany, ktoby był, w momencie ród sobie inszy i nazwisko uszył. Chrość. Fars. 190. (uknuł, zmyślił). — §. Szycie, co szyto, opus, bflö ©enrit’te; szew, bfe 9?af>t. — Na statkach , szycie, bale poboczne , z których się boki statku składają. Magier. Mskr. Szycie u statków rzecznych bywa dębowe, sosnowe. Kluk. Roił. 2, 164. burty, btC Sfludfftiitfe ctne3 ©djtffś.

Pochodź, do szyć, doszywać, naszyć, obszyć, podszyć, podszycie, podszewka, poszyć, poszycie, podeszwa, poszwa, poszeunik, przeszyć, przyszyć, pizyszwa, uszyć, wszyć, wyszyć, zaszyć, zszyć ; szewc, szwiec, szwaczka, szew, szydło, szivojea. Hue pertinet forsan adhuc : szyja etc., szyderz, szydzić.

zwa-

urzz;

MiHÓaTb , uiHÓHyTb « cisnąć, uderzyć, cimiÓHTb zbić, lié, ciiiHÔHTbca chybić, oiURÓHTbca pochybić, omiiÓKa, npouiHÓKa chyb, uchybienie, cumóiiTbca zabłądzić, ciimó-Ka utarczka, npoiiinóiiTb, npomnóaTb przestrzelić, przebić, npouiHÓnTbca uchybić, OTiUHÓHTb, OTiimóaTb odłamać, odbić, OTiimÓHTbca oddalać się, odlatywać, pa3-imtóiiTb rozbić, yumóiub urazić , obrazić , yiimób Eccl. o iii mm», jcKocT’b sejtHKiü , ‘ocras) ; szybować » posuwać , sunąć; Germ. fdjiebett; (5? t e be rf. \d)imn; Anglos. scufan ; Angl, shove ; Svec. skufwa, skufifa, cf. szuflada cf. Hebr. ZW; cf. Germ fdjupp, fdwppen, cf. szubienica cf. Galt, chopper), forlfdjicI'Ctt, $tnfd)iebett. Flisy na szkucie wiosłem robią albo laskami szybują. Haur. Sk. 126.

Szybować-albo pałkowsć, laskami pchać. Magier. Mskr.

Haur. Ek. 172. Na galerach niewolnicy, którzy źle szybują, bywają bici. Mon. 70, 773, (of.- wiosłem robić).

Z tyłu nawy przydają ster, którymby to w tę , to w owę stronę szybując, nawy bieg zwracano. Pilch. Sen. list. 5,

65. (kierując , rychtująe, obracając). Propelle, szybuj.

Chmiel. 1, 80. Gołębie tu po samej ziemi prędkim lotem szybują. Staś. Nam. 2, 107. Orlę porosłe w pierze,

Gdy gniazdo rzuca rodzinne, Raz się w te strony ulecieć bierze , Alić szybuje znów w inne. Zab. 10, 410.

Zali — Zaimkowa: Szybować się, n. p. Orzeł w górę się szybuje pod samo słońce. Dardz. Trag. 468. Wysoko się nad świat wzgórę wyszybuje. ib. 50. emporfd)tmn*

(jen. Poseł Jowisza bystrym lotem szybuje się ku ziemi.

Przyb. Luz. 52. fdjiept jur (Srbe (jerab. Łąki ," co siwym bieliły się śrzonem , Porostem w górę szybują ziclonem.

Hor. 1, 25. Kniaź. ‘SZYBOWNY, a, e, szybujący, posuwający, fdjtcbenb. Szykowne loty orła. Zab. 14, 103.

Nar. Nar. Dz. 2, 175. fdjmjngenb. SZYBOWY, ob. Szyb-kowy. — (‘SZYBUŁKA , ob. Szypuîka).

SZYĆ, -ył, szyje ez. niedok., uszyć dok., Szywać contin. ;

Boh. śiti, śigi ; Sorab. l .schicz, schil, schiyu; Sorab. 2. schisch , schiisch , feschiisch; Garn. shyti, shyem, shy-varn, (shivanka , shyvanka » igła); Vind. fhivat, fhivati, pofhivati, (fhivariti, fhnidaruvati « krawiectwem się bawić ;

Germ, fdjnctbent, fhivaniza, Ihivanza * igła) ; Croat. shivati, sfvam, (shivanka * igła, razssvavam *. rozparam) ; ßosn. SZYCH, u, m., fałszywe złoto lub srebro, frtIfcfycS ©olb scitti, sascitti, (rascitti, rasporiti, dissuere) ; Rag. seilti,    obfï ©tlber, (cf.    alherunt); Carn.    lôsh ;    Vind. fhumnu

(rascitti, raspârati * rozpróć) ; Slav. shiti, vézti, (cf. wieść,    hrufhezhu slatu ;    Ross.    myiuuxa    , MHTypa,    nosiaab. Szych

wiązać); (shiyachaa, igła * igła); Ross. nimb, ihlio,    pełznie w ogniu, a złoto się czyści. Kras. Anat. 5. Nie

yuiHTb , yniHBaTb, ipaswim, pa3imiiiaTb rozpróć); Eccl.    idzie drogą pochlebstw człowiek doskonały, Widzi świe-

iiłHTH, uiiio ; cf. Lat. suere , suo ; Golh. shiujith, sjujan ;    tny blask szychu, lecz    zna się    na    złocie.    Kras. W. 64.

Anglos. siwan ; Arab. ttm chuth ; Chald. et Syr. îittn    SZYCHOWY, a,    e, od    szychu",    n.    p. Czapka szychowym

chatat) ; igłą i nitką co zszywać, nćtljen. Szyć koszulę. obłożona galonem. N. Ram. 10, 113.

Tr. Szata prawie na jej wzrost uszyta była. Śk. Żyw. 1, SZYCHCIARŻ, w hucie, ob. Gichciarz. 1. SZYCHTA, y, i.,

Mimt, K.rfcTOHKa, «ine jUöpe, Sage, @d)td)te m ber (Erbe, U. f. m. Szychty, żyły ciągnące się minerałów, metalów. Kluk. Kop. 1, 54. Szychta w murowaniu, warsta sadzo-

SZYBOWNY-SZYĆ.

82Y CH--SZYCHT.

627

48. Za igłą szyć, t. j. wracać się z nitką za ścieg, (ste~ z Niem. bte 8d)id)te, a) warsta; Vind. fhihta, stavifhe, bnować); przed igłą szyć, prosto szyć bez zakładania ni- pokład, rudavil’he, raunanje, stug, (cf. stóg); Ross. tki. Magier. Mskr. Szycie, actio, baS 9?<ü(jttt; Ross. iuh-Tbe, nouiHBKa, (cf. poszycie, poszewka); Eccl. iiihB€tiHi€.

Szyciem się bawiła. Ustrz. Troi. 35. — Prov. Slov. Ge-

den śige, druhf pćró ; jeden szyje, drugi porze, ob.    nych cegieł. Magier. Mskr. Szychta drzewa, cf. stos.

Próć. — Wiatrem szyte powieści w niwecz obrócić się    Szychtami, warstami Vind. po fhihtah, po redi. — b)

muszą. Smotr. Lam 192, ob. podszyty wiatrem. {Sorab.    Szychta* SZYCHT, u, m., cześć szyby, otwor kopalni;

1. schiyicznć sutilis). — §. Szyć przez co, przenikać,    Germ. bić ©cfyidjte, eilt be8 6d)«d)tŁ Wejście do ko-

palni Wielickich jest przez ośm, jak nazywają, szychtów.    pachitelicza; Dal. izopachitelicza; Ross. HacMbiiumua ,

Kluk. Kop. 1, 168. W górach Tarnowieckich odkryto ob-    nepecMtniHHua, ci<aji03yÓKa, 3yóocKa;iKa , bte ©potterinn.

litą kopalnią ołowiu, tak że szycht jeden po 8 godzi-    Tr. SZYDERSKI, a, ie, SZYDERSKIE adv., szyderzom,

nach kopania, wydał 50 cetnarów. Ram. 81, 990. —    szybałom służący. Cn. Th. 1128. fpöttifd), fjölinifd) ; Roh.

c) Czas, w który górnicy robić powinni, nazywa się szy-    uśtipećny (uszczypliwy), utrhaenÿ; Sorab. 1. wuszmé-

chtą , to jest, od zaczęcia aż do czasu, kiedy przestać,    charski (ob. Wyśmiać), żpotarski, żpotarskó; Vind. fhpo-

albo odpocząć mają. Kluk. Kop. 2, 289. bte befttmmtc $Ir*    tli u , fhpotujezhen , poCmehliu , pofmehüvi, fhmagujez-

beftójett bet* Śergleute, bic ©djtcbt.    hliu , radofhmagliu, obsnafhajozhliu; Croat. spötni; Ross.

2. SZYCHTA, y, £., gichta, bte ©iityt, ber ©eper auf bem    uacntuunBuit, HacaitnmiBO, HacM-feunuinecKw, nepecMt-

©djmeljofeit. Szychta, dziura, którą w piec hutarski ru-    rnuHuecKiu, nepecMtuiMBUu, KomyHCKiw, KOJOTbipnoö.

de, węgle, wapno wsypują; i zasypanie pieca węglami,    SZYDERSTWO, a, n, szydzenie, szybalstwo , naśmie-

rudą, wapnem; tak n. p. mówią: trzecia szychta, gdy    wisko ; (Slov. śidifstwj offuciae; Vind. pofmehuvanje, fai—

szychciarz do pieca doda trzy razy materyałów. Os. Zel.    kanje , (hmagujezhliuost, radofmagnost ; Croał. oezerjà-

86. SZYCHTARKA , i, z, mostek od nadpiecka aż do    nye ; Ross. HacwtuinmiaHie, HacMtuinwiecTBO, nepecMt-

węglarni w piecu kruszcowym. Os. Rod. 100. Os. Źel.    iilihboctï,, HaumbuiMBOCTb, CKa.i03y6cTB0, 3y6ocKa;u>CTBO,

86. bfc ©tdjtbriicfy, ©cperbriicfe auf bem ©djmeliofeit. SZY-    uwraiicTBo (cf. oygaństwo), H34l>BKa, uiiiuhctbo, KomyH-

GHTARZ, ob. Szychciarz, Çichciarz; (Vind. fhibter, ru-    ctbo , Komynu, rnym ; Eccl. rjryMLi, mjrTKH, cmlvt, ,

davishnik. poraunaz, raunik » układający warstami ).    nrpbi), ba3 ©potteit, ©efpötte, SSerflOlmen, $01/nen, ©e^Dfute.

SZYCHTMEJSTER , stra, m., Germ., ber ©djü&tmeifter,    SZYDERZ, a, m., SZYDERCA, y, m. ; Slov. posmëwac,

ma do czynienia z kompanią kuxu, dopomina się. o do-    utrhao; Sorab. 1. woszmëchar : Vind. safrarauvauz , po-

kładki, wchodzi w rachunki. Kluk. Kop. 2, 287.    SZY-    fmehuvauz, faikavez , niehavez , ogrisavez, objedavez,

CHTOWAC cz. niedok., uszychtować dok., szykować, urzą-    oponafhavez, fhpotuvauz ,    fhpotliuz :    Croat. spotlyivecz,

dzać, przyrządzać, z Niem. fdjfdjten, (fffylidjten), orblteit,    ocserjàvecz , pospotlyivecz,    jzpachitel    ; Dal. izopachitel;

fit Orbtinng bringen, juricfjteu, jubereften. Pióra woskiem    Rosn. scpotalaç, porugaç; Ross. HacMtuiHHKii,.nepecMt-

spina, i tak uszychtowanych lekkuchno przygina na wzór    miuiHü, CKa.ioayôî, 3y6ocKa.Tb, aa3BHTe.ïb, npyms, umwirb,

ptastwa prawego. Zebr. Ow. 194; ( compositas pennas).    (cf. śpiąć), raorb, rjiyMHHKi; Eccl. raoyMU|b, rayMOOiOBeub,

Juno oczy Argowe w własnego sztychuje ptaka    ogon,    Komyinmicb, Koijnoiib, o^TapcHeHaßliTHUKT. ; — 1) kpiarz,

collocat. Zebr. Om. 21. (przenosi rzędami). Nad księga-    szybał, przedrwiwacz ; ber ©pbttcr, îlcrllôljner, ©pottöP’

mi rzkomo przepieruje, Chce sokoły zalecić, więc ro-    gel. Szyderze natrząsają się. W. Rost. Mn. 583. Szy-

zum szychtujó. Rej. Wiz. 90. (Ironice) na piwnicę: W    derze naigrawający. Birk. Exorb. H 2 b. Birk. Dom. 73.

tym gmachu rozum szychtują, Na wywrót go wynicują.    Rrud. Ost. G g. Będzieszli    mądrym,    sam sobie będziesz ,

Rej. Ziv. 237. Przekonają się z dziejów, gdy rzeczy    a jeśli będziesz szyderzem,    sam to    złe poniesiesz. 1

pośledniejsze z pierwszemi porządnie i stosownie szy-    Leop. Rrov. 9, 12. — 2*) Szyderz, u, m., materya, dit

chtować zechcą; apte et convenienler contexere. Krom.    3PIIÖ- Towary cudzoziemskie, muchnjery, czamlety, szy-

543. Bogdan o pokoju traktował, sidła fortelne szy-    derze. Vol. Leg. 4, 81. Od szyderzu gładkiego, kosmatego

chtując; dolos nectens. ib. 580. Bolesław młodszego    etc. ib. 354. Sukna Szląskie pospolite, sehiftachy,

księcia Czeskiego przeciw starszemu szychtował; illi    karazye, kiery, pończochy, szyderze. Gosi. Gor. 106.

dlo ; Sorab. 1. kżidwo; Sorab. 2. sehilo , shiiko; Garn. shilu , shylu, shiuo , budalu , vudàlu; Croat. siło, shilo, perjavicza ; Vind. fhilu , fbiou , fhivo , luknjauz , bodalu; Rag. scilio , pribodaccja ; Rosn. scillo; Slav. shilo; Eccl. uihao ; Ross. iiiii.io , miiibuo; (nm.ibniiKb rzezimieszek); 9łteberf. ©ottel, ©itel, ©ubbel, ©ugel; Svec. syl ; Grace, med. aovßhov; Lat. subula; Etym.. Lat. suere» szyć);— 1) gatunek szwajcy, ber Pfriemen, bic Orte, bfe 9ll)le. Igła czyli raczej szydło do przekłócia kości. Czerw. 18. Gatunek szydła Ross. KoncAbiieb , Kone/tbiueKii. Szydło czworograniaste szewskie proste, szpilart. Magier. Mskr. — Tak się tym rozjadł, jakoby go kto szydłem ukłół. Zab. 12, 269. Dudz., cf. rozkrwawiony. — §. Rrov. Nie zatai się szydło w worze. Rej. Wiz. 123. Roh. Kom. 4, 353. Birk. Cliodk. 22. Btai. Tłum. B 2; Slov. tażśko ge sidłu krif sa w pitli. Zaraz się szydło z woru kole. Rot. Syl. 264. Pol. Arg. 185. Rys. Ad. 43. (nałóg, afekt, przyrodzenie zataić trudno; wyjawi się to, wyjdzie na wierzch jak oliwa). — Jak na szydłach. Teat. 36. c, 79. jak na

objiciebai. Krom. 67. (forytował). Rady Cesarskie, ko- SZYDŁO, a, n. ; (Boh. sidło, śpice , (ob. Śpica) ; Slov. śi-ronacyą Witołdowi szychtujące , do skutku nie przyszły.

Krom. 504. Skrzydła pegazom swoim szychtują, aby wylatywały do nieba. Birk. Krz Kaw. 17. — §. Ochmistrzyni panny ćwiczy, jak się ukłonić, jak tańcować, jak krezy i jako bieretek szychtować. Alb. z Woj. 27. marszczyć, w zmarzczki układać, fałdować; falten, ttt ten legen.

u, m., tkanina z szychu, ein ©emebe yom ltnfidjten ©olbc ober ©über. Zacniejsza skaza bywa na bławacie, niż na szychtuchu, by bvł onluśniony. Wad. Dan. 116.

•SZYCHTUCH

SZYCIE, ob. Szyć.

SZYD , u , m., szydzenie , szyderstwo ; Sorab. 2. schpot ; Vind. spot, fhpot, fram, oframota, spotovanje, pozhi-karije; Croat. spót, ber ©poti, baS ©potten, |>öjmen, ber ^>0pn ; ( Ross. myTŁ * trefniś). Głupstwo to skazą jest obyczajów, szydem ludzi rozumnych, obrazą nieba. Zabł. Zab. 74. SZYDERKA, !i, z., która z drugich szydzi, Vind. pofmehuvauka , fhpotuvauka ; Croat. spotnicza, jz-

fmehuvatifc, poframuvati, niehati, faikati, pazhitife , ograjafci , nuditi, pozhiekatile , fhpot delati ; (Hung. szi-dom maledico , szidalom eonvitium) ; Croat. spotati, spó-tam , zespotavitisze , pospotavam , jzpachujem, jzpacbiti, zpahujem , ospotâvam , prissiti komu rep, (cf. przyszyć komu kaptur); Dal. izopachujem; Dosn. scpotatise , ru-gatise , (cf. urągać się) ; Rag. zcpotatise : Ross. myrim,, npiimyTHib, npimiyuHBan>, napyraTbca (cf. narągać się), uinwuaTŁ

brzytwach, na śpilkach, igłach , rote auf üîabelit. Między poczciwymi ludźmi taki będzie siedział by na ‘szydlech.

Glicz. Wych. K 6 b. Jak po szydłach stąpać. Gn. Ad.

KomyHCTBOBaib, cKaao3y6łiTi>, syóocKajHTb (ob. zęby wyszczerzać), TpyHHTb, [ob. Trunąć); szydzić z kogo, drwić z niego, kpić, szpaczkować , medium est verbum inter lżyć et żartować; über eilten fpotten, i\jn pljnen, förauben, feeren, fié über iljn luftig madjett. August, jako sam bardzo rad z inszych szydził, a bezpiecznie żartów używał, tak też zaś gdy go kto sznypką dworskie dojechał, bardzo rad wycierpiał. Kosz. Lor. 177 b. Śmiejąc się a 'szudzęcy z niego, przezwali go Epa-minondas , iż uczynki onego hetmana tak często wspominał. Eraz. Jęz. E / o b. (szydząc, żartując). Głupi rękoma kleszczą dla oznaczenia aplauzów, a mądrzy szydząc gwiżdżą. Mon. 70, 830. Szydzą z niego. Cn. Ad. 1149. (palcem go sobie pokazują, palec na niego zakrzywiają , gębę na niego wykrzywiają, ogon, kapturek mu przyszywają). Kto z dobrych szydzi, tym się bóg brzydzi. Rys. Ad. 33. Któż tak ślepy, że nie widzi, Jak z nas fortuny płoche koło szydzi! Nar. Dz. 4, 166. Kulig. ller. 50ó. Szydzą z obyczajów, z cnoty i samej wiary. Mon. 65, 215. Ma on coś szydzącego w fizyo-nomii. Wej. Marni. 1 , 187. etroaS ©pöttifdjek Nie dam z siebie szydzić. Cn. Ad. 566. fnie dam sobie na gębie, na nosie grać, w nos dmuchać, w kasze plunąć). — §*. Cum. Inslr. Człekiem świat ten, by lekkim zdzie-bełkiem wicher szydzi. Rej. Wiz. 110 b. (igra).

554. (ostrożnie). Rot. Arg. 517. — Zgadzają się tak, jak szydła w worze. Cn. Ad. 314. (dwaj koci w jednym worze). — Szydła mu golą » szczęści mu się, szańcuje mu się, powodzi się; ba8 ©lite! ift tljin guttfitg, mtll tbnt rooljl. Już opuścił skrzydła, Już się nie po szwu porze, już nie golą szydła. Rej.    Wiz.    56    b. Już z lepszą    myślą kroczy, iż mu szydła    golą.    ib.    5H b. Nie psuj    sarn

sobie czasu, pókić szydła    golą.    il.    22. U niej mu    bardzo szydła golą. ib. 23.    Mnie    brzytwy nic chcą,    ko

muś szydła golą. Keltów. 61. Rys. Ad. 17. Na ono wyszło u ciebie , że jednym szydła a drugim brzytwy go lić nie chcą. Zygr. Rap. 171. — Złotym szydłem wnet *przeko!isz. Cn. Ad. 871. (sztych złotej szwajcy nieodbi-ty, orzeł złoty wszędzie doleci, pieniądze wiele mogą, złotemi włóczniami wnet zwyciężysz). — Szydłem mu we łbie układano. Falib, J 3. Rys. Ad. 62. widłami, igłą, nie dobrze w głowie ułożono, brak czego, klepki, nie wszyscy doma; cr tfł md)t redjt fcrofłe, eś rappelt in feinem $opfe. — Szydły widły * groch z kapustą, afteê bur# einanber ,v brnnter unb britber. W Gdańsku masz okręty z płóciennemi skrzydły, Tu masz z zamorza trefne szydły widły. Klon. Fl. G 3 b. — $. Szydłem adv.

Szydłem patrzący, rożnem patrzący, świdrem, ob. zezem, fdjtelettb. Dwa o trzech koniach szydłem karawany; Pewnie księża kwestarze jadą po barany. Zabi Fir. 67.

[para koni z trzecim na przedzie 4]; (wzdłuż jeden za drugim zaprzężone konie). — 2) Rolan. Szydło, subula-ria, rodzaj rośliny. Kluk. Dykc. 5, 103, ^friemcufraut.

SZYDŁOWY, e, o, od szydła, Pfriemen « ; Ross. ihhjłhuiI.

'SZYDRZENIEG», ńca, m., domek waryatów, czubki, ba§

SZYDN1E adv., szydzący, żartobliwy, drwiący, kpiący; fpotttfd), fpottenb, [jô(jntfdî; (Sorab. 2. schidni chytry).

Zerbina patrząc mu w oczy, szydliwie śpiewa. Teat. 56. SZYFUNT, ob. Szafunt. d, 15. (urągając, z urąganiem). Sam na siebie napiszę SZYJA, yi, 2>t SZYJKA, SZYJECZKA, i kilka piosnek szydnych, i dam drugim ton żartowania ze mnie. Teat. 25, 104. — g. Passive: Człek szydny, un homme ridicule. Czart. Pann. n. w. praef. Teat. 24,

65, cf. śmieszny ein Innerlicher, brofltger fOłcttfd). SZY-DNOŚĆ, ści, i., talent szydzenia, szyderstwo, szydzenie ; ber ©pott. bte ©pöttelep, fpötttfdjer 2ßi$ ; ( Sorab. 2. schidnofcż chytrość). Plaut ma trefną szydność. Dmoch.

Szt. R. 46. Cycero często sobie szydności pozwalał.

Gol. Wym. 266. — §. Pass. Szydność, (cf. śmieszność); b«3 8ad)crltc!)e, bie 8âd)erltd)fett. Nie może nigdy kome-dya szydność swych osób znaczną nadto spektatorowi pokazać. Teat. 24, 65. Czart. — (SZYDŁOWATY, a, e, — o adv., na kształt szydła spiczasty, pfrtetltenfórtnlg, gefpt^t nne etn ^frient. Słupy szydłowate. Nar. Tac. 2, 238, metae, ob. Ostrosłup). — SZYDZIĆ cz. niedok. ; Boh. śiditi ,

(Slov. śidjm decipio , frauda); posmiwâm se, utrhâm,

(cf. utargnąć, cf. uwłaczać); Sorab. 2. schpottowasch ,

(ob. Szpocić) ; Sorab. 1. żpotuyu; Carn. shpôtam se, opponôsem, opponêsti ; Vind. fhpotatife, fhpotuvati, po-

629

SZYDŁOWY - SZYDZIĆ.

SZYFRU C HT - SZYJA.

9ïamn$«it8. Tr. SZYDLIWY, SZYDNY” a, e, SZYDLIW1E *SZYFRUCHT , u, m., n. p.JJd Luńskiego szyfruchtu, od

sztuki całej.... Vol. Leg. 536. [myłka druku zam. Szyp-tuch qu. v. 4j.

i., dem. ; Boh. śige, śjge, hrdlo (ob. Gardło), hrd ; Slov. śige , śiga, krk (cf. kark), hrdło; Sorab. 2. sehija ; Sorab. 1. schjia, schiia : (Carn. shya seapula , shinjek * kark) ; Carn. urât, (cf. zwrot); Vind. vrat, gerlu, garlu , gartanz, ( fhia , plezhe seapula); Croat. vràt, kćrk, vrôtecz, sia, ( sià, suly cnllus); Dal. vraatb ; Rag. vrat; Slav. vràt; Bosn. scia, vrât, garlu, gartanz; Ross, mea , iiieÜKa, (nepe-meeKB przesmyk); Eecl. mim, mea, rijüi ; (Hebr. in chech, palatum, gutlur) ; — 1) ber ; średnia część między głową a piersiami, łącząca głowę z kadłubem. Wejcli. 18. Kireh. Anat. 5 Zoo!. 67. Szyjka jego słoniowej się kości równa. Groch. W. 571. Podaj szyjeczkę do łańcuszka swoje. ib. 355. Po szyję w wodzie. R. Kchan. Orl. 1, 18. YV rozpustności do szyi brodząc, niesprawiedliwości co dzień przyczyniał. Sk. Dz. 686. Na szańc wszystko wysadzi , jedno to jego co na grzbiecie a na szyi zostanie. Rej. Zw. 158. b. Chustka na szyję, ob. Szyjnica. Szyi przodek * gardło. Wszyscy wesoło pełną krzykną szyją. Pot. Arg. 265. całym gardłem, głosem,

flu$ vollem #(tlfe.    Darmo leżący jako kiernoz    tyje, Tyl-    mu    on    towar    na szyi nie leżał.    Star. Ref. 45. ciężarem

ko brzuch natka    , a dolewa 'szyje. Rej. Zw.    221 b. —    nie    był, auf    bem    §alfe bletbeu.    Radaby co najprędzej

lnde Szyja » gardło « życie, ber , baê CeOen. Patrokl i zbyła go z szyi, bo się jej ona godzina rokiem widzi. Antylok, ici dali gardło z szyją. Jabl. Te¹. 210. Tuszy,    Garn. Bw. 303. Długi mieć na swej szyi. Kosz. Cyc. B.

iż usłyszy, że szyi zły tyran pozbędzie. P. Kchan. Orl.    ©djulbett auf bem Stfacfeit tyabeit. By mężowi na majętność,

1, 246. Na szyjach ich pokarał. Krom. 575. Wiary    dom, abo na szyję przyszło się zadłużyć, żona musi się

ma

chrześciańskiej o ściętą szyję przyjąć nie chcieli. Biel.    stroić. Star. Ref. 42. Trudno się ten młodzieniec

106. (woleli gardło dać, życie stracić , niż wiarę przyjąć).    stać uczonym, któremu doma niedostatek wielki zastąpił,

Mordicus teuere,    'zçboma [dual. 2| trzymać, t.    j. o ściętą    abo    za    szyję    bije.    Glicz. Wych.    M 7 b. Brał to na

szyję nie chcieć    puścić. Mocz. Zmalałeś to na swą szy-    swoje    szyję,    że    nieprzyjaciela    zabije. Jabl Tel. 277.

ję. 1 Leop. Dan. 15, 55. (na głowę swoje. 3 Leop.    (na swoje ryzyko). Kto mię za szyję bije? Cn. Ad. 95.

zkłamałeś na głowę twoje. Bibl. Gd. ; kłamstwo twoje    (quis urget, co mi tego za niewola?). Bywamy pokor-

śmierć ci przyniesie , jest kryminalne, gardłowa sprawa).    ni, gdy nas smutki za szyję biją. Sk. Kaz. 453, (przyci-

— Szyi tył* kark, b(l$ ©Cliitf. Szyję złamać, kark skrę-    sliają). — Szyję pod jarzmo położyć. Dirk. Sk.' E 2.

cić, beu $alÖ brcdjett, ba$ ©Cltitf «liftürjcu pr. et tr. Bę-    (dać się ojarzmić). Bogom tym i nasi panowie szyje

dzie dobrze, kiedy złe szyję złamie. Rys.    Ąd. 2. Nie    schylają.    Sk. Żyw. 2, 101. (kłaniają się im, chwała ich),

myśli! o czci świeckiej, o którą    ludzie tak    szyję łarnią.    Lud ten    twardej szyi jest. 1 Leop. Excd. 52, 10.    (twar-

Sk. Zyw. 1, 526. (narażają się).    Wszystkie    jego sekre-    dej 'krzczycy, krnąbrny, ¹ pyszny). Nie poprawiali    sie ja-

tiie zdrady szyję złomały. Pilch.    Sali. 50.    Zima szyję    dowici i    twardej szyi. Sk. Oz. 578. Człowiek    wynio-

złamała. Brud. Ost. G 10. Bóg pysznym szyję złamie.    słej myśli i szyi wyciągnienej , i ludziom i bogu się nie

Sk. Dz. 558. — Na złamaną szyję, na złamanie szyi*    podoba. $k. Dz 556. — 2) Szyja tr. varie: szyja u lu-

oczywistym niebezpieczeństwem życia; [Ross. onpoaierbio,    tni, u cytry, u skrzypiec, ber $aló ait ber Saute K., szy-

mit offenbarer Sebcttödefafir, (>ah%ed)crifd) ; Croat vratolö-    ja u dzbana etc. Cn. Th. 1129. Szyja u kieliszków, n.

moszt collifragnm , praecipilantia , vratolom collifragus,    p. Szyjeczka była niby w złoto oprawna. Torz. Śkl 317.

f. varlolomka). Przez okna ich na złamaną szyję wy-    ‘Szyja u nogi, convexum pedis , tarsus. Meniń. Tur. i,

rzucono. Nar. Iht. 7, 112. Chciałeś się topić nie raz,    146, ( cf. przyszwa ). Szyja armaty, collect., przednia

pić śmiertelne soki, I na szyi złamanie padać w    rów    część działa od przodku, gdzie najcieńsze jest. Archel.

głęboki. Zab. 5, 352. Iioss. Pójdę czyli to wpław przez    3, 60. Jak. Art. 5, 319. Lesk. 2, 240. Szyja w piecu

morze, czyli na złamaną szyję, przez góry, przez wer-    ludwisarskim.' Jak. Art. 3, 319. Szyja kominka, gorge,

teby uwolnić cię. Ossol. Sir. 1. Bezecne to zuehwal-    jest otwór zaczynający się nad kapturem. N. Pam. 41,

stwo tak wielu na złamaną szyję potrąciło. Pilch.    Sen.    211. Do śrzedniego komina niech się wszystkie komi-

las/c. 44. Uszły te czasy na złamaną szyję, Co    nam    ny i czeluści szyjami schodzą. Hanr. Eh. 14. Wiezień

zrodziły czyste Lukrecye. Nard. Dz. 1,43. id. Mon. 69,    może palić ogień na kominku, w klóreg%' szyi są" trzy

521. (przepadły na wieki). Na łeb, na szyję spieszyć    kraty, jedne nad drugicmi. Pam. 83, 2* 134." Szyja w

się. Teut. 7, 27. na złamaną szyję, über $al$ ltnb 5îopf;    fortyfikacji, wnętrzna otwartość, składająca wchód do

[Boh. preskot, prèkot ; Ross. cipeiwoaBŁ ; co tchu    sta-    narożnika. Jak. Art. 5, 519. bte $ef)Iltnie. Piwniczna szy-

* je). Pogromieni tak się mieszali, że jedni na szyje    dru-    ja. Warg. Radź. 325. ber ŚMerljalet. Szyja piwnicza ,

we

gich potrącali. Tward. WY. 197. (jeden drugiemu tuż na    przedpiwnicze, vestibulum cellarii. Klacz. Było tam

karku doskwierał). Przegraną swoje sprawę na szyję    ście w lochy i w szyje podziemne. Pot. Arg. 26. Przez

widząc, ucieka. Jabl. Tel. 99. na głowę przegraną,    zu-    zwężenie szyi kominowej wzmocni się cyrkubcya popełnię, do szczętu; (jflnilid), völlig. Za szyję go,    gdy    wietrzą. Świtk. Bud. 702, ob. Przesmyk, enger $urcljmeg.

masz czas. Jabl. Tel. 181. (za łeb, za kark). Następo-    — §\ Ogony warzonych raków prości ludzie szyjami

wać komu na szyję, nad szyją stać komu, nacierać nań ;    zowią. Syr. 966. $rcb*fcbtvdn$e.

na szyje,

'alsztuk , baó ,$alätucb; Boh. krkowazka, śat, śatek na krk , krkotoe, krkonoś ; Sorab. 2. schant; Slav. mara-ma na vrâtii; Croat. golerecz , vratni rubecz ; Ross. uo-COBOÄ maTOiCB. Popluskałeś sobie szvjniee, to jest, krawat, £alśfraufe. Ern. 100. ib. 102. SZYJNY, SZYJOWY, a, e; [Croat. vratni) ; do szyi należący. .Ç>alô * . Szyjowe pacierze. Kirch. Anat. 105. Szyjna część futra Ross. 4y>K*taTLiM. Ziele Dzwonki zowią też szyjne ziele, iż boleściom w szyi i w gardle pomocne. Urzed. 68. SZY-JOWATY, a, e, — o Adv. ; ßo/z. • hrdlóty ; szyi otyłej.

einem auf bem Sîatfen fetpt, auf betu Ipalfe fespt, felpc auf SZYJĘ, ob. Szyć. ‘SZYJMCA, y, i., chustka tim nnbringeit. Nieprzyjaciel nad szyją wisi, obrony nadzieja słaba. Falib. R. Rzymianie tę górę zająć chcieli, aby gdyby ją pierwej Anibal zajął, jakoby na szyi nieprzyjaciela nie nosili. Kosz. Lor. 154. Starzy bliższą czują śmierć nad szyją. Prot. Kont. D 3 b. W dostatku tego świata, nędza zawżdy jaka nad szyją wisi. Sk. Żyw.

2, 298. Wierzyciel mu stoi nad szyją, żeby mu tej godziny zapłacił. Gorn. Sen. 12. Przystawy tuż miał zaraz nad szyją, którzy wszystkie sprawy jego notowali.

Tward. Wl. 56. Lepszej rozkoszy używa, co sobie w

ciepłćj izbie siedzi, niż ten co po szelinie biega, sam    Cn. Th. 1129, bicflmlftg. Wlod. “SZYJOZŁOTY n. p.

nie wie czego szuka, a ‘okiść mu za szyję pada. Rej.    gołąb'. Pot. Arg. 378. golb^lftg.

Zw. 67, (cf. za kołnierz). Kupiec taniej przędą, żeby SZYK," u, w.; (Germ. obs. 6c^icf, ®efd)i<î, cf. fôi^ften, cf.

myśli szykuje, zaraz «'padamy w gniew. Pilch. Sen. list. 559. nie wiedzie się, nie powodzi, nie zdarza, nie szczęści, e3 gelingt ntd;t. Gdy baczność zawsze na wszystko mieli, pomyślniejby się rzeczy szykowały. Pilch. Sali. 5. — §. Szykować wojsko , sprawować , w sprawie postawiać : Vind. porediti, rediti, nareduvati, verstiti , po-verstiti , verstuvati, vraunati, ponapraviti; Rag. izrêditi vojsku, in ©d;lad)torbnung fłeUen. Lud szykował, i przed obozem w sprawie stał. Warg. Cez. 52. Szykują sie powozy. Wej. Marm. 1, 4L ftc fłcllen fity tn Orbnung Czasem miejsce nie pozwala rozprawy uszykowanego wojska. Jak. Art. 2, 492. Bóg krąg miesięczny zbudował I planety uszykował. Groch. VV. 49. — Absol. Nie jeden dziś podpiwszy szykuje przy stole, Wąsy ciągnie; aż kiedy przyjdzie wyniść w pole etc. Zegl. Ad. 88. (dowodzi, komenderuje). SZYKOWNOŚĆ, ści, i, zręczność, bie ©eftyttflttyfetr, ©efcbtcftycit; Sorab. \. schikwa-nofcź, schikownofcź ; Vind. pcrkladnost, spodobnost, rozhnust. perjemlikost ; Eccl. ennuie, ripiMHUHOCTb, npw-croiiHOCTb, cbraaciuc Miłość własna lak nas omamia, iż do każdego urzędu zdolną niby widzimy w sobie szyko-wność. Mon. 65, 189. Go za wspaniałość, co za wdzięki, co za szykowmość. Teat. 55. b, 22. W Gotskich budowlach jakowaś części je składającyh nieszykowność uderza. Mon. 72, 471. (niepomierność, niekształtność). -— jk Szykowność, ob. Przyzwoitość, przystojność, godziwość. SZYKOWNY, a, e, SZYKOWNIE adv.-, (Slov. śikownA, sikowité, Sorab. 4. schikny, sehikownć; Sorab. 2. schi-kowani : Vind. fhikan, perkladen , rozhen); zręczny, udatny, gcf^ttft. Ta mała, lecz szykowna; zwabiają mię obie, 1 nizka i wysoka dogodzić mi może. tiul. Ow. 123. (kształtna). Gdyby kto pozbierał różnorodne części, do siebie źle przystające, w proporcyi niezgodne, wystawiłby zapewne raczej poczwarę, jak postać szykowną człowieka. N. Pum. 24, 364. Nieszykowny Eccl. Heiuio-miMbiti.— §. Ażeby rzeczy szykownie prowadził, namyślał się naprzód z sobą. Nar. Hst. 2, 410. (zręcznie, porządnie).

szychta); porządek, rząd, sprawa, \ind. ordninga, na-redba, red, versta; bie £>rbming, Mi Orblteit ; (Sorab. 1. schik zdatność). Tak szczęście w ludzkich sprawach dziwnym szykiem włada, Zwyciężony zwycięzcę bije i posiada. Stryjk. 195.— Szyk wojska, bie ©cblacfytorbmwg ;

SIqv. śikowani k’ bitwę. Ustanowiwszy liczbę żołnierza mającego składać wojsko, robi się w nim porządek, a to nazywają szykiem bojowym. Juk. Art. 2, 467; rozporządzenie batalionów, szwadronów, artyleryi, jak najpożyteczniejsze względem położenia, ib. 2, 487. Gdy żołnierze wedle czasu od hetmana byli w szyk sprawieni, bitwa się rozpoczęła. Pilch. Sali. 242. — Szyk .'uszykowane wojsko, wojsko porządnie postawione. Papr. W.

1, 100. baśi iit 6djlcni’torbnmi0 fteftenbe §eer. Ruszył się król do Radoszkowic , gdzie szyk był. Gorn. Dz. 166.—

Poet. Szykami stoją gwiazdy, które nam noc ode dnia dwoją. Suszyć. Pieśń. A 4 b. w sprawie jak wojsko uszykowane , sprawione. ■— §*. Rusacy z Greki, z Szwe-dy, Szkandy, Nortwejczyki, I z Danami miewali często krwawe szyki. Slryjk. 213. krwawe boje, turnieje, tańce, walki, blutige Édiltpfe. — Tr. fig. Połamać, pomieszać, pomylić komu szyki * wybić go z jednocbody, pomieszać mu koncepty, inszą zagrać; Ross. chati. , CMiiHan,, eilten <ut§ brm ©letje bringen, tym baS ©oncept »errütfen, feinen spian oereiteln. Ten powrót niespodziany interesikom waszym szyki połamie. Teat. 7. c, 35. Zmyliła, ach zmyliła okrutna śmierć szyki. Pot. Jow. 83. Szalenie mu się szyki połamią w miłości. Teat. 28. b, 90. Dobywszy oręża, szyki jej zamącił. Źebr. Ow. 356; (pavidam déterrait). Nędzniki , Co im w sprawiedliwości gwałtem mylą szyki. Paszk. Dz. 116. On nam pomylił do fortuny szyki, Ze trafić w* dawny rumel nie możemy. Wad.

Dan. 192. — ^SZYKADEM , n. p. Pan z gniewem po •szlachcica posyła szykadem. FJol. Jow. 110, może z Niem. fdjicfeit posłać; t. j. poselstwo, posłów po niego wyprawił, żeby go przyprowadzono. — (‘SZYKANA, złość.

Gaz. Nar. 1, 174; urąganie, szyd, dokuczka, przegryzek;

Ross. ivbnua , Kjaycw, KpyqdKfc , KpfoneicL , KptoueuHKï , ‘SZYŁAWY, a, e, — o adv., rozoki, zezem patrzący, Germ. a6e4a, aóeAM. Śzykancr; Ross. KJay3HHKJ&, HÓeAama , fcfytelenb. Szylawy był i tym swoim patrzeniem srogi się ( cf. brzechajło). Szykanować Ross. H&eAHHuaTb, szyka- zdał. Eraz. tez. J b.

y, z., (Zab. 12, 188), warta, stójka. Jak. Art. 3, 319; Germ. bte ©cfytlbtvadje; Ross. qaeu (ob. Czas), nacoBbiii,

634

SZYKADEM - SZYKÓW AC. ”

SZ Y RÓWNOŚĆ - SZYMON.

nujący 3aBH3HHBbw (cf. zawias), szykanowanie aóeAHime- SZYLDWACH, SZYLWAGH, a, et u, m., SZYLWACHA , ctbo). — SZYKOWAĆ , -ał, -uje, cz. hiedok., uszykować dok, przyrządzać, nastrajać, przygotować ; Germ. (‘ftytifen),

nnfcfytcfen , bereiten, jurent niadien; (Soec. skicka). Mistrz    uapayMbHOÎi, KapayabiiuiKb, npHTHRs; Szylwach zbrojny

Liflantski szykując na arcybiskupa Ryskiego przyczyny,    nade mną nie wartuje. Bardz. Trag. 315. Nie trzeba

złożył sejm w zamku swoim. Stryjk. 754. — Szykować się    warty, nie trzeba szylwachu, Byśbył próżen zawsze stra-

do czego, zbierać się, zabierać się do czego, ftd; tüOJU (Ut>    chu. Suszyć. Pieśń. 3, B 2 b. Na szylwachu stać. Zab.

fcijtcfen. Do niesłychanych kunsztów się szykuje, animum di-    12, 198. (na warcie). SZYLERHAUZ, u, m., Kaw. Nar.

mittit. Żebr. Gw. 194.— Med. recipr. Szykuje się, stosuje    11. pospolicie: Szulerauz. X. Kam., schronienie, niby

się, przystoi ; eö fdjtcft ftc&, ifi paffeitb, anpaffenb ; Sorab. 2.    budka dla szyldwacha, Germ. bai ©tyilbetyauS ; Vind.

schikowasch szo; Vmd. fe perkladiti, perrauniti, spodobiti;    strashna hishiza, ob. Strażnica; Ross. napayJibKa , 6jAKa,

Carn. rajma se, rajmam, (ob. Rymować się). Jak ten mło-    CTopo/KKa ; Eccl. CTpaæÔHiue.

dzieniec wyraża całym brata naszego ciała składem; rzekł- SZYLKRETOWY, a, e, n. p. Szylkretowa robota. Kluk. Zw. byś, że on sam, gdyby szykował się ku temu wiek. Teat.    3, 13, z skorupy żółwiowej, ©djtlbfrötea ¹.

42. d, B. (gdyby się zgadzał, odpowiedział). Nie szykuje się, SZYMBORT, Chmiel. 1, 80, ob. Sztymbork. nieprzyzwoito, nieprzystoi Eccl. «enpHjmqecTByerx, He- SZYMON, a, m., SZYMEK, mka, SYMICH, a, m. dem., KJtnvaiacTByen. — Skoro się nam cokolwiek nie wedle imię męskie; Sorab. 2. Schiman; Germ. ©imeott. Szy-

652

S Z Y MO WAG - SZYNKA.

SZYNKARCZYNY - SZYNKOWAĆ.

nas na

mon ś. apostoł, wraz z Judą Tadeuszem koronę męczeńska odebrał. Kras. Zb. 2, 524. Szymon jest imię Hebrajskie , które się wykłada słuchacz. Dambr. 786. — (Eccl. óoroupiHMetfB, t. j. npMHflBinifi cnacwTeja Ha pyKH, epitet ś. Szymona). W dzień Szymona i Judy boi się koń grudy. liys. Ad. 74. — §. Symones, delfinowie, ryby morskie, szymkami bywają zwani. Macz.

SZYMOWAĆ , SZYMOWINY, ob. Szumować, Szumowiny.

SZYNA, y, i. ; (Boh. sin ; Sorab. i. schina ; Sorab. 2. schin-na ; Carn. shina ; Yind. fliina , fhinja, koliefni okou ; Croat. slnya ; Ross. nimiaj ; Germ. bie ©cfytene, duc tu ferne ©tauge ; (Svec. skena ; 9îtebcrf. ©ebene, ©djenne). Wytopione z kruszców żelazo w hamerniach przerabia się na szyny, sztaby etc. Kluk. Kop. 2, 222. Żelazo, którym okołek u koła okuty bywa, zowią szynami. Ar-chel. 5, 62. ble 3îabfd)iene. Szyna pod sankami Ross. no4pk3X, Topnaai).—Prov. Kiedy się rozgrzeje szyna, rób z niej gwoźdź, póki nie zastygnie. Fredr. Ad. 81. (żelazo kuć, póki rozpalone; łyka drzeć, kiedy się dają). Na mękach świecami albo rozpalonemi blachami i szynami żelaznemi palą. Syr. 87. — (‘SZYNĄĆ, schynąć , ob. Chynąć). — SZ\NAL, a, m., gwoźdź do obijania szyn kołowych, Germ. ber ©d)tcnnagel, Dîabttagel. 'SZYNDOWAĆ, -ał, -uje cz. niedok., skórę zdzierać, łupić; Germ, fdjtttben, (obs. Germ. ©d)itt » skóra; Angl. skin; Svec. skinn; Dan. skind). Zwierzynę te szyndować i w ćwierci siec poczęli. Tward. Pasq. 80. Skoro obrócim szablą bisur-mańców tyły, Łacno trupy szyndować i łapać kobyły. Rot. Roez. 1 50. W tym się do potraw zwierzynnych gotują, A z skóry odzierając wnętrza w nich szyndują. A. Kchan. 8. *SZYNDLE, z Niem. ble ©d)tnbeln. Mącz. ob. Gonty, szkudła.

1. SZYNK, u, m., 1) szynkarstwo, szynkowanie trunków; Roh. senk; Sorab. 2. schenk; Sorab. 4. pincza ; Vind. tabernanje ; Ross. iniiHOK'L, icop'iCMCTBO, KopneMHimecTBO, Germ. brr ©djnnf, baś ©djenfen, Sierfdjenfen, Söetnfdjeu» fen K. ; (cf. Lat. med. scantio; Graec. £enxóv; Gall. echan-son). Szynkiem się i handlem małwazyi bawił. Tward. WY. 110. U nas szynk trunków w ręku żydowskich zostaje. Rrzeslr. 245, (cf. propinacya). — 2) Sz;ynk , szyn-kownia, karczma, bfc ©cijenfe; Eccl. ctamfoht», KopneaiHH-ua, uihhoktj , Kaóairc , niiTeiÎHoii 40mł. Kazał przynieść trzy garce małwazyi z szynku. Pot. Joiv. 128. U szynku bawiąc parobcy, grzeczniej się z płcią obchodzą. Teat. 45. c, 85. Wyb. Gorzelny szynk Vind. fhganjarska, fhganjouna tabeona. — §*. Fig. transi. Jowisz do Kupi-dyna : Tylko też o mnie pomnij panie synku, Gdy co gładszego będziesz miał na szynku. Morszt. 97. (na stre-cie, na pomku).— 2. ‘SZYNK, a, m, szynkarz, Germ. ber ©dienfe, ©eftettfroirty. Mazur przyszedł śmiele do szynka , pyta go, jest wino ? jest panie ! odpowie szynk. Opal. Sat. 2d. Szynkowie pospolicie wino gorsze do lepszego przymieszają. Cresc. 356v Kurfirst Król Czeski, Podczaszy albo szynk. Biel. Św. 87 b, ob. Szynkostwo. — (SZYNKA, i, z., z Niem. ber ©d;tnfcn; Boh. śunka, weprowa keyla , użanina, (cf. wędzonka); Sorab. 2. et 1. schinka ; Carn. plêzhe, (cf. plecy); Yind. plezhe, gnat

(cf. gnat), l'vinsku stegnu, (cf ścięgno); Croat. shun-ka; Slav. kuk, but; Ross. BemnHa (cf. wiotchy, wiecheć), OKOpOKŁ, OKoponeicL ; Eccl. BH4^HHa, BemHHa , bctuimhu. Szynki, uda wieprzowe przyprawione i u wędzone. Kluk. Zw. 1, 290, (ob. Szołdra, kąpie). -Sławne szynki Westfalskie. Dykc. Geogr.). — SZYNKARCZYNY, a, ą, do szynkarki należący, ©djenferinn « . Szynkarczynćj figury lęka się. Teat. 52. b, 79. SZYNKARKA, i, i., SZYN-KARECZKA dem. ; Boh. śenkyrka, krćmarka ; Slot. ho-stinska ; Vind. tabernarza , labernauka, litifhinja ; Pioss. uiHHKapKa ; kobieta, co gościom trunki szynkuje; Germ. bte ©djenferimt, bte ©etrdnfe ft^enft. Ja twoja żona chodzić mam jak szynkarka do kostek w sukience ? Rapr. Przy. C 2. Szynkarka Grecką bindą przypasawszy czoło, Krzepki bok przy cymbałach uwijała w koło. Mon. 76, 282. Zdałaby sie u nas do Warszawy za szynkareczkę. Teat. 19, 26. et 21, 58. SZYNKARSKI, a,*ie, do szynkarza należący, ©cfjettfeil « , ©dKnfnnrtfjŚ * . Ćwiertnia ma mieć w sobie wymierzonych garcy szynkarskich 24. Haur. Ek. 105. Szynkarskiej łaski to: daj, daj, nie traci; Ale się i tam słodko pije, gorzko płaci. Jag. Gr. Bób. SZYNKARSTWO, a, ii. ; Ross. uiiniKapcTBO ; szynk, szynkowanie. Cn. 7h. 1150; Germ. ber ©d;anf, 23lerfd)anf ic., ob. Szynkowstwo. SZYNKARZ, a, w.; Boh. śenkyr, hostin-ski, krćmór; Slov. śenkyr; Sorab. 1. schenka, pincza?; Vind. tabernar, likeb, litifh (cf. lilkup), ofhtar, kerzh-mar, tabernauz; Ross. niHHKapi; karczmarz, co trunki szynkuje; ber ©cfjenfe, ©ibenfmtrtji, 3. 33. 23terfcbenfe, (ob. Szynk 2). — Szynkarz gorzałczany Ross. ul>JiUBa.ibHHHii. Równi z panami są przed prawem piekarz, rzeźnik, i szynkarz wszelaki. Raszk. Dz. 127. Urzędnik jeden władną! nad szynkarzami, a drugi nad piekarzami. 1 Leop. Genes. 40, 1-3. (miał moc nad piwnicznymi. 3 Leop., ob. Podczaszy, ib.). — §*. Transi, fig. Krwi ludzkiej szynka-

rze. GeLb. Rym. 521. (rozlewcy).— (SZYNK1EL, kia, m.% ostatni koniec osi, ba$ SIttjüerffe ber 3ld)fe ant SBagen, bie 9ld)fenfptf;e, tnortn bte Citnje flccft. Klął furman na wyboje, w których po szynkle ufoiązł. Jak. Baj. 220. — g. Magnes nam szynkle świata polos mundi okazuje. Os. Rud.

17. Roli, końce osi niebieskiej, szynkle. Zebr. Ow. 29.

—    "SZYNKODRAP, a, m., mysz, Graec. nrtQvoylv<pog. Rrzyb. Batrach.). — SZYNKOWAĆ, - ał, - uje cz. niedok., szynk trzymać, trunki gościom przedawać ; Germ. fdjenfen ©etrdnfe, einen ©tfjanf ballen; Vind. tabernati, to-zhiti, (cf. toczyć); Ross. imiHKCBaTb. Wódka początkowo nie była wymyślona, by ją w karczmach szynkowano. Perz. Lek. 257. Wina i mocnych trunków by nie szynkowano, Ktoby je śmiał szynkować, by mu je zabrano. Biel. S. N. 21. Szynkowaliście Nazarejczykom wino. 1 Leop. Am. 2, 12.— Szynkuje przy stole; nectar ministrat Ganymedes. Zebr. Ow. 248. — $. Transi. Panicz do stołu przednie wino szynkuje, za czym wiosek ubywa. Relr. Ek. 97. częstuję przednim winem, er tlfd)t guten Söetlt auf. — §. Improp. Sól po miasteczkach kwartami szynkują. Vol. Leg 5, 184. przedają, f)öcftn, ©alj »erfattfen.

—    §. Fig. transi. Krówkę pilno pasiemy, doma jéj sieczkę rzeżemy, ścielemy, zapieramy; krówka też garniec

SZYNKOWNIA - SZYPER.

SZYPERSKI - SZYPLEC.

633

masła i kopę serów za one sieczkę pewnie szynko-    Rządca statku zowie się szyper. Chmiel, 1, 80. Szyper

wać musi. Rej. Zw. 95. (dawać, wetować). — Nie pa-    ma dozór nad statkiem, i zwierzchność nad flisami; ma

trze zysków wykrętami, Nim szynkował u sądów    języka    pomieszkanie na budzie. Magier. Mskr.    Szyprowie na

funtami. Stryjk. Kr. zyc., nie byłem przedajnym rzeczni-    statkach pańskich mają moc zupełną do    przedania lub

kiem. SZYNKOWNIA, i, z., szynkowny dom, szynk; Boh.    zamieniania towarów sobie powierzonych. A. Zamoj. 85.

śeńkowna, krćma ; Sorab. 2. schenka; Carn. pyvniza (cf.    Błądzi, kto szypra na wodzie nie słucha. Pot. Syl. 79.

poßt, niKnnepcKiH. Powinnością szyperską jest doprowadzenie okrętu. Petr. Pol. 205. Szyperska sztuka, nauka , stan szyperski » SZYPERSTWO, a, n., bie ©cfytffer* fünft, baö ©enterbe, ber ©taub eineê ©cbifferê.

piwnica), tovirna ; Vind. taberna, tabernalifhe, tahernska 'Szypnik. Sie.nn. 560. SZYPERSKI, a, ie, do szypra na-hilha , piuniza, gostilniza, tovirna, kerzhma ; Eccl. CTa- lezący, ©coiffer»; Sorab. 1. tzowmiczerski ; Ross. uiKurie-UtOITŁ , Kft7>YhMhłlHl|£l , UIHHOKt, KaÓłlKŁ , IIIiTeHHOH /tOMS , bie ©Ćfjenfe, ba$ üffitrt^auê. Pijak powraca do domu z szynkowni. Teat. 55. e, 45. SZYNKOWNY, a, e, do szynku, do szynkowania należący, ©cßenf * ; Boh. śenko-

wnj; Vind. tabernski, tabernarski, litoufhki, nalilni; Ross. [SZYPiK, u, rn., dem. Nom. szyp, strzałka, etlt ffetner ^fetl, OKopo^HMH. Szynkowne wino, piwo. Tr. “SZYNKÓW-    spfeihfyen 2]. Jedno trzeba w skok na nie (na Tatary),

SIWO, a, n., podczastw’o, urząd podczaszego, ba3 £)ber*    bo swemi szypiki, Jako im dasz poczekać, wnet pomylą

fd;enfetiamt ; Boh. Śenkostwj; Sorab. 1. schënkarstwo. List    szyki. Rej. Żw. 242, \ob. Szypka 2]. SZYPKA, SZY-

od cesarza Rudolfa, w którym królowi Wacławowi szyn-    PUŁKA, SZYPUŁECZKA, i, z., ogonek owocowy; bet

kowstwo porucza. Gwagn. 60. Szynkostwo. Biel. Św. 149    ©tiel ant Obfte. Ern. 64, ber ©tcngel; Boh. stopka, stop-

b. SZYNKWAS, u,    m.,    naczynie z wodą do chłodzenia    ka, spieka, (cf. spica) ; Slov. slaupek byliny, (cf. słupek);

trunków; z Niem.    bttS    ©diettffaß. Karczmarz stojąc za    Sorab. 2. bopuscbka,    schiscbka, (ob. Szyszkaj: (Sorab.

szynkw’asem, Gdy    się    popili mieszał piwo z kwasem.    1. schiplenka, polna    róża; Carn. shteblu (cf. ździebło),

Pot. Jow. 67. Niechaj szlachcic nie bierze zony od szynk-    rêzel, pêzèl, paperk,    ozzimek , (cf.'odziomek) ; Vind. re-

wasu. ib. 197.    ₅    pizb (cf.    rzep), fbtakel, kozen , pezel,    rezel, fbtaklizh,

SZY⁷N0WY, a, e, od szyny, ₅©d)ienen * . Żelazo sztabikowe,    klizhek ,    dershalka, fbtingelz; (fhipek *    głóg, fhipezhje *

szynowe, kratowe. Os. Zel. 4; Boh. śinowy ; Ross.    głogowy krzak); Croat. stilek, trùha, petlicza, petle,

mtïHHLiH.    (cf. pętlica); Rag. stescivgliza, dàrxak,    (cf. dzierżak);

'SZYNTROT, u, m., n. p. Szufli, ślepiów, kożuchów    i szyn-    Bosn. dârsgjak , scipurina , grozdovina , hustovina ; Ross,

trotów ile potrzeba. Archel. 2,9.?    ctbojhicb, cieóejtŁ, CTeóe.ieKB, (Ross. et    Eccl. uiiiubkt»,

SZYNWAGA, i, £., śrzodwaga ; Boh. zâw'azj ; Ross. ot-    imino&HHKŁ szypszyna, róża dzika, głóg); (cf. Lat. sti—

Btct, bie ©djrotntage, Slepmagc, ©ertrage. Budownicze    pula). Szypulki, pedunculi, są to ogonki, na których sa-

abo stolarskie naczynie do ustawiania prosto ku górze    me kwiaty, a potyrn owoce wiszą. Bot. Nur. 79. Ziele

roboty, jest jako T łacińskie wersałowe wywrócone tak    to liścia ma na cienkich szypkach obdłużnych. Syr. 1066.

X: a sznurek od góry z ołowiem wisi. Cn. Th. 1150;    Fiołki rózgi żadnej nie miewają, tylko szypułeczki albo

różni się od śrzodwagi formą tylko, iż ta jest jak kro-    stopki długie, na których kwiateczek. Syr. 1446. Szyp-

kiewka. Dudz. 62.— Fig. Dobry człowiek jest jako *szni-    ka pióra    odartego, szypułka, pipka odarta. Cn. Th. 1130.

waga [sprostował aut. sinwaga 2] wszystkich nałogów, którą    ber bloße    Sîtel einer gcfdjloffenen geber. —    *§. Jedno trzeba

wymierza, co jest poczciwego, co nie. Petr. Et. 16T.    w skok na nie, (na Tatary), bo swemi 'szypiki, Jako im

*SZYP, u, m., [dem., Szypik; z czesk. śjp ; cf. Eccl. iii hut» ki    dasz poczekać, wnet pomylą szyki. Rej. Zw. 242, \ob.

rosa canina 2] ; .strzała, osobliwie zapalnicza, ber    Szypik 2], (może konie szybkie, harce szybkie ?). SZYP--

Ugodzony z kuszy szypem na wylot, upadł i umarł.    KI, SZYBKOŚĆ, ob. Szybki. SZYPLEĆ, ‘SZYPOLEĆ,

Warg. Cez. 169. Na takim miejscu stawił wojsko, Zkąd    - ał, - e, cz. niedok, Szy pluć contin , palcami skubać, by

już mógł szypem dosiągnąć obozu nieprzyjacielskiego.    zagmatwanego co rozwdęzywać ; mit ben gingertt auffuüp»

Warg. Cez. 221. Zbroja u nich łuk z szablą i strzały    fett toollen, mit bett gtttgertt jnpfcn, rupfen, Rauben, tun

obfite, I oszczepy i kusze i szypy. Kmit. Spyt. A, 2 b.    eilten knoten aufjubrtngeu. Dudz. 62; Carn. shiplem: Rung.

Tymże też obyczajem jak kule ogniste, i szypy działają,    chijpnij ; Croat. scbipati, czukati ; (Ross. minuiyTb, nin-

Z kusz albo z długich rusznic na dachy strzelają. Biel.    nim», mumiio ksyknąć jak .wąż). — g. Chory w zgniłej

S. N. 36. Szypy zapalczywe. Kanc. Gd. 28.    gorączce, po pościeli szyple. Perz. Lek. 78. maca' pal-

SZYPEL, pla, m., węzeł. Cn. Th. 1150. ein Zitaten; (cf.    cami, skubie; ber patient jupft ba3 Sett, greift tun ft cß

Germ, ©àapel, 2Ibîg.). (Boss. uinnŁ cierń, ocel, czop;    ßerttm. Perz. Lek. 99.— Szyple sobie koło skroni, mó-

Eccl. iuunT»KT. róża dzikaszypszyna). Szyplami lwów okru-    wić jej zmieszane afekty nie dały. Pot. Syl. 426. (maca,

tnyeh powiązał skóry. Zebr. Ow. 507; inter se connexis    ręką trzyma skronie). — Szyplać koło czego, mitrężyć,

nodis, ob. Szypleć, szyplanina, wyszypleć , szypułka,    z mitręgą robić, kuzdrać się; langfant etron8 ntadteitr Rau»

szypka.    ben, janbern. Pasiecznicy przez całą jesień powoli sobie

SZYPER, pra, m., dozorca pierwszy okrętowy; Germ. ber    koło uiów szyplać i one naprawować maja. Kąck. Pas.

©djtjfer, ©{^iff^patron ; Boh. śifar, plawac; Sorab. 1. tżow-    4. — Szyplać komu około mieszka, podskubować go ;

micżer, (cf. czołn); Vind. brodnik, zolnar, murner, ma-    einem ben Śeutel rupfen, jupfen, fegen. Cn. Th. 1150.' —

rinar; Ross. mimneps, cyAOBmHKŁ, (cf. *sed, 'sud).    *§. Zwierzęta urodziwszy się, zaraz same pożywienia so-

80

Słownik Lindego wyd. 2. Tom T.

bie szukają, i trawę i ziółka 'szypolą. Sak. Probl. 73. szczykają, a&rupfen. SZYPLANINA, y, z., nieskończone szyplanie, tupfen unb Slau&ett otytte ßnbe, mitrężenie ;

lae, krosty; scisc dolon, sciscjati tondere ; Rag. sciscka *gdllas, scésce pustulae, sciscjarka echinus) ; Hoss. jiih-inh*a, (iUHiueiiiKa guzik , vulg. iuimiKaTb, uimiiKaTbCH marudzić ; cf. Hebr. siach, frutex); szyszka drzewna, czas rojenia żadnej koło ïannjapfcn, gidjtenjapfen, 3<tp^>t ber 9łabelbdttme, (cf. sze-

szuła, szeszelinka). Szyszka, strobilus, ma pod łuszczkami skórkowa.terni ukryte ziarna, jak n. p. u sosny. Bot. Nar. 127. Szyszka sosnowa jest jej owoc, która w sobie zamyka wiele ziarnek. Cresc. 463. Jodłowe szyszki. Zab. 1, 191. — Szyszka miękka podługowata jako ogonek , na drzewach niektórych, jako leszczynie, rzęsa, rząsa. Cn. Th. 1131. fîabcfyen, Surfie an ben #«fe!ftanbcn, Śei» ben JC. — Prov. Szyszki do boru wozić » drwa do łasa, $olj in ben Salb führen. Pytaj się, jak tam twój towar płaci, Byś szyszek nie woził do boru. Klon. Fl. D 3. (wody do morza).— Aliter: Szyszka * fraszka , bez wartości rzecz, leda co; ein ^appeitftiel, ein 9łicf)t3, etwa3 Sertljlofeö, eilte Sîleiitigfeii. U nas szkło czynią tak dobre , że za szyszkę stoi. Przed. 415. Nauci, nihili flocci, za nic, za borową szyszkę. Urs. Gr. 358, (cf. sznupka ta-

Glauben unb 3<tnbent ofyne weiter ju fommen. Ule zawczasu mają być gotowe, tak żeby pod ułów szyplaniny nie zostawało, hack. Pas. 23.

ßZYPOSZ, ob. Siposz.

SZYPROWAC, -aï,' -uje med. niedok., szyprem być, szy-perslwem się obierać; ©dfiffer fcpn, fdjiffern, fcfyiffett. Do Gdańska szyprował. Teat. 25. c, 6.

‘SZYPSZYNA » róża polna, głóg. Dudz. 51; Boh. śipek ;

Vind. fbipek, fhipezhje; Eccl. et Hoss. mu ii o ki. , uihiiob-

HHKTi.

‘SZYPTUCH, u, m., n. p. Szyptuchu postaw. Instr. cel.

Lit., Germ. ©djifftud), ©egeltud), gruba tkanina, z której żagle bywają.

SZYPUŁKA, ob. Szypka. ‘SZYRM, ob. Szerm.

‘SZY’SLOCH, ob. Strzelnica. SZYSMA, ob. Odszczepieństwo.

*SZYSZ, a, m., [z tureck. śyz « tatro. Men. I, 192; Ros.

ni u u i t> * bies No wg. 2], n. p. Wszystkie gościńce Moskwa    baki). Kacerska modlitwa nie stoi za szyszkę. W. Post.

osadziła gęstemi szyszami. Nar. Chodk. 2, 2. not. «szy-    W. 68. Za leda co dać, za borową szyszkę. Cn. Ad.

szowie * szysze, awanturnicy wojskowi», ^repbcuter tut    1298. (za bezcen). Bez pieniędzy mędrzec nie stoi za

Sriege.    szyszkę borową). Burl. A 2 ; (Hoss. noi<a3aTb KOMy iuuuib

SZYSZAK, a , m. ; Boh. kopalin (cf. kapa), łebka (cf. łeb),    figę pokazać). — 2) Medic. Szyszka, guz w ciele bolący,

heim, (ob. Hełm); Slov. łebka, śiśak; Hung. sisak ; Dal.    furunculus. Cn. Tli. 1150. eilt 3Mutgefd)tPÜï. Lekarstwo na

sijs, sisak; Vind. fhifhak, zhelata, shelesna kapa, she -    szyszki francuzkie abo wrzody. Sleszk. Ped. 205. liszki,

leśna glavopokrija, naskokna glavepokriva ; Carn. zhelâ-    figi w zadzie, fteigtvarjcn. “SZYSZKORODNY, a, e, n. p.

da, (cf. czeluść) ; Croat. sissak ; Illyr. barb. sciscjak ; Hag.    Szyszkorodne kupresy. A. Kchan. 84, conigerae, ja«

kaziga; Bosa. sisak, kasiga, kaęigga, kacitra, (sciscjati    pfetltrageilb ; Sorab. 1. schiżkoyitć. SZYSZKOWY, a, e’

* golić) ; Sorab. 1. żelazne kwóbek ; Ross. iiimuaiCE ; — hełm,    , 9?abel^oljjapfett « . Szyszkowy owoc jest z wielu

wysoka przyłbica. Dudz. 62, ber $elnt, eilte fpt£ige    drzewistych łusek złożony. Kluk. Hośl. 2, 12. Szyszko-

6timill)rtnt>e. SZYSZÀKOWATY, a, e, — o aduerb., na    we jądrka, ob. linbowe orzeszki. Szyszkowy korzeń, ga-

kształt szyszaka, wie eilte 6turmbaube. Szłyk skórzany    tunek Narcyszków, qu. v. Syr. 1482. Gruczoł szyszkowy,

tak rzeczony od podobieństwa szyszki sosnowej. Mon. 69, 673. Szyszkowe kartacze, od podobieństwa do szyszek borowych rzeczona. Jak. Art. 3, 319.

twardy szyszakowaty. Cn. Th. 1150. SZYSZAKOWY, a, e, do szyszaka należący, .peint», @turml)aul>ett * . Belona paszczę szyszakową okrywa zasłoną. Bardz. Luk. 2, 8.

nia, eilt ^oljfcfyeti. Drzewm dobrze zwiędłe, czyli terminem hutnyrn mówiąc szyty. Torz. 17. Szyty rok cały wdędnąć i wiatrem przesychać, powinny, ib. 17. ‘Szulerz aby umiał szyty wysuszać, w piec ich regularnie kłaść i ogniem kierować, ib. 108. Szyty, gdy już dzwonią i są letkie, odstawić do palenia niemi. ib. 109.

Szyszakowa kita, Federpusz, Pióropusz, qu.v. SZYSZCZA- SZYTA, y, z., w hucie szczapa drzewa suchego do pale-STY, a, e, jak szyszki, wie tamten » ober ftidjteujapfeit;

(Hoss. niHUiHOBaiuß guzowaty). Korzenie karczochu i główki, szyszczaste bywają. Syr. 670. SZYSZKA, i, Bok. śiska , gehlićj ; (Morav. śiśka kióska); Slov. siśka ; Sorab.

2. sehischka ; (Sorab. 2. schéschke wątroba); Sorab. 1. schiżka , (sehischka Sorabis etiam est pediculus pyri, potni, ob. Szypułka); (Carn. shishka » galas , gaiła); Carn. SZYTY, ob. Szyć. “SZYWALNIA , i, i., gdzie szyją, n. p. zhersh, skorsh, abrakka; Vind. zhersh, zhurzhel, skorlh,    warsztat krawiecki; Ross. mBaJbHU. 'SZYWALNY, a, e,

fhtarfh; (Croat. sćsek, siska, lubanya * czasza głowy;    do szycia, iia^Bar; Ross. uiBa^tubiö. Oppos. Eccl. He-

siskata gaiła); Bosn. sciscka, sciscjatka; (scesce « pustu- uiBeHHbiH insutilis.

T.

per

T litera alfabetu łacińskiego 18ta. Kras. Zb. 2, 525; Hoss. T, t, TBep40; Graec. T, t, tav\ T Polonicum sem-, sic, ut nunquam i sequi possit; hinc ubi in aliis dialeclis t lene occurit, apud nos m ć mutatur, e. gr. Boh. tichy, cichy; łezki ciężki; tésto

ciasto; tenky cienki; temny ciemny; idem in nostris derivationibus , declinationibus , et conjugationibus ob-servandum, e. gr. świat, na święcie, tret, na trecie-, latać, lecieć, szmat, szmacisko, ciąć, tnie; ucinać, utnie; trzeć, cierać etc., (cf. Lucian. de altercat. li-

terae S et T). — J. Kchan. pisze: «t mamy jedno ; a po th w Polskim języku nic, chyba, gdzie Greckie słowa: Thetis». Now. Ch. Sed et talia cedunt usui receptae orthographiae nostrae ; scribimus enim: Te-tys, Teofrast, teologia. — $. Ceterum observes vim quandam demonstrativam literae t in respondendo quae-slioni, e. gr. jaki? Ç-, taki! — kili, kilki, ilki? 1^. tyłki ! - ile ? J$>. tyle etc.

funt tabaki « nic nie warto, cf. szyszka. — §*. Tutuń; (Ross. tiotiohi> tabaka w listach), SRau^taBaf ; Boh. kaur-lawy tabak. Widzę, iżeś się już obżarł pijaku, Czyś się gorzałki dorwał i 'tabaku. Past. Fid. 255. Tabaka, dusza Kozacka. Zimor. Siei. 251. TABACZNIK, a, m., handlujący tabaką, ber £ftbafv(jdnbler.— Zażywający wiele tabaki, TABACŻARZ, ein ftorfer ©d;nnpfer, £tti>afś|d)nupfer ; osobliwie cum emphasi et in viluperium; Boh. tabścnjk ; Vind. tobakar, fhnopavez, fhnofavez, fhnopar; Ross. ia-ôauiHHK'L. W rodź. iensk. TABACZNICZKA , i, z., bte £a* Bafśfcfymipfertmt ; Boh. tabaćnice. TABACZNY, TABAKOWY, TABACZKOWY, a, e, od tabaki, ütabafê « ; Sorab. i.tubakowi; Ross. TaöauiHtul. Skład tabaczny Vind. du-baunifbe. Opili się dymem kurzu 'tabacznego. Dar. Lot. 19. tutuniowego. TABACZKĘ, ego, Subst. n., płat, podatek od tabaki, ïabaîêfteuer. Tabaczkowy kolor. Teat. 52. b, 91. £af>nft>farbe. TABACZYNA, y, z., licha tabaka, elenber 2akf. TABAKIERA, y, i.. TABAKIERKA, TABAK1EBECZKA, i, i , dem., puszka, w której tabakę przy sobie noszą, bte Paktiere, îakfébofe; Boh. tabacnice, piksla na tabak; Croat. tobakiera; Vind. tobakniza, dubaniza, fhkatelza, fhnoparska fhkatelza, fhkatla, bra-nizbiza ; Slav. burmutica; Ross. TaóaKepna , TaóaneponKa. Kilka szczypci tabaki w tabakierkę mi wsypał. Teat. 21, 115. Koncha osobliwsza na tabakierkę. Teat. 49. d, 8. Kochanka weźmie szpineczkę, tabakiereczkę, czasem i złota w niej trochę, po samo wieczko. Mon. 71, 595. Tabakierka bez tabaki « głowa bez mózgu, bez oleju. Próżna tabakiera, pusta stodoła, z której nie wyleci chyba so w⁷ a lub wróbel. TABAKIERCZYNA, y, z., biedna, licha tabakierka, eine armfelńje, elntbe ikkfêbofe. Marnej tabakierczyny darować mi nie chce. Teat. 21, 115. TA-BAKIERCZYSKO, a, n., brzydka tabakiera, niekształtna, eine |dpltd;e SakfSbofe. TABAK 1ER O WY, TABAK1ERKO-WY, a, e, do tabakiery należący, ütabafébofen » ; Ross. TfióaKepoMHBifi. Wieko tabakierowe.

T A.

1.    TA! TA! wyraża uderzenie, bicie; einen ©cfylafl, @treid),

$ieb ßii3$ubrücfen. Młot kowalski bije ta ta ta! Teat. 52.

c,    4. Coś mi w głowie kołata, właśnie jak kotłów bębnienia ta la ta tarapata, Teat. 56, 12G, cf. taran, Haran-tara , taratan, tarabanić, tatuff, tauff, tau.

2.    TA fern., ob. Ten, ta, to.

5. — TA , terminatio secundae personne obsoleti Dualis Połonin , apud rusticos adhuc in usu, e. gr. Znata. Alb. na Woj. wy dwaj znacie, observ. relationem inter t et ć, inter - ta, et - cie. Sic: pódźta, czytajta, zrobiłaśta, będzieta robić , bedzieta robiła venite vos duo etc.

TĄ, ob. Ten.

wrzo-

TABAKA, i, z., TABACZKA dem., ziele zdrowieć,

dowre ziele, bieluń cudzoziemski; ber $flbaf, $ol>af, bß§

Sakfśfrmit ; Boh. et Sorab. 2. tabak; Garn. duliân (cf. duch; dubam olfatio); Vind. tóbak, kihpvez, duhan ;

Croat. duhàn, peregr. tobâk, tobàk; Hung. tobâk ; Rag. duhaan, barb. burkùt, (tabakâr » garbarz); Rosn. tabak,

(tabak, majstor ko j i kosge stroji, coriarius) ; Dal. tabak cerdo, coriarius; Ross. TaóaiCB, raóaiem. Polacy tylko tabakę do zażywania; Vind. fhnepauza, fhnopauni tobak, fhnopovez, Germ, ©djniipftok?; przez to słowo rozumieją; do kurzenia zaś z Tureckiego tutuniem zowią. Ld.

Tabaki w rurkach, w kijach, rapowane. Mon. 65, 285.

Tabaka ołówkowa, w ołówkach. Ossol. Wyr. Pewny gatunek tabaki Ross. óanym. Tabaka Hiszpańska * Hiszpan- ‘TABAN Perski, najprzedniejszy rodzaj Perskich główień. ka. Siedzi nad papierami, zamyślony trzyma pióro, bie-    Czart. Mskr>, bte befte ©attnng Çerft’djcr ©dbelfltngen.

rze tabakę z tabakierki. Teat. 54. b, a j i. er nimmt et* TABASZ, ?, m., imię staropolskie Tobiasz. Teat. 42, bet ne $rife $abaf. Dla czego tabaczki używać poczęto ? 9?ame £omaö.

Perz. Lek. 219. Zażywać tabaki; Ross. moxiiyn., moxaTL TABELA, i z., z Łae. Niem , cf. spis, poczet, bte ütnbefie ; (ob. Niuchnąć), min. Taóam. Dlaczego w paleniu lub za- Ross. TaóeJit.. TABELOWY, TABELARNY, a, e, od ta-żywaniu tabaki tak bardzo smakują amatorowie? N. Pam. beli; Ross. TaóejitHbiH, Tabellen * .

11, 194. am tRau^en nnb @d;tti:pfen ©efcijmacf ftttbett. Mon. TABIN, u, m., gatunek kitajki; Germ. ïobttt, kabinet, eine 69, 176. U nich zakazano tabaki nosem 'pić. Sak. Sob.    $lrt SAffet. Od złotogfowów, tabinów, altembasów poda-

A 3 b. zażywać, fdjmtpfctt. Poczęstuj go tabaczką. Teat.    tek ... . Vol. Leg. 4, 81. Teraz aksamitów, złotogłowów,

23. b, 4. Czy nic zażyjesz dobrej tabaczki? Teat. 52.    tabinów, lada u kogo pełno. Star. Ref. 40. Teraz służby

d,    94. Gęsto teraz zażywają tabaki czyli proszku fran-    srebrne, teraz kiece sobole, tabinami złolemi podszyte;

cuzkiego. flaur. Sk. 202. Czy bierzesz tabakę? francuz-    teraz ‘forgi, ‘czapragi haftowane, kity z zaponami, a serce

czyzna, po Polsku: czy zażywasz tabaki? Ld. Nie ma    zajęcze. Star. Ryc. 41. TABlNKI (Tr.), ob. Tebinki.

sobie za co i tabaki kupić * bardzo nędzny, ubogi. Kto TABLATURA, TABULATURA, y, z., muzyka nie notami,

tabaki zażywa, nie obejdzie się bez chustki » jeden wydatek ciągnie za sobą drugi. Do tabaki! do tabaki! trze-baby tabaki * śmierdzi ! — Proszę żdy^ nos jedne tabakę lubi * nie wszystko wszystkim do smaku. Sznupka tabaczki, szczypta, niuch, zażycie jedno Ross. HanoiiKa. I sznupki tabaki niewarto ; nie stoi za

lecz literami pisana, bic £abulatnr tK ber SOiitfif. — Inde proverbialiter: Z tablatury * z partesów, z rejestru, prze-na tabakę.— Nie ka-    sądnie, nad), ber £ablatnr. Postawę sobie stroi, stąpa ja

koby z tabulatury, pyszny, że coś drogiego na się włożył. Dudn. Apopht. 64. Z tablatury stąpa, krok liczy leniwy. Kchow. 52. Wyuczonym twarzy złożeniem i cho-

strze. Ossol. Wyr. Tablica multyplikacyi. Teat. 28. b. 102; tablica mnożenia, Pitagoresowa. Lesk. 2, 7. et 45, baö ßfnmaleinS. Tabliczka kwadratów, ib. 2, 45. TABLICOWY, TABLICZNY, a, e; Ross. CKpumaiLHUH ; do tablicy należący, £afel « . Łupek tablicowy jest przedniej-szy od dachówkowego; łupa się na cienkie tablice obszerne, z których się robią stoliki, tablice do pisania etc. Kluk. Kop. 2, 85.

Pochodź, tafla , taflować , taflowanie.

dem przymuszonym powagę jakąś jednał sobie, i jak prawidło). Spaść z tablicy, nie utrzymać się na reje-powiadają, z tablatury stąpał. Lub. Roz. 230. Ludzie młodzi , którzy we złym ćwiczeniu są , nogi jakoby bła-znowie, z tabulatury stawiają. Kosz. Lor. 4 i, Z tablatury wszystko czyni. Fredr. Ad. 94. — §. 2) Tablatura w architekturze, w malowaniu lub stolarskiej robocie, składa się z samych filunków i fryzów. Magier. Mskr. ba$ tabulai. — Tablatura malarska, płótno, na którym się maluje. Tr., bie Settiroattb, worauf ber SÜÎaljler maijlt.

i., TABLICZKA, i , i., dem. ; Boh. tabule,

. tabule; Sorab. ł. tabla, tabulka; Sorab. 2. TABOR, u, m., TABOREK, rka, m., dem. ; Boh. tabor castra, (Tabor imię miasta w Czechach); Carn. tabor 1. forteca, 2. obóz; Vind. tabor, voisknu leshifhe, logar , kamp * obóz, namiot, taborifhe « obozowisko; Croat. tâbor 1. castra, 2 bellum ; Dal. tabor * obóz ; Hung. ta-borhely; Bosn. tabor septum, vallum\ Rag. tabor castra, tśbor januae obex\ Slav. tàbor campus; Ross. Taóopi, TOPapu, TaBapu * obóz; (Boss. TaBapt, Ttmapi * towar kupiecki cf. Eccl. TOBapuuii towarzysz, TOBapbimcTBO towarzystwo); — §. 1) ba3 $elblager ber ftofafett, bte SBagen* bnrg. Taborem nazywają Kozacy otoczenie wojska wozami, z za których, jak z za wałów mężnie bronią się. Papr. W. 2, 114. Pias. Chr. 353. Relation hist, de la Pol. 58. — §. Tabor» obóz, ba3 Sage'*, jyelblager. Kiedy waszą bracią wiązano, wyście za zdrowie ich w obozie albo taborze pili. Falib. Q. Wziąwszy taborek len Polski, mówił sułtan, Polska moja będzie. Birk. Pod. 3. Taborem się stawić, taborem stanąć, następować, położyć się. Dudz. 63. Moje zdanie , abyśmy taborem raczej, a nie rozsypką ztąd ustępowali. Birk. Chodk. 9. Umyślił nakoniec zasłaniając się taborem, uchodzić z miejsca. Kraj. Czaru. 52. Kładą się taborem wojska , obóz z obozem zetknąwszy. Krom. 92. — §. Tabor arlylery-czny, park, obóz artyleryczny, czy to pod fortecą, czy w polu postawiony. Jak. Art. 3, 320. et 2, 168. ber îlrtilleneparf. — §‘. Ś. Paweł był rzemieślnikiem około taborów, skóry zszywał etc. Sk. Oz. 58. około namiotów', Ctn 3eUma$er. — §.' 2) Tabor pastuszy, przenośna owczarnia , albo płoty, któremi owce na noc ogradzają. Dudz. 65. hurty, bie $firbeit, ©thäfcri/ürbeit — §. W mowie Słowiańskiej tabor, mnogość ludzi, bydląt, naładowanych wozów lub pak na bydlęta, kiedy wojsko abo lud pasterski przenosi się z jednego miejsca na drugie, n. p. pasterze przenieśli się na inne miejsce z całym taborem, i. j. z swoją owczarnią, i ze wszystkiemi rzeczami Za wojskiem poszedł wielki tabor, cały tabor stanął obozem. W Ruskim dyalekcie , gdy się przepędza wielkie stado bydła , mówią : przeszedł tabun , Ross. TaóynTj. A ponieważ w owych pierwszych czasach ludzie odprawowali swoje wędrówki po górach ; przeto gdziekolwiek stanęli , nazywali takowe miejsca taborem ; ztąd dotąd się mówi : pasterze lub wojsko stanęło taborem , otaborow-ało się , kiedy na jaki czas stanie i obóz swój okopie lub wozami obstawi. Kotł. Rozpr. Mskr. 4, p. 622. Bolesław przez puszcze siódmym taborem do miasta Kołobrzeg przedarł się ; septimis castris. Krom. 126. (siódmym obozowaniem). TABORET, u, m., TA-

636

TABLICA.

TABLICOWY - TABORET.

TABLICA, tabulka; S

tolla, toffla, toflizka ; Garn. tabla; Vind. tabla, tabilza,

(tabla, mifa « stół); Croat. tabla, tablicza, (table » okiennica); /Jung, tóbla, tablatska; (Slav. tabla « baterya) ; Ross.

TaÓMua, TaóimiKa, CKpmKa.it», CTynua ; Lat. tabula, Germ.

. bte tafel, baéi täfelten. Tablica do pisania na niej, etnc tafel, baraitf Jlt fd)retbcit. Starożytni nie na papierze piórem, lecz żelaznym stylem na ołowianych, lub drewnianych woskiem naprowadzonych tabliczkach , pisywali xięgi i listy. Mon. 73, 206. W początkach pisano na tabliczkach woskiem powleczonych sztylecikiem. Mon. 70,

263. Tablice do pisania bywają lipowe. Kluk. Rośl. 2,

166. Tablice z łupkowego kamienia. Kluk. Kop. 2, 83,

(Carn. plôsha, plósheza ; Vind. plofheza, ob. Płaski), bie Schiefertafel. — §. Mogliby jeszcze pójść z tablicą.

Wad. Dan. 31. (do szkoły chodzić). Jeszcze się na tablicy uczył « dopiero zaczynał sylabizować, dopiero co się zaczynał uczyć, jeszcze się uczył a b c, jeszcze się uczył na elementarzu. Ossol. Wyr. I Kupida z tabliczką w naukę posłała. Burl. D 4. Suszyć. Pieśń. 2 F. Z tablicą ma za nim chodzić » ma się jeszcze czego nauczyć, nie doszedł jefgo rozumu. Ossol. Wyr. Maleńka miedziana tabliczka, na której wyryty był wyrok. Teat. 49. d, 37.

Stać z tablicą , t. j. z tą , na której zbrodnia wypisana »

.pod pręgierzem; gatunek kary, mit ber 0d)anbtafel au3* gejteflt fctpt. Tabliczki kieszonkowe, puilaresy, 0d)rctbtafel.

Piosnkę tę mi na swoich tabliczkach napisał. Nieme. Król.

3, 30. Gada jak z tablicy, nagotowany należycie , jak z partesów.— Tablice Mojżeszowe. Gosi. Gor. 106. bić ©e= fejjtafellt. Na jakiej to tablicy pisano? zkąd to? nie prawda! nie powinność! roo fteljt c3 gefchrtebeit? Rozum rodzi się, jak tablica goła; co na niej napiszą, to na sobie nosić musi. Rej. Post. L l l 3. Dzieci, jak tablica, na której nic nie napisano, ale może się napisać; a gdy się napisze, trudno zmazać. Pelr. Ek. 100. — §. Tablica abo deska gładka, równa, drewniana, kamienna, jak portatyl kościelny, do zegarów na równi. Gn. Th. 1151. eilte glatte, &afel. Tablica stołowa, ob. Stolnica. Tablica, na której w hucie śklanej tafle się rozprawiają. Torz. 48.

— Tablica, tabliczka, coś na kształt tabliczek, n. p. Tabliczka czekulady, tabliczka mydła ; układać co w tablice, w tabliczki, — Tablice, tabliczki'ślubne , ©elubbc* tafeln. Dąb sam tylko jeden był stojący, Wielką liczbę na sobie obwiązek noszący, I tabliczek pamiętnych ; ex volô. Otw. Ow. 336. Grób jego ślubnemi tabliczkami uczcił. Ghodk. Kost. praef. — §. Tablica pisana, tabela, w rzędy pisany spis, eine Tabelle; Eccl. npaBHMLtmua , (cf.

BORECIK, a, m., dem., gatunek stoików bez poręcza i frymarczyć, kupić i odprzedawać; t)erfd)ad)ertt , surfait* ściany do oparcia, ein ©tnij! oljne Seltne Mtb dürfen.⁴ Wy-    fc^en. Grzebło za jagody chłopiec tachluje. Zab. 13,

godne stołki dia ludzi prawnych; taboret dla pisarza.    134. Tachlować zawsze z przyganą znaczy, tak źe albo

Teat. 20. b, 123. Chciej sobie wygodzić na taboreciku ,    niestałość i lekkomyślność, albo chęć oszukania i dro-

bo jednym tylko krzesłem obchodzimy się. Teat. 6, 41. bnych zysków wyraża. Ossol. Wyr.

Zab. 9, 347. Zabi. Pam. 84. 162. TABOROWAĆ cz. TACZAĆ cz. contin., (cf. toczyć); (Ross. TanaTt obrębo-niedok., Otaborować , qu. v., utaborować dok., wozy po-    wać, zszywać dwa końce, stykać zszywając); taczać co

stykać, dyszlami pospajać na kształt taboru; bie SBagen    okrągłego, lub co na czym okrągłym, pomykać z wolut etiuutber ftecfen, U)te in einer SBagenburg. Każdy wóz,    na; Carn. takam , takniti, takûjem; Vind. takati; Ross.

KaiHTB , noKaTHTb, Karaib , KaTHBaib, nauaib, Kamtyn», KauHBaib; (taczanie;« Ross. Kanta, Kaiame) , rofiljett, lang* fam fortfdfieben. Taczać się na czym, pod czym, volu-tari, ftd) ttialjen. Taczał się na brzuchu, przewalał się. Ossol. Wyr. — Aliter : Taczać się , potaczać się , ( cf. ‘szwankować); taumeln, türfein ; Boh. kacym se , kaceti se ; Sorab. 2. sze tokonisch , tokotasch ; Sorab. 1. motam szo, (cf. miotać się); Carn. oppotękam se ; Vind. fe vertivati , vertitife, veihlati , blagutati, fe spotikovat, fhematati ; Croat. zvrôchamsze, (cf. wracać) ; Ross. ma-laTbca. Pijany o świecie nie wie, na nogach stać nie może, tacza się to tam to sam. Dambr. 12. (kaczki zagania). Szewc pijany jak bela, taczał się. Teat. 22. c,’ 34. Kto trunku Lincestowej rzeki gardłem łakomym dobierze, tacza się, nie inaczej by pijan na winie ; titubât. Zebr. Ow. 385. TACZAŁA, herb; żóraw , a z każdej strony gwiazda. Kurop. 3, 51, ein SBappett. TACZKI plur., Gera. taczek, (dem. Nom. tak, taki), ber ©dfltbfar* ren; Boh. tacka, kolećko, trakâr; Carn. tazhka, shaj— tèrga ; Vind tazhka, tazhke , tazhizhke , vliezhna trugla , hare, famoteshniza , fhailerga ; Croat. tachka , tóchke ; Slav. kolica , tralje ; Ross. ranita, (Tamta szew za igłą). Taczki n, p. do wożenia ziemi w ogrodzie. Kluk. Rośl. 2, 166. Niechby się tu pokazał teraz nieboraczek, Wiemy co z tym uczynić, wnet pójdzie do taczek. Treb. S. M. 50. błoto skrzybać po ulicy w kajdanach , ©tragen fepren. Od taczek go uwolnił. Teat. 30. c, 56. TACZKARZ, a, m., posuwacz taczek; Boh. koleenjk ; Vend, takavez, tishavez ; Croat. tachkovozecz , ber ©d)Ul>* farreitfdneber. — §. Taczkarż , co taczki robi, przedaje, ber ©clmMarrenmadfer. TACZKOWY, a , e , do taczek należący, ©dutbfarreu *. Taczkowa robota. Zaiu. Gosp.

TADEUSZ, a, m., imię męskie, Tlfabbctuê. — Prov. Tadeusza śpiewać , z torbą pójść na dziady, an ben S3ettclftab fomineu. Zdrowie ztraciwszy i fortunę, chodzi po ogrodach, gwiżdże sobie, a Tadeusza piosnkę nóci. Teat. 32. b, 23.

jak tylko stanie, tak zaraz jeden po drugim taboruje się. Jak. Art. 2, 306. — §. Obozować, lagern , ein Sa* ger anffdjllagen ; Carn. taborim* fortyfikuje ; Croat. taborim castra melor; Vind. taboriti , tabor sabijati , postaviti;

Bosn. taboriti, ograditi ; /2a<7. taboriti, utaboritise, tabo-rimse, utaboriti. TABOROWY, a, e, do taboru należący, obozowy; SBagenbnrg*, Säger*; (Slov. tóborsky; Carn.

. taborske * forteczny ; Croat. tabörszki ; Rag. tâborski, ta-borni). Lgną nieprzyjaciele przy brzegach samych taborowych. Białob. Odm. 49. TABORZANIN, a, m., taborem stojący, obozujący; ber in ber Sagenburg, trn gclblager fłeflt. Taborzanie z góry Polakom byli na wielkiej pomocy. Biel. Św. 239 b , (Carn. taborê * komendant forteczny).

TABULÂT, u, m., blaszane nakrycie fontany, bie blecbetnc 2)ecfe über einem ©prtngbrunnen. Tr. TABULATURA, ob.

Tablatura. TABUŁKA , ob. Tabliczka. ^

‘TABUN, [u, m., n. p. Arkan do łowienia koni w stadzie czyli tabunie. Goieb. Dom. 166. stadnina, trzoda koni chowających się na swobodzie, eine fferbeljerbe im tyalb* tnilben 3ufhutbe 2], ob. Tabor.

1.    TACA, y, z., TACKA, i, z., dem., [z tureck. tas * pocu-lum. Men. I, 1311 — 2], naczynie, na którym filiżanki z herbatą, kawą .etc. roznoszą; (Oberb. bte. Tage), ba3 5!affeebret, Tgeebret; Vind. taza , postriefbauna platiza, sdeliza, postriefhielniza ; Ross. iiOAHOceifb, n04H0C'b.

Do kawy trzeba imbryczków, łyżeczek, tac, puzderek, a to wszystko musi być srebrne. Kras. Pod. 2, 135.

Królowa dała różne sprzęty służące do kaplicy, jako to krucyfix, tackę do ampułek, pacyfikał. N. Pam. 17,

149. — §*. Czasza, czara, miska; (Ross. Taai, Tasrntb,

Ta3nme, miednica), eine Taffe, ©ctyale, Trtnffdjalc. Garnce i tace i kubki. W. 4 Reg. 25, 14. Ani się gęste miodem okrywały Bez starania pilnego lasy, i bez pracy Wino w żadnej pływało samorodne tacy. Uslrz. Troi. 28. w jagodzie, w gronie.

2.    ‘TACA, y, z.-, dziesięcina, Germ. ber Tag, z Łac. de-

cem ; Sorab. 2. daza, dazent; Carn. daz; (Vind. taz, da-    TAF ! n.    p. Zagraj pierwszy    odezwał się:    huf!    huf! huf!

zia » akcyza), ber    3^ente. Niektóre dobra osepy czyli    za nim    inni: taf tuf ! taf tuf! taf tuf !    Teat.    19.    b, 72,

meszne , tace etc.    starą miarą odbierają. Vol. Leg. 7, 332.    pewny    odgłos szczekania.

TACHER, chru , ?n.,    sztuk. 12. Solsk. Geom. 3, 137, tu-    TAFLA, i,    z., TAFELKA, i, ź.-,    tfm., tafla, w ogólności,    kształt

tacher; nożów Węgierskich tacher. Instr. cel. Lit. Prae-sertim de pellibusp etn 2>uj$enb gellcljett, fFaudjmerf. Od tachru skór drobniejszych po gr. 20. Vol. Leg. 3 , 646.

TACKA, ob. Taca 1).

TACHLOWAĆ, -ał, -uje, cz. niedok., mieniać, przemieniać, zamieniać, szachrować co za co, sztychować co za co,

zin ; Germ. ber Tadfer, ettt ®u$ettb. Nożów szwedzkich czworograniasty każdy. ex opposito tablicy, nieco podłużnej , eine tnerecftge Tafel, ein Stered* yon trgenb ctroaê. Gada , jak gdyby w tafelki i wzorki wyrzynał części mowy swojej. Pir. Wym. 258, (cf. w talarki). Tafla śkla-na, szyba wielka; eilte ©laötafel, Tafel, groge ©laêfcffetbe. Dziś oprawiają tafle' w oknach nie w ołów, ale w listewki drewniane, i szpary wylewają kitem. Świtk. Bud.

251. Zasunione taflami karety. Zab. 10, 215. W hucie śklanćj, skrzyniowa tafla jest tak wielka jak półar-kusza regałowego papieru ; te zwykły się pakować po sztuk 120 w paki, które się nazywają skrzyniami. Torz.

Tylko się w lekką jakąś tawtę uwinęła. P. Kchan. Orl. 1, 176. Ziele to w cyndelin abo w tawtę cienką zawiązać, nosić na szyi. Syr. 97. — Transi. Już podnoszą drągi I rozwijają tafty na zaciągi. Jabł. Ez. 171. chorągwie. — Aliler : Wszyscy białe tafty na sobie nosili; niveas vittas. A Kchan. 170. Anius głow-ą białemi^taftami otoczoną trzasnąwszy, powiedział smulliwy .... Zebr. Ow. 356; (niveis vittis). > Dąb ten w poły °tavvt i tabliczek moc opasowała. Zebr. Oiu. 212; \viltae medium eingebaut). TAFTOWY, ob. Kitajkowy; Boh. tykytowÿ ; Ross. Ta<t>Tflnbiłi.

172, Skrzynia śkła w hucie trzyma 120 tafli śkła or-dynaryjnego ; przednie zaś tafle na kopy się rachują. Magier. Mskr. Rosajda w hucie tafla śkła ordynaryjnego zielonego. ib. Podlać taflę sposobem zwierciadłnika cyną i merkuryuszem ; tafla podlana jest zwierciadło, ib. — §.

Talia w stolarskiej robocie, deska kwadratowa gładka lub wysadzana, z gładkiem na około fryzem, jak bywa w

posadzce, w blacie bilarowym^Magier. Mskr. ctlie $3rcb "TAFTAJ, ja, m., ‘TAFTUJ , Tat., przykrycie na strzały tafel beçm ïtfdjler, cf. taflować, taflowanie. — g. Tafle    Czart. Mskr., bte Sîiidjerbetfe, ©ccfe über bte $feile ; ( Eccl.

z chróstu plecione używają się, gdyby okopy abo dzia-    Ta<J>ia nakrycie głowy u Mahometanów zwyczajne, da-

łobitnie na mokrym miejscu przypadały, za podłogę dla    wnićj w Rosyi używane , aż do zakazu przez Jana Walu dzi Jak. Art. 1, 579. ffictftgfafcln, j$M;teit t)0tt 9îetferu    silewieza; Carn. totach catapulta). Miał Tatarzyn kożuch

jur Unterlage auf einem fenylen Soben. Tafla, zastaw-n na    na wywrót, taftaj na strzałach paczesny. Pot. Jow. 52.

śrzodek stołu zwierciadłowa, kruszcowa, lub jakakol-    —Fig. W swym tuzinie zostając zgodni ‘apostoli, Świat

wiek kształtem tablicy; dli ÏGfelauffiijj/ îifôauffflfc. Nigdzie    napełnili, choć im Judasz, jeden szuja, Lecz dobrali

biórka, sekreteru niemasz, stół bez przybrania i ‘tallów    inszego, wypadnie z taftuja. Pot. Pocz. 628. (z kołcza-

(tafel) Teat. 19. b, 11. — Tafla cześć stołu, do przy- na, z liczby ich).

tknienia do drugiej n. p. Złóż trzy tafie razem, cf. stoi- TAIĆ, -ił, -i, taję czego, co, cz. niedok.; Hob. tagiti; Slov. nice, Sifctybreter. TAFELNIK, a, m., w hucie śklanćj,    tagjm celo, diffiteor, nego ; Sorab. 2. tawisch ; Sorab. i.

rozprawiacz tafel śklanych, ber £afe!fłrccfer tn ber @la8*    tawic?, potawież , (tayu szo simulo , assimulo) ; Carn.

fu’itte. Cholewę, sztukę śkła, jak pęcherz rozdętą, z obu    tajim nego; Vind. tajit, obtajit, vtajiti, nikati, nekati {

końców otwartą, otrzaskawszy tafelnik , rozprawi z niej    satajit-i, sanikali negare, (odtajiti, odrezhi, sarczhi* od-

tafle w kaszubię. Torz. 32. Do osobnej izdebki choie-    mówić); Rag. tâjati , pascitti, zapscitti negare, inficiari;

wy nicrozprawne tafelnicy stawić mają, żeby się nie za-    f/ung. tagadom , tagadni diffiteor, nego\ Dal. tayati ne-

kurzyły. ib. 16. ib. 102. TAFELSZTYN , u, m., Germ.    gare; Croat. tajim, zatajam nego, inßcior, taimsze lateo ;

ber îafelfîeftt, ein Sentant. Szlifują się dyamenty na ta-    Ross. TaHTb, npfiTaTb, npaay, (cf. sprzątać); cf. Lat. te-

felsztyny, u wierzchu i u spodu płaskie, a na bokach    gere ; Alleman. tagen, dagen ; Tatian tahan ; Otlfr. tha-

mające tylko jeden rząd szlifowanych polek. Kluk. Kop.    gan ; Strycker dagen; hl. thaecka ; Svec. tiicka ; Anglos.

2, 28. TAFLOWAĆ , -ał, -uje, cz. conlin., potaflować,    theccan, thaccian ; Dan. däkke ; Germ, beefen ; Golh. thiu-

wytaflować dok., taflami drewnianemi czyli deskami po-    bjo occulte, clam); w sobie ukrywać, üerbebleit , geljetm

kładać; Germ, täfeln, mrôtôfcltt; Slov. taflowati, dlażiti;    galten, be^ ffcfy bemalten, oerbergen. Czas wszystek ma być

Sorab. 2. tofflowasch ; Sorab. i. zdeskuyu,. wobdeskuyu ;    łożony na takich zabawach, których by mm nie trzeba

fing, deszkazni ; Vind. tablati , stablati, sdilami oblizh,    było taić i ukrywać. Pilch. Sen' list 2, 353. Rozka-

podnjati, popodnjati ; Croat. tablam ; Hoss. oÓHBaTb 40-    żuje wam taić co powiem, az przyjdzie do skutku. Teat.

CK8MH, napneTŁ CA&iaTb. TAFLOWANIE, ia, n., actio,    46.“ c, 98. Znać było, że skrytego coś w sercu taiła,

baś ïafellt. — §. Opus,    składany tabliczkowy strop, lub    Zab. 5, 435. Nie jest    to tajenie,    gdy o czym milczysz,

podłoga , ściana; Vind.    tahlafhtvu, perfnize, istablenje ,    Kosz. Cyc. 197.' TAIĆ    sie recipr.,    kryć się z czym, mit

istablifhtvu, Germ, bte* Täfelung, baS îafelmerF. Zbudo-    etwa« geheim t$un, bamit geheim feçn. Nie taj sie,’ nie

wał Salomon taflowanie    nad wszystkim domem. 1. Leop.    taj, po coż to wzdychanie! Past.    Fid. 151. Taić się,

Reg. 6, 10. (opasanie a    pobocznice. 3 Leop.). Z stropu    kryć się; ftdf oerbergen,    oerftecfen.    Niech zdejmą ludzie

¹ z taflowania gmachu wieńce nań spuszczano. Warg.    maszkarę, pod którą się kryją. Mon. 65, 130. Cnota, jak

Wal. 310. TAFLOWY, a, e, do tafel należący, kształ-    szydło w worze, się nie tai .Boh. Kom. 1, 203. “TA-

tu taflowego ; ¹ ©la^tafcl « , ïafel « . Najpiękniejsze okna    JA, ob. Tajnia.

są szyb taflowych. Siviik. Dud. 251. Majster ten umiał Pochodź, tajemny, tajemnica, tajny, tajnik, tajnia, taj-robić ze śkła taflowego cholewy. Torz. iŚkł. 101. Na    no, potajemnie, utaić, zataić.

tćti, tâl, tngi, gihnauli, gihnu, odgihnauti, odgiżenj; Sorab. 1. tacż ; Bosn. tajati ; Croat. taliti ; Carn. tajam , kopny se , skópnem , skopniti ; Vind. kopniti, kopneti, skopniti, kopnie fneg; Ross. Taaib,

HdaeBaTb, ciaaib, Ta,iUH, Tajb, (Tajb odmiecz); Eccl. iiCTaHBato, (HCiaeBaio stapiam, ncranTCJihnuïi liquabilis) ; Germ, tyautn, auftfyauen; Svec. töa; Anglos. thavan ; Angl.

ślepej podłodze daje się druga podłoga, gładka lub ta- TAJEĆ , tajał, taje med. niedok., slajeć, stajał dok. ; (Boh. flowa. Magier. Mskr., cf. parkietowa.

TAFTA, *TAWTA, y, z.; Ital, ta (Te ta ; kitajka, Germ. ber Raffet; Boh. tykyta ; Sorab, 2. taffent; Carn. kamuka ;

Tato, HCTaaTb,

Vind. kamuka, tofat, tafant; Croat. tafet, tafùta ; Rag. svilenizza ; Ross. Ta4>Ta, (cf. tabin). Z młodu w tafcie, na starość w płachcie. Cn. Ad. 1277. Białogłowy kształtnie uściegnione w telie i tafty zielone. Tward. WY. 470.

laz negans, abseondens; Eccl. raiÎHHHKB sekretarz Tau-óhhkT) tajemniczy spólnik, fem. TaitÓHima) ; tajnia, miejsce tajne; etn geheimer Ort, ein ©chlupfminFel. Od ognia wszystkie spustoszone Tajemniki wniwecz obrócone. Kulig. Her. 298. TAJEMNOŚĆ , ści, i., tajność , skrytość ; Croat. otajnozt, otàynoszt, taysztvo, otaysztvo ; Rag. potajnos, skrovitos , bie ^eimli^feit. Jam zawsze uczył w kościele, w tajemności nicem nie mówił. IV. Post. Mn. 164. — Transi. Tajemność, cichość, skromność, łagodność. Ossol. Wyr. ©tille, SRupc , ©anftheit; — ukrytość, skrytość, Verftecftheit. TAJEMNY, a, e, — ie adv. ; Boh. tagemny, potagnÿ, potagno, tagné, sau-kromnÿ, saukromj, (cf. skromny); Slov. tagné, tagno ; Croat. otàyni, otajno; Dal. szkrovito, (skrycie); Rag. potójnj, otajni, skröviti ; Bosn. otajni , potajni, skroviti; Slav. potajan, otajni, olajini, otajno ; Ross. TaHHUH, Ta-HHCTBeHIIhliî, TaUKOMŁ, TaeftTB, yXOAOM'B, yxo^KOK) ; Eccl. TftH, KTSii ; ■— §. 1 ) tajny, potajemny, skryty, ukryty, kryjący się; geheim, heimlich, verborgen. Tajemna schadzka. Cn. Ad. 1151. (cudzy się tam nie ukazuj). Małżeństwa tajemne, matrimonia conscientiae. Pam. 83, 2,194. Nie-masz nic tak tajemnego, coby się objawić nie miało. Rej. Post. Ij l l 5. Trudniej się ustrzedz tajemnego nieprzyjaciela , niżeli jawnego. Past. Fid. 93. Tajemny ból cięższy. Cn. Ad. 1152. (skryta rana niculeczona). Co chcesz mieć tajemnego , miej u siebie samego. Cn. Ad. 88. — Członek tajemny. 5 Leop. Genes. 17, 11, (ob.

tl au ; Dan. töe) ; śnieg, lód taje, topi się, rozpuszcza, odwilżą; ber ©d)nee, bcrô ihaut auf, jerfUejJt. Gdy na wiosnę słońce rozpościera swe promienie, po górach śnieg ozdobny taje. Tward. Wł. 201. Marcowy śnieg taje. Dej. Post. S s 2. Śnieg taje od mocy Nota. Bardz.

Trag. 470. Tają ludzie z lodem. Pot. Syl. 298. Póki— by przed niemi nieprzyjaciel jak lód przed słońcem nie stajał'. Tward. W. D. Bi. — Fig. Trupieje z strachu i z bojaźni taje. Morszt. 59. Srogo mu się stawił, lecz potym tajał, aż się i udobruchał. Ossol. Wyr., cf. mięknąć, łagodzić się, spuszczać z ostrości. — Absolut.

Taje na dworze * odwilgło , odwilż, rozciecz , odmięcz jest; eS tfjauet braußen, e3 ift Sfianrcetter.

TAJEMNICA, y, i.\ Boh. tagemstwj, tagnost, ( ob. Tajność); Slov. tagemstwj; (Sorab. 1. tayenstwo, tayeno simulation Carn. tajba negatio); Carn. skryvnûst; Vind. skriunost, (cf. skrytość); Hag. taj, tajstuo, potaja , po-tajnos, skrovitos ; (Bosn. otajstuo sacramentum, myste-rium); Hung. tetok, (tagadâs; Croat. tajenye inficialio) ;

Ross. TaiincTBO ; co ma być tajono, zamilczano, sekret; baâ ©ehetmmjü, maß geheim bleiben foU. Póki jeden wie, tajemnica jest; gdy już potym przyjdzie na drugiego wiedzieć, już się rozsławi. Eraz. Jez. K 2. Tajemnic nie łacno się leda komu zwierzaj. Cn. Ad. 1151. (miej język za zębami). Tajemnic cudzych nie chciej przyjmować, Przyjęte pomnij wiernie zachować. Cn. Ad. 1151.

chowu jacy, verfcbmicgetl. Niewiasty świegotliwe nie tajemne są. Petr. Pol. 467. Zmyśliłem tajemnicę, chcąc doświadczyć, jakoś tajemna, a jakoś powściągliwego jeżyka. Eraz. Jez. J, 7 b. TAJEMNIE, ob. Taić. TAJNIA, i, z., ‘TAJA, i, i.\ Rag. taj, tajstvo , potaja, potajnos, skrovitos, zataja, skroov ; Eccl. Taimaa ; Ross. Tanna; tajemnica, sekret, skrytość; baö ©epeimniß, bić Verborgenheit. Postrzegłem w słowach jéj jakieś tajnie. Teat. 45. b, 84. Ufając miejsca tajni, córkę tam ukryła. Zab. 15, 17. Kniaź. Już teraz duszy mojej odkryję ci tajnie. Trel). S. M. 85. Na coż on przecież mówił, te tajnie coż znaczą? Teat. 43. b, 7. W tai zachowany skarb umiejętności. Zebr. Ow. 5 b, (cf. pod korcem). Takie czasy wspominają , gdzie co dziś w tai siedzi , po wodzie pływała Ortygia. Zebr. Ow. 585. W tajnie natury bystro się zacieka. Kniaź. Poez. 2, 107. Wiedzący tajnie, Ross. TaiiHCTBeHHiiKŁ, TannoBtAeEfB ; (Eccl. Tafi-H0B04CTB0, Graec. gvaraycayiu, initatio in sacris ; TaiiHO-B04HHKB Graec. praraymydg, TanH0B04CTByj0 initio). TAJNIK , a, m. ; Boh. skreyśe, (tagnice metryka); Sorab. 1, zkhow, (cf. schowanie) ; Carn. lâma ; Vind. sakotek (cf. zakat), skrivalifhe, skrivauniza, zakotje ; (tainik * zaprzeczający, f. tainiza; Croat. taynik , taitel, zataitel, zatajnik negator, otàynik « sekretarz ; Bosn. tajnik, koji mu-ci * milczący człowiek); Bosn. skrovisete, mjesto potaj-no; Rag. tajniza ; (Slav. tavniza * więzienie , cf. ciemnica ; Eccl. TAHtiHKTi sekretarz); Eccl. 3äKpOBB, (cf. zakryć); Ross. TaihiHKB, TaiiHHneKB ; miejsce tajemne, skryte, ein geheimer, verborgener Ort, ein ©chlupfroinfel. W tajniku co

639

TAJEMNICA - TAJEMNIE.

TA JEMNOŚĆ - TAJNIA.

^Tajemnicę trudno zatrzymać, ib. 1152.— §. Tajemnica, rzecz tajna, którą ukryto, której niedocieczono ; ein ©e* Wstydliwy). — §. 2) ‘Tajemny, milczący, tajemnicy do-heimniß, etmaä ©ehetmeei, Unbefannteê, UnerforfcbteS. Nie wiem, co to ma znaczyć, pojąć trudno tę tajemnicę. Teat.

29, 57. Kto może rozumieć tajemnicom pańskim. Rej.

Post. X x 4. Głębokie tajemnice na rozumy nasze. Rej.

Post. D d d 2. Czego w niego piorun nie uderzył, boskiej to mądrości i cierpliwości tajemnica. Sk. Dz.

257. Tajemnicą nazywamy sakrament ciała i krwi pańskiej , że ich pod postaciami chleba i wina okiem cielesnym nie widziemy, tylko wiarą. Iiarnk. Kat. 173. Tajemnicą tam jest, iż insze widzimy, a insze rozumiemy. Żarn. Post. 155 b. Kielich do służby tajemnic boskich. Sk. Dz. 594. — §. Chrystus w ten czas mówił bez żadnej tajemnicy abo ‘przekazy trudnej powieści. Baz.

Hst. 173. bez sekretu, bez tajemności, nietajemnie » jawnie. — §. W tajemnicy, pod tajemnicą* tajemnie, potajemnie, sekretnie; geheim, ttt ©C^etm. Alexander z Janem Olbrachtem w tajemnicy był postanowił, iż miał ciągnąć do Wołoch. Slry/k. 649. — §. Tajemnica, tajnik, tajnia, izba sekretna, ustępna, miejsce niedościgłe, latebrae. Ossol. Wyr. ein ©chlttpfminfel, verborgner Ort.

“TAJEMNICZY, a, e, pełen tajemnic, geheimnisvoll. Sen tajemniczy. Przyb. Luz. 153. Staś. Num. 1 , 226. Głębokie milczenie ostrzegać zdawało , iż to jest tajemnicze miejsce. Staś. Num. 2, 189. TAJEMNIE, a, m., tajnik;

(Boh. tagemnjk secretarius ; Sorab. 1. tayicżer, tayencz simulator ; Carn. tajivz negator ; Vind. tainik negator, fem. tainiza, (cf. Vind. tat fur, złodziej) ; Croat. taitel, tajitel, tajnik, zataitel, zatajnik , fem. taitelicza , otàynik secretarius, (cf. tàt /«;); Hung. tagadó inßciator; Rag. tâja-

640

TAJNOŚĆ - TAK.

T A K.

Cn. Th. 1154.

o 2.

nic. ib.

kryć. Budn. Deut. 27, 15. On tę naukę z tajników i ciemności na światło wyprowadził. Pilch. Sen. îask. 5. TAJNOŚĆ, ści, ź, tajemność, bte $eimltd)fett ; (Boh. tag— nost, tegnost; (Sorab. 1. tayenstwo obłudność) ; Bosn. tajnost, mucjanje ; Rag. tajstvo, potajnos ; Croat. taysztvo, otûyszlvo ). Nauka krótka o tajności chrztu. Baz. Hst. 568. TAJNY, a, e, TAJNIE, TAJNO adv. ; Boh. tagny, tegnÿ, potâgnÿ, tagné, potagno, podtagi ; (Sorab. 1. tayencz obłudnik, cf. 'pokrywca) ; Slov. lagnÿ, tagnè, tagno ; Carn. tajne; Vind. skriun , mouzheun , skriufhen «skryty; Croat. tajiv, tayni, otàyni , otajno; Hung. tit— kos, tagadbató ; Rag. tajni, olajni, potâjni, skroviti; Dal. otayni, szkrovito ; Bosn. otajni, potajni , skroviti; Slav. potajan , otajni, otajini, otaino; ( tàvan * ciemny); Ross. TamiUM , TaHHCTBenimn , TailKOML, Taejn, ; Eccl. Tan, man, oian; tajemny, skryty, sekretny; gehenn, oerfcorgen. Nie jest nic tajnego, coby nie miało być wyjawiono. Rej. Post. U u i. 1 Leop. Luc. 8, 17. Bogu nigdy nic tajno nie było. Rej. Post. X x 3. Konsyliarz tajny le-gacyi. Gaz. Nar. 1, 103. geheimer SegationSratß. tajne sądy, inkwizycya Ross. TannaH. — §. Tajny, tający w sobie, milczący, nieotwarty, zamknięty, mrlczek ; oerfdniuegett, pcttnltcp, ocrfdjloffen. Królowa, będąc tak tajną, odkrywa w^arn najskrytsze życia swego sprawy. Nieme. Król. 1, 79.

TAJSTRA, y, z, TAJSTERKA, i, i. , dem., torba, juki; ßlov. tanistra; Hung. tariszna ; (cf Lat. canistrum ; Sorab. 2. tej Ca .* puszka); Germ. ber £o.rnifter, ©djttappfacf. Opatrzył się żywnością podróżną do tajstry, chlebem, serem. Papr. Ryc. 282. Tajstra na ser, kij pasterski w reku. Jabł. Ez. 110. Suchary w tajsterkę włożyła, i wybrała sie w drogę. Tward. Pasq. 48. Radź. 1 Sam.

17. 40.

TAJSZKA Ruska, pstra gunia, koc, cento. Macz.? [w karp. taszka * toboła, wełniana torba 2j.

TAK, u, m., TAKI, ów plur., (taczki dem.) ; kara taczająca się o jednym kole, ber ©djitbfarreit. Taki, rydle, motyki. Pelr. Pol. 454. — §. Pewna miara, tyle ile się w taku mieści , ein ©eßubfanen ooll. Skrzynia wapna ma taków 12. Solsk Geo'm. 3, 137.

TAK, TAKO adv., TAKUCZKO, TAKUCHNO, TAKUTEŃKO, TAKUIËNECZKO intensiv. ; Boh. et Slov. tak; Sorab. 1. tak, takhley, hay; Sorab. 2. tak; Carn. tók, toku, laku, tokistu ; Vind. tak, taku, takou, tai, letaku, leta-kou ; Croat. tak, tako, ovak , ada, anda ; Dal. tako; Bosn. tako, na taki nacin ; Slav. tako ; Rag. takko ; Ross. Tam, Tanom ; Erd. tsko, cni|c; (cf Cliald. "p dach, Ula , ista) ; tak, tym sposobem ; fo , auf biefe 9Irt. Z nią nie można tak, trzeba ostrożnie. Teat. 17. c, 15. Oczy jej zapłakane, poszarpane szaty, Nie tak pociechy niosą, nie tak jadą w swaty. Jag. Wyb. C 4. Tak kostka padła ; tak się trafiło. Cn. Ad. 1152. Tak musi być; bez tego nie może być. ib. A co tak, to pozwolę. Teat. 36, 107. Ja tak chcę, i tak być musi. Teat. 25. c. 5. (sio volo , sic jubeo , stat pro ratione volunlas ). Synu, ‘przecześ nam tak uczynił? Sekl. Luc. U. (dlaczegoś sie nam tym sposobem zachował?) Tak się rzecz ma. Cn. Th. 1133.— Describ. Tak a tak mówił. Cn. Th. 1132.

(tym kształtem, tym sposobem). Jak ci się wiodło? 1$.. Ot tak, i źle i dobrze. Teat. 30. b, 90. (zwykle, fo fo). — Tak sobie, tak tez, tak bez pewnego powodu, bez celu, z przypadku, nie wiedzieć dlaczego, ubrdało się; (u, nur [o, o|ne beftlmmten Setoeggrunb. Coź cię do takiego pytania przywodzi? łj-. Nic, ja się tylko tak pytam. Teat. 30. b, 13. Ci mospankowie , będąc napo-mnieni o swoje w mówieniu wolność, odzywają się bez zająknienia: ja to tak tylko mówię. Mon. 74, 140. Po coś przyszedł? I}-. Tak tez. Cn. Th. 1133. Tedy Jezus spracowany z drogi, siedział sobie tak nad studnią. 1 Leop. Juan. 4, 6. (z niechcenia). Wolałby był tak pu-stopas chodzić. Weresz. Reg. 120. Gdyby się żeglarz chcąc tak puścił na wodę dobrowolnie, i dał się tłuc o pnie i kamienie, azaby nie rzekli kupcy, i to niecnota, nie szanuje samego siebie, okrętu swego, kupców i 'kupli ich. Jer. Zbr. 95. (na los, na szczęście, na azard, nieostrożnie , be? należytych przygotowań ). Gdy okręt nie mógł zdołać przeciwko wiatrowi, puściwszy-okręt wiatrom, tośmy tak się wieźli. 1 Leop. Act. 27, 15. (puściwszy się płynęliśmy. Bibl. Gd.; oddawszy się panu bogu). Skoruczko się wytrzeźwią, zapomną wszystkiego, I ciebie tak wr nadziei zostawią samego. Papr. Przy, A 4. (bez skutku obietnic). — Iż dobrze jest człowiekowi tak być; jeśliś pojął żonę, nie szukajże rozwiązania, jesteś rozwiązań od żony, nie szukajże żony. 1 Leop. 1 Cor. 7, 27. (nie żonatym być, bezżennym, wolnym sobie). — §. Tak cum endit. — że, in interrog. I także to ma być? i także mię to szanuje? Cn. Th. 227. alfo fo !— Cum endit. — ci; takci * nuźci tak! freplid) fo. Takci napisano jest, i takci musiał Chrystus cierpieć. Seid. Luc, 24. Takci ja to mówię ; takci ja rad i Takci on to mówi, nie będzie z dudki łowią. Cn. Ad. 1155.    1 tak , i takci* i bez go,

więcej nie trzeba ; and) fo fd)on genug, opite bteß genug. Będziesz miała dosyć i tak zemsty, nie przyczyniaj żalu mego. Teat. 17, 152. Jejmość ze strachu ledwie i tak żyje. Teat. 16. c, 102. Daj mi pokój, i takci źle. Cn. Th. 227. Nie pij, i takeś już sobie podpił, ib. Zamknij, i takci izba nie wiele ciepła, ib. Nie chwal go, i takci niedbały; iron. i takci dobry, że go chwalisz, vel chwal go , i takci pilny. ib. I takci dobrze, ne sic quidem male est. Cn. Th. 227. and) fo ifi$ gut, muß e3 gut fepn. — Aliter, conclus.: 1 takci zginął, umarł, et Ule quidem sic periit. Cn. Th. 227. uttb fo ftarb er. — §. Tak, dajmy to żeby, na przykład, przypadkiem, trafunkiem ; fo juin 33eïp fptel, gefegt ben gali, jufäHig, allenfalls. (Ross. ii Tans * wiec, tedy). Gdyby tak, świętej pamięci matka Wc Panny żyła , na całe życie do klasztoruby cię oddała. Teat. 29, 46, (cf. zdarzeniem). Gdyby tak pulardka była, to-bym jeszcze jadł kawałek. Teat. 8, 45. — §. Affirmation. Tak jest, tak! fo tftS ! ja fo iftS ! ja! (Boh. brż , (cf. bardzo, 'barzy) ; Sorab. 2. jo, żgan ; Croat. tak je, je, jezt, da; Slav. jest, da; Vind. temu taku , adj. temutakefhen * prawdziwy; Subst. temutakefhnost * prawdziwość). O prawda przebóg ! tak jest, nie inaczej. Past. Fid. 294. Ah boże, tak jest, on to, on tu leży. Przyb. Ab. 167. Oj

. 1 Beg. 22, 1.9. Jak zę. Alb. z Woj. 8. Ni e, ladajako. X Kam.,

Co

tak tak, nie darmo się marszczy czoło moje. ib. 90. (id) ja ja 1 Pochlebca nigdy inaczej, tylko jak kaczki tak tak Mościwy panie. Budn. Apopht. 15. (potakuje, pota-kiwacz ; a biało? biało! czarno? czarno!). Pomnę ja lo-kucyą: wróbel dziw dziwi, Tak tak kwaczą kaczory, bę-dziem nieszczęśliwi. Mon. 70, 190. Zdanie swoje wyraża przez tak albo nie. Klok. Turk. 153. ja ober nein. Kto jest za wnioskiem, niech powie tak; kto przeciw niemu, niech powie nie! Gaz. Nar. 2, 184. On będzie mówił tak, a Wc Panna nie, i cała rzecz. Teat. 25. c, 28. U człowieka uczciwego więcej ważą te słowa: tak albo nie, niżeli wszystkie zaklęcia. Teat. 59, 10. Niechaj mowa wasza będzie: tak, tak; nie, nie. Radź. Math. 5, 57. (bądź wasza rozmowa: jest tak, jest!'nie jest tak, nie jest. 1 Leop. ib., bądź wasza mowa, jest, jest, nie jest, nie jest. 3 Leop., cure fRebe fet) ja, ja, nein, nein. Sutö.). Równie oszukuje ten, który powiada, że to tak albo siak jest, lub było, jak ten, który obiecuje, nie wypełniając. Mon. 75, 609. Ile jest obietnic bożych, w nim są tak, a w nim amen. Radź. 2 Cor. 1, 20, (not. * pewne i nieodmienne»). — Cum enclit. Niewiasta odpowiedziała Jezusów i : takci jest panie. Sekl. Marc. 7. nużci tak jest, ja fm)lid). — Ironice: Tak jest, wćj bardzo, zgadłeś, słyszę, ale, trafiłeś! Cn. Th. 1133. ja bod): bu {jaftë getroffen! — §. Gradus: Tak »do tego stopnia, tyle; Croat. tubko; Ross. rojb, CToab ; Eccl. TOiihi.ia, fo, in einem fold)m ©rabe. Już też i nóg nie czuję, takem się schodził. Teat. 10, 78. — Cum adverbiis et adject. Tak gorąco, tak zimno, tak długo, tak dawno; tak wielki, tak rnały, tak stary. Tak wiele, ob. Tyle. Tak drogo » po temu, za tyle. Tak często Eccl.    , ejibiK05K4M.

Tak też, równie tak, Ross. oópa3no ; Eccl. oópasHk. — Tak w czas. Cn. Th. 1155. nie najgorzej, nie najgorszy, nie pośledni; grabe red)t, itid;té JU t)iel. Aby rodzice nie zapalonym gniewem dzieci swych doglądali, ale aby bacznie, mając w tym niejaką dyskrecyą , coby było tak w czas, abo w miarę, a prawie po przęckę, a nie nazbyt, ani bardzo zasepliwie. Glicz. Wych. G 1. — §. Tak-jak; jak - tak , tak-tak; Slov. tak-gako, comparut., fo - rotę ; roie, gletd)roie - fo. (Rag. tâk i lih par impar, cetno licho, n. p. igralti na tak i na lih ; Bosn. tak i lih, takau i lih). — Aequalilahs : Nikomu krzywdy nie czynić, tak ubogiemu, jako bogatemu, tak księży, jako komu innemu. Biel. 105. Poznałam was, jak jedne, tak drugą. Teat. 57, 62. Gwałtem wszystkich śmierć bierze, tak z konia jak z wozu, Tak z łóżka jako z krzesła. Pot. Pocz. 477. Tak nam od głodu umrzeć, jak od miecza, poddajmyź się. Sk. Zyw. 2, 250. Na koniec ludzie, ale niewczas takiiozko jako przeszłych wieków przodkowie nasi na Krzyżaków, płakać a biadać będą. Teof. Zw. E 3. (podobniuteńko, równiuteńko). Jak cię widzą, tak cię piszą. Papr. Ryc. 2. Jak kio z kim, wzajem mu tak będzie płacono. Gaw. Siei. 591. Jak drzewo świeży bierze liść, gdy starv minie, Tak z czasem słów dawniejszych używanie ginie etc. Kor. Hor. 5. Będzie ona tak dobra, jak drugie. Teat. 56, 111. (nie lepsza). Jaki kto sam jest, tak rozumie o drugich. Cn. Ad. 297. Powiedz

Słownik Lindego wvd. 2. Tou» V.

wszystko 'tak jakeś poczciwy. Bardz. Trag. 61. (jakeś poczciwy, wedle twojej poczciwości, na sumnienie zaklinam). — Quoad gradum : Nie tak lichwiarza cieszy kruszec złoty, Nie tak doktora żółtaczka , suchoty, Nie tak dewotkę szwanki cudzej cnoty, Jak gdy księżniczka .... Kras. Mysz. 64. (nie tak bardzo). Tak-tak, iron. Grozi mu: zabije cię, rozszarpię, spalę, w popioł obrócę, na proch zetrę; uśmiechnął się, rzekł tak tak, i odszedł » rzekł ot tak tak! — §. Jak tak Verbo iterato, exprimit conti-nuationem aequalem aclionis vel slalus. Jak je, tak je. Jałt. Ez. 144. wciąż, bez przestanku i końca; cr fript öfyne Sfofjjöreit, in einem fort. Poszła gdzieś, a krosienka jak stoją, tak stoją. Kniaź. Poez. 3, 210. Pies jak szczeka tak szczeka. Kras. W. 15. Jak nie widać, tak nie widać. Zab. 16, 150.    Verbo omisso : Nowy rok po sta

rym idzie, Wszyscy jak w biedzie, tak w biedzie. Zabi. Ż. S. 34. fie ftecfen nad) rote oor in ÜJîotlj. Jak dobrze, tak dobrze; jak źle, tak źle. Cn. Ad. 289. et 295. — Aliter: Jak się kto urodził, tak urodził, dosyć że żyje. Teat. 54, 6. wszystko jedno, jak się urodził, gleidnuel tt)ie. — §. Jak tak »jako, tako; byle jako, jak wypadło, nienajgładziej, nienajzręcznićj, ale jak się udało, nienajlepiej, atoli, przecież; Ross. h Tant, h cflKi, fo fo, fo oiel mögltd), fo roteä gefeit roili, fid) tfnn läßt. Musiałem jako tako wywinąć się. Teat. 53. d, 58. Figura ta z gruba przeze mnie wymalowana, tak jako tako stanęła. Gorn. Dw. 512. Okręt miotany wiatrami szedł jako tako w po-śrzód nawałności. Nieme. Dum. 128. Ujźrzał wilk kiedy wrona na drzewo wleciała, A iż mięsa niemałą sztukę w gębie miała, Rzekł: obym ją oszukał, dostał mięsa tego, Podparłbym jako tako boku zgłodniałego. Papr. Kol. L 4 b. (cokolwiek). Aby granice były jako tako opatrzone , tysiąc żołnierzy do Rusi wyprawiono. Biel. 553. — §. Diversil. Tak-tak, tak-owak, tak-opak, tak-siak , tak - inaczej ; fo imb fo, fo ober anberé. Szatan z panem Chrystusem nigdy się zgodzić nie chce: pan tak, a on opak. Hrbst. Nauk. 0 8. (cf. czart swoje, pop swoje). Każdy ma dar swój od boga, ten tak, a ten zasię tak. Żarn. Post. 3, 597 b. Na jego zapytanie odpowiedzieli , tern tak , a ten tak. u mogę, tak i tak po błocie si tak, ni siak; ni tak, ni owak »

lltd)t fo red)t.— *Cum enclit. -li: Takli » czy tak, czy też; Ob, ober. Zapaliła się wieża z prochy, takli z przygody, takli też kto z najmu zapalił, nie wiedzieć. Biel. 266. Czy tak, czy'sak, wszystko od ciebie zawisło. Teat. 23, 56. Abo tak, abo ‘sak; tel ajas, vel r.eges. Cn. Ad. 5. Wymawiał się jej, i tak i owak, czasem swoją chorobą, czasem na sejm odkładał. Biel. 111. Owa my tak, a bóg inaczej. Gwagn. 184. — $*. Tak tempor. ; tak rok, tak miesiąc, tak tydzień * teraz właśnie rok temu, miesiąc temu etc. » przed rokiem, łońskiego roku, przed miesiącem etc.; eg ift je£t grabe ein Saltf, ein SOîonat îc., oor einem Sollte, üWonate iC. W poborach wiernie zachować się mają nie tak, jako przeszłego roku ; napominamy, aby z większą chucią aniźli tak rok, do tego wszyscy się przykładali. Vol. Leg. 2, 662. al$ oorigeö 3«^* Wszyscy na

81

642

TAKI.

TÂKO - TAKROCZNY.

ten czas mają tak płacić, jako tak rok. ib. 663. et 665. Stryjk. 3Î9. Birk. Podz. 4. Po dwa *grosza z łanu, jako tak trzy lata. Vol. Leg. 2, 740. Cum adject. Tak roczny, prze-szloroczny, łoński, przeszłego roku , (oppos. tegoroczny) ; yorjcttyrig, im vergangnen 3atyre. Wszystek podatek na ten rok obyczajem tak rocznym ustanawiamy. Vol. Leg. 2, 710. Do niedostatku tego i tak roczna wyprawa wojenna dopomagała; superioris anni. Krom. 610. Nieszczęście bitwy tak rocznej. Krom. 291. Birk. Podz. 7. Tward. Wł. 267. JabŁ Buk. E 3 b. Cafe jeszcze tam były szańce tak roczne. Warg. Cez. 145. Star. Dw. 58. Podatek na ten rok obyczajem tak dw-uletnym uchwalamy. Vol. Leg. 2, 755. (jak przed dwoma latami). Przed przyjściem pańskim byli ludzie, którzy wierzyli weń tak przyszłego jeszcze, jako i my wierzymy tak juz bytego. Gil. Post. 39 b. (w ten czas przyszłego jeszcze » teraz już byłego). — (TAKI, Gen. laków, ob. Tak, Taki, taczki). — TAKI, a, ie, TAKOWY, a, c, TAKUCHNY, TAKUTEŃKl, TAKUCZKI intensiv. ; {Boh. taky, takowy; Slov. taki; Sorab. 1. tay-ki, taiki ; Garn. tak, tahou, takershn , takèrshne, lihtak, lihtakershn; Vind. tak, takoun, takefhen, takoforten, takforten, takerfhen , takerfhni , takfhni, lakufhen , take ir.afe, takufurmast; Croat. takùv, (tekmim parifieo , tek-mimsze aemulor); Bosn. taki, takov, takman, jednak; Hag. taköv, ta mèn, takki, taki, taka, takó, (takmitti aequare) ; Slav. takvi, (taki * wnet) ; Boss. Tanin , raKO-buh , TaKOBMMJKe, Taninnie, TaKaame, TaKoewe ; Eccl. tok-

MCHHblif , TOYhIITt, CHUOimÜ, CIII|CKT>, CC Ali KI., TOAIIIST., Ta-KOH; Svec. thylik, tolik, tocken; Graec. rglć/.og; Lat. talis); tych przymiotów', tego rodzaju, sposobu, przyrodzenia, kształtu etc.; folder, folctye, fold)c^, ein ©ulctyer u. Czy nie jestem ja też takim? Pilch. Sen. gn. 148. Ze są takie niektóre, alboż przeto o wszystkich tak trzymać należy? Tent. 26, 43. Łżesz, abym ja miał być złodziej jaki, Albo .łotr, jak mówisz; Sarneś raczej taki. P. Kchan. Orl. 1, 30. Upiłeś się, fe ! masz głowę nie stangretską, ale babską! IJ-. Co? ja mam głowę babską? tyś sam taki ! Teat. • abo żaden

* roz-

c, 47. (sarneś babą). Albo taki chce być, zy: Cn. Ai. 3. Prawda, że to zły argument, toć i twój nie lepszy, bo takuczki. Twórz. Wiecz. 84. Co z tym mam robić, poradźże, jest to taka rzecz. Teat. 15. c, 45. tak się rzecz ma, bte ©actye ift bic. Taką rzeczą, ob. Rzecz. — Interr. indireda: Słysząc o Bazyleju wielkim, myślił sobie, coby to był za człowiek taki! Sk. żyw. 78. toctd ba? für ein SJłmtn marc. Chciała koniecznie wiedzieć, ktoby to był taki ! Papr. Byc. 9. ma? ba? für einer marc. Kras. Pod. 2, 23. Teat. 15. c, 43. — lnlerrog. directa: Hej Janie! fy. Coż takiego? Teat. 22, 14. nun rna? gibt?? Coż się takiego dzieje? Teat. 36. b, 79. coż podobnego? ma? gefctyietyt benn ? ma? getyt beim vor? ma? tfł benn ba?? 00 bb. bey einem ©lei« (tyen). Słówko ci jedno powiem! Ç*. Coż takiego? Teat. 17, 37. et 10. b, 23. ma? giebt? benn? ma? foli? benn? ma? J. 33.? Coż to takiego? widzę Wc Pana w gniewie? Teat. 7, 115. (coż to znaczy! zkądże to?). — Contemn. Nie taki to * daleko większy, lepszy, ein ganj anbrer j. 33.

nasi gromili mocarze? Kras. Woj. Ch. 71. Nie takie panny człowiek wyprowadzał z głowy! Nieme. P. P. 52. — Describ. Taki a taki, fo Ulib ft) befetyaffen. Przyjechali do wsi, pytając się o takim a takim człowieku. Sk. Źyw.%,

197. Znasz jakiego żołnierza, na imię Filip? Znam, taki jest a taki. Sk. Żyw. 1, 158. — Taki i owaki maity, wszelaki, von manttyerleę 2lrt, tiianfgfalttg; Boss. Ta-kobckîh. Każde zebranie musi mieć między sobą i takich i owakich ludzi. Bej. Ap. 26. — In malam partem : Taki owaki s onaki, taki, siaki, periphrasis vocabuli, quod ho-neste proferri non potest, ut est spurius, fur, rnoechus etc. Ty taki owaki, Ocfłerr. bit ©etyleetyter, (knatUe, $a« lltilfc, Suutpe. Niech sobie gdzie indziej szuka miejsca, to taki to siaki. Mon. 75, 684, (cf. ladajaki, cf. łajdak). Wrzasnął głosem ogromnym: gdzieżeś ty taka owaka? Ossol. Str. 2. A tego błaźnie nie wiesz, że z taką onaką leżysz, która etc. Opal. Sał. 42. Chwyciłem się postęp -ków i takich i siakich. Mon. 71, 444. — §. Jaki taki » byle jaki, qualiscunque, gleictyyicl melctyer, irgenb einer, fo tyiit, nfetyt junt bcfłen befehlen, gleichviel tnie, menu? nur ijł, oben (ttn. Woleli Rzymianie jaką laką głowę jedne, niźli dwie z rozerwaniem. Sk. Dz. 873. Póki siły jakie takie, bronili się. Warg. Cez. 201. Scypio starał się, aby za wierszem Enniusza jakim takim do wiadomości potomności przyszedł. Warg. Cez. C 4. Umyślili jaki taki tumult wszczynać. Ust. Konst. 1, 146. (jeden i drugi, niektórzy, niejeden). Jaki taki « każdy, jeber. Jaki taki zaczął się wynosić. Ossol. Wyr., (wszyscy po jednemu, jeden po drugim wszyscy). Z drogi, z drogi! jaki taki! bo idzie jaśnie oświecony. Teat. 55. b, 14. —* §. Correlat. Jaki — taki, vel Taki-jaki, ma? für einer - fo einer; mie-fo. Jakie pytanie, taka odpowiedź. Teat. 21. c, 56. Jaki pan, taki i sługa. ib. 29, 100. (abo kram). Birk. o Exorb. 4; Slov. gaki pan, taki króm; gad pani, takowi poddani. Jaki hetman, taki żołnierz, ib. Pilch. Sali. 179. Jaki jest u drzewa korzeń, taki owoc na nim 'roście. Sk. Kaz. 269. Dzieci są zawsze takiemi, jakiemi ich mieć chcą rodzice. Zab. 14, 298. Będzie on taki, jakim był jego ociec. Biel. 208. Takim bądź, za jakiego chcesz być mianym. Cn. Ad. 1154. Jakim kto jest, i jakim być chce, do takich woli i w takich się kocha. Sk. Kaz. 506 b, (cf. równy z równym nakłada). Jakim ty sam będziesz, takież i sąsiady Pewnie sobie sposobisz do każdej biesiady. Bej. Wiz. 99. Jakie zrobisz , takiego napijesz się piwa. Pot. Arg. 448. (jaka praca, taka zapłata). Takiemu takie. Cn. Ad. 1154. (jakie odzienie, takie raczenie; cf. dobra psu mucha, dobra kozie brzoza). — Taki-, cum adoerb. jak, folctyer - mtc. To takuchnycb dwoje ludzi, jako jeden. Star. Bef. 135. Byli to mężowie takuchni jak i ty. Badz. Judic. 8, 18. Synaczek takuczki, jak i pan ojciec. Hipp. 13. takuteńki, wykapany, jak z oka wyjął, jak gdyby z pod jednego stępia, jak gdyby go ulał, karb w karb, kubek w kubek. TAKO, ob. Tak. TAKOWY, ob. Taki. TAKOŻ, ob. Takie.

‘TAK1EW i bobek zdobić będzie Wszystkie gry i teatra. Tward. Pasq, 70.? [myłka druku zam takem 2). îîerl ÎC. Dumny pohańcze, ozwał się Zawisza, Nie takich TAKROCZNY, ob. sub Tak.

TAKSA, TAXA, ob. Szacowanie, Cena, Szacunek, Germ.    ktowe. Skrzet. Pr. Pol. 2, 584. Pozew w taktowym terbie Tare; Vind. taksa, zena, dazha ; Carn. zenènga ; Croat.    minie. Zab. 15, 417. Pozwany przez takty. Treb. S. M.

preczemba ; Dosn. proęjena; Boss. TaKca, onim-a. Po 12    111, (not. *ex termino tadon). Takty w województwie

groszy od grzywny, według zwyczajnego szacunku, albo    Płockim znosimy. Vol. Leg. 3, 182. TAKTYKA, i, z.,

jak więc mówią, papieskiej taxy, wypłacano. Krom. 668,    z Greek., nauka stanowienia, szykowania i obrotów w'oj-

cf. opłata sądowa. — §. Nieraz i We Pani sława na ta-    skowych. Lesk. 2, 209. bte Tactif.

KiEZ, TAKOŻ, kształt, na ten krój; ebenfalls, gleichfalls, and;, eben fo, beêgleid;en ; Slov. takć; Carn. lihtoku; Vind. enakefhnu, tudi (cf. tudzież), taku ; Croat. takny, takaysze, takaishe, takojer; Rag. et Bosn. takoghjer; Eccl. T0>K4ecTBenH0, npn~ HCKpenHt, no/toÓHbWB o6pa30M$, Tont bi, TO>r&, łanowe. Ze pan duszę swą za nas położył, my takież mamy kłaść dusze swą za bracią. 1 Leop. 1 Joan. 3, 16. Wyprawił się Bolesław do Prus; oni takież przeciw niemu. Biel. 78. W. Post. Mn. 317. Konsul Rzymski nie miewał więcej nad dwa legiony, przydawszy pomoc przyjacielską, których także wiele bywało, abo trochę więcej. Modrz. Baz. 448. tyleż, eben ft) nieb Ma się bić w szrankach samosiódm, przeciwko także wielom. Szczerb. Sax. 71. Szczęście jego jest moim takoż szczęściem. Teat. 25, 152. — *Aliter: Prosił Józef, aby zdjął ciało Jezusowe; dopuścił mu Piłat; także przyszedł i zdjął go. 1 Leop. Joan. 19, 38. jakoż, une «ud;, unb tn ber T^at, tmb wirf* lid). — Tak-że, cum exclamat., tymże tedy sposobem, tak tedy! fo alfo! «uf fo!d;e 5Jrt alfo! Także to złośliwy Nad cnotą weźmie górę! i także to marnie Wydziera matkom dzieci i ołtarzom złoto! Karp. 1, 84.

tymże samym sposobem, na tenże

xie była. Teat. 10, 85. w cenzurze, pod krytyką, TA- TAKUÇHNY, TAKUTE1ŃKI, ob. Taki. TAKŻE Conj., 'TA-KSATOR, TAXATOR, a, m., TAXARZ, co taxuje, ceni-ciel ; Germ. ber Tarator, Tajtrer; Carn. zenik , razunik;

Vind. fhazuvauz ; Rag. prozjenitegl ; Croat. preczenitel ;

Bosn. proęjenitegl ; Ross. irfcmiTe.lL, irfeiiOBUijHKb, oirfeH-inuKï ; Eccl, oußHHTe^b. Fortun taxarze. Chmiel. 1, 457.

TAXATORSKI, a, ie, od taxatora ; Ross. irfcHOBmmiiH.

szaco-

Tajator*. TAKSOWAĆ, TAXOWA0 cz. niedok., wać, oceniać, tajdreit; Carn. razunim ; Vind, zeniti, fha-zati, takfati, takfirati, ofhtimati, dofhtimati , dolfhtima-ti ; Bosn. proęjaniti ; Rag. prozjêniti ; Ross. hchomLcthtl.

Ludzi taxować raczej, nie rachować trzeba. Min. Ryt.

444. (ważyć).

TAKT, u, m., pewna miara w muzyce, uderzeniem, tupaniem zwyczajnie się wyrażająca , ber Taft tn ber SJhtftf;

Vind. takt, rnufikalski vdar, mufikalski mah; Carn. takt;

Ross. TaKTa, Taten». Takt w muzyce, podział czasu w każdej sztuce muzycznej ; w notach takt jeden od drugiego kreską podłużną jest oddzielony. Magier. Mskr.

Takt, jest to miara przestrzegająca śpiewaka albo muzyka, aby nie jednym czasu przeciągiem śpiewał, lecz raz leniwiéj i wolniej, drugi raz spieszniej. Chmiel. 1, 344.

Prosty takt w muzyce ma w sobie cztery ćwierćnóty czyli fuzy proste. Magier. Mskr. Semitadus, mały takt. Urs. TAŁAŁAJSTWO, a, n. : 9?teberf. Tafel; (Bosn. talabukka Gr. 89. Niepodobna mi tańcować, kiedy taktu nie pil-    tumullus), [porówn. tareck. tal w aj * latro. Men. I, 921 —

nujesz. Teat. 55, 53. Takty dawać. Oliv. Ow. 129. bett    2]; motłoch, łajdactwo, brak, drużyna, chałastra, cha-

Taft fcfylageit; Ross. MHTyiuaTb. Takt zachować. Mon. 65,    sa, Sittttpcngeftnbel. Duma możniejszych umykała ich oso-

521. bett Taft galten. W takt, wedle taktu, nad; bem Taf-    by od chorągwi, a na miejscu ich lada tałałajstwo przy-

te, propr. et transi. W takt poskoczyć nie wadzi, gdy    stawiała, ztąd słabość wojska z najemnej tej zastepnej

dudy zagrają. Dwór. K 3. Hymen zwykł do koła W takt    drużyny. Nar. Hst. 7, 75.

ler; Boh. tolar; Sorab. 1. toler; Sorab. 2. tolar, tollar; Mnd. tolar; Croat, talćr; Eccl. lajtepb. Talery począł bić około r. 1487 Zygmunt arcyksiąże Rakuzki, które od miasta Joachimsthal, talerami, u drugich Joachimikami zwano. Sum. A 4, Ross. eMMOfCE. Talar roku 1598 gr. 1611 gr. 40; r. 1620 gr. 75. Oslr. Pr. Cyw. 2, Roku 1676 złł. 3; taler twardy złł. 6. ib. Taler stary niech nie idzie, jeno po półzłotego , mając w' sobie groszy piętnaście. Star. Ref. 170. Lewkowe i złoto-we talery. Doiv. A 2 b. Taler bity * bity ; moneta srebrna , w wyższej od innych monet sztuce i wewnętrznej dobroci. Kras. Zb. 2, 526. ein ©pedeêtltaler, ein parter Tpaler ; Sorab. 2. twardi, schuroki tolar. Kto swe talery w gęste kupki składa, Ten mądre wiersze składa, świat powiada. Bratk. B b. Slav. prov. Koliko talirah, toliko

ludziom świeckim pocić swemi pieśniami czoła. Kulig. TALAR, TALER, a, m., pewny pieniądz, Germ, etn Tf¹«* Her. 1. Puls w takt bije. Cn. Th. 1124. Z nót się uśmiecha, w takt. słowa mierzy. Zab. 9, 347. Zabi (z parte-sów', z tablatury « przesadza , pieści się). Stąpa jak z par-tesów, w takt gada. Ossol. Wyr., (cf. gębę sznuruje).

co o

; r.

Zbić kogo z taktu , (ob. zbić go z ‘jednochody, pomylić mu szyki). Zmylił takt « chybił, poszkapił się, potknął się, podrwił głową, pokpił sprawę, popsuł robotę, źle zadał, pobałamucił, powichrzył. Trafił mu w takt, ob. trafił mu w rumel. W takt odpowiedział, do rzeczy, trafnie, trafił, zgadł. Tak w takt, raz w raz, zawsze do rzeczy. — §. Takt, pojęcie, domyślność, przeniknienie, przenikliwość; Taft, ®ewanbtl;eit. Wielkiego taktu człowiek. Nie ma taktu. — §. Aliter: Wiersz niższy był jednaki; lecz ktoś mi powiada, Rozśmiał się na to Kupid i takt jeden skrada. Hul. Ow. 6. miarę jednę, ogniwo jedno wiersza, ein SSerêglteb. TAKTY »TAKTOWY rejestr,    priateljah »ile    talarów, tyle przyjaciół.    Piov. Na    zły talar

» TAKTOWA sprawa, Jurid. kryminał, kryminalny, 6rt*    grać. Cn. Ad.    548. (nie szkoda go,    nie żałuj    go, na

ntiltaf * . Rejestr taktowy trybunalski, obejmuje kryminały    małe próbować, do szturmu chałastrę    puszczać,    na złej

lub pod sądami, lub o milę od miasta, lub na osobie    szkapie brodu    próbować). TALAREK,    rka , m.,    dem., w

deputackiéj wyrządzone. Vol. Leg. 7, 399. Sprawy ta- talarki krajać » w talerzyki, w krążyki, tn ruttbe (Sd;etbeit

644

TALEK- TALERZ.

TALERZOWY-TAM.

fdjiteibctt. Jabłka w talarki i w kostki krajane. Haur. Sk. 517. W cienkie talarki pokrajane. Syr. 123. et 60.

TALEK, Iku , m., (Talk. Torz. 189); kamień, niby z jakich szyb złożony, między palcami na drobny i nieco ślizki proszek się rozcierający. Kluk. Kop. 2, 90, Germ. ber Talf, eilte tljonartige ©tciuart; (Lat. med. talcum; Pers. talcy, talcbum).

TALENT, u, m., 1) waga pieniężna Grecka, Rzymska; Croat. talentom; Dal. et Desn. talenat; Ross. TaaaHTB, baä talent beit ©rieten tutb Moment. Talentem rozmaite narody rozmaicie liczyły, i Atycki nawet nie był jednaki Talent mniejszy Atycki, n. p. miał w sobie sześć set grzywien. Rachunek talentów na grzywny i złote Polskie, ob. Warg. Kurc. praef. — 2) Talent, TALENCIE, a, m., dem , dar lub przymiot przyrodzony, zdatność, zdolność⁵, natürliches, angeborneS Talent. Talentem nazwano sposobność z dowcipu i geniuszu pochodzącą, która się do jednej umiejętności osobliwiej nad inne ukazuje. Pir. Wym. 12. Talents, dary i łaski, które bóg ludziom daje. Sk. Kaz. 4G6. Każdemu bóg daje swój talencik, abo dar jaki, jako dobre rzemiesło w rękę. ib. 468. Talenta, biegłość w sztukach nadobnych, w muzyce, w tańcu, w rysunkach. TALENTOWY, a, e, talent ważący. Cn. Th. 1124. ciii Talent tucrtlj. TALENTOWAĆ ez. niedoli.

częstuję i raczy. Ossol. Wyr. Z cudzego talerza żyć, patrzeć na cudzy talerz * z cudzej kuchni, szukać cudzego stołu , upatrywać, gdzie się z komina kurzy. ib. Oblizo-wać talerze « łakomie jeść. ib. Nie widzi talerza przed nosem * niedaleko widzi, nie dużo przewiduje, niebystry. ib. Zmywać talerze, farfurki, zjadać przed kim ukradkiem. ib. Wziąć komu talerz przed nosem, wziąć to, czego był bliski, co miał za swoje. ib. Odstawić komu talerz, oddalić kogo od czego, cf. odsądzić kota od mleka. ib. Nie w swoim talerzu , z Franc, il n’est pas dans son assiette, ob. nie w swoim sosie. — §. Po długiej często stęka żołądek wieczerzy, Chceszli lekkim być na noc, zmniejsz liczbę talerzy. Min. Ryt. 4, 183. półmisków, potraw. — §. Talerz rachowniczy, na którym pieniądze odliczają. Mącz., celbrat. — §. Talerzyk , krążek, talarek, ctn 6d)etl>d)cn. Nóż ten na końcu ma mały talerzyk do ogładzania kości świdrowanej. Czerw. 17. Buraki w talerzyki pokrajane. Kluk. Zw. t, 255. Kluk. Roił. 1, 251. TALERZOWY, a, e, od talerza, Teller*; Ross. Ta-pe.roiiubiM. Kosz talerzowy, od talerzów Ross. Tapeio-uhhkTj. TALERZYKOWATY, a, e, — o aduerb., szeląż-kowaty, orbicularis. Perz. Cyr. 1, 172. Dotan. Korona ta-lerzykowata, hypocratcriformis, kiedy kraj korony płaski na rurce jest osadzony. Rot. Nar. 102. lentować dok., talentami przyrodzonemi obdarzać, uprzy- TALIA, ii, i., TALIJKA, i, z., dem., z Franc. ; 1) stan, mioeić, mit Talenten, galjiflfeiteit betjabeit. Pięknym go bóg utalentował rozumem. Bals. Niedz. 1, 217. Człowiek niepoślednie utalentowany. Mon. 70, 649.

TALER, ob. Talar.

TALERZ, a, w., TALERZYK, a, m., dem.; (Boh. taljr;

Sorab. 2, tallar, talar, tMarik; Vind. tallar, tuilier, ta-lier, delier, okroglik (ob. Okrąg), okroshnek, okroshnik, okrogla milna ddiza ; Carn. okrôshnèk ; Croat. tanyćr, tanyćrecz, (tanyerobuzecz * pasorzyt), plandizh ; (Hung. tal, tälaUna • misa,-miska ; Dal. zdila); Dal. pladan ; Dosn. TALIZMAN. Nar. Ust. 3, 83; amulet, noszenie czarowni-pladagn, tanur; Dag. plâdagn ; Slav. lanjur; Eccl Ta.iepb,

Topi-ina ; Ross TapcMRa, Topeana , Tape.nma ; Fm!, tal-ric.ki; Sver. tallrick ; Dan. tallerken; liai, tagliero; obs. TALK, oh. Talek.

Gall. tailleor ; Lat. med. talierium; Elym. cf Gall. tailler; TALKA , i, z., skręcone pasmenko nici, jedwabiu etc.; liai, tagliare ; Germ. tfceileit * dzielić); znajome naczynie stołowe, Germ. ber Teller, baS Teller^eit. Talerz każdemu jest znajomy; ale w wyrazie spiżarnianym, nazywają te naczynia talerzem, na które kładą kompoty, ciasta , owoce, ser, kasztany i t. d. ; i mówi się pospolicie: zrobić TALMUD, a, m , z He.br. ber Talntub. Talmud żydowski Bacz} li dać komput na talerz. Wiel. kuch. 430. Talerze biloński r. 476 od rabi Asse i Amai złożony i bluźnier-drewniane, cynowe. Zub. 5, 109; farfurowe, ob. Farfur- stwy napełniony jest. Pierwszy, co go począł w półtora ki. —■ ialerzyk fruktów '(Garn. kerhl) Nie dawne to cza-    sta lat po zburzeniu Jerozolimy, był Juda, syn Symeona ;

sy, Gdy dla gry samej tylko pierwszy talerz srebrny Na    drugi we 500 lat po onym zburzeniu rabi Joanna; a owi

stole był widziany. Opal. Sat. 32. Talerze na talery skuj- dwaj skończyli. Sk. Dz. 459.

my, A żołnierzowi pieniądze gotujmy. J. Keban. Dz. 238. TALMUZY, - ów, plur., ciasta z serem robione. Wiel. Kuch. Do stołu z talerzem służyć. Teat. 19, 49. Talerze odmie- 430, eine 2lrt fôafefndirit. niać. ib. 23. b, 83 Stać z talerzem * służyć w niższym *TALOWITY, ‘TAŁWISTY, ob. Tyło wity. rzędzie sług, za pachołka, pajuka, lokaja; n. p. Nieda- TAM, (‘TAMO. Cresc. 135 et 487), Adverb, loci; Boh. tam, wno z talerzem stawał, teraz pan całą gębą Ossol. Wyr.

Z talerza żyć, żywić się tym, co z talerza spadnie, dojadać reszty, odebrawszy talerz od tego, któremu się do stołu służy; n. p. Niedawno z talerza żył, a teraz sam

, uta-

Stanik, kibić; bic Taille, ber    Piękna talia. Mon. 69,

1088. Śliczna talia. Teat. 23. b, 52. Jak mnie nie kochać, taki ze mnie cacka, Talijka smukła, piękna buzia, mina gracka. Zabł. Fir. 62. — 2) Talia kart, gra, pasza kart, ein 6piel Marlen. Talia kart, czyli cała gra. Talia kart Francuzkich ma kart 52, Polskich 56. Magier. Mskr. Przynieś dwie talie kart francuzkich. Teat. 9, 42. Od kart do grv, to jest od talii francuzkich , złoty. Gaz. Nar. 2, 43.

cze , broniące od przygód ; n. p Egipcyanie wielką moc przyznają czarom i talizmanom. Pam. 85, 659.

Germ. eine Tocfe ©cibe, ©arn ic. Talek półłokciowyeh kopa. Jnstr. cel. Lit. Od kopy talek, to jest, przędzy, ib. Vol. Leg. 6, 152. Na krosnach wełnę i talki snować. Teat. 52, 64.

tamto, ondeno , hyn ; Slov. tam, tarnto; Sorab. 2. tam, tamko, tamkor, tamkora ; Sorab. 1. tam, tamu, tamto; Carn. tam, tamkej, ondi, ondokej ; Vind. tam, tarnkai, v tem krajo, tuistem krajo, vundi, litukai, litemi, lito,

litam, litamei; Croat. tàm, tamo, onde tam, ovde (cf. nik) ; Vind. salip, jies (cf. jaz), jess, fherm , schutina ; owdzie), onam (cf. onąd), tote, totu (cf. tu), posoi ;    Bosn. gât ( ob. Gać), zagatje,    zajazenje ; Ross. nacbinb,

Bosn. tammo , ondi ; Slav. tu, eno, eto, ondi ; Rag.    iutOTUHa, iLiomiiKa (cf. pleść,    płot), 3anjorB, nepenpy-

tammo, tamo, onàmo, taj, ôndi; Ross. Tain», Tano,    4a, 3anpy4a, (cf. prąd), Eccl. x.takii. Tarne bić trzeba,

TyTt; Eccl [wuo _2J, oksmo, ; Hebr.pT), non ibi; aby woda lądu nie‘podmywała. Os. Fiz. 265. Bystra Syr.^ ’jton toman, ibi\ Hebr.    schäm, ibi, cf. sam); rzeka, której wysokie grobel tamy z brzegów wylewać

~ §• QuietiS', tam « na owym miejscu, bort, ba. Owdzie    nie dopuszczają, jeżeli wód wyjście wezbraniem sobie

wilcy drapieżni, a tam lwy ryczące, zowąd smocy jado-    uczyni, nieuhamowanym pędem łąki ponurza. Mon. 71,

wici, a ztąd bazyliszki srogie. Smotr. Lam. 2. Tamem    loi. Tamka mała, ob. Taras. —    To wszystko pomiął urząd juzełozongo, i tamem na cztery lata mieszkał.    strącał, cokolwiek było tamą    jego zapędowi. Mon. 71,

Wys. Aut. ó76. Puka ktoś; kto tam l Teat. ol. c, 10,    820. Dalszym jego honorom    śmierć prędka tamę rzu-

Ross. kto Ty iÏ? wer bit? Szablą po prawej ręce i po    ciła. Nies. 18. Chęć i cnota    człowiecza we krwi mają

lewej uderzył, mówiąc: i to moje i tamto. Birk. Chmiel.    tamy. Przyb. Ab. 207. — §. Tamka, ulica w Warsza-

C 4, (ob. Tamten) Aż tam Slav. dolne, aż tu dövle.    wie, n. p. Mieszka na Tamce.

Gdzie    pan bóg, tam zwycięztwo. Sk. Dz. 295.    Tam Pochodź, tamować, zatamować.

myśl,    gdzie i    serce. Opal. Sat. 61.. Tam-ci świat;    tamby    TAMARYNDY; Vind. tamarifbką, ob. Daktyle    leśne.    TAMA-

się starzec. Cn. Ad. 1 li)6. Nad rzekami Babilońskiemi, BZYSZEK , ob. Września.

tameśmy siedzieli i płakali. Wrobi. 515. — Pleonastice : TAMROR, a, m., TAMBOREK, rka, m., dem., narzędzie na kształt fymochus Pirrusa chciał tftruć przez syna swego, co    bębenka do szycia, haftowania; ein Tambour, Worauf gciidtyt,

Dam był u niego cześnikiem. Warg. Wal. 206. Vulgär.    gefticft tłitrbj (Croat. tambùra ßdes duarum chordarum.

Go mi tam do tego? Ieat. 20. b, 174. A co tam przód-    barbar. tambur; Bosn. tambur fides, tamberlin, bubagn *

kowie? dziś już wszystko inaczej! Teat. 29, 25. Wre-    bęben). Tambor do haftowania. Tcal. 20, 42. Tambo-

szcie, co mi się lam w cudze wdawać rachunki? Teat.    rek do szycia. Perz. Lek. 519. Przynieś mi tamborek

55, 24. He co tam, to nie szkodzi ! Teat. 56. c, 6.    z kartonem. Teat. 51. b, 44.

Gdziez ten czarnoksiężnik, czyli len wróżek, jako tam TAMECZNY, TAMTEJSZY, a, e, z tamtej strony, ztamtad nazywasz. Teat. 28. b, 66. Kata tam potrafię. Teat. 50,    Boh. tamnj ; Vind tamkain; Ross. Taniomtiufi, ryTOunibiS,

5. Bodaj tam Wc Pana. Teat 45. c, 81. Cum ezcla-    (cf. tutejszy); borłtg, bfljtfl. Mało nie wszyscy tameczni

mat. Jam do dyabła ! Ieat. 56. c, 56. (porwon!). —    na każdy rok ofiary wielkie czynią Paszk. Oz. 91.

§. Moins ad locum: Tam « do tego miejsca, borttyin, bit» TAMIZA, y, i., rzeka w Anglii, nad którą Londyn. Wyrw. fytrt. Tam mierzy, a tu uderzy. Cn. Ad. 1156. Tam i    Geogr. 20, btc Styemfe.

sam, significalione motus in loco vel ad locum; tyier lütb TAMKA, ob. Tama. bit, tytertyin lttib    borttyin; Sorab. 1. tam a szym, tam ha    'TAMO, ob. Tam.

szćm,    horę ha    deble; (Germ. mtf linb CtD)j Carn.    sem-    TAMOWAĆ, -ał , -uje cz. niedoli , tamą    hamować;    Germ.

terkje , semtertam , gorindoli, sem tir fja ; Vind. fam    bättlttteit ; 9?teberf. tdinilten; Srec. daemma ; Anglos. dem-

inu ta, ta nu fern, pried inu sad; Croat. szèm , ovàm ;    man; Lat.    med. addemnore; (cf. Lat. domari ; Grace, dcc-

Slav. ovamo onamo , ovdi óndi ; Ross. ciOAy h ci04y,    guetv), eilt    Soffer bemmcit, ben Sauf aiifbalten ; Sorab. 2.

Tarnt h ca.Mi. Wody morskie, jako dwa mury tam i    dammowasch ; Vind. jesiti, ( cf. gacić) ; Ross. npyvuin»,

sam stanęły. Żarn. Post. 256. Tam i sam się przewija-    npyrcy, 3anpy4HTb, 3anpy?KHBaTb, nepcnpy4mb , nepe-

ły kielichy. Cn. Ad. 1125. (na różne strony). Z wojskiem    npyæaTb, nepenpyacnßaTb — Pr. et tr. Tamować rze-

i tam i sam chodził. Stryjk. 72. I)tcrl)in Utlb bort^in.    kę, aby nie wylewała. Tr. Rzeka ścierwami narzucona,

Pizypatrzał się z okna ludziom, którzy ustawicznie szli    w biegu swoim tamowała się. Psalmod. 91. ber ftlttß ttuir»

i tam i nazad. Kraj. Pod. 88. auf mtb öligeren. Zawie-    be gehemmt    tu feinem Saufe, oerfłopfte fielt. Bystre strumy-

dli ich na Lłota Igniące, iż ich było ani tam ani sam    ki stawały,    a gdy się tak tamowały, Wysychały miejscem

naszych. Biel. 98. fie fomiteit weber »orwfirW , ttod) rttef*    wody. Bardz. Trag. 485. Tamować koło. Tr. liamo-

n)ćirt0. Prawa ręka, ni się sam, ni tam ruszyć dała.    wać, hamulcem wściągać. TAMOWY, a, e, od tamy,

Olw. Ow. 187. Ani mię tam, ani mię sam; lupum    cf. grobelny, ®antm», Ross. MOTiniHbul.

tarzyna).

Pochodź, tamtędy, zlamtąd, tameczny, tamtejszy, tamten , tamie.

TAMA, y, i., TAMKA, i, i., dem. ; (Germ. ®attttn; Angl. dam; Gall. dame; Lat. med. damma ; Svec. et Dan. dam); grobla w wodę wchodząca , wodę odbijająca ; eilte ©etylen« ge, eilte ©ctylcutyt, eine ftluttyfctylenge, eine tnö Söaffer tytn« eingetyeiibe SSerbainniuiig ; Boh. brâz, hrâzka, (cf. grodzą) ; Sorab. 2. dam ; Carn. sashap, sasip (cf. zasypać), je-spiza, ispize, (cf. izbica); (Croat. tâma * kryjówka, taj-

awibus teneo. Rys. Ad. 1. Źegl. Ad. 5, (cf. złapałem Ta- TAMTĘDY Adv. loci; Ulać, tamtą, ową drogą, przez tamto miejsce; Boh. onam; Sorab. 1. tam pżez, tam lober; Carn. kjê , kjekej , leunod ; Carn. obs. tjakej ; Vmd. tota, tamtota, totai, lkekai, teta, ta, leta , takai, na tra-kai; Croat. onud, onuda , (cf. onąd); Bosn. onamo; Ross. Ty4a ; Eccl. , bort burrf), (cf. ztamtad). Jutro wyprawicie sie na to i na to miejsce, bo tamtędy pójdą. Sk. Żyw. 2, 179. TAMTEN, TAM TEN, tarota, tamto* ów; Vind. tisti, testi, ber bort, bie bort, ba$ bort. Tamtego nie widział. Tr. Tamci panowie, ib. Osiadłszy na grzbiecie, Śmierć cię nieubłagana na tamten świat

gniecie. Hor. Sat. 189. TAMTOWIECZNY, a, e, owego TANDECIARZ, a, m„ przekupień starych gratów; (£)bb. wieku, czasu, jener    Słowa te od jakiego mędrka ber $ftltbler,), ber Üröbler; [Boh. tarmareenjk, śantroenjk;

«tamtowiecznego wetknięte. Nar. list. 5, 289. TAMTEJ-    Carn. martalos, ( cf. martauz) ; Vind. trandlar , baran-

SZY, ^ ob. Tameczny. — (TAMUJĘ, ob. Tamować). —    tezh , kupzhnivauz ; Bag. starexär; Ross. JOCKyTHHKS.

deciarze od żydów najwięcćj rzeczy kradzionych nabywają. Gaz. Nar. 2, 68. VV rodź. zeńsk. TANDECIARKA; Boh. tarrnarecnice; Vind. tandlarza, kupzblivarza , kup-zhuvauka , bragnarza , bte £n>blertnn, îcinblertnit, ob. Tandeta.

TAMŻE Adv. loci, na tamtym samym miejscu; Carn. Starzyznę tę przedasz tandeciarzom. Teat. 36.6,84. Tan-lihtód , lihtukej,' leondi, leondokej, eben bafelüft.

1.    TAN, u, w., z Franc., dąb garbarski, bte Sofie. Korę dębową na tan dla garbarzy na wiosnę odzierać trzeba.

Świtk. Bud 40.

2.    TAN, ob. Taniec. TANCERZ, ob. Tanecznik. TANC-

MISTRZ , a, m., który lekcye tańców daje, obsol. sko- ‘TANDEM adv. z Łac., nakoniec przecie, kiedy tedy, ettbltcft; czek, Germ. ber £an$mctfter; Carn. plesâr ( cf. plęsy ) ,    Bosn. nadokon, najposlje, na kon konęa, ( cf. na ko-

plesmashtcr; Vind. raini moister (cf. rej) , plefar ; Croat.    nieć końców); Rag. napokon , na svarhu , (cf. wierzch),

tanczomester, pleszovod, kolovod, tanczuss; Ross. Tanu-    Już tandem pewnym być można pokoju. Gaz. Nar. 1,

MciicTcpt; Eccl. TaHeuHHtvb , yrnuejb TaHUOB’L. Młodzie-    228. Tandem po dość    długiej podróży,    stanąłem w Pa-

ży trzeba tanemistrzów, fechtmistrzów. Pam. 85, 1, 700.    ryżu.    Kras.    Dos. Q8.    Tandem z oczu    mu znika. Jabł.

Tel. 335. Siada tandem. Mon. 67, 239. — Tandem tedy * i coż zatym ? coż dalej.

646

TAMTO WIECZNY - TAŃCZYK.

TANDECIARZ - TANECZNIK.

Excrcilia w Paryżu miałem te: kawalkacyą, lutnią i ‘skoczka. Roh. Ossol. I, 50. (tanemistrza). TANCMISTRZ-SKI, a, ie , od tanemistrza, ïanjmetfter * ; Ross. Tarnt- TANDETA, y, i., TANDET, u, m., wendeta, handlarstwo MeficTepOBt. Tancmistrzska sztuka, TANCMISTRZSTWO,    starzyzną, gratami, targ na starzyznę, graty, tret; Dbb.

a, «... btc ïnnjmeifterFnnft, miejsce czyli urząd tanemistrza,    îaitblerei), îaitbelfrattt , ïanbclmarît; Boh. tarmark; Vind.

bie ïanjmeifterftefle. “TAŃCOLUBSKI, a, ie , tańczyć lu-    kupzhuvalifhe, kupzhlivarsku, tershifhe ; Ross. iocKy-

biący, gern tanjenb. Jejmć pp. Tańcolubskie, owe to    THOÜ pa^t, ber Grobel, ïrôbelntarft. Utrzymywanie tan-

wysmukłych kibici i bystrolotnych nóżek skoczki. Mon.    det żydom zabrania się. Gaz. Nar. 2 , 68. Tandety są

70, 132. TAŃCOWAĆ, -ał, -uje cor.t., TAŃCZYĆ nie-    względem sukien, co cmentarze względem ludzi. Zab.

dok.) Boh. tancowati, krpćiti, krpejm, ( cf. krpce cre-    1, 140. Dziś cnotę, honor, jak na tandecie przedają.

pidae, ob. Kurpie); Slov. tanćugi ; Sorab. 1. reyuyu ,    Wad.    Dan.    67. et 90.    Serce na zbycie    ma, jak na tan-

reiwacż , (ob. rej prowadzić); Carn. rajam, pleshem, ple-    decie.    Zab.    16, 118.    Lais Koryntska    w przysionkach

sati, (ob. Pląsać); Vind. rajati, plefati ; Croat. tanczat,    Wenery Rozpustną nader tandetę zakłada. Zab. 13,352.

tanczati, lànczam, plessem ; [Jung. tanczolni, ugrom, (cf.    Wstyd teraz poszedł na tandetę. Nar. Dz. 2, 110. Za

igram); Slav. igrali, ( igratise, igrać); Rag. tanzatti ;    dary, cnotę, wiarę i zdrowie, na starej zawieszają tan-

Bosn. tan.ęafti ; Ross. TamiOBaib, upmiMCbiBaTb ; Eccl.    decie. Pot. Arg. 493. Chętnie dla zysku dobre imię na

■iHKOBCTBOBaiiH, MiiioiUTii ; taniec odprawiać, teuren. Mo-    tandet wywieszają. Pilch. Sen. list. 4, 101. (publiczne-

skwicin uczy przy surmach tańcować niedźwiedzi. Paszk.    mu pośmiewisku podawają ). Człowiek z tandety « nie-

Dz. 110. Trzy lata nie tańczyłem. Teat. 33. d, 96.    wiele wart, nikczemny. TANDETNY, a, e, od tandety,

Nie czekaj od nas łez żadnych, tańcować raczej bedziem    z tandety, ütröbcl *. Robota tandetna, licha, oppos. na

po grobie twoim. Birk. Kaz. Ob. E 4. (skakać, plęsać,    urząd.

cieszyć się). Tańcować nie chciał po tym graniu. P. TANECZEK , TANEK, TAŃCZYK, ob. Taniec. TANECZNI-Kchan. Orl. 1, 271. — Cum Genit. Tańcować gonionego.    CA, TANIECZNICA, y, i., TANECZNICZKA , TAŃCO-

Stryjk. 476; tańcować klaskanego, Polskiego etc. —    WN1CZKA , i, z. , dcm., tańcowaniem się obierająca,

Fig. alleg. Jak komu interes zagrał, lak każdy tańczył.    Germ. bie ïdltjertltn; Boh. tanećn ce; Sorab. 1. reynwar-

Zab. 15, 212. Slov. Né wi, na kteru nótu tancowat ma;    ka ; Vind. rajauza, plefarza , rajauka , rajariza , rajarza ;

nescit unde initium sumendum. Ja w jego wieku inaczej    Croat. tanczusslcza ; Rag. tanzaliza ; Bosn. tançaliça ; Ross.

musiałem tańcować. Teat. 51. c, 51. (w inszych byłem    TaimoBiutina, njiacea, iuacaBitua, iLiacyHba ; Eccl. iua-

obrotach, w obertasacb). — Aliter: O ojcu ani pytaj;    ernta, JiiKOBaTejibHima. Śpiewaczki, tańcowniczki wma-

z tym matka tańcowała , z kim jej lubo było. Mat. z Pod.    wiają w nich, iż złota i klejnoty są jedynym miłości

B 3. (z tym się wdawała, sprawę miała, bawiła się).—    dowodem. Mon. 68, 269. Z tanecznicą nie bywaj, ani

Tańcować z kim, szamotać się, szarpać się, kręcić się    jej słuchaj. Bial. Post. 198. — §. Tanecznica, miejsce

mocując; mit einem fjerum tanjen, fiel) mit ifjnt fierum bab    do tańców, sala; Vind. rajilhe, plefarjifhe, raini pre-

gett. Jak się wzięli za łby, tańcowali z sobą po całej    stor, ber îflltjfaal, ïfllîjort. Choragium, tanecznica abo in-

izbie. Ossol. Wyr. — Potańcujemy z sobą, pójdziemy    sze miejsce, na którym gry albo tańce sprawują. Mącz.

z sobą w taniec « rozmówimy się, rozprawimy się, zmie-    Z domów bożych tanecznice, spichlerze, szopy czynią,

rżymy się, spróbujemy się, powadzimy się. Tańcować    W. Post. W. 2, 357. TANECZNIK, TANCERZ, a, m.,

z Tatarami, na granicy walczyć, ob. Taniec Tatarski.    tańcowaniem się bawiący, uczący tańcować, tańcujący

TAŃCZYK, ob. Taneczek, Taniec.    często lub dobrze; Boh. tanećnjk ; Sorab. 1. reyuw'af,

Dalsze pochodź, dotańcować, wytańcować, potańcować,    (cf. rej wodzący); Carn. plesavz ; Vind. rajavuz , plef-

przetańcować , odtańcowad, ob. Taniec.    mafhter, rajavez, plefauz, rajar; Croat. tanczussicza;

Rag. tanzalaz ; Bosn. tançalo ; Slav. igrścs , (cf. igracz) ;

Więcej-em o tobie rozumiał; jużeś u mnie tańszy. Cn. Ad. 664. (straciłeś z szacunku). — Aliter quasi active: Tańszy on teraz. Cn. Ad. 1158. spuścił z kwinty, już nie tak hardy, zwiesił skrzydła; er giebtâ je|t ruo^lfetler, tjł lltdjt rneljr fi) ftolj. Za godzinę może będziesz ty tańszą. Teat. 53. c, 53. (nie będziesz się już tak drożyła). Taniego sumnienia * byle za co zrobi wszystko, cf. za tanie pieniądze psy mięso jedzą.

Pochodź, tanieć, stanieć, taniość.

Ross. TamiOBmHKŁ, njacajbiiuiicE, nmcytn, ; Eccl. Tane-qHHKï, ynmejb TamjOBTi, njacaxe.ii., njacajtiinKS, jh-KOBaie.ib, JHKOBCTBOBaiejŁ , ber ïmtjer. Vestris , sławny we Francyi tancerz. Niemo. P. P. 19. Teat. 24. c, 77.

Królowa Anna tak się bardzo kochała w tańcach, iż gdziekolwiek jechała , zawsze rotami w około siebie taneczników wodziła. Stryjk. 586. Taneczników i skoczków. Pilch. Sen. list. 5, 218. TANECZNY, TAMECZNY,

CZYK, a, m., TANECZEK, czka, m., dem. ; Boh. tanec, skocna , (cf. skoczny) ; Slov. tanec, tancowânj ; Sorab. 2. reya, reja; Sorab 1. reja, (ob. Hej); Garn. pies (cf. pląsy), raja; Vind. raji , raj, raja, rajizh, plefs; Croat. tśnez, tanecz , plćsz, szkok ; Rag. tànaz ; llung. tóntz, taancz, tântzolàs, ugrâs ; Bosn. tanaę; Ross. Tanem, iumcna, mracame, npiinjacKa, cnanna ; Germ. ber £anj, baê £ćutp dien; (lieberf. ©ans; Angl. dance; Gall. danse; hal. danza ; Arab. tantza, cf. Graec. dóvijmę)-y tańcowanie, pochód, ruch, skakanie podług muzyki w takt ; bfl3 Tmt* sen, ber £an$. Niechaj do tańca grają, Już się nogi zwijają. Kniaź. Poez. 1 , 105. Prosić damy w taniec. Gaz. Nar. 1 , 104.

274. Prowadzić pannę w taneczek. Jez. Ek. E 4, Już składne ruszy do taneczka pięty. Bor. 1, 247. Ubiegają się, kto ma pierwej w tanku poskoczyć. Rej. Zw. 23. Leśne Nimfy rzędem Ująwszy się za ręce , różne stroją tany, Gdy satyrowie dzicy grają im w organy. Zimor. Siei. 532. Szym. Ś. W. 59, cf. Krakowiaka, byczka, sarabaudy, drabanta. Teat. 24. c, 74. — (Ccci. JHKOBa-iiie taniec duchownego z chrzesnymi po odbytym chrzcie, po trzy razy na około chrzcielnicy, tudzież przy święceniu dyakona i presbytera , podobnież po danym ślubie małżeńskim). W tan idą cedry, jak (Orfeusz) gładko pomuszcze, Dereń z jesionem równej szuka pary, I mniejsze taktu nie uchybią bluszcze, Porwą się suche do pląsów szuwary. Mon. 71 , 719. Trudno tego do tańca ciągnąć, kto nie rad skacze. Rej. Zw. 26. b. Kiedy się pijanemu zechce w tanek , aliści się śliza , jako koziel po Tedzie. Rej. Zw. 62. On nie do tańca, albo jak niedźwiedź do tańca = niezgrabny. Ld. Nic nie umie, do niczego go użyć nie można, ani do tańca, ani do różańca. Mon. 74, 106, ( cf. ani do rady, ani do zwady; ani do pióra, ani do szabli). Niedźwiedzi, Smorgoński taniec » niezgrabne ruszenie. — On na to, jak na taniec * lubi to, rad temu, ochoczy do tego. — Kozacki taniec » rzecz dzika . nie według porządku. — Z tańca do grobu niejednego niosą. Pot. Syl. 240. Śmiertelny taniec, saltus mortalis. — Taniec, muzyka taneczna, ut graj, spiew-aj mi ten taniec, bte SDïuftf 31t einem ïflttje, eilt îflttj. Obiecano mi na jutro przepisać śliczne dwa tań-czyki. Boh. Kom. 1, 207. Kozak na teorbanie tnie tań-czyki. Zab. 13, 204. Uciąc tańca, z góry zagrać, żwawo odgrać, Nieszpetnego mu tańca zagrał » wypłatał mu sztukę, uciął mu kurtę, zadał mu gracko , pomieszał mu szyki, zbił go z drogi , z taktu , cf. z *jednochody, — §. Transi, fig. varie : Śmierć ze mną chodzi w tańcu.

TAŃCOWY, a, e, do tańca lub tańcowania należący, TANIEC, ńca, m, “TAN, u, m., TANEK, nka, rn., TAŃ-£att} * ; Croat. tanczni, taczùssni; Ross. TaHUOBa.ibHUH , iLiaca.ibHbiH/, Eccl. MacaTeJbHUH. W taneczne idzie ko

lo. Bals. Św. 2, 164. Szkoła tanieczna. Pelr. Pol. 2,

190. Pieśń tanieczna Vind. raina popeuka, falerka. TANEK, ob. Taniec.

TANGENT u organ, klawiatura, przebieralnia, klawisz, podkładka, podstawek, młotek, którym palcami przebierają. Wlod. bie $aftatur, ©lamafur, 5. 35. in einer £)r* gel. Tangent, ®rücîel, w organach otwiera wentyle w wintladzie. Magier. Mskr. TANGENTA , mathem, ob. Styczna linia, Tkliwociąg. Przystawka.

Szła z nim w taniec. Gorn. Dw.

TANI, ia, ie, TANIE et TANIO adv., Tańszy, Taniej Cotn-par. ; (Boh. łacny, (cf. łacny); Sorab. 2. tuni, tuno, tu-niej ; (cf. Garn. tanke, tajnushe * cienko ; Rag. tâman vilis)-, Rag. zjênee, za maiło; lllyr. barb. jeftino; Bosn. et Slav. jeftino; Croat. zlahka, (cf. z lekka); Ross. 4e-meBbiw) ; niedrogi, za małe pieniądze; tnoljlfetl, nićjjt tklier. Tani rzemieślnik, nie może być wyborny. Cn.

Ad. 1157. Chłop odbyć musi tłoki i szarwarku dzień za pieniądze nadto tanie, mówię, że nadto tanie, gdyż za nie i podjeść dobrze nie może. Mon. 68, 196. (za zbyt szczupłą płate). Tanio przedawać Ross. 4emeBHTb.

Kitajki dupla , po złł. 3, 4, 5; tańsza po zł. 1. Gost.

Gor. 112. Gdyby u nas były tańsze dukaty, a gdzie indziej droższe, toby nam wszystkie wywieziono. Gost. Gor.

29. (w- niższej cenie). Tanio co czynić; oppos. wzdra-żać. Cn. Th. 1156. Tanie kupisz, psom wyrzucisz; co się kupi tanie, psom się to dostanie. Cn. Ad. 100. Tanie rzeczy niesmaczne, ib. 1158; (Slov. ćo wzacné, ne-m łacne; quod rarum, caram). Poganin "'plundrował, przyszło mu to tanie. Trzodę, bydło, dobytek, nie *ro-bięcy na nie. Paszk. Dz. 16. (przyszło mu łatwo, bez kosztu). Nie da taniej, jedno jak w targu. Rys. Ad. 45.

(nie ustąpi-ć nic). — Fig. Jeden drugiemu taniej dać nie chciał ; zatym wyjechali na pojedynek. Warg. Cez. praef. D 3. ulegać, ustępować; ttadjgcben, mctd;ett. Z obu stron bili się długo, jeden drugiemu nie chcąc koniecznie nic dać taniej. Biel. 265.— §. Transi. Tani, nie-szaeowany, za nic nie miany; ntdjt gefć^d^t, gering gefldp let. Henrykowi tak tania była korona Polska, a Francuzką cenił drożej. Min Ryt. 2, 44. Tanie im dla ojczyzny zdrowie. Jabl. Buk. C 2 b. Jako jaje stłuc, tak to tanie u niego, targnąć się na bliźniego swego. Rej.

Post. T t 3. Te najżywsze oświadczenia niewypowiedzianego jednych ku drugim przywiązania serca, tak są tanie i tak mało nam kosztują. Mon. 67, 467. Tanie to sobie szacują ludzie, czym bardzo obfitują. Cn. Ad. 1158.

648

TANIEĆ.

TÀNIECZNICA - TARAN.

Kulig. Her. 60. (zaprasza mię z sobą). Taniec ś. Wita, ob. Wit. Rzeka do morza wpadłszy, tam wszystkich swoich tańców dokończyła. Paszk. Dz. 22. (biegu swego). Spodziewał się zbieg że mu darują, i że go w taniec nie zaproszą. Teat. , 105 przez rózgi, ©pteP« nitfyeit, ©affenlailfen. — Taniec, Marsowy taniec, targaniec, bitwa, walka, utarczka, turniej; Jïrtegêtain, 3litgriff,

©cfyladjt, Ślampf, Treffen; (cf. Lucian de Saltut. 14, 2,

276. Barth. Attachais. 4, 106: «les Thessaliens elevoi-ent une statue à Ration , pareequ’il avait bien dansé au combat»). Tatarowie radzi się potykają w polu równym, półki swe w około zgromadziwszy, szykiem zakrzywionym , który pospolicie ludzie rycerscy Marsowym tańcem zowią. Gwayn. 593. Tatarowie z łuków tańcem zwykłym najeżdżając bez przestanku Litwę przerywali. Slryjk.

548. Tatarowie zwykłym tańcem różno się rozstrzelili, ucieczkę zmyślając. Slryjk. 345. Ruś się na nas oburzyła; pomożmy im tego tańca, na który przyjechali.

Biel. 59. Litwa z największą śmiałością Tatarom pierwszym i wtoryrn tańcem odpor dała; na ostatek Tatarowie nie mogąc wytrzymać trzeciego tańca, poczęli pierzchać. Litwa zaś za niemi gonionego tańcując, tym śmie- TANTON1C się, [TĄTONIC się 2], rec. niedok., (Etym. tę-1 ej biła. Slryjk. 476. Synowie, nie uczcie się tańców,    ten, n. p. 2]. Tantoni się ogień, gliscit ignis. Cn. Th.

bo lego i w domu z Tatarami nauczycie się (przestroga    1126; wzmaga sie ogień, wybucha. W/od., brt3 geuer

Sobieskiego , wyprawującego synów do cudzych krajów).    greift um ftd), nimmt Uekrljanb, fpvüljt um ftd) pentm.

Od Tamerlana podane prawidła wojowa-    Z nagła się wszystko tantoni, Gdzie blask skalnej minia zachowali Tatarzy, i to nazywali nasi dziadowie tań-    gnie broni. Zab. 6, 259.

cem Tatarskim. Takiego słowa używa'Konstantyn Xiazç TANTNY a, e, dostatni, którego stać na co, n. p. Żyd tantny • Ostrogski, Marcin Bielski, i Jakób Sobieski w dawnéj    stać go na kilka arend;— rozumiem że z Łacińskiego

nauce dzieciom idącym za granicę. Polacy nazywali su-    tanti est ; opp. kapzan. Ossol. Wyr. jeżeli nie z Hebraj-

wałką ten rodzaj utarczek. Czack. Pr. 1, 255. Uciekną    skiego run tanah, largiter donavit-, zwłaszcza że się o

(Tatarzy) jak złodzieje, strzałki wystrzela w'szy, Taniec za    żydach najwięcej używa. Ld. öcrnuignib, moldbabcub.

potkanie w koło udziaławszy. Slryjk. Turk. 4. Gotowe TĄPAĆ, TĘPAĆ, ob. TUPAĆ, TAPCZAN, ob. Tarczan. do rozprawy szańce, Zechce-li z nami iść w Marsowe ‘TAPEZAN, a, m., n. p. Towary Tureckie, kobierce, kili-tańce. Jabł. Buk. M 4 b.

Karp. 4, 21.

oo -

jako dziś u niektórych tanieją, i za szyszkę je sobie ważą. Glicz. Wych. N 6. Rzeczpospolita bardzo dziś ‘sstaniała , Co się prywata nisko jej kłaniała. Rej. Zw. 232 b. Jaki dziś Rzym, jako staniał. Bal. Sen. 26. Zda mu się, żeby jednym stopniem niżej stąpić i zaraz stanieć musiał, gdzieby miał dać to znać ludziom , że się uczył kiedy. Gorn. Uw. 6. Staniała w królewnie podu-fałość ona przeciwko Tymoklei. Pot. Arg. 149. umniejszyła się, upadła, fie nnljm (lf>. Coż tedy nam tytuł da, żeśmy chrześcianie? Kiedy spraw chrześciańskich sława u nas Tanie? Paszk. Dz. 110. (tanieje). — § Tanieje, już nie tak hardy, spuścił z kwinty, zwiesza skrzydła; er gtebrê jefit mof/lfetler, ift nfd)t mcf?r fo fłolj. Wstyd go razem i ciężki gniew poduszcza , Przecież z humoru tego już opuszcza I co dalej tanieje. Twurd. W i. 154. — (TANIECZNICA etc, ob. Tanecznica). — TANIO, TANIE, ob. Tani. TANIOŚĆ, TANNOŚĆ, ści, z., niedrogość; Boh. lacynost, (cf. łacność); Boss. Aeuieint3Ha, bie 2öoftl« fcilljeit. Budź. 16. Na sarno jogo imię z nagła tanność żywności z największego zboża niedostatku i drogości nastąpiła. Siem. Cyc. 218.

Jużbyś więcej w tan Marsa nie chodził pod Troją. Dmoch. II. 2, 119. Tatarowie

my, tapezany. Vol. Leg. 4, 82. Chodzi po altembaso-wych tapezanach. !'/ward. Past]. 5.

prędko przyszli do koni i sprawy, skoczyli tańcem. Papr. TAPICYER. Kras. Pod. 2, 214. Mon. 67, 623, Boh. ća-Byc. 80. — Simil. Junacy obadwaj , poszli'z sobą w    launjk, (cf. całun); Carn. prapagnek ; Vind. presternik,

taniec « wzięli się za łby. Pójdziemy z sobą w taniec«    tapezirar, prestranjar (ob. Przestrzeń, rozprzestrzenić),

rozmówimy sie r rozprawimy się. — Prov. U tego tań-    prapagnek. (cf. przepiąć); Boss. oóoiimuKt, ob. Obiciarz.

ca dwa końca. Bys. Ad. 69. niebezpieczna sprawa, rzecz TAP1R0WAĆ cz. contin., z Prane., u fryzyera włosy grze-wątpliwa , jak się uda; cf. psiego, sowiego skakać.    bieniem w kupę zbijać. Magier. Mskr.

TANIEĆ, -ieje neutr. niedok, stanieć, f. stanieje dok., tań- TARABAN, u, m., kotły wojskowe, tołombas ; eine £rom« szym się stać, spadać z ceny; Boss. Aemeßtra, 1104c-    md, $ccrpcitfe ; Ross. óapaóatt-b, bęben, (cf. tarantara).

meßtTb, B3Aemeirinb, moljlfetlcr merben. Staniało po dro-    Bębny, tarabany grzmią. Leszcz. Class 64. TARABA-

gości zboże. Cn. Th. 1136. Wszystko wszędzie staniało,    NIĆ cz. niedok. ; Boss. óapaóaHHTb bębnić, trommeln,

a grosz wszędzie drogi Jag. Gr. A A b.— Tr. fig. Ta-    Dobosz, co pod okna capstrych tarabani. Kras. Sal. 100.

nieć, opadać, z szacunku utracać ; geringer gcadjtet mer« TABAĆ , ob. Tarzać.

ben, bie ©djajrnng oerltereit. Dobre przy lepszym tanie- TARÀDAJKA , TERADAJKA, i, i. \ Boh. talawaśka; Slav. je. Cn. Ad. 165 (cudne przy cudniejszym gaśnie). Rozum , poczciwość , sumnienie staniało. Wad. Dan. 67.

taljuge, (ob. Telega); Boss. TapaTafiha; prosta nikczemna kolaska, eine fd;lec()te 5înlef$e, cf. taratatka.

Świat mi cały przy tobie taniał i tanieje, Serce moje TARAMTARAM , ob. Taratan.

za tobą pójdzie w puste knieje. Teat. 44, 78. ^Dla nau- TARAN, u, m. ; Boh. had’, (liad « wąż, cf. gad); Carn. restro-ki Chrystusowej powaga Faryzeuszów taniała. Żarn. Post.

3, 552 b. Poważność Janowa niejako ?była dla onego w ciemnicy jego więzienia staniała. Żarn. Post. 12 b.

Dawniej uczeni ludzie w wielkiej wadze byli, nie tak

pliu ; Vind. sidni podiravez, restrupüu ; Eccl. óapant, crŁ-hoóhthoc opyAie , (ob. Baran); Boss. Tapant; ber 2JÎÛU» erbredjer, ©turmbocf; belka dębowa, w końcu okowana na kształt głowy baraniej, którą tłuczono mury. Biel.

TARANT - TARARUSZKI.

TARAS - TARATATKA.

649

6« Papr. W. 1, 192. Warg. Cez. praef. 4. Olw. Ow. i. TARAS, ‘TARAZ, u, m., różna nasypka, rozmaity dro-53, ob. Baran. Chmiel. 1, 463. — *Taran, szlaga , bny materyal, kamienie, gruzy, chrósty i t. d. do zawa-kula. Yolckm. 518.    ettt ©d)l«gel. — Fig. Złoto    a nie-    lenia,    przyparcia czego; [z Niem. 2] ütarrafS, $ra$, gepulverter

zgoda najdzielniejszy    do łamania murów taran. Nar. Hst.    ©tein.    Upusty gnojem, tarasem, darniem opatrzyć. Haur.

2,    101. Niemasz muru, któregoby złotym nie przeła- Sk. 146. Potrzeby różne do stawów przysposobić w zi-

mać taranem. Fredr.    Ad. 38, ( cf. złota szwajca ).    — §.    mie i    saniami zwieźć okoły, chrósty, taraz, gnoje na

Transi. Taran n. p.    morski = bałwan, szturm,    nawał;    upusty, ib. 144. — 2. TARAS, u, m., może z Franc.

©turnt, Hngenutter, SDîeereêmpgen. Tak bywa rzucany okręt, terrasse; — 1) wał z ziemi usuty, grobla; ein (ErbtüaH, gdy różne biją nań tarany. Morszt. 55. Okręt jęczał od    eine Saftet)., ein &aw$; (Boh. taras, raubeń, raubenj,

srogich szturmów i taranów.    JabŁ Tel. 47. Podobny    (cf. rąb,    zrąb); Bosn. taraça 1) mjesto visoko od kucbje

bałwanom Morskim był i płynącym Neptuna taranom.    za grjatse na sunęu, 2) jastrik pavimentum. Taras wa-

Jabl. lei. 279. Główne tarany bezbożność, bluźnier-    łowy, płaszczyzna wałowa, przytykająca z jednej strony

stwo , niesprawiedliwość , które fundamenta monarchii z    do skarpy, a z drugiej do przedpiersienia. Jak. Art. 3,

gruntu poruszają. Psalmod. 29. Po tylekroć swe tarany    320, Taras, grunt słaby, umocniony drobną skrzeczynką,

Na zadanie ciężkiej rany Smutek wali w nędzne serce.    iłem przesypany, czyli tamka mała. Os. Żel. 86. (nasyp,

Zab. 11, 20/. Ja mając ten taran w sercu, wytrwać-    nasypisko oparte, omurowane). Kazał Mieszko mocny ta-

em nie mógł. Wys. Kat. 398, (cf. oścień).    baz udziałać przeciw zamkowi w mieście, a dobywać go.

TARANT, a, m., koń lub pies    etc., tarantowaty; Slav.    Biel. Św.    187 b. (basztę). ‘Tarasy na ciskanie kamienia

shârac, eiit Slpfelfdjtmmel, cm    £regerpferb, ein <Pferb »on    i bełtów.    i Leop. 1 Mach. 6, 51. (kusze. Bibl. Gd.).

bergldd)en harfie, ettt $uttb.    tc. Wszak widziałeś i    debrze    Bliżej ogroda się wznosi taras brukowany. Zab. 9,    158.

znasz moje taranty, Konie    dzielne, maść rzadka,    gusto-    Skrzet. Pantofle przesiąkłe wodą położył na tarasie    swo-

wne ubranie. Zabi. Fir. 29. Imię się otyłego    wilk ta-    jego domu,    aby wyschły na słońcu.    N. Pam.' 5, 277.

ranta w głodzie. Pot. Pocz. 216. Tarant pies    leżał na    Pokoje cesarskie są otoczone tarasami    i galeryami. Pam.

śrzód izby. Pot. Jow. 111, (cf. morąg). TARANTOWA-    83, 561. — Anat. Taras, grobla, międzydupie, perinae-

CINA , y, z., maść czarno    i biało nakrapiana, roetP Itnb    urn. Perz. Cyr. 1, 176. bte tlrfd^łetbe."— 2) Taras,    wię-

fdmmrj gefprenfelte gnrbe.    Marmur biały, mjący    krople    zienie, kłoda, turmą, wieża; Vind. jetnizhna hifha,    kno-

czarne po sobie na kształt tarantowaciny. Star.    Dw. 6,    zak, kaiha,    baê ©efmtgmp, ber Werfer,    bte ©efângnifftïafe.

(cf. morągowaty). Pszczoły te, tarantowacinami    z wszech    Wsadził go    starosta do tarasu. Baz. Hst. 219. Rozpacza-

slron żółtemi Ponakrapiane ciała mają ; paribus lita cor- jącą we Izach zamyka w tarasie. Teut. 46, 48. Nie taras pora guttis. Otiu. Wirg. 457. TARANTOWATY, a, e,    czyni sromotę, ale występek. Modrz. Baz. 541. Taras,

‘TARĘTOWATY, TARANTOWY ; Ross. uyóapwfi; czar-    kara zbrodni szkaradnych. Nag. Cyc. 89. Lepiej z lasu,

no biało nakrapianćj maści, cętkowany czarno biało;    niż z tarasu « lepiej uciec, niż dać sie więzić. TARA-

apfelfdńmmelig, getiegert. *Crokaty, srokaty, tarantowaty    SEK , ska , m., dem. ; '§. Gdyby kto pijanicy posłał wiel-

koń , gefc^ccft. Menin. 1, 25. Konie tarantowate. Hipp.    ką śklenicę albo choremu na oczy tarasek . . . . Gorn.

9. Pode mnie dawano stępaka tarantowalego. N. Pam.    Sen. 56. (umbrelkę ?). TARASOWAĆ, -ał, - ujecz.nie-

16, 17. Dzikie lamparty tarantowćj barwy. Mon 71 ,    dok., zatarasować dok., mocno zamykać, palami, rygla-

901. Lampart taretowaty. Banial. J 2. Dzięcioł taręto-    mi obmocować; Bok. raubiti, (cf. rąbać, zrąbać); (Bosn.

waty. ib. J 3. — Fig. Znać po tarantowatćj cerze wa-    taraçali pavïmentare), »emnnmeltt, feft SUtttad)en. — §.

szój, którą zewsząd szyszki osiadły.... Pot. Pocz. 259.    W więzieniu zamknąć, więzić, ino ©efeingntß fepen. TATAR ANTULA , ob. Krzeczek.    RASOW Y, a, e, do tarasu więzienia należący, ©efćuigittP * .

TARAPAfA, y, z., hałas, kołat, bębnienie, stukanie cią-    Tarasowy Subst. masc. , więźniów dozorca, ber ©efdngntfb

głe ; Sann, ©eflopfe, ©ctofe. Coś mi w głowie kołata,    nwrter, ^erfermeifter. Teat. 9. c, 75. Tarasowe Subst.

Właśnie jak kotłów bębnienia Ta ta ta tarapata. Teat. 56.    neutr., od tarasu płaca. Cn. Th. 1156. turmowe, ©cfćing*

c, 126. — Tarapata, kłopot, kłótnia, swar, obroty, nipgelb, ©tpgelb.

rosterk, oberlas, Verlegenheit. Wr kaducznéj pan mój ta- TARATAN, TARAMTARAM, TARATANTARA, TARARA, rapacie. Zabi. Amf. 60. Nie uszedłem powszechnej z wa- odgłos trąb, (cf. taraban), źtroinpeienton, îrontpetcnfdjûll, mi tarapaty, Popalono mi gumna, stodoły, pnie, chaty.    trompeten.    Rzekłszy, tarantara w trąby trąbić jęto. Kmit.

Zimor. Siei. 229. Wielka tarapata, dziurawa w deszcz    Spyt. B 4    b. Dawaj, strawy nie żałuj, nie tak, jako kę-

chata. Rys Ad. 75. Nie uwierzysz, w jakich ja tarapa- dyś U jednego, gdy trąbią, miasto taramtaram, Krupy, tach bywałam, wiele się to chłopców przeminęło, co    krupy, na    obiad trębacz otrębuje. Opal. Sat. 55. Taralan

♦się za mnie. wyzywali. Teat. 21, 71. TARARA, ob. Ta-    tara tartan    trąby zewsząd brzmiały. Stryjk. 49. Tątaran-

ratan. TARARUSZK1 plur., fraszki, bajtałaszki, brednie,    tara wszędzie brzmi, a echo krzyczy. Stryjk. Henr. B 5.

‘bliktry; ©djttunbelepett, 2Btnbf>eutelei)en. Zagorzałe pały! u    Tarantatara, abo pobudka do rycerstwa Polskiego. Kchow.

tych kobiet w głowie nic więcej, tylko tararuszki. Teat. 310. — $. Sikora tarara. Banial. J 5 b.

35. d, 19. Wszystko poszło na ‘brydnie i na tararuszki, TARATATKA, i, i., kapota Polska, ein pdnifdjer jOberrocf. Na przysmaczki, śpiewaczki i na panie duszki. Nar. Dz. Jedni w fraczkach, drudzy w taratatkach. Gaz. Nar. 1,

3,    55.    20. — §. Taratatka , ob. Taradajka.    f' d

82

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

13, 278. Treb.

TAR AZ, ob. Taras.

1. TARCHAĆ, ob. Tarkać, Tarkotać. 2. TARCHAC n. p. słomę, ob. Targać. 'TARCIIAN, a, m., parobków wojskowych czyli ‘ciurmę Turcy zowią babami a innych niewolników tarchanami. Kiok. Turk. 248.

TARCICA, y, z., TARCICZKA, i, z., dem., deska piłą tarta, ein Srct, eine ®iele. Tarcice do różnych robot i różnej grubości trą się z dębiny, sosninÿ, jedliny. Kluk.

Rosi. 2, 166. Tarcica od brzegu, czyli od kory drzewa rznięta, oblader, obladra. Magier. Mskr. okrajka, baS ©cbmarteitbret, btc ©dpuarte. Tarciczka, asserculus. Mą<z.    TARCZOWN1K , a , m., który tarcze nosi, (‘tarczonoś)

Tarcicami pokładać, nakrywać. Cn. Tli. 1156, btelett ;    ber ©cfoilbtrćger • (Sorab. 1. nastahwownik) ; abo tarcze

(Croat. podim , popogyójem , z deskami pokrivam ; Hung.    robi, ©ibilDmacber. Mącz. Poczynił tarcze miedziane, i dał

deszkózomj. Nie po jednej tarcicy chodzi * pijany, zatacza    je w ręce przełożonym tarczników. W. 3 Reg. 14, 28.

(przełożonym nad piechotą. Ribl. Gd). Syn Jojady był rotmistrzem nad wojskiem strzelców i tarczowników. 1 Leop. 1 Parał. 18, 17 (pawężników. 3 Leop). TARCZO-TARCICOWY, a, e, do tarcic należący,    WATY, a, e, — o adverb., na kształt tarczy, gefcfjilbct,

Owoc chować na tarcicowym tle.    tnie 6d)tlber. Melon tarczowaty. Syr. 1184. TARCZYCA,

y, z., scutellaria, rodzaj rośliny, do niego należy cheł-mik. Kluk. Dykc. 3, 65, ^elinfraut, ©cfyilbfraut. TARCZY-CZKA, i, z , dem, pawęzka, scutulum. Mąez., mała tarcza, ba£ ©djilbcfyen, ©djtlbletrt. TARCZYK, a, w., cly-peoia, roślina, u nas rośnie na polach, rzadko wyżej nad 4 cale Kluk. Dykc. 1, 159, 6d)ilbfraut.

Jak mała szafa przybita do muru, jest tapczan z tarcic. N. Pam. 16, 29, (cf szlabankj. — — Phras. Przewalał się na łóżku, a teraz chrapi i na tarczanie. Ossol. Wyr. z fortuną odmieniają się obyczaje; staniał, spuścił nos. TARCZENNY, TARCZOWY, a, e, do tarczy należący ; Vind. tarzhoun, £(irtfcf|Ctt *, ©d)tlb » ; Scutarius, co ku tarczy należy, tarezenny, pawężniczy. Mącz. Odyńea trzeba z tarczowej ruśnicy dobrze sparzyć. Haur. Sk 294. z jakiej do tarczy strzelają, ©cfyteßfdjet* benbüdiïe, »omit man nad) ber ©cfyctbe fließt. TARCZNIK,

się, nie idzie w prost; albo: oszust, na dwóch stołkach siedzi, bierze się od siebie i k sobie, jak mu zyskowniej, i ciepło i zimno wychodzi mu z ust. TARCIE, Subst. verb.

Trzeć qu. v.

Sreter * , $telen *.

Cr esc. 4.58.

TARCZA, “TARCZ, y, z’.; (Carn. tarzha orbita, scutum;

Vind. tarzha, . szhit, paish , branva , bramba , odnefenza , vstriega ; {Croat. taràz pavimentum; taraczati « brukować, cf. tarcica, taràczam pavimçnto); Ross. Tapin>, Ital. targa; Gall targe ; -Lat. med. targia; Arab. tarka, darka ;

Chald. D^n teresa); mniejsza od pawęży. dla jazdy słu- *TARĘTOWATY, ob. Tarantowaty.

(cf. 'wiec); Cam tèrg forum, oppidum ; Vind. terg, terh, plaż, (dem. tershish); Croat. terg. tergovische forum, nundinae, (tergouina mercatura, łelonium, tćrstua, ter-senye » handel, cf terh ; Hung. tereh onus) ; Dalm. targh, pijazza s plac ; Bosn. terg, tergouisete , trrigh , pazar ob. Bazar, (Bosn. targ, targouina, triigovina, tergovina, trri-gouanje mercatura, tergouine merces); Rag. targh, tar-gouiscte , targouina, (targh, targovina, targovanje nego-tiatio); Slav tergovina « handel; Ross. ToprB, (Toprt, ToproBM handelj ; [Eccl.    ; Dan. torv 2] ; (Turc.

trharehe); miejsce targowe, targowisko, rynek; ber SDîarît* pla^, ber 2J?arft. Muszę pójść na targ, mam tam korcy kilka dziesiąt pszenicy. Teat. 4. b, 35. Rybny targ Vind. ribnaria, ribnu tershifhe. Targ, miejsce lub czas targowy, dzień targowy : Vind tershen den . terguvanje , ter-shifhtvu SWarft, ŚOłarftpIa^, SKarftjett, TDîarfttag. Zygmunt postanowił, żeby po wsiach targi i jarmarki nie bywały. Skrzet I r. Pol. 2, 200 Targi w Gdańsku tego lata będą bardzo dobre M»n. 67, 110 Nie rada koza na targ, ale musi Rys. Ad 43. Pol. Arg. 449 ; {Slov. ne radabi koza do trhu , ałe musi; wiele ten czyni co musi, z musu cnota ; nolentcm fata trahunt). Wiedzie ich jak w uździenicy do targu. Rej. Post. K k k 3. Na zdrowym do taigu, na chromym do domu. Klon. Wor. 68. (zarobił jak Zabłorki na mydle, poprawił się z pieca na łeb; dał siekierkę, wziął kijek; lub też: co lepszego sprzedaj , co podlejszego tym się obchodź sam). Na jarmarku albo na targu pospolitym kto co kupi, to zarazem ma zapłacić Szczerb Sax. 168. — Prov. Bez pieniędzy targ, bez soli do domu; Slov. bez penëz do trhu, bez

żąca. Papr. W. 1. 227 ; Germ bie Tartjdje, ( ühmbatfcfye, TARG, u, m.; Boh. trh , rynk; Sorab. 1. torożeżo, wiki, 9îonbel), bas Sîetterfc^tïD ; Sorab. 1. nastahwka {ob. Nadstawić), nastahwa. Krom. 277. Chmiel. 1,-458. Tarcz z byczych skór siedmiu złożona. Zebr. Ow. 326. — §.

Phras. Dawni ludzie z sobą uprzejmie, nie za tarczą żyli.

J Kchan. Dz. 162. nie w ustawicznych walkach, nie w niedowierzaniu, podejźrzeniu » wzręcz jest jest, niemasz niemasz! olme SDltßtraucit.— Fig. Tarcza, szczyt, obrona, zasłona, ©dplij uttb ©djtmt. Łzy tvlko w |ej nieszczęściu są obrony tarczą. Tent. 46, 54 O jak tarcz słaba z samej poczciwości. Past. Fid 266. Bóg jest ratunek nasz, i tarcz nasza. Radź. Ps. 53. 20. Rej Post. Y y 2. —

$ Herald. Tarcza, pole, w którym znaki znajdować się mają Wid. Her. Jabl Her. ; baś ©djilD etneó Sappenś, baâ ISappeitlctytlD. Tarcza, herb Sobieskich, zkąd gwiazdy, -za Jana Sobieskiego odkryte, nazwano tarczą Sobieskiego, Boh. Próg. 8. — §. Tarcza u tablicy mierniczej.

Soluk. Geom 2, 11. Jak. Mat. 1, 300. bfl£ ©cfytlb auf bettt 9fteßttfd)e. — $. Tareza strzelnicza, do której strzelają, szyba, krąg, meta, bte 0dheßfd?eibe. Tr. Boh. tarć — \.

Hist nat Tarcze, pod brzuchem u wężów, łuski szerokie, taśmiaste, poprzecznie idące, scuta. Zool. 198. bte ©dnlber nn bem 33aud?c ber ©djlangeit. — Aliter: Rodzaj gadu pływającego, gad rybny tarcze zwany, centriscus, których grzbiet niejakim jest pancerzem okryty. Kluk.

na

650

TARAZ-TARCZAN.

TARCZENNY - TARG.

Zw 3, 52. ©dialftfdte. TARCZAŁA, herb ; żóraw' na jednej nodze, nad nim dwie tarcze. Tr. TARCZAN, TAPCZAN, u , rn , deska czyli przyszersza ława, do spania na niej, baé ©djlafbret, bte ©djlafbanf; Ross. napu. Chce pójść spać, znaleźć me może łóżka, ni tarczanu. Teat. 43. c,

79. Wyb. Kogut piał; baba zaraz hyc z tarczanu. Zab.

TARG.

TARGAĆ.

651

soli do domu; bez pieniędzy do miasta, bez soli do do-Zegl. Ad. 13. Rys. Ad. 2; (Slov. bez kmh do śkoli,

śli. Chełm. Pr. 4. — Fig. Dziś w lekkiej wadze a targu są nauczyciele. Glicz. Wych. iV 8. (w niskiej cenie, w

mu.

bez penéz do trhu ; bez xiążek do szkoły, bez pieniędzy    małym poważaniu). — Targ * to , co na kupi zyskał, ut

na targ » z piasku bicz nie będzie). Jak w targu z wszys-tkiemi się brataj. Birk. Gł. Kon. 18. I najtrzeźwiejszy często z targu pijany wraca. Ossol. Wyr. (świat psuje, okazya czyni złodzieja). Powracał jak z targu, szumno, wesoły, pijany. Ld. Zły targ bywa po jarmarku. Pot. Arg.

309. Pot. Zac. 11. (po dobrym obiedzie nie smakuje wieczerza, niewielkie święto po ostatkach niedziela). Wyjeżdża z czym , jak z łysą kobyłą na targ * popisuje się z rzeczą już spowszedniała Wolsk. (chlubi się, jak gdyby z czym poczciwym, nadstawia się. chciałby się koniecznie pozbyćj. — Fig Nie wyjeżdża na targ z tym, co komu czyni, a potajemnie wedle potrzeby każdego wspomaga. Kosz. Lor. 114 b. nie chwali się, nie chlubi się, nie popisuje się. (Slov. Ne ze wseekim na trh ; non omnia revelanda). Wyjechał z tym na targ * (podał pod kwestyą, pod roztrząśmeuie, rzucił kość). Nie masz z czym na targ, nie na targ to! (nie masz z czym się popisywać, to nie do ludzi, w kąt z tym , na targu tego nie zbę-dziesz, ani na jarmarku, nie kupi tego nikt). Po targu, chybił targu * (po czasie, stało się już, odstać się nie może, po barszczu szperka, chrzan po sztuce mięsa, łyżka po obiedzie, nóż po pieczeni, po mszy do kościoła , po śmierci lekarstwo). Targ uczy kupować. Archel.

2, 64. (do wszystkiego trzeba praktyki, po szkodzie mądry, doświadczenie mistrzyni). — Jak na targu, targ w Osieku , ob. sprawa jakw-Osieku; czart swoje, pop swoje, wszyscy krzyczą, żadnego nie słychać. W głowie, jak na targu, ideae confusae, groch z kapustą, bigos. —

Targ, targowanie, zmowa o kupno; ba3 ^aitbdrt, 2)tn* gett', Sebtugen, $e(mnbelu, ber gmnbel, ^aufjanbel. Kamil targ zrzucił, który z Galami szlachta RzymĘka zawierała bez jego wiadomości. Birk. Kaz. Ob. C 2. Podkupywać kogo w targu. Teat. 52. c, 9. Krakowskim targiem, na połowicy przestanie. Rys. Ad. 29. Pierwszego targu nie upuszczaj. Rys. Ad. 58. Cn. Ad. 859. Ostatnim targiem, ostatnim słowem, ostatnią ceną, mit bem IffetCU SBorte.

Skoro znacie się na tym, prędzej dobijemy targu. 7eat.

18. b, 24. (prędzej skończymy, zgodzimy się). Dobijać, docierać, dobić, dotrzeć targu, skończyć umowę, ręką w rękę uderzyć; oppos. odskoczyć od targu, nie dobić, zrzucić się. — Targ jeszcze, nie kupno, targ nie litkup ; myśl jeszcze nie uczynek, daleko ztąd do owąd, jeszcze sie nic nie stało, jeszcze to nie ślub, jeszcześmy nie przyszli do litkupu, jeszcze rzecz w targu, nieskończo-dwoje, może być jeszcze i tak i siak; nie wykrzykuj, póki targ; nie mów hup, aż przeskoczysz, antę victoriam ne canas triumphos; nie śpiewaj aleluja aż po wielkim piątku. — I jeszcze targ, targ i targ, a do słonie przychodzi , zwłoczy się, kiedyż koniec ? — Targ targ, a słowo słowo » jeszcze może się rozejść. — 1 do targu nie przyszło ! rozeszli się od razu. — Targ » zwada, n. p. Wielki targ między nimi powstał. Ossol. Wyr.,

(cf. targać, tarkać). — Targ, targowa cena, bej !D?arft* pretS. Zbożem kupczący większy targ i cenę onegoź wznie-

r.a, na

Dobryin targ miał. Cn. Th. 1137. co utargowano, id) I)ö* be einen guten 3)?arft gehabt, üDîarftôerbtenft, ©enrinft, gute Söfung. Zły miał targ » źle przedał ; w ogólności : nie udało mu się, szwankował, źle padło, nie upiekł pieczeni, wskórał jak Zabłocki; poznano się na nim, poszedł jak zmyty. Gum emphasi przyciężając : zły miał targ » oberwał, wziął po łbie, po czuprynie, wytargano go, powrócił z siniakiem, łysy, z wydartą czupryną. — Targ cygański, cygańskie kupno, kradzież, lekki chleb, lekkie, złe nabycie, 3iQ<?intćr^anbel, $tebftal?I, ©mmerep. — Fig. transi. W Niniwie wszystko na targu było, godności, urzędy, sprawiedliwość. Staś. Num. 2, 125. na tandecie , na przedaj, junt üßerfauf. Za urzędy, za łaski, za ładowne trzosy, Na targ idzie ojczyzna, na targ wolne głosy. Teat. 45. d, 82. Wyb. Pójść w targ o serce, rzecz to, która zdradza. Teat. 54. d, 39. (targować serca).— Targ z kim o co, umawianie się o co, nieprędkie uleganie, nieochoczość, niegotowość do czego; $tngen, ^onbelu, ©ebtnge, Rmuiflfńbrigfeit, Rnluft, ©aimifeltgfett. Wielkie zwłoki przez znaczną nieochotę i sromotne targi z żołnierzem nastąpiły. Tward. Wł. 44. Zaniechaj targiem iść z panem bogiem i ś. kościołem. Sak. Okuł. 7. — Aliter : Puścić uszy na targ * posłuehywać między ludźmi , co też o czym mówią, (ob. tarkają o tym), dowiadywać się co gadają, sądzą; unter bte Seute ge^en, ftd) er* futtbtgen tuaS paffirt, (tordjeu, tuaS gerebet nnrb. Gdybyś puścił uszy na targ, ‘iściebyś usłyszał pewną nowinkę o sobie. Rej. Post. L l 5. Nie tylko patrzeć na gładkość białogłowy, ale też i uszy posyłać na targ, jaka o niej sław'a. Budn. Apopht. 130. TARGAĆ, TARCHÀÔ tin., Targnąć jcdntl. ; Boh. trhati, trhnauti , drhnauti (cf. zadziergnąć, zadrhauti), drhl, drhnu, drhati, (drhlen tarlica); Slov. trhaf, trhóm, (Irhliwi lacerativus) ; Sorab. 2. tergasch ; Sorab. 1. torhacż, torham ; Garn. tergam , (tergam « 2) wino obierać, terganje « winobranie) ; y ind. tergati, stergat ; Croat. tergali, tergam ; Bosn. tergati, trrigati, otrrighnuti vindemiam facere, terganje, trriganje vindemia , tergati, otrrighnuti Jrangere; Rag. targnti via— se, utarghnuti, tàrgati vindemiam facere ; Ross. TOpraTŁ, AepHyTb, 4epraTb, AepnmaTb, Tep3aTb, icpeóiiTb, Tepe-6jiio (cf. trzebić), TacKaib; (cf. Gall. tirer; Üîtebcrf. tiren; £> 11frteb. scerren; $od)bcutfd) jerreit; cf. Germ. bte 3<trge * wątor ; cf. ltal. stracciare; cf. Chald. y*)fl ru-pit, disriipit-, Hebr. *pïî lorach, rapuit, dilaceravil) ; szarpać, rwać, propr« et transi. ; Jflllfeu, retjkn, jupfen, ^ttt unb fyer sieben, (lerunt jmtfen. Bijąc targając zelży wie po mieście go włóczyli. Sk. Dz. 257. Targnął łańcuch ze złości. Bardz. Trag. 43 ‘Wrzkomo płakano i targano włosy. Jabl Tel. 247. Bij w piersi i z głowy Targaj włosy ‘prze ciężki żal. Groch. W. 418. Mocny a młody pachołek nie "mógł koniowi ‘oczas utargnąć razem, stary po jednemu włosu targając, wszystek wyrwał, że nic nie ostało. Eraz. Jez. G, 7 b, (cf. Vind. sobe tergati * zęby rwać). Targać kleszczami. Cn. Th. 1137. mit 3(tltgett ret*

cz. con-

ßeu, ftteipeit. Targać słomę, tarchać, (Strofy üertDtrrCrt, oer*    czliwi, o zapamiętali, Długoż się na mą sławę będzie-

reiben. Barłóg czyli targana słoma. Świlk. Bud. 62. 2Birr*    cie targali! J. Kchan. Ps. 4. Z tej i z owej strony, tar-

ftrofy, Słrummftfofy. Gardlina abo trzciną izby poszywaj ; nie    gano się na dobrą sławę jego. Birk. Zamoj. 27. TAR-

masz - li trzciny, targaną słomą, kitek nawiązawszy, to    GACZ , a, m , targający co, ber B^ttfer, heißer; Hag.

mało krócićj trwa, niż gardlina. Haur. Ek. 66. Nietarga- targalaz ruptor ; Groat. tergâch , f. tergachicza ; Boh. trha-ne cielce. Olw. Oiu. 5-45. nieutargane, nieobjeżdżane,    ćka kwiaty zszczykająca ; Rag. targać; Dal. targacz, f.

niezaprzegane , niewłożone, nieprzyuczone, nieobroch-    targaczicza; Bosn. trrigaç vindemiator ; Ross. Tep3aieib

manione, nieukrocone, uugebaitbtgt. Targanie i darcie w    szarpacz. TARGAN, u, w... robią z starych powrozów,

żywocie, w trzew’ach i w stolcu. Syr. 434, Garn. ter-    które rozkręcają, służy do dychtowania szycia. Magier.

ganje; ba$ 9Mßen imb ©rimrnen tu bett ©ebdrinett. Targać Mskr., 3upfftrlcî junt (Sulfatent ; * TARGANIEC, ńca, m., kogo za suknią. Cn. Tli. 1137. Depot ffiocfe Jltpfett. — §. §. 1) Gdy się w statku otworzy dziura, co prędzej wziąć 'Przeczżeś się nie obawiał targnąć ręki twojej na zabicie targańca ze szkutnych powrozów, i tym jako najlepiej pomazańca pańskiego? Mon. 71, 847. ściągnąć, wycią-    udyehtować dziury. Haur. Ek. 174. — §. 2) Targaniec,

gnąć , auśftmfett, {ob. targnąć się na co). — ‘Targnąć    szarpanina, walka, mocowanie się, zapasy, chodzenie za

czym, szarpnąć czym, womit eilten üîuif tfyütt. Podpinałem pas, czuby, tarmoszenie, wojna, za łby wodzenie się. łańcuszek mojemu koniowi; on targnął głową, i kru-    bitwa, bijatyka, załebki ; ba3 häufelt, bte Sifluferep ; ba§

czkiern od wędzidła zadrasnął mię. Teat. 20. b, 65.    -    Gingen, éeriitije, ber $ampf. ftauftfampf. Pękają w srogich

Transi, fig. Targać    co » drzeć, roztargiwać, rwać,    szar-    targańcach kołnierze,    Jucha się leje, brzmią pięściami

pać, rozszarpywać,    łamać, rozłamywać, rozprzęgać, roz-    pyski, Pełno hałasu,    leci ze łbów pierze, Kufle sie tłu-

dzierać, rozforować, niszczyć; Drcd)Ctt, jcrreißcn , fycrum*    ką, latają półmiski. Zab. 2, 231. Nar. W targaniec się

reißen, itieberreifSeil, fîfyiuüfyeu. Gdy król Anglii kościoł ś.    gotując, żeby ten ów zgrzytał, Ten maczugę toczoną,

i wolności jego targa. .. . Sk. Dz. 1171. Gospodarstwa    ów kamienie chwytał. Gaw. Siei. 577. Prosili go,    żeby

świętego nic więcej nie miało popsować i targać, jeno    tu targańca już z przeciwnikami nie chodził. Pot.    Arg.

pieszo pójdzie na wy-

on

ton nieszlachetny kakol. Rej. Post. K k k 5. Zdrowie od    757. Birk Cliodk. 21. Gzy to

natury dobre wziąwszy, zbytkiem go targają. Warg. Radź.    ścigi, Gzy w targańce z chłopięty . . . . Hor. 2, 102. Nar.

5. Królu, pokój z nami, od tylu wieków chowany tar-    Jabl. Buk. K 2 b. Zazdrość sama w sobie targaniec cier-

gasz, nieprzyjaciołom dając posiłki.    Boh.    Kom.    2, 492.    pi, sama sobie    męką. Birk. Zbar. B    4 b. bole,    męki;

Przez przerwaność u proroka znaczą    się ludzkie    występ-    ^eiit, ©cfymerjeu.    — Oberwał targańca    * wziął po łbie. —

ki, któremi targają sobie przystęp do królestwa niebie- §.3) Targaniec, narzędzie do rwania zębów. Perz. Cyr. skiego. Gil. Posf. 265    b. (przerywają go sobie, trudnią    2, 191. ber 3‘tfyuDrccfyer, bte 3«fyne auojumßen. — §. 4)

go sobie). Targać się    Verb. med., szarpać się, rzucać    Targaniec. targańce, rzemień, utrzymujący powóz przy

sobą; ftefy reißen, mit ftefy fclDft fyerttm ftfylagett. Pies na łań-    drągach. Ossol. Wyr., ber 0cfynntugriemen unter einem Sa*

cuchu targa się tylko, a nic uczynić nic może. Rej. Zw.    gett. Przycieśnić, przypuścić targańca, fig., ująć lub dać

81 b, (Croat. lerszitisze niti). — g. Taka się targa ru-    komu więcej wolności, ouzdać lub wyuzdać, ująć,    przy-

śnica. Tr. bieß $euerrofyr floßt, reißt. — Siły rwać, ftefy    skromie, popuścić cuglów, zasforować, wysforować.    TAR-

aDmattcu, ftefy eutfräfteu. Krwią oczy panu zaciekają; ustają GANINA, y, i., szarpanina, rwanie i tu i tam; ©eraufe , mdłe siły, członki się targają. Odym.    Św.    2, H    h 2 —    heißem) fyicr uttb    bortfytu ; Boh. dranice,    (cf. darcie).    Niedź-

Targać się reo., szarpać się z kim,    rwać    się, mocować    wiedź tanemistrz    , po rozkosznej targaniny męce,    Dopie-

się, tarmosić się;    mit einem raufen, ftefy mit ifynt    fyerum    ro zwykł był miewać    pokarm w swej paszczęce. Zab.

Dahjeit. Targali się    za czupryny te zawzięte syny.    Jabl.    12, 90 — §. Targanina, wodzenie się za łby, czuby,

Ez. 149. (za łby chodzili). — Targać się na co, na ko-    n p. Ryło tam targaniny dosyć, Oîaufevcp. TARGOWAĆ,

go * porywać się, rzucać się na kogo ; fta.gr. tarkatti, targh-    - ał, -uje cz. niedok. ; {Boh.    trżjti : Slov. trżjm ; Carn.

nutise, ftefy über einen fyermaifyen, über ifyit fyerfaüett, auf    tergüjem, tersim, (terguvanje * handel) ; Croat. terguvati,

eilten lośgefyett, ifyit angreifen. Ktoby na przełożonego swo-    tergńjem, tersiti * handlować, tersitisze * starać sie , ter-

jego targnął się, ma być gardłem karany. Vol. Keg. 2,    jam exigo, terjàvecz exactor ;    Bosn. tergovati, trrigovati

1695. Darmo się targasz słaby na mocnego. Wiesz, ja-    negotiari, facere mercaturam ;    Rag. targovatti * handlo-

ka dzielność    jest pana mojego.    Kras. Oss. G    2. Odźwierni    wać; Ross. roproBaib , npmoproBaTb, lipuToproBUBaib,

się zmówili    targnąć na króla.    Ratlz. Esth. 6, 2. Sk. Dz.    npinopmna ; (pacroproBaTbca , pacToproBUBaibCH rozsze-

553. Chcieli Chrystusa    pojmać, ale się nikt nań z *rę-    rzyć swój handel); (cf. Chald., Samar., Syr. et Arab.

koma nie targnął. Seid.    Joan. 7, not. «ręku nie wrzucił,    "Din tagar, mercaturam exercuit\ Arab.iyar\ taagar, merca-

abo nie jął    go». Targnął się    na towarzysza    swego i rę-    lor) ; targować co, czego, kupując podawać cenę;.Vmd.

ką i słowy.    Dambr. 485. Zęby się żaden z    tych, którzy    salikofati, saliofuvati (cf. litkup), kupuvati , um ettMä

do sądu należą, jeden na drugiego, ani słowem, ani    fyaitbdit, binnen, etroaä befyaitbeln. Zgódź si« z kupcem o

uczynkiem, ani jakimkolwiek inszym sposobem nie tar-    tę kłódkę, którą targowałem przy tobie, nie chciał jej

dać od 20 złł; daj mu 19. Teat. 52. d, 10. Nie już ten zaraz, co targuje, kupi, Pot. Arg. 188. (insza targ, insza kupno : daleko ztąd do owąd). Kupić, nie kupić, po-

gał. Szczerb. Sax. 153. Ustawicznie się targamy na to zakazane drzewko. Rej. Post. L l l 3.    Lud targnął się

słowy na Mojżesza. Radź. Exod. 17, 2. A wy, o nieży-

targować wolno, (cf. próbować, skosztować). Kota w wo- Slav. tèrgouac ; Ross. TopawiiKE, f. ToprOBJumja, TOproB-rze targować, targować po omacku, nieroztropnie, lada Ka; Eccl. ToprOBeuï, Tfumniimn, ; handlarz, kramarz, co za coś, {ob. Kot). My złego sługi ani targować nieT" przekupień, frymarz, kupiec; ber Kramer, ^anbelśmantt , chcemy. Hrbst. Lek. E 4. (i darmo go nie chcemy). Tar-    ber Utn etlM$ Ijanbelt, biliget, ber $eil[d)er. Wypędził Jezus

gować cielę za wołu, żrzebię za konia, targować łysą    z kościoła wszystkie one targowniki. Rei Post. L l 2.

kobyłę » nie znać się na czym. Kota targuje, kupujący    TARGOWY, a, e,    do targu należący,    SDîarît », 2Bod)e»=

wołu. Pot. Arg. 156. (zwyczajnie o mało mówi, kto na    ntarft = ; Boh. trhowÿ; Vind. tershen, tershni, tergni ;

dużo zakrawa; prosi o kromkę, a chce bochenka; cf.    Rag. targovski, targovacki, targovni; Ross. ToproBbiw,

by ogonek położyć). Targował, aż przetargował * długo    TopnunuHbiii, naomaAHLiH. Targowy dzień, targ. Cn. Th.

myślił, a podrwił głową, pokpił sprawę.— Fig. Targo-    1137. Targowy dzień, pilnuj każdy swego. Rys. Ad. 165.

wać serca może, kto ma złoto. Teat. 1, 40. (kupować).    (o złodzieja nietrudno). Targowe miasteczko. Zab. 16,

Jeszcze własny mąż żyvyy, a ona targuje Chłopa sobie    152. Miasteczko albo wieś targowa nie ma być blizko

inszego, a swojego truje. Paszi. Dz. 127. — Aliter:    drugiej sadowiona, to dlatego, żeby to nie było z szko-

*Targować * handlować , handel prowadzić ; $anbel treiben,    dą drugiego. Szczerb. Sax. 246. (Ross. 'roproBaa K33HŁ ,

m.,

tyattbeltt. Mieszkajcie w naszej ziemi, i targujcie w niej.    Toproßoii naKa3anie » kara publiczna). Targowy Subsl.

Budn. (Senes 54, 10. — Aliter: Targować, utargować,    dozorca targowy, ber 2)îarftmeifter; Boh. trżny. Targowe

przedając zyskać; ©elb löfeit, marfteit, im §flîtbel gnńimeit.    Bubst, neutr., płaca od przedaży na targu, ©tanbgelb,

Ziębnę tu, a nic nie targuję pieniędzy. Tr. TARGOWAĆ    2)łarftgelb, 5Üîarf’tfteuer; Boh. trżne , trżnćho platiti * cło

się recipr., powoli postępować cenę kupując; Slav. po-    targowe; n. p. Cła targowego ktoby nie oddał, winy 50

gâdja’tise, (cf. Slav. et Bosn. pogoditise od ęine, uęini-    szelągów przepadnie. Szczerb. Sax. 49. Za Piastów tar-

tise convenue de praeiio) ; lange tyanbeln, btngen, (feilfdjen,    gowe płacono po miasteczkach od najmniejszych nawet

twirMn); n. p. Ośm złotych, weźmiecie. 1£. Nie dam od    drobiazgów. Nar. Hst. 2, 258. et 86. Od przejezdża-

dziesięciu. A. Macie półdziewiąta. Ç». Przyłóżcie z pół’ jących na jarmarki było przedtym w miastach królewskich dziesięta. Alb. na Woj. 12. Targujże się, chceszii kupić    wybierane targowe. Skrzel. Pr. Pol. 2, 20.0. Król po-

tanio. Alb. na Woj. 11. Będzie się o to targował, by o    stanowił targowe,    aby od najmniejszej    rzeczy, co człek

konia. Glicz. Wy eh. M 5. (by o dom, by o co wielkie-    na sobie przyniesie, dwa pieniądza brano. Eraz. Jez. N

go, drogiego). Targuje się jak żyd * nikczemny, o grosz    7. — §. Kiedy pani serce przedaje , służąca powinna

mu idzie. Gotów się pół dnia o jeden grosz targować.    brać targowe. Teat. 16. c, 20, cf. baraszne, poczesne,

Teat. 16. 6, 112. Targować sie z sumnieniem, podrę-    na piwo, tryngield, na śpilki, oduzne, podarek od od-

strykcyą czynić; szukać wybiegu przeciw sumnieniu, nie    prowadzenia rzeczy kupionej.

być całkiem poczciwym; entrer en composition avec sa Pochodź, targać, tarchać; roztarchać, roztargać, po-conscience. -— §. Fig. transi.: Targować się, nie zaraz targać, przy targać, natargać, utargać, nadtargać, od-na wszystko zezwalać, nie być posłusznym, ochoczym    targać, wtargnąć,    zatarga; targować,    dotargować, na-

do pełnienia obowiązku, n. p. Nie targuj się z panem    targować, odlargować , przetargować,    utargować, star-

bogiem » nie ociągaj się w powinności względem niego. gować, wytargować; §. wątor.

hadlo., struhatko , (cf. strugadło) : Sorab. 1. truhadwo ; Garn. rêshn , ribéshn ; Vind. ribesfhel, strugalu , refhen, godillu ; Croat. ribès, ribeseny, reketas; Dal. rakates: Slav. irenda ; Ross. Tepna, eût Üîetbetfen. Tarka z blachy naczynie, na którym chleb suchy do posypowania pieczystego trą, lub gałkę muszkatołową. Wiel. Kuch. 451. Ern. 860. Trzeć muszkatową gałkę na tarce. Tr. Korzeń rozmarynowy na tarce raszplowany abo utarty. Syr. 164. Tarka pieprzowa. Cn. Th. 1137. moździerzyk, młynek, eine ffeffermö^le. — Lima, naczynie ślusarskie, którym piłują, trą, piłka, tarka. Macz., Rag. tarliza ; bie ftetle, bie iftaöpel. Brać kogo na tarkę, na przetak, we-cować, einen Dürfte». Był on już nie na jednej tarce« przeszedł przez rózgi, przetarty, ćwiczony, szczwany. — §.2) Tarka, ob. Tarło, Tarlisko. — §. 5) Tarka, ob. Tarnka, Tarnek. — TARKAG, TARCHAĆ, TARKOTAĆ, TYRKOTAG, cz. niedok., Tarknąć, Tarchnąć jednll., tarkot wydawać, ettt rankes ©eräu(d) madjen, rafteln; (Boh. trkati tryskać); Cam. terzheti, terkam, terklam * stukać ; Rag. tarkatti , tarcjatti currere; Bosn. terciatti , trricjati). Koła, powozy tar-koczą. Ossol. Wyr. Liny galerne trzeszcząc od wiatru

TARGOWICA - T A R G O W N I K.

t TARGOWY - T À R K A Ć.

TARGOWICA, y, i., 1) miasto w wojew. Wołyńskim, TARKA, i, i., §. 1) naczynie do tarcia czego; Boh. stru-gniazdo imienia Targowickich. — 2) Miasto w Bracław-skim, imię bierze od handlu czyli od targów, który tu, jako w mieście pogranicznym z Kozakami Zaporowskiemu, teraz z nowymi Serbami utrzymywany bywa. Dykc. Geogr.

5, 102. 9łame »ergebener £mnbelêftabie im Słuffifcłjen. -r-§. Targowica * Targowicka konfederacya, ob. O ustanów, i upadk. konstyt. 3go maja. TARGOWISKO, a , n. ; Boh. trhowistë, trżiśte ; Sorab. 1. toroschcżo , torożo, toroż-cżo ; Sorab. 2. mark ; Garn. tershishe ; Vind. tershizh , tershistu, krai sa barantanje, krai sa kupzhnia * Croat. tergouische; Rag. targoviscte ; Bosn. tergouiscte, paza-riscte , mjesto od trrigouine ; Slav. têrgovishte ; Ross. TOp-roBiime, Topmimte, iMomaAE, (cf płaszczyzna, plac);

Eccl. TfrbSKhCTBO [celebritas 2], Tfumiujie, Kynuamite ; miejsce , na którym targi bywają, n. p. rynek, tret, ber SDîrtrftpl«^. Nie jeden z targowiska szedł na szubienice.

Pot. Zac. 5. — §. Targowisko, targowica, targowa wieś, mająca przywilej na targi., Cttt ÜJîarftflecfen. Biegali po wsiach, miasteczkach i targowiskach. Sk. Dz. 204. TAR-GOWNIK, a, m. ; Croat. tergovecz, f. tergovachicza ;

Rag. targovaz, targovcich; Bosn. tergouaę, trrigouaę ;

~ tarkoczą. Otw. Ow. 452. Grucha gołąbek,    skrzydłami    Przyb. Milt.    375. — Aliter: Wraca się pies    do    swoich

tarcha, mile kwili. Gaw. Siei. 383. Grzywacze    tam skrzy-    plwocin, a    Świnia do tarliska. Erns Ob. A. do    kałuży,

dły żartkiemi tarkają. Tward. Daf 26. Lata koło wio-    w której się tarała, $fü£e. —    §. Tarło, tarlisko, miej-

seł, tarkocąc skrzydłami Otw. Ow. 579. —    Fig. Wie-    sce, gdzie    trą tarlicą, ber ftfadjtSbrecfyeort. —    §    Tarło,

le tarkocze, mało ujeżdża » więcej wrzawy, niż skutku;    ob. Tarka,    et Tarnina, Tarń. TARMOSIĆ    się    zaimk.

wiele obiecuje, mało daje; więcej dymu, niż ognia;    niedok , Tarmosać się contin.,    targać się, szarpać się,

więcej huku, niż puku. — §. Tarkotać językiem, mleć    mocować się; ftd) Ijerum jerreu, Denim raufen. Zrzebcowi

językiem, bez zastanowienia, złym tonem gadać, Mel    uwięzują jaka mierną kłódkę,    tylko trzeba, aby się za

fdjttKlbronfren. — Transi. Z nieukontentowania pierwćj mm nie tarmosała, a bardziej irzebca nie straszyła. Hipp. umrze, niż ona, jeśli jeszcze do tego ustawicznie tyr-    32. aby się nie szamotała,

y, i.; Boh. trnj, trn, trnina; Sorab. l.cżerno, dortntżi-na; Carn. derkule, germûle ; Vmd. ternje , ternovje , dem, (cf. dereń, dren «głóg); Croat. tern, ( ternye * chróścina); Rag. tarn, f starn cu/mus): Bosn. tergne, trrigne, draccje ; Slav. têrniak ; Ross. Teptnj, Tepnie, TepHOBHtue 4paqie ; E>-cl TepHHHa ; cierń, ciernie ; (Germ. ber ®orit, 2)oriteu; Angl. thorn; Anglos. deorn; Dan. et Svec. torn; Holi. doorne, deurne; Goth. thaurnus; Isl. thorn, thyrner). Nad rowem ma być nasadzono tarnie z korzeniem. Cresc. 21. ‘Cierznie abo tarnie. Cresc. 455. — § Tarń, u, m., TARNEK , nku , m, dem., kolec u tarni; Mnd. tern, oisterz, fevu , fheva , ostnu (ob. Oścień), oist, nabad nabada , oistnina, eût Sont, ©tacfyel ant Sornftraudjc. Biedny tarń, gdy go kto tłoczy, nogę mu własną krwią zbroczy Dar. Lot. 10. (i słaby się broni, i biedna gęś syka, i psina się odszczekuje, i lichy wróbel trzepie skrzydłami, gdy go schwytasz). Tamek się z młodu ostrzy. Simon. Siei. 93. Birk. Kaz. Ob. K 3. Tarnek ostry z młodu zaraz kole. Simon. Siei. 70. Rys Ad. 77. Pospolicie powiadają, że się za młodu tamek ostrzy. Glicz. Wych. K 3 ; ( Słom z mladi sa tiń ostrî; Vind. sguda pozhne shgati , kar kopriva ozhe ostati ; zhlovek kashe v’ mladusti, kai ozhe biti v’starusti « wcześnie pocznie żegać, co pokrzywą ma zostać; człowiek pokazuje w młodości, czym chce być w' starości). — Fig. Oj ostrzysz tarnek na mię. Burl. B 2. (gotujesz mi zmartwienie, cf. oścień, cf. mól). Siedzi jak na tarkach « jak na śpilkach, na szydle, na brzytwach, na kolcach. Vind. Taku trebi, kaker tern v’ peti « tak potrzebny, jak tarń w pięcie, cf jak Piłat w kredzie, jak dyabeł w Częstochowie. — § Tarń i, i., TARNINA, y, i., tarnkowe drzewko; Boh. trnka ; Vind. ternika, ternina, ternovje , tarn ; Bosn. tergnina , trrignina, ęar-gnina ; Carn oparenza ; Ross. mepirB ; spina, Me ©d)Ie* ^enfłaube; krzew mierny, wielą kolcami osadzony, daje owoc ciemnogranatowy wielkości małej wiśni, cierpki. Kluk. Rośl. 2, 58. Najpiękniejsze płoty bywają z ciernia , które zowią tarniną. owocem jego są tarki. Świtk. Bud 430. 38et$b0ffl. TARNAWA, herb; krzyż, przy nim na lewéj księżyc rogami do krzyża obrócony; na hełmie pięć piór strusich. Kurop. 3, 51, etn SBappe*. TARNIEĆ, ‘TARGNIĘĆ neutr. nitdok., starnieć dok.,, Tarnąć jedntl. ; Boh. trnauti , ztmauti, ztrnu , ustmauti ; Carn. terpniti, terpnem ; Bosn. utarnuti, utrrinuti, (utrrinuti, ugasili extingnere, utrrinutise extingui); Rag. tarnutti, tarnem, utarnutti ; Ross. TeptiHyTt ; cierpnieć , n. p. od tarek,

kotać będzie. Teat. 32. b, 5. zrzędzić, gderać, psuć TARŃ, TARKA, i., i., TARNIE, ia, n., collect. TARNINA, głowę, kłopotać, giturreu. — Transi fig. Tarkają o czym ludzie * gruchnęło co, gadają szeptem o tym , szepcą, szemrzą, bąkają, trzęsą; man murmelt »Olt etroaS, mutt« feit baoou, eê uerbreitet ftd) eut ©erödjt; ( cf. puścić uszy na targ). Dawno o tym tarchają Mat. z Pod. Tarchają coś po kątach niektórzy, iż.... Birk, o Exorb. 21. Zrazu ludzie zaczęli o tym tarkać, potym i w głos mówili.

Pol. Arg. 548. Wieści te niepróżno tarchające.. ..

Tward. W. D. 2, 104. Tarchnęły o tym dotąd wieści jednostajne, ib. 115. pokątnie się słyszeć dały, c8 flteng eilt ftitfeö ©entert pcritnt. TARKOT, u, m., kół odgłos, chrobotanie, wrzawa, hałas, gwar, niesforny wrzask; baö ffiaffeltt, ©eraffel, 9?aufd;ctt. Tarkot wozów, rżenie bystrych koni. Ossol. Wyr. Krzyk mężów i powrozów tarkoty powstają. A. Kchan. 4. Wojsko kruków z paszy się wracając, gęsterńi skrzydły tarkot czyniły. Otw.

Wirg. 390, Boh. brkot. Wypuszczone z zamknięcia gęsi , z ochoty Ku słonecznym rozparom żartkiemi tarkoty W piersi się uderzają. Tward. Wł. 142. Chodk. Kost. 55.

‘Gałuszą w zbyt, lud wrzaskiem, powrozy tarkotem, Woda klaskiem, rum powietrzny grzmotem. Zebr. Ow. 283.

Gołębica tarkot skrzydłami czyniąc, wzgórę się wzbija.

A. Kchan. 121. Trzykroć puhacz tarkotem złe dał hasło srogi. Zebr. Ow. 257 ; letali carminé, krzykiem, wrzaskiem chrapliwym. — §. Tarkot, a, m., niewyrozu-miały, niesforny gadacz, jąkajło, wielomowca, ein @d)toa« bruiteur.

TARKOWY, a, e, §. 1) od tarki, Meifen « ; Ross. Te-pouiHfciii. — § 2) Tarnkowy qu. v. TARLAĆ się, Ta-rać się, ob. Tarzać. TARLICA, y, z. ; Boh. trlice, drhlen;

Vind. terliza; Bosn. trrlięa za trriti lan ; {Rag. tarliza lima, tarka , tarlaz seclor ) ; Ross. Tpenajua , Tpenaao ; cierlica, bte §ladj$brccl)e; stuparius malleus, tarlica, trze-paczka , do tarcia przędziwa. Macz. Sposób międlenia czyli tarcia konopi na międlicach czyli ną tarlicach. Jak.

Art. 3, 219. — §. Tarlica w robotni artylerycznej, stół z brzegami na którym rozcierają się zaprawy ogniowe.

Jak. Art. 3, 320, ber 9łetf>etifd), ba3 5Retbe0ret. “TARŁO, a, n., TARLISKO, miejsce, gdzie się ryby trą, czas tarcia się ryb ; Carn. derstva, Me ftlfcfyleiclje, ber Ort, tt)0 Me fttfcfye letdjett, bte 8etd)jett; (Hung. tarló « ściernisko). Przestrzegać trzeba, aby w tej sadzawce, gdzie są karpie na tarlisko, żadnego niebyło szczupaka. Haur. Sk. 141. Lin błotem żyje; gdy wyjdzie na tarło, tedy wierzchem chodzi Spicz. 158. Morskich orków i balen potwornych łożysko , Rybnych tareł i pisków zmieszanych igrzysko.

TARNCZANY - TARTANA.

TARTAR-TASAK.

655

ze kwaśne i cierpkie, drewnieć, drętwieć; fłumpf mer«    ków, bte tartane, ein 2trt Reiner @d)iffe. Złożona była

ben, tnie bte 3^ne oon Säure, ftarren, erftarrcn, <einfc^la*    flota z półtora set wielkich okrętów, 50 galer, oprócz

fen). Oczom poczynającym tarnieć albo drewnieć, a jak bark i tartan. Ustrz. Kruc. 2, 507. drudzy mówią , w słup iść, lekarstwo. Syr. 389. Od TARTAR, TARTARÓG, u, m., n. p. Skorupa żółwi dymu tego ziela węże starnieją, i na poły umierają.

Syr. 633. Lekarstwo starnieniu któregokolwiek członka, któryby władzy i ruszania nie miał. Syr. 739. Szyi star-niałćj, że na ^żadną stronę głowy obrócić nie można.

Syr. 1205. Żyły w ciele tarnieją. Bal. Sen 23 Ko-muż w boju ręka nie stargnie, gdy mu w oczy stanie ociec! Bardz. Luk. 42. Twoim strachem ciało tamie, sądów twych się boję. J. Kehan. Ps. 182 Tarnę wszystek , na przestępcę patrząc ustaw twoich. J. Kehan. Ps.

179. (drętwiałem. Karp. 6, 157). — Tarnę ita afficior, quasi formicas repentes senliam Cn Th. 1 137 Tarnienie, formicatio. ib., mrowisko. TARNCZANY, a, e, do tar-nek należący, Sd)lel)en *. Tarnczany sad prunetum. Maez.

TARNINA, ob. Tarń. TARNKA, TARKA, i, z.\ Boh. trnka ; Carn. ternûla, dernûla, tertule ; Vind. tarnulla , ternula , ternoliza , ternouniza; Bosn. ternina , tergne , trrigne, draccje ; Ross. TeptiOBaa aro4a ; tarnośliwa, owoc tarnczany, bte SdjleflC. Owoc ‘cierznia albo jagody, tarnki.

Cresc. 455. Tarnka ^cierniowa. Moccz; leśna śliwka Urzęd.

375. Cresc. 389. Świtk. Bud. 450. Tarki, alias cierniowy owoc. Haur. Sk. 114. TARNIOWY, a, e, cierniowy, $om » ; Boh. trnowatÿ; Sorab. 2. cżernowć; Vind. TARZAĆ się recipr. niedok., TARAĆ się, TARLAĆ się, (cf. ternouiten, ternliu, ternjast ; Rag. tarnöv ; Bosn. tergni-ni, trrignini, dracini ; Boss. TepitoOBHbiil ; cthm, (ob. Ciernisty).— Anat. Nerw tarniowy, spinalń ; mlecz tarniowy etc. Krup.'S, 179. grzbietowy, $ncfgrab.=

TÀRNISKO, a, n., plac, gdzie rośnie tarnina, albo wy-karczowany z tarniny; n. p Wysiano na tarnisku korcy 12. ein ®orneitpIa£, roo SDornenljetfen flehen ober fłanbett.

“TARNKOPŁODNY, a, e, w tarnki płodny, fcfyleljener^en* gettb; Eccl. TepHOiuio/tHMH. TARNKOWY, a, e, od tar-nek, tarnczany, Scfylefyeit * ; Boh. trnënÿ Sok tarnkowy.

Krup. 5, 157, Carn. dernûlz ; Vind. ternulz, ternolsku vinu ; Ross. TepHOBKa. TARNOŚLIWA, y, i., TARNO-SLIWKA , i, i. dem., [rodzaj okrągłych śliwek, prunus insit. Linn., ^rtdjeitbrtum 2j; ob. tarn, Tarnka TARNÓW, a, m., miasto w Krakowskim, gniazdo Tarnowskich. Dyko. Geogr. 3, 102, [dziś w Galicyi zachód. 2],

9?ame einer Stabt. TARNÓWEK

morskich wyrabia się na szylkret czyli tartaróg. Zool. 210. Sdfllbfrot. Menica nasza, sprowadzając miedzi, stali, żelaza, tartaru, tyglów do szmelcowania, na komorach cło zaspokoi. Vol. Leg. 8, 905. TARTAROGOWY, a, e, z tartarogu , szylkretowy, Sdjflbpart *. Ząb się złamał w grzebieniu moim tartarogowym. Mon. 67, 283.

TARTAS, u, m., TERTES, grzmot, wrzawa, hałas; Vind. tertranje, larmanje , hrup, Särmett, ©elärnte, ©etöfe. Tar-tas w całym domu, wszystkie się uwijamy, wszystkie się krzątamy. Teat. 42 d, D 2. Jak się wziął tłuc z tarta — sem , obrzydły krzykała, uciekłem. Zab. 13, 285. Tręb. Pełno hałasu, tartasu, krzyku, a nigdy spokojności. Teat. 27. b, 10. Już też i ja bywalec i świadom hałasu , Alem nigdy równego nie widział tartasu. Tręb. S. M. 124. Kchow. Fr. 66. Skoczą na siebie myszy i łasice, w tem tertes i pisk srogi. Kniaź. Poez. 5, 74. Tam tertes ustawiczny, tam niepokój, a tu Niesłycbać wrzasku, ani bruków kołatu. Nar. Dz. 5 , 48, Vind. tertrati, larmati, hrupati « hałasować.

TARTOFLE, ob. Trufle. — TARTY, ob. Trzeć.

Eccl. TepHH-

wka m.. miasto nad

Wisłą, o mile od Baranowa ib. TARNOWICA , y, m., miasto w Szląsku. ib. TARNOWIC, a m, miasto Szlą-skie w xiestwie Opolskim, ib. (Sorab. 2. Tarnojsk , wieś £ornij).

*TART, n. p. Znalazła Marta swego Tarta, ob. Gotart.

TARTAK, a, u, m., młyn do tarcia drzew na tarcice, dyle; Boh. pilnj mleyn , pila, (ob. Piła); Carn. -tergâlu ;

Vind. shagni mlin, resatinski mlin ; Ross. nn,it>Haa Mtib-HHita, bte ©djnetbemttljle, ©ägemüfyle. Tartaka jedna część należy do podnoszenia piły i rznięcia ; druga do nadawania drzewa pile. Os. Fiz. 351. Chmiel. 1 , 227.

— §. Fig. tr. Tartak , człowiek, co zawsze językiem miele , plecie sam nie wie co, ein ©cbnappermaul

TARTANA , y, i., z Włosk. gatunek pomniejszych okręci- ‘1'AS, ob. Tasz.

terać, tyrać, cierać, trzeć); walać się, przewalać się, spluskać się, fid) łjenun Itmljeit. Po stajni , po słomie się tara . ba i po rynsztoku. Falib. E 3. Po cierniach i pokrzywach t3iając się, do obfitego wylania krwi swojej. Star. Ben. 3 b. Po cierniu się tarzała i raniła. Sk. Zyw 1, 338. et 415. W wzgardzonym tarzacie się gnoju. Tward. Daf. 41. Zabit Achiles dla sławy zarobku, Bez powmnego tarlał się nagrobku. Chrośc. Ow. 559. Częściej ogromne w gruzach żałośnie Własnych się tarzają domy. Hor. 1, 236 Nar. — § Tarać cz. niedok.,

. starzać, utarzać dok., przewalać co, brudzić, walać, Fe* fd)nut£en mit etmaê. Włóczą go ulicach staczanego błotem. Tward. \\ł 21 We krwi utarzany Tward. Mise. 14. Min. Ryt. 1, 149. Robić z rozezynionego ciasta kioski, tarzać je w mące, i gotować N. Pum 3. 287 taczać, żeby mąki na około nabrały, tnt 5Dîe(tle malgern. Gdy masz ryby smażyć, należy sie wprzód je utarzać w mące. nim włożysz w masło roztopione. Także robiąc różne ciasta , trzeba wprzód utarzać w mące. Mięso niektóre utarzają w korzeniach tłuczonych. Wiel. Kuch 432. — § Tarzać się transi, mazać się, hańbić się , popełniać złe niegodziwe uczynki; ftd) beflecfen, moraltfd) »er* tmmntgen. *TARZYĆ cz niedok.', Boh. trżiti ; targować, handlować; feilfdjen , ^anbeln. Przysięgał się przestać Wiślnej żeglugi, Choć raz źle tarzył, przecie płynie drugi. Kfhiiw. 33. — Fig. ‘Tarzyć « czynić o co, urn etroaë ^attbeln, unterbanbeln. O ostatek się z nim tarzy. Fot. Arg. 407 Hamuj płacz twój , na się ma ten skarżyć, Kto na cudzy błąd goni, a zdrady zwykł tarzyć. Jag. Wyb. [). oszukiwać, zdradą narabiać.

TASAK, ob. Tesak.

656

T A Ś B 1 K - T A S M I A R S K I.

T A S I E M K A R S K I - T A T A.

TAŚBIR, TYŹBIR, TYŹB1ER, TAŹB1R, TAŹBIEB , TESZ-    TAS1EMKARSKI, a, ie, od taśmiarza, tasiemkarza, 33anb-

Bin , u, m., TAŹBIREK dem. , cienkusz , podpiwek, z    înadjer * ; Boh. penlljkarskÿ; rzemiosło taśmierskie « TA-

Niem. ba3 Siebter (Âoocnt), bümteS, fôlecbteS 23ter. Na    ŚMIARSTWO, 'TASIEMKARSTWO, Sanbmflctyereç ; Boh.

mîoto wywarzonego piwa znowu wodę gorącą leją; ztąd    pentlikarstwj.

bywają teszbiry i oienkusze dla czeladzi. Syr. 945. Tyź- TASOWAĆ, -ał, -uje; cz. niedoli., kartować, karty do roz-biery. Syr. 945. O cienkuszu abo tyźbierze. Syr. 959.    dania mieszać; Boss. TacoBaTL, noTacoßaTS, Sie Marten

Taźbiery także przewarzać dobrze, drożdży dodać, i te-    nttfcfjen. Ustawicznie zbiera i tasuje karty, tak że są za-

go ubogim ludziom nie żałować. Haur. Sk.    162. Haur.    brudzone. N.    Barn.    2,    166.    Tasowanie kart Boss.    Ta-

Ek. 109. Taźbir do dworu czeladzi robotnej    zawżdy zo-    cOBKa. — *g.    Poraź    na    głowę    nieprzyjaciela, Niech z    po-

stawować ma piwowar. Haur. Ek. 91. W    żołądku je-    la zstępuje,    Obcy    niech w    twojej ziemi szatrów    nie

go jedło leży, jak śmierdzące młoto w kadzi    , co z nie-    tasuje. SlrtjJk. Gon.    N    5. ( niech namiotów nie rozwinie,

go taźbir zlano. Bej. Zw. 157 b. Taśbir macie? dajcie    niech chorągwi nie rozpostrze). — §. Fig. Tasować,

mi taśbiru za szeląg. Opul.Sat. 26. Białogłowski tru-    knuć co, stosować, przysposabiać, układać, n. p. Chcąc

nek , woda lub taźbieręk. Zegl. Ad. 16. Z lodu teźbie-    się jednowładnym uczynić, wszystkie przypadki tak tarek Warecki pijecie, Albo w Weneckim krysztale cliło-    sować, żeby go musieli postawić na czele wojska. Ossol.

dzony. Mon. 71, 714.    Wyr.

TASIEMIEC, mica, w, wstęgowiec, taenia, pospolicie so- TASZ, TAS, u, to., TAS1K, a, to., dem., TASZA, y, z. , liter, robak płaski, na kszlałt tasiemki, trudny do wy-    dem., buda kramarska płachtami okryta, kram pod naprowadzenia z człowieka, że najmniejsza część pozosta-    miotem; Vind. predauniza, Ihłazuna; Croat. staczun ;

ła odrasta. Zool. 90. ber Sanbmurm; Boss. nnicTa njio-    Eccl. ,iaBKa Toproßaa, eine śtrćinterlmbe mit fieintueber be«

CKaa. TASIEMKOWY, a, e; Boss. TeceMOMHbiH ; 33anb«.    bccft. eiu ^rćinterjelt. Kupcy po miasteczkach z kramami,

Tasiemkowa glista. Perz. Lek. 187.— (TAS1K, ob. Tasz)    krumikami, taszami, tasikami przejeżdżający, nie wprzód

— TAŚMA , y, z., TASIEMKA , TAS1ËMECZKA , i , ż.,    tasze sw’oje rozbijać będą , aż rejestra towarów urzedo-

dem., [z tureck. taśma « ligula. Menin. 1, 952 — 2], pa-    w i podadzą. Vol. Leg. 5, 186. Stawiać po rynkach taśmo tkane z prostego włókna, (oppos. wstęga z jedwa-    sy i stragany, zysku szukali. Nar. Hst. 5, 451. Jezus

biu) ; ein ftavîcê 33anb, ein 3rcivnl>anb; Boh. pentle, pen-    z kościoła kupców wysiekł biczem, Powywracał im ta-

tlicka (cf. pętlica), tkanicc (cf. tkanka), tkanićka, fefflik,    sze, powywracał stoły. Pot. Zac. 8. W obozie tasze

kalaun, kalaunek; Sorab. 2. bant; Carn. pântlin, pan-    rozpostrze i barany ukradzione będzie przedawał. Birk.

tlek ; Boss. TGCMa, Teceiwua, TeceMomta, JCHia, ÆeHTCuiKa ;    Iiaw. Mal. B 3. Chociażby drugi wszystkie pozakupial

Eccl. TacMa. Taśma u smuklerza rozmaita, jako to: w    tasze, Nic przecie nad potrzebę, takie żądze nasze. Pot.

wemik , futrowana, w- bugler, wężyk, w oczka, w ząb-    Arg. 439. Pod tasami, szopami, kuglarze szaleństwa

ki i t. d.    Magier.    Mskr. Osnowa taśmy u smuklerza,    swe wyprawowali.    Nar. Tac. 2, 243. pod rozpiętą płach-

z nici, z jedwabiu    i t. d., wzdłuż ramy nasnuta. ib. Ta-    tą czyli namiotem    , pod płóciennym dachem. TASZKA,

siemka do zawięzywania włosów Boss. KOCOrmeTinia, ko- i, z.; Boh. taśka (taśkar rzezimieszek); Sorab. 2. tascha ; coMCTHHKa, KOconjeTKa. Cyrulik mając krew' puszczać, Vind. tafhka , tofhel, doulhak , harfhat, mofhna, ( cf. powinien    mieć na    dorędziu taśmę półtora łokciową, na    mieszek); Croat.    taska, torbicza; Hang. tiska ; Boss.

dwa cale    szeroką,    do wiązania reki. Perz. Cyr. 2, HO.    vulg. 3enb; kieszeń, kieszonka, kieska, worek; (Germ.

Czerw. 7. (bindę).    Tasiemka    w xiążce,    do znaczenia,    bte îafdje; Svec. taska; Boli, tas, tasch ; Lat. med. et Ital.

gdzie czytający stanął Boss.    BapBopna.    — *$. Pasem    tasca) ber Mentel, ©elbbeutef. Sięgnął do Łaszki i do-

abo taśmą żeniną piersi swoje przywięzywał. Birk. Kuz.    bywał flaszki. P. Kchan. Orl. 1, 211. Gdy masz pró-

Ob. A 2 b. ©Iirt, ©nrtef. Wenery zwodnicza taśma.    żne taszki, Nie siadaj do flaszki. Min.    Byt. 4, 179. Nie

l\arp. 5, 84. — Anat. Taśmy, ligamenta. Wejch. Anat.    bójcie się, taż to taszka sprawuje !    Wys. Kat. 158.

27, Vind. vesilstvu, (ob. wiązadła, więzy); bte śBnitber ber Chełpiła się, w swą taszkę trzepiąc, że z tej się kalety Wie im t(licnfcf)en    Körper. Taśma czyli    wędzidełko żo-    rodzą kasztelani. Jag. Cr. Bób. Porwono łakomstwo

łędziowe członka    męskiego.    Perz. Cyr.    2, 245. — §.    fraszce, Byle grosz na grosz był w taszce. Byb. Gęśl.

big. laśma myśli, pasmo; ber Sflbett ber ©cbrtltfett , bte    B, 2 b.— Taszki u miecza, pokrywka rękojeści miecza.

9ïettye. Jak się porządnie raz ułoży w pamięci cała ta-    Wlod.— Botan. Taszka-, TASZNIK, u, to., TESZNIK, ziele,

śma pryncypalna dziejów, od początku, aż do czasów    ma listki, jakoby kaletki abo taszki,    Thlaspi bursa pa-

naszych.... Mon. 65, 252; lepiej pasmo, szereg,    storis, kaleta pasterska, tobołki, baś    Tafdjenfrattt, Ta*

ciąg, osnowa. IASMIANY, a, e, z tasiem , 23anb «, 33än»    fdjelfraut, bic £)trteiitafcbe. Sienn. 26, Carn.    bobulza,    ko-

ber⁵. W gzło się i w tkankę taśmianą przebrała. P.    bulèza ; Bosn. gusomacyja trava.

Echan. Jer. 170. TAŚMOWY, TASIEMKOWY, a, e, od TATA, v, to., TATKA, i, w., TATEK, tka, m., TATUŚ, tasiem, Srttib » ; Boss. jeHTHUii, jchto^hmS. TAŚMIARZ,    TATUS1EK , TATYNECZEK , TATULO,    TATYNËK, TA-

puerorum vox

TASIEMKARZ, a, to., co taśmy, tasiemki robi, ber 33anb* TULKO, TATUNIO, TATYLEŃKO, TATUNIEŃKO, TA-mat^er; Boh. pentljkaf, tkanićkar, tkanićnjk, kalaunkar;    TUS1EŃK0, TATEŃKO dem; ojczeńko,

Boss. jeHTomiHKS. Wrodz.zeńsk. TAŚM1ARKA, TASIEM-    patrem e.ompellantium ; Boh. tata, tatjk,    tatjćek ;    Slov.

KARKA; Boh. pentljkarka, tkanićkarka. TAŚMIARSK1,    tatfk , tato, otèc parens, (stari otec neb    tatfk, dèdo «

TATAĆ-TATARCZANKA.

TATARCZUGH- TATARSKI. 657

$efbefornftrol). Siana pięknego owcom dawał, także grochowin, tatarczanki. Haur. Ek. 125. TATARCZUGH, a, m.. chleb z tatarki. Syr. 1005, Carn. ajdovnek « hreezu-szck , 33rot »on $etbcforn. Tatarczuch , paluch , łazanek z tatarki , Ipetbefornfucben. TATARCZANY, a, e, z tatarki zrobiony, POtl Jpetbcfow. Tatarezana kasza abo krupy mniej posilne, niżli żytne. Syr. 1004. TATARCZYSKO, a. n.: §. i) pole, na którym tatarka była, bfl3 $eibe* fornfelb. Na tatarczysku co siać. Haur. Sk. 9. —    2)

Gont emu. Tatarczysku paskudna tatarka. X. Kam., fdded)« ^petbcfortt. — g. 3) Rrzvdki, dziki Talar, dn fdjeuP* lieber îrttar. TATARCZYZNÀ, TATARSZCZYZNA, y, z.. wszystko co się Talarów tyczy, co do nich należy, ba$ £atari)’cbe. Nakazujemy lustrowanie tatarczyzn. Vol. Leg. 5, 585. osiadłości Tatarów w Litwie, ïatarencolonieit. Ta

dziadek); Garn. ata ; Vind. atei, ata, tatei, tatek, ozhek;

Croat. jàpa, japek, japicza; Dal. chyako , otacz ; Hung. apa , atya , attya; Ross. TflTa , THTHHbKa , 6aia ; Mexic. tali; Germ. îatta, îatte, $appa; Epirot. tata; Thessal. rérta; Lat. tata; Angl. dad, dadde , (cf. nostr. dziad, dziatki) ; Hisp. taita ; Turc, tada , ata •, Goth. atta ; Lapp. alye, atzhie, (ob. Ociec, Ojciec, cf. papa); Sorab. 1. et 2. nan « ociec, (cf. niańka). Dziecię za nim biegało i wołało: tata, tata! Sk. Zyw. 1, 129. Birk. Raz. Ob. E 2.

S. Wojciecha Słowacy zwali tata , jako ojca. Gwagn. 662.

Biel. Hst. 299. Ah tato , ciesz płaczącą , tul mamunią tato. Przyb. Ab. 226. Prosi Kupido Jowisza, jak taty o pomoc. Morszt. 96. Szukałem, gdzie twój stary₍ tata.

Treb. S. M. 27. Zaczerwienił się nasz tatek, Ze się wstydzi sprawek dziatek. Dwór. G 2. Tatkowie wasi, co z prosta wierzyli, By dziś powstali, takby się dziwili,    tarowie paląc i zabijając, ai do Opola przepadłszy, po

Gdzież pokój święty, jedność, stała wiara? Wzięła ją    trzecim miesiącu odeszli; rok tej tatarszczyzny był 1260.

mara! -Stryjk. Gon. 3. (przodkowie, rodzice). Wstydźze    Krom.. 271. zagonu, najazdu Tatarskiego; £ataren$üijet

się tatku z babiemi bajkami historyków świętych potwa-    ©treifjüge. W one tatarszczyzny, które po odjechaniu

rząd. Pim. Kam. 287. (dziadku, babiarzu). Masz dobre-    Henryka częste bywały, wychadzali i plon odbijali. Popr.

go tatkę. Zygr. Pup. 334. Kochany tatunieńku. Teat. 15.    Hyc. 295. — Tatarszczyzna, jeżyk tatarski, obyczaje

c, 50. Nie, tatuleńku ib. 7. b, 49. Tatyneczku. ib. 43.    Tatarskie; baS îatarifcbe, £atarti'd)e ©pracite. ©itten u.

c, 66. Wyb. Opowiem wszystko tatulowi. ib. 29, 90.    f. jp.— Tatarszczyzna, towary Tatarskie, ütntarijcbe 2ßflfl*

Mój tatulu. ib. 54. b, 72. Tatulku! Mon. 75, 420. Ta-tulo się będzie dziwował. Teat. 22, 60. Kochany tatuniu. Os*ol. Sir. 3. Prawił tatuś sędziwy synowi daremnie. Pot. Jow. 27    0 tym jak tatuś , dziaduś i pra-

dziaduś bynajmniej nie wiedział. Pam. 84, 370. Wełnę drą z pana tatuśka. Rej. Wiz. 57. — Tatuś * dziad , staruszek, ein alteS üJîdnndten. Ale i mój pan , taki tatuś, taki starzec, przecież do trzech się razem umizga. Zabi.

Dz. 96. TĄTAć cz. niedok., tata wołać , Çapa rufen.

(Vind. tatati , atati « paplać). Wdzięcznie rodzicom swoim pochlebiała, Ojcu tatała, matce zaś mamała. Past.

Fid. 195.

ren. — •§. Tatarczyzna * TATARYA yi , z., TATARY, ów plur., (cf. Tatry), kraj Tatarski: Germ. bte îatnrej); Slav. Tatarska ; Buh Tatary, Tatar4â zemë. Tatarya Moskiewska, Chińska, wielka; Tatarya mniejsza, Perekopska. Dykc. Geoyr. 3, 10i. Ma-li być .co złego, na Tatary. Cn. Ad. 472. (in Pyrrbueorum regionem , omnibus exo-sam, cf. Tatry). \V Tatarzech me znajdziesz i jednego filozofa, a we Włoszech bez liku. Pt Ir. Et. 139. TA-TARECZKA, i, z’., alit urn schoenoprasum, gatunek cebuli, szczypiorek z mć| używa się do kuchni. AInk Dykc. 1, 24, Vind. drobnjak, drobnak, fhnidvah, resaniza ; ber ©cbnittlaucb. TATARKA, i, z.,    1) gryka, hreczka,

TATAR,    TATARZYN, a. m., ‘TATARA, y, m.,    Germ. ber    poganka. Ład. H W. 47, S'ov. pohanka ; S rab. 2 hejda;

$at«r,    îartar ; Boh. Tatar; Sorab. 1. Tartiar;    (Sorab. 2.    Carn. ajda ; Croat. hajdina, hajda Slav hebla; Hong. Iiaj-

Tartar * poganin) ; Vin d. Tartar ; Croat. Tartar ; Bosn. Tar-    dćna • Ross. rpemtxa, ber Sticbmei^en , bflâ Relief ont, (cf.

tarin; Slav. Tartarin ; Ross. TaTapiiHfc; EccL. Ckvtl,    siedmioletkaj. Tatarkę i inne krupy przedawać. Zygr.

CkythhhhTj, Kosapt , ( cf. koziarz). Tatarowie, naród    Pap 154 —§. 2) Tatarka , antilope, ob. Siniak — g. 3)

Scytów, który lub to od rzeki, lub od rozrodzenia,    Tatarka, Tatarkini, Tatarzynia, Tatarczyni, kobieta Ta-

imiema tego. do którego się sami znają, dostąpił Krom.    tarska, bte Sdtarimt. Gdy się grzała u ognia Tatarka,

218. Scyta Tatarzyn, że tątę , t. j. ojca zarzyna. Urs.    obaczyli , iż niewiasta a nie chłop, co ich powiązała.

Gr. 525. Lotny Tatarzyn. Groch. W. 515. Hardy Ta-    Biel. Św. 287. Zabita z hakownicy Tatarkini,

tara. Birk. Kani. C. Lepiej u was Tatara być, niż sy-    chłopskim, ib. TATARKOWATY,

nem;    Tatarze waszemu wolno z daniną swą    począć, co    tatarki, hreczki; tote $ud)toeij$ett, beiöefornäljnlicl). Rudę

chce,    przedać , frymarczyć , zapisać. Birk, o    Exorb. 23,    żelazną czarniawą kostkową, nasi górnicy zowią. tatarko-

(cf. Szkot). Dostrzegłem nieraz, że wyraz Tatarzyn zna-    watą. Os. Rad. 15. TATARSKI, a ie, do Talarów na-

czył u Chińczyków zdrajcę i hultaja. N. Pam. 22, 4 4.    leżący; Boh Tatarskÿ ; Sorab. 1. Tartarski ;Ci oni. Ta-

Nędzniki one, by też byli przed Tatarzy rzecz swą pro-    târszki, ïalarifcb. Ty zająca szukasz, pies potraw Tatar-

wadzili, osadzonoby je było niewinnemi. 1 Leop. 2 Mach.    skich. Bielaw. Myśl. Bób. (śeierwów). Tatarskie kupy

4, 47. Bibl. Gd. id. (nawet przed najsroższymi ludźmi),    pustoszące kraje, w dawnych autorach nazywane zago-

Pojmałem Tatarzyna; Wiedźże go sam; Nie chce iść;    nami, które rozpuszczali Tatarowie w czambuł. Czart.

Nie chće mnie puścić. Rys. Ad. 54.    Myśl. 100. Tatarskie hordy, Tatarski szlak, v>de sub his.

Pot. Jow. 190, (cf wilka za uszy trzymać; ani mnie    — Obejdą się bez tego, jak Tatarskie wesele bez mar-

TATARAK , ob. Tatarskie ziele.    cypanów. Teat. 24. b, 33. Chłopa skarać do zamku na

Tatarska robotę. Haur. Sk. 229. (do taczek). Grubian ten,

w odzieniu a, e. na kształt

Pódźże ty

sam ;

tam, ani mnie sam).

TATARCZANKA, i, £.. słoma tatarezana; Carn. aidovza ,

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

83

658

TATARZYN - TĄŻYĆ.

TCHŁO - TCHNĄĆ.

tak po Tatarsku obszedł się z tobą. Teat. 31, 57. — Bot. Tatarskie ziele, rajska trawa, [Szuwar qu. v. 2], Tatarak , u , m., acorus , ber talmtlê ; Boh. prestworec ; Sorab. 1. brostwon, brostwonz, kholmus; Carn. kolmćsh, mezhizhje; Bosn. min vodeni, mantumien; Ross. npb ; korzeń jego rozgrzewa i umacnia żołądek; smażą go w tabliczkach w cukrze. Kluk. Rośl. 2, 261. TATARZYN, ob. Tatar. — (TATEK, TATKA, ob. Tata). — TATRY, -ów plur., [część Karpat w Sandeck. 2], Karpak, Kra-pak, Krępak, pasmo gór między Polską, Węgrami i Siedmiogrodem. Krom. 1, bie tarpat^en, baë Äarpattyifdje ©e» btrge, ’[ba§ Tatra s ©cbtrge 2] ; Boh. Babj hory, Tatry. Stoją Tatry wysokie i długie Bieściady, I bory gałęziste i szczepione sady. Zbił. Żyw. B 2. — (S'lov. Prov. Za babku bi i kozu près Ta tri hnal ; za babkę (za szeląg) i kozę przez Tatry gnałby » łakomy na zysk). — Lntius : [Tatra, wysoka skała; malorusk. tatra, towtra; wotosk.

v patra , katra; porówn. lac. petra 2]; tatry, wysokie góry, Iiolje Serge. Wiarą ruszyć można tatry. Pot. Arg. 627. Czynią się Argusami, lecz kretom równi ; okiem chcą przenieść i tatry. Zab. 15, 180. — **Singul. Kurzawę chmury z szczytów jakiej tatry wznoszą się. Przyb. Milt. 51. z góry wysokiej.

TATULO, TATEŃKO TATUŚ etc., ob. Tata. TATULOWY, TATUNIOWY, TATUSIOWY, a, c, blande: ojcowski, od tatunia ; spapaS », oäterlidj, beS lieben Sätevcfyen. Jam sobie wróżyła, nieszczęśliwa matka, Źe mój Antoś mieć będzie nieboszczyka dziadka I tatulową dobroć. Nur. Bz. 5, 21. Rozmowę tatuniową z Wc Panem pamiętam. Teat. 28, 7. Dobra rada tatusiowa. Papr. Koi. C 3. TATUSIEĆ, TATUSKOWAĆ med. niedok., patrizare, czynić jako ociec, naśladować ojca. Mącz., bem $. fßapa uacfyfdjladjteu. — Aliter: Już sobie podtatusiał. Tr. podstarzał sobie, er tft fdjon et» alteé SMnncfyen.

TATUF, TAU, TAUF! różne szczeki psów wyrażając, ba3 tterfcfyiebene Slnfdjlagett ber fmnbe auäjubri'ufen. Na niedźwiedzia psi idą przeraźliwie wrzeszcząc : tatuf tatuf, tau tau. Haur. Sk.*310. Na wilka psi wydają takie głosy: tauf, tauf, tauf, ja jau, ja jau. ib. 559.

TAURYKA, i, z., Chersonesus Taurica, Krym, bie ftnntttt. Dyke. Geogr. 2, 50. Tauryka, historya tego kraju p. Naruszewicza.

’TAURYK, TAURYGZANIN, a, m., Tatar Krymski, ein Strimmtfdjer Tatar. Tauryk , gdy się wy -sworuje, Kraje Polskie swym trwoży tłumem, i plondru-je. Kulig. Her. 55. Tauryk srogi Brańca skrępował pety za ręce i nogi. ib. 244. TAURYCKÏ, a, ie, od Tauryki, Krymski, Śłrimnttfd).

TAUTOLOGIA, ob. Tosamość.

*TAWASZA* Tatar., przewóz. "Gwagn. 260. ‘Tawane. Biel. 414.

tare« gryzę się, thôshem, toshùjem «oskarżam, togotim irascor ; Vind. toshit, fe pertoshit, poteshati, obteshati conqueri, toshit, satoshit accusare ; Croat. tuguvati, tu-güjem moereo, angor ; potusujèmsze queritor• Slav. tü-xiti * skarżyć się; Bosn. tugovati, ustugovati, sgjalostitise moerere, (tusgitise queri, accusare, stusgitise, nauseare)] Rag. tûxiti, tujgovatti, (tûxitise , tüxiti , potûxitise queri, gemere, stûxiti tkoga nauseare) ; Ross. Tymiiib, Tymy, CTyjKaiHca , pacTOCKOBaTbCH; (Eccl. [ta^htii anxium esse 2], cbTftffiaTii nudzić, natrętnym być, prześladować, uciskać, npHTyæaio, npnHy>K4aio przymuszam; cf. Lat. tae-det, pertaesus; Hebr. nn davah, elanguit, nyi deoth , languores) ; tęsknieć po kim, *tęgę mieć po kirn; sed tażyć saepius de brutis dicilur, tęsknić de hornine. Cn. Th. 1158

zhleti, obshuvati, shaditi, ft$ itnćf; einem Slbmcfenben ćtngfb lid; fernen, (fJ3rcuf5. fiep nad; einem bangen). Tążyły do drugich cielęta kradzione, hlon. Wor. 23. Gdy już jagnięta zapomną po matkach tążyć .... Cresc. 562. De-siderium magnum tui hic reliquisli ; wszyscy tu po tobie tążą. Mącz. Gdy męża nie będzie w domu, żona będzie tążyć, jako po swym serdecznym przyjacielu. Petr. Ek. 21. Umarła mu żona, po której począł bardzo tążyć. Stryjk. 287. Po kimże chłop prosty ma ‘tużyć, Który ustawnie musi robić albo służyć. Simon.. Siei. 28. Nie umiem załamywać rąk, ni zbytnie tążyć, Gdy groźny szturm w zamçtnéj chce toni pogrążyć Okręt. Bor. 2, 194. Kniaź, zasmucać się, ftd; betrüben. Do nieba zawsze taży. Birk. Kant. B 4. er fd)mad)tet nad) bem Rimmel. Tą-żył żołnierz do bitwy. Chrośc. Luk. 2, 68. — '§. Tążyć, śtążyć się, utążyć, unudzić się, znudzić się, stęsknić sie ; etnrnä fait befommert, einen ©Fel fiaben, itberbrit$tg werben. Bogacze , gdyby i najdłużej tu mieszkali, nie stą-żyliby się. Biat. Post. 265. Już należy cowi rzeczy mojej się mieć, abym wam tęskności i stą-żenia nie uczynił, satietas. Mącz. ©fei, Iteberbruß. Nie utęsknę się, nie ulążę nigdy, ani w mieście, ani na wsi ; odium nunquam me percipit urbis etc. Mącz. Jużem śię utążył nad naukami ; satietas jam me tenet. Mącz. — Passiv-, Utążyć się, uprzykrzyć .się, obmierznąć; Idftig werben, sur Saft fallen. Jak się skoro utąże, wstęsknie, przemieni miejsce ; ubi satietas coepit fieri. Mącz.

Vind. sheliti, posheliti, sheîuvali, borshuvati,

‘TCHŁO, ob. Tło. TCHAWICA, y, i, krtań

na

mię, ku koń-

Î c.

TAWKA, i, z., Krzyż u pałasza, składa się z gifesu, ławki , wąsów, rękojeści, kapturka na rękojeść i palucha. Magier. Mskr.

TAWTA, pb. Tafta.

TAŻ, TĄŻ, ob. Ten, Tenże.

, ob. Taśbir.

TĄŻYĆ, ‘TUZYĆ, [z rusk. 2], (‘Tężyć qu. v.), med. niedok., Boh. taużiti, (taucham nećemu appeto ; Slov. tużit anhe-lare, suzugi ango; Sorab. 1. tjschu taedet me; Carn. tuh-

rura w gardle, którą duch idzie. Sienn. Wyki, bie Suftröfire; Boh. dychawice; Sorab. 1. dćchacztwo, kerka, dechenla trubka ; Vind. odihalze, odu-halze, gergutez; Carn. dushnik ; Rag. dusenîk , odihavi-za; Ross. At>ixa.io, ^uxa.ibito ; distng. gardziel. TCHEM, TCHU, ob. Dech. TCHNĄĆ, tchnął, tchnie, tchnę med. jedntl., dech wypuszczać, a zaś wpuszczać, dychać, od-dyćhać ; atfymen » 3lt^em floaten ; Boh. dchnauli, dchnuti; Sorab. 1. décham ; Carn. diham ; Vind. dihati, dehniti, dihuvati, sapopufhati, (difhati, duh dajeti, difhezh biti, dehniti » pachnąć, zapach wydawać); Croat. dihati, de-hati, dishem, dëhnuti, dehnem, dàhnem, dihanje, dc-

TCHNĄĆ.

TCHÓRZ - TCHÓRZO WY.

659

Sorab. 1. tkore, twór; Sorab. 2. twór, (cf. * trwożyć) ; Carn. dihûr„ (a verbo diham, dishim olere, quia foetorem exhalat, cf. dyszeć, dech, tchnąć); Vind. duhur, fmer-duh, (cf. śmierdziuch) ; Croat. torecz ; Rag. zlatko; Ross. xoptoKb , xopeKb , xopenetcb ; mustella putorius , ber bardzo podobny do kuny domowćj ; bardzo przykrą wydaje wonie; szkodliwy gospodarstwu. Zool. 323. — §. Tchórz, symbol bojaźni »zając, ©tymbol ber Surcbtfamfeit, getgljierjigfeit. Dorna lew, na wojnie tchórz. Cn. Ad. 525. (na bruku mężny, gębą wojuje). Tchórz go obleciał. Psal-mod. 67. bojaźń go opadła, (cf. Pietrek); $ttrd)t, geig« fyerjigfeit überfiel ißn. Tak - li ich srogie obleciały tchórze, Ze się bez wstydu za murami kryją. Chrośc. Fars. 279. Tchórzem podszyty. Auszp. 23. Źegl. Ad. 253. ‘Torzem podszyty. Opal. Sat. 97. Tchórz, bojaźliwy, zajęczego ser-*-ca człowiek. Cn. Ad. 38. truś, zastraszyłby go macha-rzyną ; Boh. sketa; Carn. shleva, arga ; Vind. pesdliuz , figamosh; Croat. zayczoszerchen , (cf. zajęczego serca); Rag. strascivaz; Slav. strashljivac, eilt Ipafe, eilt Seiner», jiger. Tchórz to, nie żołnierz, i znać z potrzeby uciecze, Kogo we grzbiet, nie w piersi nieprzyjaciel siecze. Pot. Pocz. 648. Wyzywałem gö po kilka razy na pojedynek ; ale podły tchórz nie chciał wychodzić. Mon. 74, 45. Rząd niewolniczy czyni ich nikczemnymi i bojaźliwymi tchórzami; nie stawią się nigdy śmiało, ani serdecznie. Boler. 3, 98. Wszyscy byli strachy nadziewani, Mogli być w obec ‘tórzami nazwani. Auszp. 21. Lękliwy i tchórz, boi się, czego się bać nie potrzeba. Bardz. Boet. 122. Zacznij odważnie dzieło, tchórzów szczęście mija. Min. Ryt. 5, 126; [audaces fortuna juvat). Często tchórz tchórza straszy. Ossol. Baj. 1. (zając żaby). Tchórzem trąci, aliudit ad qualitatem animalis physicam, unaque ad effec-tum timor is, cf. popuścił ze strachu, cf. kurzyć, bździć, cf. tchórze dymki. TCHÓRZĄTKO, a, n., dem., etit flet« ner 31ttë; ein furdjtfameö ^dêdîeit. Jakie tchórzątko, jak ci ręce drżą. Teat. 1. c, 37. TCHÓRZĘ, ęcia, n., pisklę tchórzowe, bas 3dttge be& 31tiê. Tchórze opuszczają te miejsca, gdzie się im młode tchórzęta pobiją. Kluk. Zw.

1,    310. ‘TCHÓRZOWAC med. contin., Tchórzyć niedok.,

§. 1) serce tracić, bać się, lękać się, trwożyć z sobą; ben iDîntb uerlteren, feig^er^tg fet)tt; Ross. poótTb, oópo-ótTb. Zołdactwo, które tak tchórzowało, przed nieprzyjacielem pierzchało, srogo współbraci zabija. Staś. Kum.

2,    125. Idą na pozór śmiało, a każdy z nich tchórzy, Krew' się w każdym z bojaźni porusza i burzy. Węg. Org. 20 Mina człowieka tchórzącego. Teat. 11. b, 23. Nie tchórzała zimność krwi, widziałem go w przypadku, śmiałość doświadczona. Teat. 45. b, 83. — §. 2‘) Tchórzyć, kurzyć, wiatru przyrodzonego upuścić; eilten Sötttb laffett, einen fahren lajfen, ftdnfern. Cn. Th 1138. TCHÓ-RZOWACTWO, ‘TCHÓRSTWO, a, n., bojaźń, bojaźli-wość; Vind. fezhjost, bojezhnost, bte geigljerjigfeit, $er* jagtßeit. W czynach jego nie było znaku tchórzowactwa. Zab. 14, 52. Bojaźliwość czyli tchórstwo jest szkodliwą przywarą. Zab. 11, 71. Mon. 71, 53. TCHÓRZOWY, TCHÓRZY, a, e, do tchórza należący, 3Rt§ ⁵ j Boh. tcho-

hnenye ; (dehnertye « wonią , pachnienie , zapach); Slav. TCHÓRZ, 'TÓRZ , a, m. ; Boh. tchor, schor; Slov. tchor ; dihati ; Ross. 4XHyTb , 4MXityTb, 4HxaTb, 40XHyTb, 40-XHy, (40XnyTb krótko przed zgonem ciężko dychać);

Eccl. jVbjVH&Tii, 4XHy, (cf. dunąć; cf. Sanscr. atmah ; Germ. atynten). Tchnąca rzecz, dech abo duszę mająca, ruch, samoruch, co się samo rusza, źywocina. Cu. Th. 1138. ein gtfmtenbçê, ein lebenbeö ©efdhöpf, alieê, it>a§ Sïtpem at ■

Wieczni bogowie, bez których zrządzenia , I tchnąć nie mogą wszystkie przyrodzenia. Past. Fid. 299. Jakżem się zbiegała , zlatała , ledwo tchnę. Teat. 62. Którzy popełniają taką zbrodnię, nietylko bez zgryzoty zasnąć, ale tchnąć nawet bez bojaźni nie mogą , respirare. Siem. Cyc.

72, (cf. pisnąć). Bez ojców ś. wy ani tchniecie. Smotr.

Ex. 6. Na ten czas żaden nie śmiał przeciwko przepowiadaniu ewanielii tchnąć. Baz. Hst. 27. Duch, co w nas tchnie, prędziuchno upływa, ßardz. Trag. 201. (co nas ożywia). — Transitive cum Accus. Tchnie tu powietrze i zdrowe i miłe. Zab. 16, 186. Kniaź, wciąga w się tchem, oddycha nim; einatfwten, atljtneit eine gefunbe Sufi.

— Tchnąć gwałtownie, mocno, dyszeć, fctdjen. Kto raz nazbyt prędko, raz nazbyt pomału chodzi, od niemier-nego kwapienia musi tchnąć. Kosz. Lor. 4 b. Tchnęły konie od biegu, i dymem kurzyły. P. Kchan. Jer. 255.

Silną pięścią się w piersi ciężko tehnące bije. Przyb. Ab.

153. — $. Tchnąć, chuchać, n. p. na kogo, fyattdjen, antyaudjen. Tchnął na uczniów Jezus, mówiąc im: bierzcie ducha ś. Odym Św. 2, N n. 1 Leop. Joan. 20, 22. . (er bitej!! fte an. Sutfy.). Czyni kapłan przy exorcyzmie tchnienie. Hrbst. f.ek. D 4 b., (cf. chuch). Z ducha jednego i zimno tchnął i ciepło. Tward. Wł. 111. (i chuchał i dmuchał) — §. Fig. transi. W słowach jego szczera tchnie prawda. Teat. 33. d, 29. wydaje się, przebija się, jest ich duszą, tu feinen ^Sorten atfmtet reine 2Bafjrf)ett.—

Cum Instr. Tchnąć czym, dychać czym, oddychać czym, przepełnionym być czym ; oon etroaS befeelt fen)n, nott fe^n, mit etmaś angefullt fe^tt, atfmten, feicfyen, fdjnanben. Jedną duszą w dwóch ciałach tchnęli. Mon. 70, 654. zgodni, jednomyślni, jednoduszni, (Vind. enodufhen, enovolen ;

Ross. e4HH04HuiHbiH ; Eccl. e4HH04yuinMH, cor;iacno4y-iiiHbiH, y KOToparo 4yiua tun cep4ite coiuacno ; Graec. ó[ió\pv%oę unanimis ; Eccl. e4HH04yuiCT3yio, Graec ópo--ipv%ém-, Subst. e4HH04yuiie, Graec. ófioipo^/a] Vind. eno-dufhnost, enovolnost; Rag. jednoduscnos sympathia).

Jego duchem tchnie. Cn. Ad. 311. (jednem duchem tchną, jedna to dusza, wierni przyjaciele; lub też: od niego nastrojony, nauczony poduszezony ; cf. jak dudy nadmą, tak grają;. Taż to dziś między nami panuje szczerość, którą dawnićj tchnęliśmy wszyscy. Teat 55 (1, 36 Pó-kiś tchnęła prostotą , kochałem z ciałem piękną duszę.

Hul. Ow. 67. Paweł tchnął groźbami i morderstwy na ucznie pańskie. Żarn. Post 3, 552 — Tchnąć co w kogo « wpajać, wlewać ; in einen ernannten, etnljaudjen, ein» flößen. Tchnij mu odwagę w serce Dmoch 11.»2, 104.

Obywatelom od jarzma cudzoziemskiego wraża wstręt, a tchnie miłość ojczyzny. Przyb Luz. 240 Poważna jego postać tchnie w wszystkich święte poszanowanie dla niego. Staś. Kum. 1, 218.

po tebinkach. Zabi. Fir. 32. Jak mi wyciął kuranta! nie źle mi dał po tybinkach. Mon. 67, 723.

rowÿ; Ross xopbKOBUfi. Tchórza skóra Vind. dyharnovnna.

chnieć niedok., stęchnąć dok. ; Boh. stuchnauti, tućhnauti, tuchnu, stuchlÿ, luchly, tuehliwy, (stuchljk skąpiec); Vind. plefnivati, plefnodiUiati (cf. pleśnieć), sadeheu, sa-dehen biti, plefnodifhezh, plefnoviten, plefnivast (cf. pleśniwyj, mlakast, mlazhen, mlakoten ; Croat. dehnuti, dissati foelere (ob. Tchnąć), dehnen, pridehnut ; Dal. duhak ; Ross. Ty.\nyTb. Tyxabifi (2. gasnąć), C40.\.ïbift (cf zdechły), cxo4iiyTbca , C4HxaTbCH, (C40xnyTb wytchnąć, odetchnąć sobie); wyśmiardnąć się. Cn. 7 h. 1158, imtdjeln, ntndjclig werben, anbntdńg rtedten ober fdjmetfen. 2. TĘCHNĄĆ med. jedntl., stęchnąć, utęchnąć dok., klęsnąć, osiąkać, opadać z ociekłości ; Boh. spla-sknauti, splaskowati (ob. Spłaszczyć), (cf. tuhnauti riges-cere)\ Carn. splahnem ; Croat. oddûvamsze ; Bosn. odut-tise, odduttise, izduttise, ispihnuti, zdimatbe, zdimitise, (oddutti deturgefacere, oppos. noslr. odąć), izdimatise, opla-snuti; (Ross. yiyxHyîb ugasnąć), wieber jufamrtPn faßen . bie angefdjroollne 33aitd)igfett oerlteren. Stęchła puchlina, desedit tumor. Cn. Th. 1138. fig. ftd) fc|en, fallen, legen. Morza czasem rosną, czasem też zaś tęchną i niby skurczone , pokazują swe brzegi obnażone. Suszyć. Pieśń. 3, S 4 b. Nakoniec z nienagła mieszanina ona stęchnęła. Krom. 558; (turba conquievil). Patrz jak wodne wszędy ucichły rozruchy, Kwoli tobie utęchły w koło wietrzne dmuchy. Nag. Wiry. 523. Jako, kiedy kto ogień sosnowy zagasi, Utęchnie płomień srogi, tylko się dym kwasi. Klon. Wor. 24. Po dostatecznym utęchnieniu mgły. nowe wojsko nieprzyjaciół zobaczyli. Krom. 557. Takie nastąpiło trzęsienie ziemi, że równe pola z górami były. a wierzchy gór utęchniły. Sk. Dz. 60. Zaraz po utęchnieniu morowego powietrza, Litwa wpadła. Krom 555. Utęchnęło ckliwe pragnienie króla, zmorzone smacznemi obyczajami Jadwigi. Krom. 403. Śmiercią jednego złe na czas tylko utechło, ale nie na zawsze się udusiło. Nag. Cyc. 27.

— g. Tchórzowy » TCHORZOWATY, a, e, — o adverb., bojcźliwy, furcfytfam, ffig^crgtg ; Carn. mçvshast, straho- TĘGHLINA, ob. Stçchlina. 1. TĘCHNĄĆ med. jedntl , Tę-pesdliv; Ross. poÓKifi, poÓGKi. Słabego i tchórzowatego serca. Teat. 50, 97. Próżnowanie sprawuje serce tchó

rze. Kulig. Her. 146. Serce zajęcze, oczy tchórzowe, nogi jelenie. Star. Ryc. 42. Wytrwał, okrywszy cnotą sierść tchórzową. Pot. Syl. 490. Sługa ma się mężnie, śmiało a nietehórzowato stawić, broniąc pana. Haur. Ek. 178.

Ale czegóż mię te tchórze przechodzą dymki? Teat. 50. b, 87, ob. tchórzem trącić, popuścić, kurzyć, bździć i t. d.

TCHU, ob. Dech.

*TCIE « czyta, 'czci, ob. Czytać, 'Czcić. TCIONKA, ob.

Czcionka, TCZE płótno, ob. Tkać. TCZÓW, ob. Czczew.

‘TCZY, oh. Czczy.

*TCZYW0 [adverb.; Eccl. TiipiiKO » na próżno 2], Tczywo by/o królom dłużej czekać. Biel. 477. ckliwo, nberbriißtg.

T E.

TEATR, u, w. ; Boh. diwadlo (cf. dziwić), herna ; Sorab.

1. hrayencza, pżihladwancza ; Carn. ględaiishe, ględishe, resgledarna, skasalishe, (ob. 'Glądać, pokazać;; Vind. rasgledarna , resgledarna , gledaldlinu mestu , resgledali-fhe, gledalifhni goder, gledalifhe, vidilu (cf. widziadło), iskasa, fhpetakel, perkasahfhe, skasalifhe; Ray. prikâ-zaliscte; Ross. spirume, no3opmne, Jinue4tfócTBie ; Eccl. no^ofrb [speculatio 2], no^ofuupc, iirpAAiiqio, ob. Widowisko, Komedyalnia, Spektakl, Widok. TEATRALNY, a, e, — ie adverb., od teatru, do teatru należący; Boh. herecnj, hernj ; Sorab. 1. hrayenczki, (cf. grający) ; Vind. gledalifhki, komediaski, teatralski, jigrazhnoderski ; Rag. prikasaliscni ; Croat. peldokàzni ; Ross. łtrpadHimtuft. 4H-ite4’bficTBeHHbiH ; Eccl. no3opmuHbiH, $(teater *. Każdego teatralnego dzieła celem ma być zabawa i naprawa obyczajów. Teat. 45. c, 5.

TEATYN, a, ni., zakonnik reguły Karafy, biskupa miasta Teate czyli Cliieri, etn ÏOeatHiermônd). TEATYNKA, i, i,

zakonnica tejże reguły, eine $l)eatinernonnc. TEATYŃSKI, *W TĘCZ; n. p. Niektóry strzelił z łuku w tęcz, i ugodził a, ie, £l)eatiner ». Zakon Teatyński fundowany 1524. Tr. króla. Radź. 1 Reg. 22, 34. (na niepewną. Bibl. Cd.),

TEBEL, bla , m., koł, czop, klin, z Niem. ber 2)öf>el, ®e*    [na oślep, auf ©eratljetbofll, porówn. Eccl. Tei|in currere,

bel, eilt ^flocf. Cieślo, mocno na tebel bij, by się drze- fluere 2], cf. wstecz.

deśtka); [disfng. dęga 2j; Sorab. 4. tucżel, tutżel; Surub. 2. ptüzza, ptiiza, tiizza, tüza ; Carn. mavèrza ; Vind. mau-ra, maverza, boshji stoi, piauka, (cf boży stół, cf pijawka); Croat. duga (cf. dęga), puga, huga; Rag. dû-gha ; Bosn. duga, lûknebèsni; Dal. Marie trachicz; Slav. dûga ; Eccl. 4yra HeóecKaa; Ross. pa4yra ; ‘duha. Biel. Św. 3, ber fRegcnbogen; łuk wielofarby na powietrzu, z odbijania się promieni słonecznych o chmury wilgotne. Otw. Ow. 20. Boh. Próg. 159. Tęcza, obłąk w atmosfe-z siedmiu świateł złożony. Śniad, Jeogr. 341. De

wo nie chwiało, Da - li bóg, to do stu lat ‘iście będzie TĘCZA, y, z. ; Boh. et Slov. duha, (Germ. 2)anbe, ïaubel stało. Rej. Wiz. 84 b. U budowania, u murowania, u kopania, u grabarzów wszędy się pilnie upomina, aby grunty dobrze zasadzono, aby mocno na teble bito. Rej.

Zw. 159 b. TEBLOWY, a , e, do tebla należący, 3)obel *.

Mają wszyscy pasiecznicy mieć wielki tebiowy świder.

Kąck. Pas. 13.

rze,

szczonOsa w rozliczne się stroi Tęcza farby, gdy na kształt napiętego stoi Łuku. Bardz. Trag. 360. Po grzmocie tęcza Ozdobnym pasmem niebo uwieńcza. Kras. Oss G. Łuczna tęcza. Otw. Ow. 601. Pod deszcz słońcami tęcza zastrzelona, Niebo długie malować zwykła zachylona; W

660 TCHÓRZOWATY - TEBIENKÏ.

TĘCHLINA - TĘCZA.

TEB1ENKI, TABINKI (Tr.), TEBINKI, TYBINKI, -ów plur., sztuki skórzane lub kosztowniejsze dla ozdoby u siodła wiszącce, 6tficfen 3(W9 ober rot&eâ Ceber öu ben (Setten bc3 6attel8 Jttr 3^rat(l ; cf. Ross. peuiMa. Wojewodzie od cara oddany w upominku koń drogo przybrany ; był jar-czak szczerozłoty, strzemiona i tebienki i bębenek tako-wyż z obu stron wisiał, w których dwanaście czar szczerozłotych hyło. Gwagn. 565. — §. Transi, fig. Po tych swoich drwinkach, Poskrób się bracie w głowę, weźmiesz

hewtober, (cf. *hajw); Carn. letôd , tôd; Vind. to skus, tam skus, leunad, fempruti, grede, fern (ob. Sam), stufam ; Croat. tud, ovud ; Bosn. amo, ovamo, ovda, ovuda, simmo ; Rag. tuda; Slav. ovuda; Ross. Ty4a, Ecd. täjvs, CT.MO, (cf. Germ, bannen, non bannen ; nostr. ztąd; An glos. thenana ; Angl, thenee; Svec. taedan; lsl. tadan) ; tędy, tą drogą, przez to miejsce, oppos. owędy; I)ier burd), biefen 2Beg. Tędyś przyszedł, tędy wychodź. Teat, 29. c, 55. Idź tylko, a kędy Droga ta poprowadzi, zaraz miej się tędy. A. Kchan. 15. Jeśli nie tędy, tedy owędy. Cn. Ad. 318. (jeśli się tal: nie powiedzie, więc owak). Rozum i tędy i owędy ‘pochociom ustępuje. Gorn.

TĘCZOWY - TĘDY.

TĘGA - TĘGI.

661

której barw rozmaitych, lub na tysiąc ‘sstaws, Rozstępo-wanie samo oczy w myłkę wdawa ; Jedno prawie, a jedno , co się z sobą styka, Ostateczne pokrajki różnica zamyka. Zebr. Ow. 128. — Mythol. personif. W tym z czerwonerni skrzydły tam z nieba przybyła Tęcza różna , rozliczne barwy z sobą wlecze. A. heban. 112. (Iris). Po-słanira Junony Tęcza z pstrą postawą wody chwata. Zebr.

Ow. 9. — (Slov. Prov. Pige, gako duha wodu ; insignis polator, cf. kamionka). — Prov. Jak w tęczę patrzać.

Pasł. Ful. 171. Wad. Dan. 76. Morszt. 31. ciągle patrzać, oczu nie zamrużając ; nne tu bctt SRegenbcgen flauen, feine SBlicïe feft auf ettuaö fyeften. Patrz jak w tęczę, w ten czyn ojca twego. Ryb. Gejl. C b. — §. Archit. Tęcza w bu- Sen. 93, Ecd. cumo h oiumo.

dowli kościołów, drzewo poprzek kościoła od ściany do ‘TĘGA, i, z., tęsknica, tęsknienie; Boh. tuha, tużba, tau-śc-iany, niekiedy obłąkowate, ale pospolicie proste, prze-    żeny, tesknost; (Sorab. 1. tużnofcż ardor\ Carn. tógóta

dzielające część kościoła jedne od drugiej górą, na któ-    iracundia . toshba accusałio)-, Vind. tegola * melankolia ;

rym stoi za zwyczaj krzyż. Ossol. Wyr., cf. ślóstram.—    Vind. teshava nausea, (toshba, toshva , toshuvanje , tó-

§. Anatom. Tęcza oka, okrążenie źrzenicy różnego ko-    shenie accusałio); Dal. tuga ; Croal. tüga calamitas, mi-

loru, i od tego pochodzą nazwiska błękitnych, czarnych    seria, anxietas, (tusba «skarga); Bosn. tüga , zlavoglja ,

etc., oczu. hirch. Anat. 83. Kluk. Zw. i, 43. ber 9Mf    sgjalost moeror, aerumna, moeror, (tusgba querela) ; Slav.

Itm ben ©tern im 5htge fierum. — §. Hist.nat. Tęcza, pa-    tüga anxietas; Bag. tûgha, tûga nausca, fastidium, (tûx-

pilio Iris, motyl dzienny, mający skrzydełka ząbkowate,    ba querimonia); Ecd. Tftn, T&mGtiłitc, ^fiav.AOKaniuc; Ross.

koloru szaro z błękitnym mienionego. Zool. 141. ein Tocna, (CTyJKeme ucisk; cf. Hebr.    taonjah, moe-

©Jtmetterling, ein îagnogel, bie 3riê. TĘCZOWY', TĘCZY-    ror), bie ©eljnfudjt nad) einem. Tęga, tęsknica, taedium.

STY, a, e, — o adverb., SRegenbogen * ; Boh. duhowy;    Volck 979. Desiderare aliquem, mieć tęgę po kim. Mącz.

Ross. pajyatHuii.    Tęczowy    słup    ukazował się    Izraelitom    (‘tążyć,    ‘tężyć * tęsknić po kim). Desiderium, chuć, żądli—

na puszczy. Rej.    Post. B    b 5.    Tęczysta błona wT oku.    wość,    pożądanie,-tęga.    ił/ącz. leneor desiderio tui, ‘wiel-

Zool. 48.    mi mię tęga po tobie. Mącz.

TEDY, *TEGDY Conjunct.; Boh. tedy, teda, tehdy; Slov. ‘TEGDYĆ. Obr. 63, ob. Tedy.

tehdy, tehdaź, tedi, tehdi, tehda; Sorab. 1. tohde, tohdż, TĘGI, a, ie, Tęższy Comp., TĘGO adverb., Tężej Comp.\ tohodla, dha,. (ob. Dlatego, ob. *Dla); Sorab. 2. tegdy, Boh. tuby, (adverb. tuże, tauż bardzo, bardziej), notnÿ ; tedi; Carn. tedai, tedej; Vind. tedai, tai, taku tai, po- Slov. tuby, tulu, ßrmus stridus; Sorab. 2. kschulti, kschu-tem, nahajozhnu;    Croat. onda;    Bosn. onda,    tad, tata,    sehe,    krusche ;    Vind.    tog, okoren , terden, vterden,

kadano; Hung. tehat; Rag.    tôt,    dakle, dake;    Slav. ta-    oterjen, voker ;    Ross.    Tyrin, (Tyriît skąpy, TyroHem

da , dakle ; Eccl. [urjn 2j, myc ; Ross. HTans, yóo ; przeskępszy), imothhh , iliotho, M0404U0BaTHH, iianpy-tedy,    conclus więc, alfo. Jutro tedy zapewne wymasze-    riß (cf. naprężony), MaTepufi, MaTepï ; Eccl. [tmi 2],

rują.    Teat. 15, 67. Praecedenti jeśli, menn, fo. Bóg już    oukjhł, kcamiii,    (cf. Lat. tensus, tendere; Derm.

był,    aniżii było wszystko; jeśli był, aniżli było wszys-    tüd)tig ; Svec. dugtig; Angl, doughty, obs. Germ. £ud)t

tko, tedyć był przed    wszystkim czasem i początkiem.    moc); niemiękki, sztywny, niegiętki, twardy; ftetf, feft,

Żarn. Post. 25. Jeżeliś    moim przyjacielem, tedy to uczy-    ftramm, fyart. Tęga tektura papierowa. Perz. Cyr. 2, 40.

nisz.    Tr.— $. Tempor. Tedy, wtedy, wtedy, wtenczas.    Ciało tęgie. Hub. Mech. 73. Łodyga tęga rigida, kiedy

Cn. Th. 1139. alébamt, bamatë, jn ber 3?tt; Boh. et Slov.    sama bez podpory stać może. Bot. Nar. 39. Nieco tęgi

wtedi ; (Boh. tebdeysj ówczesny, w tedy będący); Sorab.    Boss. TyroBaTMH, KpyTeHeiCE, naoTnOBaiun. Nietęgi, ob-

2. tegdi, tedi, tedobu, ten zasz; Vind. teda, tedai, tai,    wisły Vind. flaboshilast, flabovuden, dolspufhen, po-

taisti krat, taisti zhaf,    potem, potier, satorei; Croat.    vifnjen.— Transi. Tęgi, mocny, ftarf. Coraz tęższe czuję

tada, onda; Rag. tada    ; Ross. Tor^a, (Tor4auiHHii ów-    zapachy. We#. Marm. 5, 57. Tęgi, główny, walny, rno-

czesny). Kochać wiernego przyjaciela wtedy, gdy mu for-    cny, silny, nielada , (cf. łepski, gracki) ; ftarf, mächtig,

tuna złotym piaskiem miele klepsydrę życia, a kiedy go    tüchtig, gewaltig, groß, üicl. Atakującym tęgi dał odpór,

miota, porzucić, niewielka to cnota. Mon. 71, 344. Pra-    Ust. Konst. 2, 115. (waleczny). O szczęśliwy autorze, co

wo to od Rusi ‘tegdyż zaraz przyjęte było. Obr. 63.    z twej głowy tęgiej Co miesiąc się bez trudu liczne ro-

Kiedy tedy, cum enclit. kiedyś tedyś, vide sub Kiedy.—    dzą księgi. Teat. 45. c, 4. Bardzo to są święte księgi,

Tedy, owędy, czasami, bann unb mann. Przychodzą jej    Lecz od złych ludzi fałsz w nie wmieszan tęgi. Paszk.

wprawdzie tedy owędy dobre chwile, ale to nie trwa dłu-    Dz. 89. (potężny). Tego trudno dokazać bez wielkich pie-

go. Teat. 7. c, 64. Na nic się nie przydały wydane te-    niędzy, Znać dobrze, że tam byli gospodarze tędzy. /.

dy owędy przeciw żydowskim szacherstwom prawa. Pam.    Kchan. Dz. 32. w-ielcy, przedni, walni, treflt^a Sötrttye.

85, 1,416. TĘDY adverb. loc.; Boh. tudy; Slcv. tadë,    W rękę wziął Jupiter piorun niepochybny, którym więc,

tadël, tadëto, tadylo,    tudyto, tadélto; Sorab. 2. how,    rzecz tęga, Przez ziemię aż do piekła ostatniego sięga.

J. Kchan. Dz. 27. rzecz bez przykładu, nielada, etwaê unerhört gewaltige#. Usypia tęgo. Teat. 39, 287. mocno, do nie przebudzenia, na obie uszy, er fdjlfift feft eilt.

biłby, gdyby wykład nie ożywia?. Rej. Ap. 32. Tekst, wyraz pisma ś. Kras. Zb. 2, 537. eine ©cljriftfteQe, ein ©pruci) au# ber 35i£>el. Na początku kazania zakładany bywa tekst z pisma ś. Gol. Wym. 551. Nie wiem jak się ma rozumieć text Piotra i Pawła, osobliwie te słowa: non solum etc. Mon. 75, 582. Tekstami zowią też wyroki prawne, przytaczane u sądu abo w obradach. Kras,. Zb. 2, 557. ein Seleg, ein (Sitat. Slov. Musi sa ti tekstom mluwif; tibi omnia aperte proponenda. — Simil. Dziesiątego roku dziecię po sto wierszy Wirgiliusza mówiło za text. Orzech. Tar. 20. (przytaczało na pamięć). — | W drukarni text, litery małe, w każdym gatunku pisma. Magier. Mskr., Stejetfdjrift. TEKTURA, y, z., tęgi zbity kilkakrotnie papier na okładki xiążek używany, karton ; Ross. noimypa, ^«ppenbetfet, ^Sappe. Tektura u introligatora papier w kilkoro klejony, lub z papierni tektura różnej grubości, którą takoż z Francuzkiego kartonem nazywają. Magier. Mskr. Na tekturze albo regałowym papierze. Solsk. Geom. 66. Nakrywać z wierzchu cienkim łubem lub tęgą tekturą papierową. Perz. Cyr. 2, 40. fietfer ^apierbetfel.

m., co wiele pić może, nie tracąc przy- TELBUCH, a, m., [z rusk., tłusty, wielki brzuch, eilt ©djmeer*

band;, Sanft 4|, n. p. Z swym brzuchem jak z telbu-chem chodzi. Kchow. Fr. 123.

Tężej się trzymają, czego się nauczyli, aniżeli tego, z czym się urodzili. Kłok. Turk. 33. uparciej, fefter, jjart* nćtcftger. Starodawny i tęgo trwający zwyczaj. Fur. Uw. E 2. — §. Ziemia tęga, ląd, stała ziemia, ba# fefte Sanb;

Ross. MaiepHK’B, MaTepaa 3eMM.

Pochodź, tęgość, tężyzna, tezyć; natężyć, zależyć, ztą-żyć sie, potęga, potężny, wytężyć, przyteżyć.

♦TEGODNIE, TYGODNIE, ob. Tydzień. TEGODNIOWY, TE-G0DZ1ENNY, a , e , do tego dnia należący ; Ross. cero-4HHiuHuii, ceB04HitniHtiM, benfelben 5tag angefjenb. Tego-dniowy generał, odprawujący służbę tego dnia, o którym mowa. Jak. Art. 3, 320. (général du jour). Tego-dniowy, tego dnia uczyniony, o którym mowa. Cn. Th.

1139. — Distng. Tygodniowy.

TĘGOKRUSZ, u, m., kruszec śpisglasowy. Kluk. Kop. 2,

240. ftablbidjte# (Erj.

TEGOM1ESIĘCZNY, a, e, n. p. Tegomiesieczne listy. Tr., s Pont felbigen Sonat, oon biefem Sonatę.

TĘGOPOJ, ja,

tomności. Czart. Mskr. ein tildjtigcr 3ed)er.

TEGOROCZNY; Slov. tohoroćny, ob. Jary, Latosi. TEGO-

dwóch kołach; Croat. taliga biga; Hung. taliga, talyiga cisiumi Slav. taljuge; Ross. Teiera, Teatra, Tejteacna, Te;ife5KKa; chłopski wóz, eilt Sauerwagen. Pełnych teleg, to jest, Ruskich kolas, było 5400. Paszk. Dz. 23. Skar-bniczkiem czyli telegą przyjeżdżali , a karetami odjeżdżali. Mon. 65, 60. Wozy, telegi, rydwany jadą. Mon. 75, 644. Zimy sprzęty i ekwipaże są niedźwiednie, wilczury, a zaś pojazdem paradnym sanki, łubie, telegi. ib. 71,204. ( Ross. TeiłuKHBiH 'teleżny, telegowy ; TejrfeatHHKB rzemieślnik od teleg ; Eccl. rkieroiKHTejib, noTopuö bmFcto 40My HMteTB 4M JKHTeMctBa rLiery, KaKOBbJ Ckh0h). — §. Telega, (cf. cielę).

TELEGRAF , u , m., 'dalekopis.

WIECZNY, a, e, Teat. 22, c, 72, oon biefem 3a^r^unbert, TELEGA, i, ż. • Carn. taliga; Bosn. teglighe * bieda o Seitalter. Tegowieczna elegancya. Pam. Warsz. 5, 328.

TĘGOŚĆ, ści, i. ; Boh. tuhost; Vind. terdnost, stanovitnost ;

Ross. TyrocTt, miOTHOCTb, npouHOCTŁ ; Eccl. óaaroMomie ; niegiętkość, sztywność, siła, moc, silność, łepskość; bie ©teife, fteftigfeit, £>eftigfeit, 9M#ttgfeit, $üd;tigfeit, ©tren* ge. Pomierna tęgość, Ross. iMOTHOBaTOCTt. Tęgość papieru. Tęgość zimy. Tęgością snu zatłumi snujące się imaginacyi w umyśle wyrazy. Mon. 72, 629. Przy zaletach serca* i«*dowcipu, nie miał on tęgości charakteru, t. j. duszy mocnej, stałej i nieporuszonéj. N. Pam. 4, 79.

TEJS, u, m., [z Niem. 2], Tibiscus, Cisa, wielka rzeka w Węgrzech. Dykc. Geogr. 3, 114; Boh. Tisa ; Slav. Tissa, bie Ś^eijJ in Ungarn, cf. cis, cisowe drzewo.

wegen 2]. TELEPAĆ się rec. niedok., wlec się , ledwo iść, nogi wlec, powoli się ruszać, ciężko chodzić, gramolić się; Carn. zijaseti, laitgfam friedjeit, fiel; faum fortfdjleppen.

‘TEJSTY, a, e, n. p. Kosztownie przyprawne olejki albo [TELEPAĆ, cz. niedok., z rusk. trząść, trzepać; fdpttteln, be* 'tejste maści. Kosz. Lor. 19 b. może tłuste, lub te *iste, ob. Tsty.

TEKA, i, ż., (z Łac. tegere), §. 1) futeralik na papiery;

Rag. kgnixna zravlaka, eine 3J)efe, eine Sappe, Rapiere TELESKOP, u, m., z Greek., narzędzie wspierające oko baritt gu tragen ober barauf jU fdtretben. Do szkoły z teką    nasze    w    widzeniu    ciał    niebieskich.    Śniad. Jeogr.    4 ;    Rag.

chodzić. Teat. 52. d. 79. Nosiłem    za pan-em w szkołach    ochnik,    ba# ftemroljr,    oh. ‘Dalekowidz.

tekę. Teat. 43. b, 99. et 33, 73.    Uczony trawi wiele lat    TELET,    TYLET, u,    w.,    TELEJ , ju,    m., gatunek    materyi

kosztownej, i szaty z niej zrobionćj, eine 2lrt foftbaren Senge#, ttnb baran# perfertigten ©ewetnbe#. Axamitu łokieć, aby po 20 talerach przedawano ; złotogłów po stu; telet po 50, aby się pychy umniejszyło. Lek. D 2. Mahometanie w koszulach z szerokiemi rękawami chodzą, a w deliach tylko, aby się mogli zawsze kąpać po łokieć, nie rozbierając się z telejów. Star. Dw. 57. Dla niego krawcy szyją telety, krają złotogłowy. Opal. Sat. 151. Teraz i w telety już żony ubieracie, Przetoż też dla nich wsi swe i miasta mijacie. Zbił. Zyw. A 3. Trunnę nakryto, A na wierzchu krzyż z białej telety ifemin.)przy-

w szkołach i nad teką. Mon. 75,    629. Jeszcze mu do

szkoły z teką chodzić * niedouczony, niedouk, zielony, niedopieczony. — Niewart za nim teki nosić * nierówny mu. — Mądrość jego w tece * sam z swojej głowy nic nie umie. — 2) Teka. nakrycie; bie ©etfe, ber ©eefel, bie Sebetfung, ba# $ad). Studnia przykryta teka złocista. Birk.

Gt Kon. 56.

TEKST, TEXT, u, m. wa głoska, komentarz

między którym abo na którym by-wykład. Cn. Th. 1139, Vind. tekst, red. stava, floshifhe, flog, spiet, sapifana be-feda, savjetik, ber £ert, ber commcntirt wirb. Tekst za-

TELETOWY - TEN.

TEN.

663

im na

ta, tu, letâ, leta, letu ; Vind. sti f tisti, letisti ; Croat. te, taj, ów) • Bosn. taj, ta, to, saj, se; Bag. tâj, ta, tô, saj, sa, séj, o vi, - a, -o; Slav. taj, ta, to, ovaj, ova, ovo ; BoSS. TOTÏ

* 5-

8Ta, 9T0 , toh, Tas, Toe,

9TOTT>

szyto. Zbił. Tr. F 2. Lam wzorzystych nie szuka ; telet zleca komu. Gam.- Siei. 558. Ani panny zalecą tylety drogie, Kiedy lice nie chędogie. Kchow. 175. Tatarzyn nigdy nie odniósł w sajdaku tw'ej strzały, W boku rychlej przez pancerz i przez telej biały. J. Kchan. Ùz.

159. Przebiegał "tam młodzieniec w białym lekkim teleju. Tward. Pasq 60. Tward. Daf. 81. Brud. Ost. C 4. (syn-thesis). Nie śpi się smaczno na telecie, Gdy niemasz zgoła pieniędzy w kalecie. Bratk. Job. TELETOWY, a, e, z teletu urobiony, uon btefem 3euge gemacht. Księżna w teletowej szubce lekkiej, po izbie poehadzała sobie, Tward. Pasq. 10.

TELKI, ob. Tyłki.

TEM, Tym, ob. Ten.

TEMBLAK, TEMLAK, TYMBLAK, a, m., z Talar., Czart. Mskr. ; (Boss. TeMJUKi kutas u szpady) ; pas czyli rzemień u rękojeści szabli, za który dobytą można na ręce zawiesić, ber 2)cgenrtemen, 6abelrtemeit. Miecz na tym-blaku puści. Pot. Arg. 296. Zadając sobie wzajem razy ciężkie, Nie tylko ‘temblach i cienki i mały, Ale i nako-walnie ledwieby wytrwały. P. Kchan. Orl. 1, 7. Skoczę do rohatyny, z którą , pomierzając Ręką, a z palcami się do temlaka mając, Óczu kęs odwróciłem. Zebr. Ow. 185; (digitos amentis indere tento). ■— U niego zawsze szabla na temblaku » junak , zaw'adyak, gotów się zaraz rąbać. — §. Temblak, podpaska pod ramiona, n. p. Kaleka nosi rękę na temblaku.

TEMPERAMENT, umiarkowanie, własność ciała, oh. Utwór, twór.

TEMPEROWAĆ cz. niedok., zatemperować, utemperować dok. ; (z Łac. attemperare Senec.) ; Ital. temperare la penna * pióro zacinać, eine gtber fdjrtctben; Rag. napraviti, (cf. naprawić); Boss. ouHHirrb, omiHHBaTb. Skrypturałem pióra temperują albo rzeza ku pisaniu. Macz. — §. iMi-ter : Temperować, utemperować, cb. Miarkować, pomiar-kować, umiarkować.

TEMPLARZ, TEMPLARYUSZ, a, m., ein Tempelherr; Boh. templaf. Zakonnicy Tempiarscy, Templarze, zakon żołnierski jak Krzyżacy i Maltańczycy ufundowany 1100, zniesiony 1354. Nar. Hst. 3, 321. Ustrz. Kruc. 1, 359. Wyrw. Geogr. 592. Krom. 175. TEMPLARSKI, a, ie.. od Templarza , Tempelherren » ; Boh. templarskÿ.

*TEMPORALIK , a, m., scyzoryk, skrypturalik, nożyk do piórek, baê $ebermef(er. W Stoliku pisarskim ma być papier, opłatki, temporalik . pióra. Haur. Sk. 168.

■‘‘TEMRUK, a, m., Temruki, z Tureck. kajdany. A. Czart. Mskr., pęta, $effeln, Sanben. Skróciłeś buntownika i twarde mu włożyłeś temruki. Tiuard. W. D. 12. Zrządzono barki temruki niewolne, vincla. Zebr. Ow. 357. Kładziecie na mnie pęta i twarde temruki. Kulig. Her. 89. Czemu, mając nań podejźrzenie takie, twardych tem-ruków i kajdan nie dostał, żeby go na wieki wiezieniem zgnoił! Tward. W. D. 6.

TEN , ta , to ; lnstr. tym , tém, plur. ci, te ; Accus, ty te; lnstr. z.temi; Loc. w tych ; (Boh. et Slov. ten, ta, tento, tato, toto; Sorab. 1. ton, ta, to, te, tuhton, my, tama, tamę ; Sorab. 2. tej, ten, ta, to ; Garn.

, ta, to, ta, leta, tai-, to, ov, ova, ovo, (cf.

, Ta, TO

ein, cia, cie, cero, ceft, cero ; Eccl. tlh ; Svec. then, thenne, plur. thesse ; Graec. Dor. og, 97, zô, zÿvog; Hebr. et Chald. ï*) den, Ule ; NI da, il la; Lat. iste, ista-, istud) ; pronomen demonstrativum, ber, bte, bttê, btefer, btefe, btefcô; cf. Etym. ben, bte. Znam tego człowieka. Ti\ Ten temu pan, kto kogo okpi. Teat. 15. c, 16. Za coż to, a nie co innego? Teat. 20. 6, 195. Sukienkę da! ubogiemu, mówiąc: na! to tobie. Prot. Jal 18. Byłbym się tam zawsze trzymał, gdyby nie to, żem się przemówił. ... Teat. 24, 95. Czart, (gdyby nie ta okoliczność). U spodu kutasy, między temi dzwonki powiązane. Jabł. Buk. J a. Rusacy pobili posłów Tatarskich ; Tatarowie z tego gniewu porazili Rusaków. Biel. 116. Do tego dnia * do dzisiejszego dnia, Jbt§ auf biefen Tag. — *Aliter: Dwa kroć się poszczę do ‘tego dnia. Bej. Post. L l 3. do tygodnia, w tydzień, (06. Tydzień). Tym czasem, w tym, inbeffen, (ob. Tymczasowo); Slov. me-dzitim; Vind. vmiefs, vmiefama, miefama, med tern, do-zhafs, dokle, dotlei, tezhafs, dokler da; Croat. vutom-toga. W ten czas; Vind. tedni, tistikrat, tistobart, (ob. wtedy). To jest * t. j.; Boh. totiź, totiżbo, towez; Ross. cnptnb, (ob. Rzec), scilicet. — Ten, ten sam, tenże; berfelbe, eben berfdbe, ber ndmltcbe, ber. Pokój, jak nie ten, wyrzucili wszystko, co w nim było. Teat. 19, 23. % Dajci go bogu, jako się zmieniła Ta tu kraina, jakby nie ta była. Past. Fid. 265. To mają w uściech, gdy trzeźwi, to, gdy pijani, to przed nieznajomemi głoszą. Gorn. Sen. 554. (to samo, toż, zawsze jedno). — Relative: Ten, który * ten, co, jaki taki; ber, welker, frldjer. Ty nie ten człowiek, co byłeś. Teat. 19. c, 65. Schylani się już do wieczora, Już ja nie ten, com był wczora. Karp. 4 , 29. Tyś teraz tym jest, com ja przedtym bywał. Morszt. 114. Białogłowy nie są tej siły, tej czer-stwości, której mężczyzna. Gorn. Dw. 238. Ten u mnie wszystko, kto ma sumnienie spokojne. Staś. Num. 2,

82. — Cum neutro : Wszędzie ludzie są tym, czym rząd chce, żeby byli. Gaz. Nar. 1, 5.9. fte ftltb baê, tMd .... Co oko ciału, to sumnienie duszy. Lach. Kaz. 1, 72. Jak to? oto tak! Teat. 29, 6. To ma, w czym chodzi. Cn. Ad. 1165. (więcej nic, omnia sua secum portât). To moje, co zjem, co wypiję, ib. To dom zdobi, kto w nim mieszka. Kras. List. 59. Kiedy tak na początku, co to będzie potym? Teat. 19, 25. Znać, czuć, mówić, dać przykład , to jest być kapłanem. Kras. W. .5. (na tym rzecz, to grunt). — Pleonast. Kto boga się nic boi, ten takowy człowiek, jak bydlę żyje. Gorn. Dz. 80. Każdy człowiek ten , kto krewkość białejgłowy pokrywa , wart pochwały. Gorn. Dw. 267. Co ludzi na pogrzebie jej było, nie był ten jeden, któryby z suchemi oczyma odszedł. Gorn. Dw. 284. Widząc piękność-odnowy rzecze: Ów że ten stary kapelusz, czy nowy? Zab. 12, 69. — Descript. Ten a ten, to a to ; ber unb ber, brtS Ultb bfl§.

serca monarchom wcale nie przystoi, To mi to król, co go się każdy człowiek boi! Kras. Sut. 10. To mi sztuka! Cn. Tli. 1144. Tam to doktorom żyć, gdzie się jeszcze na nich nie poznali. Teat. 24. c, 105. — To, particula, conjunct. ; czasem dla samej wybitnośei się kładzie, jak Niem. benit, ttltlt, , alfo, fo; (rf. etiam etym. Germ. fo * to). Coż ci to? Kniaź. Poez. 3, 104. Perz. Lek. 314. mad ift bir benn? A już też bardzo z tego gorszę się Mospanie, Także to czynią bracia, tak to chrześcianie ! Tretb. S. M. 50. Ciebież to widzę, czy mi sen się w oczach 2 , 155. Po ornai

a>

lam! Ustrz. Klaud. 12. (meil id)- nćhnlid)

664

TEN.

TEN.

Bracie, umyśliłeś to a to, w ten czas i na tym miejscu zabić mię chcesz Sk. Żyw. 1, 231. Jutro wyprawicie się na to a na to miejsce, bo tamtędy pójdą. Sk. Zyw. 2, 179. Jak przyjdzie do ciebie, aby się ciebie radziła, to a to jej powiesz. 1 Leop. 5 Reg. 14, 5. Mówią, że to prawda dlatego, iż ten i ten przysiągł. Szczerb. Sax. 108. — Ahter : Zje tego a tego, , co dostąpi tego urzędu. Mon. 70, 55. (kata, kaduka). Żeby go ci a ci wzięli ib. 14, (of. żeby go kaci wzięlij. — Distincte oppos. Ten -ów; biefer - jener, ber-jener. Ten królem, ów poddanym. Zub. 9, 20. Ten omylił nadzieję nasze, ów ją zawiesił, tam ten nas podszedł Pilch. Sen. gn. 291. Pyta sie tego. to owego. Żeby się czego dowiedzieć pewnego. P. Kchan. Od. 1, 179. Heraklit z Demokrytem swe miewali szkoły, Miał uczniów ów ponury, miał i ten wesoły. Zub. 15, 175. Ten to, ten owo, jak kto co przemógł, dawali mu. Goni. Sen. 25. Jednemu bóg dał to, drugiemu owo. Sk. Zyw. 1, 125. Albo to, albo owo. Cn. Ad. 5. (albo tak, albo siak). Albo to, albo nic. Cn. Ad 3. Mówił to i owo, lada co, co mu się trafiło. Cn. Th. Ni to, ni owo, nic do rzeczy, n. p. Plecie ni to, ni owo. 1 to i owo tam znajdziesz. Cn. Ad. 282. (bona m<xta mali'). To to, to owo to sobie powiadały P. Kchan. Orl. 1, 77. — Pleonast To w ten, to w ów ten półk wjechał wmieszany. P. Kchan. Jer. 507.— Aliter : Jeden drugiemu słów szkaradnych ni z tego, ni z owego nasadzi. Gorn. Dw. 131. (nie wiedzieć zkąd, mir niebie, bir nidjtd, oon freien Stücfen, otyne alte 93eranlaffung). Ni z tego ni z owego zaczął mię szkalować. Teat. 50, 56. (bez przyczyny, z góry). Ni z tego, ni z owego wszczęła sie nie bardzo pomyślna mowa o Wc Panu. Mon. 73, 50. — Simil. Przy karecie ci jadą, ci skaczą, ci idą Kras. W. 61. (jedni jadą, drudzy skaczą ; bie enten — btC anbertt - ). — To absolute, bad. Tylko też tego Alcyd śmiały nie mógł zrobić. Ilardz. Trag. 45. tego jednego nie potrafił, nur bad foitnte cr nidjt. Z tego nic nie będzie. Żab. 6, 347. (barani mirb ntdjtd, nie będzie z tej ‘rży mąka;. Nie z tegoś powinna żałować, że będzie karany, ale z tego, że na karę zasługuje. Teat. 48    128. nie z tego

powodu, względu, nie dlatego; bcdty.tlD, bedmegen. Jeśli ja tak chcę, co tobie do tego? Ri<tł. Post. 107. mad getyt bad bid? an! Coż W tym ma być złego? Teat. 33. b, 77. mad ift benn ba 'Bófed brin! Dopókiż to znowu tego będzie? Teat. 55, 23 mie lange foli benn bad mieber mâtyren? Nie wiele na tym. Buk. D>m. 148 (sal. zależy, ed fornrnt nictyt oiel barauf au, ed liegt nidjt oiel baran). Po temu * dogodnie, angetneffen, gemäß entfpredjenb. Walecznego miał żołnierza, lecz miejsce nie po temu. Pilch. Sali 208. Ma głowę po temu. Teat 1. b, 33. Czas po temu. Źegl. Ad. 49, (ob. Po, potemny, ob. ‘Pogoda, pora) — Rok temu, miesiąc temu, jakeśmy się nie widzieli. Cn. Th. rok teraz, miesiąc teraz; ed ift ein 3atyr, ein SKonat, baß.... ‘Ternu respond. t dlatego, dla tej przyczyny, *k temu; Rag. tjêm ; Croat za to; (Vind. le-muzh at, sed\, bedmegen, metl. Czemu imię jego będzie dziwny? Temu iż jest bóg prawdziwy! Biał Post. 127, (ob. Co, Czemu). — Do tego * nad to, über bieß. — To, in omni generet non mutatum, n. p. Jegomość to, od którego Helenka uciekła? Ten sam! Piękny to ptaszek! Teat. 54. c, D 2. Mądry to ptaszek niewiasta, niekażda to się da łatwo złowić. Mon. 71, 382. Córkę miał jedyną, Rożtropniuchne to było, choć jeszcze dzieciną. Treb. S. M. 65. Twójże to brat, abo bratże to twój ! Dobry -li to grosz'? Onaż to Jezabel? Cn. Th. 1144, — Indie, admir. To to pan! to pan i sprawiedliwy i dobry. Teat. 54. c, C 2. To mi autor, to mądry człek, który mi przyszłość opisuje! Mon. 67, 8. Zaczęli wywoływać z ukontentowaniem: to to żołnierz! Przeslr. 47. Dobroć

! Min. Pyt. 1, 192. Slas. Num. albo ja to kot? Teat. 55, 28. Ty to boże rządzisz tym okręgiem, ty to go jednym palcem dźwigasz. Zub. 13. 177. Dla niegoż to te czuję niepokoje! Szym. Ś. W. 5. Gdzież cię to pędzi płochość nieu-jętal Hor. 2, 155. Nar. Nie ciebie to w pole wywieść! Teat. 33. d, 90. Była to jedna staruszka w Warszawie, Miała dwie służebnice.... Zub 15, 278. Trąb. Już też to tego nadto. Teat. 14. 6, 40. Co to ta fortuna robi. Jabł. Tel. 24. Gdzieżem ja to widział tę piękną brygadę! wszak to w tym kraju Pińskim, który.... Dynr. Gród. 295. Stan. Aug. A zkądżeśeie te pieniądze wzięli? Ç*. Zkądżem ja wziął, tom wziął, to Wc Panu nic do tego! Teat. 8, 115 Teraz to podpić, teraz skoczne nogi ruszyć do tańca. Hor. 1 171. Nar. Jeszcześ to do apteczki panów nie prosiła. Teat. 4’3. c, 96. Wyb. — Gon-sequ. To » tedy, fo, alfo, folgtet) ; Ross. to. A co tak, to pozwolę. Teat. 56, 106. Ha co to, to przyrzekam. Teat. 30, 11. Gdybyś się tym kontentował, to jeszcze. ib. 47. 3. Czy mówić nie umie? Bo to on bojaźliwy, do tego schorzały. Treb. S M 88. To ja to teraz jestem kochanym braciszkiem, gdy mnie ci potrzeba! Tent. 56. b, 55. To po tak wielu znacznych dziełach, moja sława jeszcze nie wielka. Nag. Cyn. 131. To już po dyable! Teat. 7 c, 44. Jam prosiła o to . ... R-. To co? A. To, że nie chce. Teat. 56. c. 25. Coby się miał panu bogu polecać . to sobie jeszcze żart z niego czyni. Star. Ryc.

47. (ob. Co). Ja się stroję dla siebie, a nie dla kogo ; a komu się nie podoba, to niech na mnie nie patrzy. Teat. 27 b, 14. Kto łże, to i kradnie. Teat. 21. c, 71. (ten i kradnie). Ach! tośmy i w domu Teat. 36 c, 6. To gdy tak w Prusieeh kłócili się tym czasem nieprzyjaciele pustoszyli Polskę Krom 466. (Jowisz do Neptuna): Leniwym mię rozumiesz, żęto piorunami Nie strze-

), Wesoła?

to trzpiot! oziębła? to nieczuła! unika-ć zabawy? to

TENCI - TENŻE.

TENAR-TENOROWY.

665

niegrzeczna! umizga-ć się? to kokietka! Tent. 27. c,    zawsze musi być taż i jedna przyczyna. Salin. 4, 153,

45. Jeślim za niego poszła, tom musiała, ib. 10. b, 81.    {<[. Eccl. TOHC^eoópaaHaa podobieństwo). W taż tropy bia-

•— Tym tum Comparut. aiJverb. : tun lepiej, gorzej e/r.;    da za uciechą wędruje. Kulig. Her. 204. I żelazo z tych-

Sorab. 2. srhim ; Vind. telkai, telku : Hess    tŁwb, KOJib-    że, z których złoto, ciemności ziemnych wyjęte. Gorn.

uu nawo, tint fo - bcfło. Im większa choroba    będzie, tym    Sen. 520. Pod jednym z nim niebem, na tejże ziemi,

pilniejsze ma być leczenie. Buk Exorb. E    2. Dwa le-    w tymże powietrzu. Syr. 12GG. Taż baba na tychże ko-

karze chorego razem nawiedzali, Jeden tym lepiej, drugi    łach. Zub. 15, 209. stara pieśń to, zawsze jedno; tut*

tym gorzej, się zwali. Jak. Baj 104. Im wyżej kogo    nici' bie alte 8et)er, bail alte Sieb. Mówisz: co tych anty-

szczęście postawiło, (ym słabiej stoi. Gorn. Sen. 403.    fon! a wszystko toż a to. l‘i ni. Kam. 259. (unum idem-

Wys. Ign. 08. 1 tak, czym cię na większym świat sio-    que", Boss. TOMb rt> Ttm * kubek w kubek). Toż a toż

pniu ogląda, Tym celniejszych po tobie daleko cnot ża-    powtarzasz, ib. 101. N;c toż macocha, co matka. Ca.

da. Zob. 15, 100 — Aliier: Czym tym * leda czym, mit    Ad. 007. (co matka, to matka, a co macocha, to ma-

bcilt Giften ban Scften. Interes ten nie może być czym    cecha; insza matka, insza macocha). Tejże siły, tejże

tym uspokojony. Lach. Kaz. 1, 318. Corn    napisał, tum    mocy, równosilny Eecl. TOK^ecimLiiblß. Bolesław do Dusi

napisał. Siki. 19 Już eo przednia , to przednia. Tent. 22.    wtargnął; ale skoro sie wrócił, ‘ali mu Kuś toż urzyni-

b, 74. (Superlot., w najwyższym stopniu, cf. całą gęba,    ła i także wtargnęła mu do Mazowsza. Biel. 104. Brzc-

ob. Co). — g. To - to adterb. * raz - , drugi raz, czasem    pamiętałeś bliźniego jałmużną ratować, to toż waży, ja-

-a czasem, raz to, -raz owo, bądź, -bądź; halb-    kobyś jego własne wz.ał. Żarn. /'osi. 2, 555. (tyle wa-

Inilb, tljCtlS - t!)Cil§. Właśnie też o tym czasie jesień po-    ż.v). — W taż » tymże sposobem, niemniej, także, na

czynała, To deszcz, tó słońce, tęcza, wicher, chmurne    jedno, na toż samo; auf il’Ctl btC ?U't, gIcH)faH3. Dyanę

nieba. Juk. Baj. 150. Ogląda się to na te, io na owe strono. Gorn. llw. 110. To te, to owe krainy pustoszyli.

I\rom. 528. Ciury to leżeć, to chodzić, to siedzieć poczyna; pokoju szuka, to z tą poduszka, to z ową, to na tym łóżku, to na owym, a przecie boli. Sl>. Kaz.

194 et 08. Świat czyni z ludzi odmienne igrzyska, To w gore wznosi, to ich na dół ciska. Zab. 10, 145.

Wvliezviom wszystkich wojewodów, klórycbem sie tylko mógł doczytać, to w- metryce koronnej, to po różnych przywilejach , to po księgach grodzkich, to po konstytucjach, to z nndgrobków, to po historykach. Nies. 1,

97. TENCI. lać, toć * już ci ten , tenże; frcplic!) brr, ber« felbc, ber mvmlt.i;e, ber alfo. Toć to jest, toć to było, o toć go bito. Cn. Ad. 1104. Toć jego zabawa rozkosz.

Cn. Ad. 1105. Tymci wszędy zatkać. Crt. Ad. 1159. (tym wszystko narabiasz, tylko leż to umiesz). Ironice: Tenei był. Cn. Th. 1139. ja, ber war c3, ba3 ifter! Tenci winien. Cn. Ad. 1159. Tegoć jeszcze nie dostawało. Cn.

Ad. 1159.— g Tuć admirał., to mi to ! baś ift mir! Toć

to orator! Cn. Th. 114 4. Toć sie wierci, toć skakał, ‘TENAR, u, m.. [z greek. tac. tlienar * dół 2], loch pod-toć skąpy chłop. ib. — Toć, tedy eonsequ. > wiec,    ziemny, eine ©ruft, Shift. Przenikam nieba, w ciemne

fplgltd;, alfo, fo. Toć sama tylko dusza jest szlachetno-    spuszczam się tenary, Wywodzę z otchłań na świat nie-

ścią i zacnością ciała. Mon. 74, 257. Słowy cię napra-    hoszezjków mary. Zali. Zab. 7. Cokolwiek kryją tenary,

wić trudno, toć zelżywością zawściągnion będziesz. Pilch.    Upiory, straszydła, mary, Dyabły, strzygi i pokusy. Teat.

Sen. gn. 152. Jeśli bogowie rządzą, rząd ich sprawie-    11. b, 100.

dliwy, Toć, jeśli tu nad cnotą przemaga cnotliwy, Dusza *TENDA, y, z., [z średn. lac., namiot, buda; cm 3elt, ei* twa nieśmiertelną być musi koniecznie. Karp. 1, 85.    ite $ube 2|, rozpięta zasłona, kortyna, ein attfgcfpannler

TENEI, TALI, TOLI inłerr. ; ter.li czy nieten? tenli abo    SSorlmng. Uczynisz tende we drzwiach przybytku; przed

nie? Cn. Th. 1159. ber? biefer? ober eilt aubrer? — Si-    słupami rozciagniona bedzie tenda. W. Exod. 20, 5G. et

militer: TENŻE? TAŻ? TOŻ? inłerr., tenże lo? ift c$    57. (zasłona. ‘Uii/. Gd). _

ber? biefer? Cn. Th. 1159. — Exclamai: Też to przysię- TENOR, u, m., śrzodni głos między altem a basem, ber gi twoje! taż to twoja wiara? Min. Byt. 1, 134. — §.

Affirmât. Tenże * ten sam; Boh. tyż , taż, też; Sorab. i. tészamstné; Garn. taiste, lihtâ ; Vind. taisti, teisti, testi, tisti, tote, te, lete, leta, leto, letu; Slav. isti ; Ross.

Tofiwe, Tofi)K4e, Taace , Toace ; Eccl. cmteBUô, chi|6biï , berfelbe, ber nâmlidie, grabe ber. Jednego i tegoż smutku,

chwalcie, mîodziiicbrie dziewczęja , W taż Apolina chwalcie pacholęta. Mon. G9. 418. Zona szalona piekło ubogiemu małżonkowi, ale i bogatemu w taż. Birk. Zyy. 55. Warg. Cez. 78. Brew' ma zarosłą, długą, w tąż brodać nie grzeczy zda s o. Nag. Wiry. 510. Płacze matka, w taż ociec żałosny łzy lejc. Kcbou. 92. Biel. 203. — §. Toż Ccnjunct., potym, zatym; barauf, ^eniacf), bie» ratif ; Eccl. toîK'L, TOHCAĆ. Doświadcz pierwej, toż wiedzieć bedzbsz. Com. Sen. 589. Dawszy wiadomość, zkąd urosła rozmowa, toż dopiero, jaki ma być dworzanin, pokażę. Goni l)w. 1. Oświadrzjł król ukontentowanie swoje pułkownikowi, toż oficerom. Gaz. Nar. 1, 258. O mój boże, toż to pan syn nic inaczej być może uczestnikiem majątku, lyiko aż dopiero Mon. 71, 582. — Toż « n;t ów c dopiero, alśfcfllttl orft. Ludzie nie czuja pociechy z tego dobrego, którego używają; aż gdy je stracą, toż chwalą, toż cukrują sobie. Gam. Dz. 119. Toż dopiero śmiać, się. gdy mamy przyczynę do śmiechu. Zob. 12, 259. Dudz.

’jz

zmarłej głowie, dopiero, później

îeitor, bie ïenorflimme. — Fig. Drozd na wiosnę dziwne tenory wypuszcza. Sienn. 295. idem Spicz. 150. (trele, śpiewania;. — Tenor pisma jakiego * brzmienie, osnowa, ber Situait einer ©d)rift. Tr. TENOROWY, a, e, Jenor « . Zaraz ja go po głosie tenorowym poznała. Alb. z Woj. 4.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom v.

84

666

TENTACYA - TĘPAĆ.

TEPER-TĘPIĆ.

tati calcare, tapati in tenebris palpitare ; upetâm, paham, krevsâm ; Vind. tapat calcare, tepsti, tepem (bić); ze-petati, f nogami treli, klazhiti, trupati, zebati; Croat. tepzti, tepem (bić); Hung. tapodom , tepem, toppanta-ni ; Ross. Tonnyrb , TonaTb, TomaTb, Tonuy, mapKHyTb, mapnaib ; Eccl. Tonaro uoraMH ; Germ, ftampfen mit bem §uße, (ftapfm, ftapeln, tappen; Anglos, steppan; Angl. step; Holi. stapp ; Graec. crzeißeiv, cf. llebr. tapap, ingressus est citissime). — Podrygając chodziły, nogami swemi tępały. Budn. Jes. 5, 16. Żarn. Post. o, 622. Klaśnij rękami, ‘tępcy nogami twemi. Radź. Ezech. 6, 11. Klaskałeś rękami i tęptałeś nogami. Radź. Ezech. 25, 6. Tupnie nogą. Pot. Jow. 2, 34. Tąpa nogami. Teat. 22. b, 104. Rozpalił się, tupnął nogami. Teat. 50, 83. Nogami tupają, zębami zgrzytają, oczami strzelają, ib. 52. d, 71. To raz tupnie, to ręką kiwnie. Mon. 71, 45. To tupnie, to mruknie pod nosem, ib, 73, 725. Tupanie, Boh. dupot; Boss. toiiothh , ronorb, uiapKOTHa. Góry Chocimskie zdumiały się, gdy po grzbietach ich tak wiele gości tęptać poczęło. Birk. Chodk. 5. deptać, stąpać ; trampeln , fdjretten. Caprae , creprac, quod cruri-bus crepent; bo łuska im w nogach, gdy niemi tępają. Mącz. następują, auftrctcit auf bte ftwjJe. Lada tępnienie albo szelest jaki. Kładę za przyjścia twego znaki. Chrośc. Ow. 299. (lada tentent). — Tępać kogo, podeptać go, podbijać go sobie , z prochem go mieszać, einen ttt beit ©taub treten. Złośliwi dziwnych dróg szukali, by dobrych tępali. J. Kchan. Ps. 89. (jeżeli to nie : Tepać qu. v.). — §*. Anat. Tępanie żyły, puls, pulsowe bicie; ber fpulëfcblag, ba3 ©d;lagen be$ ^hilfeê. Lekarz ma mieć baczność na tępanie a ruchanie żyły u pacyenta. Sienn. 399. Będzie - li tępanie żyły chybkie a rychłe, to kolerę znamionuje. Sienn. 599. — Similiter: Tupa serce, twarz truchleje. Kchow. Roi. 41. Tykałem z zalęknieniem piersi tupającćj ; salientia motu. Zebr. Ow. 207.

Pochodź, adjung. deptać, wdeptać, obdeptać, podeptać,

TENTACYA. Mon. 67, 19, ob. Pokuszenie, pokusa.

TENTEN, TENTENT, ob. Tęten.

TENTOWAC ci. niedok., próbować, doświadczać, pokuszać sie o co; etrcaS unternehmen, tterfudjen, probieren. Wicie tentować każe ubóstwo człowiekowi. Min. Ryt. 4, 138.

Tentować szczęścia na inny sposób. Tent. 15. c, 19.

Tentować kogo o co. ib. 18. c, 58. (doświadczać go względem czego).

TENUTA, y, i., starostwo bez juryzdykcyi, tenuta , dzierżawa. Skrzet. Pr. Pol. 1, 216. eine ©tarofte^ ohne ©e* ridjts&arfett. TENUTARYUSZ, a , m., tenutę trzymający, dzierżący, dzierżawca, ein ©taroft ohne ©crichtêbarfett. Vol.

Leg. 7, 44.

TENŻE, ob. Ten.

TEOFIL, ob. Bogumił, TEOŚ, ia, m., dem., ©ottlieb^cn.

Ucz się zawczasu Teosiu miły, Jak trzeba czynić, by nie żałować. Zab. 14, 259. TEOKRACYA, ‘bogowładztwo ;

Ross. óoroimanie. TEOKRACKI, a, ie, ‘bogowładny ;

Ross. óoroHanaabHhw. TEOLOG etc., ob. Bogosłow, *Bo-gomędrzec. Staś. Zamoj. 10; Garn. bogavednek; Bosn. bogoslovaç; Eccl. óorocaoBeub, norocnoia,, (nororaaroai,-tiHKTi prorok ), cBameiinorjarojbmiKŁ, TOMOBaTeüb 6o-atecTßeuHbiXTj Bemeu. Święty Jan był od starych Greków Janem teologiem przezwan. 1 Leop. pr. Apoc. TEOLOGICZNY, a, e, — ie aduerb. ; Ross. 6oroMy4puii; Eccl.

6ororjiaro.iHBbiM. TEOLOGIA, ii, i. ; Boh. bohoslowj, bohomluwectwj •/ Garn. bogavednost, boshjavednost; Bosn. bogoslovstvo ; Slav. bogoslovica ; Ross. 6oroi»iy4pie.

TEORBAN, a, u, m., ‘TYORBA, y, z., gatunek większej lutni; Germ, bte 3#eorfec, eine 9frt Saute ; („3#eor&e, fuit priscis instrumentum musicum , in similitudinem utriculi”; cf. Garn, torba; nostr. torba). Na teorbanie najlepiej się wydaje zręczność składnej reki i ruszenie delikatnych palców. Węg. Marin. 1, 56. Na smutnym Safo skarży teorbanie. Hor. 1, 255. Niech brzmi Apolo w teorban złoty. Anakr. 72. Zab. 12, 28. Kniaź. Kozak na teorbanie tnie tańczyki. Zab. 13, 204. Muzyka manualna,    rozdeptać, udeptać, wdeptać,- wydeptać, zadeptać, zde-

t. j. pandora, lutnia, ‘tyorba, arfa , cytara i t. d. Warg.    ptać ; — stąpić, stępować, dostąpić, dostępny, nastąpić,

Wal. 506.

TEORYA, yi, z., z Greek., zbiór postrzeżeń i reguł z praktyki czego wyczerpanych, Germ. bte £hebrie ; Vind. vu-zhenost v pameti ; R,oss. 3pnrejibCTBO, yMOsphuie. Teo-rya pospolicie rodzi się z praktyki. Gol. Wym. 3. TEO-RYCZNY, a, e, — ie adverb.; Boss. yM03pHTC;iŁHUH; theoretifd).

^TEPAG cz. niedok. ; Boh. tepati ; Carn. tepsti, tepem ;

następca, następstwo, obstąpić, odstąpić, odstępca, odstępny, postąpić, postępek, podstępować, podstęp, podstępny, przestąpić, przestępca, przestępstwo, przestępny, przystąpić , przystępny, przystęp, rozstąpić, rozstepny, ustąpić, ustęp, wstąpić, lustęp, wstępny, wystąpić, występ, zastąpić, zasiejmy, zastępca, zastęp, zstąpić, zstępować, stępak, stępa; stopa, stopień, stopniowanie. — §. Addas: tępy, tępić, tępość; potępić, potępieniec. — §. Dąb; Boli. dub, Croat.    tepzti, topem ; [Eccl. tciiatii 2] ;    (cf. Graec. zv-    od tuposti, t.    j.    twrdosti.

mm ) ;    bić, trapić, ‘tresktać ; fdjlctgeit,    pdlen, marłem.    ‘TEPER adverb,,    [z    rush. 2] ; Boh.    teprw ;    Ross. Tenepb «

Więcej    nas teraz będzie    tepał Seba, niżli kiedy Absa-    dopiero teraz, je£t    erft,. crft    jefjt. Ot i    teper    jakie im grają

lon ! 1    Leop. 2 Reg. 20,    6. A zaś nas tak okrutnie bę-    dudki. Tward. W.    D. 57.

dziesz    tepał? 1 Leop. Jes. 64, 12, cf.    terpać, tyrpać.    ‘TEPERELE, n.    p.    Co się skarbu    bożego    popsuje na    owe

TĘPAG,    TAPAĆ, TUPAĆ cz. contin.,    Tępnąć, Tupnąć    pozłociste nitki,    na owe forboty, na owe teperele    , na

jedntl., ‘Tęptać, ‘tępce niedok., głośno na ziemię nadepty-    owe tkanice! Rej. Zw. 58, ob. Trepele.

wać, nogą w ziemię uderzać; Boh. dupati, dupnauti,    TĘPIĆ cz. niedok.; Boh. tupiti, ztupiti, ztupowati, wyka-

(cf. deptać); Slov. dupati, (tupjrn damno potępiam); So-    zyti; (Slov. tupjm    damno,    ob. Potępiać); Sorab. 1. tu-

rab. 1.    tepcu, tepcem,    taptam, z nohoma kwapotam,    pu; Vind. otopiti,    kerhati,    skerhati;    Bosn.    tupiti, istu -

(tupotak jednochodnik); Sorab. 2. kopotasch; Carn. tap- piti, natupiti, okrrinuti; Croat. tupim ; Hung. tompetan-

niedowcipny, miałkiego, niegłębokiego rozumu. Cn. Ad. 1160, Boh. biby, bib, bluma ; Carn. tumpast, tumpz, tumpa , bębast, bebz; Vind. topoglav ‘tępogłowy, fia— boumen, aboten, preprost, poflablen, tumpast, okoren, flamnoglavez, flamnovitna glava, neumnik; Croat. tupo-glâv; Rag. tupoglav, neuglâvgliv; Ross. TynoyMHWH, Ty-nima ; Eccl. cffbiioyMHuS. — Math. Tępy kąt, rozwarty, ein ftumpfer SBinfel. Tępy kąt większy jest od prostego. Grzep. C 4. Haur. Ek. 24. —- Herald. Tępa podkowa,

ni; Rag. tûpiti, istûpiti, iztupiti; Ross. TyiiHTb, Hdy-miTŁ ; 1) tępym czynić, przytępiać; Germ. fłfimpfen, ftumpf madjen; (SRieberf. ftumpen)., pr. et tf. Miłość własna wzrok nam tępi, swoich przywar nie dostrzegamy. Pilch.

Sen. gn. 148. — 2) Tępić, wytępiać, niszczyć, gubić; oermdttcn, nerbcrben, su ©runbc rieten, augrctten. Nasi do miasta wpadli; Moskwa kratą zapuściła bramę, i naszych jęła tępić. Gwagn. 170. Syn ojca grą tępi i wniwecz obraca. Chełm. Pr. 202. Wszędy lżył, niszczył, 'tępił,

wszystkie złośliwe mocarstwa świata tego. Rej. Post. F f herb, podkowa barkiem do góry, w śrzodku jej pod spo-f 1.    Zdało się żydom, iż Jezus zakon łamał, niszczył,    dem krzyż, a na hełmie, orle skrzydło. Kurop. 5, 51,

tępił.    Rej, Post. B 4. Jeronim błędy Orygenesa wszędzie    ein Sappen, jastrzębiec wywrócony,

tępił. Sk. Dz. 346. TĘPIEĆ neulr. niedok., stępieć dok. ; TERAĆ, ob. Tyrać. TÉR, ob. Tyr. TERAS, ob. Taras.

Boh. tupeti, ztupeti ; Slov. tupnu ; Vind. otopitife, top TERAZ Adverb, temp., tą rażą, ‘ninie; Boh. nyneŁ nynj, gratati ; Bosn. zaluditi, zabudaliti; Croat. tupszem ; Hung. ted’, (ob. Wte.dy); Slov. teras, nini, weil, wćilek; So-tompâlok; Ross. Tymbib; tępym się stać, z ostrości utrą-    rab. 1. skero (ob. Skoro), metk, metko, netko ; Sorab.

cać, pr. et fig., ftumpf werben. Twój miecz, kiedy mój    2. net, neto, netke, (cf. wnet); Vind. et Carn. sdei,

stępiał, w posiłku przybywał. Morszt. 114. Gdy się od    sedai, sdai,    sotai, vtei vre,    seda, tezhafs, koli, tebarti,

ciała oddziela dusza , natychmiast tępieją oczy. Bals. Niedz.    te dobę, v’    tch dub : Croat.    szàd , vezda , szada, ovde ,

1, 467. Już strzelać nie mogę; już ręki stępiałej łuk nie    pred liczem    (c£ obiicznie),    nazochi, (cf. naocznie);

słucha. Bardz. Trag. 485.— (TEPŁOTA. Pim. Kam. 58,    Slav. sada;    Bosn. sad, sada    ; Rag. sàd, sada,- sadar;

ob. Ciepłota). — TĘPNY, a, c, n. p. Tępna żyła,, sko-    Ross. hhhIjHbrfeua, Himt, Tenept, (cf. dopiero); jejjt,

kna żyła, puls. Sienn. 558. tętno, bte Çufêaber, @d)lag*    gegenwärtig. Ostatka snadno za czasem poprawić, ale

aber. Pulsy, t. j. skokne albo tępne żyły. Sienn. 540.    toby teraz trzeba w swej klubie postawić. Star. Vot. A

Najpospolitszy znak mają lekarze z pulsu chorego, to jest    4. Idźże teraz, uciekaj. Jag. Wyb. D 2. W jakiejże to

z tepnćj żyły. Sienn. 398. TĘPIG1EL, a, m., tępiący    szkole byłeś, że taki z ciebie teraz teolog. Teat. 19. c,

co. Tr.. ber ettvflrê ftumpf mad)t, ber tlbftumpfer. W rodź.    68. Myślę się na teraz kontentować słowem twoim. Teat.

zeńsk. TĘP1CIELKA, i; Croat. tupitelicza. TĘPN1ENIE,    17. c, 5. fur jefct, für btefeś ÎDîaî. — §\ Teraz-teraz »

ob. Tępać. TĘPOKATNY, a, e, — ie adverb., kątów te-    raz - raz , czasem - czasem , to-to, już-już; balb-balb.

pych," nieostrych , * ftnmpfwinîelig, ( cf. rozwartokątny j ;    Fortuna teraz równą drogą z nami idzie. Warg. Wal.

Boss. Tynoyro.iŁHbni. Tępokatna łodyga, obtusangulus, tak    355. Teraz od zapalczywości blednąc, teraz się czerwie-

nazwana jest dla tępości kątów. Jundz. 2, 16. TĘPO-    niejąc, bez przestanku wrzeszczy. Kosz. Lor. 1 b. TE-

KOŃCZATY, a, c, — o adverb.-, Ross. TynOKOHeuHMli,    RAŹNI, ia, ie, TERAŹNIEJSZY, a, e, niniejszy, jejjig,

ftumpffpijjig. TĘPONOSY, a. e, nosa tępego, ftumpfnafig;    gegenwärtig; Boh. nynegśj ; Vind. sdain , sedain, sedai-

Ross. TyiiOHOCWH. TĘPOŚĆ, ści, z., stępienie pr. et    fhni, prizhni; Croat. vezdassnyi, ovdèsnyi, nazoebni;

fig., bte (Stumpfheit, 3lbgcftumpftpeit ; Boh. et Slov. tupost ;    Rag. sadagni, sadasegni ; Bosn. sadasegni, ovdascgni ;

Croat. tuposzt, tupozt; Hung. tompasag ; Bosn. tupost;    Slav. śadashnji; Ross. HHirbiiiHiii, Tenepeimiwß, HacToa-

Rag.    tupost ; Ross. TyiiocTb ; n. p. Tępość noża. Ld. Po-    miii; Eccl. HacyTCTByJomb. W teraźnis czasy. Żarn. Post.

mierna

tępość, ‘tępowatość ; Ross. TynoBaTOCTfe. Tępość    6. Teraźnie Jeruzalem daleko jest mniejsze, niżeli ono

wzroku Eccl. TynoaptHie. Tępość rozumu, Boh. blbost;    dawne. Warg. Radź. 136. Tego wyciągał sam czas te-

Vind. topoglàvost, flaboumnost, poflabnost, abotnost,    raźni. Pot. Arg. 98. et 261. Teraźnie nasze i JRzpltej

nepametnost, preprofhina; Ross. Tynoyaiie, ©tlunpfMp*    osierocenie opiece boskiej oddajemy. Vol. Leg. 3, 720.

flgfeit. TĘPOZĘBY rzed zwierząt ssących, belluae. Zool.    Chrośc. Job. 104. Czas teraźniejszy, w gra mm. pra.e~

282. * fhunpfjäbnig. TĘPT, u, m , tępnienie, tępanie,    sens, Ross. HacTOamee BpeMa. TERAŹNIEJSZOŚĆ, ‘TE-

teteń ; baê (stampfen mit ben $it$en, ba« trampeln. Ze-    RAŹNOŚĆ, ści, i., czas teraźniejszy, mniejszość; biege»

wsząd tept koński słyszę i wściekłe bieganie. Petr. Hor.    genwärtige Seit, bie ©egenwart. Ciebie trapi ieraźność, mnie

C A-.    Sa ludzie, którzy się myszego tęptu boją. Petr. Et.    zaś i to krzywo, Co niepewność odległą razi perspekty-

wzmian-

TĘPIEĆ - TĘPY.

TERAĆ - TERGYA.

667

178.    TĘPY, a/e, TĘPO 'adverb. ; Boh. tupÿ; Sorab. 4.    wą. Zab. 9, 43. Zabi. 'TERAŹNIUCZKO Adverb, ir.ten-

tupy, tupć ; Carn. tup; Vint/, top, tumpast, satoplen,    siv., dopieruteńko, eben erft. O tym teraźniuczko

neoister; Crocd. tup, tumpaszt; Hung. tompa; Dal. tuup ; ka była. Hipp. 24.    ,

Raq. et Bosn. tup; Slav. tap; Ross. Tyntin; nieostry pr. TERCELET, u, m., głos pewny w organach. Magier. Mskr et tr. Gern, ftumpf* (Svet. stump, ct. Gall. dupe). Nóż    bte Sercienflöte, eine Stimme in ber Orgel. TERGYA, yi

tępy. Vr Miecz nie tnie, ale tłucze jako stępy, Tak ostrze    i, Eceles. Tercya przywodzi na pamięć godzinę trzecią,

stracił i tak został tepv. P. Kchan. Jer. 250. Tępa sie-    której pana biczowano, mordowano, koronowano, po-

kiera Ross. Tynnua. ‘ Nieco tępy, ‘tępowaty Ross. iyno-    śm.ewano, na ostatek na śmierć krzyżową zdano. Hrbst

BaTŁIg Wzrok tępy Groch W 568. Tępy rozum czło-    Nauk. P 5 b, Rag. trecchja, bie Serjie, 8. tn ben Sio*

wieka przyszłości nie przenika. Teat. 54. c, D 2. Tępy,    fient, von neun ityr ^Bormittagê. - W muzyce: Tercya, ,

668

TERCYANELA - TERMES.

TERMIN - TERMINATA.

TERMIN, u, m., TERMINEE, nku,

większa, tony odlegle od siebie o dwa tony całe; mniejsza , odległe o jeden ton cały i jeden półton. Magier. Mskr. bie üfcercte in ber SDîitfïf. — Tercya, W drukarni, gatunek pisma, mniejszy od parangonu. ib. TERCYANE-LA, TERCYNELA, i, i., materya pewna, eût 3m«1« P°* datek od kitajek, felp, tercyanel. Vol. fjeq. 4, 81. Od sztuki tercyneli złł. 3. ib. 6, 132. TERCYANA, y, z., trzeciodzienna febra. Krup. 3, 534. ct 531. berô bnsjtäijb ße gteOer; trzeciaczka; VinA. tretkiza, tretzliiza ; Uosn. terçana, oghniça , koją livatta suakki, trrecclii elan ; Hag. groznizza, treehjodaniza. TEHCVARZ , a, m., w zakonie Franciszkańskim braciszek trzeciego rzędu, świecki, który do klasztoru wstąpił, a jeszcze na laika nie poszedł; dit Seitlicher, ber tit ciii gmiiciofanerfloftcr tritt, ltitb ltod) u i dit Srtijeitbrttber ijt ; n. p. Z rozpaczy zostałem ter-cyarzem. Tent, 31. b, 51. TERCYO WAĆ cz. contin., n. p. tereyować sztuki, działa, strzelby, kule, szufle, łoza, koła, trojaka próbę robić, n. p. strzelać trzy razy na próbę z działa, lub chcąc wiedzieć, czy ma powinną grubość, na trzech miejscach jej szukać bliżej zapału, w,uszu, i w szyi. Agu. Mskr. breęfadj probirett.

TER ER! Ć , ob. Trzebić. TEREBINT, ob. Terpentyn. TERE-DAJKA , ob. Ta radej ka.    t

TEREFERE, TEREBZUERE, TEREBZDERY. rf/utitium ver-bum, ul sidłu widłu, farafamfi, ficf$, fcicf-3 ; iCroat. ter-czi ferczi pele mele, lerczaszt * kusy ; Uosn. ter, tere et, algue; Hag tefericiti » bonować). O! terefere, najlepszy na duchów exoreyzm , kij! Tent. II. b, 33. Tere bzderc. ib. 45. c, 32. takie terefere. Tent. 43. c, 47. Wyb. Nowe terebzdery, reduty i pikniki. Tcat. ib. 03.

TERESA, y, z., TERESKA, i, z., dem., TERECHNA. y. z., imię kobiece, ü^crcfû. Koch ma Tereska, 'lent. 50, G. Teresko! Durl. E 1. Coż nie widać naszej Torschny. Tent. 50, 5.

TEREŚMA, ob. Trześnia.

TERLAGI, - ów, plir,, po kuźniacku taczki. Os. Und. 216. ©.fytbfarren, i;t beit (Eifcmvcrfen.

TERLICA, y, z., (Etym. trzeć; Bom terlięati, trritti Binare) ; drewno w kulbace , kuibaka jeszcze nieobila; bfl8 ©.ittctyidj. ber {jöljer.'te S.iftel. Na terliey tak tun się biedak wytarł! Teat. 43. c, 58. Wyb. — |^. Transi. Ter-liea , szkapsko liche, mereha ; rusk terłye.a , filie ©ijinb» inâl>rc 2j W jednę nogawicę byłbym takich trzeeh schował, i wsiadł na lei lice. ib. Ö8.

TERLiKAĆ, TYRLIKAĆ cz. niedok. , trelować sobie, trclu-jąc nócić, śpiewać, grać; {Boh. cwrhkam świerkoczę), swjtofjm; Uosn. terlięati, trritti limare); ful) fhtnt3 t)or* trillern, trtHernb ftUQéit, fpielctt. Pastuszy za bydłem na rożku terlikają. Pelr. Hol. 2, 575. TeiLkanic Eecl. tc-pepcK.nHie, CKOMpauiecKOH pacnt3-&. Błahe terlikanie, bar-baricum carmen. Zebr. 0>v. 272. W tym pustym kraju żadnym się ptaey nie odzywali terlikaniem. Tr. Tel. 515. (świerkotem, 3tnd)ern, 3n?üfdÿcnt). Tyrlikanic, tanieczna gra, r.rusma. Mą z.

TERMES, u. m., z Łan., gałązka z owocem urwana. Tr. ein ûbjebro^ncr 2ljt mit grutyt unb SLfiitern.

m., dem., 1 ) wyraz nauce jakiej lub sztuk lub rzemiosła właściwy, eilt Stimft» mort, eilt terminus technicus. Jakiemiś sobie dziwackiemi terminkami gębę pomazał. Tcat. 26. c, 125.— 2) Termin, kres, meta, granica; ©ranj?, ©übe, ÖOrtfCftccftcS 3id. Niemasz drogi żadnej bez terminu i mety. Pilch. Sen. list. 2, 207. Namawiali go, aby nic dochodząc do terminu, w blizkiej wiosce zanocował. Sk. Zyw. 1, 592. Opatrzność w terminach mierności mając mię, nie chce, abym w ostatnim ubóstwie rozpaczał, ani w zbytnich nie brykał dostatkach. Usalmod. 12. Miejsce, którędy dukt ciągną strony rozpierające się o granicę , zowie sie termin przez który, terminus per quem. Zabór. 557. Chodkiewicz naprawił *karę żołnierską, która znacznie z starożytnych terminów wykroczyła. 7w>rd. Wł 97. — Termin, czas przeznaczony, rata; fine feftijcfejjte 3dE eût 3dttcrmfii; Sorab. 2. termin; Vind. rok (ab 'Rok, Toczek;, narok, narezben rok, napoveden den; Hoss. cpauL, (cf. *zrok); Eecl. supoin*, onpe4t.iCHnoe, ype-ueiuioe, Ha3na<ieniioc opeMa . npezuanie. npii3po<i..biri 4CHb, cpomiblil. Kilka jeszcze m osię<*y było do terminu wyznaczonego wesela. Kras. pod. 2, 39. Na terminie mi zapłaci. Tcat. 50, 57. Przychodzą porządnie według terminów trzech królów, środopośeia, ś. Jana i t. d. Mon. 72, 782. — Jmidie, Termin, czas prawem opisany albo dla stawienia się do sadu, albo ku wypełnieniu wyroków sądowych lub kontraktowych; ztąd : «stawić się na terminie», «uiścić się na terminie ». Sarn także pozew, bie gabitni], SSoriabimfl, tym słowem termin wyraża się n. p. wydać komu termin do trybunału, zapo-zwać go. Nakoniec termin znaczy, porządek procesu i stopnic jego; n. p strona terminy poopuszczała, wykroczyła w procesie nad przepis prawa. Ostr. Pr. Cyw. 2 ,

57. Herb. Stit. 48. — 5j Termin, położenie, sytuacja, obrót, osobliwie, zły raz; ttmftrtiibf, bcfiMtber» ńblc 8rt« flC, Gkfc.ijr. Dziś uczciwe dzieweczki, uczciwo białogłowy w złych terminach. Ealib. X 2. W niebezpiecznym terminie znajduje się Rzplta. Zab. 13, 8S. Patrz, jeślim nie był celem ich zazdrości, Jak żyw o sidłach dworskich nie słyehająo, Ani w takowych terminach bywając. Past. Fid. 204. — §. Termin u rzemieślnika «nauka, czas nauki chłopca terminującego; Me Sel/re, Ccljrjrif be$ Ö^rfiur» fdjiit. Majstrom wolno więcej n.iż jednego chłopca trzymać w terminie, i sporą liczbę czeladników. Pum. 83, 2, 431. TERMIN ALNOŚĆ, ści. i., zachowywanie terminologii czyli właściwych terminów, ftrictc îermtnolôfltc. Fi-lozofki uczoną terminalnośeią pomazawszy sobie język, nim kawą poczęstują, gotowe godzinę gadać o Arabii; a tym czasem kaw-a ostygnie. Mm. 72, -»21. — §. Prawna formalność, 9ïcd)t3îimnit!itrtt. Opuszczone w procesie terminalnośoi, niekiedy cała robotę sadową zniszczyły. Osr. Pr. Krym. 2, 250. TERMINALNY, a. e, TERMINALNIE adoerb., dogodny terminom prawnym, fdpiljje» rccfyt, ttadf bett SłcdjtśformCtt. Ten testament nie jest terminalnie napisany. Teat. 1. c, 79 TERMINATA, y, i., TERM1NVTKA, i, z. dem., spisek krótki, notatki, lista czego, ein fitrjeé SScrjcic^iiiß. Terminala ksiąg, każdemu

TERMINOWAĆ - T E S A K.

TESARZ - TĘSKLIWOŚĆ.

669

ziemianinowi potrzebnych. Haur. Sk. 168; katalog, ib. 71, 714. ’lzali tesakiem rybitwim porabasz głowę lewia-169. — Jurid. Terminata n. p. przvsiegi 7V., rota, tana? Radz. Job. 40, 26. gtfdjermeffer, fttfdjmejfer. bie ©erit&Mformel, $. 23. etneS tëibcâ. TERMINOWAĆ cz. ‘TESARZ, ob. Teszarz.

niedok , sterminować dok., 1) spisać, znotować krótko; TEŚĆ, ‘GIEŚĆ, ścia, m. ; Boh. test, tchân , swesf, (prat-fitrj cutfmcrfeit, mtfjeicbiteit, - nottrcn. Wszystkie pisma prze- chón prosocer); Sion. test, sweker, swoker, żenin aneb czytaj i porządnie sterminowaJ. Papr. Ryć. 197. Dają muźow otec; Sorab. 1. pscbichodly nan, pżikhodnć nan, mu na piśmie te wszystkie sprawy, króciusieńko stermi- źoninć nan; Carn. tast, (tasheti * cieszyć); Yind. tast,

nowawszy. Star. Dw. 25. — 2) Terminować u kogo, n. p. u kupca , rzemieślnika * służyć lata uczenia się ku-piectwa, rzemiosła etc., być w terminie; bte Sc^rja^rc ait-jfłebett, lit ber 8el)re fet)lt. Nie zostałem kowalem, ter-miriowałem u cyrulika. Tent. 52. c, 17. Jam ci się nie pror.owował na cyruliclwo, anina terminował nigdzie. Jnbł. Ez. 59. Chłopiec terminujący. Ram. 85, 1, 251. etn Sebrjiuuje, 8e^rlmrjd)e. W Smorgońskiej terminował akademii. Tent. 9, 57, ob. Smorgonia. — Terminowanie, uczenie się, czas uczenia się; bte 8e)rjafyre, 8ebrjett, 8e^ re. Uczeń u majstra w terminowaniu zupełnie przez lat trzy zostawać powinien ; po wyjściu czasu terminowania, ma być w protokół cechowy za czeladnika zapisany. A. Zamoj. 80. TERMINOWY, a, c, od terminu, Sermin * ;

Rns*. CpC’IHUÎl.

TE RM OMET ER , ob. Ciepłomierz.

TERNAKULUM u zecera, listewka z ostrzem na końcu do zatknięcia w kasztę ; na przez dywizoryum. Mogier. Mskr., z Łac. tenaculum, ber Seiiafel bet? beit ©eftent.

TERPENTYNA, y, z., żywica terbintowa. Ursin., ber ńcbte îerpcntm; (Boh. terpentina ; Vind. tarpentin, trapetin, prcshei ; front, terpenlln ; Boss. TcpneiiTitHi, CKiimuap-B, Graec. TSoßivO-rjvrj; Pers. terbentin). Sącząca się z jedliny żywica, znajoma pod imieniem terpentyny. Kluk. Roś¹. 2, 45. flcroMmlityeä ïerpettfiit. TERPENTYNOWY, e, Serpentin«; Boh. terpentynowy; Croat. terpentin-szki ; Boss. TcpneHTHHtitjft. Terpentynowe drzewko, tere-bint Ursin., Sorab. I. terebintżina.

TERTES, oh. Tartas. TERTUFLË, ob. Trufle.

‘TESAK, ‘TASAK, a, m. ; Boli. tesak, tesaeek; (Sorab. 1. teszak « szpad« ; Croat. tesak » wyrobnik); Boss. Tccaich ; (Eed. Tec.iaia, Tecaqi semispatha, cf. Boss. Teciia, 're-CJHua, Tcc.io oksza; Ehjm. Tecarb eiesać, ociesywać); miecz krótki szeroki ; Cenn ber Shiirtf, eilt fttrjeâ breite ©Ąmert. Mają Moskale naksztaft nożów tasaki przydłuż-sze, których miasto puinałów używają. Gwsgn. 518. Słonie te niosły w zębach niejakie szpady abo lesaki, które in i żołnierze poeinaii to wszystko, co się im nawinęło. Doter. 3 II5 Wyrwawszy swój tesak Piotr z ‘poszew, ciał na Małcbusa. Żarn. Post. o, 762. IV. / ost. W. 270.*A król mężów tasaka natychmiast dobywa, Który sie przy pochwach pałasz,» ukrywa. Dmoch. II. 77. Tasakiem gardło mu przerżnęła. Otw. Ow. -64^^AA gardziel tasak głęboko mu wbije. Bardz. Irag^ 552. Juz zgotował pop tasak . ktôrvm ją iznąć miał na ofiarę. Baidz. Doet. 148. Bardz. Luk. 15 Dpfenttejfer, W kuchni tasak, naczynia żelazne do siekani i jarzyny.    Kuch. 450.

bn3 ^ticbeitineffer, ^ittfmefer. Kto włoskie przeniósł do Polski ogrody, co je w półmiski lasakam. sieką? Mon.

moshni ali shenski ozłia ; Croat. taszt, oteczsénin, (szve-ker * mężowy ociec); Bosn. tóst, otaę sgenin; Rag. tóst, (svékar socer, pndre dcl marilo)\ Slav. tast; Ross. TGCTb,

(obs. Te3a, Te3H imię, miano cf. dziać komu), (cne-Kopt ociec męża) ; Brd. TbCTb, otcuü óorOMT. ,WHbiH ; ojciec żony. Sk. Dz. 754, ber jyraucnyater, ber ©dm>ie(jer* oater. Przyzwał teścia, albo ojca żony swej. Sk. Zgw. 1,

159. Jetro‘eieść Mojżeszów. 5 Leop. Exod. 18, 12. (świc-kier. 1 f.eop). [eognalns. Yulg., szurzy, a teść Mojżesza byfRaguel 2|.— §. Ojciec męża, świekier, bc§ SDblii* îicâ 2Satcr. TEŚCIA, i, i . TESZCZA, y, z., żony lub męża matka; Boh. tchyne, tchinń, swegruśe, (pratehyno prosocrus); Sloi>. tćslina, swekruśa, manzelowa aneb manżelkinó matka; Sorab. 1. żonina macż, pżikhodna macż, pscbichodna macż, (psclńchodny syn zięć, ob. Przychodny); Carn. tàsh.i; Yind. tafha, tafzha, moslina ali shenska mzti, taslinja; Croal. tastzha , svekeru polniza ; nim leży cNemplarz utrzymany Rag. pùniza ; Slav. puniea; Ross. Tema; Eccl. cneuphi,.

{<■[. świekra, świeśćj, bie ©Jjiviogcrmuîter. Teścia swoje, to jest nr.r.lke męża swego, cierpliwości miękczyJa. Sk. Zgw. 1, 275. Wszedłszy do domu, ujźrzaJ matkę żony abo ‘leszcz jego. 1 f.eop. Math. 8, 14. (świekrę. 5 Lc-op. , ujrzał *tcą jego. Sck'.). — §. ‘Tejść. syna mego żona, nunis. Sax. f’orz. 152. synowa. TE3ĆI0WSKI, a, ie, TEŚCIOWY, a, e, do teścia należący, ©djnHfflcr* »ater*3 > . Bardz;. Luk. 119. Odmłodzić wiek teściowski, soceri aevum. Zebr. Ow. 105. Zięciowską krew' ze krwią pomieszał teściowską; generi cruorcm sanguine cum soceri per mi seuil. Zebr. O w. 575.

mu

TĘSKLIWOŚĆ, TESKNOŚĆ, ści, i, TĘSKNOTA, TĘSKNICA, TĘSKNICA, y, z.; Boh. tesknost, teskliwost. tuźe-bnost, tużba, taużenj, tuba, smutek, dyhtiwóst; Slov. teskliwost, saużenj; Sorab. 1. tużnofeż ardor, steszknoleż, stjsknofc, tjscbnofc taedium; Sorab. 2. tesehniza ; Carn. teshkozha molestia, toshlivost * ociężałość, ciężkość; Carn. tógóta iracundia ; Vind. teshava nausea , tefnnba, brit-kust, riva, riunost, shalost, (tegota « czarna żółć, tesh-kuta molestia, toshlivost » gnuśność, tosliba, toshenje, toshva, tosbuvanje, satoshenje, satoshba, natosliba, po-toshba, potoshenje, poteshba, poteshava, teshava, tesh-kust « narzekanie, skarga, żałoba); Croat. tùsba, tùsnoszt moestitia, tûga calamitas, miseria, anxietas-, Pal. tuga , briga, ukor; flag. tüxba querimonia ; Ross, tociuhboctl, Tocna, TOiuiiOTa, rpycTb, poÓKoert, poóocTb, poôkHie ; Eücl. CTyWHOCTb, Tm/KGiuitc, Aß&.Y.TORAiiHiGtęga, stęsknienie, ciężkość serca; Carn. nuda, [ob Nuda); 23cîlonuitftt» Çeit, §erjfttÖbaitöt()ffit, S3aitgiofcit, 9ltt($. ‘Tęga, tęsknica, taedium. Volck. 979. Najdą tęsknice człeka przy obfitym stole. Bach. Ep. 61. Ciężki żal górę llerze, tak iż *przo tęsknicę Nie mogę smutny patrzeć na to kamienicę.

fließt ; [Boh. stesklo se taedat, taesum est; Sorab. 2. mne jo stiszno, teschno ; Vind. toshi fe mi, enta fe mi po prjateli). Dokąd ja go nie widzę, musi mi być teszno. J. Kchan. Fr. 32. Teszno było ‘Pomorzan z pokojem być. Biel. 69 ; teszno im było. Papr, Ryc. sprzykrzył im się pokój , fie waren feiner fiberbritfślg. Było *go bardzo teszno. Rej. Post. N 4. — §. 2) Active: Tęskny, tęsknotę przynoszący; bedngfitgenb, ćingfiltd). W domu frasunków pełno i pracy troskliwej, Strach, ucisk, nędzy dosyć zewsząd jest teskliwej. Stryjk. Gon. y. Tam ni gwiazd, ni księżyca , ni słońca jasnego Niemasz, okrom ciemności i czasu tęsknego. Kulig. Her. 85. Szerzej o każdej z tych rzeczy mówić, byłoby długo i przyteskliwszym. Petr. Pol.

40.    (nudno). TĘSKNIĆ, TĘSKNIĆ*', ‘TESZNIĆ, ‘TĘŻYĆ (ob. Tążyć), med. niedok., Tęskniwać frequ.\ Boh. te-skliti, teskniti, tesknautse; Slov. teskljm condoleo, tużit anhelare, sużugi ango ; Sorab. 2. teschnisch ; (Carn. tó-shem, toshûjem accusa, toshnik accusator, togotim ira-scor ; Vind. toshit, satoshit, potoshitife, pertoshitife, na-toshiti accusare, conqueri); Rag. tugovatti, (tüxitise que-relarsi, sluxitise komu, tumbatise, stuxitise tkoga nau-seare) ; Croat. tusimsze moereo, tusimsze queror, tüsiti accusare; Slav. tüxiti; Bosn. tusgitise , potusgitise queri; Ross. TOCKOBaTL, CTOCKOBBTLC/I, paCTOCKOBBTLCfl, (tO-uiHHTŁca cknąć sobą, noiycKHyn, ćmić się), CTymaTbca, (cTyncaieüb nudziarz), cpycTHTbca, rpycTHTb, crpycmTb, crpymy, cnopó^Tb, cKopóiio, hlith, hmio, hhtł, hoio ; Eccl. noóojrfcTii, noTyæiiTH, coaîa.rfcTH, ^Mcnonani, 4pa-cejiyio, AftAXithCTKOKîiTii ; tęsknotę czuć, tęsknym być, (cf. Lat. taedet, taesum); beflommen fep, bange fe^n, San* gigfett |iaben. Gdy długą przewłokę w zyszczeniu obietnicy obaczył, począł tęsknić w nadziei. Stryjk. 451. Tęskniwają sobie wiele, tak że nie przestają na bożej opatrzności. Gil. Post. 153. — Tęsknić sobie w czym niedok., utęsknić sobie, stęsknić się w czym dok., cknąć sobie, mierzić sobie; nberbrüptg werben, einen fêfel, Heber* briijü beîontnten. Tęskniącym sobie w czytaniu długich hi-storyj Rzymianom , krótko pisał Waleryusz. Warg. Wal. praef. Widząc osieł konia tłustego, Stęsknił sobie w swojej nędzy. Ezop. 74. Nie lepiejże mi było zostać przy tym grobie, A przy dobrodzieju swym nie utęsknić sobie? Groch. W. 227. Stęsknił się nad ona rzeczą ; coepit eum satielas hujus rei. Macz. Stęskniwszy się Scewola z prawą ręką swoją, że jej do zamordowania króla użyć nie mógł% położył ją na ogniu. Warg. Wal. 88. — Passive: Zycie mi się na tym świecie stęskniło. Sk. Dz.

41.    uprzykrzyło, omierzło, przyja.dło, e$ tft nur uberbnt* Pig geworben. — §. Tęsknić absolut., nudzić się, lange SBeile |aben, jtd) Iangewetlen. Gdy się kto zabawia, nie ma czasu tęsknić. Mon. 70, 763. Nieprzystojna rzecz człowiekowi tęsknić; ponieważ tęskność jest skutkiem

Groch. W. 420. Przyszliśmy w wielką tęsknicę, a w ostatnią potrzebę. W. Post. W. 576. Stałość w przygodzie wielka pomocnica, Bo każda przez nią złomi się tęsknica. Rej. Zw. 211 b. Czynić komu tęsknicę, trwożyć (Vind. stiskuvati, natiskuvati, britkuvati). Umieć czas trawić jest życia istotą, Bezczynność przykrą nabawia tęsknotą. Zab. 11, 149. nudą, nudnością, lange SÖCtle. Nieprzystojna rzecz człowiekowi tęsknić, ponieważ tęskność, jest skutkiem próżnującego lenistwa. Mon. 70, 763. Zakonnicy nieszczęśliwie żyją, którzy nie czynią nic, a tak tęsknicami albo na łow jeżdżą, albo piją, albo próżno mówiąc dzień strawią. Eraz. Fez. D d 6 b. z nudów, an§ langer 3Beife, nor langer 28eile. Inszych historyków, tę-skliwości czytelnika folgując, opuszczę. Stryjk. 66. omie-rzeniu , sprzykrzeniu, Ueberbrup. — Tęsknica po kim , za kim, do kogo, ‘tążenie, tęsknienie, pragnienie mocne, bange @c|nfud)t. Tęsknica mi po tobie bracie mój. Budn.

wiosnę. Karp. 1, 7. Jesteś

na

670

T E S K L I W Y. .

TĘSKNIĆ.

2 Sam. 1, 26. Tęskność

z nami, twój widok troski me osładza, I długiej nieby-tności tęsknotę nagradza. Nieme. P. P. 40. Bywałoć takich niemało przełożonych , którzy poddanym swym po sobie wielką tęskność zostawili. Kosz. Lor. 35 b. Na Xanta i Toona idzie rycerz krwawy, Zabił obu : ach jakaż dla ojca tęsknica, Wiek go gniecie, a nie ma innego dziedzica/ Dmoch. II. 117. TESKL1WY, TESKL1WY, TE-SKLIW, UTESKLIWY, TĘSKNY, ‘TESZNY, a, e, TE-SKL1W1E, TĘSKNO, ‘TESZNO adverb. ; (Boh. teskliwÿ, tużebny, dychtiwÿ; Slov. tëskliwy, teśkliwi impatiens ; Sorab. 1. stćsknć, tjschny, stjskliwy, (cf. utyskliwy); Sorab. 2. stiszno, teschne; (Garn, toshliv * markotny, gnu-śny, ociężały, toshlivz * gnuśnik, toshnik * oskarżyciel, togotn iracundus ; Vind. teshaun, shalosten * żałosny, te-shku , teshno, teshnu, britku anxie, britkusten, britkoun anxius cf. brzydki, teshak molestus, toshitliu , satoshliu, toshbe vrieden, obtoshliu * skarżący, żałobliwy, toshnik * oskarżyciel, toshliu * gnuśny; Croat. tusen calamitosus, tusbènik , tusitel accusator, tusni ja * ja biedny! ja nędzny!); Dal. brixan ; (Bag. tuuxan, tuuxni, tuxben do-lorosus , querulus, lamentabilis, tuzbenik querens, tughliv nauseosus, molestus ; Bosn. tughgljv, tusgiv, koji se tusgi molestus, queribundus, tusgjan , tughgniv moestus)-, Ross. tockjhbwh, poKiH, poóotcb, (toihho ckliwo, nud.no), rpy-CTHHM, rpycTJiiBMÖ ; Eccl. cryweHE, He40B0jeHfB cboiwł cocTOHHieMŁ niekontent, CTyacaTe^CHi) molestus, acerbus,

TOUiHO cum taedio); §. 1) tęskliwy i t. d. * co ma tęsknicę, abo co tęskni łacno; bekommen, dngftlidj, noK Slngft ltnb Sangigfett, bange, noU Sangtgfeit unb 6e|nfnd)t. Polacy bez pana tçskliwi. Zbil. Dr. Ri. Czeka cię do swego pokoju korona długo tęskna, wierna matka twoja, czeka cię pospolita rzecz wszystka chętliwa. Paszk.

Bell. B 2: Duma , stojąc w oknie teszny. Pot. Syl. 502.

Jej powrót rozwesela mój stan utęskliwy. Przyb. Mût.    próżnującego lenistwa, ib. Ktoby wierzył, że tęsknią i bo—

251. et 312. Ledwie co żywy w tesznym zdumieniu, Za-    go wie sami, Ze niebo opuściwszy z swemi wygodami

łośnie nócił na smutnej fletni. Zab. 10, 204. Zabi. Nie    Czasem szukać na ziemi zabawy im miło. Min. Ryt. 2,

bądź teskliw przed ‘tresktaniem. Radź. Prov. 3, 11. Tę-    301. — §. Tęsknić po kim, do kogo, bez kogo, ‘tążyć,

skno mi, ‘teszno mi, ‘tęga mię, ‘tążę, ‘tężę, tęsknię;    *tegę mieć: Boh. dychtjm po nèeem (cf. dyszeć), bażjm,

mir tft bange, ängftlid), id) bin oottbanger (Srmartung, ©e|n*    bażiti po nèkom; Vind. sheliti, posheliti, sheluvati, bor-

shuvati; Croat. hlepeti, ftd) nad) einem fernen, in feinet Prośby testamentowe do braci. Birk. Zbar. B 2. Odkazo-SlBwefenBeit trauern, Beflommen fepn. Stęsknić się, utę-sknić się dok., n. p. Skoroś tylko odjechał, począłem tężyć po tobie ; coepit me desiderium tui. Mącz. Czekając Sax. 444.

wanie testamentne. Sax. Tyt. 158. Zeznawania testamentowego nie może być świadkiem białogłowa. Szczerb.

długo,    ze się do niej nie wracał, utęskniła się. P. Kchan.    ‘TESTNO. Groick. Obr. 114,    ob. Tęskno. TESZ,    ob. Też.

Orl. 1,    225. Utęsknić się po kim, capere desiderium ex    ‘TESZARZ, TESARZ, a , m.    ; {Bok. tesaf; Sorab. 1. té-

aliquo. Mącz.    Tęskniła tu beze mnie. Teat. 27,19. Tęskni    scher    cieśla) ; stolarz, Germ. ber ïtfcfjler ; {Boh. tesati cio-

bez państwa    czeladka. Bratk. P. Kedyżeś    Elmiro miła,    sać;    Croat. tisslyàr » cieśla ; Rag. dessak » stolik, cf. de-

Obyś tak po mnie tęskniła, Jako ja tęsknię po tobie! ska) ; arcularius. Mącz. Teszarz złotnika cieszy. Radz.Jes. Kniaź. Poez. 1,    21. Gdy matka do    Rzymu zajechała,    41,    7. Gdy    komu ‘tesar szczudło przyprawi, to mu bar-

córka bardzo się    do Rzymu za matką stęskniła. Sk. Zyw.    dzo    chromy    dziękuje. Rej. Zw. 101. 'TESZARSK1, TE-

184. Tęsknić będziemy po tobie, Będziemy siła tęsknić, SZARSTWO, ob. Stolarstwo, jako tęskni siła Jagnię do matki, gdy je nowo urodziła.    TESZBIR, ob. Taśbir. TESZNIK ziele, ob. Tasznik.

Simon.    Siei. 118. Tęskniłem do ciebie mój przyjacielu.    TĘTEN, TENTEN, tna, m.,    TENTENT, tępanie    nogami;

Teat. 19. c, 81. Od tego dobra ziemskiego, do onego , Boh. klusot, dusot, dus; Rag. bahat kógnski ; [Eccl. tx-które jest w    niebie, tęsknił. Sk. Żyw. 2,    504. Wiem,    tliił    2], feuteê Auftreten, trampeln mit ben güjkn, ©tam*

co cię trapi,    i gdzieć serce tęży. Morszt.    6G. Wszyscy    pfett.    Przed głosem i tętnem kopyt mocnych koni. Budn.

się rozeszli, Bo    tam każdy do swych    spraw bardzo pil-    Jer.    47, 3.    Sam tętent nóg mnie trwożył. Otw. Ow. 210.

me

teszni. Rej.    Wiz. 53. Stęskniony,    utęskniony partie. , Tam    wielki    tenten i grzmot usłyszeli. P. Kchan. Orl. 1,

tęskliwy, pełen tęsknoty, ppU Banger ©e^ttfudjt. W tym    25. Słucha,    zkąd tentent wychodzi.    Bardz. Trag. 42.

życiu płaczliwym dusza utęskniona jęczy. Toi. Saut. 72.    TĘTNIC med. niedok.,    Tętnać contin.,    tępać, tupać; mit

Dzieci wyszły z chaty Stęsknione    bez    mamuni    długo i    bez    ben gupett jtompfeit,    raffeln, trampeln. By snadź nad tru-

taty. Przyb. Ab. 200.    *    pem ziemią nie pokrytym, Płochym Bistończyk nie tę-

TEST. On. Th. 1167, ob. Tygiel.    tnił kopytem. Zab.    14, 388. Tam płoche stada i drobny

TESTAMENT, u, m. ’ TESTAMENCIE,    a,    m.,    dem.\    Boh.    skot owiec, Kędy    z Parysem legł Pryam wyniosły, Ko-

kśaft, porjzenj ; Sorab. 1. fmertne wotkazano ; Carn. te-    pytem w sprosny tętniły grobowiec. Hor. 2, 35. Kniaź.

stamentum, kshaft, reperitur in antiquissimis Slavicis ma-    Zlęknie się matka, i tropem bieży, Gdzie już bez duszy

nuscriptis ; Vind. testament, fliedna vola, oporoka, opo-    zwierzątko leży, Więc tętnie nad nim, żywe - li jeszcze,

rozhenje, srozhenje, pifmu, naredba fliedne vole ; Croat.    Miast Ryt. 2, 135. Nie zdarzyło się złodziejowi, abo-

testament, oporuka; Rag. óporuka, (cf. poruczyć); Bosn.    wiem poczuto, gdy chodził a tętnął. Eraz. Jez. M 6 b.

testament, naredba najposledgna; Ross. 3aBtmame, *y-    Tętnanie i dźwięk kopyt waśniwych koni. Radź. Jer. 47,

xOBHaa , 4yxOBHHHa, pH4<ł; ostatniej woli umierającego    o. TĘTNO, a, n., tętna żyła, puls. Klecz. Zdań. 57, ber

rozporządzenie. Gal. Cyw. 2, 156. Rej. Post. Q 6/0str.    $ul«, bis ^ulśaber; Boh. prfiduśnj, srdećnj. żjwotnj, pul-

Pr. Cym. 1, 154. Sax. Tyt. 158. ber le|te Me, baś $e*    sownj żjla, srdećnice, hrdlina; Carn. zipią; \ind. fer-

ftament. Testamentu wykonaez Ross. 4yuienpiiKamnK'b, f.    zhna shila, rokna shila, kervna shila, jigraviza, zipią,

4yiuenpiiKamnita, adj. 4yuienpiiKamiiqiS. Testament robić,    shilni vdarik; Croat. dihavicza , treptavicza siła; Dal. siła

zapisać, Carn. kshaftujem; ' Vind. srozhuvati. — §. Te-    duhatnicza, treptavicza, duhalicza; Bosn. treptiviça , du-

stament księgi pisma ś., dzielące sie na stary i nowy    hatięa : Rag. dîhaviza, treptiviza, billo; Ross. óbiomaaca

testament, zakon, przymierze. Kras. Żb. 2, 535; Vind.    îtoa; Eccl. noTOmame. Po tętnie dochodzą choroby,

stara nova savesa ; Ross. 3aßtrL , adj'. 3aBkTHUH, baâ    ZaM. Mi. 46. — Fig. Poczuł biskup po tętnie, że po-

alte unb neue Marnent. TESTAMENTARZ, TESTAMEN-    słowie mieli prosić króla, żeby biskup pieczęci me dzie-

TN1K a, m., co testament zrobił, ber Sejfomenttrer, tl‘    rżał. Gorn. Dz. 158. (wymacał to z nich, domyślił się),

fttrer Mtamentuerfaffer ; Boh. kśaftugjcy testator, kśafto-    TETRYCZNY,    a, e, —    ie adverb. ; Lat.    tetricus ; meweso-

wnk' leqatarius ; Slov. porucownlk (poruczyciel), kśafto-    ły, kwaśny,    posępny;    mürrtfô, ftnfłer,    fauertópftfd) ; Sorab.

wn.k- Sorab 1. wotkazwar odkazujaey ; Vind. srozhu-    1. strućhwć; Carn. turóbn , gerdoględne ; Slav. turovan ;

vauz ‘Raa oporucitegl, f. oporucitegîiza ; Ross, aaßtiiia-    Ross, yrprouml. Szkoła tetrycznego Heraklita. Zab. 7,

Te4Ł; f.    Testament⁰ nie jest ważny, aż    74. TETRYCZNOSC ści, i, niewesołość ponurość,

po śmierci testamentmka. Gil. Post. 14 b. Testamentnik,    ©auertopfafett; Sorab. i. struchwofcz, ( cf. truchleć),

póki żyje poty testament swój może odmienić. Sax. Tyt.    Carn. gerdoględnost ; Slav. turôvnest; Ross. yrpiOMOCTt.

158 Opiekunowie po śmierci testamentnika inwentarz    TETRYCZEC nijak, niedok., ztetryczeć dok tetrycznym

czynić powinni. Groick. Obr. 22. Legalor, testamentarz,    się stać, fauertopftfô werben ; Ross. yrpioaibib, oimaib.

ten, którv komu co odbzal. Mącz. TESTAMENTARZO-    Nie mozół sobie _g!owy tern, zaw.Iośc.amu zebys me

WY TESTAMENTNICZA⁷, a, e, do testamentmka należą-    ztetryczał. Mon. 71, /57. TETRYK a, m., c.

cv ben Mamen^fłtfter betreffenb, î:efttrcrê *. Ostateczna    posępny, ein ©aucrtopf, SDîurrfopr; Sorab. 1. merfak, (cf.

wola testaientarzowa. Mą a TESTAMENTOWY, TESTA-    mierzić sobie); Carn gerdoględesh gerdoględz. naluslit;

MENTNY, a, e, do testamentu należący, Stflawntä ■ ; V,nd. mershuz, o,ster zblo.ek; Hoss. nOHypa 4»Kapb. Boh. kśaftowni; Vind. testamenten ; Ross. aaBimareiibHUH.    Surowi, tetrycy, marsowaci, nigdy się me śmieją y.

pod sekretem wszystko opowiadająca, rine ©el/eimiitjjfrd* mertnit. Jedna z tych sekretnych tibisolek. Nar. L)z. 3, 105.

Chmiel. 1, 701. Jeśliś smutny, tetrykiem cię zowią. Mon. "TIBISOLKA, i, i., (z Łac. tibi soli), sekretni™, kobieta 73, 429. Nie godzi się być smutnym i ponurym tetrykiem. Weresz. Dej. 140. Patrz na mędrca tetryka, głupca wesołego. Kras. W. 14, Fot. Jow. 2, 84. TETRY-K O WATY, a, c, —o adverb., nieco posępny, ftttjaś fall* TIUTIUN, ob. Tutuń. crtopftfd). Tr. ; Dass. yrpioMonaTKnl.

T K.

wtłaczać; Carn. sliokam, ftopfcit, pfropfen, fjincut ftccfcîî. Kamień tka w zęby, miasto chicha. VVW. Don. 202. Kilka złotych tkał mu w rękę, ale on ich na ziemie rzucił. Warg. Dadz. 156. Tkać co w wór, w beczkę. Cn. lh. 1141. Ilekroć bydlęciznę tkacie w gęby swoje, Wiedzcie, że swych rolniczków trawicie. Zebr. Ow. 579. Niepotrzebne obżarce, które tylko w brzuch tkają. Kosz. Lor. 107 b. Tkać w się, żreć, oblykać sie, żłopać, chlać; tu ftd) btnein frcffeit, ftd) kfreffett. — Fig. Sam z tej cieśni, w którą heretyka słowa pańskie tkają, nio wyciśnie się. Żarn. Post. 5, 81. (wpędzają). — Transi. W krainach różnych już sobie szlachta po złotych 5, G tkają czerwone złote. 6ost. Gor. 7. Coraz kilka groszy drożej tkamy pieniądze, ib. — 2. TKAĆ, tkał, tka cz. contin., toze, tkę niedok., utkać dok. ; Doli. tkati; Sorab. 2. tkasch; Sorab. 1. tkayu, tżu ; Cum. hkati, likom; Vind. tkati, likati, tkał, tkem; Croat. tkali, tkèm; Dag. et Dosn. tkalli; Doss. THaib, neuib, Toqoiub, Tity, coTitaïb (cf. zetkać), yTKRTb, corhaHHbnl; {Lat. texere; liai, tessere); płótno lub inszą mateiyą po tkacku robić, loeDcn auf bent 2Bcl>crftuf>le, Scimuattb titadjcit tt. f, w., nurfnt. Tkaezów trzeba pilnie doglądać, aby dobrze tkali. //aur. Ek. 77 ; dozierać, aby dobrze i gęsto tkali. ib. 57. Pains żonom wymyśliła prząść Kadzie!, i płótno tkać. Biel. Siu. 8 b. Anna chadzała zawżdy tkać płótna, tak że z pracy rąk swych pożywienie miała. 1 Leop. Tob. 2, 19. Nietylko płótna, ale i rozmaite jedwabne rzeczy tka. Dudu. Exod. 26, 56. Dobrze tkany Eccl. AOÓpoTKanHbtu. Tka płótno pajęcze. Dadz. Jes. 59, 5, (not. «co czynią, nic nie jest pożyteczno»). Bez przestanku tę pajęczynę ‘tezą i przędą. Żarn. Post. 505 b. Kobierce złotem tkane. Star. Dw. 42. (przetykane). Tkany złotem porządek. Drbst. Art. 198. Strój drogo ‘tkniony. Minsk. Dgt. 2, 77. (drogo tkany). Tarcze z wici utkane. War#. Cez. 55. uplecione, gc» floaten. Tkanie, robota tkania, baś SBcbctt; Sorab. 1. tkano; Croat. tkanye; Doss. cOTKctHie, (TKaHbe piket, mate-rya). Utkanie, opus, tkanina, fin ©cruche, pr. et fig., puchlina, zebranie się wody w pęcberzykowalych utkaniach ciała. Perz. Lek. 5. Całe ciało nic innego nie jest, jedno utkanie żył suchych. Doli. Dyab. 2, 82. TKACKI, a, ie, TKACZY, a, e; Boh. tkadlcowskÿ ; Slav. tkólacski ; Croat. tkalćchki; Hung. takótsi; E'cl. TKaTeJbHbilł ; Boss. TKaMecKiw; do tkacza należący, SBebcr « . Tkackiej nauki koniec jest płótno. Petr. Et. 46. Podnóżki tkacze, insile. Cn. Syn. 486, Sorab. i. tkalcżża podnoża. Tkaczcy synowie od rodziców mają skłonność do sedentaryi. Torz. śki. 104. TKACZ, a, m. ; Boh. tkadlec; Slov. tkâé, tka-dlec; Sorab. 1. tkalcz, tkalz; Sorab. 2. tkalz, kalź; Carn.

że); §. I) także, and),’ O bliźniego się też, siebie staraj. Sk Zyiu. 1, 172, (Croat. nego

672

TETRYKOWATY - TFE.

T1B1SOLKA - TKACZ.

TEŻ, *TESZ, *FEŻE (Cresc. 85. et 141) Cotij., Dok. też; take, taky ; S'.ov. też, tes, ai; Sorab. 1. teiż, też, le-iscli ; Sorab. 2. tek, teko, tekcr, ke ; Garn. tudi : Vind. TKAĆ, tkał, tkam cz. niedok , wtykać, wpychać, tłoczyć, tudi, ja shc ; Croat. takaj, tulikaj, lulikaisse, takaishe, joste, jostcra, takojcr; Dung, es; Hoss. żkc, )KTj , (cf. tudzież, nic tylko

josh » ale też, lecz też). 1 to też żołnierz ! i tyś toż, vel jeśliś ly też żołnierz. Cn. Ad. 285. — Consequ. Też « zalym , and), falßltd). Ubodzy, co mniej jedzą, mniej też i chorują. Jabt. Tel. 255. — Aggravand. Już ci go też nikt nie wybawi. Dyb. Ps. 155. O jeno toż Wc Panna ... . Tcat. 45. c, 57. Wyh. Rozmawiałem z nim; przeraźliwa też to Figura. Teat. 28. b, 129. baś tft bod) aud> flor eine fdjrccfltdje fttpr. Już też co szczęśliwy, to szczęśliwy, tylko nie wiem, na jak długo. Tcuh 22. b,

5. Juzem też stary. ib. 20. b, 10. Już też, panie boże odpuść, moja m-amulu, sami nic wiecie, co gadacie.

Tent. 14, d, 5. Oj oj oj, jakże wstydliwa! niby toż to! nie chce ciebie! Teat. 29, 19. baś foli fo iva$ (jeijkn, fo toaô oévftcUcn. — Też przecie, cnbltcl), bod», bod) nod), and). Otrząsając się z deszczu i z onéj przygody, Raduje się, iż się-leż doczekał pogody. Dej. Wiz. 55. — §.2)

Te-ż. ob. Ten, Tenże.

1.    ‘TĘZYĆ, ob. Tążyć, Tęsknić.

2.    TĘŻYC cz. nieduk., stężyć dok.; Boh. tużiti, stauziti ; Sorab. 2. bukruschiscb, hukscbuschiscb ; Yind. togati, po-togati, obtogati (»krochmalić, togna moka, togovina » krochmal;; Doss. acccitiTb, HfecTO«iy; (cf. Lat. tendere, tonsum, cf. densare); tęgim czynić, ftcif mad)Cit, part Ititb feft madjett. Obwisłe a zmarszczone cycki jak wygładzić i stężyć. Sienn. 522. Ocet ztężony, acetum con-centratum. Kr unii. Chem. 514. — Teżyć kołczan. Znb.

15, 558. natężać, napinać; aufipattliett, fpamiett. TĘŻEĆ neulr. niedok., stężeć dok., tęgim się stać; Doli. tulmauti, priluhnauli ; Doss. wecrtTb, ojKeeiiib, no*ecrfeTb, ftcif werben. Rzeki mroźnym lodem stężały. Krom. 529. Ciągnie wapno u mularza, gdy narzucone na ścianę, zaczyna schnąć czyli tężeć. Magier. Mskr. — Fig. moral. Któż ma tak stężały i na wszystkie przygody otwardniały umysł?

Pilch. Sen. list. 2, 54. Najcięższe przeciwności brzemiona stężałym dźwiga karkiem.‘i6. 2, 175. TĘŻYZNA, y, z., tęgiego co, walnego co; etlDrtŚ 6teife^, StarfeS,

T F, i t. d.

TFE! TFU, wyraz obrzydzenia; Germ, pfit^, (ob. Fe! Fi!). Wojskowa służba, to to honor, a reszta tfe ! Teat. 36. c, 65. Tfu, plunąłem na to! ib. 19. c, 8. Obraca się ku miejscu, gdzie upadł: bodajże ten próg — tfu!! ib. 21, 25.

hkavz ; Vind. łikauz; Croat. tkólecz; Hung, lakach, ta-    Kosz. Lor. 104 b. Tkanki haftowane. Uslrz. Troi. 145.

kâts, takavach; Bosn. tikaę, ikaę, tkallaę, (tkanicjar,    Przyszywają tkanice z modrego jedwabiu. 1 Leop. Num.

tko tkanice tka » paśnik) ; Slav. tkalac; Rag. tkàlaz, par-    45, 59. (pętlicę. 3 Leop.). Biegała po kramikach, kupu-

tenàr, [ob. Parć);' Ross. TKa*TB, Ti;aie,ib ; Eccl. Ttfatb,    jac zwierciadłka , tkaneczki, brameezki, bryżyczki, bar-

TKaie.iL, TKaTeJibiiHKb ; rzemieślnik od tkania, n. p. płó-    wiczki, i inne rzeczyświata tego. Rej. Post. F ff%.—

§. Strój na szyję, krawat; ein sterlicfyeéf £>al»turf;, $alśbmtb. Już mój oblubieniec włożył drogą tkanice na szyję moje, i na piersi moje noszenie zawiesił. Sk. Żyw. 4, 47.

—    §. Tkanka, tkanica, strój kobiecy na głowę; redi-rniculum totum caput ambiens. Ca. Th., cf. brameezka, czółko, ein weiblicher $opfpn|$, eine ©taatśknbe. W tkankę wieżystą pani ustrojona. Bardz. Luk. 26. Staroświeckie tkanki, złotemi łańcuchami opasane, już wyginęły. flaur. Sk. 519. Tkanka perłowa. Rej. f}ost. F j /’ 2. Owe dziwne tkanice, tak szyte, jako haftowane, że już i malarze wzorów nie nastarczą wymyślać. Rej. Zw. 58. Lwią s.kórę Herkul zrzucił, i czoło okrył tkanką niewieścią. Bardz. Trag. 454. Łotewki tkanki na głowie, miasto pereł, g-ałeczkarni śklannemi przyozdabiają. Gwagn. 444. Włożyła tkankę prostą na głowę. Tward. Pasq. 48. Badz. Jes. 5, 21. et 22. 4 Leop. ib., (cf. toczenica). TKANIE, TKANY, ob. Tkać. TKANKO WATY, a, e, — o adverb., na kształt tkaniny, dziurkowaty, komorkowaty; tnie ein ©e* tnebe, ©etnirfe, noH Beilen. —■ Anat. Błona tkankowata, cellularis. Krup. 2, 161. Części ciała, tkankowata i ko-morkowatą substancyą mające, ib. 5,769. TKĘ , ob. Tkać. TKL1W1Ć cz. niedok., slkliwić dok., tkliwym czynić, poruszać; einen ritljren, gerührt machen, röbrenb machen. Tu Wenus.twarz swą roznieci, Boskim stkliwioną uśmiechem. Kniaź. Poez. 5, 50. Słowik tkliwiąc uczucia miłosne, Kochance wiernej opiewa łąki rozkwitłe. Kniaź. Poez. 4, 457. TKLIWOŚĆ, ści, i., snadność do poruszenia, czułość; bte 3łttbrnng, ©mpfhtbfrtmfett, baä -Tiübrenbe. Czart zmysł tkliwości wiąże miękkością, lubością. Bals. Niedz. 1, 148. TKLIWY, a, e, TKLIWIE adverb., §. a) snadny do poruszenia, wzruszenia, czuły, pieszczony; leid)t JU rühren, entpftnbfam. Tak tkliwa, że nie mov.e patrzeć bez płaczu, kiedy kurczę zarzynają. Teat. 27, 55. Płeć tkliwa. Teat. 19. c, 58. Trwożę się coraz bardziej, serce tkliwiej boli. Teat. 45. d, 40. Wyb. (boleśniej, mocniej).

—    $. b) Activ. Poruszający, czuły, rübrenb. Trzeba być tkniętym, żeby tkliwie mówić. Pir. Wym. 186. ‘TRLI-WOĆIĄG. Tr., tangiensa, ob. styczna linia. TKNĄĆ, tknął, tknie cz. jedntl. , Tykać contin.\ (Boh. tknauti, ty-kati, tknauti se ; Sorab. 1. tjkam , tjknu ; Carn. tikam , obsolet, taknem, takniti, in vsu datikam, dataknem ; (Vind. tezhim, ob. Tyczyć) ; Vind. dotekniti, perteknit; Croat. tikam, teknenye, teknyen, (tik, tikcze »podle, obok); Dal. taknuti; Bosn. tięałi, taknuti, tiknuti, te-ghnuti, tięati ; Rag. taknutti, tèghnuti, tizati, pippati ; Ross. TbiKHyTb, TbiKarb, Tbiny, (cf. mTUKł, inTbineitt bagnet), TpoHyTb, Tpotty, TporaTb (cf. trunąć), npmpoHyTb— ca, npHTponiBaTbca, nacaibca, KOCHyTbca, (TioKHyib , TiOKaTb uderzyć łagodnie o co twardego, cf. eiokaćj; Eccl. KocHATii c*, Kacimi ca; cf, Słteberb. tttfen; Gath. tekan ; cf. liai, toccare; Gall. toucher; Angl, touch ; Graec. ; cf. Hebr. OT tiga, tangit ; ÿpn taka, infi~

tna etc., ber SBeber. Tkacze, nietylko ci, co płótna, ale i rozmaite jedwabne rzeczy tka. Budn. Exod. 26, 56.

Slov. Prov. I star! tkadłeć nëkdi prâdzu zmate ; i stary tkacz czasem przędą zmota ; quandoque bonus dormitat Homerus. TKACZKA, i, z. ; Boh. tkadlice, rausnice, (cf. rucho) ; Slov. tkacka; Sorab. 4. tkalcżża; Croat. tkalicza ;

IJung. takâtsné; Bosn. tkallięa, tikacięa ; Rag. tkàliza ;

Eccl. Tita.ibHHua ; Ross. TKawixa, TKareabiitma ; fctc SBebe* rintt. Tkaczki, sukienniczki, i t. d. Szczerb. Sax. 441.

Niech przetną Parki nić, żywota tkacze. Jabl. Tel. 29.

TKACZOWNIA, TKALNIA, i, z.; Boh. tkadlcowna; Slov. krosna, (ob. Krosna); Sorab. 4. tkalczźerna; Cara. shvâ-je, statuva; Vind. hkauzhna hifha ; Croat. tkalnicza ; Hung. takâtsmühely ; Bosn. stan, krosna za tkatti, razboj, (cf. rozbić) ; Ross. TKa.ïbua ; Eccl. cianb, daHOKb , TKa,iHine ; warsztat tkacki, bte SBcbennerfftatt. Texirina, tkaczownia , tkacka izba. klacz. Tkalnie płócienek różnych. Xiadz. 420.

Żadnemu z ludzi ku naśladowaniu nie jest podobna owa pajęcza tkaczownia ; jak wiele to pracy, nici porządnie rozciągać, jedne na prost zapuszczone miasto gruntu, drugie z gęsta w rzadkawe krążki, i oczka plecione ?

Pilch. Sen. list. 4, 186. tkaczy kunszt, tkanina. TKA-CZTWO, TKACTWO, a, n. ; Boh. tkadlectwj ; Croat. tkal-chia; Hung. takatsrrresterség; Ross. TKaneciBO ; tkackie rzemiesło, bieSBeberet), bao SBcber^anbtrerf. Cn. Th. 4144.

Tkaczki, sukienniczki, jeśliby same z dziewkami tkactwo robiły, któregoby mąż nie robił, tedy ono naczynie wszystkie do'gierady bedzie należało. Szczerb. Sax. 141. TKACZY, o/».Tkacki. '‘TKALNY, TKANNY, a,e, do tkania, mogący być tkanym , ju trieben, Sßebe » ; Sorab. 1. tkani-té ; hoss. TKajbHbia. TKAM , ob. Tkać. TKANICA, TKANINA, y, i., TKANECZKA, TKANICZKA, TKANKA, i,

i., dem.\ Vind. tekanje, tekanstva ; Carn. prepręga, (cf. przeprząść) ; Rag. tkàniza textile, drappo, cinlura da donna; Bosn. tk'aniçe, kaniça, pojas, pas ». pas; Ross.

sta-

TK3Hb, TKaHHna , nocTaBb, (ob. Postaw) ; rzecz tkana ze lnu, jedwabiu, wełny etc., materya, materyjka ; Slav. svitta, podstava, ein Beug, ein ©etnebe, gewebter Tkanina rozwita na prostej żerdzi. Przyb. Milt. 24. By była Penelope tkaneczek nie tkała, Trudnoby swą teczność była zachowała. Rej. Wiz. 60 b. — §. Tkanka ;

Boh. tkanice, tkaniejta » taśma, wstęga, strefa; ein breiteô S3anb, eilt (Streif. Menelaus dopadł czubu szyszaka Pary-sowego, i ciągnłą go, A tego węzeł dusił upstrzonej tkanicy, Która pod brodą strzegła czubatej przyłbicy. J.

Iichan. Dz. 56. Tkanica, jedwabna listwa przez obrusy kościelne. Cn. Tli. 4141. stroka, strefa, eilt emgennrftcr ©eibenftreif. Tkanica, bramowanie, listwa obszyta; bte ©in» fajfung, ber 23e(a£, ber ©auin. Koszule z tkaniczkami mar-szczoncmi. Lek. C, 4 b. Teraz żadnej żony człowieka ubogiego niemasz, któraby czepców nie nosiła, trojakiemi forbotami albo tkanicami złotemi szerokiemi bramowanych.

85

TKACZKA - TKANICA.

TKANIE - TKNĄĆ.

673

Słownik Lindego wyd. 2. Tom T.

674

TKNĄĆ.

TKWIĆ.

niewoli, jako wyżej tknio-

tego, ściąga się do tego; Boh.

się ustawicznie uwijał, snował

mu

xit ; obs. Lat. tagere , tigere , tangere , tactus ; cf. Germ. ficcfen) ; — tknąć co, tykać co, tknąć się czego , tykać się czego, n. p. palcami etc., dotykać się czego ; etmag berühren, aurûbren. Kto smoły się tyka, smołą cuchnie. Bach. Ep. 41. Przyrzekł, że nie tknie się więcej ani kart, ani kości. Teat. 1, 8. et 45. b, 67. Do grobu ją włożywszy, nikomu tknąć się trunny nie dali. Falib. R. Puklerz tyka puklerza , przyłbica przyłbicy. Dmoch. II. 2, 165. (styka się, schodzi się, ściera się, ociera jeden o drugi). Sosna wierzchołkiem nieba tykająca. Bardz. Trug. 178. Memnon możny krwią tykał swą trony. Zab. 15, 308. Z takiej sławy zda mi się, tykam głową nieba. Groch. W. 534. W skok, ledwie się tykając ziemi postępuje. Bardz. Trag. 170. Przyjęła duch Febowy, choć się nie *tkła (tknęła) jamy. Bardz. Trag. 556. Tykam się prawie ręką dobrodziejstw boskich. Birk. Chodk. .12. Nie wierzy, czego nie widzi i palcem nie t\ka. P. Kchan. Orl. 1, 167. rękami nie maca, mag er iiicbt mit beit §änbeu greift, mit bert gtltgcnt betaftet. — Passiv. Samostrzał robiony z drzewa niezwyczajnego, sztychem złotym tknio-ny ; cujus fuit uurca cuspis. Zebr. Ow. 181. osadzony, befef)t, befptept. — Absolute: Bad tyka, rusza, bierze, gdzie nie położył, przylgnie mu do palców, er nmtyt lauge $tn« ger. Nie tkniesz, gdy nic nie widzisz. Cn. Th. 960. — Tknąć co wzmiankując, nawiasem dotykać; berühren, er* metylten. Gdy iydowie bjdi no, lat 70. . . . Biel. Sw. 21 b. — §. Cum quadam vi: Tykać się czego, żeby gwałcić, rzucać się do czego; etmag angretfett, fid) banrber Dermalen, eg gemaltfam rftyren, fiel) baron pergretfen. Genzeryk, do Rzymu wpadłszy, nie kazał ani tykać kościołów. Birk. Exorb. Il b. Pastewnik kosą nietykany. Tward. Daf. 36. (nienaruszony). Zepsuli wszystko, tknąć się śmieli okrutnicy Liberum veto, téj to wolności źrzenicy. Nieme. P. P. 10. — Tknąć kogo * przerażać, przenikać, poruszać; bltreî)brtttgctt, rüljren, er» ftyütteru, tiinerlity bemegeit. Zimnym tkniony mrozem, Tak jakoby mu w serce kto uderzył nożem. P. Kchan. Orl. 1, 120. Temi słowy, jak piorunem tknięty, dopiero siebie poznał. Jabl. Tel. 253. Tknięta twoją miłością, czuła jest na nią. Teat. 41. c, 529. Pan Joba tknion męczeństwem, Hojniejszym nadał go błogosławieństwem. Chraśc. Job. 170. Trzeba być tkniętym, żeby tkliwie mówić. Pir. Wym. 186. Na wskroś przejęty ogniem serdecznym dla nietknionćj tleję. Zab. 13, 259. Jak. (dla nieczułej, dla obojętnej). Mnie to jednak tknęło. Teat. 43. b. 84. (piknęło). — Tknąć kogo, szczypać kogo. przytyk mu dawać ; einen mit ètitydrebcn angreifen, tym tng treffen, tyli treffen. Nie wiem kogom tknął w prawdzie, przecież tknąłem kogo ; Poznam , kto będzie czytał wiersz nrfój z gniewem srogo. Min. Byt. 5, 232. Choć występkom przy-mawiam, nie tykam osoby, Nie sarkaj, kto się czujesz, poznam cię z tćj próby. Kchow. Er. 86. Pisząc do niego, terni go słowy tyka. Smotr. Lam. 65. Tknij go jedno, poznasz co jest. Cn. Ad. 1161. (uderz w garniec, dźwięk go wyda; nie budź licha, daj złemu pokój). Tykam kogo w co • przymawiam w czym. Cn. Th. 1167. Tknąłem go w sedno. Cn. Ad. 1161. (trafiłem, gdzi©

boli, poczuł; ba8 rechte glecfdjcu treffen, einen bort treffen, tt)D eg iprn twtye t^ut, ob. Sedno). — Tknąć, macać, dochodzić, examinować, przetrząsać, doświadczać; prüfen, unterfingen. A tak tknij każdy powinności swojćj, jeśli się tak zachowywasz, jak trzeba. Rej. Post. F 3. Tknijże się sam każdy, jeśli swej powinności czyni dosyć. W. Post. W. 51. Tknij, pomacaj się sam, wejrzyj w się, patrz sam siebie. Cn. Ad. 824. bte $Ctttb aitfg $erj ! Tknij się jeno nieboraczku, tknij, aobacz, coś jest. Rej. Post. Ci. — *£. Zmysł tknienia, dotykania » czucie, uczucie; Sorab. 2. szmaszane, zusche; Garn. potip ; Slav. ticanje, pipanje, ber @imt beg ©efllblg. Zmysły tknienia, kosztowania, widzenia, słuchania, wonienia. Pelr. Et. 156. — §. Imperson. Tknie , tyczy się co czego albo kogo, dotyczy się, należy

teyće se; Vind. tu mene sadene, dotekne ; Carn. sadęne mene , amtizhe, amsadęne, eg betrifft ettoag eine 0ad)e, ober femanbcn, gc^t i fin au. Co się tknie sądów, nasłuchali się wyroków tego sędziego. Star. Zad. D 5. Co się tćj nauki tyczy, bardzo jest pożyteczna. Tr. Hodie praeter praesens: Tyczy się, tknie się, reliqua non vsurpantur ; apud veteres reperilur praeteritum : Co się posagu królowej ‘tkło. Biel. 371. tknęło, toag ben 33rautftya| betraf, anlangte. Co się tkło krzywd zobopolnych , tedy na to mieli być sędziowie wysadzeni. Biel. 270. Tyczący się czego Ross. KactiTCjiLHMH. — *§. Mistrzu, nie tyczy się to ciebie, że giniemy? 1 Leop. Marc. 4, 59. (nie obchodzi ciebie to?). TKWIĆ, tkwił et tkwiał, tkwi med. ccntin., wetkanym być; Boh. treeti, trćjm, (cf. sterczeć) ; Sorab. 1. tżu ; Carn. tizhati , tizhim ; Vind. tezhati, ftec* fen tuortn, toorauf, ehtgeftecft fepit. Plastr, póki żelazo tkwi w ranie, najmniej bywa niemocny. Zabk. Ml. 32. Armata poty nie użyteczna , póki będzie tkwił gwoźdź w zapale zabity. Jak. Art. 1, 434. Już na wieżach bisurmańskie księżyce tkwią. Psalmod. 44. Już pozad się został księżyc srebrnotoki, Już się gwiazd tkwiących żar tlejący ni-ży. Zab. 14, 165. (tkwiących na niebie, niby przybitych). — Fig. Niechaj ci to dobrze tkwi w pamięci. Teat. 5, 94. fiu ©ebätytniffe bleiben. Ta łaska jego wiecznie w sercu moim tkwić będzie. Teat. 52. d, 54. tnt ^crjeu bleiben. Nie mogłem zasnąć , tak mi tkwiły w myśli rozmaite dnia tego widoki. Kras. Pod. 1, 9. Rzeczy te jeszcze z dzieciństwa ustawicznie tkwią przed oczyma na-szemi. Rej Post. B b b 5. snują się przed oczami, t)pr 2Jugen fcfywebcit. Dawno czytałem tę księgę ; teraz nic mi o niej pewnego nie tkwi, właśnie jakbym tylko słyszał, a nie czytał. Pilch. Sen. list. 1, 545. No jeszcze ci to tkwi w głowie? Teat. 29. c, 24. jeszcześ tego nie zapomniał? ficcft bir bag noty tntftopfe? Będę zawżdy Ikwiał przed oczyma nieprzyjacielskiemi z rycerstwem moim. Baz. Sk. 70. będę

przed oczami. — §*. Gdy mu dokuczała, a przez wiele dni ustawicznie przy nim tkwiała, czasu do odpoczynie-nia nie dając .... W. Jud. 16, 16. zawsze mu na karku była, ba fte immer bey tym ftecfte, tym immer auf bem #al» fe mar.

Pochodź, dolkać, dotykać, dotknąć, dotkliwy, dotykalny,

TLÉC - TŁO.

TŁOCZEK - TŁOCZYĆ.

675

dotkliwość', natkać, natykać, obelkać, obtykać, odetkać, odetknąć, odtykać, potknaLć, potykać, potkać, potkliwy, potyczka, patyk, przełknąć, przetkać, przełykać, przytknąć, przytkać, przytykać, rozetkać,' rozłykać, stykać, słyczeć, zetkać, zetknąć, styczeń, styczny ; tycz, tyczki, tyk, ty-kalny, tykwia; utykać, utknąć, wetkać , wetknąć, wtykać, wątek, wytykać, wy tkać, wytknąć, wytycz, wytyczny, zatkać, zatyczka; niebotyczny, — §. tkliwy, ckliwy, ckliwo, ckliwość, cknąć, cnać.

T L.

a tło położył tarcicami., Budti. i Reg. 1, 16. Tło abo pawiment pałacu. Sk. Żyw. 2, 181. Ujrzał marmurową na tle tablice, a owo po nim deptać nie chciał. Sk. Dz. 574. Położył Salomon tło kościelne marmurem. W. 2 Parał. 5, 6. Tło posadzką wytworną sadzone. Odym. Św. 2, Q 2 b. Nikt nie mógł bezpiecznie chodzić po tle kościelnym, bo zlane było krwią. Jer. Zbr. 172. Winem i stoły i ściany i ‘tchła polewał. Sk. Kaz. 15. Tło ubijać, gruzem nabijać. Cn. Th. 1142. — §. Tło, grunt; bfr ©runi), ber Sobett. Chłopi, kiedy im równać tło w piecach i na ogniskach trzeba, zaraz do dachówek się ^    rzucają. Świtk. Dud. 89. Tło malowidła. Zub. 16, 134.

TLÉC, tlał, tleje, tle med. niedok., ztleć, zetleć dok. ; ‘tła,    (dno). Były tłem pięknej osnowy życia Szymanowskiego,

'tłam contin. ; Boh. tlili, (cf. autly subtelny, ob. Wątły),    zjednoczone te dary. N. Pam. 6, 548. wątkiem, posta-

dautnati; Sorab. 2. sze bajasch ; Carn. telęti, tèlim ; Vind.    wą. TŁOCZEK, czka, m., stępelek , n. p. u sikawki,

tleti, tlie, tliem; Ross. rafcTb, Tatro, TitTbca (1. ratTŁ    ein fletner Stößel, Stampfer, Stempel, t. 33. ber Sprißen»

gnić, skazić się, hctmtł psuć, skazić, HCTatTb spró-    firtf, ©prißenfientpel, Stöcfel; (Desn. tuccjak; Ross. toj-

chnieć, Tan, utnt zgnilizna, imIjhhoctb skazitelność,    nea stępa). TŁOCZL1WY, a, e, — ie Adverb., mogący

HCiJitHHbift skazitelny, pacTiHTb , pacLitBaTb zepsuć, pac-    być stłoczonym, snadny do stłoczenia, pfammenpreßbar.

TJrliTejb skaziciel); Eccl. HCUHTejib ; (taitii , Tatro psuć    Ciała tłoczliwe, compressibles, które będąc stłoczone

się, niszczeć); [obsol. butwieć, gnić; mobern, faulen 2].    mniejszą objętość zabierają. Jak. Mat. 5, 355. TŁOCZNY,

Gnój do ogrodów, nie ma być wyschły a zbuczniały albo    a, e, — o Adverb., activ. tłoczący, ściskający; preffenb,

zellały. Cresc. 76. (spalony, przepalony, zwietrzały). [A.    brittfenb. Zewsząd starych i młodych tłoczny nacisk pły—

ona instrukeya w pleśni kędy zetle. Pot. Wojn. Choc.    nie, Żadna głowa nie zemknie srogiej Prozerpinie. Hor.

50-2], — §. Tleć, przytłumionym ogniem niszczeć, pa-    4, 155. Kniaź. — §. Pass. Tłoczony, geprefft, gebrüift.

lić się» bez płomienia, za rzyć się , glimmen, fc^melen ; slleć,    Smacznego puhar wina Słodko tłoczną jędrzy rosą. Kras.

zetleć, »erglimmen, »erfdpelen. Ogień tern mocniej wy-    List. 2, 8. Tłoczna ziemia, tłok, odłog od bydła zdep-

buchnął, im dłużej tlał zatrzymany. Boh. Zawoj. 114.    tany, tłoczony. Haur. Sk. 27. ein Pont 33tel> jufammen ge«

Od wielkości drew ogień albo gaśnie, albo tylko będą    tretner 33ra$acfer. TŁOCZOBBZUCH, a, w., żarłok, co

się kwasić one drwa i tleć, a nie będą gorzeć. Syxt.    tka albo wtłacza w brzuch; ein 3'rcffer, 23ancbmafier. Tło-

Szkt. 76. W zakrytym garku kucharz wie, co tleje. Bratk.    czobrzuchami żarłoków' zowie, iż więcej niż potrzeba

D b. (co wre). Od żałości prawie sam w sobie tlał. Gwayn.    brzuch natykają. Petr. Et. 187. TŁOCZYĆ cz. niedok. ;

20. Na wskroś przejęty ogniem serdecznym dla nietknio-    (Boh. tlaciti, maćknauti, maćkati, mackawati ; Slov. tła-

néj tleję. Zab. 13, 259. Jak. Już członki Alcydowe stlały    ejm; (Sorab. 2. tlozisch deptać); Carn. tlâzhem , tlâzhiti,

z jadu Nessa. Bardz. Trag. All. To pan, kto nie tła    (tlaskam allido) ; Vind. tlazbit, tlezhi, tliezhem, stopiti,

zgubną żądośeią. Ryb. Geśl. G 3. TLIĆ się idem.’, n. p.    stopati, (cf. stąpać); Croat. llachim ; Rag. tlacciti, potlac-

Po worku jego miarkuję, czy serce jego tii się, czy    citi; Bosn. tlacciti, tlaciti conculcare, podeptać; Ross.

stygnie. Teat. 1, 19. (czy pała). TLIĆ cz. niedok., silić    TPionun,, miony tratować, podeptać zboże; Eccl. Tja-

dok., skwarzyć, dusić, fielen, brennen. Tlę węgle, palę    uhth, Tiaiy, yoanaro, cf. Graec. Ma, Mca lundo,

węgle. Dudz. 63. Noblen brennen, fcbmclen. Co smołę tlą,    contundo; Hebr. 3>bn tela, tutudit, cf. tłuc); gnieść, cipo gr. 18; a od tlenia węgla po złł. 2. Zaw. Gosp‘ Zie-    snąć, ściskać; briicfeit, brćingen, preffen. Siła uderzenia nie

mia zmarłych nie pokryła ,* ogień nie stlił. Bardz. Irag.    może być porównana z samym tylko tłoczeniem, t. j.

327. nie spalił.    *    z tą usilnością, na jaką zdobyć się może, mocą samej

Pochodź, wątlić, zwątlić, nadwątlić, wątłość; [należą    ważności swojej. Jak. Mat. A, 16. Okrążono ich, tłoczy,

pod Wątły qu. v. ; Eccl. ätai 2], ‘    ‘    pyta się każdy, nalegają wszyscy. Staś. Kum. 1, 115;

TŁO, a, n. ; Boh. podlaha, obsol. dlóha, . (dlażiti ‘dłażyć,    (on les presse). Aby nie kupą , ale nadobnie parą a parą

brukować); (Sorab. 2. tla gumno); Sorab. 1. zpódk, (ob.    szli, bez tłoczenia jeden drugiego. Bzów. Roi. 129. Tak

Spodek); Carn. tla, tlęh, tlâk « astrych ; Vind. tle, pod*    biegł rączo, że stopy nie tłoczyły I piaski śladu żadne-

grunt; Croat. tla solurn, terra, tle, tlo, taràcz pavimen-    go nie miały. P. Kchan. Jer. 245. nie wytłaczał na pia-

tum, 'stratum; Bosn. tle, zemglja, pogljana solurn, pöd,    sku, er brütfte feinen gmßtapfen tn ben ©anb. Każdy wilk,

taróęa, na kom se stoji pavimentum; Rag. tlè, tli pavi-    kędy może, biedną owcę tłoczy. Paszk. Dz. 116. (gme-

mento’à plan terreno, pood suolo dove si camina; Slav.    cie, żre). Ile też to wymyślny zbytek, w jeden obżarty

tavan, dólnji tavan, pomost; [Eccl. Tiaa 2J ; (Svec. flo,    brzuch tłoczy. Pilch. Sen. list. 3, 192. (tka, pcha). Wszys-

flor; lsl. flaar; Holl, vloer; Angl, floor; cf. Germ, glur);    tko w kupę gmatwasz i w jedno tłoczysz. Smotr. Ex. 54.

podłoga, ber ftllßboben, ber Stoben. Pavimentum, astrych,    Czas długi potajemnie znajomość prawdy^ w sobie tło-

albo urównane albo ulepione dno, niektórzy tło zowią.y    cząc, czasu śmierci jawnie ją wyznawali. Żarn. Post. J1A

Macz. Przykrył ściany ccdrem ode tła aż do wierzchu,    ~br^Sv sobie tłumiąc, dusząc, fie jtüàngien fie in ibrent ^er«

jClt, bc^feïteiî fie Bet) fîcB. Gdy twe czułe ku niebu podno-    dwojgiem lub trojgiem ludu do żniwa, siejby, plewidła.

sisz spojrzenia, Ah jakie czucie w ten czas duszę moję    O&tr. Pr. Cyw. 1, 52. — g. Special. Tłoka, tłuka; btC

tłoczy, Pierś moja się wydyma, i łzy leją oczy. Chód.    $rud)teinfammlung, ©etreibe * OBft » ©mte, SJSetitlefe. Tłuka,

Gem. 19. (cięży). Laty ztfoczony ociec, doznał w synu    vindemia frug um.. Cn. Th. 1143. zbieranie zboża, owo-

kata. Tent. 45. d, 73. obciążony, zgarbiony, schylony;    ców. Dudz., cf. pańszczyzna.— g. Tłoka, biesiada, uczta

liieber gcbrucft, beloben. — Tłoczyć, wybijać oliwę, Del    z okoliczności zbiorów polnych , żniwa etc. ; ©rnbtefdjnutuß,

prejfett ; tłoczyć wino, wyciskać, bett SSetU feltem. Grona    cf. wyżynki, ob. Lizak. Tłukę mieć, na tłukę zaprosić,

tłoczą się, to jest, gniotą dla należytego potym soku    Cn. Th. 1143. Transferlur etiam vox Polonica ad alias

wyprasowania, albo kolbami, albo się depcą w kadziach    opéras: Sprawiać tłukę postrzyżyn etc. ib., biesiadę. Dudz.

nogami, albo w ręcznych młynach przez walce. Kluk.    63. — *g. Tłoka, [zbiegowisko 2], n. p. Zmowa albo

Roił. 3, 544. Jagoda winna doźrzeje, i któż ją tłoczyć    tłoka na złe cudze. Gorn. VW. Q 2. 3ufflfflttte!irott{rung.

będzie? 1 Leop. 4 Ezdr. 16, 26. Wina w prasie nie bę-    TŁOKARNIA, i, z., miejsce, gdzie tłoczą n. p. oliwki,

dzie dławił ten, który był zwykł tłoczyć; odjąłem głos    Włod., bte greffe, Oelpreffe, SBeinfelter ; Rag. xêtak; (lind.

depcących. 3 Leop. Jes. 16, 10. (nie będzie 'dłażył, któ-    touzhnu delu, touzhenje,    fßodjroerf;.    TŁOKARSKI, a. ic,

ry był zwykł dfażyć. 1 Leop). Tłoczyć się recipr., ści-    do tłokarza lub tłoczenia    należący,    Leiter»; n.    p.    Tło-

skać się, naciskiem nachodzić, ftd) brattgen. Zabrania    karskie naczynia. Włod. TLOKÀRZ, a, m., co wino lub

wejścia ludowi tłocznemu się. Teat. 18. c, 88. Gmin    oliwki tłoczy, ber ^rejfer,    Kelterer. Włod. ; Sorab.    1.    tep-

się tłoczył do sali., Przyb. Mili. 31. Ob! łzy mi się w    tarnik, cf. tłoczyciel.

oczy tłoczą. Teat. 50. b, 59. (rzucają mi się). TŁOCZY- Pochodź, dolłoczyć, dotłaczać-, molłoch; natłoczyć, o/ło-C1EL, a, m., który tłoczy, cf. tłokarz; ber ©tapfer, ©rftC*    czyć, po tłoczyć, przetłoczyć, przytłoczyć, roztłoczyć, utło-

fer, greffer, ©ranger, Çatfer, 3'4nnimenpacfer; Boh. tiskaî;    czyć, utłaczać, wtłoczyć, wytłoczyć, wytłoczysiy, stłoczyć,

Croat. tlachitel. XV rodź. ieńsk. TŁ0CZYC1ELKA , i; Boh. zfłaczać, zatłoczyć, zatłaczać; rf. tłuc cum clerivatis. tiskafka ; Croat. tłachilelicza. TŁUK, u, m , §. 1 ) tło- TŁÓMACZ etc., ob. Tłumacz. TŁÓMOK, ob. Tłumok.

Boh. llaeenice, maekanice ; TŁUC, tłukł, tłucze, tłukę cz. niedok., utłuc dok. ; Boh.

tlauct, tłuku, utlaucy, utlaukl, utlaukati, hmożditi, hmo-żrljm; Slpv. tłuc!; Sorab. 1. tówku , wuztżu ; Garn. tol-zhi, tovzlii, tovzbem, pôzheti, pozbem , (cf. począć); Vind. tolzhi, touzhi, tlezbi, tolkèm , tölzhem , touzhem ; Croat. tuehi, tuchem; Bosn. tucchi, kladiti, klasti, ukla-sti, (cf kłaść) ; Rug. tuchi, tûcem, istûchi, vtûcbi ; Ross. T0;10nb , TOJlKy, TOJKHyTb , TOJIKaTŁ, yTO^OHb ; (cf. liai. toccare ; cf Graec. {łkam, {łkacrco ; Syr. fibu conludit, cf.

czenie, cisk , gniecenie ;

Vind. tlazh, tifh, slifs; Ross. TO-iona, TOJOneme, ©nic» fen, ©ebrftcfe, ©cprcjfe, ©ebrmtge. Przeciężem się wyrwała z lego tłoku uprzykrzonego, który mię od dwóch godzin dręczył. Teat. 37, 80. Nigdy nie było tłoku tak znacznego do mojego towaru, ib. 23. c, 13. (natłoku).

Tłok nieprzejrzany ludzi Nasycić się tym widokiem śpieszy. Kieme. P. P. 121. (ciżba). Niezliczony rzeczy tłok.

Karp. 2, 15. Cisną się hurmem w pole, a od tylu tłoków (observ. Pluralem). Wrzask    i zgiełk się przebija do    tłoczyć); mocno uderzyć, tęgo    bić; ftarf fcftlageit,    fiant»

samych obłoków. Dmoch. U. 60.    Pospólstwo ścisnęło się    pfeit, ftoßen. Ze złości nogami    tłucze. Teat. 28,    150.

koło niego, ale gwardye przez tłok drogę mu robiły.    (tupa). Wrona się    rozgniewawszy, skrzydłami na nią tłu-

Gaz. Nar. 1, 40. Ptastwa się tam naleciało tłokiem. Karp.    kła. Papr. Koł. P    b. Drzwi tłukł kolany, Iż nie pośpiał

1, 88. hurmem, kupami, w kupie, in gebrängten Raufen.    otworzyć chłopiec    zawołany. Pilch. Sen. gn. 502. Zam-

— §. 2) Tłok, stłoczonego co ; etlDflä 3¹¹ fttmntenflebrntf fe§,    knij się, a jeśliby    kto chciał przyjść do ciebie, nos mil

©eprcßteS. Tłok, ziemia dawno odłogiem leżąca, od by-    utłucz drzwiami. Tent. 56. c, 44. Orzech, osieł, dzwon,

dła na niej pasącego stłoczona, tłoczna ziemia, f/aur.    dziecię, w jeden rzęd się sadzą, Jeżeli ich nie stłuczesz,

Sk. 26. ein feft getretner 33rad)atfer. Tłok « tło, grunt, dno;    ‘ninacz się nie zdadzą; sine verbere cessant. Mon. 75, 155.

ber 23oben, ber ©rnttb; (Croat. tlàk latum aceratum). W    (ob. Bid, bity, znać żeś nie bity). Zaczęta wołając i hu-

‘rząpiach z wapna tło, albo jak drudzy zowią tłoki, tak    cząc za nim; utłukli go. Zygr. Pap. 155. Poczęli znowu

czyście ubiją i udepcą, iż.... Cresc.o7>.— Tłok, skrzy-    nogami w ziemię kopać, pięściami stół tłuc. Baz. Ust.

nia pompowa, ber SJrunncttfflflcn.    Zbić cztery deski na tłok.    59. Na morzu łódkę tłuką wały.    Kołuk. Kat. C 1.    Tłu-

Tr. Tłok, żebro postronkowe,    bie Siße in einem ©triefe. - czony wiosłami Helespont stęka.    Tv:ard. Wł 105.    Wia-

try szalone górom tłukły boki. P. Kclian. Jer. 416, (Slav. tûchi gràd » bić z armat do miasta , strzelać). — Tłuc masło, tłukąc śmietanę masło robić; 23ntter mndjett, But* tern. Tr. — Tłuc, rozlłukać, n. p. w stępie, otłukać, ftampfen in ber ©tampfmiiljle ; Boh. opichati. Stępor, spadając na dół mocą ciężaru swego tłucze, i przerabia materią w stępie. Juk. Art. 3, 317. Tłuczony len, konopie, międlony. Cn. Th. 1142. geBrodmer glad?$, $nnf. Tłuc co w moździerzu, im SDłórfer ftampfen. Gdybyś ziłukł głupiego w moździerzu jako grucę, bijąc z wierzchu pistałem, nic będzie odjęte od niego głupstwo jego. 1 Leop. Prov,

676

TŁOCZYCIEL - TŁOKA.

TŁOKARNIA - TŁUC.

Sznur ze czterech tłoków- kręcony. Tr. — TŁOKA, 'TŁUKA , i, z., plttr., tłoki, [rwsfc. tołoka; dobrowolna robota połączona z ucztą i tańcami, freiwillige $lrkit mit ©djntauß unb ©atij 2]; gaiunek pańszczyzny, eine 9lrt gro^nbienfle;

Carn. Haka »pańszczyzna, tlazbân angarus ; Vmd. llaka, rabota » robota , pańszczyzna ; tlazhanik, rabotnik * pańszczyznę odbywający; Croat. (laka, rabota labor coloni-calis. Prócz pańszczyzny są tłoki, miejscami 4 ; te do żniwa bywają zawsze zażyte. Mon. 67, 195. Prócz pańszczyzny tygodniowej, odbywają ledwie nie wszędzie chłopi tłoki, gwałty, szarwarki, raz lub kilka razy do roku,

TŁUCARZ - TŁUCZ.

TŁUCZEK - TŁUK.

677

m. ;

TOJiKaTCjib, TO.maTe.ib ; n. p. Przy wielkim piecu jest gicbciarzów trzech, tyleż Huczących, albo Hucarzów. Os. Żel. 57. (Srjftoßer, bte baS (Srj flcin ftampfen. TŁUCZ, TŁUCZĄ, y, i, TŁUKA, i, z.; Doh. tłuc; Carn. tolto ; Boss. to.iOKHO, TOjma; karm z stłuczonego ziarna, miazga;

33rep, jufammett geftampftć$ gutter. ( Carn. tózba ; Yind. tozba, tiizha ; Croat. tùcha ; Dosn. tuccja, grad , krupę * grad). Polenta, Hucz, t. j. jęczmienna mąka przeszro-towana. Urt. Cr. 117. Jarzębiom dawają ku pokarmu Hucz abo ciasto z fig tłuczonych a otrąb. Cresc. 591. Gąsiętoin trzykroć przez dzień ciasto albo Hucz dawają.

27, 22. Na miazgę stłuc. Teat. 32. b, 55. Miałko co tłuc, kruszyć. Cn. Th. 398. Miecz nie tnie, ale tłucze, jako stępy, Tak ostrze stracił i tak został tępy. P. Kchan. Jer. 250. Zły duch, gdy mi syna popada, tłucze go i rozdziera, a zaledwo odstępuje, natargawszy się go. 1 Leop. Luc. 9, 38. szarpie, porywa, reißt unb ganft ißn Ijeritttt. — Tłukę garniec, śklenice, na kawałki roztrą-cam ; jerfdjlagen, in ©tncfe serfdjlagett, jerbr'ed;eit. Tłuc na łbach sporządzone kufle do uciechy Tracka rzecz ; precz zwyczaju babrzyńskiej cechy! Dor. 1, 123. Nar. — Tłuc, uderzając zabijać, zgrzmotać , tłoczyć; tobt fdjlagett, JU» fatr.men fdjlagett, oewidjten. Jednym strzeleniem po 5 par tłukłem kuropatw. Boh. Kom. 5, 22. Kucharze z rożny. pachołcy z obuchy Tłukli ich , jak motyle i muchy. Jabl. Buk. P 2. Lew trzodę począł tłuc i żreć bez miary. Jabl. lei. 23. Wilcy chcieli owce tłuc; także psi, niechająe wilków, potłukli owce swoje. Biel. 101.

—    g. Tłuc się recipr. ad., walczyć z sobą, bić się; ftd? mit einanber permit ftoßcit, ficrnm fdjlagcn, bernm balgen. Wymówić trudno, jak się z Turki tłukli nasi. Jabt. Buk. J, 3 b. Barany się między sobą ‘tlukają. Mącz. tryksa-ją. — §. Tłuc się gdzie, włóczyć z hałasem, grzmotem, uderzeniem, niespokojnie, Yind. klotiti fe, plafiti, po-tepati; Boss. TOJKiiyTbca, TomaTbcn , nomaiaTtca, cf. tułać się ; fidj tvo bernm ftoßen, nnrnljig untrer sieben, ^e* vunt fptttfen, ficrnnt poltern. Po ulicach biegając, Tłuc się jak dziki kot albo w lesie zając. Bej. Wiz. 60 u. Zwierz ten może wytrwać bez pokarmu wszego, Tłukąc się i sam i tam po skałach wysokich. Paszk. Dz. 124. To ja dla szukania go, po całej wsi tłuc się będę! Teat. 8,

25. To jest bardzo przykra rzecz , tłuc się niepotrzer bnic przez lasy i przykre góry. Baz. Sk. 240. We dnie spać się kładzie., A całą noc się tłucze w dzikiej promenadzie. Nieme. P. P. o. I tłucze się i tłucze, jak po piekle Marek. Bys. Ad. 65. Zahl. Fir. 57, ob. Marek.

—    Fig. Dowcipy ich tłukły się tylko po ślepych gadkach. Warg. Wal. 94. wałęsały się, błąkały. — lmperson. Tłucze się w tym domu. Tr. straszy, C$ fpitcft tlt bem ipaufe, gebt bartti bernm, poltert. — Aliter: Nadęta piła tłucze się od ściany do ściany. Bej. Zw. 143. ( odbija się ). — Tłuc się rec. pass., uderzeniem uszczerbek brać, fiep ftoßeu, fotogen, jerf^îagen, einen ©ctilag, «stoß betont« meil. Nie ‘uroście dziecię , które się nie tłucze. Bys. Ad. 45. — Fig. Państwo Konstnntynopolskie rozruchami się w Azy i i w Afryce tłukło. Krom. 8. TŁUCARZ , a,

Doli. hmoźdić, hmożditel ; Sorab. 1. tówkaf; Eccl.

ib. 579. Źrzebiętom dawać jęczmiennej mąki społem z otrębami, u nas tluczą zo.wią, Cresc. 517. ©crfte mit hißten jerftoßen. Źrzebeom sama tlucza ma być dawana przez 10 dni. Cresc. 518. Tłuczą po dziś dzień zo-wią mąkę przeszrutowaną, iż ją dawniej dia bydła zwłaszcza w stępach tłuczono ; przeto i miejski lud tłuczą zowie mąkę jęczmienną, którą kury karmią, palenia) pod czas ją z rozmaitego zboża tłuką , choć jeszcze nie dostałego. Sienn. Wyki W Niemczech nie używają kasz żadnych, ani tłuki, ani bru , ani inszych jarzyn. Doter.

78. Sagina, tłucz abo tucz, którą tuczą. Mącz. Tłuc&-d!a psów, orpa&ta, osypka, ospa; <pnnbefntter, $unbe« bret). Tłucz dla psów ma być z samego owsa ziarnistego, czystego. Oslor. Myśl. 15. Tłucz owsiana, ib. 11. TŁUCZEK , czka, m., dem. Nom. tłuk, titt Heiner 0d)le» fiel, eilte Heine Stenie ; Bosn. tuęagn; Yind. touklei, tou-kazh , kemlek , toukalu , toukalze ; ( Dag. tûcjak ; Dal. tuesak « moździerz ; ‘Ross. TO.meK'B sturknienie, stos ). Szlażka czyli tłuczek mały, massete. Jak. Art. 2, 249. W moździerzu tłuczkiem utłuc. Syr. 540. TŁUCZENIEC, ńca, m., ciasteczko z tłuczonych migdałów , ©ebacfjel OOtt geftoßnett SOînnbeln. Nie omieszkiwałem wódeczki chły-snąć, i tłuczeńca przegryźć z rana. Pam. W. 4, 64. Czart. — *§. Niż ty onych tłuczeńców z kosmatym odprawisz , Wierz mi , iż próżną folgę pock mieszek pod-prawisz. Dej. Wiz-. 57.? TŁUCZKA , i, i. ; Sorab. 1. stupka ; Dosn. tuccjak, stuppa , ù kojoj se luce só al papar ; Doss\ minea ; stępa. Os. Rud. 40, bie Stampfe. Tłuczka, ba3 ^Ptfimerf , zabudowanie, w którym znajduje się kilka rzędów steporów, do tłuczenia żylmków mniej wydatnych. Mier. Mskr. Tłuczka ma s te pory, które walec przez wodę obracany, podnosi ; wpadając tedy naznd w stępę, rudę kruszą. Os. Dud. 49. Tłuczka,, machina, w której żużel tłuka % aby żelazo, znajdujące się w nim, odciągnąć. Os. Zel. 86. et 57. Tłuczka, młot wielki, którym rude tłuką. Os Zel. 86. ber ^odj* fwmnter. — §. Tłuczka, kobieta wałęsająca się; eine tper« nmftmd/ertnn , bte ,ftd) permit floßt. Tłuczką świata była ; exul erat mundi. Zebr. Ow. 142. (wygnana). TŁUCZNE orzechy. Kmit. Spyt., które bywają tłuczone, rozbijane, bartfcßalige Küffe, bte man anfpodjen, aufublagen muß. — *g Aliter: Już stos, już tłuczne świece, już mary zrządzono; quassas faces. Zebr. 0u>. 70. TŁUK, a, m. ; Boh. tlukadlo , tlauk , pjch, trdlo, trdylko, pist, mau-tew, (ob. Mątew); (Slov. tłuk tigillum) ; Slav. tucalo, Dag. tùcka, lùcjak , tuucjak , tuucagn, backio , kjella; Bosn. tuęagn, tuęka, kom se predivo tuce; Croat. tukach, porivàlo ; Dal. tuesak; Yind. tonklei, toukazh, toukalu, toukalze, tukazh, fhtefl ; Carn. kolzhe, sbvęn-kel, kembèl ; Ross. TOjnaKb, miKanHKE, mucymica , ko-iOTyimta, Komiymeyna , necîx; — §. 1. narzędzie do tłuczenia służące, eilt ©tampfer, 6ti)ßel. Tłuk, stepor, w stępie, podniesiony wzgórę przy pomocy wału pal-czalego, spadając na dół, mocą ciężaru swego, tłucze materyą w stępie. Jak. Art. 3, 317. Tłuk, stępor, kloc wielki z rękojeścią , którym ubijają ziemię. Juk. Art. 3, 520. baba, eine SRamme. Tłuk moździerzowy. Syr. 353.

eine 2)?örferfeule. Tłuk, strzała z grotem niespiczastym zatepionym. Wtod., ein ftiunpfer Çfeil mit einer Suppe. Conlus, kij, tłuk abo spis rybitwy , którym mierzą głębokości wody. Marz. — §. 2. Tłuk, ostatni tłuk ludzi « motłoch wałęsający się, tłok; Herumtreiber, Herumftret« eber; Boh. zbèf. — §. Tłuk, otłuk , nierządnica, wszetecznica.

Pochodź, dolłuc , nalluc, natłukać, nadtłuc, odlluc, otłuc, potłuc, przelłuc , przy tłuc, roztłuc, utłuc, wy tłuc, wlłuc , zatłuc, stłuc ; cf. tłok , tłoczyć,

TŁUM, u, m., wielka gromada, ciżba, tłuszcza, rzesza ; Ross. TOjna, ein großer Haufen, eine SOîeuge. Wielkim tłumem zchodził się do niego lud zewsząd. Odym. Św. D d 2 b. (hurmem, gromadą). Trudno szukać zgody w tłumie. Teat. 4 , 5. Srogiemi tłumy zbiegi wszędy. Tward. Wł. 91. Lepiej rozumem, niż tłumem. Cn. Ad. 456. (lepiej bezpiecznie , niż serdecznie). Kto takowy heroizm dziwactwem nazywa, znać że sam jest z tłumu. Mon. 72, 589. z motłochu, z gminu.

Pochodź, tłumić, tłumny, tlumliwy ; dotłumić , potłumić, polłumiciel, przytłumić, stłumić, zatłumić; tłum o k , tłu-

171OCZ ók

TŁUMACTWO, TŁÓMACTWO, TŁÓMACZOSTWO,

TŁUKA, ob. Tłoka. TŁUKĘ, ob. Tłuc.

a, n.,

tłumaczenie, krzątanie się koło tłumaczenia, sposób wykładania; ba$ ®i)llmetjd;cn, bic ®ollmetfcberes), ba§ (Er* Hären. Pismo fałszujecie, tłumactwem i retoryką swoją nicujecie. Sk. Kaz. 229. Koniec około tłumaclwa biblii uczyniło koncylium Trydenckie. Sk. Dz. 118. Obszerne przywileje tłumaczostwa bożego zaszczycają duchowieństwo. Mik. Obs. 256. TŁUMACZ, TŁÓMACZ, a, m. ; (Boh. tlumać , tlumaenjk ; Slov. tlumać; Vind. tolmazhnik , tolmazbar, tulmazher, dolmazh . mufhetar, mufhet, premufhetar ; Bosn. tomaę, tomaęnia, dragoman; Rag. tomacitegl, tomacnik ; Dal. tumaes ; Hung. tolmach , tolmasc, magyarózó, tanats » konsyliarz , tanât— sos 1) nadworny konsyliarz, 2) tłómacz ; Croat. tolmach, tolmachnek, tolnachmk 2) nadworny konsyliarz, tolnach-szvet » konsyliarz, tolnachnicza » ratusz, pretolmachitel » expositor ; Ross. TOJiMaiB, tojikobhhkb, TO.iKOBaTe.ib, (toj-KOBhtoctl bystrość, przenikliwość, roztropność, hctoi-KOBaTe^b , Tatar, tolmasch ; Germ. ber SoÙmctfcfycr ; 9Î i e« berf. tolfa; Dan. tolke; Svec. tolk ; Isl. talkr; absol. Germ. ïfll mowa; Angl. to talk » mówić ; Croat. toinach; Hnng. tanóts consilium-, Ross. to.ikb sens) ; przekładacz z języka na język, miedzy rozmawiajacemi ; ber Heber» fejjer, 2)l»Umetf^er. A Muzaid, co oba języki posiada, Służy im za tłumacza i słowa wykłada. Przyb. Luz. 216. Król Ludwik Węgrzyn, jako cudzoziemiec, wszystkie rzeczy przez Iłumacze odprawował. Stryjk. 414. Tłumacz dzieła, przekładacz; Boss. et Eccl. nepeBOAUHKB , npeTO-iKOBHHKB, npHBOAHHKi, cKasaTciŁ, ber lleberfcßer eir.eë Söerfö. Prawy tłumacz nie tak się sadzi na wyborne słowa, jak raczej same rzecz wiernie wyraża. Bardz. Trag, praef. Dobry tłumacz potrafi umysł wydać cudzej mowy z własnością swego języka. Czart. Myśl. 49. Tłumacz Sera-piona. Syr. 29. — §. Tłumacz czego, wykładacz, ber Sluóleger, (Srflärer. Na tym miejscu, przez proroki rozumieją się tłumacze, którzy wykładając proroki wnieśli z nich , ze Chrystus miał być nazwany Nazarejczykiem. Dambr. 66. — Fig. Czynności i mowa są tłumaczami serca. Teat. 48, 47. wydają serce. TŁUMACZKA, i, i., bic SDoUmetfc^ieriiin ; (Croat. tolnachnicza, szvetnicza; Hung. tanatlone « kunsyliarzowa). Pytya , prorokinią, czyli raczej czartowskich wyroków tłumaczka. Chmiel. 1 , 46. Mowa, tłumaczka myśli mówiącego. Kpcz. Cr. p. 2,

21. Mowa zawsze powinna być myśli wierną tłumaczką. Kpcz. Gr. 3, p. 8. TŁUMACZY, a, e, TŁU-MACK1, a, ie , do tłumacza należący; Hoss. ToiManecniS, iiepcBOAHecKiii, ®oflmetfd)er «, llcberfcßer» . Cn. Th. 1143. (Croat. tolnachnichki, tanatsbeli * konsyliarski ; Eccl. toj-KOBarejełit explicabilis ; Hoss. tojhobmtijIm bystry, przenikliwy;. TŁUMACZYĆ, TŁÓMACZYĆ cz. niedok. ; (Boh. tlumaćiti ; Vind. tolmazhiti, tolmazhuvati , tulmazhivat, mufhetati, mulhctit, islagat, arsloshit; Carn. muzhti, mushćm ; Croat tolnachiti, tolnóchim, tolmacłiim, pretol-machujem ; Hung. tolmâtsoom ; Bag. tomàciti, iztomàciti, istomàciti, istomacîvati ; (Bosn. tomàciti, "govoriti loqui, proferre sermonem) ; Ross. TO-ïMawri», TOJKOBaTb , *toł-kować. Sak. Dusz. 141) ; z języka na język przekładać, boflmetfcjjeu, überfein. Tłumaczyć, jest to jednęż myśl drugim powiedzieć językiem. Kpcz. Gr. 1, p. 172. Tłumaczenie actio , ba$ Ucberfefsett. Częste tłumaczenie z łacińskiego na polski i z polskiego na łaciński język, użycie jego zwyczajnym czyni. Dyar. Gród. 151. — Opus, Tłumaczenie, przekładanie , przekład, ‘prewod, n. p. Tłumaczenie Homera przez Dmochowskiego, bic tteberfeßung ; Croat. preztavleuye , tolnachenye, raztolr.achenye ; Hung. tolmatslas, megmngyarâzâs ; (Croat. tolnachenye, tolnâ-chtvo, toinach; Hung. tanótskozós consultatio); Ross. ne-pc'BOA’b . TOJMaieHie ; Eccl. nepeBeAeHie, npeBOAt, npe-TOAKOBame. — §. Tłumaczyć, wykładać; nuślegen , er» Hären, beuten. Pozwolić każdemu tłumaczyć dowolnie prawa, byłoby nie mieć wnet żadnego prawa. Skrzet. Pr. Pol. 2, 428. Wszystko -sobie tłómaczysz na dobre. Teat. 41. c, 550. My dzieła tłómaczymy z pozoru , bóg sądzi z istoty. Kras. Pod. 251. ( sądzimy U nich). W Agrykoli tylko coś poważnego widzieli, tak że żaden go tłumaczyć, i wzorków z niego wybierać nie śmiał. Lub. Roz. 250. Tłumaczony, wykładany Ross. tojkobhh. Tłumaczenie aclio, wykładanie; Ross. TOJiKOBaaie, bfl8 2luêïcgen, (Erfldrcn ; opus wykład; Ross. tojk-b, bie $ht$« lepng. Źle wierzą i odstępują prawdziwego tłumaczenia alkoranu. Star. Dw. 56. — §. Tłumaczyć, wyrażać myśl, uczucie; rttrôbrücfen bett ©ebßnfen , baä ©efitlfi JC. Łzami tylko mogliśmy tłumaczyć nasze wdzięczność. Gaz. Nar. 1 , 223. Tłumaczyć się , wykładać lub wyrażać swoje uczucia , myśli, przekładać je ; ©ebanfett, (Śntpfttt» hingen »ortragen , anSbrnifen, aiiéeinanber [eben. Ktokolwiek mocno czuje, nie będzie się słabo tłumaczył. Gol. Wym. 52. Gdy ją słyszysz mówiącą, nie rzekniesz ina-czćj Tylko, że się przez usta serce jej tłumaczy. Szym. Ś. W. 47. ( serce przez usta mówi, baS Hcri fprtdjt ). Otrzymawszy wolność mówienia, w ten sposób tłumaczyć sie zaczął. Dyar. Gród. 145. Wolny głos i wolno

TŁUMIĆ - TŁUMOK.

TŁUŚCIĆ - TŁUSTOŚĆ.

679

tłumaczenie sięjjzswego sposobu mówienia każdemu za-    Post. 3, 570. Na koniec waśni swe kładą do tłómoka.

pewniamy. Gaz. Nar. 1, 398. (freier ^Sortrag feiner @e*    Pot. Arg. 757. (odrzucili, odłożyli),

stym czynić, cf. tuczyć; Sorab. 2. tlufcżisch , klufcżisch, (cf. klóska) ; Croat. tusztiti, tuztiti, utustiti, utuschujem; Bosn. tusliti, fett lltacften pr. et tr. Uprawa gruntów i utłuszczenie ziemi, obfitsze wydają pożytki. Xiadz. 272. (ugnojenie). Utłuszczone palce oblizuje. Eraz. Ob. F. Sława dobra tłuści kości. Budn. Prov. 15, 30. (tuczy). Utłuściłeś olejkiem głowę moję. W. Ps. 22, 5. Wróbl. 52. Eraz. Jez. T 4. (obmazałeś tłusto, mit gett befinde» ren). Miecz jego otłuścił się od łoju baranów. W, Jes. 34, 6. W siarce przyprawnej strzały gdy utłuszczą, Zapalą nawy, skoro je w nie puszczą. Chrośc. Luk. 93.

—    Fig. tr. Sędziemu ręce tłuścić. Ilej. Zw. 235 b. ręce smolić, smarować, bem 3?td)ter bie £«nbe flauere«. TŁUŚCICIEL , a, m. , który tłuści; Croat. tuszlitęl, brr $etimaci)er. . TŁUŚCIEĆ, TŁUSTNIEĆ neutr. niedok. ; Boh. tlustnauti ; Slov. tłustnu, tłustnauti ; Croat. tuszte-ti; Ross. TymrBTb, ^oópiTL, micrfeTL; tłustym się stać, tyć, ciała nabierać; fett werben, bief werben. Kobiety podstarzałe tłustnieją z zatrzymania czasu miesięcznego. Perz. Lek. 129. Tłuścieje ziemia, iłowacieje, gliscit. Dasyp. Z 4 b, Sorab. i. zehelu szo. TŁUSTAWY, a, e, — o Adverb, ^trochę tłusty, ettva« fett, fcttid)t. Ziemie tłustawe. Os. Żel. 31. TŁUSTNY, a, c, od tłustości, $eit* . Kwas tłustny, acide sebacique, §ettfânrc, otrzymuje się z tłustości przez działanie ognia , lub z tychże tłustości przez alkalia i wapno, za pomocą mocnego ciepła. Mter. Mskr. Kwasotłuszcz, złączenie kwasu tłu-stnego , w kształcie soli obospólnych. ib. TŁUSTO adv., Tłuściej Comp. ; (Boh. tłuste ; Sorab. 1. tolslo; Sorab. 2. tłusto, klusto > grubo ; Ross. tojioto « grubo); krasno, niechudo, fett. Tłusto jadać, nie zdrowo. Haur. Sk. 487. Przy takich sprawach prokuratorowie tłusto jadają. Falib. J 3. (zarabiają, zarobek mają). TŁUSTOBHZUCH, a, m., Ross. To.iCTo6pio.\n1 ; otyły, elit Sicîbaiid), 0d)mcrct>aiic1). Zajęczę mięso Iłustobrzuchom dobre, którzy chcą suzsi być. Sienn. 285. TŁUSTOCH , a , m, który rad tłusto jada, pinguiarius. Mącz. ein §etteffer, ber gern fett ipt. — §‘. Jedli i .czynili cześć wszyscy tłustochowie ziemscy.

1 Leop. Ps. 21 , 30. (wszyscy bogaci ziemi. Bibl. Gd).

—    §. Tłustoch , człowiek tłusty, tłustobrzuch W rodź.

ieńsk. TŁUSTOCRA, zdrbn. Tłustośka. 'TŁUSTOGAB-DŁY, a, e, gardła tłustego, fcttfe^ltg ; Vind. toustoger-last, saaterlen , saruzben, Subst. toustogerlazh , sagerle-nik. “TŁUSTOKBASNY n. p. jagieł garnek. Zab. 11, 190. (smaczny i tłusty, dobrze zaprawny, fett fliijjentacljt). "TŁUSTOBODNY, a, e, n. p. Tłustorodnc błonie nad Dniestrem. Zab. 9,244. Ejssym. żyzne, fru^tkr, fett. Buda żelazna tłustorodna. N. Pam. 22 , 57. TŁUSTOSC , ści, ż. ; Boh. tlustost ; Sorab. 1. towstofcż; Vind. tou-fhova, debelnost ; Ross. mnuiina , TO.ima, TOJCTOTa * grubość; ( Eccl. mima gruda ziemna); otyłość^, oppos. chudość; bie $ettii)fcit, bie    ć/i. Th. 114."), Boh.

tlauśt, tla ustka ; Slov. tlustost ; Sorab. 1. tucżnofcż, tuk; Carn, tolstina, tolstnina ; Vind. toufhina, toustina, tou-

battfett). — Fig• Ten snadno myśl swą znaczy, Kto się TŁUŚCIĆ, -ił, -i, tłuszczę cz. niedok., utłuścić dok., tłu-milczeniem tłumaczy. Teat. 46. c, 64. — Simil. Tłumaczyć się komu z czego , tłumaczyć komu swoje postępowanie * sprawować mu się, liczbę dawać; ftd) worüber erflarcit, 5Red)enfd)uft Geben.

Pochodź, wytłumaczyć, przetłumaczyć, natłumaczyć sic.

TŁUMIĆ cz. niedok., utłumić , stłumić dok., utłurniać, za-tłumiać,' przytłumiać, przyciskać żeby nie wychodziło na wierzch ; bebecfeit, tterbeclcrt, nteberbrncfen, mdjt empor lajfen, »erfüllen, beimpfen, erfticfen; Sorab. 1. podcziżcżu.

Niewola myśl w człowieku tłumi, niszczy, gasi. Orzech.

Qu. 136. Nie nie trzeba zostawić w popiele, coby nie utłumione wybuchnąć miało. Lub. Roz. 564. Czart, chcąc utłumić wiarę ś., posiał kąkol. Bals. Niedz. 1,88. Święta prawda, aczkolwiek ją tłumią, a wszakże jéj nigdy nie zatłumią. Weresz. Reg. 115. Okoliczności wymagają, abym tłumiła w sobie umartwienia. Teat. 4, 12. Już władać mieczami Trudno, w ciżbie tłumią się ściskający sami. Bardz. Luk. 71. Przed okopem się tłumili, a odstąpić pierwszym ostatni nie dopuszczali. Warg. Cez.

116. Coż za nierozum, co noc w sobie tłumi, to w dzień odkrywać i stawić na jawi. Hal. Ow. 251. Tłumisz wszyslkiemi sprawami swojemi świętą chwałę jego.

Rej. Post. G g g 4. Swym przykładem zacnym tłumił drugich złości. \Prot. Jał. A 2. Los utłumia sporki, i między możnymi rozsądek czyni. 1 Lcop. Prov. 18, 18,

TŁUM ICI EL, 'a, m., potłumiciel, ber 9îtcberbrütfcr, ®âm* pfer, Untcrbrncfer. Cn. Th. 1143. W rodź. żemk. Tłumi-cielka. TŁUMLIWY, TŁUMNY, a, e, TŁUMNO Adv.,t gromadny, liczny, tłoczny ; jarret#, gebrängt non. W tych to tłumliwych schadzkach młodzież psuć się musi. Zabi. Bal.

54. Teat. 56. b, 54. Tłumne obchody. Karp. 4, 82.

Dawne dzikich narodów z miejsc swoich tłumne wycho-dy. Zab. 9, 226. Tłumna trzoda. Ilul. Ow. 55. Wrzawa słów i tłumliwe gadania. Teat. 25. b, 9. (szumne, groźne). Tłumna chluba cesarskiego majestatu. Nar.

Tac. 2, 272. TŁUMOK , TŁÓMOK, a, m., TŁUMOCZEK, czka , m , dem. ; Boh. tłumek , filec, filecek , wisak ,

wnn-

(cf. wacek); Sorab. 2. ranzel; Sorab. 1. ranczen , drowski mesebk, bremo cf. brzemię, pristel ; Carn. ronz, ze^hta; Vind. bifaga (cf. biesagi), bifhaga, buntara, buntaroviza, buntariza , buntarofhenza , punkel ; Croat. zulce ; Bosn. denak ; Dal. misina: Ress. qCMO^airB, ne-M04aHCUTi, paHem, cysta nepeMemaa ; skórzany niby wór na drogę, ber SMtfacf, ba« SRänjel. Około północy ułożyłem mój tłumoczek, w którym były dwie koszule i t. d. N. Pam. 12, 502. Tłómok sznurować. Pot. Syl.

87. Na wszystko około siebie poglądaj, jak na tłómo-czki w' domie gościnnym złozone. Pilch. Sen. list. 2 ,

323. Zdjął z siebie tłómoczek, i posłał sobie na ziemi. Mon. 67, 309. Tłumoki i zdobycz w jedno miejsce zniósł. Warg. Cez. 15 bagaże, obłogi, bfl§ ©epâcfe. Bierz tłómoczek. Brud. Ost. B. (wychodź, wybieraj się, gotuj się na drogę, na tamten świat). Każdy swój tłumok poniesie, i za sprawy swe odpowiadać będzie. Żarn.

680

TŁUSTOSZ-TŁUSTY.

TŁUSTE - TOALET A.

slnina, mastnost , debelnost ; Bosn. tustina, pritilost,    ki dochód czyniące, fel)t    einträßltd). Płacą mi dobrze

pritillost, tustinna, mrris; Hag. tustillo, lustîna , pre-    moje towary, wracam z tłustą ręką. Zab. 16,345. (z peł-

tilio , preliliîna ,• pretillós, mâst; Croat. tusztócha; Boss.    ną garścią, z pieniędzmi , bogaty). Nie chcę by mię

ćorbJiocTb ; — tłustość, tłuste, tłuszcz, bfi3 $ett, ma-    przyznana nagroda tłustym czyniła, chudym odmówiona,

terya biała i oliwna, która się oddziela przez gruczołki    Mon. 75,643. (bogatym, by mię miała zbogacić). Zgrzy-

ode krwi, znajdaje się w całym ciele, oprócz powiek.    białe lata nadeszły; nie one, które złotemi albo tłustc-

Kirch. Anat. 13. Wejch. 62. Tłustość zwierzęca w ró-    mi zwano, kiedy wszystko by cielęta igrało, kiedy z

żnych częściach osiadająca, jest rzecz mydlasta, paląca    kiełbas płoty pleciono, a połciami i gomółkami domy

się w ogniu , z wrodą się niełatwo mieszająca. Kluk. Żio.    pobijano. Pod. Wróż. 24.    — Aliter: Wierszyki tłuste.

1, 34. Tłustośei, jako sadła, łoje. Urząd. 427. Tłu-    Teat. 19. c, 44. śliskie,    obseoeni, fcfolüpfrige, fd)miißt(je

stość zajęcza , skrom. Magier. Mskr. Tłustość jest naj-    $erfc. Żarciki tłuste ale    grzecznemi słowami uwinione.

cięższa do trawienia. Krup. 5, 594. Tłustość wołowa    ib. 54. b, B 2. Żartów,    albo przez się tłustych, albo

lub inna, na okrasę potrzebna;    przetopiona    tłustość    przez wielorakie tłumaczenie, nie używa nigdy. Mon. 70,

lub masło leje się w kuropatwy,    aby się w    lecie    nie    59. Tłusta historyjka. Teat. 1, 9.— TŁUSTE, ego, n.,

zepsuły. Tłustość z potraw przed wydaniem zbierać na- Subst., tłustość, TŁUSZCZ, u, m., bflê gett ; Boh. tlauśt; leży, ażeby nie zbyt tłuste były.    Wiel. Kuch.    431.    —    (Bag. tńsct, tusejak * tłustosz). Tłuste ludzkie po wderz-

Ziemia masności czyli tłustośei nie    mająca. Os.    Zel.    32.    chu popiołu onego , jak olej pływało. Wez. Zap. B 4.

Tłustośei ziemne, (Erbfeitt!, (Erbpcdje, Grbljarje, ciała w    w każdej maści jest tłuste, i tym każda stoi. Alb. na

ziemi się znajdujące, mające w sobie tłustość olejową    Woj. 19. liany koniowi tłustym zaskwarzać każemy,

albo żywicową, od innych sokami ziemnemi zwane. Kluk.    Alb. na Woj. 19. Oleje    z roślin zbierane zwyczajnie

Kop. 1, 197. TŁUSTOSZ, ziele, ob. Kurza noga. Krup.    masłami nazywają, łojami    zaś albo tłuszczami, gdy się

5, 56, Vind. tufhjak, trava    sa    merslizo ; Bag. tusejak,    otrzymują z wierząt. Kruml Chym. 132. Tłuszcz wie-

t iWc t.    "IŁUSTOSZYJ, ja,    je,    szyi    tłustej; Vind.    tou-    lorybi daje tron; oprócz tłuszczu wieloryb daje fiszbejn.

stovratnik , fcttbnlftg. TŁUSTY, a, e, Tłuściejszy Compar.,    Pum. 85, 151.

Tłuściuchny, Tłuści,uteńki, Tłuściutki intensiv.; Boh.    skopowym. Bielaw. B b. TŁUSZCZA, y, i.; Boss. toa-

tłusty. (gruby), bridky, (cf. brzydki); Slov. tłusty; So-    na, TO.iimmc, (TOjmnibCH, CTOJriHTbca sypać się zkąd) ;

rab. 1. towslé, tolsty (gruby), lolsty, towsty, tolschi;    Eccl. ycts , ilvlkt», Toana jikmcm ; tłum, zgraja, rzesza,

Sorab. 2. tlusti; Carn. tolste , tovste, rnastne ; Vind.    dit großer £mtife:t Slolfś. Ledwo co wszedł Kazimierz na

toust,    toufhi, masten, debel,    siun ;    Croat. tuszt ;    Bosn.    granice Polski; *ali się wysypuje, drogę mu zabiegając,

tust;    Bag. tust, pre.tio, /.    pretilla ;    Slav. debeo ;    Ross.    wszelkiego narodu, lat rozmaitych i płci obojej niezmier-

TOJCTbiM » (gruby), óoTbJbihi JKupoBbin; Eccl. 6aarorŁic-    na, tłuszcza. Krom. 90. Bóg na puszczy przez 40 lat

CHhlR; oppos. chudy, fett ilict)t llta^er. W bardzo tłustym    żydowską tłuszczą żywił. Kanc. Gd. 142. Biat. Post. 49.

ciele, nauki nie wiele. Cn. Ad. 47. Brzuch tłusty, łeb    Seid. Joan. 7.

ma pusty. ib. (kto doje, dopije, w rozum nie utÿje).

Zawsze ma przód tłusty, przed chudym. Pot. Arg. 399.

Tłusty jak wieprz. Zegl. Ad. 254. (otyły, w brzuchu utonął). Ludzie tłuści. Kucz. Kat. 1, 251. (brzuchaci). Błona tłusta , membrana adiposa, bte $ettfłttut, cześć trzecia powłoki ciała, komorek pełna, zachowujących ma- 81, ob. Tłok, molłoch. teryą tłustą i oleistą. Krup. 2, 8. Kirch. 12. Tłusty zając, ob. Skromny zając. Tłusty zając u myśliwych skromny, od skromu, tłustość zajęcza. Magier. Mskr. Sarna i zając, skromne się mówd . a nie tłuste. Chmiel. 1, 80.

Tłusta kuropatwa , tłusty bekas, ob. Piczny. Tłusty połeć mazać, ob. Połeć. — Tłusta ziemia, masna, fette§

(Erbretd). Ziemia jeśli tłusta, czyli nieurodzajna? 5 Leop.

Kum. 13, 21. (rędzinna. 1 Leop.). Ognie niestałe naj- « więcej się pokazują wieczorami po miejscach tłustych , jako to cmentarzach i rudach mineralnych. Zab. 10, 157.

Zabi. Morgów 200 koniczyną zasiane są ugorem tłustym , a zaś 200 morgów, na których różne trawska rosną, są ugorem chudym. Pam. 85, 1, 906. Zasiewać tam po troszce rzepnik, tytuń i inne tłuste rośliny, ib. TO, ob. Ten, ta, to.

84, 854. ziemię tłuszczące, gnojące, bmtgcnb. — Wa- TOALETA, i, z. , z Franc., ubieranie się, ubiór; bte ÏOfl»

lette, berô siitfteiben. Jeszcze swoje toaletę kończy; ale wraz będzie gotowa. Teat. 19. c, 14. — §. Toaleta , toaletka, ob. Gotowalnia.

Dobry zając przy słoninie i tłuszczu

Na głowie tłuszcz woła, w bramach miejskich wyprawia słowa swoje. 1 Leop. Prov. 1 , 20. (przed zastępy woła. 5 Leop. ; na czele ludu). Tu rozpacz, a tu nadzieja zwycięstwa Zajadłym tłuszczom doda wają męstwa. Kros. Woj. Ch. 106. — §. In malam portem. Ty szubrawcze, ty łajdacza tłuszcza. Zab. Amf.

T M.

Verba ab his literis apud Slavos incipientia, Poloni incipiunt a literis cm , e. gr. Boh. tma ćma , tmiti ćmić.

T N.

Ab his literis non incipit, nisi unum futurum verbi Ciąć (qu. v), i. e. tnie, tniesz, tnę, tną.

T O.

pno chude u mularza , do którego wiele piasku domieszano ; tłuste, mało mające piasku. Magier. Mskr. — Transi, fig. Tłuste dobra. Birk. Dom. 74. intratne, wiel-

TOBIASZ - TOCZY C.

TOCZYĆ.

681

TOBIASZ, ob. Tabasz. TOBIE, ob. Ty.    2. b(J$ ^ferb hlJtttttflit. Umiéj konia prędko dosiadać i do-

swemi toczcie. Prot. Par. B 3 b. Więcej chłopcu myśl o koniku, na którymby uczyniwszy go sobie z laski, objeżdżał a toczył, niż kiedy o łacinie. Glicz. Wych. J 5 b. Źrzebcem pospolicie nie każdy zatoczy, A miasto zatoczenia rychlej przez łeb skoczy, Szafrańcow-ie stary dom z tego herbu byli, A z dawna jako i dziś tą szkapą toczyli. Rej. Zw. 185. (epigr. na herb: Stary koń). Mewi podstraja Wirgilego lutni, Tersyt rumakiem Achi-lesa toczy. Zab. 10, 158. Zabi. Dobry jeździec, co się tyczy kształtownego toczenia koniem podług miary i czasu. Gorn. Dw. 32. — Similit, Ten chytry zwodnik umie misternie toczyć tymi błazny swemi. Rej. Post. Liii. Hełm na nim pierzem ogromnym nie toczył, I kity pozbył, wszystek porąbany. P. Kchan. Jer. 251. (nie kiwał, ruszał nim). Wół rozdrażniony ku górze toczy ogon kręty. Tward. Wł. 70. wznosi obracając, er fcblangelt bert 6djmeif tu bie $5(ie. Już z tobą tańca nie toczę. Past. Fid. 127. nie odprawiam, id) (tummle) tîtrtdK mit bir fet* nett &<inj me^r. Ta krok pełen rozkoszy w lekkim chodzie toczy. fini. Ow. 125. (posuwa). Oczy swoje po wszystkich uważnie toczy. Pot. Arg. 49. er mdljt fein 31u* ge umftcr, laßt feine Singen perumfreifen. Oko toczy wzrok ciekawy po upstrzonych błoniach. Zab. 13, 167. O ty, co fatów odwiecznym wyrokiem Toczysz światowe nie-jednako rzeczy. Zab. 6, 244. obracasz, kierujesz, powodujesz, władasz niemi; lenîeu, leiten, regieren. Toczyć się recipr., kulać się, obracać się; ft# ummûljcn, Çerum fugelit, Jjerum fel;ren, breiten, ummenbeu, mćtljen. Nic się lepiej nie toczy nad kulę. Zabi. Roz. 91. W koziełki jak kula się toczył. Jabi. Ez. 84. Uciął głowę Imbremu, i Trojanom w oczy Cisnął ; ta na kształt kuli na piasku się toczy. Dmoch. U. 2, 10. Śniegu bryły tym bardziej gromnieją, im dłużej się toczą. Zab. 5, 128. Powieki jego drgają, oko całe kołem się toczy. Perz. Lek. 147. Wlecze się chuda mądrość, spasłe głupstwo toczy. Kras. Wl 14. tacza się, taumelt, torreit non einer 6citc jur au« bem. Toczą się pieniądze, bo okrągłe, t. j. łacno się wydadzą. Cn. Th. 430. Fortuna zawżdy na kole się toczy, A z tym na zdradzie, z kim najpiękniej w oczy. Rej. Zw. 229 b. Uważaj sobie odmienność fortuny, jako się ona dziwnym kołem toczy. Rej. Zw. 66. Bóg kazał machinie świata pięknym porządkiem się toczyć. Kołak. Wiek. A 2. Jako co któremu stworzeniu bóg przywłaszczyć raczył, także się już to koło wiecznie a nieodmiennie toczyć musi. Rej. Zw. 2 b. Tak się to koło już zawżdy toczyć musi, aż do skończenia świata wszystkiego. Rej. Post. Iii 1. Już się tak zawżdy aż do końca musi toczyć ten nędzny a omylny świat. ib. Toczą się jakie rzeczy, idą swoim trybem, eine @adje geltt tfiren 2Beg. W naszej Rzpltej wszyscy niemal opuszczają wszystko, i pozwalają, aby się rzeczy same, jako chcą, toczyły. Lub. Roz. 419. fie laffen alleä gelten, nue e$ mili. Na świecie dziś nowym ja-kimsi obyczajem rzeczy toczą się. Lat. Kom. E 3 b. e§ gel)t fefjt alleê auf eine anbre Sßetfe. Toczy się komu, wiedzie mu się, zdarza się, powodzi sie; e$ gJÜtft, getyt »Olt

TOBOŁA, y, z., TOBOŁKA, i, z. dem.-, Boh. tobola, to- brze nim toczyć. Siar. Vot. C 3 b. Jak Euryalus końmi bolka ; Slov. tobołka; Sorab. 1. tóbowa; (Sorab. 2. to-boliza długa niebieska mucha; Carn. toboliza libella)-,

Rag. tobolaz, tobocich ; Bosn. tobolaę, tobolięa, mosc-gna-, sgep, scpagh ; Eccl. TOKOzibi|h, (cf. Germ. £aupel); torba pastusza podróżna, etu Sornifłer, eine §irtentaf(tye,

JReifetafctye. Włożył Dawid kamyki do naczynia pasterskiego, które miał, to jest, do toboły. Budn. 1 Sam.

17, 40. Przyszedł Dawid z tobołka swoją i poraził Go-liasza. W. Post. 13, 385. Pot. Jow. 5. Tobołki ziele, kaletki, thlaspi, ipirtentafttye, Slutfraut, înfctyelfraut, ta-sznik. Urzęd. 64. Syr. 1211. Kluk. Duke. i, 113, Boh. kokośka ; \ind. babulza , kobuliza.

TOĆ, ob. Ten, Tenci. '

TOCZARNIA, i, z., szlifiernia, bie    Tr. TO

CZEK , czka, w., krążek, eilte ritnbe Scheibe. Areolae mam-marum , toczki na około brodawek u piersi. Perz. Cyr.

1, 143. et 19. — Kładzie n3 głowę toczek z długą zasłoną z wysokiemi piórami. Teat. 20. b , praef, okrągły płaski kapelusz, ein rnnber flader $nt. — Toczkiem Adverb., kulając, taczając, tocząc: nmljenb, getućilji, in bie Sunbe Betreßt, fugelnb. Cymbry z Alpów toczkiem zwaliwszy się, do Włoch weszli. Faliss. FI. 122. ‘TOCZE-N1ÇA, y, z., Redimiculum, czepiec, tkanka, toczenica, ochędożenie, które białogłowy na głowie noszą. Macz. ; strój białogłowski. Sax. Tyt. 6. ein SBeiBer^nt, eine runbe Skibertyaube. (Boh. tocenice toczenie;. Odejmie pan córkom Syońskim przyprawki i pończoszki i toczenice i ja-błuszki ‘woniające. 1 Leop. Jes. 3, 19. (czepce. Bibl. Gd.).

—    Aliter : Uczynił dwa słupy, dwie toczenice , które otaczały w koło dwie kapitele na słupach. 1 Leop. 3 Reg.

7, 41. (dwie ‘gałce okrągłe. Bibl. Gd.; rnnbc Sînfliife).

TOCZKARZ, a, m., który co toczy, ber etmaS tyerummäljt.

—    Fig. Jąkał się każdy w tej krainie, zmyślny toczkarz słów swych w ślinie. Zab. 15, 201. Nagi. słowa cedzący, w gębie taczający; ber bie SBorte im 3Kunbe tyerummäljt, etye er etmaê BcröorBrinot. TOCZKIEM, ob. Toczek. TOCZNY, a, e, snadny do toczenia, leidjt JU mćtljen. (Ross. tomhłih * akuratny; Eccl. TOKMeHHŁiw, tomhuh takuteńki, podobniuteńki). Volubilis, toczny, obrotny. Maoz. bemeg«

Itd), gefetymeibig. Flexiiis equus, obrotny, toczny koń. ib.

TOCZNOSć, ści, m., obrotność, volubililas. Mątz. bie Se» meglittyfeit, ©cfcbmeibigfeit, SBaUDorfeit ; (Ross. touhoctł akuratność). TOCZYĆ cz. niedok., (cf. taczać, cf. ciec, cf. potok); Boh. tociti, toceti, toejm, taejm; Carn. tozhiti, tozhim ; Groat. tóchem ; Boss. to^htl, (cf. Germ. botfen) ; kulając obracać, walając popychać; mäljen, fortmäljen, mäljenb unb Mernb fort bewegen. Toczyć kamień, pień.

Cn. Th. 1144. Na co kamień pod górę toczyć, kiedy się Znowu na dół powróci? Mon. 15, 722. Toczyć co ciężkiego na wałkach, fort fdjieben, fort fdjleifen. Takami ziemię toczą na groble. Gresc. 156. Toczenie ciężarów na półwoziu, na karach , takach albo po wałkach. Solsk.

Arch. 18. — §. Latius: Toczyć czym, toczyć co, obracać ; wenben, runb um unb um lehren, Ijerum mćtljen, Ijin wMiett. Harcowmik toczył koniem krętym. Jabi. Buk. N

86

Słownik Lindego wyd. 2. Tom ▼.

«Statten. Wielekroé się panu najlepiej toczy, tyle się kroć poddanym najgorzej dzieje. Kosz. Lor. 127 b. Toczyć mowę, rzecz, sprawę, prowadzić, snować, przekładać; eine ©attye, SRebe »ertragen, tyalten, führen. Dziś trochę obszerniej rzecz swą przed wami toczył i prowadził. Janusz. Lig A 3 b. — Simil. Jedwabniki, robaczki, co jedwabie toczą. Cresc. 421. snują, z siebie wyprzędają ; tue Seibemmtrmer fpinnen bte ©eibe aues ftćty tyerauä, mitfeln fie auS ftc^ tyerattê. Pająk kunsztownie swoje toczy pajęczyny. Tr. Recipr. Wojna z wojny ‘roście, spór się jeden z drugiego toczy. Kosz. Lor. 143. (jeden się rodzi z drugiego , wysnuwa się). — Toczy się sprawa , ciągnie się, trwa, odbywa się, agituje się, (cf. wytoczyła się); bte 3Sertyanblimg getyt fort, bauert, wirb gefütyrt. Toczyła się ona sprawa i przewłoka aż do czwartego roku. Sk. Dz. 1012. Koncylium Trydentskie przez lat się blizko 20 toczyło. Sk. Kaz. 34 b. Toczące się teraz negocyacye między dworem Wiedeńskim a Bawarskim. N. Pam. 13, 124. obmaltenbe, fetymebenbe Itntertyanblnngen. Już teraz temu dzień trzeci, jak się te rzeczy toczyły. Odym. Św. 2, M m 2 b. Gdy się ta rzeczy scena toczy, tym czasem.... Tward. Wł. 191. Utwierdzono, aby to, coby się około biskupich skarg toczyło, najpićrwćj traktowano było , ażby do znajomości stolicy ś. przyszło. FIrbst. Art. 170. (quid ageretur). Wszyscy świadkami tego, cokolwiek się w lej mojej sprawie toczyło , długoby to było zaś wypisać, co się działo. Baz. Hst. 197. Wszystka rozmowa przez całe posiedzenie nie o czym inszym , jak o tym toczyć się będzie. Mon. 70, 681. Wojna się toczy, prowadzi się, ber frteg tutrb gefütyrt, (cf. stoczyć, staczać). Żelazem i męstwem wojny się toczą. Boh. Kom. 2, 507. Wojna nie może się toczyć bez rynsztunków należnych. Star. Vot. Dl. — Simil. Czas się toczy * upływa, bte 3<üt »erfließt, getyt batytit, »errinnt. Zaczną się wieki toczyć ku nieskończoności. Przyb. Milt. 400. Nowy rok, aby się w błogosławieństwie pańskim toczył, życzymy. Birk. Zamoj. 1. (żebyśmy go pędzdi). — §. De fluidis : Strumyk w zielonej murawie przeźroczystą wodę toczył po kamykach. Mon. 65, 168. obracał, prowadził; ber Śai mäljte fein Sffiaffcr über baö ©eftein. Toczyć łzy, cedzić łzy, wylewać łzy ; &tyrctnen »ergießen, einen îtyrünen» ftrom fließen laffen ; (Eccl. c^e30T0UHTH, cnh^mii płakać, CÆe30T0iiHbiM, Tonami« CJe3M, cjesamia, iiÆamyuiü płaczący). Widziałem Prozerpinę, która toczy łzy ustawne. Ustrz. Troi. 47. Westchnąwszy ciężko ze dna głębokie—

ztoćiti, tociti, ztaćeti; (Sorab. 1. toczka podczaszy) ; (Carn. tozhiti, tozhem ; Vind. tozhiti, tabernati » szynkować, tozhi, tezhi * ciec, fluere)\ Croat. tochili, tochim, vlevam ; Rag. tocitti, utocitti, natocitti, iztocitti ; (Bosn. toziti, utociti haurire, toęnik scaturigo); Eccl. toyhtii , Tony; cf. Graec. ztjxoj, liquefacio). Wino tam bardzo dobre toczą. Birk. Dom. 81. Ty z pełnej beczki toczysz; my drożdży nie mamy. Simon. Siei. 29. — §. Toezyć co, utaczać, tocząc robić, kształtować; etroaê bretyenb farmen, ruitben. Toczę co okrągło, okrągło czynię, glomero. Cn. Th. 1145. Garncarz naczynie toczył z gliny rękami swerni na krągu swoim. Radź. Jer. 18, 4. Anacharsis wynalazł koło garncarskie , którego toczeniem robią się naczynia. Pilch. Sen. list. 3, 71. — Toczyć, jak tokarz; Boh. saustruhowati , (cf. strugać); Sorab. 1. dreszluyu ; Vind. strushiti, strugali; Carn. draxlam ; Croat. sztrugati, strusem; Ross Tony, touhtł , brectyfeln, auf ber ©reityfclbanf abbretyen. Stoły dębowe z nogami toczonemi. Boh. Kom. 5, 169. Toczenie actio, ba3 ©rectyfeln; opus, tokarsko zrobiona rzecz, baö ©ebrcctyfele, (Sctyntjperf. Dom wewnątrz był cedrem oprawiony, mając toczenia i fugowania swe bardzo foremne. W. 3 Reg. 6. 18. (rzezanie. Bibl. Gd. ; rzeźba). Toczyć n. p. u kowala, na toczydle, ostrzyć, wecować, cf. odtoczyć, wytoczyć siekierę; auf bent ©retyftettt fttyleb fen, me^en ; Sorab. l.tozisch; Ross. Tony, touhtł. U kowala, ślusarza, gdzie siekiery, sierpy i inne naczynia żelazne na kamieniu toczą, ustawa się w korytku brużyna. Haur. Ek. 178. — §. Toczy robak drzewo etc., wierci, gryzie; Ross. Tony, touhti>, bte SBürmer nagen, serftectyerf, jerfreffen, 3. 3). (cf. Germ. ftucfen, jerfhtcfen). Cedru i drugich drzew zdrowych mól i czerw' nie toczy. Birk. Chodk. 20. Heroda robaki toczyły. Sk. Kaz. 506. bte 2öür* mer tyaben ttylt gefreffeu. Robacy mię toczą, robaczywieję, vermiculor. Cn. Th. 918. Krety jęły ziemię ryć, w koło i toczyć i psować. Kieme. P. P. 125. — |*. Toczyć, kogo, otaczać; umringen, umgeben, etnfetylteßen. Z tyłu i w czoło Niezmierzony gmin ludu toczy go około. Tward. Wł. 16. Złoty mu wieniec skronie toczy. Pot. Arg. 30. TOCZYDŁO, a, n. ; Bosn. tocjo ; Rag. tozio, zîla ; Ross. Toniuo, (TOUHÆbiUHKb ostrzyciel, szlufierz, TOUMbim szlu-fiernia , TOUHÆbiibiH szlufierski, tokarski; (toumo 2. prasa od wina) ; okrągło wyrobiona osła z rękojeścią do obracania. Kluk. Kop. 2, 82. ein runber ©ctylcifjłein junt 2)re« tyen. Toczydło kowalskie, szlifierskie. Kluk. Rośl. 2, 166. Fnslr. cel. Lit. TOCZYSTY, a, e, — o Adverb., okrągły, go, I tocząc z oczu nieprzebrane zdroje, Rzekła....    jak toczony; runb, une gebrectyfelt. Ręka pełna, toczysta.

Odym. Sw. K k 3. Magdalena łzy toczyła obfite mistrza    Teat. 20. b, 205.

płacząc kochanego. Odym. Sw, 2 , / i 2 b. Nie usypia w Pochodź, sub : Tok.

[tein , Sucîftein ; kamień wapnisty, osiada z mułu w wodach. Kluk. Kop. 2, 93, Vind. tuftizh, srabliu resatinski kamen, resatizhna pezh , mervlenjak.

zimne nocy, i łzy ustawicznie toczy. bib. Hor. 70. Zi- TOF, u, m., [dziarstwo 2], lophus\ Germ. ber $of, $of* mor. Siei. i 45. — Similiter : Duch popada mi syna, iż gwałtem krzyczy, a on go tłucze i rozdziera , tak iż piany toczy. 1 Leop. Luc. 9, 38. — Recipr. Toczyć się * płynąć, fließen, »ergoffen merben. Z oczu mi się toczył stru-    TOINA, TOJNA, y, i., ziele, apocynum\ u    nas jeden jest

oo-

mień łez obfity. Zab. 1 102. Nar. Toczyły mu się łzy    gatunek, toina puchowa. Kluk. Dyke. 1,    46. jadowita,

z oczu. Staś. Nwn. 2,    0. — §. Transi. Toczyć trunek ^unbötob. TOJAD, u, u, m., ziele, wilczy jad, aconi-

jaki z beczki, staczać, wytaczać, przetaczać, z czopu    tum, SBoIfâtüUrj, Sturmtyut. Syr. 1383.    Kluk. Dyke. 1,

ści, i. ; {Bosn. tojaga*

682

T 0 C Z Y C.

TOCZYDŁO - TOJEŚĆ.

wypuszczać; ein ©etrânf îapfen, abjapfen, umjapfen; Boh.    5, Ross, uapb Tpaßa. TOJEŚĆ,

laska), u Ruśniaków tojeścią mianowany. Syr. 1583,    Tok; Boh. tok; Boss. tokt> ; ciek, cieczenie; ba0 $lie*

asclepias ; Carn. faroneka astoklep ; ©cfnnalbenttiurä, ©tfC    $en, ber §lnf!ś, ba0 ©rgießen. Tok zbytni krwi z nosa abo

ttmrjel. Kluk. Dykc. 1, 6. Tojeść, vincetoxicum. ©ctynml&en»    z ust. Syr. 602, (ob. Krwotok). Kocyta łzawy strumień

fraut. Kluk. Bosi. 2, 263. Tojad mordownik, pospólstwo    spadnie, a pobrzeże Flegeton z Acherontem cichym tona wielu miejscach Czarnobylem, ogrodnicy bernardynem    kiem rzeźe. Zab. 15, 12. Kniaź. — (TOKAJ, -aju, w.,

zowią. Jundz. 286, Ross. mopæobhhkb, npocTpiiBHaa Tpa-    miasto Węgierskie, sławne przez swoje wino. Dykc. Ge-

Ba. Tojeść wielka, lysimachia, SBeibrid), rośnie kolan-    ogr. 3, 123, £ofap. TOKAJSKl, a, ie, n. p. Tokajskie

kowato na miejscach wilgotnych. Kluk. Roił. 2, 26.    wino. Krup. 5, 102. £t>faper). — TOKARNIA, i, i.;

Kluk. Dykc. 2, 105; bazanowiec wielki. Syr. 1258.    Boh. saustruh ; Sorab. 1. dreszlarna, werczelna ; Vind.

TOK, u, m., toczenie, kolenie, obrot ; ba§ Untbre^eit, 2Bäb vertiuna klop, fukalu, strushna, strugauna klop; Ross. jen, bie SBenbung. (Slov. tok fluxio, jluxus; Carn. tok    dam», CTaiiOKB, TOKapim; warsztat od toczenia n. p.

tumor, bisaccium; Croat. et Hung. tok theca; Ross. toicb    tokarski, garncarski krąg, bie ®rel)f$etl>e, Srecf^lbanf,

potok, cf. ciek). Światła te niech dzielą dzień od nocy,    îôpfetf$eibe. Glina na stołku abo tokarni garncarskiej,

a wiecznemi toki Niech znaczą dnie i pory i koliste ro-    wyrabia się na misy, talerze, garki. Kluk. Kop. 1, 315.

ki. Przyb. Mili. 222. Bóg niebu dał to, iż tok swój ro-    Tokarnia do toczenia, dębowa, sosnowa, bukowa; drąg

•zumnym biegiem swym zawsze odprawuje, i nigdy toku    zaś do niej grabowy, dębowy. Kluk. Rośl. 2, 166. Ciafo

swego nieuchybi. Podiv. Syon. A 4 b. Podw. Wróż. 39.    jej właśnie jak z tokarni. Morszt. 18. wie gebrecfyfelt, tnie

Co wam otuchę dobrą uczynić może, to jest własny tok    eilte $0(fe. TOKARKA, i, z.; Boh. saustrużnice ; co się

szczęścia Janusz. Oksz. C 4. — Fig. transi. Pewność o    tokarstwem bawi, bte 3)red)01erinn. tr. TOKARSKI, a, ie,

pomyślnym toku negocyacyi. N. Pam. 13, 125. o po-    do tokarza lub tokarstwa należący; Boh. saustrużnj, sau-

myślnym biegu, postępie ich. — Anat. Barkowy tok,    strużnicky; Sorab. 1. dreszlarski ; Slav. strugarski ; Croat.

pociąg łopatki, acromion. Perz. Cyr. 33. bie    beë    sztrugarszki ; Ross. TOKapeBE, TOKaptiHH, TomuiLHŁiH;

©d)ulterblatte0. — §. Tok ciała, tcczność, kształt toczny;    Ecel. TaKapHUH, Stehler«. Tokarskie dłóto (Bosn. ostrug).

©CttMnbtijeit, ©efdjicfttyeit be$ i^ôrperê. Klacz przedziwnego    Tokarskie heblowiny, tokarskie wrzeciono, wałek. Cn. Th.

toku. Teal. 7. c, 28. Co za tok, co za figura! Teat. 56.    1145. Tokarska robota Ross. TOnKa. TOKARSTWO, a,

c, 42. — Tok, kształt, sposób, foza , maniera; bte ©e*    n. ; Boh. saustrużnićtwj ; Vind. strushnia , strugaria; Croat.

fiait,    , SOłanier. Urzędnicy dywanu różnią się od in- sztrugaria ; Eccl. TOKapcTBO, TOKapHOe xy^otKecTBO ; Ross.

szych osobliwszym tokiem zaw®ju. Kłok. Turk. 55. (kro-    TOKapcTBO ; sztuka tokarska, ba0 Srecfyfeltt, bie ®red)fel*

jem). Te panienki nie takie filutki, jak Warszawskiego    fünft, baß ®red)0lerfianbtt>erf. Król Zyg. August tukarstwo

toku dziewczęta. Teat. 35. b, 29. I na krajów i wieków    pięknie robił. Petr. Pol. 213. TOKARZ, a, m. ; Boh.

zważaj obyczaje, Różny tok czucia, różny rząd i wiek    saustrużnjk; Sorab. 1. dreszlar, wereżelnik ; Carn. drax-

nadaje. Dmoch. Szt. R. 51. Algebra na tok języka Pol-    lar, lęsasuk; Vind. strugar, strugavez, strushnik ; Croat.

skiego przerobiona. Ustrz. Alg. praef. — §. Tok, toczę-    sztrugâr, ferkach ; Slav. strugaes; Bosn. strugar, bglju-

nica, strój na głowę, citî 5Î0pfpu(). Tok panieński z bia-    dar, koji strusge okrugom; Eccl. TOKap'B, to^ołhhki;

łemi piórami. Teat. 20. b, 178. — §*. Tok, na Rusi:    Ross. óajaciiHKB, TOKap’B; rzemieślnik od toczenia gałek,

klepisko, bojewisko. Dudz. 31, bie Drefcfjtenne. Pójdźmyż    lalek etc., ber 2)red;01er, cf. Germ. 2)ocfe.

już za rolnikiem, co powraca z toku Niosąc w spichlerz Pochodź, od słowa, tok, (cf. tknąć); taczać, do taczać, zapasy dla głodnego roku. Tom. Roi. 95. — §. Tok do    dotoczyć, nataczać, ob taczać, obtoczyć, otoczyć, otok, po-

kopii na koń, w który się kopia wstawia, żeby mocno    tok, potoczny, przetak, przetaczać, przetoczyć, przytoczyć,

stała przy jeźdźcu , ber 8anjenfd)uf>. Trzeba do kopii toku,    przytaczać, roztok, roztoczyć, roztaczać, stoczyć, staczać,

w toku jezdni kopią stawiają. Alb. na Woj. 9. Woli    stoczek, stoczki, utoczyć, utaczać, wtoczyć, wtaczać, wy-

ogromne drzewm dźwigać w toku, <Łuk tęgi ciągnąć....    toczyć, wytaczać, zatok, zatoczyć, zataczać, zatoczysły.

Pot. Syl. 87. Wielkie w rzemiennym drzewa niosąc to- TOKOWAĆ med. niedok., parzyć się, o niektórych ptakach, ku Poszli do siebie oni dwaj rycerze. P. Kchan. Jer.    od głosu, którym się w ten czas wabią; ftd) paaren, loc*

143. Za wytrąbieniem trzecim, drzewo w toku złożył. P.    fen, i)0H gennffen Vögeln; (Vind. klukati). Cietrzewie po-

Kchan. Orl. 1, 136. Bez toków trudno zażyć drzewek.    dobnie tokują, jak głuszce grają, tylko że gromadnie

Pot. Jow. 2, 75. Tok do karabina, hak, ber ^arabtnerlja’    i na ziemi. Zool. 240. Jarząbek gdy tokuje, można go

fen. Na słowo komenderującego: broń do toku! kładzie    wabić piszczałką, głos samicy udającą, ib. 240. Drop'to-

się prędko karabin w tok, zapina się folga etc. Kaw.    kuje abo parzy się na końcu marca. Kluk. Zw. 2, 203.

Nar. 413. Tok żelazny w ziemię wbity, dla proporca sta-    Ład. H. N. 50.

wiania. Cn. Th. 1145. ein $tng in ber fêrbe, ttwin bie TÓŁ, ob. Tuł. TÓLIĆ, ob. Tulić.

n. p. Wiedząc że na twardości, nie na pieszczotach dzieło rycerskie się zasadza, nie zażywają potraw smakowitych, jeno tołokna, szałamachy, *szołodusze, pszennika; co wszystko z mąki a z jagieł

TOK.

TOKAJ - TOłOKNO.

683

©tanbarte geftecft roirb. — §. Jęczmień wprzód zalać w ^TOŁKOWAĆ. Sak. Dusz. 141, ob. Tłumaczyć, toku abo w kadzi, w którćj ma być czop spodem, dla TOŁOKNO. a, n., [z rusk., jagły utarte z jęczmienną mą-wypuszczenia wody. Haur. Ek. 106.?— §. Tok, toczę- ką, ^irfenbrep 2] nie robaków, gryzienie, rycie ; ba0 9?agen ber ÜBünner îc. , baö 2öii(ilen, ©raben. Krety, wstrzymajcie się proszę, Od tego rycia i toku! Nieme. P. P. 125. — §. De fluidis:

684

TOŁOMBAS - TON.

hol; Slov. zwuk, hlas, prizwuk; Sorab. 1. zénk, (ob. Dźwięk); Garn. glasin, (ob. Głos); Vind. glafs, fhtima ; Croat. zvenk ; Bosn. zéek, zvék, zvecjanje, zvon, zu-cenje; Rag. zvék, zvoon, (cf. dzwon); Ross. 3BOHï, 3ByKï. Głos, ile się z jednego na drugi odmieniać może, zowie się tonem. Kpcz. Gr. 3, p. 12. Łagodność jego mowy, ton przyjemny tkliwy. Teat. 46, 23. Odmieniają głos sobie, i osobliwszych w mówieniu tonów zażywają. Mon. 67, 499. W muzyce tonów jest siedm, te są: c, d, e, f, g, a, h; ton w notach poznaje się przez linią, na której, lub nad którą jest położony. Magier. Mskr. Wziąwszy bandurę, ze wszystkich tonów, od ut do sol skoczne wygrawał tańce. Zab. 13, 61. W muzyce ton, do którego inne odnosimy, nazywa się tonem głównym. Hub. Mech. 147. Wysoki ton w muzyce, t. j. cienki, w nótach na wyższćj linii położony. Magier. Mskr. Niski ton w muzyce, t. j. głęboki, gruby, w nótach na niższej linii położony, ib. — Transi, varie: Tony, słowa, mowa; Töne, SBorte, iRebe. Nigdy tak piękne usta przyjemniejszych nie wydały tonów. Weg. Marin, 1, 57. — Ton, sposób mówienia, tłumaczenia się, postępowania; ber Ton, bic 2lrt, bie SRanier. Już też czas odmienić te .tony, dosyć tych pieszczot, nie jesteśmy dzisiejsi małżonkowie. Teat. 15, 17. Śmiać się z drugich, jest to ton wielkiego świata. Kras. Rod. 2, 105. Człowiek wielkiego świata, przejął modne tony. Teat. 53. d, 44. Do mody stosować się należy, żeby uchodzić za ludzi umiejących żyć, i za ludzi du bon ton. Teat. 19. 6, 7. Powszechnym zaczyna być tonem , nie tak czynić , jak dawniej czyniono. Kras. List. 64. Ludzie dobrego tonu Teat. 48. b, 5. Ponieważeś z tego mi zagrała tonu, poradzę ja sobie. Teat. 10. b, 48. Powziął ton decydujący, jakby na trybunale siedział. Kras. Pod. 2 , 253. Ton zuchwały, niby wyroki jakie wydający. Mon. 70, 546. Te śmiałe tony urażać mnie powinny. Teat. 55. d, 45. Ton brał z nami despoty. Teat. 45, 1. Życzę zniżyć trochę tony, Bądź cokolwiek względniejszy a mnićj naprzykrzony. Treb. S. M. 113. Nie jest to pierwszy ton, który ona podnosi i spuszcza. Teat. 19. c, 100. Otóż to przecię teraz spuszcza z tonu. ib. 54. b, 26. et 17. c, 9. (spuszczać z basu na kwintę, bert To.’t fierabfitntmen, skrzydła obwiesić). Pan szambeian daje sobie też tony. Teat. 19. c, 101. (powagę stroi, imponuje). Żyją według górnego tonu. Pam. 85, 1, 867. z pańska.

zrobi, soli trochę a słoniny przydawszy. Star. Rye. 37,

Ross. toæokho , suszona mąka jęczmienna, gebörrteS ©er« ftenmepL

•TOŁOMBAS, ‘TOŁUMBAS, ‘TUŁ0MBAS, a,

TyjyMÓacB; turecki bębenek z dzwonkami, eine türfifdje Trommel, 3amtfd)arenpaufe. W ciągnieniu Turcy zażywają tołumbasów, coś na kształt cymbałów. Kłok. Turk. 207.

Kras. Woj. Ch. 68. — Bęben, taraban; bte Trommel,

£eerpaufe. Spiżane tołumbasy miedzianym prętem bite.

Ötw. Ow. 126, not., a bębny». Brząkano w miednicę, bębniono w tołombasy. Pot. Pocz. 61. Na muzycznych instrumentach, kotłach, tułumbasach , trąbach tam już grają. Chmiel. 1, 588. Wiec o wielki hetmanie , w twoję się opiekę Dawszy, nie skórą, ale papierem oblekę Lichy tołombas, który już lat dwa tysiąca Dochodzi, jako dźwiękiem uszy ludzkie trąca. Pot. Zac. — Anat. TO-ŁUMBASOWY, a, e, n. p. Tołombasowa błonka w uchu, membrana tympani. Perz. Cyr. 2, 181. bav5 Trommelfell.

TOŁPA, y, £.; (Ross. TO,ina, gromada ludzi, pułk), n. p.

W Ruskich krajach po wsiach najdują się słone wody, z których prasołowie warzą sól, iw tołpy formują. Syxt.

Szkł. 104. [powinno być stołp, ob. Stołpiasty 2].

*T0ŁSTKA, i, z., [cf. kołstka » kolczyk 2]. n. p. Ziarnek rumiennyeh ziela Sowia strzała , na Rusi, w Litwie i na Podolu zbierają do farbowania tołstek. Sijr. 84.

TOŁUB, TOŁW, ob. Tułub.

TOM, «‘to-rn, «to ja, ob. Ten. <

TOM, u,

Tl/eil eilteâ ïhldjô, ber Skltb. Wiele ogromnych tomów napisał o rzeczach, których sam nie rozumiał. Zab. 6, 340.

— §. W górnic.: Tom, stawik z którego woda w rynny ciekąca rudę myje, im 53er$m. ein flelitcr TetJj, barani baö SBaffer tit bte fRiitnen gcl)t, ba3 ®r$ ju roafdjett. Tr.

TOMAKOWKA, i, z’., wyspa na Dnieprze, sławna bronieniem się na niej Kozaków. Dykc. Geogr. 3, 123;- tego nie wiem, czy ta wyspa Kozacka nie od Tomos, onego dawnego miasta, tak jest rzeczona. Biel. 3. eine îDntepertnfel.

TOMBAK, u, to., mieszanina metaliczna prawie czerwono-żółtawa. Kluk. Kop. 2, 340; złoto sztuczne. Kruml. 199,

Germ. ber ®ombaf; Garn. median.

TOMASZ, a, m., TOMASZEK, szka , m., TOMEK, mka,

, TOMUŚ, ia. m., TOMECZEK, czka, m., TOMUNIO,

TOMCIO, TOMKO dem., imię męskie, Tfiomaö; Boh. Tomas, Tuma, Tomjk; Slov. Tomas. Przyjdzie zima, uchowaj boże, żeby mały Tomcio miał wyjść na dwór. Mon. TÖN, ob. Tuńczyk, ryba.

71, 106. Łapaj Tomku, póki na pomku. Rys. Ad. 34. TON! słowo komenderujące, eilt Sefe^l^aber « 2Bort «, fiait! (łyka drzeć i t. d.). — Allud. ad: Oto masz! ba paft! Ognia! ton! tuj! cel! pal! Kaw. Nar. 280. Na słowo Lepszy Tomasz, niż Niemasz. Jag. Gr. B b. Mymbyś za- ton! pluton się zastanowi; na słowo marsz, robi trzy biegł wadom, Byś na mnie rzekł o Tomasz, abo na się raźne kroki; na słowo tuj, gotuje się. ib. 298.

Jadam (ja dam allud. ad Adamum). ib. Bodaj Oto i To- TOŃ, i, z., TONIĄ, i, ź. ; Boh. tune ; Sorab. 2. ton;

Ross. TOHfl, TOHBKa; — 1) głębia wody, cf. topiel; bte Ttefe, tiefer Ort im SBaffer. Miasto jest, gdzie toń przed-tym była Amfitryty. Zab. 8, 367. Kniaź. Dzieliwszy się wprzód Nil, znowu wszystkie odnogi w jednę toń łączy. Bardz. Luk. 184. Psia Scyla Sykulskie oszczekuje tonie. Zebr. Ow. 162. Dla gorąc.ości wiele rzek w toniach swoich powysychało. Krom. 709. — Alleg. Trudno było na

to. ; Ross.

to. ,

z Greckoiac., dział księgi, wolumen ; ber

w.

masz żył w Sapiehów domu. ib.

TOMIK, u, to. , dem. Nom., tom, ein Sanbdjeu eines SBerfö, ein Heiner 33anb, Tljetl. TOMOTWOR, a, m., n. p. Cy-cero jeden z najmędrszych i najkształtniej piszących to-motworów. Mon* 70, 41. co wiele pisze, autor wielu tomów lub dzieł, ‘mnogopis, ein SStclfdjretfier.

TON, u, w.; Germ. ber Ton; Lal. tonus etc.\ Boh. hla-

TONĄĆ - TOPE J K A.

TOPIĆ.

685

t© odpowiedzieć; żeby wybrnąć z tak głębokiej toni, TOPIĆ cz. niedok. ; (Boh. topili, ztopjm , ztopiti; (2. topili udał się do xiąg. Kłok. Turk. 136. — §. Tonie, miejsce    w piecu palić, tapati nuufragium facere ; Sorab. 1. te-

na jezierze upatrzone do sieci, mają być ze wszystkim    pim , tepu mer go ; Carn. topim , stopim , 1) liquefacere,

oczyszczone. Kluk. Zw. 3, 255. trt t>er ^tfc^ere^, eitt ©tri#,    2) mergere, tôp * armata ; Vind. top;*‘.i, potoniti , vtopiti

ber mit 3ÎCf)en umflellte Stritt 2ö«ffer3. W jezioro wwiąza-    mergere , topiti, stopiti, restajati * roztopić; Croat. topim,

nie dawane być ma według wiadomości, jako wiele toni    ztópiti, z.tópliam calefacio, (topel » ciepły, cf. Lat. tepidus ;

w którym jeziorze będzie, każdą tonią stanowiąc za 24    vtaplatisze, vtopitisze * utopić się; Hung. tóplalom foveo ,

nutrio ; Croat. et Slav. top [z tureck. 2] bombarda, topi— gia librator tormentarius) ; Bosn. topiti, topliti, stopliti * cieplić , grzać fovere, calefacere ; stapati, natapiti madę-facere ; Rag. toplitti, stoplitti calefacere, topitti , utopitti, submergerez Ross. TonHTb, toimio palić w piecu, cieplić, topić mergere, topić, roztapiać liquidum facere, CTanMBaTb, iicroniiTb wypalić piec, przetopić wszystko ; KfCTonHHKb palacz piecowy, MCTOiuie opałowe drzewo , TOiuca palenie w piecu, noran.uiBaTb porozta-piać, nieco napalić ; yroiWTb, yTaH/iHBaib uwarzjć, yro-naTb, yroiiHyTb, HCTOimyTb, ncToiiaib, yronyrb utonąć, Tonyuia grzązki; cf. Hebr.byj tabal, intinxit\ ta ba, immer sus est; Aeth. pciiit in aquis ; cf. Graec. rTcpog locus palustris, uhginosus ; cf. Germ. Tiefe ; cf. liai. tufare; Germ, taufen, taudjen) ; — g. 1. pławić, pogrążać, zanurzać w wodzie, Cef. tonąć); (dek. utopić); iu3 SSaffer taudjen, fenfen, erfaufen, oerfeitfen. Od mieczam ja chciał ginąć, baby tylko topią. Pot. Arg. 198. (czarownice topią). Myślę iść topić się do Wisły. Teat. 43. b, 69. (ich Witt Utici) erfaufen).. Topi sternik bogactwa je-dnejże godziny, Które troskliwie zbierał z dalekiej krainy. Teat. 46. d, 47. Rozpalone żelazo węglami, Które wyjąwszy kowal krzywemi kleszczami, Topi w wodzie, to zatym pryska zatopione, l popiskuje w mokrzy ciepłej zagrążone. Zebr. Ow. 302. — Tr. fig. Psy dzika dopadłszy, topią w nim swe zęby. Minsk. Ryt. 2, 109. (utapiają, zapuszczają). Wzrok swój w ziemi topi. Bardz. Trag. 237. Orlik topi w słońcu wzrok. Tward. Wł. 6. Raz chmurną twarz ku niebu wznosi wysokiemu , Drugi raz w nizkiój ziemi topi swe źrzenice. Otw. Ow. 551.

( fte nerfenft tfjren 231tcf in btc dśrbe ; wryte ma w ziemię oczy). — §. 2) Topić kruszec etc., stopić dok., roztapiać, pławić, rozpuszczać, zlewać; fdjnteliett, serfc^meljeu, jer» fließen laffett; Sorab. 1. żkru; Vind. spufhat, arspufbat, respufhati, variti (cf. spuścić wosk, łój), prelijat, ( cf. przelać) ; Croat. czvreti, czvrem, zeezviram , latîm; Ross. ToniiTb , cnaaBHTb, cn.iaBMTb, cn/iaBMBaio. Gdy się tęgie ciało za pomocą ognia w płynne obraca, mówimy, że się topi, a sarnę tę pracą zowiemy roztapianiem. Kruml. 179. Pobrał od nich kołstki , stopił i wlał je w' formę. 1 Leop. Exod. 52, 4. (spławił je. 3 Leop.). Wszystkie niepotrzebne dzwony stopione, a z nich drobna moneta bita zostanie. Gaz. Nar. 1, 273. Topienie, spławienie, rozpuszczenie przez ogień Ross. ruiaBKa, cniaB.ienie, ciuaBMBaHie. — Fig. tr. Topić swój majątek, marnować go, rozrzucać; burdjbringen, ttCtfdjlenttttett, »ergeuben ; Sorab. 1. topluyu, newużitne pżetżinarn, (to-plerski rozrzutny). NB. Jak słowo Pławić przechodzi ze znaczenia zapuszczania w wodę do znaczania roztopu przez ogień, tak też podobnież słowo nasze Topić zna-

groszy. Stat. Lit. 217. — Tonią, połów, tyle ryb, ile jednym połowem wyciągniono; dît 3^ fo »tel SifdjC al3 auf einen 3u0 gefangen werben. Gdy rybitwowie łowili, pewny człowiek tonią jedne zakupił u nich. Warg. Wal.

116. Przedali mu rybią tonią. ib. — 2) Transi, fig. Tonią, niebezpieczeństw-o, zły raz; ©efa^r, äußerfle 9łotl);

Jdccl. TpnoKaancTBO, Be,umaMUiee Hecnacrie. Z rozmaitych ctoihitb, przygód i z szkodliwych toń za świętą opatrznością dziwnie wychodzimy. Żarn. Post. 3, 520 b. Ze złej toni Rzplta wyszła. Star. Hyc. 55. Nieustraszone męstwo So-• bieskiego wyratowało kraj z ostatniej toni. Pam. 85, 2,

257. I Halicz, który już był na złej toni, odzyskał Kazimierz. Biel. 105. Któryż bóg z tej cię toni, która wie-dma swemi, Lub czarownik wydźwignie zioły Tesalskie-mi. Hor. 1, 124. Próżno się śmierci boim, żaden się tej toni Na świecie nie uchroni. Petr. Hor. 2, B 4.

Wszyscyśmy w tejże śmierci toni. Odym. Św. 2, H h 2 b.

Gdy już nam przyjdzie na zgonnej toni, toż dopierko do boga. Rej. Post. S s 6. Tobeögefaljr, Sebenśgefafyr. — TONĄĆ med. jedntl. ; Boh. tonauti, ztonauti, ztonul, ztonu ;

Rag. tonutti ; Bosn. tonuti ; Croat. tonem, tonulszem;

Eccl. tony ; Ross. TOHyTb ; pogrążać się, tnt. SÖaffer jttt* fen, hinunter ftnfen, in ©efafjr fomrnen ju erfaufen, Piotr, póki ma wcale wiarę, chodzi po wodzie, jak po suszy; a gdy jej naruszył wątpliwością, poczyna tonąć; i utonąłby był, by go pan nie ratował. Sekl. Math. 70. Gdy począł tonąć, zawołał: Panic! ratuj mię, tedy natychmiast Jezus wyciągnąwszy rękę, ujął go. 3 Leop. Math.

14, 30. (gdy się począł zanurzać. 1 Leop.). Kto tonącemu pomoc a .popłynąć po niego chce, ma mieć dużą siłę, aby go on tonący nie utopił. Sk. Zyw. 2, 200.

Kto tonie i gołego się miecza chwyta. Rys. Ad. 22 ; i miecza i ciernia. Cn. Ad. 1165; i wiszu się chwyta.

Pot. Arg. 58. I brzytwy się chwytamy, gdy toniem. Pot.

Arg. 271. (wszystkich sposobów używamy).— Okręt tonął. Bardz. Luk. 13. baä ©djijf fan!, fteng au unter ju ge» fieu. W jednym okręcie płyniemy, Jednakoż wszyscy toniemy. Dar. Lot. 2. Nie tonący, nie pogrążny, co nie utonie , nie idzie na dno, immersabilis. Cn. Th. 533. et

514. ntdjt erfaufenb, uerftnfenb, unuerfenf&ar.

Pochodź, utonąć, zatonąć, po tonąć ; cf. topić.

cruiaBKa,

TONEK, nka, m, dem. Nom. ton; ein Tönc$cn. Tonek po-dufały. Teat. 28. b, 29.

na

*T0NIEG [z mazur. 2], ob. Taniec.

*‘TOP , ob. Topiel. TOPACZ, herb ; sępie skrzydło ; hełmie trzy pióra strusie. Kurop. 3, 52, ein SBaupeu.

TOPAZ , u, TOPAZYN, a, m, klejnot przeźroczysty, wysokiego żółtego koloru i w samym ogniu trwałego. Kluk.

Kop. , Sienn. 339. Germ. ber TopaS.

TOPEJKA, ob. Tupejka.

tara pochodzi z białej głowy brzemiennej, która utonie; lecz gdy pasterze będą pijanemi , kiedy napawają bydło gotowy topielec będzie. Haur. Sk. 100. TOPIELISTY, a, e, — o Adv., pełen topielisk ; Ross. Tomtift, t)oU ferfdjltutbe. Rzeka ta bardzo błotna i topielista. Biel. 300. Brzeg głęboki, piaszczysty, topielisty. Archel. 2, 156. TOPNIEĆ neutr. niedok., stopnieć dok-, (Ross. to-iuryTL tonąć); roztapiać się, rozpuszczać się, rozpływać

się; fifyneljett, jerf($me4en/jer(je$en, serfUeßeit ; Boh. od-gihnauti; Sorab. i. źkru szo, rozbeźu szo. Piec idzie, gdy w piecu ruda topnieje ; przeciwnie stoi t> gdy w nim ognia niemasz, gdy ruda nie topnieje. Os. Zel. 80. Topnienie, liquefactio, gdy ciało stałe mocą ognia zamienia się w płynne. Sniad. Chem. 31. Wosk rozgrzany topnieje. Auszp. 43. Dopiero się ojcu lwem stawiła; już ci teraz jak wosk topnieje, i na wszystko pozwala. Teat. 16, 17.— Fig. Topniał z radości. Weg. Marm. 3, 33. Z wesela niewysłowionego Wszystka na sercu i duszy topniała. Odym. Św. D 4 b.

Moskali pod Oczakowem stopniało. Kur. Pet. 331. zginęło, przepadło; fte ftnb gefdjuttoljen, geblieben, mttgefommen. STOPNIAŁY, TOPNY, a, e, roztopiony, stopiony ; Ross. ciuaBjeHHHH,    gefdjmoljen. " Srebro pięć kroć

topne. Anakr. 22. — §. Topny, TOPNISTY, STOPNISTY, snadny do przetopienia , mogący być stopionym ; , Vind. restapliu, spufhanliu, svarliu ; Ross. njiaBKiu, naaBOKŁ, imaBH.iLiiŁiM, fdjmcljbar, Ictćf;t ju [djineljett. W ognistym płomieniu ołów trzyma topny. Hor. 1, 165. Zab. 5, 297. Nar. Topne w kupę znosząc miody Pszczoły sok rozkładają w woskowe przegrody. Pilch. Sen. list. 2, 375. Rzeczy niestopniste. Staś. Buff. 46. Nietopnisty, non li-quescens. Cn. Th. 533. Góry niestopniałemi lody przykryte. Staś. Buff. 274. TOPNISTOŚC , ści, z. ; Ross. njaBKOCTL ; snadność bycia roztopionym , bte @d)eljbar!ett.

Pochodź, dotopić, dotapiac , potopić, potop, potopoivy, stopić, stapiać, roztopić, roztapiać, utopić, utapiać, zatopić, zatapiać, zatop; fortassis etiam topola.

czy mergere i liquefacere. Atoli za skazówką dyalektów, w których słowo topitti, toplili znaczy cieplić, grzać, trafimy na zrzódło teplÿ t. j. ciepły ; zatym wszystkie znaczenia za ich pomocą tak pogodzić wypada ; topiti *

Przeszło 40000

1) calefacere cieplić, 2) liquefacere roztapiać, 3) mergere, n. p. w roztopię, w odmięczy. TOPIALNY, a, e, do roztapiania służący, ©djntel^, ©teß «. Piece doświadczalne i topialne, fusoriae. Kruml. Chym. 23, (Carn. stopniza, plavsh; Vind. spufhauna pezh, plaufh, res-zviralniza * piec topialny; Ross. ropHOBHH od pieca to-pialnego) ; Carn. rostopniza « tygiel topialny, Kufle topialne, coni fusorii, ©ießtmcfel. ib. 48, (Ross. no4TonKa podnieta). TOPICIEL , a , m., roztapiacz, roztopi ciel, ber Sdjmcljer; Vind. spufhavez , spufliar,. varitnik , varez, restajavez; Ross. cniaBmHKt, n.iaBHJtmim ; Boh. topić, f. topicka ; Croat. topitel calefaclor, f. topitelicza. TOPIEL, i, z., "TOP, u, m., TOPIELISKO, a, n., przepaść w-odna, tonią; cm ŚBafferffrubel, 20afferfd)lunb, Slbgrunb tnt SBaffer; pr. et fig. Sorab. 1. kużow>; Croat. posiralische ; Vind. poshiralifhe, verlulez, vodnu vertovilu , vtonifhe, vto-niuna jama, potoniuniza, podtezhifhe , (stoplina s szmelc ;

Carn. toplina) ; Ross. Tont. Alexander bez wiatrów przebył Pamfilijskie topy. Chrośc. Fars. 47. Okręt rznie śmiało sztabą swą morskie topiele. Mon. 73, 269. W ten czas po morzu lawirować, gdy wszedłszy cnej synowie Ledy promieniem morskie uciszą topiele. Mon. 71, 344.

W deszczów bujnym topie Sami z k*ońmi się nurzali.

Chrośc. Luk. 113. Jużeśmy, choć przy brzegu blizkim Smutnym szli w gardło śmierci topieliskiem. Pot. Syl.

312. Przebywszy naw-ałność, sama ledwo od topieli ocalona, na ląd wyniosła zwłoki ojcowskie. Ossol. Sen.

27. Chciwych morze żeglarzów’ pogrąża topielą, Zagęszczone pogrzeby. Hor. i, 127, Min. Gdzież gościniec, którym wierni mijaja tę topiel czvścowa. Żarn. Post. 3,

730 b. TOPIELEC, lca , m., TOPIEŃ, pnia, m., 1) człowiek, który we złej toni jest, albo z niej wybrnął, abo w niej został* rozbit ; Boh. tâpac; Rag. utopjenik, utopnik ; Ross. yiomieHHHJCL ; Eccl. toiijiłih , KopaójeKpy- TOPOLA, i, i., *TOPOL; (Boh. topol, linda; Carn. topol, miirejb, ('KopaÓJeKpyuiy naufragium facio)-, eitt ©cfytfflmb topólna , jesîka , jagned ; Vind. topol, jagned, jagneda; djtger, ber ber SBafferśgefaljr fnurn entgangen, ober and) ba*    Sorab. 2. topol; Sorab. 1. topow ; Croat. topól, trepe-

rin umgefommen tft, ein (Srtrnnfner. Topień morski, któ-    lika drevo ; Bosn. topola, trepetglika; Rag. topola; Slav.

ry okręt rozbił. Volck. 595. Napełniło się jezioro mar-    topola, jatlan, (cf. jabłoń); Ross. Tonojib , ocoKopb 4y-

twemi 'ciały, a woda topielcami zaśmiardła połów rybny    niHCTan balsamowa topola , paiicKoe 4epeßo) ; Lat. po-

zatrzymywała. Nar. Hst. 3, 65. Wszak się nie zbraniam    pulus arbor ; Gall. peuplier; Germ, btc Rappel, ber $ap«

śmiertelny umierać Tylko nie chciejcie mnie bogowie tak    pelbaunt ; drzewo pierwszej wielkości, dwojakie, biała

haniebnie zbierać Topielcem, z świata. Zab. 13 , 140.    topola i czarna. Kluk. Rośl. 2, 34, (ob. Osika). Topola

gałęzie ku drzewu ści—

ma

686

TOPIALNY- TOPNIK.

TOPIELISTY - TOPOLORODNY.

Archita nędzny topień, wiatrów igrzysko, W trosze li-    Włoska, bte 20dlfd)e Rappel,

chego ma prochu łożysko. Hor. 1, 131. Nar. Widzi    śnione, i w rośnieniu niejaką piramidę wyraża, ib.

wybawionych na desce topniów z toni. Bardz. Trag.    67. Wodoluba topol. Zab. 9, 218. TOPOLINA , y, z.,

231. Naufragus, topień morski, który łódź złamał, stra-    topolowy gaj. Cn. Th. 1146, Carn. topolje ; Vind. topo-

cił na morzu wszystkę majętność swoje. Mar,z. Z to-    lje, topolovina, jagnedje ; Croat. topolovina, topolje;

pniów ten i ów się włóczy z swą deską , prosząc chle-    Bosn. et Rag. topoliscte ; Ross. TOnOÄbHHK'b , baê Rappel*

ba. Min. Ryt. 4, 55. Topień ze mnie, grążnę snadno    nuübdjen. Gdyśmy już byli w topolinie .... Przyb. Ab.

Wszystek na dno. Kchow. 113. Bardz. Luk. 84. — 2)    46. — §. Drzewo topolowe, drzewo z topol, ^appelfyolj;

Topielec, Topień, TOPNIK, a, m., strach wodny; ber    Carn. to polvina ; Rag. topolina , topolvina. "TOPOLISTY,

9łtr, etn SBaffergefpenft. O topielcu powiadają , że zwykł    a, e, n. p. Topolista rzeka. Otw. Ów. 35. nad którą du-

w rzekach panow-ać, i bydła rozmaite topić; że jego na-    żo topoliny, tfofl Rappeln. "TOPOLORODNY n. p. Pa-

dus. Hui. Ow. 168. (pappelntragcub, populifer). Subst. “TO-    dla, Trzymający się twojego prawidła,    ib. 74,    38. Zbłą-

POLORODZCA Sperchićj, populifer Spercheos. Zebr. Ow.    dzileś od toru prawdy, odstąpiłeś od    gościńca sprawie-

19. TOPOLOWY, TOPOLNY, a, e, do topoli należący;    dliwości. Pociej. 158. Tor do żywota zbyt    nie obfity,

Boh.- topolowy ; Rag. topolöv, topólni ; Bosn. topolov ;    Ale do śmierci gościniec bity. Kchow.    142.    Nie tać to

Croat. topolov; Ross. toiio.iobmh, Rappel». Topolowa    jest droga    i tor spokojnej    gościny. Suszyć. Pieśń. 5, B

maść, aegirinum. Cn. Th. 1146. Topolne drzewo. Lib.    2 b. Nuż    tym torem, za    tą nędzną a upadłą Magda-

Hor. 109. TOPOLOWKA , i, z., rodzaj rośliny, alcea    leną. Rej.    Post. Ff f 6. Idzie chwalebnym dawnych po-

Linn., Sipmarfrflllt, ^appelfraut ; u nas jeden gatunek    przedników    torem. Zab. 12,    65. (śladem, ścięgnem). Czy-

jest różowej, Sîofenppapel. Kluk. Dykc. 1,19; Ross. poæa. nil mu mieczem tor na zachód cały. Suszyć. Pieśń. 3,

H 3. (miejsce, rum, drogę mu otworzył, utorował). Tor życia, sposób życia, tok życia; bie 8eben?art, ber Sebenêtwcmbel. Staraj się równy zawsze utrzymać tor życia. Pilch. Sen. list. 279. A ja prostak , a przecięż chciałbym z tego toru Coś pojąć i określić, jak żyją u dworu. Kras. Sat. 83. Broń cię hoże, abyś się miał dać stłumić i zbić z toru. Pilch. Sen. list. 237. TO-

TOPOR, u, m., TOPOREK, rka, m. dem.; (Boh. toporo, to-porko, topofisko ; Vind. topar, toparifhe, dershalu, rozhiza trzonek, dzierżak); Slov. topor; Ross. Tonops, TonopiiKt;

(Pers. teber. Czart. Mskr.); §. 1) naczynie ciesielskie.

Jak. Art. 3, 520; gatunek krótszej siekiery, ba? Setl ;

Vind. hutiza, fhroka fekira, zimbraka , ziepouniza, zie— pleniza , prezepniza , zepin ; Eccl. ocKop/teifB , ociiftT.fti (cf. oskarda), chyiiko. Siekierę zowią Moskale topor.    RAK, a, w., zgrubiałe, vituper., tor podły zły, eine

Biel. Hst. 435. Jakoby w lesie drwa, siekierami wy-    fctylcctyte Satyn. Bita droga przez pole, jakie więc toraki

rębowali drzwi jego , siekierą i toporem obalili je. 3    Czynią ordy Tatarskie, po naszemu szlaki. Pot. Pocz. 615.

Leop. Ps. 73, 6. (siekierą i nasiekiem. 1 Leop.).— Fig.    Pochodź, torować, utorować.

Ludzi zbierać w pokoju, jest to sobie wieszać topor TORBA, y, z, TOREBKA, TOREBECZKA, i, z. dem. ; nad szyją. Pot. Arg. 507. (miecz do gardła, oczywiste Sorab. 1. ranczen , wandrowski meschk ; Carn. torba, niebezpieczeństwo). — §. Topor, herb;    tak dawny,    iż go    mavha; \ind. torbiza ; Croat. torba, torbicza, torbichi—

też starzą zowią; topor biały w polu    czerwonym.    Biel.    cha, (torborezecz * rzezimieszek) ; Hung. turba, tâskâtska ;

25. Kurop. 3, 52, etn SBappen. — §. 2) Toporek    ryba,    Bosn. torba, perięa, tehatięa ; Rag. torba, torbiza; Ross.

ob. Barwena. TOPORNIA, i, ż., huta    żelazna na    topo-    Topóa, cyMa nepeMeman, na Kamczatce Topóacu pan-

ry, eine fêifentyütte, roo Seile gemadlt werben. Do pieca    talony; {Turc, torba. Czart. Mskr.); tajstra, tobola, etn

Stąporkowskiego jest    5 fryszerek i topornia. Os. Zel.    Momifier, Setelfacf, (cf. teorba ).    Nie jedne są    to ludzi

56. TOPORZYSKO,    a, n. ; {Vind. fekirni topar; Carn.    losy, Jedni torby dźwigają, drudzy    noszą trzosy.    Zab. 14

toporishe; Sorab. 2. toparischcżo ; Sorab. 1. toporżcżo,    68. Smutny widok snujących się figur okropnych,

toporżcżko ; Ross. Tonopume ; (Boh. topofisko, topurko,    przybranych w torby i gałgany, licznego ubóstwa. Xiadz.

nasadiśte ; Carn. toporishèze ; Croat. toporiscbe, dcrsalo,    51. Z torbą pójść. Teat. 8, 27. żebrać, betteln getyen,

ruchicza » trzonek , rękojeść) ; drewno, na którym topor    an ben Settelftab Fomtttett. Z pijaństwa wynika z torbami

osadzony lub siekiera; ber Stiel eine? Seil?, einer 2Iït.    po żebrach chodzenie. Perz. Lek. 257. W coż się pan

Nad rzeką drwa rąbiącemu, siekiera z toporzyska spadła    obróci, kiedy wszyscy poddani jego z torbą pójdą? Teat.

w wodę. Star. Ben. B, 4 b. Z toporzysk siekiery spa-    8, 32. Trzeba będzie rozbijać , hultaić i torbę włóczyć

dają. Bardz. Trag. 514. Na krótkim toporzysku. Rys.    bez żadnego zapasu. Teat. 19. c, 66. Tysiąc biednych

Ad". 47. Okrutną częstokroć oddają nam niewdzięczno-    dyabląt, żyjących z kałamarza, wrzeszczą, że ich przy-

ścią, na kształt owej    zaostrzonej siekiery, która z lasu    wodzę o torbę. Teat. 20. b, 194.    — Adag. Jeden taki

dobrawszy toporzyska,    tym samym wszystkie wycina drze-    jak drugi; to wór, to torba. Teat.    21, 168, (cf.    nie ki

we

TOPOLORODZCA-TOR.

TORAK-TORF.

687

wa. Mon. 73, 758.— Toporzysko, drzewo grube dębo- jem, lecz pałką).— Burlesque: Torbami, kupami; tngcnt* na którym młot wielki, który żelazo    kuje. Os." Źel.    jen Raufen, Çatfen. Obciążał wszystkie znajome osoby

86. ber Ipammerfttel in ben ©tfen^ämment.    — §ł. Topo-    torbami koplimentów. Zab. 16, 43.— §. Torebka, Morzysko, wielki albo zły topor; sed hoc sensu raro ob-    tan. okrycie owocowe, z wielu części złożone, w czasie

vium. Cn. Th. 1146. etn Uttgefttyla^te?, elenbe? Setl. TO-    dojźrzenia ziarn otwierające się, capsula. Bot. Nar.\%6.

POROWY, a, e, od toporu , SeiL; Ross. TonopHbiit To-    bie grui&tfapfel. TORBIARZ, a, m., z torbą chodzący,

porowy prokrowiec, Ross. TonopHiiKs.    żebrak; ein Settler, ber mit bem SettcïfaÆ, ©cfyttappfacf

TOR, u /to., [z franc, tour 2j ; (Bosn. tór , ghdi ovce stoję    rum getyt. Wiotchemi torbiarz trzęsie gałganami. Hor.

ovlle,' tór od krava i volova , obor bovile); tor, droga    2, 143. Nar. Różnych warzyw kosze Od jednych drzwi

wydeptana, wytarta, utarta, pełna śladów; ein betretner    do drugich jak torbiarz roznoszę. Zab. 15, 176. TORE-

2Beg , • eine Satyn ; Vind. storjen pot, zesta ; Sorab. 2.    BNY, TORBOWY, a, e, od torby, îomifter», Settelfad*;

bonna. _ Pr. et fig. Rzecz trudna w ćmie wyśledzić Croat. torbiehni.

tory. Przyb. Milt. 74. Jeździł wszystko wielkim gościń- TORF, u, w., turpha; Ital. torba; Germ. ber £orf; Gall. cem , bitym torem. P. Kchan. Orl. 1, 37. Łatwo poty    tourbes; Angl, turf; Svec. et Isl. torf; pewna ziemia

nie błądzić, póki się bitego pilnuje toru. Mon. 76, 557.    tłusta gęstemi i róźnemi korzonkami przerosła; która w

Nikt nie zbłądzi, który po twym torze Z    uwagą chodzi,    sztuki na kształt cegieł wykopana i w-ysuszojia , zażywa

wielki Monitorze; Nie zboczy wpadłszy na    rozdrozne wi-    się zamiast drew i węgli. Kluk. Kop. 1, 22i; Vind. fu-

Vind. restegnilu ( cf. rozciągnąć), saghuni sprathanje, glavokriunu sbaranje ; Ross. nuTKa, posuch, bte ©or» tur; (med. Lat. tortura , cf. torquere , lorsus). Uczynku tylko na torturach dochodzimy, sprawiedliwości zaś na sądach. Siem. Cyc. 500. Nie bredziłyż inkwizytki na torturach , tak jak niesie przysłowie : bredzą jak na mękach. Boh. Dy ab. 2, 310. — Fig. in singulär. Co drugich zaleca , to dla niej jest torturą. Mon. 68, 227. męką. TORTURO WY, a, e, od tortur, ©ortur»; Ross. nu-

TOUHL1M.

fhik , rushina , rushena ; Ross. Top^t. TORFOWY, a, e, TORTURY plur., ob. Męki , cf. pytki ; Sorab. 2. traclura ; od torfu ; ©orf «, \ind. fulhni, fufhizhni ; Ross. Top4>flHJJM.

TORGAWIA, i, i., miasto Saskie, ©orgau. Dykc. Geogr.

3, 125; od słowa targ, forum. Bohoritz., Sorab. 2. Tor-gow; Boh. Turków.

*TORŁOP, u, m, tułup, caîy kożuch, ein ganjer ©cfyafpelj, burtf)au3 gleid). Za kożuch barani białogłowski torłop,

70 groszy. Stał. Lit. 395.

TORNAK, u, m., Tournay, miasto w Niderlandzie. Wyrw.

Geogr. 246, eine ©tabt.

‘TOROPIĆ się, ob. Trapić się.

słać ; propr. et fig. einen 28eg ntadjcn, bauten ; Vind. pot narediti, pot poraunati ; Ross. yiummb, yKarußaiL, to-ptiTb Aopory, (ropHTb zwyczaić, TopmbCfl stojąc czekać,

Topltib , naToptTb wyknąć , nawyknąć, Topenie zwycza-jenie , Topubiii gładki, równy, o drodze); Eccl. nyTC-TBopto, n;ńTCTKOf)!iiii. Wielki bity gościniec torowały za nim. Przyb. Milt. 69. Będę się trzymał starej drogi , lecz jeśli krótszą znajdę i równiejszą, tę sobie utoruję.

Pilch. Sen. list. 1, 273. Żelazem przejście otworzyć, i drogę sobie torować. Pilch. Sali. 112. Dokądkolwiek iść podoba się, zawsze mieczem nam drogę utorować trzeba. Zab. 12, 299. Drogę sobie pałaszem utorować. "TORZ, oh. Tchórz,    ,

Boh. Kom. 4, 204. Ować to ścieżka, którą prorocy TOS, ob. Ten. TOSAMOŚĆ, ści, z., indenlitas. Cyank. Log. od początku świata sobie upodobali , onęż tłoczyli i torowali. Wiszn. 176. Idzie baranek , gotując drogę do Jerozolimskiego tryumfu , toruje ścieżkę do państwa niebieskiego. Pociej. 210. TOROWANY, contr. Torowany, a, e, bity, ubity, n. p. gościniec, gebahnt. Toro-wnym gościńcem leda kto się wlecze. Rys, Ad. 68. Cn.

Ad. 1166. Pójdzie 111.

TOROWAĆ cz. niedok., utorować dok., tor czynić, drogę TORUŃ, ia, m, pierwsze miedzy trzema Pruskiemi miastami wielkiemi. Vol. Leg. 1, 759, bte ©tflbt îl)orn an ber SBeidjfd. Toruń budowny i bogaty w cnotę , Tam szczerych mieszczan oglądasz ochotę, Tam pokój, tam wstyd, tam płuży uczciwość, I sprawiedliwość. Klon. Fl. F 3 b. §. Botan. Toruń, pierzyste ziele, artemisia dra-cunculus, gatunek bylicy. Kluk. Dykę. 52. Syr. 179. ber ©ragun, ©raban; estragon. Wiel. Kuch. 431. TORU-NIAN1N, TORUŃCZANIN, TORUŃCZYK, a, m., który z Torunia rodem, ber Tenter. Torunianie. Vol. Leg. 5, 455. TORUŃSKI, a , ie , ©l)ornifd). Piernik toruński. flaur. Sk. 36. Cegła toruńska, ob. Cegła.

63. 'TOŻSTWO, a, n. ; Eccl. Tb^b^ecTKO, ip>K4ecjOBie, bie (Einerlct)I)eit, 3bentitat. Łejk. 2,112. Śniad. Alg. 1, 28. Alg. Nar. 4. Ociec i syn przez tożstwo i jedność siły tchnienia ich, jeden i tenże jest jego spiralor tchnący. Smotr. Apol. 72 Zjednoczenie trzech person , jedność i tożstwo istności. Smotr. Lam 128. Smotr. Apol. 51. on torownym twym śladem. Zab. 12,    TOSAMY, a, e, ibentifol). Zrównania są tosamemi, kie-

Szedł na Armenią torownemi szlaki. Chrośc. Fars.    dy wyrażają tosamość co do stosunków i co do ter-

472. Chrośc. Luk. 154. Tu ci się ukazuje jaśniejsza rninów. Śniad. Alg. 1, 46. droga , a utorowańszy gościniec ku panu chwały.    Rej. 'TOSIEŃKA , [i , z., blande Antonina,    Antosia    2j,    ob.    Do-

Post. K k b. Chodzą w drogach złości, to jest,    od    sieńka [Dorota , tu nie należy 2].

onych starożytnch ludzi świętych nieutorowanyeh , ale TOSOWAĆ cz. niedok., n. p. Poszóstno jeździsz, lalery nowo wymyślonych. Gil. Post. 258 b. Na tym świe-    tosujesz, A poszeleżnym być sobie    mianujesz.    Bratk.    O

eie niemasz ścieżki, klóraby od tysiąca ludzi przed    na-    b ; tasujesz, w stosy układasz. ?

mi nie była utorowana. Teal. 33, 31. udeptana, utarta; TOTUMFACKI burl., z Łac. fac totum > co wszystkiego u

betreten, ausgetreten.

TORT, u, m., ‘TORTEL, u, m., TORCIK, a, m. dem.;

kogo dokazuje , prawa jego ręka ; ber bet) einem aUeS ntacfyt, alleö gilt. Stary totumfacki pułkownika. Teat. 30, Lat. med. torta ; liai, torta ; Gall. tourte; Angl, tart; praef. et 35. c, 12.

Germ. bte ©orte ; Boh. dort, teykanec, dortjk, dortćek ; TOWALIa , ob. Tuwalnia.

workaff (cf. wyderkaf), zbożj kupeckè, (cf. zboże) ; Slov. et Siles. towar; Sorab. 2. wohra , kschami; Sorab. 1. wora; Carn. blagu (cf. błogo), tovor clitella , juki, to-vorneske kojn* juczny koń; Vind. tovor, tovorstvu »ciężar, brzemię, frocht, ładunek, tovoriti, tovorjati, po-tovoriti » ładować , tovornu fedlu * juki, tovorski, tovor-ni vas » bryka , tovorni , tovorski konj » juczny koń , to-vorni ofel » juczny osieł, tovornik » drągarz, nosarz; Dal. tovarnik » oślarz, tovar, magaracz » osieł; Croat. tövor 1 ) onus, sarcina, 2 ) asinus , tovörim sacrinas impono, juczę, roztovorùjem (deonero), roba, tergovina, (cf. targ); Bosn. tergovina, pratesgi (cf. sprzęty), (tovar 1) osieł,

688

TOR GA WIJA - TORTARZ.

TORTURY - TOWAR.

Carn. tôrta; Vind. torta, gospofhna potiza ; Croat. torta, TOWAR , u, m., TOWAREK , rku, m dem. ; (Boh. orkaff, torta; Bosn. torta, prrisnaę , priesnac, ghibanięa , zele-gnak , prrisnaę od zelja; Rag. ghibàveza , prjêsnaz ;

Slav. kolàcs , (cf. kołacz); Ross. ryp n, cja4Kiö nnporx,

(cf. pirog). Tort ciasto z konfiturami , marmeladą różną, pieczony. Wiel. Kuch. 431. — Czynią kucharze z ryżu przypiekanki abo tortele. Syr. 1001. Tort jabłe-czny. Tr. Mniejsze stany pieką krepie , większe torty.

Rej. Zw. 61, (cf. podług stawu grobla, piędzią się mierzyć). Gil. Post. 319. TORTARZ, a, m., co torty robi , piecze ; Vind. tortni pezhenik , ber ©ortenbfltfer. Nie było w ten czas tak wymyślnych kucharzów', piekarzów, tortarzów , smażarzów. Rej. Zw. 60.

2) lovar, suaka sgivina od sumara jumentum, 3) tovar,    czywał. Sk. Zyw. 2, 427. Był ś. Filip bardzo wdzięczny

brimme onus, tovarcich » osiełek , /. tovrçiça, tovarina ,    i towarzyski panu Jezusowi, mając u niego bezpieczność

cjovjek    od niscta * nikczemnik ; Hag.    tovar, 2) śudes,    nad innych. Sk. Żyw. 269. Xiadz ten, acz z    młodych

ossal,    magarre , magarraz, poslenik,    dem., tovarcich,    lat był towarzyskim Husowi, wszakoż potym,    gdy się

magarcich , oślich, oslovaz , f. tovariza, posleniza , ma-    Hus przeciwił papieżowi, począł być Husowi nieprzyja-

gariza, oslizza * osieł, -osiełek, oślica; Slav. natovariti «    cielem. Baz. Hst. 6 6. — § Towarzyski; Boss. Tonapn-

naładować , iztovariti * (wyładować), roba, (cf. rąb, rą-    mecKiß, MeßpeTHUM ; possess., towarzyszom spoiny, do to-

bek); Ross. TOBapï , Taßapt, TOBapeDfE , (TaBapu, TOBa-    warzyszów czyli towarzystwa należący. Cn. Th. W 47.

pu obóz, cf. tabor); cf. Clerm. bie SBaaren; (Svec. et Isl.    genofett *,SJtitgefeUen*,greunbe», 33unt>eêgenoffen*. Towarzy-

wara ; Isl. werja » przedawać) ; towar, kupią; Germ. bte    skie miasto, soda urbs. ib. TOWARZYSKOŚC, ści ,i.;(Boh.

SBaare, ^anbelërcaare. Kupcy będą lamentować nad nim,    towaryśtwj ; Sora6. 4. towarschnofcź ; Vind. tovarfhnost, to-

że już    towarów ich więcej żaden nie    kupi; towaru ich,    varfhlivost, perdrushlivost, perludnost) ; snadność    towarzy-

złota ,    srebra, kosztownych kamieni,    i t. d. 1 Leop.    szenia się, Me ©efelligfdt Towarzyskość zbytnia sługę psuje,

Apoc. 18, 11. Drobne towary; (Ross. 4po6fl3HHK$, cf.    i wzgardę pana u niego gotuje. Cn. Ad. 1166. spospolito-

drobiazg). Kradzieżą grzeszą, którzy złe, skażone i fał-    waniem osoby drogie tanieją, ustawiczne obcowanie jedna

szywe towary za prawdziwe i całe przedawają. Kucz. Kat.    lekkie poważanie). TOWARZYSTWO, a,n.;Boh. towaryś-

3, 166. Towary leśne, popioł, potaż, smoła, cembro-    stwo, towaryśtwj; Slov. towaryśtwj; Sorab. 1. tówarsch-

winy, klepki, wasiłki, maszty, bale, tarcice etc. Vol. Leg.    two; Carn. tovarshtvu drushba, sdrushba, (cf. drużyna, druż-

3, 60. Jaka płaca, taki towar; Slov. lacné maso, ri-    ba); Vind. tovarstvo, tovarfhtvu, drushtvo, drushba, dru-

dkâ polewkó ; merces pretio correspondent, fupfew ©elb,    shnost, tovarfhina ; Croat. tovarustvo, tersluo, drustvo, drù-

fupfeme 20aare. TOWARNY, a, e; Ross. TOBapHHH; do    sba, paydastvo ; Dal. tovaristvo ; Hung. tarsasagb, tôrsasàg;

towarów należący, ÜÜSaarnt* ; ( Vind. tovoren, tovorski *    Rag. druxina, zâdruxba, drùxtuo , drûxenje, sadrûxenje;

ciężarowy, brzemienny, juczny; Rag. tovarski, magarski,    Bosn. drusgba, drusgtvo; Slav. drüshlvo; Ross. TOBapn-

oscgli * ośli). Towarne nabywanie zależy na przywożę-    mecTBO, C0T0BapnmecTB0, coBOnyimocrŁ 4pymnHa, oó-

niu i wywożeniu. Petr. Ek. 26. Wyrębowanie towar-    mecTBO (ob. 'Obecj, cooómecTBO, KjeBpeTCTBO, cocjo-

r.ego drzewa. Pam. 85, 1, 412. ob. towary leśne.    ßie; Ec.cl. TOBapwmcTBO, KjeBpeTCTBO; towarzyszenie, ob-

TOWARZYSKI, a, ie , TOWARZYSKO, TOWARZYSKIE    cowanie towarzyskie, społeczeństwo, społeczność; gefeb

Adverb., TOWARZYSZNY, a, o, snadny do towarzystwa,    liger Umgang, Sreunbfcbaft, ©emeittidjaft, ©efeüidjaft. Towa-

do towarzyszenia się, ludzki; Boh. towaryśky; Slov.    rzystwo z mądremi, mądrego czyni; towarzystwo z głu-

towariśni, towariśliwi , (towarśliwec Socialis , Instrumen-    piemi, mądrego głupim czyni. Cn. Ad. 1167. (ob«‘owa-

talis casus gramm.)\ Sorab. towarscbki, towarschnè, wo-    nie snadno daje złe i dobre obyczaje; z jakimi nakła-

boszny, (cf. obeszły); Vind. tovarfhliu, perluden, tovar-    damy, takimi się wnet stawamy). Nie wiodę towarzystwa

fhen, perdrusbliu , (tovarfhen, sdrushliu « małżeński);    z ludźmi wszetecznymi. J. Kchan. Ps. 54. Xiadz ten w

Croat. paydassni ;    Bosn. drusgevan, (cf.    drużyna); Sluv.    prawie bardzo    uczonym był; z nim    też wiele xiążąt i kró-

druxevan ; Ross. o6xo4HTeabHUił, gefeHtg,    limgringlid), lent*    lów towarzystwa wiodło. Kosz. Lor.    6 6. (przyjaźń utrzy-

feltg. Bóg człowiekowi dał naturę towarzyską, która go    mywało). Złe towarzystwo na złe wychodzi Rys. Ad. 79.

do kupy pędzi. Sk. Kaz. 633. Pilch. Sen. list. 12. Wół    Wziął z niemi towarzystwo, będąc tam długo. Biel. 96.

między inszemi zwierzęty jest towarzyszny a przyjaźny.    (zaprzyjaźnił się z nimij. Naczelnicy ich dali nam ręce

Sienn. 273. Dobrodziejstwa dawać, rzecz jest towarzy-    prawe    na    znak towarzystwa. 1 Leop. hołot 2, 9 Cprzyska ; bo kto daje, jedna sobie u kogo przyjaźń. Gorn.    jaźni,    na    zgodę). W miastach towarzystwa a zatym miłe

Sen. 354. Cnoty towarzyskie są te, co nas czynią uży-    posiedzenia łatwiejsze, niż na wsi kras. Pod. 2, 101.

tecznymi tym , z którymi żyć nam przychodzi. N. Pam.    (kompanie , ©efetlfdjaften). Towarzystwo każdy u nas je-

13, 44. Z dobroci wypływa grzeczność, i cnoty to-    dno rozumie, co kompania albo biesiada. Mon. 75, 42.

warzyskie , które uprzyjemniają życie tych, co nas ota-    Jejmość sama smaczno jeść nie może, jedno z towarzy-

czają. N. Pam. 24, 326. Siadywał przy nich towarzy-    stwem. Pim. Kam. 285. Zbytnie towarzystwo wzgardę

sko. Wad. Dan. 29. (familiarnie, po przyjacielsku, cf.    czyni. Petr. Ek. 112. zbytnia poufałość, ob. ‘Rezpie-

bezpiecznie). Wiele z nim i towarzysko mówił. Baz.    czność, ju grojk 93ertraillicf)feit. — § Towarzystwo, zw ią-

Hst. 97. Przyjacielsko go i towarzysko u siebie zatrzy-    zek do pewnego jednego celu, społeczeństwo; Me ©e*

mywał. Warg. Wai. 152. Pisaliśmy do papieża towa-    feflfdjaft, eine gerctffe $erbtnbung $u einem befttmmten Smecfe.

rzyskie listy, familiäres. Hrbst. Art. 154. Od trzydzie-    Towarzystwo, złączenie wielu osób na pewny koniec,

stego roku Jezus z ludźmi towarzyskie żyjąc, ich kłopo-    który    ma    w sobie jaki pożytek powszechny. Mon. 75,

ty nosił. Sk. Kaz. 26 6. Jezus żywot sobie tak nizki i    249.    Ma    być wkrótce akademia albo towarzystwo ludzi

towarzyski obrał,    iż najuboższemu trudny    do niego przy-    uczonych , dla    wydoskonalenia języka Polskiego. Mon. 69,

stęp nie był. Sk.    Kaz. 299. — Towarzyski komu, fa-    241. Rocznica    otwarcia towarzystwa    do ksiąg elementar-

mdiarny, poufały z nim, mit jemanben Dertraut. Był Jan    nych. Zab. 14, 189. Franklin ufundował politycznomo-

ś. Jezusowi nad inne towarzyski i jemu łagodną nad in-    ralny klub, czyli towarzystwo. Pam. 84, 139.— Lwiem

ne pokazował pan miłość, bo na piersiach jego odpo-    towarzystwem to zowią, gdy jeden chce być pewien

87

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

pożytku, tak aby drugi wszystkę szkodę cierpiał. Szczerb.    Petr. Ek. 70. towarzyszką, SebenSgeföijrte. — §. Towa-

Sax. 445. — Towarzystwo collect. » towarzysze, drużyna;    rzysz rzemieślniczy. Vol. Leg. 2, 848. czeladnik; Ross.

Eccl. coci4H, bie SDłitgenoffen, ©efeUen, ©ef^rten, greunbe.    no4Maciepbe, ein $anbroerf#gefette, ein ©efelle etneê SOîei*

Kazali go sędziowie męczyć, jeśliby miał jakie towarzy-    fier#. Rzemieślniczkowie abo towarzysze u rzemieślników

stwo. Baz. Hst. 55. (spólwinowajców). Waruj się towa-    robiący. Vol. Leg. 3, 593. Ten Andrzej młodzieniec był

rzystwa złego, zazdrościwego, rozpustnego i graczów    towarzysz rzemiesła krawieckiego. Baz. Hst. 38. — 2)

i urągaczów. Budn. Apopht. 79. Jakie towarzystwo, takie    Towarzysz w wojsku Polskim, ein polnifcfyer abltdjer £)fft*

tez i obyczaje pospolicie bywają. Rej. Zw. 7 b. Z towa-    eter JU fßferbe, mit einem ober jmei) 9îeitfned)teit. Towarzysz

rzystwa o obyczajach naszych dają rozsądek. Sk. Kaz.    kawaleryi narodowej ma rangę oficera prawem postano-

300. Szczodrobliwości, które lepsze dam towarzystwo,    wioną. Kaw. Nar. 49. Towarzysz i namiestnik kawaleryi

nad ludzkość i łaskawość! Warg. Wal. 145. (towarzy-    narodowej ma w wojsku rangę chorążego. Sejm. Grodz.

szki?). — Milit. Towarzystwo, towarzysze wojskowi, (ob.    2, 9J. Płatna kawalerya składała się z towarzyszów, po-

Towarzysz) ; bie polttifc&en îoroarjifdjett. Towarzystwo Hu-    cztowych czyli szeregowych, i luzaków; aż do sejmu

sarskiego, pancernego znaku. Mon. 73, 581.— §. Arithm.    1788 r. mieli towarzysze rangę chorążych. Czack. Pr.

Reguła towarzystwa. Sniad. Alg. 1, 32. bte ©efeUfdjaftS*    215. Chmiel. 1, 82. — *§. Towarynka ; commiser. > bie-

redjnnng. TOWARZYSZ, a, m. ; Boh. towaryś; Slov. to-    dny towarzysz, ein atme# £)fftcierd)Ctt. Niemczyk zaraz u

waryś ; Sorab. 1. towarsch ; (Sorab. 2. îowarisch « drużba    nas urzędnikiem, a Polak z wyszczerbaną na wojnach wy-

weselny); Carn. tovarsh, «a varijem custodire, quasi cu-    szynką, Zjadłszy zęby, będzie stał za nim towarynka.

stos alteriusn (ob. Warować), spremluvavz, pajdash;    Pot. Pocz. 17. TOWARZYSZKA, i, z., towarzysząca ko-

Vind. tovarfh , tovarifh , tovarh, kspan, drushnik, sprem-    mu, spólniczka, uczestniczka; Boh. towaryśka ; Sorab. 1.

nik, povodnik, (tovarfh * małżonek, tovarfhtnik * kom-    towarschka ; Vind. tovarfhiza, drushiza, tovarfhtniza,

panjon); Croat. tovârus, ortàk, paydâs, drûgh , drusbe-    kspaninja; Croat. lovârussicza , tovarusicza, paydassicza,

nik, (tovarush * małżonek) ; Dal. tovaris ; Hung. taars ,    drusbenicza , (tovarushicza » małżonką) ; Ross. co6ecl>4HH-

iititârs ; Rag. drugh, druxbenik ; Ross. TOBapmu'b, co-    ua; Eccl. no/tfioifra, bie ©cfafirtinn. Życia mego towarzy-

6ecl>4HHK'i>, co6ecl>40BaiejL; Eccl. TOuapLimh, uar.KfiT.TT»,    szka. Teat. 4. b, 167. Mnie trzeba towarzyszki uczciwej

noßfioyn», oki>1|ii»iiiikt» , oóiuhhkl, uprioöinmaH (cf.‘obec),    i czułej, od którejbym się nauczył znosić troski życia.

OYYACTUI1HUT» (cf. uczestnik), cliuiuokmiiikl , clii&t miii ul,    Teat. 18, 63. Niewiasta ma być wierną człowieka towa-

e4HHaro cl kIjml MKa ;— 1) towarzyszący komu, spólnik, ko- rzyszką i dóbr jego wszystkich uczestniczką. Zab. 16, lega; Germ, bet ©efä^rte ; (cf. Hebr. “CH sociatus fuit,    247. Za szczodrobliwością dwie ‘towarzysce (dual. > dwie

cf. tabor, cf. towrar); ©efell, ©Citoffc, SOîitgeitoffe. Towa-    towarzyszki), albo *pannie (dual. »panny) służebne cho-

rzysz, który jednego stanu i urzędu jest, collega. Mącz.    dzą, ludzkość a łaska. Kosz. Lor. 115. TOWARZYSZYĆ

spółurzędowy, bet SlttttSgenoffe, 2lmt#f>niber, (cf. spółce-    z kim, abo komu med. niedok., nakładać z kim, towa-

ćhowy). Rerło i miłość nie chcą towarzysza. Pot. Arg.    rzystwo z nim mieć, przestawać z nim towarzysko ; mit

159. ib. 409, (cf. jedno słońce dość na niebie). Jeste-    einem*gcfellig umgeben, Umgang pflegen; Sorab. 1. ztówar-

śmy wszyscy towarzysze pana. Warg. Radź. 336. Towa-    schu, ztówarschuyu , (ztówarschnik sociator, ztówarschni-

rzysz podróżny abo w drodze , bet ffietfcgcfdijrte ; Boh.    cża sociatrix, pżitowarscham przybieram do towarzystwa,

spoluchudce. Planety drugiego rzędu, towarzysze, sa-    roztowarscham dissocio, rozbratam) ; Vind. stovarfhati,

Carn.

tellites, xiężyce, niektórym planetom głównym dodane.    potovarlhati, sdrushiti, spaidafhiti (» kojarzyć)

Sniad. Jeog. 6, Ross. ciryrmiKL. Towarzysz wojenny, woj-    spręmlam, (cf. sprzyjam); Croat. drusujem, zdrusńjem,

skowy. Teat. 32, 42. commilito, bn $rieg#fammetab. Z    drugujem, druguvati, paydassim, pratim ; Dal. zdruxiti;

płaczącym wodzem płaczą towarzysze broni. Dmoch. II.    Hung. tarsasitanni ; Rag. drûxiti, sadrûxiti; Bosn. dru-

2, 191. bie ÜBaffcnbtnber. Towarzysz pierwszy, drugi,    sgiti, zdrusgiti, sadrusgiti; Ross. eoTOBapiimecTBOBaTb.

trzeci, aż do ostatniego, po łacinie commilito. Chmiel.    Ani szkoły, ani księgi nie są tak skuteczne młodemu,

I,    82. Towarzyszami Rzymianie nazywali monarchów al-    Jako kiedy z dobrym towarzyszy. Pot. Arg. 8. Kto ze

bo narody te, które z niemi przymierze zawarli wzajem-    złym towarzyszy, złe ma obyczaje. Kchow. Fr. 153. On

nego posiłkowania. Siem. Cyc. 197. (sprzymierzeńców,    towarzyszył temu niecnocie. Teat. 18, 150. Jedna osoba

z sobą towarzyszyć nie może, musi mieć inszego. Pelr. Ek. 49. — Pig. transi. Przymiotom znakomitym skromność towarzyszyć zwykła. Gaz. Nar. 1, 22. Nie zawżdy rozumna głowa towarzyszy dobremu sercu. Teat. 26. c, 74. begleiten. Frasunki równie towarzyszą tronowi, jak chatom. Zab. 13, 289. TOWARZYSZYĆ się niedok., stowarzyszyć się dok.\ Boh. stowaryśjm se, drużjm se ; Croat. tovarussimsze ; Bosn. uortaccitise ; Eccl. B030ÓmH-thch; towarzysko się z kim związać, przyjacielić się, społecznić się, spolić się; fiel) mit einem oerbinben, ©e* meinfdjaft madjen. Zamiarem towarzyszenia się ludzi jest

socios). Towarzysz w mieszkaniu, ob. Spółmieszkaniec,

— Czystość ubóstwa w zakonie towarzysz wierny. Birk.

Dom. 76. Wierny towarzysz pies we dnie i w nocy. Zab.

II,    13. Koss. Pijanica, zwodziciel, towarzysz łotrom, złoczyńca. Sk. Kaz. 126. Z jakim się kto towarzyszem braci, Tej obyczajów nabędzie postaci. Kchow. 132. Połączmy biedy nasze , nie wiem , kto to pisze, Ale i wisieć milej, mając towarzysze. Zabi Amf. 97. (spoinie lżej, cf. dla kompanii dał się Niemiec *obiesić). Nic tam w smak nie ,bywa, gdzie się bez towarzysza używa. Cn.

Ad. 552. Zona ma być mężowi żywota towarzyszem.

TOŻ - TRABA.

T R A B C Z A S T Y - TRABI C.

691

ubezpieczenie sobie spoinie praw przyrodzonych. Przestr.    pistillum, drąg studzienny, 93runnenftange ; Ross. noacapHan,

33. Dziwna było, jak tak wiele stanów różnych wzajem 3aiHBHaa Tpyóa sikawka ogniowa, Tpyónaa skład na si-się towarzyszyło z sobą. Birk. Dom. 17. Stowarzyszyć się z kim bardzo, pospolitować się, fid) mit einem fefyr gemein machen. Zbytnie stowarzyszenie do wzgardy przywidzi. Pot. Arg. 318. — Similiter: Tak wielce się z nim stowarzyszyła, jako oblubienica zwykła być towarzyszką oblubieńcowi. Zygr. Pap. 147. (tak z nim spółkowała).

— Active : Towarzyszyć kogo z kim, stowarzyszyć kogo z kim, sociare. Cn. Th. 1072. perbinben, Bereinigen. Książętom Mazowieckim, stowarzyszonym obcownikom naszym, sociis nostris. Krom. 624.

TOZ, ob. Ten, Tenże. TOZSTWO, ob. Tosamość.

w so-

opatrzyć. Haur. Sk. 144

T R.

TRA, Trę, ob. Trzeć.

TRABA , y, z., TRĄBKĄ , i, z., dem. ; Boh. trauba , tru-ba, trubka; Slov. trauba; Sorab. 1. truba , trubel, tro-meta, tarakawa, (cf. krzywuła); Vind. trobenta, trumpe-ta , tromenta, trumeta; Hung, trombita ; Croat. trumbéta ; Dal. trublya, trumbita; Bosn. trubglja; Rag. irubglja, trübja , trubgliza ; Ross. Tpyóa, Tpyóua ; ltal. tromba , trombetta ; Angl. trump, trumpet; Bretag. trumpil; Svec. trumma; Isl. trameta; Gall. 'trompe, trompette); — 1) narzędzie dęte. Germ, bie trompete. Trąba, gdy ją słyszymy, upomina ludzi, aby się albo ku boju, albo ku jakiej innej sprawie gotowali. Rej. Ap. 75. Trąba bie nie ma nic pieszczonego, chrapliwie i straszliwie brzmi, na trwogę raczej, niż w taniec. Dirk. Kaz. Ob. J. Ogromnemi bębnami, krzykliwemi trąbami, wdzięczne-mi lutniami, przyjemnemi cytrami chwalcie pana. Ryb. Ps. 294. Rzeźwy koń , miedzianą trąbę słysząc zgrzyta, I za brzmiącym jej głosem, chęć do wojny chwyta. Otw. Ow. 154. Taratan tara tartan trąby zewsząd brzmiały. Stryjk. 49. Rozlegają się głosy chrapliwych trąb. Stryjk. 191. Trąby na prawym skrzydle krzykliwie zagrały. Bardz. Luk. 2, 32. Głos fasolny strasznej trąby. Brud. Ost. B 5. Sprawiedliwości czekaj, kiedy umarli trąbę usłyszą anioła. Zab. 16, 124. Nar. przy sądzie ostatecznym, bie (fofaune bc3 jmtgfłen ©eridjtS. — Trąby, głos pewny w organach. Magier. Mskr. — Trąba myśliwcza, baś Sćtger* Dorn, tpnfttjorn. Z trąbą za psami pędzi. Falib. L. 2. Trąba, trąbka pocztarska, b(t§ ^oftfiont. — Fig. Trąby ducha ś., apostołowie święci. Sk. Dz. 741. Rozbiegły się po mieście i szynkowniach buntowników trąby, które lud burzyć nie przestawały. Ust. Konst. 1, 141.— 2) Transi, varie: Trąba, rura; dite 9îî>f)re, eilt fRoljir ; Boh. trubka, trubice, trubicka; Ross. Tpyóa, Tpyóita. Irąba stentorej-ska. Hub. Wst. 223. rura, przez którą gadają; Carn. trobilu, ein (Sprachrohr. Trąba uszna. Hub. Wst. 223. ein <pörrof>r. W chymii, trąby śrzodkowe, rury między obie-ralnikiem a banią, tubi intermedii, SSorftbfle. Krumt. o5. — Trąby stawowe. Solsk. Arch. 21. ein ©erinne, gerinne. Trąba upustowa. Cn. Th. 1148. ein (scfyleiijtonge* rinne. Po złowieniu ryb upusty, ryny albo trąbę dobrze

{Carn. tromba; Vind. tromba

kawki ogniowe, TpyÓHHKE parobek od sikawek; aliter: Tpyóa komin, TpyóomiCTS kominiarz). — Phys. Trąba morska, kolumna wodna, obłok okrągłosłupisty w niebo spodem obrócony nad morzem wiszący, okrętom niebezpieczny. Boh. Próg. 2, 72. bie Sïtofferljofe, SOîeer^ofe ; Ross. cmepnb, CMepmt. Smok albo trąba morska. Boh. Próg. 2, 116. Trąba powietrzna, twór napowietrzny, jeden z najokropniejszych i najszkodliwszych. Śniad. Jeog. 505. — §. Trąba u słonia, rylec, ber 9îüffel beś (Stephanien ; Boh. slonowa trauba ; Rag. slónska truubgłja, trubiza, rillo słońsko; Bosn. trubięa*. gubięa, rillięa, rillo ; Croat. gubecz; Dal. gubicza , rillo, trubicza, turiu ; Ross. xo-óorb, xoôotok'B, (cf. choboty, cf. chwytny). Trąba u słonia nos zastępuje, bardzo długa, chwytna. Zool. 292. Haur. Sk. 321. — Venator.    Gębę    u    charta myśliwi zowią

trąbą. Klon. Fl. E 2.    Otw.    Ow. 31.    Teraz z wietrznemi

trąbami psy niech wiatr chwytają, niechaj nos ciekawy na las obrócą. Bardz.    Trag.    122.    Trąbą nazwij psa z nosem długim. Bielaw.    Myśl.    4 b.    —    §. Trąbka aptekar

ska etc., papierowa, na korzenie; bie ®üte, J. Ś. $fef* ferbüte ; Boh. rule, rulicëk, kornaut, kornautek; Vind. savit papir, papirni svitik , (cf. zwitek) ; Ross. CBepioKS, CBepTO'ieK’B. Narób z papieru trąbek, jakich kupcy do korzeni używają. Kluk. RośL 1, 69. Książka dobra na trąbki do apteki..«/. Kchan. Dz. 60. (na placki, gut für beu $flêfte$er. O efterr.). -- Fig. Ach na to słowo, mój język w trąbkę się zwinął. Teat. 29, 35. — Aliter : Cynamon w trąbkach przedają. Przed. 329. w rurkach. — £. Trąbki żydowskie, nowy rok żydowski, Tr. bfl3 neue ber Subett. — §. Herald. Trąby, herb ; trzy trąby czarne myśliwskie oprawne w cztery strefy, każda z nawiązaniem złotym. Kurop. 3, 52, ein Stoppen. Biel. 34. TRABCZASTY, a, e, — o Adverb., na kształt trąbki, (torndjenarttg ; Ross. TpyónaTLiiI rurczasty, (TpyónaTira tu-bularia). TRAB1C cz. niedoli.-, {Boh. traubiti; Sorab. 1. trubiu , trubim; Sorab. 2. trompetowasch, tschubisch ; Carn. trobiti, trobem , trûmetati; Vind. tróbiti, troben-tati, tromentat; Croat. trumbćtam, trubentujem , trubim; Hung. trombitälok; Dal. trubim ; Rag. trubiti ; Ross. Tpy-óhtl , 3ByuaTb; ltal. trombare, trombettare; Germ. Iront* peten; cf. Arab. 2"iw modulatus est)\ w trąbę uderzyć, dąć trąbę; Blafen aitf ber trompete, ouf bem §orne, tpüftfiorne, SBalb^onte, ipoftlforne X. Żołnierz niech się nauczy rozeznawać trąbienie, to jest, gdy ruszenia pierwszy raz, gdy wtóry, gdy trzeci trąbią, gdy hasło rozdają, gdy cichą pobudkę, gdy na trwogę; gdy kto nie rozumie, niech trębacza pyta, na co trąbi. Vol. Leg. 2, 1701. Na odwrot trąbić, ob. Odwrót. — Przed bitwą nie trąbić wygranej. Pot. Zac. 72. (nie mów hup, aż przeskoczysz). Trąbienie do każdego zamysłu myśliwczego insze. Oslror. Myśl. 48. — Fig. transi. Armoryczanie na wojnę trąbią. Warg. Cez. 210. (wojnę gotują). Moskwa za uchem trąbi. Biel. S. M. B, 5 b. (grozi nam wojną). Trąbić za kim , przyczyniać się mocno, za nim mówić, einem ftorf baê ©ort rebeu. Ztąd za jednym natrętnie Juno dziewo-

który trąbi, ber Trompeter,

m.,

m.,

stracę-

692

TRĄBICIEL - TRACIĆ.

TRACIĆ.

słabi, Ztąd za drugim Latona jeszcze lepiej trąbi. Zab. 15, 17. Kniaź. Nic nie mówisz, trzeba i tobie trąbić w uszy. Teat. 56. d, 5. w uszy krzyczeć, tn bte Ol/ren fcfyreęen. Kiedy czynisz jałmużnę, nie kaź trąbić przed sobą. Biał Post. 246. otrębować, ogłaszać, auépofaunett. — g. Transi. Komor trąbi. Tr. brzmi, brzęczy, bie ÎÜÎÜcfe fumfet. TRABIC1EL, a,

Slafer ; Rag trubitegl. ob. Trębacz. ^TRĄBIROG, a ber E°rnbldfer. Tr. TRĄBNIK, a, m., co trąby robi. Cn. Th. 1148, ber trompetenJtacber, 231a3fiornmad)er; (Ross. TpyÖHHFCL parobek od sikawek, TpyóonHHKt rurnik, co rury robi). TRĄBNY, a, e, do trąby należący, trompe* ten *, 33laêl)orn * . Słyszeli głos trąbny. Budn. Exod. 20,

18. (Ross. TpyÓHbM i) kominowy, 2) trąbny, TpyÓHaa dom sikawek).

Pochodź, trębacz, trębaczka; otrąbić, otrębować, potrą-bić, prze trąbić, przytrąbić, roztrąbić, utrąbić, wytrąbić, zatrąbić.

TRACH herb; tarcza wzdłuż podzielona, po prawej smok, po lewej trzy wręby. Kurop. 3, 52, ein SSappen ; ,[z niem. ©rache 4] ; (Rag. trak vittae taenia ; Vind trak » promień).

*TRACENSZY, a, e, n. p. Małopolskie rycerstwo, jako zbrojniejsi, szli za Wielkopolanami w traeeńszym ufie. Biel. Św. 254. (w tylnej straży, Hintertreffen, cf. nieć). TRACIĆ med. niedok. utracić, stracić dok. ; Boh. tratiti, ztratiti, potratiti, utratiti, utraceti ; Slov. tratiti, utracugi ; Carn. potratiti « marnować, potrata » rozrzutność, utratiti = koszta łożyć na co; Rag. trattiti, strattiti , tra-jati, strajati, (trattilaz obsonator); Bosn. trattiti, harciti, strattiti, sctettovati ; Dal izgubiti, (cf. wygubić); Ross. TpaTHTŁ , yipaTHTb, yTpailHBaTb, H3TpHCTb, HCTpSCbIBaTb (expensowaé, Tpaia experts), HCTpaTHTb, HCTpamiBaTb, 40TpaTHTb. ÆOTpantïBaTb, TepaTb, noiepaib (tyrać, po-tyrać), ypoHHTb (uronić), CTpa4ajieu'b (męczennik) ; Eccl. CTpaÆaaeu'b (zapaśnik), Tpomy, H3Hypaio consumo, (cf. trocha, cf. Lat. terere) ; Utracać ront ;— 1) etnbüßett, ver* lieren, urn etmaê fotmnen. Straciła córkę i męża razem. Teat. 5, 5. Straciwszy wolność, stracą i cnoty dostojne. Przyb. Milt. 374. Kto służy, wolność traci. Leszcz. Gl. 70. Jeśli z chudobą cnota nie utracona, i w chacie mieszka rozum. Tward. Wl. 117 Co najbardziej miłujesz, straciwszy bardziej poczujesz. Cn. Ad. 98. Zawsze część z siebie utracać zwykliśmy, gdy utrącamy przyjaciela. Teat. 50. c, 66. Jednoś utracił, drugiegoś nie dostał. Cn. Ad. 316. To wszystko utracisz, co uczynisz dla nie-wdzięcznego. Ezop. 3 Pierwej życie niż nadzieję stracić. Teat. 49. b , 48. Jeszcze ja nie tracę nadziei. Teat. 6. b, 67. upadać na nadziei, bte Hoffnung verlieren, aufge* ben. Serce brać, nie tracić trzeba , komu przyjazne są nieba. Jag. Wyb. D, 3 b. upadać na sercu, baS Hcrà ver» Heren. Czas tracić, bie verlieren. Ona, o którą ‘Traci-wa (dual. «tracimy my dwaj) czas bijąc się, już dotąd za górą. P. Kchan. Orl. I, 7 Spiesz się, nie trać i momentu czasu. Staś. Num 2, 32. Staraj się, niech ci darmo czas się nie utrącą. Min Ryt 4, 184. niech ci darmo nie ginie, laß fie nicht verloren geben. Marniem dzień dzisiejszy stracił, bom nikomu nic nie dał. Budn. Apopht.

89. Teat. 46. d, 5. — Utracać sprawę u sądu, prze-grawać. Dudz. 66. Pole straciwszy, w miastach się bronili. P. Kchan. Orl. 1, 387. przegrawszy, ba$ ©cfylacfltfelb verlieren, ücrfptelett. Polacy utracili do Szwedów więcej jak 300 armat. Jak. Art. 1, 24. fie ocrloren an bie ©d)tve--' ben. Uderzcie, sławę utracą do was. Warg. Cez. 192. Gust do czego stracić. Teat. 7, 83. ben ©efdjmatf an eh 1M$ verlieren. Mąż począł serce tracić do żony. Mon. 68, 312. (zaprzestawał ją kochać). Z boleści zmysły straciła. Teat. 4, 115. od zmysłów odeszła, fte verlor bie ©inne. Stracił głowę, nie umie sobie radzić; er fiat ben ÜÜopf oerloren, weiß ftdj ntd)t tnefir jn ratljcn. Straciwszy oczy, tak nagli strach, lecą na błota. Suszyć. Pieśń. 3, K. (na oślep, nie widząc, nie postrzegając). Mowę straciła. Teat.

18. b, 30 Wspieraj mię, siły utracam i wszystkie zmysły. Teat. 49, 23 Bogusi. — “Niestracony, którego zgubić nie można , unverlierbar. Cnota klejnot niestracony, Cnota skarb nieprzepłacony. M. Kchan. Dz. 298. — Absolute: Tracić, szkodować; ©djaben leiben, Einbuße fiaben, verlieren, eiltbitßen. Utracać na czym, nie brać słusznego zwyczajnego zysku, dochodu. Cn. Th. 1208. Każdyby nie rad stracił na swej kupi. Rej. Wiz. 69. Skąpy dwa razy zawsze traci. Teat. 8, 13; Slov. skupi wżdicki wic trati. Jak zyskał, tak stracił, jak przyszło, tak odeszło; Slov. gako ziskal, tak stratil. — 2) Activ. Tracić, utracać, przemarnować ; Sornb. 1. schlamuyu, kwożcżu, ef. szlamować; Vind. saprauit, (cf. zaprawić); Ross. 3aM0-TaTLca, (cf. zamotać się); vertfmn, oerfd;tt>enben, vergeuben. Jeśliby kto dobra swe przegrał, przefryjował, albo jako-kolwiek rozprószył, ona szkoda tego samego jest, który utrącą. Szczerb. Sax. 34. Co rodzice trudną zarabiają pracą, To dzieci na swą zgubę niepamiętnie tracą. Hor. Sat.

73. Co krwawym potem ojcowie zbierają. Synowie gnu-śni marnie utrącają. Kchow. 214. Marnie rzeczy swoje utrącają. Chełm. Pr. 148. Utracać na czym, zbytnie wydawać na co. Cn Th. 1208. Co on też porabia? Zwyczajnie traci. Teat. 30. b, 35. (cf. kurzy się). — Si-militer. Ale coż, nie słuchasz, widzę darmo moje tracę słowa. Zab. 14, 122. — Tracić, wytracać; Rag. satàrti, (cf. zatrzeć), tvegfcl)«ffen, vertilgen, vernichten. Niech straci a zniszczy pan każde usta zdradliwe. 1 Leop. Ps. 11,

4. (niech zatraci. 3 Leop.). Polepa gruba ścian głos traci Tr. Niewiasta zaszła ciążą, gdyby płód już żywy w sobie straciła. A Zamoj. 193. bie Śetbe3frud)t abtreiben. Namawiali męczennika, aby się sam nie tracił, on odpowiedział: jakom się^ sam nie stworzył, tak się sam gubić nie mogę. Sk. Zyw. 1, 194. żeby się nie narażał, (cf. gubić). Tracić złoczyńcę, ścinać go, wieszać go; eh neu armen ©ünber fmtricbten, abtfmn; Boh. utratiti. U Turków kapigów urząd jest, tracić złoczyńców, kiedy wezyr każe. Star. Duj. 35. Muftego nie tracą, ale go włożą w moździerz i tłuką Klok. Turk. 136. Pierwej niźli go tracić poczęto , uprosił sobie wolne mówienie. Baz. Hst. 40. Pytał pies pasterza: czemu mię wieszasz, azaż ci wilk nie więcej krzyw? ja iżem kilka jagniąt zjadł, chcesz mię stracić? Rej. Zw. 49 Stracenie; Croat. pogubienie, bte Einrichtung. Miejsce stracenia złoczyńców, ber $tc&h

TRACICIEL-TRĄD.

TRĄD - TRAF.

693

(trud « gąbka) ; Ross. npoRa3a , (npoKa3HTt swawolować, npoKa3HHKi> swawolnik); Eccl. CBameHHbiii He4yr,B, aiOTaa np0Ka3a; trąd prawy choroba, trąd słoniowy, elephanlia-sis. Syr. 684. ber 3luêfajJ. Trąd całego człeka zaraża, trąd twarz człowieka szpeci, trąd choroba nieulćczona. Dambr. 1014. Zarazić się trądem, trędowacieć, Rag. ogu-bavitise ; Eccl. npoKa3HTiica, 3apawaTtca npoKa30io.— Fig. Zła rada świętokupski trąd nań przywiodła Sk. Dz. 1063. (zaraziła go grzechem świętokupstwa). Ojciec ś. uznawa między trądem a nie trądem. Gorn. Dw. 41. (między grzechem a niewinnością). — §. Trąd, prości zo-wią, twarzy czerwoność zbytnią. Cn. Th. 1149. Tupfer im ©eftd)te, 9îôtlje mit 2lu3fd)lag. Osypanie twarzy czerwone. Dudz. 25. Trąd jest zgęstwienie i ostrość części krwi wodnistej. Boh. Dyab. 2 , 164.

Pochodź, trędowaty, trędowatość, tredowacieć.

szu

piafs; Boh. poprawiśtć. Obwinionego o zabójstwo, prowadzono na stracenie. Sk. Żyw. 2, 318. Farao kazał kać na stracenie Mojżesza. 1 Leop. Exod. 2. na śmierć, na zgubę. TRACICIEL, a, w»., który, traci, ber Verlierer,

2)ur#ringer, $erntcfjter, SSerberber; Slov. trafił.

Pochodź, stracić, strata, straceniec, utrata, utracić, utracać, utratnik , utracyusz; stradać; wytracić, zatracić.

TRĄCIĆ cz. niedok., Trącać contin.-, Sorab. l.storkam, (cf. sturkać) ; Sorab. 2 storzisch ; Carn. vunkam, bunkam;

ka ; Slov. trud, trup, traud, (traud fomes)\ Sorab. 1. żka-la, (cf. zkalać, zkłóć) ; Carn. trot (trotarza sterilis rex apum), ropànze, nauratnéza ; Vind. fhumel, fhumju, zhumerl, serfhen (cf. szerszeń), ropenza, roparniza, na-vratniza; Croat. oszinecz (cf. osa), osziniak ; Bosn. osi-naç, velika ossa; Rag. starmegl, (ob. Trzmiel); Germ. bte 2)rol)tte, tvàbnt, érutbiene, Rummel; (Angl, drone; Anglos, draen, dran; Svec. drön; Graec. apud Aristot. tEvd-Qrjvrj) ; truteń, fucus, większy od pszczoły roboczej, bez żądła , podobno trądy przeznaczone są do upłodnie-nia królowej. Zool. 119. Trąd w ulu tylko miód je, a nie robi. Chmiel. 1, 77.

Vind. potifniti, dregniti, fhokniti, fhokati, pahniti, per-hniti, porivati, poriniti, potiskuvati, dregati ; Ross. Tpy-THTb, Tpyqy, nwpHyTŁ, nwpaib; Eccl. (hinäth, ptmTH, ptio; (cf. Gall. detronquer * odtrącić) ; — 1) lekko stur-snąć, tknąć; ein wenig flößen, leicht berühren, anrü!)ren, anftoßeit. Trącił siostrę łokciem, aby milczała. Tr. Trącam kogo, napominając o co. Cn. Th. 1149. W rozmowie z cześnikiem zmierzać zacząłem do rzeczy ekonomi- 2. TRĄD, u, m. ; Boh. traup (cf. trup), trauda, medoged-cznych ; ale mię ekonom w bok trącił. Kras. Pod. 2,

23. Trącenie ; Ross. Tpaceme, Tpacna (ob. Trząść), nu-poKij. W teorban złoty lub trącał w Aońską cytrę. Zab.

12, 28. Kniaź, (w struny uderzył, ruszał je palcami, grał). Trącić konia uzdeczką. Tr. — 2) Trącić czym, oddawać czym, śmierdzieć, pachnąć czym; nad) ettt)a3 fd)me<fen, nad) etwaś ried)en, einen 9?ad)gefdjmatf-ober ©erud)

POtt etwaS fiaben. Piwo beczką tracące. Syr. 934. Aby wino niczym przykrym nie trąciło. Śleszk. Ped.Slâ. Czego się nowa skorupa napije, tym zawsze trąci. Zegl. Ad. 52.

Boh. Kom. 1, 414. — Fig. Postać jej trąci kokietką.

Teat. 7, 86. Tak trąciła boginią, że ją można było o milę

zwietrzyć. Teat. 3, 17. Otóż 'sposób mówienia, który ÏRADYCYA, yi, z., podanie nauki kościelnej krom pisma, trąci grzecznością Europejską. Weg. Marm. 3, 264. Te    Sk. Zyw. 1, 315. et 9. et 2, oi 8. bte îrabition, inünblt*

zdania" nowością'trącą. Mon/l6, 311. Grozić mi batoga-    d)e Ueberltefentng ; Slov. podśm, odewzitam. — §. Jurid.

mi, to trąci grzywnami wielkiemi! Teat. 11, 103. Taki    Tradycya, tradowanie, oddanie rzeczy drugiej osobie urzę-

uczynek szubienicą trąci, ob. pachnie szubienicą.    downie; w prawie Polskim, oddanie dóbr za dekretem

Pochodź, natrącić, natręt, natrętny, odtrącić, otrącić, zwierzchności w posesyą tego, który proces przywiódł. potrącić, przetrącić, przytrącić, roztrącić, strącić,    utrą-    hras.Zb.2, 546.    gend)lltd)e$ ïrabit'eiî, étnl)anbigen, lieber« ^

cić,wtrącić , wtrej, wtrączbwy, wytrącić, zatrącić.    mad)ett. TRADOWAĆ cz. niedok.,    urzędowme oddawać

*TRAC1KN0T, u, m., TRACIŁÓJ, ju, m., węzełek u    knota    drugiemu, einem    anbern gerid/tlicb    attśltefern, übermalen,

palący się, świecę marnie tracący. Tr. wilk, złodziej u    Jednego młodego    panicza meble,    sprzęty, srebro i por-

świecy; ber SMuber om 8td)te, ber 2Bolf. (Boh. tratiwod celanę tradowano. Teat. 19. b, 8.

kałuża).    TRAF, u, m., trefunek, trafunek, zdarzenie, przypadek;

TRĄCY, ob. Trzeć. TRACZ, a, m., który piłą lub pilnikiem    Boh. treffa; Ross. cxynaii, npiaynafi, npHK.noneme, obs.

trze;’ Vind. delni resar, resauz, shagar, shagmafhter, ber    Mtoneme, ber 3ufaU, äufwlltgeö (Eintreffen, Ereignen, baê (Sr*

Säger, geiler. Tracz rznący tarcice. Rog. Dos. 3, 164.    etgniß. Gdy się ziściły sny raz trafem płonnym.... Zab.

ber 23retfd)neiber. Pot. Pocz. 555. Zab. 16, 365. — §.    14, 158. Ślepym trafem urodzenia Ten wziął berło, ów

Tracz, tartak; bte ©dmeibemüfile, ©agemnble. Młynarz ma    rogoże; Los te czyni rozróżnienia. Teat. 20. b, 231.

tramów przyczyniać, gdzie jest tracz, kiedy czas tego,    Serce czyni, a nie traf, nas niepoczciwymi. Bardz. Trag.

aby tarł. Haur. Ek. 41. Młyn i tracz na bystrej wodzie.    154. Grady, nieurodzaje i inne trafy    niepomyślne. Wyrw.

Mon. 73, 435. — §. Tracz* ryba morska, co grzbietem    Geogr. 559. Siedli pod wierzbą, a    Satyr smutny, Tak

ostro chropawym sznur wędny przeciera i uchodzi,    opowiadał swój traf okrutny. Chód.    Gesn. 115. Pomy-

squalus pristis, gatunek hai'. Zool. 195. ber ©ćtgeftfd),    ślnością traf często włada. Nar. Dz.    1, 173. Nie sztu-

©cbroertftfd).    t0 » co tra^em skutku przychodzi. Min. Ryt. 4 ,

1. TRĄD, edu, m. ; Boh. trud, trudowatost, malomocni-    125. przygodnie, przypadkiem; Ross. cjyqaHHO. Prócz

stwj* molomocnost, (cf. niemoc); Sorab. l.wuszad; So-    odmian zdrowia tysiąc innych trafów. Nag. Cyc. 129.

rab. 2. huszaz; Carn. goba , (cf. gąbka); Vind. goba , go-    Wypadły trafy, których malkontenci czekali. Ust Konst.

be, kröze shöbe ; Croat. gùba ; * Dal. guba ; Hung. po-    1, 59. (wypadki polityczne). Zgony panujących zawsze

klossagh ; Rag. et Bosn.' gubba; Slav. gube, kraste,    się nadzwyczajnym jakimści trafom przypisować zwykły.

694

T R A F A KI - TRAFIC.

TRAFIC.

Nar. Tac. 1 , 279. Na traf co czynić, na szczęście. Dudz. 4 6. (auf gut ©IM, chybię, trafie). — W traf, przydając do miary, do okoliczności, do gustu, dogodnie; paffenb, angemeffen. Prawa mają być do Rzptej w traf stosowane, tak aby jej wTaśnie służyły. Petr. Pol. 233. Nie w traf starcowi biesiada; Gdy mu co nie ku myśli, narzeka, biada, Kolak. Wiek. C 4. — Nie pię-knaż to procesya żołnierska , traf traf! gdyby jeden. Teat. 43 , 43. (o bieganiu przez rózgi: smyk smyk! $teb auf $teb!). TRAFAKI plur., kawałki cienkie i krótkie rudy, albo do niej podobne; gdy je w dole postrzegą górnicy, tuszą sobie, iż rudę znajdą. Os. Żel. 87. fletne ©rîftücfel, Srudjerj. TRAF1AGZ, a, m., trafiający do celu. Cn. Th. 4 449. ber Treffer, ber etivaö trifft. TRA-FIAK , a, m., n. p. Jest innych przy nim wiele puzanów i sztortów, Kawek, i z grubym głosem trafiaków , po-mortów. Baniał. A, 2 b. muzyczne jakieś narzędzie , ettt gennffeS muftcalifcfjcS Snfirument. TRAFIĆ, TREFIĆ cz. niedoli., Trafiać cont., Trafować, 'Trefować frequ. ; Germ. treffen ; (Svec. trefwa , trefla : cf. hal. trovare, Gall. trover) ; utrafiać , ugadzać w cel, (oppos. chybić celu), tn3 3td treffen, ntd)t fehlen; Boh. treflïti, treffjm; Slov. trefim ferio; Sorab. 2. treffisch , treffowasch ; Sorab. 4. treflieź ; Wind. trofiti, sadeniti, dotizheti; Slav. zgoditi; Ross. noMlłTHTb, yurbnm,, yMiny (ef. umieść), yijiMTL, yu^JHBaio, (cf. cel). Trafiam do celu, w cel, trafić ptaka. Cn. Th. 4149. W śrzodek tarczy utrafia, lecz jej nie przebija, Znalazłszy odpor, dzida kończata się zwija. Dmoch. U. 80. W biodro utrafia strzała, cierpi rycerz wiele, Trzcina się przylamuje, żelazo tkwi wcielę. ib. 299. Utrafia tam rycerza dzida zapalczywa, ib. 2,117. Chybił Hektora, tylko żelazem svtéj broni Emio-pa utrafił, stróża jego koni. ib. 4 , 499. Om daleki cel dardą trafić umiał. Otw. Ow. 181. O Febe zdarz trafić pewnym gdzie mierzę postrzałem. Źebr. Om. 199. Sztu-kim dokazał, iż nie mierząc i na pamięć strzeliwszy, dobrze trafiłem. Mon. 74, 46. Często i długo strzelając , kiedy tedy trafi. Cn. Ad. 376. (kto często mierzy, wżdy kiedy uderzy). Trafiający, miernej ręki; Ross. Mtmfi, m^tokł , Subst. mIjtkoctł , ( cf. mieść, miatać, miotać). Nie trafiający, chybiający, niemiernćj ręki Ross. npoópocuHBHM. Bożek miłości trafił w jej serduszko. Teat. 24, 194. — Fig. Trafił w cel albo do celu * zgadł. Cn. Ad. 4324. er fiatś getroffen. Właśnie też trafiła , jak kulą w płot. Teat. 4 7, 4 4 7, (ironice). Na tym świecie w loteryą gramy; chybił, trafił. Teat. 49. c, 77. Trafił podle celu, sążeń od celu. Cn. Ad. 4 4 70. (nie trafił, nie zgadł, daleko ztąd do owad). Trafiać kogo, vel komu w sadno, tykać w sadno , trafiać gdzie boli. Cn. Ad. 1164. Zabi. Fir. 81. ba3 recfjtc Slecfdjeu treffen, wo eê am ntetfłen fdjmerjt. Pochlebniki umieją się z pańską myślą zgadzać, a w notę jej trafiać. Kosz. Lor. 14 3 ; w notę im ugodzić umieją, ib. 482, (cf. w rumel). Usłyszycie, w cobym wam powieścią moją trafiać miał. Baz. Sk. 99. (do czego to mówię). Trafię cię, nie chybię cię. Cn. Ad. 4469. (przypłacisz mi tego). Traktuje mnie, jak chłystka wzgardzonego, którego trafia kijem kat zjadły po grzbiecie. Kulig. Her. 86. maca go kijem, obkłada, bije; mit bem @tocf treffen, fdffagen, prügeln. Trafić gdzie, trafić drogę, naleźć ; wolffn treffen, ItJOfftn ffttbęn. Prowadź mię, bo sam nie trafię. Ld. Gdy dziecina pochwę strzałową włożyła, Pszczółki z niej wylatują, jak która trafiła. Toi. Saut. 4 7. (którędy która mogła).— § Daniel gadki 'trafował, trudne rzeczy rozwięzywrał. Radź. Pan. «6, 12. zgadywał gadki, er pat äfätpfel geraden, ju erraten gefügt, erraten, getroffen. Kiedy gadki zadał, Nikt ich nie trafił; ale on zadane zgadał. Jabl. Ez. C 3. Samson dał onyra młodzieńcom , co gadkę trafili, 30 szat. Biel. Hsl. 52. Żaden mu ten sen nie trafił. Biel. Hst. 46. — §. Trafić na co, uderzyć na co, przypadać na co, potykać, quoad temp us , eventum\ atlf etma$ treffen, ffojücn. Trafiła kosa na kamień., Gorn. Dw. 169. (trafił dyabeł na poganina). Tam 'trefisz na jeszcze mędrszego. Rej. Wiz. 63. Trafił swój na swego. Cn. Ad. 1174. Nie trafiłeś na dudka. ib. Uciekając z miasta przed ogniem, na insze nieprzy-jacioły trefowali. Biel. 399. (napadali). Trafił na prask, ob. Prask. — Gdybyśmy byli trafili na jego senatorstwo, spodziewaćbyśmy się tego żadnym sposobem nie mogli. Warg. Wal. 74. Mahomet trafił na czas sobie nie bardzo wygodny. Klok. Turk. 124. Gdzie trafisz, tam jedz. Cn. Ad. 239. Trafił na dobry byt. ib. 1169. — Trafić dobrze, źle, e$ gut, fdffecbt treffen. Mógłbyś ją za mnie wydać, nie żleby zapewne trafiła. Teat. 31. c, 74. Dama , która długo przebiera, najgorzej pospolicie trafia. Teat. 32, 60. Przecież mnie w mym wyborze szczęście nie zawiodło, Ulubiwszy Biedosza , trafiłem niepodło. Teat. 43, b, 89. Przed głodem uciekali do Węgier, ale nie trafili, abowiem Węgrowie, co mieli, to im wydarli. Biel. 161. (nie dobrze trafili). Trafił na zły raz, na sęk. Cn. Ad. 4170. Trafił ze dżdżu pod rynnę. ib. 14 71. — *§. Trafić co, znaleźć co; treffen, ffttbeu. Bujniejszych w żadnem położeniu traw nie trafisz. Zebr. Ow. 25. — §. Trafić w co » potrafiać co, dokazać, w stanie być dokazania czego; etwaś beroerffteUigen, anśfulp ren, etwa$ wtrfltcf) treffen, eê obne gelfffdjlagen noHjiefjen. Dziwna rzecz, jak człowiek, w co chce , trafić może. Groch. W. 548. Mądrością swoją w to trafiła, że się uspokoili. Gorn. Dw. 245. Ledwieby w to trafił Demo-stenes sławny, abo Cycero Rzymski. Prot. Jal. A 2. Trafić czego, trafić pacierza, piosnki zagrać; absque errore aliquid perßeere. Cn. Th. 4149. Jeśli zechcą, trafią nas bogowie ratować. Jabl. Tel. 58. Medea córy Peliaszowre w tę nadzieję wdała, że w młodość trafi starość ojcowską przeczynić; revirescere cum arte posse. Źebr. Ow. 4 70. W Niemczech ludzie trafią łacno to wszystko, co obaczą, i mają wielkie zalecenie w rzemiosłach. Boter.

80. Bez instrumentów może kto być w sztuce muzycznej biegłym, acz sztukę swą pokazać podobno nie trafi bez nich. Pilch. Sen. list. 2, 429. Nie trafię do końca z nim. Teat. 33. d, 63. id) fantt nttt tfjnt nidjt JU ©nbe fnmnten. — §. Trafić malując, rysując, kopijując « prawdziwie , rzetelnie oddawać , wyrażać ; Eccl. peBHO-oópa30BaTn, treffen tm Salden, jetdjnen, foptren, ganj ge* nau barfteUen. Malarz mię głową trafił, lecz rozumu w

TRAFIĆ.

TRAFISZ - TRAF T A.

695

nie wiedząc. Gorn. Dw. 317. To się w pijaństwie tra-fuje. Eraz. Jez. E 8 b. Strafiło się, że Tarsenczykowie rozruch uczynili, 1 Leop. 2 Mach. 4, 50. Wielokroć się ‘trefowrało, iż anieli ukazowali się w osobach pielgrzym-skich. Rej. Post. Tu 3. Koronacya Zygmuntowa trafiła się dnia 24. stycznia 1507. Stryjk. 689. (działa się, przypadła). Napierwsze suehedni trafiają się w roku w pierwszym tygodniu w post. Szczerb. Sax. 343. Żarn. Post. 2, 467, Ja gdy biję, gdzie się trafi. Teat. 30. c, 75. Trafi się i ślepej kokoszy ziarno. Cn. Ad. 1168.

I ślepej kurze trafi się ziarno. Teat. 11. fe, 4 ; (Slov. i ślepa kura nèkdi na zrnkot rafi). Z trafunku ślepa kokosz na ziarno trafi. Syxt. Szkl 200. (szczęście ślepe). Gość mu się w dom trafił. Groch. W. 418. jakoś przybył, eg fant OOtt ofjitgefdl)r Ctn ©aft. Co za gość nam się trafił w nasz dom teraz nowy? A. Kchan. 78. Saul, gdy się trafił do Samuela, szukając oślic ojca, on go na króla pomazał. Sk. Żyw. 2, 54. Trafił sięt w dom Rupalda ksiądz jeden, który rzekł.... Sk. Zyiv. 2,16.— Trafić się dokąd » jakoś przybyć, stanąć; non olmgefófir anfommen, an» treffen, Ctntreffen. Lewita, gdy się trafił na toż miejsce-, gdzie złupiony leżał, ujrzawszy przeminął go. Sekl. Luc. 10. Puściła się w drogę; Do Jeruzalem naprzód się trafiła, Gdzie ją król przyjął.... P. Kchan. Jer. 149.— §. Trafić się z kim, natrafić na kogo, napadać, potkać się z kim, zdybać go ; mit einem jufammen treffen, tl)m begegnen, auf il)n ftoßen. Trafił się wilk ze psem w le-sie przed świtaniem. Ezop. 25. TRAFISZ, a, m., miano psa gończego. Ryd. 9ńnne etiteê ©tftnberfmnbeê. TRAFNA, y, z. ; §. 1) wre grze lub loleryi numer zyskowny, ein Treffer tm ©piele, in ber ßotterie. Tr. — §. 2) Trafna, miano suki gończej. Ryd. 9?ame einer ©tauberfiunbtmt. TRAFNOŚĆ, ' TRAFNY, ob. Trefność , trefny. TRAFO-WY, a, e, przypadkowy, jltfdKtg. Trafowy ratunek. Przyb. Milt. 65.

głowie arcymalarz nie trafi. Groch. W. 578. > W hafcie Arachne tak wszystko porządnie wyprawiła , Ze i osoby wszystkich i miejsca trafiła. Otw. Ow. 219. Wziąwszy na siebie postać Podlasianina, tak dobrze go trafiłem, że mnie siostra nawet nie poznała. Teat. 1. b, 74. Tak go twarzą, wzrostem, tak mową trafiła, Tak go dobrze postawą wszystką wyraziła, Że z niej był własny Atlant stary. P. Kchan. Orl. 1, 184. — ‘Trafić się na kogo rec., pochodzić na kogo, podobnym, mu być; einem Ähneln, flfcnttdj ćtynltd) werben, naćjjfdjladjten. Patri respondere, na ojca się trafić, obyczajów jego naśladować. Mącz. Fratri similior, quam patri ; bardziej się trafił ku bratu, niż ku ojcu. Mącz. Niepodobny, nie trafił się nań, absimilis, różny. Cn. Th. 514.— S militer :

Trafiły mi się trzewiki na nogę ; conveniunt, quadrant.

Cn. Th. 1149. paffen. —*§. Trafić, trefić, trefnić, utra-fiać niedok., utrefić dok., włosy, płócienne rzeczy »sztucznie kędzierzyć ; Croat. czifram ; Hung. tzifrâzom, fri» fiteren, ïrmtfen. Kobiety włosy trafią, złotem się okładają, zbytnie się stroją. Karuk: Kat. 348. Utrafia kędziory, gładzi twarz , przegląda się. Klon. Wor. 62. Włosy utrefione rozpuścił. Gorn. D'w. 80. Czyjeż natrętne dłonie Utrefionemi włosy okryły me skronie? Teat. 45. c,

18. Na wszelkie zbytki się udali, włosy sobie trafili a czesali , które długo nosili. Biel. 396. Głowę trafić.

Otw. Ow. 75. Monstruje, perfumuje i trafi Włosy, z których żelazo ledwie kiedy znijdzie. Opal. Sat. 3. P.

Kchan. Jer. 410. Za co z taką wytwornością trefisz włosy? czyli one obyczajem Partów zwiesisz? czyli kształtem Niemców w węzły spleciesz, gęstsza na karku końskim miga się grzywa. Pilch. Sen. list. 4 , 236. Trefi włosy, rwie, ucina , Sadzi, rozpuszcza, podpina. N. Pam.

13, 121. Z utrefionemi i namaszczonemi włosami po mieście lata. Siem. Cyc. 150. Trafienie włosów. W. 1 Petr. 3, 3. Piękne włosów trefienie. Zab. 2, 180. Od trefienia się by sowa, złoty jeden. Lek. C 3 b. To Pochodź, trafunek, trefunek; przytrafiać się, potrafiąc, rozpleść włosów i rozpuścić wszędzie To do trafienia    strafiać.

jak znowu usiędzie, Nie może wytrwać.... Morszt. 218. TRAFTÀ , ‘TRAWTA, .TRATWA, ‘TRATFA, y, i., płatwa, Fraucymer, co to nic nie robią, tylko garnerują, blondyny    płta , płety, płty ; Boh. plt, pltj, wor , worek , ( ob.

trefią, marszczą, rzną, sztukują, i jak kiełbasy nadzie-    Wór); Carn. vör; Vind. plau (cf. pław), ploholadja, po-

wają. Teat. 24. b, 8. Włosy muszcze, płaszcz aby kształ-    vodniza (cf. podwodź), flofa, ( cf. flis); Croat. flyosz,

tnie leżał trafi, By widzian był bram złoty. Zebr. Ow.    châtra, vodoplavka ; Dal. povodnicza; Rag. povödniza ;

49. Trepelów dyabeł trafiać pomaga. Lek. C 4. *Tra-    Ross. iliotï, (ob. Płot, ob. Płta); bie $oRfiöße, §löße,

fiony, trafny, trefny, sudamny; fmtffltdj, fcfött, elegant,    (in frenßen: ftoljtrift, Trift, Strafte). Traita składa się z

gefcfjmatföoU. Posąg, im go głębiej dłóto bierze, Tym    ośmiu gąsek, gąska z czterech tafel ; spód złożony

w gładszej stawa "i trafionej mierze. Morszt. 2. — §.    z kloców, z których poboczne zowią poganiaczami ; rudle

Trafić się rec., przytrafać się, przygadzać się, przyda-    zaś zowią drygawkami. Urm, Na traftach wożą towary

wać się, zdarzać się; Vind. fe pergoditi , fe permeriti ;    leśne. Klon. FI. D, \tb. Po Wiśle trafty płyną, i z zbo-

Carn. permire se; Ross. aymiTbCH, aytaTbca, MtonaTb-    żem komiegi. Zbił. Żyw. R 2. Na szkutach, komiegach,

ca, miothtlch, npuK.iKuiHTŁCH, npHKiifonaTbCfl, iiptuiy-    traftach. Vol. Leg. 4, 753. Sprowadzili drzewa dla zro-

aimca, npiwyaaTŁca, cayniiTLca, cjynaTbca, npuBO-    bienia z nich tratew, któreby aż do brzegów tamtych

4HTbca, (cf. przywieść); ftd) ereignen, jußoßett, nńeberfab»    wystarczały; porobiono tedy tratwy, i na wodę puszczo-

ren, begegnen. I roztropnemu głupi żart się trafi w mo-    no. Boh. Zumoj. 118. W nocy poczyniwszy z drzewa

wie. Min. Ryt. 4, 157. Trafi się i najmędrszemu po-    trafty, przewozili piesze ludzi, strzelbę i inne potrzeby,

tknąć. Cn. Ad. 1168. ‘Trefi. się. Rej. ApŚ66. ‘Trefiło    Biel. Św. 274, (cf. prom). Było miasto Ryga przez kil-

się, że w owej krainie był głód. Radź. Genes. 26, 1.    kanaście lat różnemi sposobami kształtem wojennym i

‘Trefuje się to, człowiek pod czas zje co brzydkiego,    dziwnemi tratwami od królów Duńskich i Szwedzkich i

od kniaziów Moskiewskich przenagabane. Gwagn. 409.

mularzom. Kiedy są wielkie kamienie, do jednych trag musi być użytych 4 ludzi i więcćj ; lepsze zaś są kary. Świtk. Bud 31. Już tragi z pod naw biorą. Dmoch. II. 54. spuszczają nawy.

TRAFTARZ, a, m., płetownik, ratianus. Cn. Th. 1150,

ftowe drzewo Boh. pramowe, worowe driwj.

Boh. platr, naplawać; Dal. plutvar; Croat. plohar, flo-szar, flyoszar, (ob. Flis); ber $lÖßer, <poljflößer. TRAKTOWY, TRATW1ANY, a, e, do trafty należący, glöß*. Tra- TRAGEDYA, yi, i., z Greek., akcya teatralna, której cel

wzruszenie bojaźni i politowania. Kras. Zb. 2, 546, Yind. TRAFUNEK , TREFUNEK, nku, w., traf, przygoda, przy-    tragedia, shalosten sgod, shalostnu sgodenje, sgoditje;

padek ; Boh. treffunk ; Ross. erynanHOCTb , ber 3wfaö >    Boh. smutnohra , truchlohra. Tragedya powinna być po-

baei Gjreigntjł. Trafunek jest z nierozsądnego początku i    ważna i tkliwa, i rzeczą i stylem. Gol. Wym. 455. Tra-

bez wszelkiego przyczyn porządku pochodzący skutek.    gedya Zygmunt August, p. Wybickiego. Epaminondas,

Bardz. Boet. 151. et f52. Wiele tych trefunków jest, trag. Konarskiego. — §. Transi. Burda , smutne zawie-które zawadzają do wypełnienia rady naszej. Gorn. Sen.    ruchy, cf. sceny ; tragtfdje Auftritte, Unruhen. Wolą zle

510. Trefunek pod czas lepszy, niż rozum. Cn. Ad.    ustawy cierpieć, niż tragedyom przyczynę dać. Sekl, 72.

Z Aryany tragedya szkody kościołowi czyniła. Sk. Dz. 246. TRAGICZNY, ‘TRAICZNY, a, e, — ie Adverb., do tragedyi należący; Yind. tragedifhen, bie £ragöbte, bctS ütrauerfptel betreffenb, tragifd). Wyznać potrzeba, w sztuce traicznejśmy mali, Niech Rzewuskich, Wybickich

1175. (szczęście pod czas rozmysł przechodzi). Głupi z trafunku czasem dobrze powie. Sekl. 61. jufäötger 2Bei* fe. Z tranfunku ślepa kokosz na ziarno trafi. Syxt. Szkl.

200. Wyciągnąwszy łuk, strzelił w niepewną, a z trafunku postrzelił króla. 1 Leop. 5 Reg. 22, 54. Trefun-

kiem , z trafunku, trafunkowo, przypadkiem , przygodnie,    przykład nas zapali. Dmoch. Szt. R. 50.    TRAGEDYOPIS,

jufrtlïfg ; Slov. nahodné, (trefunkom); Boh. manę; Sorab.    -a, m., Mon. 75, 591. pisarz tragedyi, ber ütragöbiett*

2. pschigożezi ; Sorab. 1. nawadki. Chcę, żeby się    fcfyretber.

zdało, że się trafunkiem stało. Rast. Fid. 104. Dobro- TRAKARZ, a, m., górnik rudę na takach wożący, Germ. dziejstwo trefunkiem dane, podło bywa szacowane. Cn.    ber îreefer, ber Knappe, ber ba3 ®r$ auf    bem 6d)u&farren

Ad. 181. — §. Trafunek , potkanie się z kim, zdyba-    fyerbep fährt.

ftraße, $aupftraße roofjtn; (Boh. tróta ciąg). Zapłaciwszy na Wiśle mostowe, na walnym trakcie szukał noclegu. Zab. 14, 274. Rzew. Bezecne drogi wszędzie mię zatrzymywały , jak tvlko z pocztowego traktu zjechałem. Teat. 19, 8.

miarkowali. Bardz. Luk. 170. Ruszyłem się z Wiednia w dalszą podróż traktem na Frankfort. Kras. Doś. 96. Zboczyliśmy z traktu. Boh. Kom. 4, 291. — Fig. Jeden jest trakt do życia, tysiąc do zniszczenia. Zab. 11, 375. Zabi. — Trakt, okolica; bte ©egenb, ber ©trtd). Kasztel ten broni wszystkiego traktu miasta od nieprzyjaciela. Tr. — §. Tr. fig. Trakt, ciąg, bieg; bie 2)auer, ber Sauf einer @ad)e. Sprawy u nas leniwym traktem się sądzą. Bardz. Trag. 38. Komu się większy nagodził trakt nocy, jak Herkulesowi! ib. 60. (dłuższa noc). — g. ‘Trakt, sposób, kształt, foza ; bte 9lrt, SBetfe, ©efialt. Na tym kamieniu jest krzyż Ruskim wyryty traktem. Stryjk. 233. — *§. W cerkwi: n. p. Twojem zdaniem nic po gradua-łach, po traktach, po ofertach , po sekretach, po komuniach i postkomuniach ; bo tych wszystkich w ewangelii nie napisano. Pim. Kam. 124. TRAKTAMENT, ob. Uczta, biesiada, ochota.— §. Aliter: Nie mogący więcej znieść tak surowych traktamentów, uciekła. Zol. H. 7. 29. obchodzenia się , 33el)anblung. TRAKTAT , negooyacya o przymierze, konweneya. która odbiera stwierdzenie przez ratyfikacyą. Kras. Zb. 2, 547. ein îractat, j. S. §rteben<b tractat, eine ^er-tyanblung. — §. Traktat o czym napisany, dysertacya, rozprawa, spis; Ross. conmieHie , eine 9lbf |anb!ung, ein Jtractat. Traktacik dem., ein Stractätdjen. Tr. TRAKTOWAĆ cz. niedokczynić o co, rozprawiać co z kim; eine 5lngelegenf>ett tractiren, tterljanbeln, be^anbeln; Sorab. i. zakhadżam, ₍( cf. zachodzić). Dopiero dobrze

Traktu nie znając, tylko się z gwiazd

nie, natrafienie na kogo : baê Segegneu, S^f^^mentreffen, TRAKT, u, m., z Łac., gościniec, droga walna; bie 8anb* 3ltfammettftojJcn. Z źrzódła Tygrys i Eufrat jednego wychodzą, A wnet rozłączywszy wody się rozchodzą, Gdyby się zeszły i w ściek jeden zebrały, 1 gdyby swe wzajemnie wody pomieszały, Zbiegałyby się czołny i drzewa urwane, Byłyby i trafunkiem wody pomieszane.

Bardz. Boet 155. Miły to trafunnk dla mnie, że tu Wc Pana spotykam. Tent. 5. b, 75. TRAFUNKOWY,

TREFUNKOWY, a, e, TRAFUNKOWO Adverb., z trafunku przypadły, przygodny, jufdtltg. Klasztor Mogilnicki trafunkową pożogą do szczędu zgorzał. Krom. 574. Tre-funkowy liter układ wypadał mi z pióra mimo wolą moje. Mon. 75, 16. Nie przypadek to, ani trefunkowe losy Zrobiły bezskuteczne postrzały i ciosy. Zab. 4,

581. Min.

TRAGANT, ob Dragant.

mion #

Unterjug. Zbudował sień wnętrzną trzema rzędy kwadratu , a jednym rzędem tragarzów cedrowych. Radź. 1 Reg 6, 36.

Anat. Pierwszy z prawdziwych pacierzów, tragarz, bo głowę nosi. Kirch 105. baes erfte üffitrbelbetn beê ^ütfgrabä. TRAGI plur., drągi tragarzów; Croat. tragle, Germ. bie ütrage, !£ragef>ai)re. Tragami pomocnicy dodają kamieni

TRAGARY, ob. Legary, Legar. TRAGARZ , a, m., drą-żnik, nosarz, z J\iem. ber îrdgcr, Snftentrciger; Slov. nosyć; Samb. 1 mechow noscher, mechowmk; Carn. noshâzh ; Yind. tovornik (cf. towar), podigavez, (cf. podźwignąć); Cro&t. terhonoszecz ; Rag nossâc, bastâh, argattin; E'-cl. ôpeMeHur.K'B (cf. brzemię). Tragarz, miechownik. Dasyp. 1 fi 5. D<jże to tragarzowi, niech ci to do domu zaniesie. W. Vast W 2. 160. Miał Salomon 70000 tragarzów. Budn. 1 Reg 5, 15, not. «nosieielów brze-Tragarz, tram; ber Sragebalfen, £rager,

Tragarze trzeszczą. Pot. Jow. 62. — g.

TRAKTYER - TRAMÓW Y.»

TRAN - TRAPIĆ.

G97

się porozumiawszy , będziecie traktować interesa. Teat. TRAN, ob. Tron.

20, 69. Traktujący co, o co, traktator Sorab. 1. zak- TRANK. Hipp. 106. Kosz. Lor. 84 b. ib. 88, ob. Trunek, hadźwar. Ma dobry sposób traktowania. Teat. 8. c, 47.

Rzeczy te bardzo lekko traktuje. Teat. 1, 76. (lekko bierze). Litwini dawni , na plotach z klodzin, wojenne sprzęty, nie długo traktując, przeprawili. Stryjk. 227. bez ceregielów, o(me oidc Umftaube. — §. Traktować kogo niedok., utraklować dok., obchodzić się z nim ; einen bejubeln , mit tym umgeben , «erfahren. Codzień mię źle ob. Sadziec. traktował mąż. Teat. 18. c, 12.

dyskretnie traktował. Sk. Źyw. 2, 44. Szalony jesteś, że hrabiego tak źle traktujesz. Teat. 55. b, 57. Jak łam ludzi, natychmiast cię lak utraktują, jak zasługujesz.

Teat. 20, 67. Utraktuję Wc Państwo , jak tylko można będzie. Teat. 7, 101. uraczę, poczęstuję. — §. Traktować co, praktykować, ettvaö practichm Syn jego wojskową także traktował. Kras. Pod. 1, 243. 1 jam też kiedyś szkoły traktował. Teat. 7. d, 36. Czart. TRAKTYER, a, 711., garkuchnik ; Hoss. TpaKTiipt, TpaKiupiuiiKŁ ;    na, nepeB03Ka, np0B03ï, 0TB03Ka, otbosts. TRANS-

ber Traiteur , (ëpeifetvirty. Traktyer ten , co to potrawki    PORTOWY, przewozowy; Hoss. H3B03Hhiîî, otbobhłim, ne-

smaczne gotuje. Teat. 34, 20. Na każdej prawie ulicy    peBOAHUH. TRANSUMT , ob. Przepis. TRANSYTOWY’,

znajdziesz tam traktyerów Francuzkich. N. Pam. 14,152.    n. p. handel, przechodni. Fam. 85, 1, 176.

TRAKTYERKA, i, i. ; Hoss. TpaKTiipminta ; bie Traiteurimt, 'TRANT. Cresc. 598, ob. 2. Trąd, Truteń.

6peifemirtyinn. TRAKTYERNIA , i, z., garkuchnia, baê TRAPEZA, y, z, z Greek., stół, jedzenie, w Greckich za-©pcife^auê. Gotowe jedzenia w Łraktyerniach. A. Zamoj.    konach refektarz; ber Tifd), bie Tafel, ber 0peifefaal in

104. Teat. 22, 10. We wszystkich traktyerniach leży na    ben ®riety. ^lofteru. Po skończeniu liturgii św. idziemy

stole karta potraw. iV. Fam. 14, 152. ‘TRAKTY W A, y,    do trapezy, t. j. do refektarza. Pim. Kam. 341.

z., [traktament, ©afterci) 2j, n. p. Tak. go ubiją, że bo- TRAPIĆ, ‘TOROP1Ć cz. niedok., utrapić dok. ; Boh. trapili , ki sobie psim sadłem maże, ale mu też tak przystoi,    trapiwati , utrapiti, usaużiti , usaużim ; Slov. trópjm,

a szkoda mu traktywy. Hej. Ziv. 105 b.    trapiti, trâpeni; Sorab. 1. trapu, prudźu ; Vind. tarati

m. ; Boh. tram, tramec ; (Slov. ström (cf. tyrać), hudusadievati, hudusadeti, nadlagati, nadle-arbor. ; Sorab. 2. trama legary piwniczne) ; Carn. tram,    shuv3ti; Croat. trapiti, trapim, (trapleny.e « krzyżowanie) ;

(strom stirps), brun , krokniza , (cf. krokwie) ; Vind. tram,    Rag. tarpitti, (trappiti lavorarc un terrneo a fonda, scas-

hlod (cf. kłoda), brune, steber, sesdram , glet, krokni-/. sare, ob. Karczować, trap soluni alte fossum) ; Dal. pe-za , (tram, tramezh, leska, krounu dreuze, vata * łata) ; dipsati , nevoliti, (cf. zniewalać); Bosn. trappiti, kopati Croat. tràm , bervno, greda, szleme,    bâlvan ; Slav. grè-    sarculare, trap,    kopanje sartura; Ross. TOpoiuiTb (nade (cf. grzęda); Hag. privoz ; Ross. nepcBO^nna, itfcpe-    glić, roponKiii,    roponoKï kwapliwy, cf. trop);    dręczyć,

Ma4T., nepeMa^HHa; Eccl. kohl, kohgicb; Goth. thrams ;    martwić, (cf. trupać) ; quälen, peinigen, phys. et moral.,

Graec.    Lat.    trabs ; liai, trave) ; Germ. ber Tram;    (cf.    6trappaje. 31 b 1 g. ; cf. nostr. cierpieć). Mów, czy

belka główna, ber fpauptklfen , Tragebalfen. Kozieł, ła-    kogo nie trapią przeszłej wojny przypadki! Boh. Kom.

ta, tram, posowa , lignus. Volck. 1009. Szynkarze na    2, 461. Kto złych nie karze, ten dobrych trapi. Birk.

tram długi piszą. Rej. Wis. 162 b.    Pisz ty co chcesz    Zyg. 15. Król    Syryjski trapił syny Izraelskie.    5 Leop.

na tram, Ale ja też, wież to pan    bóg, kiedy dam.    4 Reg. 13, 22.    (ponędził. 1 Leop.). Niechaj    cię „pan

Rej. Zw.    b. Las tramami zarosły, (requens trabibus. Zebr.    dojeżdża a trapi aż zginiesz.    3 Leop. Deut. 28 , 23.

Ow. 199.    (drzewami). Tram, w szkucie na spodzie po-    (niechaj cię nędzi. 1 Leop.).    Trapią mię lędźwie moje.

łożony. Suk.    Probl. 125. carina, ber Steil. Ciężki tram    3 Leop.AEzdr.    5,34. (gryzą mię wnętrza moje. 3 Leop.).

na zranione    ramiona Jezusowe. Groch.    W. 201. (krzyż,    Trapił senat pod czas swego trybunostwa ,    znosił wszys-

cf. ślóstram). — Alleg. Widzisz trzaskę w oku brata    tko, cokolwiek się dla Rzpltćj działo; mnie z ojczyzny

swego, tramu w oku twoim nie obaczasz. Sekl. 7. (°bal-    wypędził, dobra zrabował, dom spalił, dzieci i żonę

ku abo ‘bierzraa. ib.). W inszych oku proszek widzisz, moje trapił. Sieni. Cyc. 548. Waszego serca, niech bo-w swoim tramu nie bacząc, ib. 27; kretowie na swe    jaźń    nie trapi troskliwa. Odym. Św. 2, M m 4. Nie trap'

występy, a na cudze ostrowidzowie. ib. Zygr. Pap. 232.    się,    miej umysł spokojny. Teat. 42. d, D. Wielce się

Sk. kaz.    273. Przyganiamy komu O źdźbło , a w swoim    trapić, Eccl. MH0r0B034WxaTH.    Trapi mię co, gryzie,

oku nie widzimy 'tromu. Pot. Arg. 398. Łatwiej komu    rupi, frasuję się. Cn. Th. 955. et 1150. Sumnienie go

tra z oka,    niż sobie źdźbło dobyć.    Pot. Jow. 121.    trapi. Teat. 46,    46. Nie mówmy więcej o    tym, widzę,

TR MOWY,    a, e, do tramu należący,    abo z tramów;    żęto Wc Pana    cokolwiek utrapiło. Teat. 6.    c, 64. Utrą-

Croat. tramni, halfen * . Cn. Th. 1150.    *    pionemu nie przydaj utrapienia. Cn. Ad. 1220. — §. Utra-

— Botari. Złoty trank, ziele , Szlachtawa , Chlastawa , Plesznik, conyza, TfümMtrj. Syr. 746. Trank jeleni, Sierpik, serratula, ©djartenfraut. Syr. 1254. Anielski trank, alisma , ©ngelêtraitf. Syr. 825. Kluk. Dyke. 1, 49. Trank, prosiana włóć , aurea virga: Sleszk. Ped. 423, Syr. 69. tyetbntfd) SBunbfraut. Ś. Kunegundy trank, ziele,

W niewoli dosyć go TRANSAKCYA, yi, z., umowa na piśmie między osobami prywatnemi zachodząca ; wyraz prawny. Pam. Warsz. 5, 205. bie 33erbanblttng. TRANSFUZYA prawa swego na drugiego. A. Zamoj. 164. zlewek, wlewek. TRANSLAPS; ob. rok przepadły. Dudz. 64. Bardz. Luk. 186. Puścił w translaps ów czas » opuścił go. TRANSP1RACYA, Ross. JicnapHHa , ob. Parowanie. Krup. 5, 43. TRAN-SET, ob. Prewet, Przechód. Birk, o Exorb. 5. TRANSPORT, ob. Przewóz, wózka; Ross. B03Ka, CBtm, CB03-

zaw o-

TRAM, ‘TROM, u,

Stowmti Lindego wyd. S. Tom V.

88

698

T R A P I GI E L - TRATOWAĆ.

TRATWA - TRAWA.

pienie, doległość, mól, rup'; Quaal , Stummer. Pozwala małe utrapienie skargi, Ale nieznośny żal zamyka wargi. Morszt. 231. Choćbyśmy z natury najłaskawsi byli, dla samej trapienia ustawiczności, wszelką z serc naszych ludzkość utrącamy. Sien. Cyc. 174. Ogniem piekielnym ich się dusza topi, Duszy nie spala, lubo się strasznie ‘toropi. Jabl Tel. 253. Sen okropny trapił mię całą noc. Wę^r. Marm. 1, 13. Trapić ciało, martwić; feinen Setb fnfte^en, baS ftletftfy freudigen. Wieczna będzie ustawa , abyście co rok tego dnia ciała swe trapili, Radź.

Levit. 16, 29, not. «przez wstrzymywanie od pokar- TRATWA, TRATFA, ob. Trafta. TRATWIANY, ob. Traftowy. mów». Post, powściągnienie poźądnych ludzi od rozko- TRAWA, y, i., TRAWKA, TRAWECZKA, szy cielesnej i uskromnienie a utrapienie ciała naszego.

Zygr. Gon. 356. Trapienie, utrapienie, umartwienie, udręczenie; ^lein, Quaal, barter, ^lage. Szkody im poczynił i trapienia zadawał. Sk. Uz. 216. Zesłany ku utrapieniu złośliwych. Zygr. Pap. 177. TRAPIC1EL, a, m., Cn. Th. 1150, TRAPNIK, trestarz, gabacz , vexator.

Mąci., ber Quäler, flader; Boh. trapie; Croat. trapitel;

Vind. nadlugnik, nadleshnik, hudusadielauz. W rodź. zeńsk. TRAPÎCIELKA, i ; Boh. trapićka.

TRAREF, u, m., lina gruba, na śrzodku rei umocowana, którą żagiel do góry hysują. Magier. Mskr., ein genńffe#

©egeltan. Na hys, gdy wiatr dobry ku górze, aby do góry żagiel i za warkocz i za traref ciągnęli, i one'zabur-towali i zahalzowali, według potrzeby. Haur. Eh. 174. ib. 170.

TRAT, ob. 2. Trąd. **TRATA, y, i.

strata, utrata, zguba; Ross. Tpaia, ber Słerlufł, batf Słerberbett, ber Untergang. Niepodobna się zdało z takiego nasadu Ujść Sycylii zguby, traty i upadu. Pot. Arg. 471. “TRATN1CZEK, czka, m. , utratnik, marnotrawca; ber ©urebbriuger, SSerfdjroenber. Słuchaj, jakie są stopnie tych miłych tratniczków; Naprzód się zapożyczą .... Opal. Sat. 52.

Pochodź, pod tracić.

TRATOWAĆ, TRETOWAć cz. niedok., utretować, stratować dok. ; Ross. CTomaTb, CTariTŁiBaTh, iicronTaTb, HCTa— RThiBaTb, Toiony, tojiouhtb ; Eccl. T,iauy, (cf. tłoczyć.) ; deptać, nadeptywać, podeptywać ; Germ, treten; (Svec. tra-da ; lal. troda; Angl. tread). Gdzie niegdzie jarzyny nie młócą się, lecz końmi lub wołami je tratują. Kluk. Rosi. 3, 226. Lecieli z koni, a konie poczęły ich tratować. Bardz. Luk, 122. Biegać na koniu, dziecko na ulicy stratował. Boh. Kom. 77. Plac utretowany wszędzie i rozbity wozami i kopyty. Otw. Ow. 223. Błonie utretowane końmi. Zebr. Ow. 143. Chytrą głowę nogą mu stratuje. Suszyć. Pieśń. 2, A 4. Aponiusza plotkarza, wozem kamieniami naładowanym stratowano. Nar. Tac. 2, 476 (zgnieciono, stłoczono). Czegóż ta złość nie tknie się, czego nie obiera, Co się po stratowanym ojcu na tron wdziera! Zab. 16, 231. — fig. Naród barbarzyński najważniejsze opatrzności dary nogami tretuje. Pam. 84, 550. Tratowali nogami wszystkie prawa, pod pozorem praw samych. Gaz. Nar. 1, 100. — §. Navig. Tratować, do lądu sterować, przy brzegu płynąć; lanbeintnârfô fdjlffett, ftdj am Ufer galten, am Ufer ÿinfdjtffen. Tratuj do lądu,

Już tu panie młody, Daj cło od wody. Klon. Fl. F 1. Ku brzegu sztabami kieruje, A z ochotą przy rzece wesołej treluje, succedit. A. Kchan. 182. Żaglem i wiosłami w port Cekropski z biegu tretuje, intrat. Źebr. Ow. 151. — §. Culin. Tratować w kuchni, spuszczać co na gorące masło, tu Sutter braten. Tr. Zaczął smażyć, warzyć, grylować, tratować. Teat. 33. d, 83. Tratować, przetra-tować masło, w wodzie czystej przepłókać; także jabłka lub gruszki tratować czyli rozetrzeć. Wiel. Kuch. 451.

Pochodź, tret, trelowy, treter, zatret.

i, i. , dem. ;

Boh. trawa, trawicka ; Slov. trawa; Sorab. 1. trawa; So-rab. 2. tschawa; Carn. trûva , (travn velike*maj); Vind. trava, trauje, (trava , selifhe * ziele, mali traven « kwiecień, veliki traven* maj) ; Croat. trava, travicza, (veliki traven, rosoezvet » maj, traven * mali traven »kwiecień; Dal. travan); Bosn. trava, troskot; Rag. träva, troskót; Hung. pasit, (cf. pasza); Rosa, ipana, Tpaßua, TpaBHH-Ka, (2. ziele, ziółko), TpaBOBkAGUB botanik, zielnikarz, TpaBOBliACTBO botanika, obs. TpaBent kwiecień), ÖHÄmra, ßbiMHKa, (ob. Bylina); Eccl.    (cf. Graec. tgsqpw;

Hebr. fpü taraph, aluil); baS ©ra3. Pospolicie nazywamy wszystkie rośliny trawą, które na siano koszone bywają. Bot. Nar. 172. Pożytek z łąk zawisł na trawach, które się koszą na siano. Kluk. Dyke. 1, 8. Niechaj wypuści z siebie ziemia trawę zieloną, któraby z siebie nasienie dawała. 1 Leop. Genes, i. (niechaj puści z siebie ziele zielone. 5 Leop.; zieleninę). Dorodne trawy na brzegach Izmenu cichego, Bardz. Trag. 255. Na jednej łące, stara to przypowieść, wół trawy patrzy, a bocian żaby. Mon. 71, 755. (niejednegośmy smaku, nie jednej skłonności). U przodków kwiateczki a piękna traweczka to było obicie ich, namiotek albo chróśeiana budka to były marmury i alabastry ich. Rej. Zw. 69 b. Piękna traweczka. Rej. Zw. 69 b, (oppos. trawsko). Trawka młoda. Teat. 54. c, A 2. — O pierwszej trawie do wojska powrócił. Warg. Gez. 37. z począlkiern wiosny, skoro się zazieleniło , foklb e£ nur gritit nwtbe. Tatarowie w polu włóczą się od trawy do trawy. Tward. Wł. 18. od trawnika do trawnika, od łąki do łąki, od pastwiska do pastwiska, non einem ©ra^plajjc juin anbent. — Prov. Nie wszystko trawa, chociaż się zieleni. Rej. Wiz. 189. (pozorom nie wierzyć; znam cię ziółko, żeś pokrzywą). Chleb trawa, ryba woda, mięso potrawa. Cn. Ad. 61. Ryby wodniste są, według onój dawnej a podobno ‘Turskićj powieści: ryba woda, chlćb trawa , mięso ‘wsiemu ‘hołowa. Sak. Probl, 151. — W trawie jeszcze zboże, dopiero wschodzi ; bai> ©etretbc tfl nc$ tm ©rafę, graśarttg, ge^t erfł auf. Gdy człowiek nasieniem zasieje Ziemię uprawną, potym snu nocnego Zażywa, i zaś wstanie, gdy odnieje, Tym czasem ziarna zboża posianego Pukną, i trawę z siebie puszczą potym. Odym. Św. A a 4 b. Między pszenicą a kąkolem, póki jeszcze trawą są, a jeszcze kłosu niemasz, trudne rozeznanie,. Bial. Post. 254. Niszczeją w pierwszej trawie zboża, raz je psuje Zbytnie słońce, drugi raz zbytni deszcz morduje. Otw. Ow. 203. — Fig. Jeszcze

TRAWERS A - TRAWIĆ.

TRAWIĆ.

w trawie ci nieprzyjaciele, za lat kilka nieleniwego doj-rzejeć całe nieszczęśliwe żniwo. Suszyć. Pieśń. 2, E. Naród żydowski tak mocno się między nami rozkrzewił, jak kąkol w zbożu, że naszym biednym katolikom podnieść się nie da, gnębiąc ich , jak mówią, jeszcze w trawie. Mon. 73, 588. — Equit. Dwa zęby wierzchnie i dwa spodnie , które konie najpierwéj zmiatają , zowią pierwszą trawą, albo pierwszej trawy; następujące dwa, wtórćj trawy; a trzeciego zmiatania, trzeciej trawy. Cresc. 514. Lek. Końsk. bte erfreu, juxten, britten bes ^ferbeä. — §. Trawa miodowa , hokus, rodzaj właściwej trawy, bydłu przyjemna pasza. Kluk. Dykc. 2, 41. baś §>omg* gra3. Trawa perłowa, Melica. Kluk. Dykc. 2, 115. ba$ S)3erlgra3. Trawa wieehowa , poa. Kluk. Dykc. 2, 206. ge> nteineö @ra3; piórowa, stipa, ftebergraS. ib. 3, 102; żabia, triglochin, $rofcbgraê. ib. 127. Boża trawa, Boża trawka, kozorożec, fengrek, trigonella foenum Graecum, Socfêfiont, ©riectnfcfy #eu. Syr. 1017. Urzed. 143. Turza trawa, Ostrzyca, $tetl;gt'a3. Syr. 1507. Trawa rogata, jeża, ostra, rogalica , gramen aculeatum, ecftg ©raê ; spar-ganium, 3gelêfolben. Syr. 1311. Trawa kwietna, floridum, 331umengra3. ib. 1312; manniana, krwawna, 23lutgra§. ib. Trawa morska, ob. Porost. Trawa wonna, ob. Rajska trawa.— (TRAWERSA , ob. Przerwa).— TRAWCA, y, m., TRAWICIEL, a, m, pożeracz, niszczyciel, consump-lor; Croat. potrossnik, potrossitel, zatrossnik , zateritel,

f. potrossitelicza, zateriteliczą, ber SSerjetyrer, Slitfjefyrer. Czas wdeków trawea. Kniaź. Poez. i, 161; (Boh. trawać » trawę noszący, f. trawaćka ancilla graminaria). TRA-WIANY, a, e; Ross. TpaBBHLiH; z trawy, trawny; graftg, »Ott ©raä, ©ra3 *. Wieniec laurowy, trawdany, dębowy. /. Kchan. Jer. 445. Korzeń trawdany. Urzęd. 160. TRAWIASTY, a, e, na trawę coś pochodzący, do trawy podobny ; grasartig , graftćf;!. Drzewne warsty, nim tęgośei drzewa nabędą, miękkie i trawiaste są. Kluk. Rosi. 2, 7. TRAWIĆ cz. niedok., Strawić dok. ; Boh. trawili (trawiti znaczy także; truć), strawiti, strawowati (ob. Strawować), zaźiti, zażjwati. (ob. Zażyć); Slov. trâwjm, strâwenj, za-źjwanj ; Sorab. 1. zezeruyu ; Sorab. 2. fzarowasch ; Carn, zeram , pivkam , spivkam , respivkam , respivam , potro-shim, (ob. Troszka, trochę); Vind. zerat (cf. żreć), po-zerati, sazerat, szerat, kuhat, poskuhati, ponuzat, sa-djati, sakuhati, prebaviti, prebaulati, gorstrofheti, gor-potrofhiti, satrofhiti, potrolhiti, strofhiti, strolhuvati, sa-jesti, savshiti, (traviti, travo napraulati, pasti fe * trawę jeść, paść się trawą lub na trawie, odtraviti, potraviti, travo popaśli * trawę spaść, obtraviti, potraviti = trawą zazielenić); Croat. prebâvlyam, prebavlyati, prebavlenye, troshiti, trossiti, trossim, potrossujem, potroshenye,* zhiu-shati, (trâvim, trujem < truję); Dal. probavlyam ; Bosn. probaviti, (straviti, strasciti terrere , stravitise horrescere) ; Rag. strâviti * struć, strava veneßcium, probaviti, pro-bavgljati ; (Ross. CTpaBHTt paść na łące, CTpaBim>, cipa-BAHBftTb spaść trawę, wybecować, wygryźć, wytrawić, szczuć; obsol. TpaBUTbCff wyzywać się; pa3TpaBHTb, pa3-TpaBJiHBaTb rozjątrzyć, rozdrażnić; CTpaBaeiue, cipaBM-Banie, CTpaBKa spasienie trawy, bacowanie, szczwanie ;

(Eccl. TpaBflHtio, ipaBOH) oópocTaio herbesco), Bapmt, ob. Warzyć; Eccl. HCTpomaio, H3Hypato, n*4HBaio, m-5K4HBaio; trawić pokarm, jedło « konkokcyą, dygestyą mieć, »erbauen. Pierwszo trawienie w żołądku jest, gdy potrawy przechróstane z gruba sie tylko przewarzają. Sak. Probl. 202. Nie ten jest zdrowy, który wiele jada, ale ów, który to w się bierze, co mu w sytość idzie, i tyle, ile trawi. Pilch. Sen. list. 5, 372. Muszą koniecznie rzeczy rozliczne i niezgodne sprawić wzburzenie, a prze-łknione rozpierać i źle się trawić ib. 3, 192. (być niestrawnemu). Trawi dobrze ; trawi jak kaczka. Cn. Ad. 1172. (ma strusi żołądek). Trawić, pożerać, niszczyć, phys. et mor., »erfreu. Wolą od bestyi być strawieni, niżby do niewoli mieli być przywróceni. Pasik. Dz. 62. Ilekroć bydlęczyznę tkacie w gęby swoje, wiedźcie, że swych rolniczków trawicie. Zebr. Ow. 379. Trawi ogień, trawi wrzód ciało, pożera. Cn, Th. 1151. Nie mogąc dostać zamku, ogniem go strawił. Nar. Est. 5, 119. (spalił go, w perzynę obrócił). Podpal ogień, traw mięso. Radź. Ezech. 24, 10. (w niwecz obróć. Bibl. Gd.). W Hierozolimskim kościele ogniem palono cokolwiek zostało niestrawionego, inconsumpta. Zygr. Gon. 241. Ogień piekielny pali, a nie trawi. Sk. Dz. GO. Armata im krótsza , tym mniej prochu strawić potrafi. Jak. Art. 1, 348. Świeca ludziom usługując, sama się trawi. Rys. Ad. 65. Mon. 65, 97. W chemii trawienie, digestio, kiedy roz-tworzyciel, na ciało, mające być roztworzone, nalany, zostaje z nim przez niejaki czas. Kruml. 82. — Trawić pieniądze, trawić się,, wydawać się, trwonić; ©elb »Et* ailêgebeu, »ertjjim. Go się’lecie zarobi, to się 'zimie strawi. Datnlr. liaz. 11. (to się zje, wypotrzebuje, wyda). Kto więcej trawi, niż dochód niesie, zginął. Petr. Ek. 123. Zebrawszy wszystkie rzeczy swe, 'jachał w dalekie krainy, tamże strawił wszystkę majętność swą, żyjąc rozpustnie; a gdy wszystko potrawił, począł niedostatek cierpieć. 3 Leop. Luc. \ 5,13. (roztrwonił. 1 Leop.). Biskupi ubogich pieniądze trawią, a żołnierze ubodzy zostają. Sk. Dz. 877. Jeden robi, drugi trawi, Cn. Ad. 308. Ode dnia do dnia czekając w mieście, trawili się. Klok. Turk. 221. (expensowali się). — Gzas wszystko trawi. Zab. 13, 410. Cn. Ad. 121. Czas wszystko psuje, odmienia i trawi. Zab. 14, 382. — Aliter: Czas, lata, życie, wiek trawić nad czym, przepędzać, bte ^łłtRrilt* gen. O piękne i szczęśliwe dni, z wami strawione. Jabl. Tel. 324. Anzelm długi czas na wyćwiczeniu Tatarów strawił. Dirk. Dom. 36. Będę w pańskim domu lata trawił. Ryb. Ps. 40. Zostań u mnie dziś a straw dzień wesoło, a jutro pójdziesz. W⁷. Jud. 19, 9. Chcę u was ostatek wieku mego , póki go stawa, strawić. Baz. Sk. 66. Od młodości swej strawił na ‘swejwoli wszystkie lata, i wszystkie czasy swoje. Rej. Post. J i i 2. Trawiłem dni i nocy w niesłychanym smutku. Jabl. Tel. 25. Nocy trawię bezsenne, a kiedy na chwilę Stulę oczy, marzenia łudzą oczy mile. Teat. 44. d, 23. W klasztorze życie moje* trawiłam. Teat. 6. c, 20. Wiek swój wszystek bez małżeństwa strawili, Warg. Wal. 63. Prawdziwie trawi żywrot bogu podobny ubogi filozof. Zab. 7, 250. Koss.

700

TRAW1CIEL - TRAWNIK.

T RA WN Y - TRĘBACKI.

Trawić czas darmo, trwonić czas, (cf. truć czas). Czasu    nik (»Jąka), fnoshet, (sianożęć) ; Sorab. 1. zèlencz , (cf.

nadaremnie trawić, nie godzi się. Kras. Pod. 2, 210.    zielony); Eccl TpawmiCB Jąka, 3eaeHinjie ; (Ross. Tpa-

Ten xiądz nie trawiąc czasu, począł zaraz robić około    bhhkx zielnik, zielnikarz, botanik). Przyjemne w ogro-

katechizmu. Roter. 4 , 175. Wszystek czas trawią na tań-    dzie trawniki. Przyb. Milt. 275, Łąki stare podorywać,

cach, na grach. P. Kchan. Orl. 1, 163. Nie będziemy    aby z nich lepsze i nowe były trawniki. Haur. Ek.    51.

czasu trawić, jak tylko na kłótniach. Teat. 23. d, 42.    Wartę mieć, gdy się na łąkach trawniki puszczają,    ib.

Odszczepieństwo ze strony sukcesyi papieżów strawiło lat    51. Jedne cześć najbliższą od dworu, obrócić na trawnik

124. Zygr. Pap. 231. (zabrało, trwało).— Trawić wszys-    i kapustnik. Pam. 84, 824. Czasem głowę położy na

tkę pracę i dowcip nad czym. Cn. Th. 1151. oertttetlbcft,    trawniczku zdrowym. Lib. Hor. 110. Len świeży poroz-

»erbraudjett, bran fejjett. Przystojna rzecz mi się zda, abym    kładać na trawniku. Haur. Sk. 82. Min. Ryt. 1, 82. —

pierwszą xiçgç strawił na pokazaniu przyrodzenia wody.    g. 2) Małe szczupaki zowią trawniki. Kluk. Zw. 3, 153.

Syxt. Szki. 2. (bym ją temu poświęcił,    tym    zajął).    Żar-    ©raêfjecfyte, ttod) Fleine    $ed)te. TRAWNY,    a, e; Holi. trâ-

łoczność i pijaństwo nie wczas    trawią    siły.    Kras.    Pod.    wnj, trawny; Sorab.    1. trawné ; Vind.    travcn ;    (Carn.

2, 183. nadwerężają, bte Kräfte t»erjet;rcn. Strawiony pra-    travnè Pân * bożek Pan) ; Rag. traavni ; Croat. trâvni ; Rosn.

cami, wiekiem uciśniony, syt jestem rządu. Teat. 50, 9.    troskotov ; Ross. rpaBHbiH, TpaBmitnl ; Eccl. óbLibiiUH; do

zrobiony, zpracowany; aufgeriebcrt, abgettufd, confumtrt. Ma-    trawy należący, ©rad». Kosy dwojakiego są gatunku,

ligna go w samej porze wieku strawiła. Nies. 4, 9. (ży-    trawne i sieczezane. Os. Zel. 66. Trawny, trawą się    pacia-pozbawiła). Trawić się, trapiąc się niszczeć, [truć    sący, pastewny. Cn. 7h. 1151, n. p. Trawny wół.    Tr.

się 2] ; ftd) Derben, oergetycn, fcfynrinben, (5. 23. oor Rum«    grafenb, auf bem ©rafę meibenb, ©raö freffenb. Trawny,    tra

mer). Poznaję, że się trawisz , melankolia cię opanowała. wisty, trawy pełen , w trawę obfitujący ; gradreid), grafa. Weg. Marm. 1, 232. Już też to    kilka dni i    nocy prawie,    Trawny, z trawy, trawiany; ©rad », tum    ©rad. Na    trawnćj

Jako nic nie śpię, biedzę się i    trawię.    Zab.    9, 96.    Urb.    siedząc pościeli, We    dni święte przy buteli. Ilor.    1,203.

Tyże to trawić się będziesz w uciążliwym pożyciu. Weg.    Nar. Hul. Oto. 210. "TRAWOCHODNY, a, e, po trawie

Marm. 3, HO. — Inusitat. poet. Bież, co strawi drogi,    chodzący; Croat. travohodni. “TRAWOJEDNY, a, e,

koń wiatronogi. Kmit. Tr. C 2 b. (co starczy). — Tra-    trawę jedzący; Eccl. TpaB0a4eit'B, saaKOBAeiyb. “TRAWO-

wić kogo zkąd » wyjadać kogo zkąd, wygryzać, proprie    NOŚNY, “TRAWORODNY, a, e; Rag. travorodan, traa-

de canibus vel lupis, quorum alter alterum morsu appe-    van; Eccl. saaKOnoceitb. “TRAW0S1ECZNY, a, e; Croat.

tendo fugat aliquo loco, tr. insectando exigere domo. Cn.    travoszechni, herbisecus. “TRAWOZNAWCA ; Croat. tra-

Th. 1313. entert megfcetpett, megjaitfett, cf. wykurzyć. —    voznan, herbipotens, cf. zielnik.

marno-

Yenat. Trawić; Ross. TpaBim. ; szczuć, fielen. Niedźwie- Pochodź dotrawić, marnotrawić, marnotrawca, dzia psy trawiono. Gorn. Dw. 195. (Ross. TpaBM heca,    trawstwo, potraw, potrawa, potrawka, przetrawić, slra-

szczwanie). TRAWIGIEL, ob. Trawca. TRAWISKO, TRAW-    wic, strawny, strawa, strawne, strawca , strawnik, stra-

SKO, a, n., podła paskudna trawa; (Vind. traviza , seli-    wować, strawność, wytrawić, wytrawny’, — 2) truć, tru-

fhize » ziółko), elettbed , fd)led)ted ©rad. Kwaśne z błocka    cizna; otruć, struć, zatruć’, truciciel, trucicielka. Quem-

sic trucizna a verbo truć

trawsko. Przestr. 129. Najpośledniejsze siano, w którym    admodum jad a verbo jeść

się gęsto ladajakie trawiska przymieszywają. Haur. Sk.    trawić. — 5) truchleć, truchliwy, truś, (cf. trzeć).

80. Nieużyteczne trawsko. Hor. 2, 125. Nar. ; chwast. TRAWTA, ob. Trafta. ib. 124. Min. TRA WISTY, a, e, — o adv erb ; Bob. et TRCIA , TRCINA etc., ob. Trzcia, Trzcina. TRĘ, ob. Trzeć. Slov. trawnatÿ ;• Sorab. i. trawoyitó ; Vind. travast, tra- TRĘBACZ, a, m. ; Boh. et Slov. trubać; Sorab. i. trubi-viten ; Rosn. troskotiv; Rag. troskótni ; Ross. TpaBHCTUil,    czer, trubatż, tarakar, trometar; Carn. tróbz, trobęntar;

3aa«iHMft, (rpaBuaiUH kwiecisty, n. p. atłas); Eccl. 6 u-    Vind. trobęntar, trobentavez, trobez, trumpetar, tromc-

jihctmh ; pełen trawy, obfity w trawę ; gradretd) , grafa.    tar; Hung. trombitas ; Dal. trumbitar; Bosn. trubnik,

Jeśli pola zbytecznie się osuszą, nie będą trawiste ; a    trubgljar; Croat. trumbetas, rogopussecz ; Rag. trubitegl,

trawy na nich będą łodygowate. Haur. Sk. 79. Na nie za-    rogotruubnik, rogotrubitegl ; Ross. Tpyóau^; Eccl. Tpy-

wsze trawistćj pokłada ziemi bok miasto łoża ; non temper    óiihkl, AyAHAbiniKS ;— *§. 1) trąbieniem się trudniący,

gramen habenti. Zebr. Oiu. 21. — Kolor trawisty. Comp.    ber Trompeter. Sztabowy trębacz wszystkie feldsztuki wo-

Med. 678. graSgrune §arbc; Vind. traunoselen , selen ka-    jenne umieć grać powinien, i pilnować, aby wszyscy

ker trava, loknoselen ; Croat. travozelén ; Slav. tràvosli-    trębacze jednakowo grali pobudki, capstrychy, marsze,

csna boja. TRAWKA, oh. Trawa. TRAWNICA, y, z., ro-    Kaw. Nar. 204. — Fig. Trębacz walki niesłusznej prze-

dzaj rośliny, zanichellia. Kluk. Dykc. 3, 173. eitt Çfîan»    ciw ojczyźnie. Zygr. Pap. 264. (poduszczyciel, poddy-

sengefd)lciï)t; (Boh. trâwmice * gatunek poziómek). TRA-    macz, podszczuwacz, pobudzicie!). Trębacz, rozgłosiciel,

WNICZEK, czka, m., ptak, czasem się u nas pokazu-    plotka; eut 2lttêplanberer, iperumtrager. — §. 2) Trębacz,

jacy, przedziwnych kolorów. Kluk. Zw. 2, 330. bte @ra3*    miano psa gończego. Ryd. 9îame etlteö ©tâu&ertyunbeé. —

mütîe; Slov. trâwnik curruca, piegża ; Ross. TpaBHHKX.    §. Vulg. Trębacz, nie wiele dokazujący, słabizna ; eitt

TRAWNIK, a, m., TRAWN1CZEK, czka, m., dem., §.    |lfufd)er, mit bem ntd)t oiel ju maefteu ift.— W rodź. źeńsk.

1) miejsce trawą obrosłe, murawa; ein ©raSpIafc, SRafen*    TRĘBACZKA, i; Croat. trumbetassicza. TRĘBACKI, a,

plafc, ©ra^ftütf; Boh. trawnjk; Carn. trarnek ; Vind. trau-    ie, TRĘBACZOWY, TRĘBACZY, a, e, do trębacza na

TREFNICZEK, czka, m., TREFNISIEK,

m.

na-

lezący, trompeter *. Trębacka ulica, w Warszawie. — Anat. Nerw trębaczowy, buccinatorius. Krup. 3, 164.

TRĘBECKI, imię familii Polskiej; dziś sławnego wierszopisa. — Prov. Własny Trębeckiego dyabeł, trudno się go skropić. Rys. Ad. 74.?

TRĘBlC, oh. Trąbić.

‘TREBN1K, a, m., agenda cerkiewna Ruska, bie $ird)ett* agenbe Rep ben 9?enflen; Eccl. t^rmiuki , mojhtbghhhk^ KHiira, MO^HTBOCJOBeut, (Tf>unii ofiara, cf. trzewo, trzebić); Ross. noTpeÓHHKŁ. W żadnym lego rytuale albo trebniku Roxolanskim niemasz. Pim. Kam. 1. Nie te są w trebniku albo w agendzie Ruskiej położone modlitwy. ib. 18. Modlitwy, które są w trebnikach i czasoslow'ach,

. nabożnie odprawuje. ib. 93. Te modlitwy z ich służebników', trebnikńw, t. j. mszałów i agend i ustawów są wybrane. Sak. Pers. 1 pr. Tak nadrukowała Moskwy w w swych trebnikach albo agendach, ib. 2. Piotr Mohiła, metropolita Kijowski, wydał xiege nazwana trebnik wielki. Fund. 57.

TRĘDOWAC1EG neulr. niedok., strędowacieć dok., trędowatym się stać, auśfajjig ruerben; Rag. ogubavitise; Eccl, npoKa3HTHCH, 3apaafaiBCH npoKa30K). Strędowaciała, zbielawszy, jako śnieg. Radź. Num. 12, 10. Budn. ib. TRE-DOWACINY plur., TRĘDOWATOŚĆ, ści, z.\ Boh. tru-dowatost; krosty trędowate, czerwone, bolesne. Syr. 1182; trąd, 3Inêfa|i, §lC(fe. Trędowaciny, oszpecenie skóry na licu. Urzed. 49. ct 144. TRĘDOWATY, a, e, — o adverb.; Boh. trudowńty, malomocny ; Carn. gôbôv; Vind. gobou , krözou , fhobau; Croat. gubav; Dal. gu-bav, gubbav ; Rag. gubav, gubbavaz ; Bosn. gubbavaç, gubbavi; Slav. gubàv, gheiàv; Ross. npoKüîKCHHMM ; trądem zarażony, MtSfaftg. U żydów trędowate dla zarazy innych wyklinano i za miasto wyganiano. Sk. Kaz. 367. Trędowaty na twarzy, krosty czerwone na twarzy mający, fupfrig tm ©eftdjte. Tr. TRĘDOW1ZNA, y, z., ob. Trąd, 51u§jaj). Tr. TRĘDOWNIK, a , m., scrofularia, 33raun* tt)ltïj, ziele; korzeń służy na gruczoły etc. Kluk. Rośl. 2, 262. Sienn. 67. Trędowaciec, martwa pokrzywa. Urząd. 149 ; Boh. krtićnjk ; Carn. zhèrnaben ; Ross. 30-6huh KopeHL, coóaufca rojOBa. HopmiHHKE , satmemj.

TREFIĆ, TREFNIĆ, ob. Trafić. TREFN1ARZ, a, m., TREF-NIŚ, ia,

śka, m., dem., dowcipem narabiający, żartowniś; Slov. posmewać ; Hung. trćfas, trćfalódó; Eccl.    npii-

TpanesHHKt, xmo6xmAT>, koh npn ctomxî rnyTHTt, noA-xjeôaiejb ; Ross. 6ja3eHb, saTMuHK’b, /. 3aTiHHHita ; vulg. TpejnoÆ’B, ein 5öi£ltng, ©pajtoogel, fdjerjljafter ©pap« mai^cr. Cycero trefniarz. Kosz. Cyc. A 3. Dowiódł trefni— czek panu. zakład uczyniwszy, iż najwięcej lekarzów na świecie. Bach. Ep. 61. Trefnisiek mały do bluzgania wielkie miewa zachęcenia. Zab. 6, 321. Dwór. G 3. Takich koncepcistów i trefnisiów dawniejsi panowie nasi za pieniądze dla zabawy na dworach swoich chowali. Teat.

19. c, 60. Trefnicy trzymani przed czasy u dworów. N. Pam. 15, 51, cf. błazen nadworny, £ofnarr. Trefnik dworny. Mon. 70, 279. ib. 71, 601. TREFNOSC, 'TRAFNOŚĆ, ści, z., decentia, przystojność, słuszność. Mącz.

bte SÖO^langemcjjenljett. — §. Dowcipna żartobliwość ; Hung. trefalódas ; (trćfa jocus, trćfatska joculum ), fdjerjljaftet 28ijS, treffenbe ©cberjimftigfeit. W trefności, jak nauki, tak i mistrza niemasz; bo się z tym człowiek urodzić musi. Gorn. Div. 138. Trefnością albo rozmową około miłości bawili się. Gorn. Div. 328. (trefnowaniem, żartowaniem). TREFNGTWAĆ cz. niedok., żartować, dowcipnie przedrwń-wać; Hung. trefalni. trćfalódom, mifjtg fdierjen, ©pnP treiben. Cycero z konsula kilkodniowego tak trefnował, iż za jego urzędu nie było ani zimy, ani wiosny, ani jesieni, ani lata. Budn. Apopht. 117. Panowie lubią ludzie krotochwilne, którzyby im trefnowali. Pelr.Pol. 419. Jeden sposób trefnowania w długim a dworskim , jak się co stało, powiadaniu zależy, drugi w jednym, a węzło-watym rzeczeniu zawisł. Gorn. Dw. 146. Gdy lud 'uźrzał, że ich hetman tak bezpiecznie a śmiele w takiej niebez-pieczności trefnuje, stał się wnet śmielszym. Kosz. Lor. 153. Tak-ci oni żołnierze, będąc dobrej myśli, a tre-fnując sobie rozmaitemi '-żarty, pracy podróżnej sobie ulżali. Baz. Sk. 92. Pan z pieskiem rad trefnuje, Chociaż ten nic nie robi, tylko wyskakuje. Papr. Kol. L b. żartuje, bawi się, krotochwili, fnrjmeilen. TREFNY, ‘TRAFNY, a, e, TREFNIE adverb., trafiający, ugadzający, n. p. w cel, nie chybiący ; treffenb, ntcbt fc^Icnb. Z trafnej Pa-trokla ręki pocisk utkwił w brzuchu. Dmoch. 11. 2, 113. Nie zbroi dzida ręki, ni głowy przyłbica, Łuk, proca, ten ich oręż i trafna prawica, ib. 30, (cf. pomierny, mierny). Wół dostawszy od obucha nietrefnćj rany, sro-żeje. Tward. Wl. 15. Uczynię podziw ienie ludu temu wielkim dziwem i trafnym. 1 Leop. Jes. 29, 14. (w oczy uderzającym, poruszającym). Czy nie trefnie, kiedy trafi kosa na kamień! Gorn. Dw. 169.— §. Trefny, przypadający, stosowny, przystojny; pajfenb, fdjicflid). Przykład bardzo trefny. Biel. 101. Decenter, przystojnie, trafnie, słusznie. Mącz. Zona w żadne nietrefne rozmowy wdać się nie ma. Papr. Przyk. A 4 b. Miewają białegłowy bie-siadki nietrefne lada z kim, a sługa poczciwy będzie na stronie. Gorn. Dw. 309. Swiegotliwą mową przyprawisz się o nietrefną sławę. Gorn. Dw. 252. Stargają sobie młodość zbytkami i innemi rzeczami nietrefnemi. Budn. Apopht. 71. — *g. Strefie, potrefić, u żydów, rzeczy koszerne, czyste, których im religia używać dozwala, zrobić trefnemi, nieczystemi. X. Kam. — Nietrafny, przykry, przeciwny, szkodliwy; tmberlicl), nńberroartig. Nie oględowali się na żadną nietrafną przygodę. 1 Leop. Jud. 8, 11. (przeciwną przygodę. 5 Leop.). Przyda mu się co na drodze nietrafnego .... 1 Leop. Genes. 44. (co niepomyślnego). — Trefny, sudamny, gustowny; gefdjmacf* üoll, nteblid), elegant. Suknia ta wprawdzie kosztowna, ale nie trafna; gratia caret. Mącz. Szarfy trefne z falba-nami. Comp. Med. 765. — §. Szczególny, wyśmienity, wyborny ; fiefonberś auêerlefen, freffltcD. Sokoł ptak, trefny jest w lataniu swym. Cresc. 618. — §. Trefny, ucieszny, dowcipnie żartobliwy; Hung. trefas, trefaas facetus, ttńfctg, fdjerjljaft, luftig mit lreffenbett SBijj, fein forntfd). Trefni, żartowni, sposobni każdemu trafić w rym. Petr. Et. 280. Greczyn trefny z natury lubił z drugich szydzić, Nikomu

702

TREFOWAĆ - TREN.

TRENIĆ - TREŚĆ.

nie darować, każdego zawstydzić. Dmoch. Szt. R. 72.    sza melodycznej 'treny. Jabł. 147, (in fern ),    "TRENIĆ

Trefnie jeden rzekł: więcej Cezar niż obiecaj, iści. Warg.    cz. niedole, treny śpiewać, żałośnie narzekać,    ( cf. du-

Cez. 28. Kiedy zchodzą z pola, trefna się przygoda , lecz    mać), ŚUagelieber flnftimmen. Trenię, bo na mię    ze wszech

dobra stała. Pot. Arg. 280. ucieszna , wesoła, eilt broöb    stron trwóg nawałnośei szturmują. Kulig. Her.    2. Poku-

get, luftiger Vorfall. Czytaj tę dosyć trefną a śmieszną    tować, trenić, Izy wylewać, rzewnie żałować,    ib. 7.

Luk. 146.

historya. Raz. Hst. 58. 'TREFOWAĆ, ob. Trafić. TRE- TREPANOWAĆ, głowę przewiertywać. Krup. 5, 604. Rardz. FUNEK , TREFÜNKOWY, oh. Trafunek.

szczony. Wtod., ob. Teperele ; ein gekaufter ^alêfragen, eine §altvfraufe. Od trepelów , których dyabeł trafiać pomaga , a jednej pani były w szyję wrosły, niech zapłacą talar. Lek. G 4. Bóg kościoł swój przyoblekł w zasługę syna swojego, ranami jako punlałami, jego łańcuchami jako treperelami. Gil. Post. 218 b. m., TRELIK, a , m., dem., narabianie gło- TREPKA, i, z. ; Roli. trepka; ( Etym. cf. Germ, trappen,

ïreppc); Graee. rgam.lv \ soiea, Bernadyńska trepka, obów tylko podeszwę nożną nakrywający, na wierzchu rzemieniem zawiązany. Mącz., eût fppljfcfyub, fôlo|f(l)uÿ ; Rag. klópaz, klopcich; Bosn. klopęi, fratuni; Croat. czo-klye; Carn. zôkla. Mnich ci gada o kapicy, o trepkach, o pleszu. Rej. Zw. 6 b. Co ztąd bogu za wdzięka, że mnich chodzi w trepce! Pol. Arg. 785. Pot. Pocz. 593. — Fig. Za nim się na trepkach szczęście włóczyło. Weresz. Reg. pr.,? (Yind. lé na trepko vdariti * płazem uderzyć). — Fig. tr. Titubo, obawiam się, zają-kam się, na trepkach mi język chodzi. Mącz. jak w pantoflach, eine fdjrccrc 3mtgc fyaben. 'TREPY plur., n. p. traczów do wstępowania na drzewo , bywają sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 166. wschody, drabina, szczeble; ïreppe > Setter, Sltif» tnt. Na szkucie trepy, tarcice z wrębami, na dwóch konikach albo stolcach, t. j. słupach przy budzie wystawiane, po których sternik chodzi , gdy jest przy ru-dlu. Magier. Mskr.

TREJBAUZ, z Niem., $reibl)an§, ob. Krzewodom. Fam. 83, *TREPELE, TREPERELE plur., krezy abo kołnierz mar-431, ob. Rośliniarnia.

TREJTAK, a, m., niecka albo opałka mała, którą rudę i wapno w piec wielki sypią. Os. Żel. 80. et 87. Os.

Rud. 244. ćtttc tërpulbe, Mmnlbe, womit unb Sîalf in ben ftoefjofen gefcfyüttet wirb. Trotz pisze Trojtak.

TREKTAĆ, ob. Tresktać.

1. TREL, u

sem wyewerkami ; Yind. glofajiglanje , jiglauzbik ; Svëc. drill ; liai, trillo ; Germ, ber ïrifler. Trel w muzyce pisze się nad notą, zaczyna się od uderzenia wyższej noty, wybija się w walorze nóty, nad którą jest położony, i kończy się, odbitą od dołu. Magier. Mskr. Trelik, trel krótki, nad małą notą wypisany, który bez odbitej się bierze, ib. Głośne słowiki z topoli swoje wywodzą trele.

Zab. 13, 6. Wód mnóstwa w usta się wdarło Wśrzód wiersza, nim zaczęty trel dokończył. Zab. 12, 331. Ejs-sym. Upominają, a oni przecie po staremu w plesy i w trele. Podw. Wróż. 60. Gdy przestanie lutnia ma wydawać trele, Pod skrzepłemi palcami, płaczcie przyjaciele.

Zab. 12, 579. Z trelikiem nóci aryetkę. Zab. 2, 46.

— (2. TREL, TRYL, u, m., ścieżka flisowska. Klon.

w sadzie swoim na jabłoni treplikovvéj w Sandomierzu. UrzeA. 583 ?

Fl. E 4. Tryl flisy nazywają ląd równy, po którym można holować. Magier. Mskr., Germ. ber £retltneg, üfcreppel» weg, îretfweg an einem ftlitffe. Na tryl, to się rozumie, gdy flisi lądem wszyscy ciągnąć mają polną liną statek , a jeden tylko chłop przy sterniku na warudze zostaje, *TREPL1K0WY, a, e|( n. p. Jedwabne robaczki znalazłem wołając na nich holuj, albo nie holuj. Haur. Ek. 174.

Kucharz niechaj warugi przy sterniku pilnuje, nie szczu-pląc flisa do trylu. ib. 173. do holowania j. — TREL- TRESA, y, z., z Franc., u fryzera , włosy nawięzywane na NY, TREL1STY, a, e, TREL1STO adverb., trelami, w-y- jedwab' na perukę. Magier. Mskr. bte ©reffe bei) ben fe» cwerkami narabiający, frtlferttb. Gra tak trelisto dziu dziu, nicfeitmacljern.

a skrzypce mu buch buch. Mon. 75, 64. Trelnym czyżyk 1. TREŚĆ, ‘TRZEŚĆ, ści, i., [cerk. Tfti.CR vitis 2J; wy-organkiem przybiera. Zab. 9, 17. Trelne na wodach ła-    cisk, sok wyciśnięty, extrakt, airêgebrücfter ©aft; eseneya,

będzie. Zab. 14, 91. 1. TRELOWAĆ cz. niedok., trela-    ßßettj. Treść wina, protropum vinum. Cn. Th. 1153.

mi śpiewać, głosem narabiać, wyewerkować, przepie-    ber Verlauf be8 SSetttS, Sernroein. Wmieszali miód i win-

rować; Vind. f glafam jiglati, jigluvati, trillern, Triller    ną treść. Otw. Ow. 568. Z tego ziółka sok prędko wy-

fdjlagen. Przedtyrn głos mój strzępiąc, przedziwniem tre-    cisnąwszy, 1 sarnę tylko treść z niego odjąwszy, Maść

lował, Głośną trzodę leśną gorgamim celował. Toi. Saut.    uczynił. Past. Fid. 517. Oeneus za roczny plon szczę-

68. Niech chłopek za woły poganiając treluje. Glicz.    śnie zebrany Cererę zbóż pierwszczyzną, Bacha odpra-

Wych. O 6. — (2. TRELOWAĆ, cz. niedok., statek wo-    wował Winiem, treścią Paladską Minerwę hodował. Zebr.

dny ciągnąć linami przez ludzi abo konie, lub też okręt    Ow. 197; (latices, oliwa). Ambrozyową treścią się kar-

morski przez baty ; Germ, ein ©cfytff treibeln, //ołł. treylen,    mili. Otw. Ow. 53. Żyje wieczną treścią, to jest, zie-

mit ©eifen fortjiefyen, treefen, bugftreit. Trelują okręt zruj-    lem ambrozyą, która wiecznemi czyniła tych , co jéj uży-

nowany szalupami. Papr. W. 1, 358).    wali. Olw. Ow. 289. — Treść miodu, patoka. Cn. Th.

TREN, u, m,, z Greek., żałobna pieśń, eilt $vlagelteb, "trau*    1153. Przedni miód biały, drudzy treścią zowią. Syr.

ergefang, Elegie. N. Pam. 5, 200. Treny Jeremiaszowe    633. Rarer, geläuterter fponigfaft.— §. Transi, treść, isto-

przełożył Przybylski. Treny Jana Kochanowskiego na    ta czegokolwiek, główna przednia część jego, jądro,

śmierć córki Urszuli. Treny Stan. Grochowskiego na    kwiat czego, [cf. drżeń, rdzeń 2]; ba$ wafyre üüöefen, ber

śmierć Maciejowskiego. — Choćbyś pożyczał u Orfeu-    ftern, bai 3nnere, bte $auptfad)e, bie beften SJeftanbtfieile;

bie pomstę w trestaniu zagniewania mego. Radź. Ezech.

Nie wzgardzaj karania pańskiego , ani ustawaj, gdy będziesz od niego ‘trestktan. Kucz. Kat. 3, 289’, (not. «napominany»). Między urzędniki dworskiemi mało jest, którzyby chcieli pana napominać a słowy stre-stać. Kosz. Lor. 48. (strofować). - Bóg Joba na ciele karał i trestał. Rej. Post. R 6. Trestkać dzieci o co i karać. Eraz. Jez. C c 4 b. — Prov. Slov. Tak pan boh śelmow tresce, abi sa huncwutl karhali ; tak bóg szel-mów karze, że się złodzieja kaja. — §. Tresktać, trapić, dręczyć; gualeit, martern, plagen. Gabał Saula duch niedobry, i rzekli do niego : oto cię ‘trestkce zły duch. 1 Leop. 1 Reg. 16, „15. Afflictus, strapiony, strestany ,

Boh. obsah; Slov. summowné obsażeni; Carn. sapo-pâdk; Vind. fumma, fhuma, sapopad, sapopadek ; Croat. 5, 15. jaklo ; Boss. H4po, bæpbiuiko, or.iaBjenie, nepeueHb;

Ecci Bosnaßie Bemew, riiauu/ji j , phys. et moral. Nie nasze, co los szczęsnym przysposobił datkiem, Cnota treścią człowieka , a reszta przypadkiem. Kras. W. 65.

Sędzia otwotrzył ostrygę , każdemu z spierających się z sobą dał po skorupie, sam treść zjadł. Mon. 71, 430.

Treść to całego wojska. Tr., Ecci, MyjKeii36paHie, Graec. ävÖQoloyia. Treść pisma, listu, ber Hauptinhalt ; Eccl. orjiaBaeme, upaTKoe oae'L KiuraubWE iionasaHie , poc-micb. Treść wyciągnąć ; Ross. orjraBMTb , (cf. ‘głowa).

Powody jego w następującej mieszczą się treści. N. Pani.

Czemuż tak ‘treskee żydów pan bóg ! Biał. Post. 2, 437. Złe przygody, któremi od boga *tresktąni bywamy. Kucz. Kat. 5, 287, (not. «doświadczeni»). Żydzi Jezusa mieli zasmucać i też tresktać. Wrobi. 5. Za nieszczęśliwszego mamy tego, którego zimno trestce , niżli tego, który żałością jaką serce obciążone ma. Sekl. 124. Myśli trestkane. Corn. Dw. 368. Tresktaoy rozmaitemi frasunkami. Wys. Kat. 518. Duch strestkany. Orzech. Qu.

na wspaniałe serce, Gdy się frasunkiem leda ‘ocz nie tresce. Rej. Zw. 230 b. Abym ciebie i siebie o to więcej nie tresklała. Wys. Kat. 55. Maledictis vexare, trestać kogo złemi słowy. Mącz. Kościół , gdy go trapią , tedy się poprawuje , gdy go tre-skeą, tedy więcej rozumie, gdy go prześladują, najwięcej kwitnie. W. Post. W. 84. I tego pan bóg nie pomału treskee, Komu da szpetną twarz, miłosne serce. Rys. Ad, 17. Szczęście po staremu ich trektało. Krom. 453. Skwierkiem poddanych swoich strektani, do pokoju się skłonili. Krom. 493. Całodzienną pracą utre-ktane ciało , snem roztrzeźwiają. Krom. 454. Henryk wojną domową utrektany i porażony, z frasunku w chorobę wpadł ; bello lacessitus et profligatus. ib. 520. Narzekaniem i złorzeczeństwem ludu utrektany, biskupa wypuścił, exagitatus. Krom. 280. TRESTARZ, a, m.; Boh. trestatel ; trapiciel, trapnik, gabacz, vaxator. Mącz., ber ^lacfer, Kläger, dualer. — TRESURKA, i, i., wisia-dło, bte îreffur, ein TaWetcljeu. Tr.

Pochodź, troszczyć, troska, troskliwy; trzeszczeć; wytrze

4, 120, Ciekawy, z podejrzeniem o autorze wieści My- znędzony, n. p. od powietrza streslane miasto. Mącz. ślę smażąc mózg ledwo nie do piątej treśći. Nar. Dz. 5,

105. (quinta essenlia, wskroś). — §\ Treść drzewa, ob.

Rdzeń, ber $eru im Saume. Rdzeń drzewa drudzy trze-ścia nazvwaja. Syr. 553.

2. ‘TREŚĆ, TRESKA, ‘TRESTKA , i, i, dem.; Boh trćst-ka, treska, tryska, trystka ( * cybuszek) ; Carn. terst arundOy (cf.-trzcina, 2. miasto Tryest) ; [ Eccl. TfrbCTh ;

Ross. TpocTb; — propr. trzcina, ba3 9tolir 2]. Treść

abo rogoż. Bkdn. Exod. 15, 18. — §. Rurka, rureczka, 100. Nadobnie patrzeć ein 9î01?rdjen. Treść do dawania enemy miewa na końcu mieszek. Cresc. 533. Koniowi odętemu treść wster-czyć w zadek etc. ib. 533. Treskę abo rurkę jednym końcem do macicy włożyć. Sienn. 434. W pośrzodku dna, aby była treska abo rurka mała. Cresc. 33. Gdy koń ma bielmo, trzeba sól utłuczoną trestką. dmuchać w oko. Cresc. 510. Na zapieczenie wołowi uczynić kry-stery, t. j. nalać lekarstwa treską w zadek. Cresc. 555.

szcza. Cresc. 215.

TREŚĆ-TRESTKAĆ.

T R E S T A R Z - T R E T.

703

Ze bzu bywają trestki i piszczałki, ib. 455. Por surowo jedzony trestki albo żyłki czcze w płucach wyczy-§. Treska ryba, ob. Troska ryba.

TREŚCiSTY, TREŚCIWY, a, e, — ie adv., pełen soku, soczysty, jędrny, pr. et tr. ; fafttg , fertttg. Układają w' ten koszyk najtreściwsze figi, Przyb. Ab. 164. Wiele kosztuje poety imię, Trzeba znać rożnych rodzajów tony,

Sam tylko może w treściwym rymie Wsławić się dowcip sztuką ćwiczony. Dmoch. Szt. R. ded., Eccl. iviaBii3HeHi>,

Bb-paTKOCJiOBiw. — (TRESOWAĆ cz. contin., u fryzera, nawiązywać włosy na jedwab' na perukę. Magier. Mskr.

Bet)⁴ bett ^enicfcnmadjern , brefftrett, $aare imifcBeit fetbne    szczeć; trzask, trzasnąć, trzaskać, trzaska, drzazga, trzaskli-

bett feft etnfledjten. — §• Choć sie stroje jak mogę, fry- wy, roztrzaskać. Forsan adhuc trocha, troszka, Iroszeńka. żuję, prostuję, tresuję, chodzę jak z parlesów, nic to TRET, TRYT, u, m, (z Niem. treten, tratować); §*. 1) nie da, ona i patrzeć    nie chce⁴ na mnie. Teat. 54. 19.    stąpanie,    kroczenie,    krok ; Germ. ber ïritt, ©aug; (9?te*

układam się, tcf) fcfymegle mtd)).— ‘TRESTKAĆ, ‘TRESKAĆ,    berf.    Brette; Angl,    tread). Czynili za niemi bardzo by-

‘TRESTAĆ, ‘TREKTAĆ, treskee, treskcę cz. contin.,    stre trety, I wiele ich zabili.... Kmit. Spyt. C 4.— *§.

*Treszczyć niedok, strestkać, strektać, ulrektać dok.;    Ścieżka, droga; ber 2Beg, ftufśfłetg. Cnota niegodnym

Boh. trestati, trestawati, strestati, ztrestati , ztrescy,    drzwi niebios zawiera, Sama się ważkim tam tretem

trizniti, potrestati, (trest kara, trestanec kary godny);    przedziera. Hor. 2, 14. Kniaź. — §. Ganek okrętowy,

Slov. trestati, trestónj, ftrescy arguere; Ross. HCTpecKan,-    ber ©aug auf bem ©djiffe, ber £ritt, Slufritt. Towarzysze

ca pękać się, cf. trzaskać) ; karać, ftrafett. Nie racz mnie    z okrętu po drabinie wysadzaj siła ich od tretów na

treskać w gniewie twoim. W. Post. W. o, 466. Nie    miałkość skakali. A. Kchan. 274.    $. 2) Tret, targo-

w swej zapalczywości    ‘trestkczyj mnie, ani w gniewie    wisko    na    drobiazgi,    tandeta, rynek; £ri)belmarft, îrôbel,

swoim karz mnie. 1    Leop. Ps. 37, 4. Nie ‘tresc mnie    SJłarft    fur    ŚRetuigfeiten    ; Ross. naoma^. Baba w Krako-

w twojej popedliwości. Radź. Ps. 6, 4. Wezmę z cie- wie na trecie najmędrszego filozofa przedysputowałaby.

704

TRETA - TROCHA.

TROCHA.

, e , z tretu ,

co się na trecie bawi, podły, eirculatorim. Cn. Th. 1155, Strobel*; Boss. inojwHbift.

TRĘTWA , TRET WIĆ, twić etc.

TREW1R, u

S-

329.

Zygr. Pap. ó7G. Wiedzą to i baby na trecie. Cn. Ad. 304. (baby w szpitalu). Bajesz, by baba na trecie. Pim. Kam. 95. Ledwieby się dudarzowi, albo niewstydliwéj jakiej przekupce na trecie takie bajanie zeszło, ib. 105. Z tretu ta wieść. Dudz. 64. (brukowa). Smrodzie, wychowany na gnoju , spłodzony na *trycie. Min. Ryt. 4, 18. TRETA, y, z., zamieszanie, tertes, Verirrung. Nie był na takiej jeszcze Mars znać trecie, Jak tu Polacy Turka częstujecie. Jabl Buk. Fi 4. O tej nie wie jeszcze trecie. Chrośc. Fars. 110. — §. Treta lub wszywanka , szycie podeszwy u trzewika damskiego na około stopy. Magier. Mskr. tue ©otylennatl) im ftrauenfcfyul). TRETER, u, m. ; [Eccl. Tpmpi 2] ; zbieganie, tartas ; 3uf«mntenlau* fett brunter unb bru&er, Śurdjetnanberlaufen. Fortuna le-daco wyrzuci, to my, jako dzieci, W taki treter, że z sobą wyniesiem i śmieci, Więc temu rękaw urwą, a ten czapkę straci. J. Kchan. Fr. 24. Pilch. Sen. list. 2, 207. TRETOWAĆ, ob. Tratować. TRETOWY, a

, ob. Drętwik, Drę-

w., miasto Niemieckie w cyrkule' Niższego Renu. Bykc. Geogr. 3, 134, Mc ©tflbt £rier. TREWIR-SKI, a, ie, non Strier, îriertfd). Arcybiskupstwo Tre-wirskie. Wyrw. Geogr. 208. bcrô (SrjbtMljttm trier.

TRĘZLA , i, z , TRĘZELKA , i, z., zdrbn., gatunek uzdy na konia , Germ., btc Strenfe, ein leister ^ferbejottm ; (Svec. trens ; Holi. trensse). Jeżeli konie na siebie tręzli włożyć nie dają, nie dać im spać przez trzy dni i nocy; tym znudzone, dadzą włożyć na siebie tręzlę, której wędzidło grube i tępe być powinno. Kaw. Nar. 384. W początkach żołnierz nie powinien używać munsztuka, ale tręzlą wszystko z koniem robić. ib. 391. et 390.

TRL1CZ, TRLICZEK, ziele, ob. Skoczek ziele.

TROCHA, y, z., TROSZKA , TROSZEŃKA , i, z., Jem. ; (Etym. cf. tresklać, treść, cf. trzeć); małość, kęs jednej jakiej rzeczy, lub też małość liczby względem wielu rzeczy, niemnogość; ein SBentg, ettvaâ SöemgeS, ein Stêcfyen, etiucrô, ntd)t oiel ; Boh. trochu, trośku; Slov. troska, trośku, trośieku , trocha, trochu; Sorab. 1. trócha, trochu , trosehku , troschcżicżku ; Sorab. 2. trochu , tschochu , tschoschku, tschocha , drobenszu, dro-benschku (cf. drobno , odrobina), bitscha ; Carn. tróha * fraszka, (potroshiti consumere, cf. potroszyć) ; Vind. kol— zhekai , kolzhkei , (cf. cokolwiek) ; Croat. treszka , trè-sche segmentum, mervina (cf. mierzwa), drobitna, mer-vo , mervichëk, (trosim , troshiti, trossiti , potrossujem , raztrossujem consumere); Eccl. rpoimuH consumere-, Ross. noTpoxi wnętrze ptaszę , rybie, cf. podrobię, noipo-niHTb , BbiiiOTpoiiiHTŁ patroszyć , wywnetrzyć , KpouienKy (cf. kruszyć, krszyna), Maio, MajbCKH , neiWHOHCKO. Ro-dzajniejsza bywa trocha roli dobrze sprawionej, niż wielkie pole niedbale zorane. Cresc. 657. Morze nas rozłącza, trocha nas wody, że się nie schodzim , hamuje. Otw. Ow. 122. Mała trocha kwaśnego ciasta wielką moc ciasta przaśnego kwasi. Kosz. Lor. 4 b. Maluczka

trocha kwasu tego. W. Post. W. 2, 179. Lepsza dobremu trocha majętności, niż niepobożnym ich szerokie włości. J. Kchan. Ps. 51. Daj mi trochę czasu, a nie bądź tak skora , Wszystko się stanie , tylko wytrwaj do wieczora. Morszt. 359. Dziwna rzecz, jakie my gardłowania podejmujemy, dla trochy tego ‘imienia doczesnego. Hrbst. Nauk. D 8. (dla małego zysku, dorobku). Lepiej trocha dobrego , niż wiele złego. Rys. Ad. 35. Lepsza trocha pewnego, niż wiele niepewnego. Cn. Ad. 448. Zawija one trochę oszczędzonycłi pieniędzy. Staś. Num. 1, 56. Rzecz ta za trochę groszy stoi. Gorn. Wł. H 2i Nie przyjął tych pieniędzy, że abo trocha to było, abo też ich nie potrzebował. Krom. 730. Odparci byli trochą żołnierzy. Sk. Dz. 295. (garsteczką). Ta ludzi trocha, co mieszkała tam, w jeden się naród zrosła. Krom. 29. Mała troszka Chrystusa poznała, i to co wzgardzeńszych. Żarn. Post. 10. (mała gromadka). Cnotliwych na świecie silna troszka. Gorn. Dw. 378. Dziewczyna dufając tej trosze, które ma wdzięków, mną pogardza! Zab. 16, 521. — Trocha absolute absque Geni-tivo : Lepsza trocha w pokoju, niż na wojnie wiele. Alb. z Woj. 32. Lepiej mieć trochę z sprawiedliwością, niźli wiele z nieprawością. Iiadz. Job. 12, 7. Budn. Prov. 15,16. W kim umysł wspaniały, ten w trosze swojej Większy pan , niż grzejskarb, co o grosz płacz stroi. Ryb. Gęsi. C 4. Serce na swojej trosze przesta-wające, przewyższa wszystkie bogactwa świata. Gil. Post. 281 b. Zbiera mała do wielkiego, trochę do ‘więtszego, aż zbierze i zapomoże się w kupie a w sprzęt jaki dobry. Glicz. Wych. M, 8 b. Ponieważeś nad trochą był tak wiernym, postanowię cię nad wielą. 1 Leop. Math. 25, 21. Puszczę na was bestye polne, któreby pojadły dobytek wasz , i przywiodły do trochy wszystko. W. Levit. o26, 22. Głupstwo wielkie na trochę wiele kłaść. P. Kchan. Jer. 46. (igły szukając świecę spalić). I to trocha , i to płocha. Cn. Ad. 283. ( niewiele , a do tego w złym gatunku). Rozgniewany, gdy karać będzie, nigdy tej mierności nie zachowa , która jest między trochą -a małem. Glicz. Wych. G 5 b. (by nie przesadzić, a przecie dosadzić). — §. Trochę, troszkę, troszeńko, troszeczko adverbialiter ; kęs, względem wielkości, mało; ein $t‘3d)en, ein ïïkntg, nicfyt otel. Jeden miał trochę coś więcej nad trzy lata, a drugi pięć. Birk. Dom. 106. Oni troszeńkę, a tamci bardzo wiele robili. Sekl. 96. Skazili zamek, którego jeszcze był Kazimierz trochy nie domurował. Biel. Św. 221 b. — Trochę względem stopnia, mocy, tęgości, nie bardzo ; ein SBenfg, ntcfjt fel/r. Ja niby zacznę się troszkę użalać ; będę się trochę starał ją przeprosić ; nakoniec mój ojciec będzie się troszkę z początku gniewał. Teat. 28 , 145. Tknąwszy moich ust troszeńkę z daleka, Wnet mię sprawiła do mowy śmiałego. Wad. Dan. 185. — Trochę względem czasu * krótko, niedługo; ein Söentg, !tid)t lange. Jako się strzedz mamy fałszywych proroków, pewiem trochę. Sk. Kaz.

Jeszczeć 'troszuczkę i niewiele, a skończy się gniew mój. 1 Leop. Jes. 10, 25. Co jest żywot wasz' para, co się 'troszuczkę ukaże, a potym zginie. 1 Fjeop

fta*. 29-, 4.— §. Po

pOUHTb, BTOpatlJBaTb, (2. TOpOUHTb, OTOpaUHBaTB śmować, obszyć, OTOpo'ma ogarnirowanie, CTpouHTL przeszyć, cipouenie, CTpowa przeszywanie , CTpoKa linia, rzęd, wiersz; CTpocTHTb, CTpomy, CTpamiiBaTb skręcić); trokami wiązać, zwięzywać ; btuben, fdjlUtrett, fejfeln, piiammen btnbcn. Płaszcz w tyle kulbaki troczony być ma. Kaw. Nar. 396. (przywiązany, sznurowany). Woli wprzód umrzeć, niźli go kat stroczy, Pot. Syl. 69. Tak się dobrze swą ręką stroczy, Ze ze łba obie wylazły mu oczy. Zab. 15, 278. ( obiesił się postronkiem). Kto myśli uciekać, na drogę się troczy. Pot. Zac. o5. (pakuje się, sznuruje się). Venat. Jedni szczują , drudzy troczą. Pot. Syl. 254. ( w troki wiążą zwierzynę ). — Poet. Spólna wstęga królom obu palce u rąk stroczy, Co ich w przymierze umówione sprzęga. Pot. Syl. 507. "TROGŁOWY, ob. Trójgłowy.

TROIĆ cz. niedok., roztroić dok. ; Eccl. Tpoto, Ha jpoe At-Ato; Ross. TpotiTb; na troje dzielić, ttt btet) X|dlé jet* tljeflen. Trudno się nam troić. Pot. Syl. 465.    §.

czego.

sze

TROCHOSKUB - TROIĆ.

TROISTY - TROJAK.

705

Jaę. 4, 14. Trochę potym , paulo post, trochę przed-ty m, paulo antę. Cn. Th. 1153. — O trochę, o masy włos, o kęs, bez mala; um ein £aar, ffljl, BcçnaÇe, e$ fehlte ttid)t ötd. O trochę się nie wymówił. Teat. 41, 121. Rzym domowemi bunty wewnątrz zbity Od Afry-kana o trochę i Scyty Nie zginął Hor. 2, 59. O tro-chęm sobie już w łeb nie w

trosze, po trochu = po mału, po kąsku, szczyptami, nié wiele na raz; nad) unb nad), gu wenigem', nidjt otel auf einmal. Ziele to, każdego dnia po trochu używając , starych pokrzepia. Syr. 352. Po trosze jedz, żebyś zaś wioski nie połknął. Opal. Sat. 31. Tak po trosze, po trosze, zbiorą się grosze. Kniaź. Poez. 3, 117. Domyślam się po trosze. Teat. 54, 16. (po woli). “TROCHOSKUB , a, ot., Przyb. Graec. psQidctçnaÇ, mysz w Ba-trachom. TR0CI10SĆ, ści, z., niemnogość, małość, bte Sßenigfett. Nie mamy się wielkością sprawować w poznawaniu wiary; ale przestawać raczej i z trochością, przy której prawdziwe słowo boże. Żarn. Post. 5, 790.

TRÓCHT , ob. Trucht.

TROCICZKA, TROCISZKA, i, z. ; Boh. trocysvka; Croat. trancziskus; Ross. KypHTejbHua cbIjukh; abo od trocin węgla lipowego, abo z Greek. tgo^iaxog. Cn. Th. 1154; świeczka wonna, kołaczek do kadzenia. Sienn. 377. ba3 SJMudjerfergdien, (28ten. grangtfdjfcrl). Sprawił i trociczki z wonnych rzeczy. 1 Leop. Exod. 37, 19. (tymiany. o Leop.). Piżmo i wonne trociszki. W. Post. VU. 2, 65. Trociczek już nie stało , tak okrutnie smrodził. Pot. Jow. 2, 46. Pokój trociszkami wykadzają. Psalmod. 51. TRO-C1NA, y, z., Trociny plur. ; (Etym. trzeć); Boh. drtiny, opiłky, odpilky; Sorab. 1. truwanki ; Cum. shaganje ; Vind. trofhiza , ostrushek, resatinske pile, shagovina ; Bosn. stargotine, strigotine ; Rag. tarötina ; Boss. oimi-kh; opiłki, getlfpafłue, ©dgefpi(me. Trociny, proch, który pada. pod piłę, gdy drzewo trą. Mącz. Urs. Gr. 174. Trociny różnych drzew z pod piły, wyśmienitym są nawozem na grunta tęgie. Kluk. Rosi. 3, 187.

TROCZYĆ cz. niedok., stroczyć dok. ; Boss. TopomiTb, bto-

o ta

Słownik Lindego wyd. 2. Tom T.

Troić, tyle troje czynić, potroić, utroić; Sorab. 1. wo-troyofzżam, na troye tżinu ; Vind. trojiti, triverstiti, po-trojiti, troinati ; Rag. trostrucciti, troduplatti; Croat. troydùplam, troyversztim ; Bosn. troduplati ; Ross. yTpo-HTb, yTpoHTb, yipaHBaTb; Eccl. Tpoio , yrpoflio, cipo/no, B03Tpoato, TperyócTByio, uerbrepfadjen, werbrepfctlttgen. Nie szkodzi głowie napój ten , ani się troi Mi w oczach , i serce się ckliwości nie boi. Min. Byt. 2, 502. Skacze, firleje stroi, Gdy mu się łeb zagrzeje, świeca w oczach troi. Mon. 75, 186. Ażeby to złe udwoili i utroili, poczęli malis addere malum, ut eveniret bonum. Smotr. El. 3. TROISTY, a, e, TROISTO adv.\ Sorab. 1. troyi, ob. Trój; Vind. troin, troinast, troizhen, trybart , trigube ; Eccl. TfioiiYbifb, TpocTBemibiH; potrójny, trzy razy składany, na troje rozdzielony lub rozdzielisty, trój; bre^fać^, bretyfaltig. Sznur troisty nie łacno się przerywa. W. Ecoles. 4, 12. (trójnitny). Paszcza troista morąga piekielnego. Zab. 15, 12. Kniaź., (ob. Trójpaszczęki ). Obóz wałami osypować i dwoistemi i troistemi. Star., Pob. B 3 b. Troisty Polski denar czyli trójpieniążek. Czack. Pr. 14. Chłop po udach tańcuje, aż się troisty pot z koszuli leje. Haur. Sk. 99. TRÓJ, -oja, -ojc ; Boh. tro-gi, trüg; Sorab. l.troij, troyi, trojaki; Sorab. 2. tschoij, tschojaki ; Carn. trój, -a, -u, trojne ; Boss. TpeTHUHHH , Tpori; trzy zawierający, trójdzielny; (Lat. Trinus) ; bretp fa#> bre^erlep, au§ bm) Bejtejjenb. Bóg jeden w istności, a trój w osoby rozdzielony. Kanc. Gd. 248. Pospolicie sadzą trój albo czwór rodzaj wina. Cresc. 307. Ziela tego trój znajduje się rodzaj. Syr. 701. Troim wojskiem ciągnął do Węgier, à nad Cisą przybyło do nich czwarte wojsko. Biel. 56. Ni mi postać Hyberskiego troją Pasterza, ni Cerberze, straszna była twoja; forma triplex. Zebr. Ow, 225. Troja ośm czyni 24. Grzej). Geom. H 4. (trzy razy wcięta). Troją przyganę daje Arystoteles Platonowéj Rzpltej. Petr. Pol. 86. Troje noszenie na stół * na trzy misy. Cn. Th. 1154. brei) 5^rad)ten. brety ©djuffelu auf bte £afd. Dasz półmisków sto, da on tyło troje. Groch. W. 564. brepmal fo ötd. Troje niewidy pleść. Teat. 30. c, 41. trzy po trzy, (ob. Niewid). Troje niewidów od potopu świata prawi, plecie. Mon. 70, 66. Pogaństwo, które się Zabobonami bawi, troje niewidy o zielu Kamfora pisali. Syr. 612. (bałamuctwa bez końca). Bach, jak podsunie w głowę dziwy troje, Za nic są mądre Permesu dziewoje. Zab. 9, 56. Zabi. Tyło troje czynić, (ob. Troić, potroić). Na troje dzielić, ob. Troić, roztroić. Liście w *trój ( w troje ) rozdzielone. Syr. 1023, ( cf. troje, trojga neutr.). —(TROJA, i, Ilium, miasto niegdyś w Myzyi, [stolica Teukrów 2], zburzone od Greków. Dyko. Geogr. 3, adj. 63. bte ©tabt $roja. Zwał się cały kraj Troja, że go trzy morza oblewały, Klecz. Zdań. 34). — TROJAK , a, m., TROJACZEK, czka, w., dem.; Slov. trognjk; Carn. trojak; Vind. troik, trójnik , trojniza ; ( Croat. trojaki « zielone świątki, tro-jachki » wielkanocne święta) ; liczba z trzech złożona , troje TY., eine 3af>l tum bret) ©tütf ; pieniądz trzy mniej-zawierający ; Vind. tretjak , eilt ©repet. — §• Trojacy, trzej razem urodzeni, trzy bliznkowie , trigemini.

89

TR0JAKI, a,

m., z Troi miasta rodowity,

a, w.

; Rag, tro-

vn

AJącz., ©rdUttge ; Boh. trugćata, trugeatka ; Croat. troyki; Ross. TpoHHH; Singul. Boh. trogee, trugee trojak; Carn. trojzhèk, trojzhèzh ; Ross. TpoMHHinnHKE. ie ; Slov. trogni, trogaki , trognasobm; Sorab. 1. troyaki, troyi, troij, trojaki ; Sorab. 2. tschojaki, tsehoij ; Carn. trojne ; Vind. triforten ; Slav. trostruk ; Ross. ipOHKiS ; trój ej różności, breiperlet), »on brctyerlcp 2Jrt. Pola albo role są trojakie ; jedne na oziminę , drugie na jarzynę, trzecie na ugór. Haur. Ek. 18. TROJAKÖ adv. , trójka, we troje, bretyfad). Pole, gdy odłogiem który czas po-leży, Odda trojako, co panu należy. Tward. Wł. 246. “TR0JAK0MTŸ, a, e. n. p. Trojakonite stalone zbroje. Tward. Daj. 38, ob. Trójnitny. TROJAKOŚĆ, ści, i., troją różność, bie ®ret)f«ci)l)eit, ©retyfaltigfcit. Jedyne bóstwo w trojakości. Rej. Fost. B b 5. Rej. Wiz. 113 b. Rej. Ap. 1. et 68. TROJANEK, nku, w., ziele, trój -czak, wilcza stopa, wątrobnik , z trzech listeczków sobie równych złożony. Syr. 702, b.epalica nobilis . ©belle» berfraut. Kluk. Roił. 2, 262. Kluk. Dyke. 1, 35. —(TROJA-NIN, TROJAŃCZYK, a, ber Trojaner. Fern. TROJANKA, abbrev. TROJKA, i, z., bte Trojanerlttn. Nieied.na z Trojek westchnie głebokiemi jęki.... Dmoch. Ü. 2, 167.' Adjeß. TROJAŃSKI, a, ie , Trotfd), Trojantfd). Dmoch. II.). — TRÓJBARWJSTY, TRZY-BARWISTY, a, e, — o adv., tricolor, bre^farbig. Tr. Potrójny fiołek nie Jest trzybarwisty, ale dwójbarwisty. Syr. 1452. TRÓJBOŻANIN, a, m, W. Post. praef. Ilrbst. Nauk. 1 b. ib. m 3. Trójbożanie , heretycy, trinitarii, dla trzech osób boskich istność bożą troją czynili. Kat. Gd. 57. /lam. Post. 3, 558. Tre^giHter. Już trójbożanie , już trójczacy i t. d. w naszej sie ziemi namnożyli. Weresz. Reg. 15 , ob. Trójjednik. ‘ TRÓJB0ŻAŃSK1 , a, ie , n. p. Kościoł trójbożański. firbst. Nauk. B b. TRÓJBUŃCZUCZNY n. p. basza. Zab. .16, 129. z trzema buńczukami (gu. v.), oott brep SRoßfdjtüeifeit , ob. Trzytul-ny. ‘TRÓJBYTNY, TRÓJ ISTNY, a, e, trój co do bytu lub islności ; Eccl. rpncymHbiii, breçtoefentltc^. TRÓJCA, y, z’.; Boh. trogice; Slov. trogica; Sorab. 1. troyicza ; Sorab. 2. tschojofcż; Carn. trojistvu , trojiza ; Vind. troi-za , triednost ; Croat tróieza , troysztvo , szveto trojztvo ; Bosn. troiça [tria), tristvo ; Rag. trôjstvo , troizza ; Slav. trôjstvo ; Ross, rpoitua ; bóg w trzech osobach, bte 3)rei0* eitttgfeit, Srepfalttgfett. Trójca , nie bóg ci to jest, ale liczby nazwisko, wzięte od chrześeian, którym sobie znaczą tych trzech mianowanych, ojca, syna i ducha świętego, być jednym bogiem. Gil. Kat. 71. W istno-ści bóstwa trzy osoby, trójca przenajświętsza. Karn. Kat.

15. Kłok. Turk. 166. Syna nam nie stanie, jeśli ojca samego przyczyną ducha ś. uczynimy, t. j. utracim trójcę, przy dwój cd zostaniemy. Smotr. Kam. 119. Niedziela św. trójcy, Carn. trojAzi ; ( Croat trojaki » zielone świątki, trojachki « wielkonocne święta; Ross. Tpoilubiiit 4eHb, świąteczny dzień , pierwszy z zielonych świąt). Pieśń na św. trójcę Ross TpoimeirE. — Prov. cum allusione : Bóg trójcę lubi. Rys. Ad. 3. numéro impari gaudet. **TRÓJCIAŁY n p. Gervon. A Ke.han. 218 . TRÓJCIEL-NY. Bardz. Trag. 280. Cliroic. Ow. 120» “TRÓJC1ELE-

SNY. Bardz. Trag. 494. Trójcielisty. Urs. Gr. 155; Slov. trotélni ; Sorab. 1. tżiżiwotnć; Croat. troitelni ; tricorpor, brepleibtg. 1. TRÓJCZAK ziele. ob. Trojanek. — 2. TROJ-CZAK n. p. Trojczacy mnisi, w białych kapicaeh z czer-wonemi krzyżami nastali r. 1220. Teof. C 5. Trynitarze. — §. Trójczak, TRÓJCZANIN, a, m., Już trojczacy, już nowokrzczeńcy, już ebionitowie, już obrzeżańcy.... Weresz. Reg. 45. Smalc. 422. Farnov. 12. et 69, ob. Trójbożanin; (Garn. trojzhèk, trojzhèzh * trojak, trojny bliźniak). TRÓJ-DANN1CZY, a, e; Eccl Tpoe4ąmiHK,B, miaiami« bi ipn mIj-cTa 4aHb, breętrtluitar. "TRÓJDROGI, a, ie, TRÓJDRO-ZNY, a, e, trivialis. Cn. Tb._ 1151; Eccl. TpenyTHbiä , TpopfiyTHbiii, -breproeglg. TRÓJDROŻE, ob. Trzydroże. TRÓJDRÓTOWY, a, e, n. p. Trójdrótowe pończochy, trójnitne; brct9frtbtg, bre^brrtlOtfl ; Boh. tripramenÿ. TRÓJDZIELNY n. p. stosunek, ratio subtriplicala. ŁeLsk. 2, 3, Ross. TpoeqacTHMH ; Eccl. Tpimaci HUM, ob. Trzyczęslny, trzyczęściowy. TROJE, ob. Trój, troją, troje. TROJE, G. trojga neutr., trzy różnego rodzaju; Slov. tröge; Sorab. i. troje ; Vind., Slav. et Rag. troje, brei) 61tief öerfcfyieb» ner ©attung ober ©eftfjledjtS. Troje dzieci. Troje nas było. W troje, we troje, trojako, potrójnie, trzynasobnie Ross. TpoMirfc, bü TpofiHt, Bipoe, bt> Tpoe, Tperyóo. Ja we dwoje i czasem we troje wiecéj na rok wydaję, niż mam dochodów. Mon. 68, 674. TROJEDN1K,

Farn. 12. et 71, ob. Trójczak, Trójczanin, oppos. trójbożanin. "TROJEDYNY, n. p. bóg. Odym. Św. 2 A ; Vind. trieden , triedinast, brepetrtlg ; [Croat. troyjedinoszt tri-nitas). ‘Trojedynego boga słuchać mamy. Farn. 57. Wiara o *trojednym bogu. ib.pr., ib. 41. TROJEDZIENNY, a, e, na dzień po trzy razy powtórzony, breptal tagltdj. Po trojedziennym dyscyplin Zażyciu. Chodk. Kost. 44. ‘TROJENAŚCIE, ob. Trzynaście. TROJEŚĆ ziele ob. Tojeść, Bazanowiec. *'TRÓJG<ŁOS Cerbera. Otw. Ow. 276, trilin-guis Cerberus, bie bre^fnd;e 6ttntme beó ^üRenbunbeö. “TRÓJ-GLOWY, a, e; Boh. trjhlawÿ; Carn. trigla glàv, troglavi, troglavni ; Croat. troyglavni; Sorab. 1. tżi-hwowaté; Eccl. TperjaBW«; Ross. Tpoer.iaBbifi ; triceps, brepföpftg. Trzogfowy. Urs. Gr. 178. Trójgłowy Cerber. Bardz. Boet. 107. Trójgłowista sobaka Baidz. Trag, 573 » Subst. Trzygłów czworonogi. Morszt. 92, [Boss. TpH3"fe-bhmH , ob. Trójpaszczęki, trójłbisty, trójpysk; Boh. trj— hlawec Cerber). Zdumiał się stróż trójgłowy, Usłyszawszy koncert nowy (Orfeusza). Bardz. Boet. *107. Hekate trójgłowista. Bardz. Trag. 70; trójgłowa. Otw. Ow. 262; Garn. Triglav » Dyana. 'Trogłowa Hekata. Zebr. Ow. 166. Anatom Trzygłowista myszka uda , triceps. Krup. 4, 421. 'TRÓJGRAN, u, m., igła trzygraniasta. Czerw. 22. et 23. et 25. cme brepecftge' 3łel>nabćl. TRÓJGRANIE, ia, », tryaneuł, trójkąt. Mon 75, 591 ; Boh. trjhranjk; * ‘TRÓJ-GRAN1EC, TRŻYGRANIEC, ńca, m., ein ©repeef. Podobny do trójgrańca. Nar. Tac. 2, 242. Trzygraniec na niebie A deltolon, signum Andromedae. Cn. Tli. 1161, ein ©eftirit. TRZYGRANISTOŚĆ, trójkątność, bte 2)re^* ecfigfeit; Boh. tréhranost. trjhranost. Cn. Th. 1161 TRÓJ-GRANISTY, a, e, trójkątny, trójwegłastv, breaetfig ; * TRZYGRAN0W1TY. Sienni 76; TRZYGRANOWATY n. p.

TRÓJ MIĄŻSZY- TRÓJPIENIĄŻEK. 707

TRÓJ GROSZNIAK - TRÓJMĘSKI.

strączek skoczku. Spicz. 40; Vind. trikrain; Boss. Tpe-rpaHHbiw TRÓJGROSZNIAK, ob. Trzygroszówka. “TRÓJ-GROTNY, a, e, trkuspis. Cn. Tli. 1154, brepfptjjfg, bretp jiitftg, ob. Trójśpiczasly ; Sorab. 4. tżiżpicżżitć. TRÓJHALERZ, a, m., n. p. Gdański trójhalerz, czyli potrójny denar. Czack. Pr. 14, etn iDrcpbdRrftncf, cf. trójpienieżnik, trzy-

«0

— “TRÓJMIAŻSZY n. p. Geryon. Petr. Hor. C b., not., trzech głowach»; trójgłowy, trójłbisty. TRÓJMNOŻNY

n. p. stosunek, ratio triplicata. Geom. 2, 98. ŁeGi. 2,

3. ib. 103, (cf. dwumnożny), bret)fadmtefirettb. TRÓJNA-SOBJNY, a, e, — ie, et — o adverb., w trójnasob ; Boh. trognasobny, trjnasobnÿ, trinasob ; Slov. trognâso-pienieżny. TROJIMIENNY, a, cr, o trzech imionach ; Croat.    bnÿ ; Vind. trybart, trigube ; Croat. troydùpel, troyver-

troyimen, brepnitnitg. TRÓJJEDYNY, ob. Trojedyny. TRÓJKA,    sztni, bretyfad), bre^fddig, triplus. Odda mu to w trójna-

i, ź., trójnik, liczba trzy wyrażająca; Boh. trogka; Garn.    sob. Kras. Pod. 2, 35. ‘TRÓJNEWID, a, m., Chimeręby

trojka; Croat. troicza; Bog. troizza ; Bosn. troięa, (cf. Trój-    nazwaó można trójnewid , albowiem było to od Greków

ca); Boss. iporiKa, Tpoeuna, TpomiaTKa, bte ®rep. Trójką,    zmyślone zwierzę,    z trzech różnych t. j. lwa,    kozy i smo-

trojako , we troje, tripartito, brepfacfy. Cn. Th.    1154.—    ka złożone, którego nigdy nikt nie widział.    Klecz. Zdań.

g. Trójka, jedna trzecia część całości, if₃. Jak. Mat. 1,    75, ob. trójrodna Chimera, trójskładna. TRÓJNIK, a.

60, Boh. tretina, tretinka; Vind. tretkizh, tretki diel;    m.\ Boh. trognjk, trognićek; Slov. trognjk trojak ; Boss.

rzecz

Croat. tretina; Slav. trechina ; Boss. Tperb, Tpemna, ettt    TpofinHKï, (TpoHHimiHHicL trojak, trojny bliźniak);

drittel. — “§. Trojka, oh. Trojanka. — TRÓJKĄT, a,    z trzech części złożona, etrnaä anö ÜDrepen beftefyenbeê.

m. , tryanguł, figura trzy boki mająca. Jak. Mat. 1, 52.    Trójnik, trójka, bte ®ret). Cn. Th. 1154. Trójnik Pyta-

ûtęsk. 17. Klecz. Zdań. 75: trójgranie. Mon.    75, 591,    goresowy. Zab. 5,    278, Graec. rçiâç, trójka.    — g. Trój-

Boh. trjhranjk; Carn. trivogl ; Vind. trivogel,    trivoglina ;    nik, pity miód,    lipiec, hijdromel. Mącz.,    modice aqua

Croat. troykutje, troyvugel ; Bag. trokûtje, tronùghlo,    temperatura, quasi très partes aquae continens, cum sim-

trinùghliza , tronùghliza ; Boss. ipeyrojbHHKTi, b(I$ 2)rcsp    plex hydromel multo plus aquae recipiat. Cn. Th. 1154.

ma-

edL ber Triangel. “TRÓJKĄTMIERSTWO, a, n., trigono-    guter SRetI), mtr »on brep 5t£;ctleu SQBaffer. Od trójniku,

metria. Geom. 1, 269; trójwęgłomiar. Bog. Doś. 1, 529.    linniku, każdy płaci, jak od starego miodu. Vol. Leg. 2,

TRÓJKĄTNY, a, e, TRÓJKĄTNIE adverb., trójwęgiełny ;    987. et 3, 58. Za zdrowie jego trójnik zmieszawszy z

Boh. trjhrany trójgraniasty, tfeuhelny, trjuhelnÿ; Slov.    muszkatelą wypili. Biel. Św. 287 b. “TRÓJNITNY, a, e,

trohranni, triuhełny; Sorab. 1. tżirożnć trójrożny ; Carn.    — ie adverb., 1) we troje kręcony, trójdrótowy; Bag.

trivoglat; Vind. trivoglen , trivoglast, trikrain ; Bag. tro-    troxicni, brepbrcitlng. Trïlix, ‘trojonitny, troisty. Urs. Gr.

kutni, trinùglast; Croat. troyvuglaszt; Boss. TpeyroÆbHbiM ;    186. Axamitu przedniego trójnitnego. Gost. Gor. 107.

Eccl. TpoeyrojbitbiH, bre^edtg. Punkta ustawione trójkątnie,    — Aliter: Zaledwie twego życia trójnitne siostry Ere-

triangulariter. Alg. Nar. 273. — “TRÓJK1ELNY, a, e,    bowe Zaczęły motać króciuchną osnowę. Zimor. Siei. 199.

n.    p. Trójkielne pioruny. Przyb. Milt. 202. trójgrotne,    (trzy Parki nić żywota ludzkiego przędące).'— 2) Trój-

bret)jacftg, brepjtttftg. TROJKONCZATY n. p. piorun. Otw.    nitny, TRÓJN0N1TY, we troje nitowany, brepfad» genietet.

Oiv. 71; trifidus ; Croat. troykonchen. TRÓJKOWY, a, e,    Pancerz trójnitny. Anakr. 17. Coż pancerz cnocie trój—

od trójki , Śrepen » , 5terjtal * ; Boss. TpeTHHH. “TRÓJ-    nońity przyda? Mon. 71, 76. TRÓJNOGI, ob. Trzynogi.

KRÓTKI, a , ie , Tribrachys. Urs. Gr. 167, n. p. Słowo    ’:’*TRÓJNÓŚĆ, ści, z., trojakość, bte ©repffldjfjelt. Trój-

trójkrótkie. — “TROJKSZTAŁTNY, a, e, n. p. Trój-    ność święta, że ojciec z synem i duchem ten jeden bóg.

kształtna bogini. Otw. Oiv. 261. Trzykształtna. Zebr. Ow.    Gil. Post. 116 b. “TRÓJNY, a, e; Slov. trogni; Carn.

163, triformis Hecate. Miesiąc trzy kształtny, raz pełnym    trojne ; Boss. TpounbiM ; potrójny, trój, trójraźny, bret^*

okręgiem, drugi raz połowicą, trzeci tylko krajem świeci.    frtd). Trójny pies Cerber, ßardz. Trag. 494. (trójgłowy,

Otw. Ow. 257, (ob. Trójodmienny), brepgeftflltig. Zab. 15,    trójłbisty). “TRÓJ0CZNY n. p. kamień, triopklhalmos

5. Kniaź., Sorab. 1. troyoztawtné ; Croat. troykipni ; Eccl.    gemma. Cn. Th. 1154, brct)fiitgtg. “TRÓJOŚĆ Neptunowa.

TpeBiMHbiH, TpoeJinuHbiH, Chimera trójkształtna. Birk.    Klecz. Zdań. 93. trójząb, trójkolec, 3)rc^atf. ‘TRÓJOD-

Exorb. E 2, ob. Trójgłowy, trójciały. TRÓJKOLEC, lca,    MIENNY, a, e, — ie adverb., trojako odmienny, bves)»

m. , obrączka żelazna o trzech kolcach, na rurce kró-    frtd) yfrmtbcrltdt. J^ice trójodmiennego xiçzvca. Suszyć.

tkićj prochem nabitej, które przeciw nacierającej kawale-    Pieśń. 3, R 2 b, (ob. Trójkształtny). TRÓJOSOBNY,

ryi wyrzucają. Jak. Art. 3, 320. 5)rqftadjel, cf. trójząb.    TRÓJ0S0BISTY, a, e, w trzech osobach, bretyperfottltd),

TRÓJK0R0NNY n. p. ojciec. Zab. 12 , 252. papież,    tn bre^ ^Serfonen; Eccl. TptmmHbnl, n. p. TproiiuHoe 60-

cbllllj , H CBflTŁJH 4JXI. TROJPASZCZĘ-RI n. p. Cerber. Tward. Daf. 19. Tward. JW. 37. Kulig. Her. 316. Zimor. Siei. 145, trifaux. Chrośc. Ow. 120.

bm)îrontg ; (cf. Eccl. TpnuapcT3eHiibiii, iiMiiomifi Tpii uap-    æecTBO, oient

CTBa * trójkoronny). TRÓJKWIAT, u, tn.., kościelne ziele, narcissus sextus. Ursin. eine 2lrt Słatcijfett. “TRÓJŁBISTY

n.    p. Cerber. Min. Byt. 2, 262. trójgłowy, bretyföpftg.    Trzypaszczęki. A. Kchan. 161, (Ross. TpnyfeBHbiH, ob.

“Trzyłba Hekate. Brud. Ost. C 12. TRÓJLETNY, TRÓJ-    Trójgłowy; Sorab. 1. tżischiyatć trójszyjny). Zadumiał

LISTNY, ob. Trzyletni, Trzylistny. TRÓJLICZ , ob. reguła    się i zamilkł morąg trójpaszczęki. N. Pom. 4, 99. ‘Trzo-

trzech; (Boss. TpnuitcjieHHbiH ‘trójliczny, troje liczący, po-    paszczęki. Urs. Gr. 189. brcpra^tg. *TRÓJPYSK Cerbe-

trójny). ‘TRÓJMĘSKI, a, ie, z trzech mężów, n. p. Po-    rowy. Jabł. Tel. 254. ber 2)repfd)lmtb beä £>öllen|funb3. —

stanowili trójmęską godność. Chmiel. 1, 452; triumvira- TRÓJP1EN1ĄŻEK, żka, m., troisty Polski denar. Czack. tum; Croat. troynoladanye, ob. Trójwładzca, trójwładztwo. Pr. 14. ein ©reppfemiigfiütf, ob. Trójhalerz, ob. Trzypie-

niężny. TRÓJRAŹNY, TRZYRAŹNY, a, e, triplex. Urs.    ba3 2)rcpe(f. Cn. Th. 1154; Garn. trivogl; Croat. troyvu-

Gr. 184. po trzy razy powtórzony, potrójny, trójny, trój,    gel; Rag. trinùghliza ; Ross. TpeyrÓJbUHiCb. TRÓJWĘ-

trójnasobny, brcpfad) ; [Croat. troysztruk). Wiatr napełnił    GŁASTY, a, e, na trzy granie. Cn. Th. 449, TRÓJWĘ-

Cerber oszczeki trzyraźnemi ; ternis latratibus. Zebr. Ow.    CIELNY, trójkątny; Boh. tfeuhelnÿ, triuhelnÿ ; Slov. triu-

173. 'TROJROGZE, a, m., triennium; Rag. trigodiscte.    hełny ; Carn. trivoglat; Vind. trivoglen , trivoglast; Rag.

trinùglast; Croat. troyvuglaszt ; Ross. TpeyrojiŁHbiii ; Eccl. rpoeyrojibHMH, bm^nnnfdtg. TRÓJWĘGŁOMIAR, ob. Trój-kątmierstwo. “TRÓJWIECZNY n. p. Nestor. Hor. 1, 230. Nar. Trójwieki Nestor. Petr. Hor. 2. A 4, not., «już trzecie sto lat żyjący». Dudz. 19. brepbnnbertjdfyrig, brep Saljrlnmberte lebenb, trzystaletny. ''TRÓJWĘZŁY, a, e, o trzech węzłach, brepfnottg; Croat. troyvùzlen , trinodis. TRÓJWŁADZCA, triumvir. Krom. 386. TRÓJWŁADZ-TWO, triumviratus ; Rag. trojnovladanje ; Croat. troyno-ladanye * trójmęska godność. Chmiel. 1, 457. TRÓJ-WRABY, trigliphus. Rog. Bąd. 39, brepfd)lt£tg. TRÓJZĄB, ęba, m., Otw. Ow. 328. Odym. Św. 2 , H 5. Mon. 75, 591 ; TRÓJZĘBY, a, e, n. p. Trójzębe berło Neptuno-we. Otw. Ow. 20. Trójzębne. Dmoch. II, 190. Trzyzę-bne widły. Chmiel. 1, 33. Trójzębe widelce. Pot. Syl. 314; tridens; ber ©repjatf, ba$ brepjacfige ©cepter 9îep« tutté ; Vind. trisoben, trisobast; Croat. troyzùb ; Rag. tro-zubje, trozùbja ; Bosn. osti, (cf. ość); Eccl. Tph^oycb ; Ross. Tpesyóeifb, Tpe3yÓHbiH. Trzyzębate karciążki. Czerw. 13, cf, trójkolec, cf. trójśpiczasty. “TRÓJZĘBONOSZY n. p. rządzca morza Neptun. Otw. Ow. 438; Neptun trójzębny. N. Pam. 10, 91; Neptun ‘trozęby. Miask. Ryt. 2 , 99, tridenlifer, tridentiger, ben Srepjacf fü^VCttb. *Tro-zębnik Neptunus. Zebr. Ow. 207. "Trozębnik morski, ib. 275. — “TRÓJZBROJNY, a, e, n. p. Trójzbrojni Rzymianie. Wad. Dan. 207. mocno zbrojni, (Gall. très), ftorf gepanjert. "TRÓJŻEŃ, ia, m , ‘TRÓJŻONATY, ‘TRZE-ŻEŃCA, y, m., trzy żony mający, lub też trzecią żonę mający, brep grauen |abeitb, ober bie brttte grau ^abenb ; Eccl. Tf)iisK€iihi|h, TpoejKencueB, ipoeópauHHM, KOTopuH na TpeTieß jKeHaTt. Strofuję dwużeńców i trzeżeńców. Smotr. Lam. 25. 'TRÓJŻEŃSTWO; Ross. Tpoeópauie, TpoeópauHOCTb. ‘TRÓJ-ZŁOŻNY ; Vind. trifloshen, trifloshasten, ob. Trójskładny. Pochodź, sub Trzy.

TROK, u, m., n. p. Trok, chochoł, ettt glaufd). Tr.

“TRÓJROCZNICA n. p. Bachowa, święto co trzeci rok przypadające, trieterica. Otw. Ow. 379. et 244. baß brepjälj» rtge geft be£ 33ad)u3. “TRÓJRODNY, a, e, n. p. Trójro-dna Chimera , z półkonia, półniedźwiedzia i półczłowieka złożona. Dudz. 19. trójcielista, trójkształtna, trójskładna ; brc^crle^geftaltet, ooit bre^erle^ Körper, ob. ‘Trójnewid; [Ross.

Tpoiop04HiJH issu de germain, ef. przyrodny). **TRÓJRO-GI, a, ie, tricornis; Boh. trerohÿ, trjrohy ; Sorab. 1. tżirożnó, tżirohatć; Croat. trojróg; Rag. trorogh, tro-roxni, troroxaz, brepljörntg. Trójrogie oręże rządzcy morza. Otw. Ow. 21. (trójząb, trójkończate berło). — TRZY-ROŻNY n. p. kapelusz. Zab. 12, 6L brepecftg. Piątka trzyrogata. Mon. 65, 99. — TRÓJROZSOCHATY, a, e, o trzech rozsochach ; Sorab. 1. troyohszochat é tri fur-eus, brcpgabltg. “TRÓJRZĘDNY, a, e, n. p. Trójrzędne kłów osęki psa piekielnego. Brud. Ost. G 2. w trzech rzędach osadzone, brepretfytg. TRÓJŚCIENNY, a, e, n. p.

Trójścienna figura, figura o trzech ścianach. Solsk. Geotn.

7. brepfettig. Snbst. TRÓJŚCIENNOŚĆ. Gzack. Pr. 2, 205. zbieg trzech granic ościennych, bve^fad;^ 9îad)lmrfcfyaft.

* TROJSERCY, a, e ; Croat. troyszerchen ; tricor, trzy serca mający, n. p. Enniusz, apud Gell., albo iż trzy języki umiał, albo dla trzech osobliwszych przymiotów. Cn. Th.

1154. Dudz. 64, brepfjerjtg, tyod^erjtg. “TRÓJSETNY, a, e, n. p. Trójsetna rada. Petr. Hor. 2, /i 3 k z trzech set złożona, (cf. trzechsetny), au8 brepljnnbert beftefyenb.

TRÓJSIECZNY, a , e, o trzech ostrzach, brepfcfynetbtg ;

Eccl. Tpno6oi04iibiM. TRÓJSKŁADNY, a, e, — ie adverb., złożony potrójnie, brc^fad; 3ufammengefe|t; Vind. triflosha-sten ; Eccl. TpucocTaBHUH. Trójskładna Chimera. Petr.

Hor. E 2, not. «złożona z trojga zwierząt, konia, niedźwiedzia i człowieka » ; trójrodna, trójkształtna, o b. ‘Trójnewid ; brc^gefbaltet, brepfad; jufammett gefegt. “TRÓJSMU-TNY, a, e, n. p. Trójsmutna łez dolina. Brud. Ost. D

4. przesmutna , cf. Gall. très triste, fe^r traurig. TRÓJ-

ŚPICZASTY. Sgr. 702, brcpfptfgg, ob. Trójgrotny ; Sorab.    1. TROKI, - ów plur. ; Ross. Topoua; rzemienie, łyka żoł-

1. tżiżpicżżitę; Vind. trińaboden, tribodezh, trioistrinast,    nierskie do wiązania niewolników, jeńców, więzy etc.,

TRÓJSPRZĘZNY, a, e, na trzy konie, n. p. wóz; Sorab.    Wlod., myśliwcze, do nawiązania zdobyczy; ’Jîtenten,

1. tżipżażnć wóz, Germ. brepfpćtmttg. “TRÓJSTOPNISTY,    ©triefe, Sattbe, gejfeln. (Ross. Tpoun tebinki u siodła;

ob. Trzystopny.    “TRÓJŚW1ĘTY, a, e, n. p. Trójświęta    Boh. troky, trucky,    necky *    niecki;    Croat.    terkia    *    rze-

pieśń, trisagion: święty boże, święty mocny, święty    mienie). Tatarowie    ludzi rozmaitych    lat    w    troki    nawią-

nieśmiertelny, śpiewanie kościelne. Sk. Dz. 423. bdê brep*    zanych pędzili przed sobą z Polski. Erom. 242. Mężczy-

ttiöl heilig; Eccl. TpacBaToe, (ipncKATi., TpHciaTe^tubm,    zny do ciężkiej i okrutnej, niewoli w trokach powiodą.

TpHCB’twMH epitet św. trójcy ; TpuciaTH trojakim światłem    Janusz. Pos. B.) Boh. otrok niewolnik, otroctwj niewo-

błyszczeć, o św. trójcy). TRÓJSYLABNY, a, e, — ie    la, (cf. *otrok). Rozmaitego zwierza na onych łowach

adverb., co do sylab trójskładny; Slov. trogslowkowiti ;    pełno około jarczaków w troki nawiązali i nawieszali.

Vind. trifilben, trifilbast, trifloshasten, trifloshen . brety*    Stryjk. 353. — 2. TROKI, stolica województwa Trockie-

fplbtg. — (TRÓJTAK, ob. Trejtak). — TRÓJUSTY, a, e,    go. Dykc. Geogr. 3, 138, eine ©tabt tn ^tttpauen. TRO-

TRÓJGĘBY, o trzech gębach, ustach, brepmäultg; Rag.    KOWAĆ cz. cont., n. p. Trokować mają flisi, czyli w»y-

triustni. **TRÓJUSZNY, n. p. statek. Cn. Th. 1154. o    ciągać pulkę, kiedy holują, aby się o drzewo lub ka-

trzecb uchach,    brepoljrig, brepbtmftltg, mit brety £>enfellt.    mień nie założyła.    Magier.    Mskr.    ba$    ©cfy.tptau    fc^arf

TRÓJ WĘGIEŁ,    trójweglasta figura , trójkąt, trójgran,    anjteljen, cf. Germ.    tretfen.

TROKSZTAŁTNY - TROP.

TROPA-TROSZCZYĆ.

709

28, 73. Karanie za winą temiż tropy chodzi. Lib. Hor. 97. Obróciwszy się, obaczył ucznia tropem idącego. Odym. Św. 2 , iV n 3 b. Usiłował iść tropami odkupiciela. Birk. Dom. 129. (drogą, ścieżką jego, moral.). Drze się chodzić tropem zabronionym. Lib. Hor. 61. Jezus dla nas cierpiał, abyśmy naśladowali tropów jego. W. Post. W. 296. Ciągnie ich do naśladowania w tropy, własna potrzeba, jeśli nie wiara w Chrystusa. Pociej. 180. Córki w tropy matek swoich wstępowały. Zabk. Mi. 148. — §*. Trop, [z Franc, ob. Tropa 2], zgromadzenie żołnierskie, bie SBerfantmlung ber ©olbaten. Bębnić, trąbić do tropu. Tr.

troni ; Ross. ‘TROPA, y, z., z Franc.-, (Boh. tropa; Carn. tropa; ,Croat.

tröpa; Vind. trup, mnoshiza); wojsko, bie £ruppe, ba8 )peer, ©olbaten, (ob. Trupa). Szwed słysząc o wojsku naszym w Krasnym Stawie , zaraz trope wyprawiwszy dużą

Pochodź, troczyć, stroczyć.

TROKSZTAŁTNY, ‘TROLETNY, ob. sub Trój-.

1. TRON, u, m., z Greckołac. ‘stolec królewski, monarszy, stolica, Germ. berïfyron; Boh. trun, trunećek, stolec; Sorab. 1. thron, kralowski stów; Sorab. 2. thron;

Carn. tron; Vind. tron, kralovu fedalifhe ; Croat. prisztol-je ; Bosn. pristolje ; Rag. prîstoglje; Eccl. np-ECTOfl^, npe-CToaeuTi, B0CX04Ti, ci;pKHi|ie, Kpecabi ; Hoss. TpoHt.

Tron, prawda, miejsce zacne, pełne wspaniałości, Ale coż i po tronie, kiedy nikt nie kocha ! Kras. [Ast. 2 ,

5. Wstąpić na tron Hoss. BOuapiiTbca, wstąpienie na tron, BOuapeHie. Wynieść na tron Hoss. Bouapmb, bo-itapaTb. Następca tronu ; Vind. nahajavez na nacTOjibHHKB, npeeMutiKŁ ubero npecTOJia, ber ütlîronfob ger. Bóg tron czyli stolec swój na niebie postawił. Kucz.

Kat. 1, 140. 1 tronubym nie chciał tym sposobem kupować. Teat. 49. b, 92. (nawet i królestwa, cesarstwa). podeń, sam stanie    pod Gołębiem. Tward. W. D.    2,    171.

Sto talerów mu daruje, Czym jak na tron szewca wysta-    ‘TROPAR , u, m., [z    greek. 2] ; Eccl. Tponapi hymn o    czy-

wuje. Jabt. Ez. 178. jak gdyby go królem zrobił. — (*2.

TRON, TRAN, ‘TRUN, u, m; Boh. tukowina, (ob.

Tucz); Vind. ribnu maflu, ribji olei, ribja mast, ribja mafzhova; Hoss. BOpBaifB, Bopoaiwoe ca,io ; Germ. ber Xlpran ; (Svec. tran; Angl, trainoil); tron, czyli tłustość    TROPASZCZĘKl, ob.    Trój —.

z koni morskich niemal tak dobra, jak wielorybia. Zool.    TROPIĆ cz. niedok.]    [Boh. tropiti, tropiti patrare,    commit-

tere, broić; Ross. Topoimib naglić kogo, nOTOpomub ponaglić, popędzić, ToponHTbca, noToponimcfi śpieszyć się, pośpieszyć się, ToponKW, TopormiBbifi kwapliwy, poCTOponHHH szybki, zwinny, (cf. roztropny); Eccl. to-poirb śpieszność): śledzić, za tropem iść; wittern, fpülp ren, ber ©pur nadtge^en; Bosn. trasgiti, kakoti pas; Hag. tèâxiti; Croat. trasirn ; Hoss. c.iŚ4HHnaTb. Psu ostry węch, gdy tropić ma , największą jedna zaletę. Pilch. Sen. list. 2, 242, (distng. trapić). TROPICIEL, a, m., który tropi, śledziciel; ber ©pürer, Sîfldjfpürer; Croat. trasitel. TROPISZ , a, m., miano psa gończego. Ryd. ; 9?ante etneS ©tduberbunbeS.

295. et 393. Z wątroby psa morskiego, sączą tłustawą wilgoć, którą na tron urabiają. Zool. 195. Smoła tran z Albanii i Wołoch. Kłok. Turk. 248. Szlachcic teraz nie

nach boskich lub śś., krótko zebranych , eilte 3Irt §pnt* ncn. Po psalmach tropar i stychyry śpiewane bywają. Pim. Kam. 243. ib. 86. ib. 223. Nietylko tropary, kon-daki, ale i insze bywają hymny. ib. 112. ib. 113.

wstydzi się zysku z najliższych towarów, Zechce i skór-mi kupczyć i dziekciem i trunem. Opal. Sat. 60j. —

“TRONOWŁADNY, a, e, — ie adverb., tt>ronM)err[$enb.

O xiążę₄ w-ielu potęg tronowładnych głowo. Przyb. Milt.

8. 1. TRONOWY, a, e, od tronu; Ross. npecTOibHbiił. Tro-izba, baS ï^ronjiimner ; Ross. TpoHHaa.— (2. TRONOWY, a, e, od tronu, tranu, îpran * ; Ross. BopBaHHbm).

TROP, u, m.\ (Ross. et Eccl. Tpona ścieżka; cf. Germ. traben; Strycker., braben; Słieberf. brauen; Svec. thraf-

wa ; Angl. trap, cf. trot, trucht, cf. drab', drop'; Vind. T OROCZNICA, TROROGI, sub Trój — . trop, tropią, trapa, trapla * drób); ślad, stopa w ziemi T OSKA, i, z., ‘TROSK, u, m., 1) frasunek, utrapienie, wyrażona, ścięgno; bie ©pur, bie gd^rte, baê ©efćityrt;    tresktanie; Boh. strast, Starost (cf. starość), pece (cf.

Carn. stopina ; Croat. trag, szléd ; Bosn. tragh ; Rag.    piecza), łopota, (cf. kłopot); (Sorab. i. trosk mus ara-

trâk trâgh; Ross. BTenna. Łowiectwa umiejętni znają się    neus)\ Carn. skerb, (cf. skarb); \ind. skerb, maranje,

na tropach zwierząt, t. j. z śladu poznawać umieją, czy    skierb, skerb, skierbet, skerbet, riva, salost (cf. żałość),

samiec czy samica jest w kniei, stary czy młody, czy    (troska, troskie, troski, droshje « drożdże); Croat. skerb,

kotna, cielna etc. Kluk. Zw. 1, 383. Trop podwójny    szkêrb, szkërb, paszka (cf. piecza),    sztaröszt; Dal. bri-

Ross. CABoiłKa. Trop zajęczy Ross. MaMKt, na3aHKH. Trop    ga ; Bosn. skérb, brigga, tuga (ob.    Tąga), pecjallenje;

lisi Hoss. HapucK'B. — Propr. et transi. Trop krwawy w    ślav. briga; Rag. pomgna, (cf. pomnieć); Ross. npn-

prochu zadeptany. Tward. Wi. 13. Cnot swoich zostawił    CKOpôie, Ruminer, ©orge, §arnt. Więcej ‘trosku przy wię-

wszedzie tropy znaczne, ib. 172. (znaki, pamiątki). Gdzież    kszym państwie się znajduje. Jąbi. lei. 293. Proszę Mu-

szukać bede Melampa wiernego, Gdzie trop‘przejmować    zo, byś go ‘okwicie czciła Wieńcem witym z nietroski

kochanka^ w’iernego? Past. Fid. 81. Zaraz z obozu biegł    ziela. Petr. Hor. D 4. — §. Troska, herb ; złota strzała,

do przyległego Lasu, przez pole za nią prosto w tropy.    na hełmie skrzydło orle a na nim strzała. Kurop. 3, 52.

P. Kchan. Jer. 171. Za nią w jejże tropy rącze puścił    — 2ł) Troska, treska, [wiązanka,    ein Surtb ; cf. 2] ry-

nogi Otw Ow 102. ber ©pur nadjetlen. Idź ty wprzód,    ba, Ross. Tpecna kablon ; n. p. Od    troski ‘junów po gr.

ja za tobą w tropy. J. Kchan. Dz. 75. auf brat Me, auf    jednemu. Vol. Leg 2, 989. Od ‘trośla wiunów Vol.

ber fterfe ua^folgeu. Cień wszędzie bieży w tropy . ciała.    Leg. 4, 355. TROSZCZYĆ cz. niedok utroskhwiać,

Past. Fid. 171. Nienawiść tuż w te tropy idzie za za-    Troskać contin., utroskać, utroskliwić dok., tresktac, fra-

zdrością. Teat. 52. d, 80. Ja za niemi trop w trop. Teat.    sować, trapić, kłopotać; Äümmemiß Utadjen, befutumem;

nowa

CC CS

710

T R 0 S K LI W Y - T R U Ć.

TRUCHŁA - TRUCHLEĆ.

ciznę zadawać, trucizną zadaną zabijać; vergiften, mit ©tft itmBrtngeit. Gdy chce wyrok wieczny, i trucizna nie truje. Min. Aus. 5. Meżobójcom i trującym część będzie w jezierze gorającym ogniem. Radź. Apoc. 21, 8. Truli, struci są. Pot. Arg. 236. Trucie, strucie, otrucie; Rag. strava, (cf. strawa); Ross. OKopMt, OKopMKa; Eccl. 36-jieHHH*iecTBO, (cf. zielnik). — Truć płód, poronienie czynić, kazić płód. Cn. Th. 778. tracić płód, bie SetBeä» fructyt ûBtrfiBeiî. Truje się brzemienna, struła się, abo struła płód niedoszły chcąc. Cn. Th. 1136. Truje się płód, poronieniem odchodzi, aborilur. Cn. Th. 778. bte getBeëfrudjt tft feltf gegangen, bte üJîutter tft barttm gefom* mett, mtfgeBoreti, ( yon 2:(|tcrett oertrorfett). — Poet. Na głos pański z obłoków ognie wyskakują, Pustynie drżą Arabskie, łanie dzieci trują. J. Kchan. Ps. 58. (ronią, poroniają). — §. Transi, fig. Truć, trawić, trwonić, kazić, psuć, niszczyć-, oerjepren, üerberBeit, aufreiBen. Pomyślność zbyteczna częstokroć najmężniejsze truje umysły. Nar. Hst. 5, 259. Szkoda tu truć pieniędzy. Pot. Arg. 252. Nie truj mi serca, które jak liść zwiędło. Zab. 13, 560. Zamiast żebyś miała być kontenta , trujesz się niepotrzebną zgryzotą. Teat. 9. b, 30. Ta materya struła dwie sesye i trzecią zabiera. Gaz. Nar. 1, 46. czas truć, niepotrzebnie trawić; Bosn. karsmati, dangubiti terere

Slov. sużugi ; Boh. starost délati ; Sorab. 2. rożesch;

Bosn. pecjalliti, sgjallostiviti ; Boss. neiiajHTb, osaóoTHTb,

03aóo'iy, (möo’MßaTb, (TpooTHTb, Tpomy nici skręcać).

Nie chciał go o to troskać. Sk. Dz. H03. To utroskało trzecie pytanie Jezusowe Piotra wątpliwego. Odym. Św.

2, N n 3. W krytycznych tych kraju okolicznościach, naród utroskliwiających. Vol. Leg. 8, 631. Podparłem łokciem me utroskane ciemię. Kulig. Her. 81. Żywot nasz utroskany. Odym. Św. 3, A 4. Utroskana a prawie zgi-niona ojczyzna. Krom. 334. Troszczący kogo Boh. su-żitel, f. sużitelkyne. Nie troszcz sobie tym głowy. Tr.—

Troszczyć się, ftd) flimmern; Boh. saużit se, swjrati se;

Carn. skerbęti, grimam; \ind. skerbeti, preskerbetife , febi perfadievati, ogrimatife, pezhatife, maratife, febi parfadeti, proprefuvati, kumratife, shaluvati (cf. żałować), fe trofhtat * oczekiwać czego; Croat. zkerbiti, szkerbeti ;

Bosn. skerbitise, brinnutise, pobrinnutise, sgjuritise, pe-ciallilise; Rag. pomgniti, (cf. pomnieć); Ross. ne*taJO-BaTb, neuajiiTbca , 3a6oTiiTbca, 3aóouycb, MacTHTbca,

HLITH, HblIO, HOH) ; Eccl. OCKpbGT.TII, CKOpÓM), Oneaa.IHTb-ca, noBonuTH, nOTyjKHTH, C05Ka.rfcTH, mai>kiitii. Począł się frasować i troskać. Sekl. Marc. 14. Nie troszczcie się mówiąc: coż będziem jeść, abo co będziem pić? Sk.

Kaz. 374. — Utroskanie, frasunek, zgryzota, troska,

Luz. 127. traci z smaku, wdzięczności. — (“TRUCHŁA; n. p. Do Truchli i Modzelowskiego nie raiłbym nikogo dobrego. Alb. na Woj. 11. Truchła i Modzelowski, ro-strucharze, oszukacze, mogą się brać ogólnie za han-dlarzów oszwabiających ). — TRUCHLEĆ, - ał neutr. niedok., struchleć dok. \ (Boh. truebliti lugere, do-lere\ Slov. truchijm doleo; Sorab. 1. struchwè tetryczny, struchwofcż tetryczność ; Vind. strohliti, strohlivati, stro-hneti, postrohliti » próchnieć, gnić, strohlivost, strohlitje, strohnelje, strohlenje * spróchniałość; Bosn. truhnuti mar-cescere, truhav marcidus ; Rag. trùhli gravidus) ; Ross. TpycHTb, Tpymy, 4paxHyTb; Eccl. 4pflXJilmi, 4f>*,x;tOBćiTii, 4fiA\i\bCTKOKi\TH , ĄpaceJiOBaTłi, 4pHce,iy{0 ; siły utracić, słabieć, z sił spaść ; bte Mffe yerltcrett, fraftlo^ merben. Gdy coraz zadają Nowy ból jemu, krew' się święta leje, On coraz bardziej na siłach truchleje. Odym. Św. 2 , F f 4. Siła męska w nas rozkoszami struchlała. Star. Ref. 41. Struchleć od rozkoszy musiał, którego boki od cudzej pracy bolą. Pilch. Sen. gn. 234. Z wiezienia okrutnego wypuszczony, już nie mógł więcej wskórać; lecz z nienagła zawsze truchlejąc , wyehorzały skawęczał. Krom. 50-4 ; (lento morbo consumptus est ). Struchlały Ross. 4pax4hiH, OToporrfeawH, 4paxjeu,B. Ciału struchlałemu lada co zawadzi. Budn. Cyc. 32. Temi przygodami majętności giną, stany bogate niszczeją, i familie truchleją. Birk, o Exorb. 26. Struchlenie, Ross. oto-poirKiocTL otrupiałość: Eccl. 4paxaoBame, T-Y.mciimc, (cf. tążyĆ). — Truchleć z bojaźni, strachu, dziwu, zadumienia etc., drętwieć; ftarren, crftarrcn, oori ftnrcBt, Senrnttibmiitg ftaitnen; Sorab. 1. traschuszo, strachuyu szo ; Carn. skoper-neti ; Bosn. snebivatise , pripadatise; Ross. cipycmb (ob. Truś), ToponiTb (cf. trup), aacyeniTLca; Eccl. yiep-

mól, rupie, Kummer ttllb \j. Dobrzy czasem utroskanie tempus. — Każdy dar fortuny troską struty bywa. Przyb. mają. Budn. Apopht. I) 2. Indolentia, nietroskanie. Mącz. t>ie Un&efümmertÿelt, tomerlofigfcit. TROSKLIWY, a, e,

— ie adverb. , pieczołowity, anxius. Alącz., frasobliwy;

- eje,

Boh. strastnÿ, starostliwÿ, starostny; Sorab. 1. kedżbne, merkoyne ; Carn. skerbn ; Vind. skerben, poskerbliu, oskerbliu, skierben, skerben, perskerben, teshaun, sha-lostcn , riun, shalujezhen, riunast ; Croat. szkërblyiv, pomnik curator, (cf. pomny, cf. pomnik) ; Bosn. skerbgliv, skerbnutiv, brisgjan ; Slav. brixljiv; Rag. pomnik, po-mnitegliza ; Ross. CKOpÓHUH , CKopöeHb, npircKopóubiił,

03a6oqeiiHHÖ, 3aóoTJiHBbiH, 3a6oTiiM0 , noneuHTeJbHbiü,

TuiaTejiLHufi, Tiuaieabno ; Eccl. TT.iiiiiiiHB'b, Tma^HBO, Tiua-Tejiiirb, ctTOBaimuft, cbTOBaiejibiiuif, Befümmert, Beforgt.

TROSKLIWOŚĆ, ści, z., pieczołowitość, troszcząca się staranność; Boli. strastnost, starostliwost, lopotnost; Slov. starónj ; Carn. skerbnûst; Vind. skernaest, skerbnost, oskerbnost, poskerbiivost, perskerbnost, perskerblivost, riunost, kumranje, shalost, grimnost, ogrimanje; Croat. szkërblyïvoszt, szkêrbnoszt; Ross. 3a6oTjiiiBOCTb, 3a6oia, noneuenie, nonemiTeabCTBO, TiuaiejibHOCTb, TmaattBOCTb, bte 33eforgtIjett, 23efummert(iett. Pokazał politowanie nad nędzną troskliwością, którą o nim krytycy jego bezprze-stannie mieć raczą. Mon. 74, 422. TROSZKA, po TROSZE, TROSZYŃKE, ob. Trocha.

TROT, TROTOWAĆ, ob. Trucht, Kłusać.

TRTEĆ, TRTĘCZ, ob. Rtęć..

TRUĆ, truł, truje cz. niedok., otruć, struć dok., [Trawić contin., 2]; Boh. trawiti (ob. Trawić), zgjzwiti, gjzwjm ;

Vind. sadati, savdali, (ob. Zadać); Croat. trujem, trâ-vim ; Rag. trujem, trovatti, otrovntti, strâviti, (cf. strawić, trawić); Ross. OTpaBHTb; Eccl. OTpaBOK) nopuy,

(TpyTK), noBpe»4aio ; Ross. nop»iy, nopTHTb psuć); tru

TRUCHLIW Y - TRUCIZNA.

TRUCIZNIK - TRUD.

744

naio, (cf. cierpnąć). Az truchleję na tę mowę. Teat. 6. b, 99. Jakże truchlejesz cala, usiądź i uspokój się. ib. 38, 125. Blednieją I jakby z pewnej śmierci przed czasem truchleją. Bardz. Luc. 113. Trwoży się we mnie i truchleje, I ręka czemuś nad zwyczaj słabie-je. Past. bid. 280. Struchlawszy na umyśle , omdlewał, że się nie tak stało , jakoby był chciał 1 Leop. 1 Mach. 4, 27. Gdy pańskiego nie znalazły ciała, sw'vch sercach struchlały. Odym. Św. 2, anielskim stał się otrzeźwiony Zniknieniem , orszak z bo-jaźni struchlały Halabartników, którzy grobu strzegli, ib. 2, M m b. Widząc to z radości truchleje, I krzyknie: cudo się w- tym dzieje! Zab. 12, 64. TRUCHLIWY, a, e ; Boh. trucbliwy ; bojaźliwy, Jękliwy ; Boss. TpycJiHBhiH, (cf. truś^ ; Leci. ftfAcefli , ftßÄCHB ; Vind. zagou , zaglou, ongftlid), fiird’t)>m, erfekoden. Serce truchliwe. 1 Leop. Jer. 8, 18; Slov. truchly, truchliwy lacrimabiiis ; Sorab. 1. struchwé tetiyczny.

TRUCHT, u, m., TRUCHCIK, a, u, tn., zdrbn. ; (Lat. med., troctus ; hal. trotto; Angl. trot); kłus, Germ. ber £rott, ber îral) beit man reitet; Vind. dirja, dirjanje (cf. dyrd, dyrdem, dyrdanie), koniski Fried ni hod, lohkokorak, ber-snokorahna jesda, lohkokorazhenje ; Boss. pa3Ba;iB, pa3-Bajeivb (cf. cwał), (rpyHB truchcik, CTynb, cf. stępia). Truchtem jeździć. Dyke. Med. 2, 671. Jadąc powoli truchtem. hur. Pet. 7. Niechże już pielgrzym na podjezdka siada I dąży truchtem do wieczystej chwały. Zab. 24, 249. Szym. Widzą niedźwiedzia, który truchtem ku nim bieży. Jak. Baj. 174. TRUCHTOWAC, Trotowąć, ob. Kłusać ; Rag. trussali, kassati ; Bcsn. drussati, kassati ; Vind. lohko-korazlri, lokokoraknu jesditi ; Boss. pbiCKaTb, pumy, pu-ci<aio, (cf. ryść). Truchcikiem jeździć Boss. rpynuoio txaib. Truchtująćy dobrze , dobrze kłusujący, Vind. dirjavez, dirjar : Boss. pucJiCTblfi, pbicab"b, pblca<ieKB. TRUCICIEL, TRUCIZNIK, a, m., fern. TRUCICIELE A, i, Boh. trawić, trawićka ; Sorab. l.yedwatż, zkuzwar; Bag. stravitegl; Vind. obstrupnik , otrovauz ; Eccl. OTfmRbiiiiitB ; co truciznę zad-je drugim, ber ^Scrgtftcr, @i[tmtfd;er, bte ffiergiftertmt, ©iftmtf^erimt. Któryż we Włoszech całych truciźnik związany nie był z Katyliną? Nag. Cyc. 57. Czack. Pr. 2, 55. cicieika jego, po nim brała sukcesją. Teat. 5, 59. — §. Trucizmk , truciznę robiący, przedajacy, venenarius. On Th. 1155. TRUCIE, otrucie, ob. truć. — (TRU-CIEŃ, ob. Truteń, Trąd). — TRUCIZNA, TRUCINA, y, z. ; Boh. trawènina, otrawa ; Carn. gift, strup (cf. strup), zhimęr, (cf. czmer , ciemierzyca) ; Vind. otrova , strup, gielft; Croot. otrova, otröv , eherner; Dal. otrov; Bosn. otrov, otrovi, jid (ob. Jad) , cerner; Bag. cerner, ötrov, nShp ; Buss. oTpaßa, OKopMB , OKopMKa, 3ejbe, (et. ziele) ; Eccl. uopqa , OTfiaua, TpyTH3Ha ; rzecz trująca , którą sobie abo drugiemu kto zadaje z jadu, soku , ziół, prochów, (distng. jad); baś ©tft, ( womit »crgtftct wirb). Trucizną kogo gubić Sk. Żyw. 2, 174. I trucizny, które zabijają Ud ziół zdrowych swój początek mają. Past. Fid. 151. Za truciznę mają Te zioła, co człowieka psują, zabijają. Zab. 5, 559. hoss. Gdyby kto nosił jad

serce

;fy się, i na lob. Za

albo truciznę, ‘azaliby się nie strzegł, aby tym, którymi by dobrze chciał, śmierci tym nie uczynił, ażeby ich nie ‘otrawił? Eraz. Jąz ß b. Kleopatra zadała sobie truciznę przez węże. Biel. Św. 37 b. Trucizna jadowita. Biel. 413. Zmiłuj się, niech mię kto ratuje, Jadowitą truciznę piłem, skutki czuję. Zab. 5, 544. hoss. Gdy bóg chce, trucizna nie truje. Min. Aus. 5. Lekarstwo przeciw jadowi i trucinie wszelkiej. Cresc. 466. Na poły z truciną są takie potrawy. Bej. Wiz. 49, (cf. z ar-szenikiem). — Tr. fig. moral. Trucizna, ©ift. Hańba, jest to wolna trucizna, zabijająca duszę czułą. Teat. 49. b, 81. Trucizna nauki heretyckiej. Zggr. Pap. 202. Pochlebstwo, wielka na pana trucizna. Groch. W. 567. Trucizna miłości. Teat, 49, 107. TRUCIZNIK, ob. Truciciel. TRUCIZNOWY, a, e, do trucizny należący, od trucizny, trucizną zaprawny, napuszczony, ©ift *. Piłki ogniste, nabite zaprawą dymiącą się, smrodliwą, trucizną zarażoną, zowią truciznowe kule. Jak. Art. 2 , 95. Truciznowe lekarstwa zamorzjły króla Stefana. Czack. Pr. 2, 98. szkodliwe, zabijające, przeciwme.

TRUD, UTRUD, u, w.; (Bok. trud, trapem vexatio, 2) trudnowatost mentagra, cf. Trędowatość, traud fomes; Carn. trud* fatyga, lassitudo; Vind. truditnost, truditje * zapracowanie; Croat. trud, trudenye * fatyga ; Bag. trud labor, opera, trud, têxanje * rolnictwo ; (trud fomes) ; Bosn. trud labor ; Boss. TpyAB * praca ; ( Eccl. TpoyjyL [Lahor 2], Tpy^ BOAHbiH puchlina);— trud, spracowanie, ustanie sił z pracy ; bte (Ermübltltg, (Ermattung. Przyda-wają się też wołom choroby rozmaite, jakoby trudy z pracy wielkiej a gorąca, to poznać, gdy albo jeść nie chcą , albo język dla ochłodzenia wywieszają. Cresc. 553. — g. Trud, trudzenie, fatyga trudząca, praca ciemiężąca, ciemiężenie, Sorb. 2. miija , miicha ; Sorab. 1. proza, horio; Vind. muja, baluvanje , sadievanje , delu , delanje, opraydu, ( cf. dzieło, działać, cf. oprawić); Bosn. tégh , (cf ciąg , ciężkość) ; Croat. raunanje , ( cf. runąć); Boss. M030Jib (cf. mozol), naAcaAa, ©trapape, Sefdjmerbe, SDîüÇe, SÏÏüljfdigfett. Wojska już strudzonego z sobą wyciągać i nowym trudem mordować nie chciał. Krom. 129. Wielki trud Ross. MHoroipyAie. Trudem fruciciel. Pilch. Sen. gn. 151. Tru- osłabiać Ross. iiaAcaAHTb, ïiaAcaîKAaTb. Nie potrzeba

Już też po długim ulrudzie,

trudu tak wielu ludzi, lepiej tę wojnę skończyć przez jeden pojedynek. Zal. H. T. 155. Próżne znoje, trudy, poty, Kiedy fortuna matką być nie chce. Mon. 65 , 96. Nigdy się trudy i wysługi nasze nie nadgrodzą. Teat. 4. b, 151. Nie masz nic dobrego bez trudu i kłopotu. Pilch. Sen. list. 1 , 253.

I nam się niebo uśmiecha. Kniat. Poez. 5, 259. Przyjdzie zakończyć życie i życia u trudy. Przyb. Luz. 504. Zmąć z krótkim głupstwem staranne utrudy, Słodkoć na miejscu poszaleć trochę. Hor. 2, 276. Kniaź. Narodził się dla nas syn boży, W to wierz człowiecze pobożny, Iż przez trud Bóg swój lud Odjął dyabłu zę straży. Biel. 19 , z Bogarodz. * przez mękę swą. Sk. Źyw. 2 , 253. ( Boss. CTpaAa ciężka praca, trud, CTpaAanie męka Chrystusowa, pasya ). Horacyusz w trudach więzienia Moskiewskiego przełożony przez Petrycego. Trudu Mo-

Trudno to dochować cało , na co ich Trudno wiele i dobrze

skiewskiego księgi pierwsze , napis pierwszej xięgi od Horacyuszowych Petrycego. TRUDLIWY, a, e, — ie adv., trochę trudny ; Ross. TpyAHeHGKŁ, Tpy4H0BaTMH, (Subst. Tpy^HOBaiocTb), etmag mündig, fd;n>tertg. Święcić się trzeba na prace trudliwe, Jabł. Tel. 527. TRUDNIĆ cz. •niedoli., trudnym czynić, przytrudniać, zatrudniać; fctyroet nwdjett, 9)tühe machen. Wzdyma się rzeka nagle, mętne-mi wodami, Przeprawy wszystkie trudniąc i z brodami. Suszyć. Pieśń. 3, K 4. Uciekając w ciasnych bramach sami się trudnili. Warg. Cez. 169. (zawadzali jedni drugim). — §*. Trudnić kogo do czego, trudnym go czynić do czego , hamować go od czego ; eilten ju etttJflg fdjmicrtg machen, ihn baooit jurucfhalten. Do apostolskiej tćj pracy, (miewania kazań) ani go biskupi urząd, ani senatorska godność nie trudniły. Nies, 1, 80. (nie wstrzymywały od niej). — Trudnić sobie co, trudnić się w czym, trudności czynić, ©c&roferigfeiten machen. Tr. — §. Trudnić kogo czym* zatrudniać go czym, trudność mu czym czynić ; einen womit befeueren, Vefdjmcrbe inneren , belâfttgen. Niespokojność moja nie trudni Wc Pana bynajmniej. Teat. 11, 29. (nie obchodzi go). — §. Trudnić się, zatrudniać się, zająć się jakim trudem, jaką pracą, fid) momit befdjafttgen ; Bosn. truditi, djellovati, tersgjati, poslovati laborare, opus facere ; Ross. Tpy4HTbCH, no-Tpy4HTŁCB(, Tpy®4ycfl, vulg. Tpymycb. Robić jest tru-' dnić się pracą. Pam. Warsz. 3, 313. Nieme., Rag. tru-dnîk, truudnik 1. paliens laboris, 2. agricola\ Bosn. tru-dnik ; Ross. rpymarominca pracujący; Eccl. Tfioy^iuuiKr., KOTopuH Tpy4a»m CBOHMii rimny npoMbiiu.iaeTb pracownik, wyrobnik, na chleb pracujący; 3.iOTpy4HiiK,B, bo 3ÆO ynoTpeÓMtomht Tpy4bi cboh co złe broi, (cf. złoczyńca, złodziej), Tf»oy,\OAioi;mn. pracowity, TßOVAOMOKiiic pracowitość. Nie wierzę, aby Władysław nie uprzątnąwszy zupełnie domowych rzeczy swych, odległą i niepotrzebną trudnić się miał wojną. Krom. 112. TRUDNO adv., niełacno, z trudem, z pracą, z ciężkością; Rag. trudom, truudno ; Ross. Tpy4iio , imyjKHO, 3aTpy4HH-Te-ibHo, fd)n>ierig, fdjroer, nicht leicht. Chcącemu nic nie trudno, Pbt. Arg. 73. Trudno sie śmiać, gdy co dolega. Cn. Ad. 1177.

godzi niemało. Cn. Ad. 1177. mówić. ib. Trudno zataić co nowego, ib. 1178. (szydło w worze). Trudniej czasem upór zwyciężyć na rzeczy mniejszej, niżli na tćj, gdzie o zdrowie idzie. Star. Ryc. 39. Acz od ciebie do gruntu zniszczeni, jednak ci za złe mieć trudno mamy i winować cię nie możemy. Biel. 2G2. (z trudnością , z ciężkością nam przychodzi). Trudno ma wóz dobrze iść, kiedy jeden stary wół ciągnie dobrze sasa, a drugi młody do łasa. Gil. Post. 127. (niepodobieństwo, niepodobna). Niesworne woły trudno mają wóz ciągnąć, ib. 111 b. (nie pociągną go). — §. Trudno o co, ciężko o eo, rzadkie ćo ; eg ift fdjmer um etmag, etmag ift feiten. Teraz nam o Zamojskich, Stru-sów, Chodkiewiczów, I innych zacnych ludzi, w tej ojczyźnie trudniej, Niżli o Nalewajków, Pawluków, Chmielnickich. Opal. Sat. 57. — *§. *Natrudnićj raz z drogi prawdy spaść , potym im dłużej *ścia, tym dalej w las.

Smotr. Ex. 91. (najgorzej, najniebezpiecznićj, niemasz ratunku).— Absolute, ex abrupto : Trudno * darmo ! co robić ! eg ift umfonft ! mag ift ju thun? Ieiber! Należało mi się być karmionym do śmierci kosztem publicznym; ale nie miałem tego szczęścia, trudno! Zab. 5, 188. — Z trudna , ^strudna adv., trudnym sposobem , z trudnością, nie bez trudności; nicht ohne ©chmierigfeit, mit »ie* 1er 90?itl|e. Tak walne było niebezpieczeństwo, że mu wojsko z trudna zabiedz mogło. \ol. Leg. 3, 466. Zona, jeżeli nie będzie dobra , etrudna będzie mógł być dobry rząd w domu. Petr. Ek. 17. Przewrotni z trudna bywają naprawieni. Birk. Dom. 163. Z trudna naleźć się mogą podobni przyjaciele. Wys. Kat. 73. Z trudna mieć mogła, aby ją kto nawidził. Wys. Kat. 181. Turcy między sobą są obyczajni , jak z trudna na dworze Fran-cuzkim. Kiok. Turk. 39. (jak lepiej nie można ). — §. Trudno mi, zabawiony jestem. Cn. Th. 1155. id) bin be» fdjdftigt, tyabe jn thun, fm&e feilte 3eit. — *§. Trudno —, w składanych słowach Cerkiewnego dyalektu wyraża się przez Ross. Hey40Óo-, (cf. niedoba). 'Trudnochodny, Eccl. Hey4o6ox4HMH inaccessus, invius. Trudnodzierżny, Eccl. Hey4o6o4epmHMbiK. Trudnopojętny, Eccl. Hey4o6onoa-THbifi. Trudnoprzyjętny, Eccl. Hey406onpiaTHbift. Tru-dnoprzyrodny, Eccl. Hey40ÓoecTecTBeHHUH, Graec. dv~ (TTcpvrjg , difficilis naturae. *Trudnoruchy, Eccl. Hey40Óo-4BH5KHHH, difficilis motu. *Trudnouleczny, Eccl. Hey40-óouhJiHTeMMH, ney4o6oncivbMMMH. ‘Trudnoużywalny , Eccl. Hey40Ó0Tpe6HTeJbnhiM ; Graec. aygyatog. ‘Trudno-widzialny, Eccl. Hey40Ó0BH4Hbiił, Hey40Ó03pHMbin, difficilis visu. 'Trudnowypytalny, Eccl. Hey40Óoit3iibiTHbiH. "TRUDNOMOWNOŚĆ, ści, z., n. p. Krótkomowność, trudnomowność ; Graec. r ßga/vloyla, axoToloylu , brevis esse laboro, obscurus ßo. Cn. Ad. 365. fernerer ©h)l, ©d)merrebenheit. Adject. TRUDNOMOWNY, a, e, — ie vel — o adverb. TRUDNOŚĆ, ści z. ; ( Boh. trudnost * smutek; Garn. trudnost lassitudo; Vind. trudnost, obtru-dnost, truditnost, truditje, otrudnost, strudenje * strudzenie , utrudzenie, trudnost, vganost lassitudo, vtru-dlivost* pracowitość ; Ross. Tpy4HOCTL , 3aTpy4Heme (ob. Zatrudnienie), siy4pocTb, (ob. Mądrość) ; niełacność, ciężkość; Vind. teshlivost, bte ©chmierigfeit. Trudność ustąpi, gdy wola przystąpi. Cn. Ad. 1178. (chcącemu nic trudnego). Trudność jaka daje szacunek rzeczom. Lach. Kaz. 1, 175. Trudność jest chwały nieśmiertelnej matka. Mon. 71, 550. Rozkosz, którą z trudnością kto dostał, najsłodsza. Min. Ryt. 4, 168. Nie litować, ani kosztu, ani trudności swojej. Rej. Post. F f f 5. Trudność mam, trudności zażywam, sudo. Cn. Th. 1155. Jako się będziesz pocił, jaką będziesz miał trudność! ib. Zadawać komu trudność, czynić mu trudność, ib.— Aliter: Pięknością swoją silu białychgłów i oczom i myślom czynił trudność ten młodzieniec. Warg. Wal. 134. subjekcyą , ambaras, zawrót głowy; er machte ihnen Un* gelegenheit, fefcte fie in Verlegenheit. — Trudność, bieda, ucisk; 9loth, ©ebrange. Przywiedziony do ostatniej trudności, musiał się ukłonić. Kiok. Turk. 78. Przyszliby-śmy byli do trudności wielkich, by on nas nie ratował.

Warg. Radź. 159. Ktoby potwarliwie na kogo żałował,    dzić dok., utrudzać contin.\ Boh. trudili, unawiti, (trau-

czymby obwinionego do trudności albo więzienia przy-    diti se dolore oflici) ; Vind. vtruditi, truditi , struditi ,

wiódł, ma być karan. Szczerb. Sax. 174. — Trudności,    otruditi, obtruditi ; Carn. truditi, trudem; Croat. trudi-

niepokoje, kłótnie; Bôltïcre^crt, ©treitigfcitcn, Unruhen.    ti, trüdim , utrudüjem , utrugyuejem; Dal. utrudivam ;

Nie należy komu bez przyczyny trudności skargą zada-    Rag. utrûditi, truditi tkoga, vztrûditi, otrûditi, iztruditi ;

wać. Karnk. Kat. 565. Szlachta o grunty wielkich tru-    (Bosn. truditi laborare, truditi, nebaviti accapare); Eccl.

dności *miedzy sobą zażywają, i ztąd morderstwa *miedzy    TfioyaspTH ; Ross. ipy^HTL, 3⁷Tpy4HTb, 3TTpyîK4aTb, 3a-

niemi bywają. Biel. 454. Polacy wnet zbrzydzili sobie    Tpy4HHTt, 3aTpy4iiaio ; mordować kogo, fatygować, tru-

trudnośei, które na nich za panowania wojewodów    pać; einen ttlübe tltatfen, ermiibcn # belciftigen, befeueren,

gwałtem wielkim przypadały. Krom. 54. TRUDNY, a, e;    Przy roli członki do upadłej trudzę. Przyb. Ab. 117.

Boh. trudny, truchliwy tristis, moeslus ; Vind. truden ,    Wszelkie roboty ręczne ciężkie i utrudzające. Mon. 67,

otruden lassus, fatigatus, ( vtrudliu » pracow ity) ; Croat.    156. Praca nieustanna rozmaitemi utrudzając sposoba-

trüden fessus, fatigatus; Bag. truudni, truudan* anxius,    mi, przytłumia żywość myśli. Mon. 71, 596. ? Czyż bez

trudonóssan aerumnosus; Bosn. trudan lassus, laboriosus\    utrudzenia chcesz przyjść do pociechy! Sk. Zyw. 1, 19.

Ross. Tpy4HbiH, 3aTpy4,HiiTeaiiHHH, naiyîKHUH, naTy*HO,    (bez prace nie będą kołacze). Nie ważyli sobie żadne-

Ha4ca4HHH , M030JiLHbiii (ob. Mozolny), MjTtpeHTi, (ob. Mą-    go strudzenia. Rej. Post. H h 5. (największe trudy za

dry) ; niełacny, ciężki do uskutecznienia ; fcfttńertg, fcftttcr,    nic mieli). Hetman mając już i siły strudzone 1 konie

nid)t leidjt. Trudna to rzecz, sprawa; nie wiedzieć co tu    ustawiczną pracą wycieńczone.... Tiuard. W. D. 20.

począć. Cn. Ad. 1175, Trudne a ciężkie jest jarzmo    (zrobione, skołatane). Ulisa towarzystwo długo strudzo-

świata nędznego tego. Rej. Post. C a 5. Trudna, ellipt.,    ne. Zab. 8, 227. Wojsko długą drogą i ustawiczną pra-

scil. rzecz, n. p. to trudna, baê ift fefroer, ct»a§ ©cftue*    cą strudzone. Krom. 129. Przyszedłem gościem w dom

reö, due fdjivere ©ad)e, eut forcera' tltltftanb. Trudny do    twój, a nie dałeś wody na moje utrudzone nogi. Odym.

zrozumienia, feftuer 31t DCtftefen. Trudna to gadka, kwe-    Św. Z b. Utrudzony; Boh. ustały, (ob. Ustać). Dalekie

stya , pisanie, mowa. Cn. Ad. 1174. Onych trudnych a    trudzenia przez przykre góry, zagęszczone lasy, Krom.

skrytych rzeczy, których rozumem sięgamy, nie może    27. Strudzić się, utrudzić się, Vind. fe obtruditi , vgna-

prosty człowiek łatwie pojąć. Orzech. Qu. 187. Trudny    tife , fe vtruditi, fe struditi ; Ross. 3aTpy4HTbca, ettttü*

przejazd, trudne przejście; fefroere    , $urd)fafrt. beit, ermatten. Biegnąc dzień i noc na koniu, mocno

Ujechaliśmy trzy mile drogą trudną i kamienistą. Warg.    się strudził. Teat. 8 b, 42. Pilch. Sen. gn. 234. (trupał

Radź. 119. Wszędzie tam w tych górach jest kraj tru-    się). Pracują się młodzieńce i trudzą się. Radź. Jes. 40,

dny, pusty, nie wlezie tam na górę opiły chłop. Biel. S.    50. Żadnym rozkazem twym się nie utrudzę, Będąc

N. 16. Medea barana z złotą wełną zawiesiła w ciasnym    powolnym w najmniejszej usłudze. Min. Ryt. 2, 126.

a trudnym miejscu miedzy dwiema ‘skałoma na morzu.    Nieutrudzony, nie do strudzenia, niezmordowany; Eccl.

Biel. Św. 9 b. (w nieprzystępnym miejscu). Bardzo tru-    neyrpy^eHiibiu , indefaligabilis. Całowaniem nóg i wi

dny Ross. MaoroTpy4Hb»1. — "Similiter: Czasy trudne,, taniem starego strudził. Sk. I)z: 1180. Nigdym nie chciał ciężkie, fdjtuere Reiten. Lata te nasze są żelazne, skali-    o tym trudzić czoła. Kulig. Her. 48. głowę sobie łamać,

sie, twarde, trudne, których nieladajako pożyć, już tu    mordować, ftd) ben fôopf breefen. Strudzenie, zmordowa-

wszystko jak z kamienia kował. Podw. Wroi. 24. Arfo    nie, sfatygowanie, trud; Boh. ustalost, (ob. Ustać); Vind.

złocista, uciecho świętego Króla psalmisty, w trudne    strudenje, otrudnost, trudnost, vgnanost, prepadnost,

czasy jego , Kiedy przed Saulem z tobą samowtóry Ucie -    obtrudnost, bte (SntUtblUig. Przyłóż to ziele na nogi ,

kał w góry. Groch. W. 598, (Ross. Tpy40ßbiu dorobko-    które bolą z chodzenia wielkiego, a oddali strudzenie,

wyj.— g. Trudny do    czego,    niełacny, nieskłonny, nie-    Sienn. 2.    Trudzić, trużyć ciało, martwić, trapić,    bea

prędki, nieochoczy do    czego,    niegotowy; UltlujHg 31t et*    8ei& fafteęen. Myśmy tu przyszli grzeszne ciało trużyć

, forcer. Komu kiedy Jezus był trudny ku wspomo-    Ażci oprócz trużenia jako widzę, już tu Dosfbpimy złażeniu. BiaŁ Post. 256. Jeśliby w tych rzeczy wypełnić-    ski twój Ruskiego odpustu. Zimor. Siei. 218. eM35.

niu niedbali abo jakkolwiek trudni byli, tedy ich dla    §*. Trudzić, hamować, krępować; Çentmen, feffeltt. Stru-

takićj wzgardy rozkazów naszych klątwom poddajemy.    dzili pętem nogi moje. Badn. Ps. 105, 18. btefana bóg

Herb. Stat. 148. Źydz'1 w początku trudnemi się czyni-    wzbudził, aby Moskwy hardość strudził. Kmit. Spyt. A 2.

li w popisaniu. Bial. Post. 68. Prosiła ojca, aby ją do TRUFLA, TRÓFLA , TARI Ob LA, i, z., Germ. bte ïniffel} grobu bożego posłał; na co trudny był ociec, nie ma- Gall. trufle; Ital. triffolo, tartuffo ; Boh. hljwa, laneys ; jac innego dziecięcia. Sk. Zyw. 1, 16. Trudny człowiek,    Bosn. taratufali , taratufao, orasejak, gomogljka, ghgni—

nieludzki, nieńproszony, nieuczynny. Cn. Th. 1155. nie-    va; Rag. gomoglikka, orasejàk; Ross. Tpy<*eüb; lycoperdon

użyty, twardy, dit farter SDłann/ Ciężki a trudny czło-    tub er, gatunek bedłki kulkowej, znajduje się w ziemi;

DZIĆ, ‘TRUŻYĆ [z rusk. 2J, cz. niedok, strudzić, utru- TRUKAC med. medok., głos trukawki wydawać, »te etne

90

Słowni/i Lindego wyd. 2. Tom V.

Gil. Post.

czka,

m., demin., z Niem. ber Trunf, Trattf; picie, ba$ Trtnfen,

Turteltaube trommeln, girren, turteln; ( Ital. tortorare ). Trukflją na wyniosłym trukaweczki dębie. Kchow. 108. Danial. J 3. Trukanie; Hoss. BopKOBaHie, (cf. worek, cf. warczeć). TRUKAWKA , TURKAWKA, i, i., TRU-KAWECZKA dem.; Tlcbr. Tin tłior; Lat. turtur; Ital. tor-tora ; Angl, turtle ; Wallach, turtura; Alban, turtul ; Germ. bie Turteltaube ; Sorab. 1. tuyawka, tujawka ; Slav. kum-ria ; Hoss. uopKoryn*, BOpKym , BOpKOTytftfl , Bopnymi. Dzikie sinogarlice zowią trukawkami. /Laur. Sk. 129. Tur-kawka columba tortur , od głosu lak nazwana, mniejsza od gołębia. Zool. 226. Trukaweczki trukały. Danial. ./, 3 b. Wzdychają trukawki. gruchają grzywacze. Zab. 12, 573. Kwilna lurkawka. Zab. 13, 173.

TRUKCZASZY, ego, m., Vol. Leg 5,170, TRUKSES, stolnik, Germ. ber TntdjfeS, (ob. 31 big.), Tafelbecfer. Gdy przemija trukczaszy, więc go nie hamujesz, Półmiski napojem w oczy nie brakujesz. Dach. Ep. 20.

TRUN, ob. Tron.

‘TRULIGA, y, z., TRUL1CZKA, i, z., detnin. ; Boh. truhli-cc , truhhćka ; skrzynka, skrzyneczka; Ob erb. bie Tm» pe, bab Trfifjel, eilte Stifte, ein ftäftdjcn. Mojżesz, dzieciątko , w truliczce był zaniesiony do Nilu.

254. TRUMNA, TRUNA , ‘TRUNNA, y, z'., TRUN1EN-KA, TRUNIENECZKA, i, z'., dem. ; (Boh. truhla , truhli-ee; Slov. truhła, śkryne; Vind. truje; Objâcbf. Truste; O b b. Trübe skrzynia); niby to skrzynia, w której umarłego chowają, ber ®arg ; Doli. umrlcj truhla, rakew, rakwe ; Slov. truhla; Sorab. 1. każeż; Sorab. 2. kaschcż, kaschcżik; Croat. trùga, lesz, (cf. łoże); \ind. rnerlizhna trugla, mertvezhki liefs, sharg, mertouska skrinja ; Carn. shèrg, sharg; Slav. grobniza , lies; Hoss. rpoófc , rpo-óouTi, rpoóimua , K0.I04U , (cf. grób, cf kłoda). Trumna kości świętych Boss. pana. Trumna , łóżko umarłego. Klak. Turk. 160. Truna każdego najpewniejsza miara. Cn. Ad. 272. (grób i największego zmierzy). Już już popioł z niego , tak wielkiego Achila , co ani truniene-czki lichej napełniło. Zebr. Oiv. 313. Mieści się człowiek wyniosły i dumny W kilku tam deskach trzyło-kciowćj trumny. Mon. 70, 598. Młode członeczki jej w trunienkę schowali. Zbił. Dr. H 1. Truna abo pogrzeb jego piekło ze wszystkiemi okrucieństwy wiecznc-mi jego. Hej. Post. Y y 2.

TRUNĄG med. jednt.1., pisnąć, bąknąć, tchnąć, gębę otworzyć; Boh. ceknauti, ceknu, cknauti, cknu ; Croat. ehmer-gnuti, chmergam ; Bosn. romoniti, govoriti napo iezika; (Ross. TpyHHTb szydzić, drwić, TpoiiyTb ruszyć, Tpo-HjTbca ruszyć się), einen febroadjen Saut non lid) geben, mucfl'cn. Darmo niebogi od swojej zguby zmykały I tru-nąć nawet nie śmiały. Knint. Poez. 3, Ul. Zdechli wszyscy, żaden^ani trunie. Pot. Arg. 63. Nikt nie roz-dziewu gęby, Żaden nie trunie, żaden się nie ruszy, Tylko że się kęs rusza serce w duszy. P. Kchan. Jer. 146. Zimor. Siei. 163. Min. Byt. 4,58. Pilch. Sali. 514. Trunienie, baknienie, baó 'JJłucffeit, cf. truś, truśka.

TRUNECZKA, ob. Truna.

TRUNEK, nku, m., ‘TRANK. u, m., TRUNECZEK,

bet Tntttf, (cf. Graec. tqvÇ , G.tQvyoç); napój do picia, to co piją, napitek; bctÖ ©etrdnfe, bet Tmnf; Boh. trank, trunk , napog; Sorab. 2. trunk , trunasehk; Vind. trunk, pitje, pilifli, piazha , popÜu, pialu , pivu, piva (ob. Piwo), pitek, popitek, ispitek, napitje, pijenje, popitje; Croat. piło, napitek, pilvina; Slov. pîtje ; Hoss. noîlio, (cf. poić); Eccl. iihro, iiimne, HanmoKE. Korzenie te warzone , a trunkiem abo jedzeniem używane , womity czyni. Syr. 1484. Nie źle przy żalu trunek, Nie taki, który obrzydłe Przemienia człowieka w bydlę, Taki jednak co ochoczy, Wzmaga, cieszy a nie mroczy. Kras. List. 34. Dobry trunek na frasunek. Buch. Ep. 64. Zegl. Ad. 62. Perz. Lek. 261. Mon. 76, 852. Wzmacnia mi siły truneczek miły. Teal. 54. b, 8. Truneczek mierny nie zawadzi. Prot. Par. li 3 b. Trunek odmieni zdanie i mowę trzeźwego. Cn. Ad. 1178. Trunkiem się wielkie dusze upodlały, Leszków i Mieszków, on na złe przemienił. Kras. Mysz. 98. Człowiek może zbytecznie tutuń kurzyć, pić trunki, tabaki zażywać, że mu się od tego wstrzymać niepodobna. Mon. 69, 176. Zwyczajne u nich trunki: wino, piwo, jabłecznik, gruszecznik, miód i t d. N. Pam. 4, 1. Wiśniak, malinnik , lipiec, miód, wszystkie bardzo przyjemne trunki. Xiądz. 77. Chłodzący trunek, n. p. limonada , orszada Eccl. xm-Aonurie, ciydénomme, xo.i04Hoe mine. Trunek pijany Eccl. oAOKiuiii, mnie bcakoc xurkmoe «point mina BiiHorpadiiaro. Trunek upajający człowieka jest płynem, który złączony z krążącą w żyłach naszych cieczą, nową w’ nerwach sprawuje draźliwość. N. Pam. 10, 65. Białogłowski trunek, woda lub taźbierek. Zegl. Ad. 16. Trunki robione w browarach i gorzelniach, bywają za zwyczaj przedawane po karczmach. Świtk. Dud. 285. Beczkę potym i drugą wystawia im trunku.... Pot. Zac. 206. Trunek ty jeno dobry daj , o kubek srebrny nic nie dbaj. Cn. Ad. 1179. Naczynie, kubek do trunku (Vind. pitna pofada, pialze, piuneza). Piwo Gdańskie jest więcej lekarstwem , niżli trunkiem. Syr. 946. Trunek na rozstaniu , na walecie , po biesiedzie abo na noc, poculum sanitatis. Cn. Th. 1156. 3lbfd)tebötrnnf, 6d)laf» tritnf lt. f. to. — Trunek , tyle napoju, ile się na raz pije ; jo mci matt mit einem Trunfe ju fiel) nimmt, ein Trunf. Wô'dka z powoju suehotnym po trunku rano i na noc używając , bywa ratunkiem. Syr. 1324. Piwa Gdańskiego jeden trunek więcej uczyni w ciele dobrego, niżli półgarca pospolitego. Syr. 946. Piwa tego dobry trunek do garnca pospolitego piwa wlać, uczyni go smacznym. ib. Ruty warzonej rano i na wieczór pić po truneczku miernym, kaszel uśmierza. Syr. 526, Przy obiedzie pierwej jeden abo dwa trunki piwa wypić, potym zaś winem przyłożyć. Sak. Probl. 195. Kazał mu za zdrowie pana swego wypić; a tak , kiedy kilka sporych trunków uczynił.,.. Gorn. Dw. 153. ettt ^aar tüdj* tige 3Ögc tjiun. — §. Trunek , trank aptekarski, ein Trâitf»

d)en atrô ber Slpot^efe. Lekarze ku zdrowiu Alexandra na jeden syrop albo trank zezwolili. Kosz. Lor. 88. Uczony lekarz plastrami albo tranki niezdrowie uleczyć może. ib. 84 b. Żaden mi już lekarski nie pomaga tru-

TRUNKOWY - TRUP.

TRUPA - TRUPOKUPIEC.

715

nek, Ni żadna rzecz, co chorym przynosi ratunek. Zab. 8, 591. Koryt. Na dychawicę uczyń trank z gwoździków, a wiej koniowi w gębę. Cresc. 535. Trunek miłości, pójdź za mną, zadanie miłości, philtrum. Volck. 702 , Eccl. 6jy4oriHTie. — Botan. Trunk , n. p. jeleni etc., ob. Trank. TRUNKOWY, a, e, do trunku należący, Triltf«, ©etrfatf» . Beczki, kufy, antały i inne trunkowe naczynie. Vol. Leg. 7, 632. Trunkowy człowiek, trunkom oddany, pijak , opój ; ein Trtnfcr , Tnmfenfrolb. Chirurg wojskowy, zdrowy, nie trunkowy, przy tej operacyi w konwulsye wpadł. Krup. 5, 578.

TRUNIENKA, ob. Truna. TRUNNY, a, e, do truny należący, @<u’d * . Cn. Th. 1156 , Ross. rpoÓHUH, rpoóoBUH, {ob. Grobowy). Trunny stolarz, ‘trunodzićj Ross. rpo-6o34aTejb,

TRUP, u,

7«.; (Boh. traup stipes, caudex\ traup, trauda fucus, ob. Trąd; Slov. trup, trüd, traupskÿ barbaricus, traupstwj barbarzyństwo; Sorab. 1. trup strup; Carn. truplu cadaver-, Vind. truplu, telefni penj * tułub ciała; trupio, mertvu truplu cadaver, trupizh « kaleka, strupiti » złamać ; Bosn. trup, tjelo bez glave truncus, 2. trup, trupina od duba caudex, 5. ribba thynnus, trupaç lapsus, collapsus, trupnuli, truppiti prosternerez Rag. trup truncus, proprio degli animali, trup, truppina tronco, caudex, trup corpaccio • cielsko, trup, trupina mensa lanie-nia » jatki ; Croat. trupio corporis truncus, trup, peny « pień, trupina baiis currus vel rotae, raztrupavam con-fringo ; Dal. trup » pień , trupina« oś; [Eccl. Tßoyn’L cadaver, Tftoyiiiiic corpora 2] ; Ross. TpyuiL cadaver, ścierw, Tpynopa3iaTie anatomia, TpynopiiiMHa dub' w drzewie, wygniła dziura; cf. Germ, firnpfen) ; trup ciało zmarłego, ber Ceidjjnnm, ein tobter Körper, ein Tobter ; Boh. mrtwina, umrlóina, umrlina, umrlec, mrcha, mrtwola ; Slov. umrli, umrlina ; Carn. merlizh ; Vind. merliz, mertvu tellu, (mertvo cadaver) ; Croat. trupio, mërtvo telo; Bcsn. te-lesina, mrriçina , mrrilvo tilo ; Dal. marczina; Slav. mêr-tvac; Ross. jiepTBeus, (MepiBenima ścierw); [Valach. tru-pu * ciało 2]. Ciało bez krwi trupem jest, krew'bez ciała posoką. Hrbst. Odp. K k b. Gil. Kat. 355. Ostre żelazo w piersiach utopiła i trupa onym sługom nieczystości zostawiła. Sk. Żyw. 92. — (Trup [generał, obsol. ciało, ber Jtörper, n. p. Gdyż i ciało albo trup zostawa przy swych demensyach albo rozmierzeniu. Powod. Wedzidt. 68 ; — ideo Trup 2], choć znaczy umarłe ciało, ma w czwartym przypadku in Accusativo trupa. Kpcz. Gr. 126). —> Znalazł ‘trup (trupa) jego porzucony na drodze, a lwa przy trupie, a przecie nie jadł Jew trupa; atak podjął on trupa tego, i odwiózł, i położył trupa jego w grobie swym. Budn. 1 Reg. 13, 50. (honestius dicitur ciało). Zjęli trupa jego z krzyża. 3 Leop. Jos. 8, 29. (ciało jego. 1 Leop.). W tak wiele sztuk szło Ormundo-we ciało I inszych jego, że trupa nie miało. P. Kchan. Jer. 559. ‘Trupowie polegli na górze. Budn. 1 Chroń. 10, 1. W. Jos. 37, 56. Nazajutrz przyszli zewłóczyć trupów. Budn. 1 Chroń. 10, 8. (zabitych, poległych). Jesteśmy jak trupowie śmierdzący. Baz. Ust. 204. — Pleo-nast. Po śmierci trup ciała jego rozerwanego na pewnym

miejscu pogrzebli. Zygr. Pap. 15. — Trupem paść. Zab. 12 r 405. lioss. ledz, lęgnąć; tobt ÿinfaüen, bleiben. Nie jeden od biegania trupem padł na miejscu. Teat. 8, 77. Gdzie tylko poskoczy, Wszędzie trupem padają, wszędzie krew' się toczy. Hor. 2, 15. Min. Niech trupem padnę, jeśli się tego dopuszczę. Teat. 29, 128. et 46, 15. Trupem kogo położyć. Tr. einen tobt ÿtnftrecfen. — g. Col-lectiv. Pełno na krwawym trupa legło bojowisku. Zab. 15, 49. pełno trupów, zabitych; oollPeignante, fêrftfylagne, üt'obte, ©ebltebne. Nuradyn mnogiego trupa na placu zostawiwszy, sromotnie uciekać musiał. Karp. 4, 27. — §. Tr. assimil. Blady jak trup. Przyb. Ab. 225. Piotro-win; Slov. .wihleda gako smrf; (cf. Ross. TOponiîb stropić się, truchleć). — Transferlur ad senem decrepitum, sed vituperii vel probri sensu: Trup, eine fidlbe Seiche, ein 2Iu8gemergelter, Abgelebter, eineSeicfye, {ob. przytrupiały starzec). Opętany trup. Teat. 24. c, 109. Jakiego mi frasunku ten trup mój narobił! Teat. 42. d, d. Murcus, leniwy, zgniły, trup, bojaźliwy. Mąrz. — (TRUPA, y,

i., z Franc. , trupa komedyantska. Teat. 59, 260. kompania , towarzystwo aktorów i aktorek; eine Troiippe, 6cbaufpielergefellfd)aft, cf. tropa; Vind. trup, mnoshiza, banda). — ‘TRUPAC kogo cz. niedoli, (cf. trapić), trudzić kogo, molestować, niewczasować, mordować; in< fomntobtren, befcbroerltci) werben, befeueren. Córka twoja już umarła, nie trupaj mistrza. Sekl. Luc. 8. (nie trudź nauczyciela. Dibl. Gd.). Trupam się, concutio corpus, e. gr. via deterrima. Cn. Th. 1156. Panie nie trupaj się ; Graec. xvçis [iÿ (TxvXXov. Luc. 7, 6 ; nie zadawaj sobie pracy. Bibl. Gd. nie fatyguj się. TRUPEK, pka, m., dem. Nom. trup, ein Heiner Cetćpnnm. Małe trupki chłopiąt zrabane na ćwierci leżały. Przyb. Ab. 94. TRUPI, ia, ie, TRUPI ASTY (Cn. Th. ï 156); Boh. umrlćj ; Rag. martvącki ; Ross. MepraeH-HŁiil, rpjnHbin; do trupa należący, Seiten*, Tobten«. Nie zrzynając, ogniłe i pół trupie ciała Le'czyf, że się nie wiedzieć gdzie rana podziała. Jali. Tel. 234. Ijalbe Seiten, fyalbtobte Körper. Trupie zimno ciągnie się po całym ciele. Staś Nxim. 2, 154. Trupia bladość. Otw. Ow.

151. Trupia twarz, trupiasta, szpetna; ein Tobteugefidjt, tobtenfopf. Trupia głowa ; Vind. mertouska glava, luban-ja (cf. łeb), glubanja, fmertna glava, kalvaria, (cf.kal-warya) ; ein Tobtenfopf. — Hist. nat. Trupio główka, atro-pos, motyl zmierzchny, jeden z większych, na grzbiecie wydaje się znak trupiej główki. Zoo!. 145. eilt ©diinctter« ling, ber Tobtenfopf. TRUPIEĆ, TRUPIESZEĆ neutr. nie-dok. , trupem się stać, drętwieć; Ross. ncKO,rlm>, (cf, kołem stanąć, słupieć); ftnrren, erftarren, tnie eine Seidic. Gdy serce pleura przestrzeli, całe trupieje ciało. Bals. Niedz. 1, 496. Leżałem w bolach stękając strupiały. Przyb. Ab. 120, Blada śmierć już usiadła z kolorami swemi na twarzy strupieszałej. Jabi. Tel. 281. Trupieje z strachu. Morszt. 59. (słupieje, cf. truchleję). Po źle wyleczonej febrze ludzie czują trupienie po całym ciele, pod ów czas, w którym paroxyzm bywał. Krup. 5, 561. TRUPI-SKO, a, n., brzydki trup, ścierw, ein l)äßltcl)er tobtet* $ör* per. Śmierdzi to trupisko. Jak. Baj. 174. '‘TRUPOKUPIEC, pea, m., "TRUPOKUPCA, y, m., trupa wykupu-

jący od nieprzyjaciela, n. p. Pryam trupa Hektora, ber    36, 12. Jakiej mi cierpliwości potrzeba z tym trutniem

eilten ßetcfynam auälöfet, Sctdjnamöfflufer. I ty trupokupcze    Zabi Amf 44. Trutniu pytam cię grzecznie, nim użyję

sam polężesz. /. Kclian. Dz. 80. — §. Trupa przedający,    mocy, Ktoś, zkąd, czyj, dokąd idziesz, czemu w nocy?

ber SetcfyuamSoerfditfer. Pelid Hektora na placu położywszy,    Zabi Amf. 18.

trupokupcą został. Zmor. Siei. 273.    TRUTWA ryba, ob. Drętwik. TRUTY, ob. Truć.

TRUŚ! TRUŚ! wołają na indyki, na króliki, fo werben btc TRUTYNA, z Łac., waga, rozwaga. TRUTYNOWAĆ co, roz-îrntfwljitter, toincben n. f. w. gerufen.    ważać, roztrząsać; ctbwSgen, erwägen, unterfudjen. Potrze-

TRUŚ, ia, m., TRUSIA, i, w., TRUŚKA dem.-, Ross. ba, żeby projekta wprzód w poufałych znoszeniach się Tpyc'B, Tpycea , Tpycnxa, (dpycuTB serce stracić, cf.    trutynowane były^ Gaz. Nar. 1, 301. Stan. Aug.

truchleć;; tchórz bojaźliwy, ani trunie, niewiniątko; eilt ‘TRUŹELN1K, TRUZENIK, a, m., który kogo truży, t. j. feiger, furdjtfamcr SOîenfd), ber ba$ SOłaitl nicfit auffperren fanu,    trudzi, ciemieżyciel, [ciemiężony, nawiedzony, ein ÜBefef*

ein itufcfyulbtgeê ©efcfyijpfdjeu, bie liebe Unf<f)ul&. Widzi się    fener 2]. ber Sebrucfer, Selafitger. Własny bisów trużenik,

na oko truśka, a w rzeczy samej największy złośnik.    dopieroś osądził, Ze równie cały żywot, jak tej nocy

Teat. 22. b, 120. Żołnierz nie stąpi bez figla, a naj-    błądził. Zirnor. Siei. 227. e/134. 'TRUZYĆ, ob. Trudzić,

ti; Slov. trwóm; Sorab. 1. trayu, wobstóyu, nastejiu, na-stejem ; Sorab. 2. trasch ; Croat. duràti, Bosn. durati, trajati ; Rag. trajatise; Vind. terpeti, doterpeti, gverati, ostati; Carn. gviram ; Germ, bauern ; O berb. tauren ; Lat. durare; cf. Graec. dgęór ; Hebr. in); §. 1) czas niejaki nie ustać, ciągnąć się; eine gcnnffe 3^it laug bauern, n>Aÿ> ren. Co ręka ludzka robi, długo trwać nie może. Pot. Zac. 93. Go odpoczynku nie ma, długo trwać nie może. Żarn. Post. 2, 399. Prędko się rozgniewa , ale ten gniew jego nie długo trwa. Teat. 5. b , 22. Długo trwać nie może, co mus i gwałt przemoże. Cn. Ad. 160. Co długo ma trwać , długo na to myślić trzeba. Pot. Arg. 502. Cnota trwa najdłużej. Gaiu. Siei. 367. We wszystkich krajach , i trwa i trwać będzie imienia jego sława. Siem. Cyc. 564. Każda nocna straż *trfała 3 godziny. Seid. 70. Panowie nie trwają długo, że używają pokarmów nieprzyrodzonych. Urzed. 15. (nie żyją długo). Zalegli w grobie prorocy, co tu niegdy żyjąc ‘trwali. Odym. Św. N n 2 b. Ryba bez wody nie trwa. Cn. Ad. 1014. nie wytrwa, nie wytrzyma, bauert uid)t au§. — Trwać, zostać, zostać się, bawić, bletbcit. Nic w swym wiecznie nie trwa stanie, Co ma natura , podlega odmianie. Nar. Dz. 4, 164. Mojżesz trwał na górze 40 dni i nocy. 1 Leop. Deut. 10, 10. Dajcie wy im jeść, niech trwają z nami. Odym. Św. D d 3. Familia Piasta trwała na tronie Polskim aż do Kazimierza W. Warg. List. 11. Prosili go, żeby przez 10 dni zabawił się; on wymawiał się, a tak długo trwać nie chciał. Sk. Żyw. 243. Dziwowali się, iż tak długo trwał w kościele. 1 Leop. Luc. 1, 21. Trwajcie tu przez noc. 1 Leop. Num. 22. (zostańcie tu. 3 Leop.). Trwał w sionce aż do tego dnia, którego dobyto miasta. 1 Leop. Jer. 38, 27. Oracz na deszczu, na śniegu musi trwać czasem. Petr. Ek. 5. Rok cały w Atenach na to trwał, aby prawa ich wypisał. Falib. L. (przetrwał, bawił rok cały). Na rozdawaniu tym czas trwając. .. . Gorn. Wl U b. Trwała na tej służbie przez całe życie. Wys. Kat. 363. — Trwać statecznie, trwałym być, wytrwałym; ffanbljaft atrôbauent, beharren. Trwajmyż stale do końca, a trwającym korona wieczna będzie dana. Kanc. Gd. 170. Przyszedł wieczór, mrok mię noćny w okienku zastał, Trwałam przecię, dokąd księżyc pełny nie nastał. Zirnor, Siei. 292. W modłach trwa, sen go

gorsze bywają te ciche i ponure trusie. Teat. 21, 85. TRWAĆ, -ał, - a, med. niedok. , utrwać dok.-, (Boh. trwa-Z panami ni trusie umilknął. Wad. Dan. 70. Stoi przy murze, gdyby trusia, cały zbiedniały. Teat. 25. c, 101,

(cf. jak miłosierdzie w murku). Gdy z szkoły wyszedł, był jak aniołek, siedział zawsze jak truśka, od kobiet uciekał, ib. 29, 88. — Fem. TRUSIA ; n. p. Nic tu po kocich komplementach, trzeba owszem łaskawą być trusia. Teat. 16. b, 128. Nasza Elżusia, Jak żeby to nie o niej, stoi gdyby trusia. Tręb. S. M. 111. Ty widzę, coś smutna; czegóż to sobie założywszy ręce stoisz jak trusia? Kniaź. Poez. 3, 187. Słuchaj, moja trusiu! Teat.

28. b, 115. dziecko, serce, rybko! meine ïrantc! Masz jednakowy zawsze charakter, tak też moja trusia Ma humor podobny twemu Hanusia. Zab. 10, 400. Zabi Domowa trusia , choć się na modach nie zna, nakładzie na się. pstrocin i błyskotek. Pol. Sgl. 25, cf. Dorotka.

TRUSK, *TRZUSK, u, m., szmer, chrośnienie, (cf. trzask) ;

©errtllfd), ©eraffel. Za lekkim truskiem liścia powiewnego,

Mniemając tam zwierza być, pchnę postrzał do niego; levem strepitum. Zebr. Oiu. 187. Ukrywając się i trzusku każdego strachnąc, więc śmierci lęknąc, z dalekam uj-źrzał okręt. Zebr. Ow. 354. *

TRUSKAWKA, i, i., gatunek większych poziomek , eine geoße 2lrt ©ebbeeren, ^raffelbeereu;" Sorab. 1. truskalcza, truszkałza ; Vind. truskeliza, zefhmilje ; Ross. MyÓHHKa;

(Carn. truskavèz polygonum, sporysz; Boh. truskawec 1. polygonum, 2. lurdus viscivorus; truśka scoria, truś ster-cus gallinaceum, columbinum). Odmiany ogrodowe poziomek truskawkami się zowią. Jundz. 273. Truskawki, co drugi rok , rozdzierając korzonki, przesadzać trzeba , miejsce im dając w cieniu. Kluk. Rośl. 1, 224, — §*.

Truskawki, ob. Kosmatki.

"TRUTA, y, z., [z rusk., trucizna, ©ift 2]; (Ross. Tpyn> * żagiew'). Rybiej truty funt .lustr. cel. Lit.

TRUTEŃ, tnia, m., TRUCIEŃ; (Boh. traup; Croat. trot, trut, pchela; Ross. TpyieiiB * trąd) ; fucus ; Germ, bie $ro(p ne, Tiranę, 23rut£»ienc, Rummel; (Angl, drone; Anglos. draen, dran; Svec. drön ; Graec. apud Aristot. rev&grjvg)-, większy od pszczoły roboczej, bez żądła; podobno trądy przeznaczone są do upłodnienia królowej. Zool. 119.

— §. Transi, cavill. Truteń, błazen, gap'; £i)lpel, 5łarr, bummer ^erl. Oh ty trutniu borowy, jabym miała pójść za ciebie, taki pień, taki niedźwiedź! Teat. 55. b, 76. et

nie zejmie. Groch. W. 39. Trzeba trwać na modlitwie ustawicznej. Hrbst. Nauk. A 2 6. S. Szczepan codzienna modlitwie i nauce apostolskiej trwał. Sk. Kaz. 493. Zyd chrzczony, wilk chowany, przyjaciel jednany, Tak trwają, jako babi taniec i deszcz ranny. Pot. Arg. 134. (tak trwałe są). Trwanie, ba3 Sluêbauettt, Starren. Pod Smoleńskiem trwaniu tak długiemu Europa wydziwić się nie mogła. Dirk. Zamoj. 3. Wszystko to zachęca nas do utrwania w ochotnie zaczętym biegu. Zab. 12, 358. (do wytrwania aż do końca). — *§. Trwać komu, wiernie przy nim obstawać, dotrzymywać mu wiary; bety einem auêijarren, tfmt

podziewa. Kosz. Lor. 32. (prędkoznikły). Wiecznie trwały, wiekuisty (Vind. spuvu obstojezh , spuvostoin, vfeleibï— ten). Zmyślone rzeczy nie trwałe. Pilch. Sen. łask. 7. Boleść abo znośna abo krótkotrwała. Pilch. Sen. list. 2, 277. Nic w pamięci ludzkiej nad ich imiona trwalszego być nie może. Star. Ryc. 15. Trwały owoc na zachowanie. Cn. Th. 1157. Pod takim puklerzem Byłby trwalszym na razy żołnierzem. Suszyć. Pieśń. 2 , E 3. Arabowie i konie ich na pracą i głód dziwnie są trwali. Warg. Radź. 49. wytrzymali, wytrwali.

oifatüCTi» ; zatrwożenie, strwożenie, bojaźń z pomieszaniem , strach ; Seftürjumj, bange gurdjt, Scfiretfen. Trwoga powstaje za powzięciem wieści strach kiedy już niebezpieczeństwo przytomne. Pam. Warsz. 1, 30. Nieme. Przelęknienie, nagła trwoga, przez uderzenie zmysłów przedmiotem nadzwyczajnym , lub zdającym się grozić niebezpieczeństwem, ib. 28. Strasznać to chwila, Drżysz, trwoga w oczach nieprzyjaciół mnoży. Kras. Oss. A 2. Gdy trwoga, to do boga. Zegl. Ad. 76, Jabł Ez. 91. Chcesz widzę trwogę robić. Teat. 46, 67. — Trwoga wojenna, larmo, alarm; Croat. lar-mo, bukka ; Dal. buna ; Slav. bńna , Samten, @łunttl(trm, sniarm. Na trwogę uderzyć w bębny kazał. Papr. Ryc.. 96. et lief! Sann fdtlagett. Do broni już biją trwogę na odwachu. Teat. 44, 84. Gdy o tym do obozu znać dano , na trwogę uderzono, Biel. 688. Trąbić na trwogę. Nag. Cyc. 62. ©turnt Blafen, Sann Blafen. Jakby im kto grał na trwogę, tak się z sobą biją. Bal. Sen. 83. Działa wytoczyli, bramy osadzili, straż we dnie i w nocy trzymali, trwogi czynili. Biel. 567. Gvjagn. 12. Trwogi ma też hetman niegdy na ludzi czynić, aby wiedział chuć i gotowość ludzi. Tam. Ust. 258. Obłudna trwoga, fałszywy alarm; Bimber Sann, falfdjer Slflarm. Działo na trwogę, piece d'allarme. Jak. Art. 2, 4/9. bte @tumifa* itone. Gdy z działa na trwogę uderzą, powinni byli pod gardłem osobami swemi się stawić. Weresz. Kij. 22. Na trwogę dzwonić. Tr. @turnt lauten; Oeftett. anfcfylagen.

Pochodź, trwożyć, simo gać, strwagać, trwoiny, strwożyć, natrwozyć, potrwozyć, przetrwoiyć, wytrwoiyć, zatrwożyć.

Pochodź, dotrwać, potnuać, przetrwać, ivytrivac. Beljarrltd) treu bleiben. Ty jeno stale trwaj panu swojemu. TRWOGA, i, z. ; Ross. TpeBora, iicnynb, yatacB ; Eccl. Rej. Post. L. Tu pogrzebiony nieprzyjaciel domowy, matce ojczyźnie nie trwał, użył w nie eręża. Gaw. Siei.

niebezpieczeństwie ;

TR WALIĆ - TRWAŁY.

TRWOGA-TRWOŻYĆ.

717

589. — §. 2) Trwać o co, trwać na co * stać o co, dbać o co, uważać na co; auf etroaS adjteit, Slnftanb ba* ruber nehmen, ftcB etmaô baranê matten, anflehen um etma§.

Dobry człowiek swej cnocie ufa, nie trwa na mowy ludzkie, nie miarkuje według nieh życia swego. Opal. Sat.

127. W dostatku ni o czyją łaskę nie trwasz. Ezop. 8.

O dzieci, żonę, dobra nie dbam, choć weźmiecie, mniej trwam o to, byleśeie świata uchowali. Rardz. Luk. 125.

Nie trwam o gwiazdy, kiedy słońce świeci. Rys. Ad. 42.

Nie trwam o *jedzę, kiedy dobrze siedzę, ib. 49. Nie trwam o wieczność. Petr. Hor. 2, L 2. ib. P 4 b. Nie trwam o wasze przymówki. Sak. Okuł. O złych ludzi nie trwajmy mniemania. Bals. Niedz. 1, 550. Zab. 12, 207.

Zabł. Zab. 10, 412. Zabi. “TRWALIĆ co cz. niedok., utrwalić dok., utrwalać contin., trwałym czynić, stalić, twierdzić, utwierdzać, bauerljaft machen. Przypadek dźwigał i utrwalał trony, Przypadek je odmieniał, zniżał i obalał. Dmoch. Sąd. 70. Potrzeba nowej konstytucyi do utrwalenia rządu naszego. Gaz. Nar. 1, 211. — Chym. Gdy się do ciała jakiego drugie przyłącza, eoby ogniowi bardziej odpierało, 'wtedy będzie utrwalonym, fixatum. Krumł 575, (oppos. ulotnione). Utrwalenie, ßxatio. ib. 259. —

g. Trwalić się pass., bauerljaft werben. Już się pokój i zgoda między niemi trwali. Przyb. Ab. 34. TRWAŁOŚĆ, ści, i.; Boh. trwalost, trwanliwost, setrwónliwost, by-tedlnost; Sorab. 1. tratżo , wobstoynofcż ; Vind. obstoi-nost, obstojitnost, obstojezhnost, stanovitnost, obstani-tnost, doterplenost, gvernost; Croal. mukoterplyivnoszt ;

Ross. npouHOCTB ; stałość, wytrwanie; bte ©auerjjafttgfett, TRWONIĆ cz. niedok., roztrwaniać, marnować, rozrzucać; Uejfónbtgfeit, 5lu$baaer. Nietrwałość ludzkiej roboty zna-    nerfdjwenben, ttergcubcu, stertljun; Boh. zmrhati, (cf. mer-

mieniem, Moment ją stawia i psuje. Kras. W. 84. Trwa-    cha); Sorab. 2. brojsch, (cf. broić); Ross. 3a»iOTaTtca

lość na robotę. Cn. Th. 1156. wytrwałość. TRWAŁY, a,    (cf. zamotać), vulg. yxo4im>, yxomy, (cf. uchodzić). Lu-

e, TRWALE / TRWAŁO adv erb. ; Boh. trwały, trwanliwy,    bimy więcej trwonić, niż mamy dochodu. Teat. 42, c,

setrwanliwy, bytedlnÿ, bytnÿ; Slov. trwanliwy ; Vind. ter-    12. Pieniądze trwonić. Teat. 57, 144. TRW0N1CIEL, a,

pliu, terpeozh , terpezh , terdouraten , obstojezhen , ob-    m., marnotrawca, ber 9Serf$tt>euber ; Boss. 3aMOTura ; Eccl.

stoin*, doterpezhen, gvern, (cf. cierpliwy, cf. obstać);    H3HypiiTe4b, TRWONNOŚĆ, ści, i., rozrzutność, marno-

Sorab. 1. trayicznć, nastainv, wobstoyné ; Croat. terpliv,    wanie, marnotrawstwo, bte SBerfc&menbung. Teat. 24, 75.

mukotërplyiv; Hung. tarto; Ross. nponHLiw; stały, trwa-    TRWONNY, a, e, rozrzutny, öerfdjweubertfd). Trwonną wy

jący ; bauerbaft, bauemb, airôbauentb. Nic nie ma świat trząsą ręką perły, rubin, złoto. Przyb Milt. 55. trwałego, takeś zrządził boże, Ze co dziś pięknie świe- TRWOŻYĆ, STRWOGAć, STRWAGAO kogo cz. niedok., ci, jutro zgasnać może. Nar. Dz. 1,80. Zab. 4, 6. Czło-    strwożyć dok., trwogi nabawiać, nastraszać kogo, etttett

wiek na świecie tak jest trwały, jak ów bębel na wodzie    befturjt ntadjett, tljtn todjrecfeit etujageit; Ross. TpeBOJKHTb,

po dżdżu, który w *ocemgnieniu nie wiedzieć gdzie się    BCTpeBOJKirn», TpeBOJKy, BCTpeBOJKy, H3i>yMHTb, HSEyMJfrrb,

718

TRWOŹNY-TRYB.

TRYBIK - TRYBOWAĆ.

m.; (cf. Germ. Trieb, treiben; Ottfr. triben; Graec. TQtßeiv « pędzić) ; moral, ślad, droga, postępowanie, sposób, kształt, układ; bie 0rur, ber 2Bcg, ber flfab, bie £anblungêart, baé> Verfahren, bie SBeife. Idź trybem, którym idziesz, od przodków zaczętym. Groch. W. 245. Pospolitym trybem szedł; Caesar hanc reipubl. viam, quae popularis habetur, secutus est. Cn. Th. 1457. Niech tym trybem, jak zbawiał inszych, sobie dziś pomoże. Odym. Sw. 2, li b. Często pospólstwa trybem myślą pany. Zab. 5, 589. Litości twojej boże nie wysłowieni Żadną wymową; anić od nas dany może Być równy tryb wdzięczności. Odym. Sw. 2, L l b. (wyraz wdzięczności odpowiadający). Lubo jedne mniejsze, a drugie jeszcze większe miasta są w Turczech, niżeli Stam-

(cf. zdumieć); Yind. britkuvati, (cf. brzydki). Mię, co ni płytkie miecze, ni hartowne groty Trwożyły przedtym, teraz gdy rnruczny wiatr szyje Szczeliną, zda się, że tam ktoś na trwogę bije. Pilch. Sen. litt. 2, 11. Są niektórzy, co was trwożą. 3 Lecp. Galot. 1, 7. (co wami mącą. 1 Leop.). Choć byï dosyć w tej ćwiczony palestrze, Srodze mu serce Astynome strwaga. Pot. Syl. 491. Pot. Arg. (356. Styrem dobrze władał, umysłu nie strwożył. Zbił. Dr. D 3. Mojżesz rzekł: przestraszony jestem i strwo-gany. Salin. 2, 09. — §. Trwożyć się, trwożyć sobą, trwożyć z sobą; Sorab. 1. postrożu szo ; Eccl. CMaiaTii-ca, (cf. smęcić się, smucić się); Beflüvgt werben, »erja« gen, fingftlidj befümmert fei)tt. Senatorowie w onych wnę-trznych wojnach sobą okrutnie trwożyli. Stryj/:. 72. Co się dzieje! cała sobą trwożę ! Teat. 44, 81. Gdy usłyszycie wojny, nie trwóżcież z sobą. YV. Marc. 13, 7. Wylewała łzy hojnie Trwożąc się o kochanka , Czy nie zginął na wojnie. Kras. Oss. D, 3 b. Trwoży się serce we mnie i truchleje, I ręka czemuś nad zwyczaj słabie-je. Past. Fid. 280. — Strwożony, *str\vogany, pełen trwogi, przestraszony; beftürjt, »erjagt. Ma serce nie strwożone. Boh. Kom. 5, 281. Trwoga stała za porażkę, a nasi broń i zakłady od strwoganych pobrali. Faliss. FI. 146. Tak sie gmin, jakby strwogany piorunem zewsząd gromadzi. Morszt. 26. et 86. TRWOŹNY, TRWOŻLIWY pass., strwożony, beftürjt. Niewinnie jej bojaźń trwożną dręczy duszę. Teat. 48. b, 10, Ross. TpeBOHamiHH, poó-Kiił, poóoiCE.— Activ. Trwożny ; Ross. TpeBoauibiH ; trwogi nabawiający, beftürjt nnb »erjagt matent», ©djrecfen ein* Jagcnb. W nocy się tumultów trwożnych obawiali. Bardz. Luk. 186. Rozpustna rzecz jest wino, a trwożliwa pijaństwo. 1 Leop. Prov. 20, 1. (zaburzliwe pijaństwo. 3 Leop.). Wiem , jak trwożliwa jest dostojeństwa żądza , jak troskliwa chęć korftulstwa. Siem. Cyc. 478. obawiająca się wszystkiego, beforgt, ditgftltd). Trwożliwie, strwożenie ad-verb., beftürjt, erfdjrocfctt. Odpowiadaj niestrwożenie. Teat.

36. b, 22. śmiało, bez trwogi, bojaźni, unerfdjrotfett. TRWOZL1WOŚĆ, ści, i., trwożna troskliwość, Slcngft* lidjfett,, ditgfiltcfyc Seforgtljeit ; Ross, poóKoerB, poóocr&. TRWOZKA, i, z., dem., mała trwoga, eilt, Reiner 6d)rec» fen. Pana za lada trwożka zaprzeli sie. Żarn. Post. 3,

' 764.

TRYANGUŁ , ob. Trójkąt.

TRYB, u,

buł, ale tryb wszędzie jeden. Star. Dw. 19. Przymusili go do tego gwałtownie, trybem żołnierzom zwykłym. Odym. Sw. 2, R h Sb. Tryb wojskowy, gatunek porządku lub exercerunku żołnierzy; ber Jîrieg$fujL ©jrercierfuß. Żołnierze obojego trybu, Polskiego i cudzoziemskiego. Tr. Młódź w wojskowym trybie ćwiczą w żołnierce. Fam. 85, 1, 739. — Gramrnat. Tryb, modus Yerbi ; Slov. spfisob, spusobi ; Yind. vifha; Ross. naK.rOHeHie, (cf. nakłonić). Tryb bczokoliczny inßnitivus, oznajmujący indications , łączący conjunctivus, rozkazujący imperutivus modus. Kpcz. Gr. 2 , p. 204. — Logic. Trybami nazywam te wyobrażenia złożone, które tylko mamy za przymioty istności, n. p. trójkąt, wdzięczność, zabójstwo. Cyank.

29. gormcn ber $»rftefimtg, ©enfformen. — §. Mechan. Tryb, koło zębate, zaczepiające o szczeble cewy i onę obracające. Jak. Art. 3, 320. baê ©ctriebe, Triebrab. Tryby u zegarmistrzów toż znaczą, co u młynarzów cewy. Solsk. Arch. i. ba$ ©etriebe in einer ttljr. — Szyna wyszedłszy z pod trybu i młota, 60 łokci brała długości. YYad. Dan. 68. — g. Górn. Tryb, odłączanie szumowin od roztopionego ołowiu, bnê SUdretOcit ber ©latte »om Siei). Tr. Glejta przy trybie srebra odchodzi. Haur. Ek.

152. TRYBIK, a, m., dem., mały tryb młyński abo zegarowy, ein ReineS ©etriebe. Tr. — §. Piecyk do odłączania szumowin, n. p. ołowianych, ein Reiner Triebofen. Tr. ‘“TRYBOWAĆ, -ał, - uje. cz. niedok. ; (Germ. tret« ben; Garn. dervim ; Svec. drifwa ; Angl, drive; Anglos. dryfan ; Goth. dreibon; Ottfr. triban ; Groec. rp/ßeiv pędzić, gnać); — trybować, pędzić, popędzać, gnać, pognać; Germ, treiben, jlagen, To do źrzódeł, to i do morza się prąda Flagi błędne trybując ; incerlas exercet aquas. Zebr. Ow. 193. Trybować, u ogrodników, pędzić drzewko w górę, obrzynając z gałązek aż do korony. X. Kam. in bie $Öl)e treiben. — £. Trybować u flisów, kiedy statek sam płynie z wodą, nie robiąc pojazdami. Magier. Mskr. mit bcm (strome treiben, fortfcipffen ofme Sîu»

bem. — Usty żucha łacnemi, ząb o ząb trybuje, I głodne gardło jadłem znikomym szoruje. Zebr. Ow. 215; fotigat, ściera ząb o ząb, er beißt einen 34n flllf Ml* bent. Niemiłosierną kaźń na niego zmyśliła , Ciężkim trybować go głodem; lacer are famę. Zebr. Ow. 215. męczyć go, martern. — §. Trybować, dystylować przez ogień, ciepło przepuszczać, gorącem do fermentacyi wzburzać ; bifłittiren, gehren machen, bnrd) SBärme in ben Trieb bringen. Jak złoto w ogniu trybowane, jak czysty płomień wypolerowany. Wad. Dan. 215. Sęki drzewa natura dała, żeby się tam sok zastanawiał, i tym więcej trybował. Cresc. 50. Każda część drzewa ma w sobie jakoby żołądek, w którym trawi i trybuje wszelką 'wdlgotę ku swej żywności. Cresc. 61. Im niżej drzewo szczepią, tym też bardzićj się smak onćj płonki trybuje i mieni, który w płonce bywa cierpki, ib. W Libyi nie kwitną urodzaje żadne, słońce ją tylko upałem trybuje. Chrośc. Luk. 309. smaży, suszy, börren. Młode piwo albo wino, gdy się trybuje , wszystko z siebie na wierzch wyrzuci. Rej. Zw. 19. W domu się nie kocha rozum uchowany, Ale różnym trybuje niebem harowany. Ttuard. Wi. 145.

TRYBOWY - TR Y ES T.

TRYGAN1EC - TRYPA.

719

— §*. Trybować czym, handlować czym, »omit £>attbel ‘TRYGANIEC, ńca, m. , n. p. Stawa kapłan na świętym treiben. Cauponari, przekupować, i tym i owym trybować. trygańcu, duch boży zstępuje na niego. Staś. Num. 2, Mac,z. Cetarii, rybitwi , którzy wielkiemi rybami trybu-    157. cJ). Trzynóg.

ją. ib. TRYBOWY, a, e, wedle trybu, foremny; regelmćb    TRYKNAĆ, TRYKSNAĆ cz. jedntl., Trykać,    Tryksać cont.\

ßtg, nad) ber gctuobnlic^en Slrt. Nie trybowy, nie według    {Boh. trknauti , trkati, potrkati, (roztrkam    rozbość

trybu abo porządku pospolitego, nadzwyczajny. Cn. Th.    trźka rozbrat, niezgoda, cf. roztargnienie,    cf. roztarchać) ;

553. — §. Trybowy, od trybu młyńskiego, zegarowego;    Slov. trkarn; Hung. töröm; Garn. terkam,    terklam * sturmreife * , bfl5 ©etriebe nngebenb.    Trybowe skrzydełka albo    sam; Vind. terkati,    terknati); bóść rogami    jak barany

zęby zaczepiają się w szynę zębatą, a obracając się pod-    etc., mit beit Römern    fiepen, nue bie SBtbber,    feftrncn.    Cho-

noszą ją w lewarze. Jak. Mat.    4, 524. Młyny konne, je-    dzi jak owieczka, a    tryka jak baran. Ern.    196.    Rys.

dne bywają trybowe, t. j. o    dwóch kołach i o dwóch    Ad. 6. (cicha woda).    Kozieł tryksnął owieczkę.    Dudz.

cewach, drugie proste o jednym. Solsk. Areh. 82.    64. Trykać się abo tryksać się, jak czynią barani, gdy

TRYBT, u, rn. ; {[{os s. TpKnt Ital. trippa); gatunek mate-    się rogami tłuką. Mą<z., (Vind. fe terkati f rogami, boi

ryi jedwabnej, Genu. ber Jripp, eilt 3eitg. Towary cudzo-    zhelam salictati , vkuvdarjati ; Carn. ritam; Bosn. rogo-

ziemskie, muchajery, czamlely, trybty .... Vol. Leg. 4, 81.    borittise). Tryksają się głowami barany. Cornp. Med. 596.

TRYBULA, ziele, ob. Trzebula.    Swowolne się tryksały kozły. Hor. 2, 29. — Impr.

•TRYBULACYA, yi, z., z Łac. niepokój, Itnrnfje. Dni pełne    Słonie wierzgać i trykać jęły. Pot. Arg. 650, TRYKLI-

trybulacyi będą, jakie nie były nigdy. Podw. Wróż. 51.    WY, a, e, ; Boh. trkawy; Vind. terkazh , ternkazhen,

ritast; Carn. ritast, serborit; ftóptg. Koziełki trykliwi, ktôrzv się radzi trykają. Mącz. TRYKS, u, m., TRY-KSN1ENIE, ia, «., uderzenie rogami; Vind. terk , terka-nje, vkupvdarjenje, ein ^önterftoß, ©top mit Römern. Baran od tryksów rogi utracił. TY. — §, Transi. Stur-snienie, jcber ©tofL ©tfelag. Gdy go skromnie napominała, Miasto przeprosin tryksy odbierała. Jabl Ez. 211. TRYKACZ, a, rn., baran; Garn. terkâzh , eirt Sßibber, TRYBUNALSKI, a, ie, ©tfyafnńbber, ©tojhoibber. Try kacze Hiszpańskie zdolne do

trzody. Pam. Warsz.

Pochodź, slrykać, strzykać, pstrzykać, strzykawka; tryskać, wytryskać; stark, sterk, usterk, starczyć, slorc; cf. trzeszczeć, trzaskać, cf. stu) kac.

roz-

TRYBUNAŁ, u, m., w Polszczę, najwyższa zwierzchność sądowa, do której sprawy przychodziły przez apelacyą od ziemstw lub grodów. Kras, Zb. 2, 554. A. Zamoj.

27. bie ofeerfie 3u[tij[tdle. — Fig. Rozbieraj każdy w su-mnieniu swe sprawy, T<ki tryounal' domowy tajemny Bogu przyjemny. Groch. W. 568. TRYBUNALISTA , y, m., deputat do trybunału , eilt Obmjeridttiîbepntirtcr. Niech habit różny noszą, aby znano, co poseł, co trybunalista , co prokurat. Star. Vol. D 4 b.

do trybunału należący, îrifetmal * . Marszałek trybunalski.

‘TRYBUNARZ n. p Rzymski. Krom 690, tribunns.

TRYRUS, u , m , [z niem. Ürcibfaß 2], tryfus, dynarek, trzynóg , Germ, eilt ©repfltß. Tr. Gdzie się piwo warzy, powinno być tyle miejsca, żeby się pomieściły różne TRYL, ob Trel. TRYNADL, ob. Trznadl. trybusy wielkie i wanny do gotowania, przelewania    TRYNA, y,    z., [ob. Trzyny 4j; otrociny,    odpiłki , opiłki,

i chłodzenia piwa potrzebne. Św/ik. Bud 266. Trybusy    gctlfiaitb.    Wziąć funt tryny    żelaznej z    pod pilnika albo

najlepsze są z dylów dyehtownie spojonych i klinami świdra, gdzie rury kręcą. Torz. Skł. 255. Półfunta tryn Uciśnionych. Świtk. Bud.    279    żelaznych    z pod pilnika, ib. 97.

TRYBUSZÓN , u,    m., z Franc.,    narzędzie    niby świderek,    TRYNGIELT    , u, w., pieniądze na piwo,    nà wódkę, lo-

do wyjmowania korków z butelek, wyrwicz. ber pfropfen*    kajowi etc. darowane, cf.    poczesne;    Croat. aldomas,

gte^er. Czerw. 16. grajcar, grajcarek, korkociąg; Ross.    ütrinfgelb.    Tryngiolt mu dał,    aby go za    pracą czym kon-

npoóouiHHKt.    tentował,    Chełm. Pr. 17. Nosząc od    nich do niego,

TRYBUT, [z łac.    tribulum    2], pobor,    czynsz.    W. Post.    W.    oti nie§°    do nich’ koPerczaki miłosne,    ze samych tryn-

285; haracz. Paszk. Pz. 159, Croat. stlbra.    giellów moglem się spanoszyć. Teat. W, 46. Na miej

scu tryngieltu batogi oberwał. Teat. 11, 115. TRYNITARZ , a, wt., zakonnik ś. trójcy od wykupienia chrze-ścian z niewoli pogańskiej, ern ïriiittarlcr, etn SDiOJtC^, ob. Trójczak.

dano zaraz na trycezyme ; pobenedykowali ojcowie Re- TRYXK, TRYNKOWAG , ob. Tynk, Tynkować, formaci. Kras. Pod. 1, 70. To śmierci nędznych żywo- TRYNKA, i, i., w kartach, trzy tuzy, brep Qäufet ttt ber tów naszych mieli pomagać upadłym duszom naszym, już nam powiadając o 'ezyściach, o ‘odpuściech , o try-cezymach. Bej. Post. E e 5.

TRYCA, y, z.

sznur. Magier. Mskr.

z Niem, btc Xrifje , rowek w blochu na

TRYCEZYMA, y, i., n. p. Widziała duszę nieboszczyka;

‘TRYDENT, ob. Trójząb. A. Kchan. 6. TRYDENT, u, m., miasto i biskupstwo w Austryi. Pykc. Geoyr. 5, 156. TRY-DENTSK1, a, ie . n. p Biskup Trydentski, zbór Try-dentski. TRYEST, u, w., port w Istryi. Dykę. Geogr. 3, 156, Lat. Tergesta; Vind. Terst ; Carn. Terst, (terst trzcina); Croat. Terszt ; dung. Tergeszt.

EartC. Grał Zygmunt w karty z senatory dwiema, A choć trzeciego króla w garści me ma, Każe na trynkę. Pot. Jow. 117, (cf krępa, tuz) szczęście, brqfadjeê ©lücf. w sądzie fawor, a we grze potkała się trynka , To cię trzeba mieć białej kokoszy za synka. Kchow. Fr. 128. Wszelkie szczęście w tćj trynce zwykło się zawierać, Dobrze się rodzić, dobrze żyć, dobrze umierać. Kchow. Fr. 158. Pot. Syl 295.

TRYP, ob. Trybta, ob. Turmalin. TRYPA, TRYPER, cho-

Tr. fig. Potrójne

720

TRIPELA-TRYUMFALNY.

TRYUMFOWAĆ - TRZĄŚĆ.

UMFALN1E adv., do tryumfu należący, ütrtumpfj* ; Sorab. 1. triyumphiszki ; Vind. flaunovefelni, trlumfni ; Rag. slavodobitni ; Ross. TpiyM^a^bHUH, TopæecTBeHHLiH, no-6h4HOHOCHbiS ; Eccl. 4o6pono6b4HHH, ,uo6onpa34HCTBeH-HLIM. Tryumfalny wieniec. Warg. Wal. 60. Szata try-umfowa. ib. 109. Nieraz August wracając z wojennej wyprawy Krył się przed tryumfnemi okrzykami sławy. Tom. Roi. 40. Tryumfowne wojsko. Krom. 618. Tryumfalnie chce być spalonym. Teat. 18. c, 40. TRYUMFOWAĆ cz. niedok., tryumf odprawiać, wracać się uroczyście zwycięzcą abo ze zwycięztwem ; triimtpljireu, einen îrtutnpü galten ; Sorab. 1. triyumphuyu; Vind. triumfirati ; Eccl. Tpiympyio, TpiyM^CTByio ; Ross. na4'B kLmł B03T0p-»ecTBOBaTb, KpacoBanca, CMKOBCTBOBaTb. — Pr. et tr. Nie strzelał z dział, nie tryumfował obyczajem świata tego. Rej. Rost. D d d 5. Onaż to wdzięka Grecka, co świat tryumfuje, Mójże to syn Herkules! Betrdz. Trag. 33. Mądrością zwykła tryumfować. Boh. Kom. 4, 167.

roba lubieżna, rznączka , rzeżączka. Krup. 2, -146. et 124. Perz. Cyr. 2, 69. ber Gripper.

TRYPELA, TRYPLA, i, z., terra Iripolitana, piasek drobny z gliną pomieszany, spiekły i stwardniały, koloru różnego ; zażywa się do polerowania śkła , kruszców, kamieni T najprzedniejszy z Trypoli. Kluk. Kop. 1, 254. ber ïrtpel, eine feine fêrbe; Carn. shôlta; Hoss. Tpeneab.

TRYPL1KOWAĆ co , ob. Troić.

TRYSKA, i, i., linka, którą sie żagiel od dołu ze Przodka podkasuje, aby mógł sternik widzieć przed sobą.

Magier. Mskr., ein $au, ben Segel »on unten auf ju fdjür» gen. TRYSKAĆ med. niedok., wytryskiwać; Hoss. óypo-BHib, 3a6ypOBHTfc, fprijjen, fprü^eu. Wody pod rzutem kotwy pieniąc się tryskają. Przyb. Luz. 44. To wymawiając tryskał mu z oczu ogień. Staś. Kum. 1 , 84.

TRYSZAK, a, m, TRYSZACZEK,

czka, m., dem., gra w karty, baö £refd)af, ein Sïartenfpiel. Po wieczerzy poszliśmy w tryszaczka. Teat. 28, 91. Trzyszak czyli stra- TRYUMW1RAT, ob. Trójwładztwo , trójmęska godność, szak. Mon. 76, 727. Do modlitwy ani jej popędzisz, a ‘TRZA, ob. Trzeba.

chapaneczka , trysetka, tryszaczek , kwindecz, weintein, TRZĄŚĆ, trząsł, trzęśli, trzęsie, trzęsę cz. niedok., Trzą-onzfidmi, byle z gachami, ni w dzień, ni w noc się nie snąć jedntl,, Trząsać contin. ; Boh. trast, tresu,- tfasti, przykrzy dobrodziejce. Teat. 24. b, 7.    tfâsl, ( trausyti potrząsać, sypać); Slov. trâsf, trasem;

TRYT, ob. Tret.    Sorab. 1. tżaszu, cżafeż, protżam , (truschu spargo)] So-

TRYTEF, tfa, m., droga sypana na łęgach, trzęsawicach ;    rab. 2. tschéfcz , tseheszl, tschészu ; Carn. tręsti, tręst,

X. Kam. Cerm. bic îrift, ber $tetbtt)Cg. W traktach dla    tręsem , (tresyti sternere, trosem spargo) ; Vind. trćsti,

handlujących wyznaczonych, gdzieby mostów, trytfów    trefem, trefàl, stresti, potrefliuvati , (Vind. trósit,

lub grobel potrzeba wymagała...../!. Zamoj. 2, 55.    sternere) ; Croat. trezti, treszem , treszti, drieszam    , ka-

TRYUMF , u, m., TRYUMFEK, fku , m. , demin., z Łac.    szàm, kassem , kaszati ; Dal. truszam ; Rag. tresti;    Bosn.

§. 1) zwycięzka pompa, ber trtumpp ; Sorab. 1. triumph;    tresti, drrimati; Ross. TpacTii, TpacnyTb, TpaxHy, Tpy-

Vind. flaunu vpelanje, vefelni obhod , hopkanje , flaunu    cht& , HaipycHTb, Tpymy, MOTaTb, MOTnyTb, (cf. mo-

vefelje; Rag. slavnodobitje, slavnarados, slavnovesseglje ;    tać) ; (cf. Graec. tqbco , tqsgco; Lat. tremo); trząść co,

Ross. TpiyM<i>b, TopwecTBO, TopjKecTBOBariie ; Eccl. no-    abo czym, potrząsać, zatrząsać; fc^üttelîî, rütteln, beuteln;

6t4Hoe ; — obrządek uroczysty, wjazd solenny wodza w    Boh. klâtiti, klatjm, klatjwam. Gorączka piecze,    febra

Rzymie po zwyciężonych nieprzyjaciołach. Kras. Zb. 2,    trzęsie. Rot. Jow. 21, Rag. trescgljaviza : Eccl. Tpacuiiii -

554. Obchodź wesoły tryumf, pieśń zwyciężną śpiewaj. i|U * febra, (ob. Trzesawica, trząsca). Grozi Jedzą, trze-Olw. Ow. 594. Czynić    tryumf. Sk. Dz. 57. Tryumfy    sąc na łbie brzydkiemi jaszczury. Zab. 5, 599. Nar.

z 'sąsiad nieżyczliwych.    Groch. W. 583. Zyskowniejsza    Trząsać głową, odkiwać, nieprzyzwalając. Cn. Th. 598.

między bracią zgoda, niżeli krwawe nad nimi tryumfy.    beit 54opf fdjütteln, beuteln; Boh. mrdam ; Rag. tresati

Nar. Hst. 2, 402. Gdzie zwycięstwo bez pracy, tam    ghlavom. Co za ukontentowanie widzieć go trząsącego

tryumf bez chwały. N. Varn. 6 , 214. Mały tryumfek.    nogami. Teat. 54, 93. (mit ben deinen päppeln, t/j* wi-

Zabl. Roz. 90. Szkoda    trąbić tryumfu przed wygraną.    sieć na szubienicy). Trzęsący Ross. TpacKiîî. Trząść

Rot. Zac. 27. Nic nóć tryumfu przed bitwą. Jabl Ez.    owoc, otrząsać, £)bft fdjütteln. Gdy owmce trzęsą, słomy

78. (nie mów hop, aż przeskoczysz). — §. 2) Tryumf,    pod drzewa naścielą, aby się nie tłukły. Haur. Sk. 70.

miano psa gończego. Ryd., 9?ame etneê ®tćiuberfmnbe3.    Gruszki trzęśli. Teat. 29, 130; lubaszki. Dzwon. A 2. Na

TRYUMFANT, TRYUMFATOR, TRYUMFALNIE , a, m.,    pował leżały Trupy, jak robaczywe kiedy obleciały Jabłka,

tryumfujący, ze zwycięztwem uroczyście się wracający,    za trząśnieniem rózg, jak żołądź obity. Zebr. Ow. 179.

ber £rtumpj)trer; Sorab. 1. triumphuwar; Wind. triumfira-    —Fig. Strach wielkooki Upadł na nie gwałtownie, trzę-

ravez ; Rag. slavodobitnik, proslavnik ; Ross. noót/lOHO-    sąc oba boki. Misk. Ryt. 22. Pojazd, wóz , kolaska,

ceub; Eccl. jHKOBCTBeHHHKb, JHKyiouuM, Beceaamificfl,    kareta trzęsie, ber Söagett ftöfSt. Tr. (Sorab. 2. żtumpo-

TopHîecTByjomin. Tryumfator wielki. Jabl Ez. 218. Try-    tascb, tumpotasch, cf. tupać). — Trząść, przetrząsać,

umfalnicy Rzymscy w zamek wjeżdżali Capitolium zwa-    przerzucać przezierając, rewidując; Ross. rnapHTŁ, genau

ny, gdzie bogom dawali dzięki. Chodk. Kost. 62.    0 Je-    burdjfucben, remblrett, Dtftłtren, burdjbeuteln. U rogatek

zu, o całego świata trymfancie! Rot. Zac. 106. TRYUM-    Wiedeńskich rewidowano mię i trzęsiono bez miłosier-

FATORKA, i, z., bte Żrtumpfitrcnbe. Twoja nad nami do-    dzia. Kras. Dos. 95; tłumoki nasze zwartowali, patrząc,

broć jest tryumfatorka.    Teat. 44, 15. TRYUMFALNY,    jeśli towarów jakich nie wieziemy. Warg. Radź. 61. Ka-

TRYUMFOWNY, TRYUMFOWY, TRYUMFNY', a, e, TRY- zał jej zawołać i trząść ją; znaleziono przy niej list bar-

TRZĄŚĆ - TRZĘSIENIE.

T R Z Ą S C A - TRZASK.

721

dzo podejźrzany. Teat. 5, 122. Trząść każą rzeczy, skrzynie i tłumoki. Jabl. Ez. D 3. Trzasnąć pieniędzmi, trzosem * brząknąć, mit ©elb flappern, flintpent. Darmo się pniemy do kraju Cytery, Jeśli nie trząśniem złotkiem i talery. Zab. 9, 95, (cf. darmo nic, brząkać tu trzeba). — Fig. tr. Żarty trząść z pobożenia , irridere pia vota. Zebr. Ow. 8. żarty stroić, ©d)erj trdben.— Trząść czym, gwałtownie poruszać co , wzruszać, wzburzać , phys. et moral. ; etwa« heftig erfdjüttern, gerualtfam bewegen. Wziął Samson słupy domu, jeden prawą, drugi lewą ręką, a trzasnąwszy mocno słupami, obalił dom wszystek. Sk. Zyw. 2, 5. Przez chciwość wiele krwi niewinnej wylewają i trzęsą światem. Sekl. 87. Ów Bajazet, rycerz zawołany, Co niegdyś całym zdawał się trząść światem. Kras. Mysz. 46. Naród Polski przyszedł do tak opłakanego stanu, który niegdyś trząsał północą. Pam. 85, 1, 717. Interesami całej Europy podług swojego uroszcze-nia udzielnie trząsa. Mon. 71, 211. Reginka, mego ojca zuchwała mistrzyni Trzęsie domem, za nos go wodzi , co chce czyni. Zabi. Zab. 9. Rzeź ta jawnie się stała , teraz słuchajcie , co się więc w domach trzęsie. Modrz. Baz. 121. co w domach broją, rotę tumilltuartfdj eê tli beit Käufern jugent. — Similiter: ‘Trząść kogo, niszczyć, gubić go; einen oernidjten, inö SSerberben fturjen. Trząsłem przez cię pasterza i trzodę jego , trząsłem oracza i woły, trząsłem ksiedza^ i tyrany. Budn. Jer. 51,23. (pokruszyłem Bibl. Gd.). — Transi. Trząść co na myśli, rozbierać, układać, snować , knuć; ttn <3d)tlbe fnfy* rett, in ©ebanfen fdjmieben, einen fjllau fpinnen , entwerfen. Niektórzy panowie niechętni wiele rzeczy nowych u siebie na myśli trzęśli. Modrz. Baz. 153. — Aliter : -Trząść nowiny, wieści , trząść o czym, tarkać ; non etWrtÓ tttun* fein, ein bumpfeS ©erüebt mtoeittn. Z nienawiści rzeczy szkaluje, nowiay trzęsie Krom. 480. Pod czas pieby-tnośei Bolesława, buntownicy zdradę wywierają, trzęsąc wieści , że krom ich wiadomości następcę wyznaczył. Krom. 280. Nie wszystko prawda , co ludzie trzęsą. Cn. Ad. 666. To co trzęsiono około tej dziewki, plotki były. P. Kchan. Orl. 1, 261. 'Miedzy mnichy o nim trząść się poczęło, jak gdyby był heretyk. Sk. Dz. 281. (gruchnąć). Obeiźrz się na mój wzrost, Jupiter na niebie Nie ma nad mię, boć wy tam trzęsiecie u siebie Coś za króla Jowisza ; vos narrare soletis. Zebr. Ow. 342. Nie wiesz o niczym, chciej to ode mnie usłyszeć, czym *ie prawie całe miasto trzęsie. Teat. 30. b, 14. TRZĄŚĆ się rec. et pass., drźyć, jittern. beben, erbeben; Sorab. 2. sze tschefcź ; Sorab. i treschu szo, tżepotam, (cf. trze-piotać sie); Rag. trêstise; Vind. setresti, potresti, tre-petatti. — Phys, et mor. Płakali wszyscy, trzęsły się serca na tak ciężką sprawę. Zab. 15, 270. Trzęsący się, drżący Boh. tresawy. Trzęsie się jak osika Sorab. 2. won sze tschèszo, ako woszma, ako woszinowi list. Niechaj się ziemia wzruszy, trzęsąc sie z górami. Bardz. Trag. 503. TRZĘSIENIE, bfl& ©dritteln,    trzęsienie, trzęsienie się, drżenie, b(l8    i &⁰h- trasla-

wice , treslawé ruce; Vind. trefs, potrefs, trefenje, tre-fhenje, trefje, strefs, strefhenje, trepetanje ; Carn. très;

Słownik Lindego wyd. 2. Tom V.

Rag. trêscgna ; Slav. tréshnja ; Bosn. tresena , tresenje ; Ross. Tpaceme, Tpacna; Eccl. Tp^ci, Trzęsienie ziemi, Mrźenie ziemi, ba$ (Srbbeben ; Boh. źemetresenj ; Slov. trasowica, traseni zeme, zemetrasem ; Sorab. i. zeme rżeno ; Carn. potrês ; Vind tref, trefs, potrefs, potre-fek semle ; Croat. potrćss zemlye ; Ross. 3eM.ieTpaceHie. Za Kazimierza trzęsienie ziemi przypadło, co tak rzecz rzadka w Polszczę, że ilekroć przytrafia się, zawsze to sobie ludzie za wielki cud biorą. Krom. 84. Wzruszenie abo trzęsienie ziemi. Otw. Ow. 250. TRZĄSCA , y, z. ; Rag. trescgljaviza; Eccl. TßACAiiHEjA ; zimnica , febra, paroxismus. Mącz. [Abowiem trzęsienie ‘trzasce z zimna pochodzi. Sienn. Lek. doś. 242. — 2 j. ba§ falte $teber, btC gteberfdlte, ob. Trzęsawka , trzęsawica.

Pochodź, trzęsawica, trzęsawisko, trzęsawiec, tizęśba , trzęsianka, trzęsidlo , trzejiogon , trzęsiskrzynha , trzęski ; dotrząsać, natrząsać, otrząsać, potrząsać, przetrząsać, przytrząsać, roztrząsać, utrząsać, wstrząsać; wstręt, wytrząsać, zatrząsać.

TRZASK! (a exili cum puncto nolato. Cn. Th. 1158), par-ticula sonum crepantem exprimens, ut huf, plusk, klask, puk, plaf$! frad)! puff! No dalej, trzask-, plask, chlust! Teat. 31, 81 — TRZASK, u, m, (nomen, a pleno et absque puncto. Cn. Th. 1158) ; Boh. treskot, tresk, prask, praskot , (tresky, plesky) ; Slov. tresk, treskot; Sorab. 1. rjeszk, rjeszkot, reskot vehemens fragor ar-borum, fragor fulminis, praszk sonus flageUi aurigalis, (trćski plotki nugae)\ Carn. tresk fulmen, ob. Trzaskawica ; Vind. tresk, treisk tonitru, fulmen ; Croat. trćszk fulmen. telum coeli , treszka , praszk, ropot strepitus\ Dal. rogobor, karsnya ; Hung. ropogas, harsanas; Rag. trjćs fulmen, treska, bukka , ùrnebes , xâmor, rógobór, tre-pćt, karsegna ; Bosn. treska, bukka, talabukka , (trjesk , trisak ; Slav. trisak fulmen j; Ross. TpectCB , TpecKOTHH , Tpemuna, TpeiiuiHKa, iineiiOKt ; trzaskanie, trzeszczenie, cf. ‘trusk, trzusk ; baö Staffeln, ©eraffel, Śtracfyen. Gdy przyłożysz ogień da prochu ruśnicznego, będzie trzask, Żarn. Post. 223. Przede drzwiami nogami szastali, aby ocknął, na urząd on trzask czyniąc, aby nie od budzących. ale od szumiejących ocknął. 1 Leop. Jud. 14, 9. Nie słychać chrobotania i trzasku w porcie. Pilch. Sen. list. 127. Co się osoby mej tyczy, bardziej mię miesza hałas, niżeli trzask jaki i chrobotanie. Pilch. Sen. list. 2, 5. trzask, buk, hałas; 8ärm, foltern, ©etöfe. Czy to warto było tyle hałasu i trzasku. Teat. 13, 34. U złego robotnika siła trzasku , roboty mało. Fredr. Ad 39. Przed trzaskiem do łasa nie iść. Rys. Ad. 53. — Z trzaskiem , s trzaskiem, z strzaskiem = hucznie, z hukiem; fracbenb, mit Ungeftum poltcrnb. Tyber ciemnomglisty z trzaskiem do morza wpada Otw. Ow. 577. — Nagle, szybko , nieopowiednie, jak z bicza, jak z procy; Slav. iz nehruha ; Gall. brusqument, plöfjltdj, fcblettntg. Pojmańca przyprowadzili przed króla swojego, Aby go z trzaskiem osądził, jak śpiega zdradnego. Papr. Kol. P 2 b. Bardzo prędko, trzaskiem , pośpiesznie, celeńter. Mącz. Wyprawił się Bolesław s trzaskiem nad nadzieję Pomorzan. Biel. 69. Bez wieści z trzaskiem na obóz

91

722 TRZASKA - TRZASKA WICA.’

TRZASKLIWY - TRZASNĄĆ.

Niebo od chmur zczerniało ; zaczym gęste a straszne trzaskawice powstały, a piorun uderzył ogromnie na wóz Jagiełłą. Stryjk. 517. Świata nie widać , ze wszech stron się błyska, z gromów straszliwe idą trzaskawice. P. Kchan. Jer. 194. Jako więc pracowity oracz wylękniony W niepogodę, piorunem srogim ogłuszony, Kiedy już trzaskawica i on grom ustawa.... P. Kchan. Orl. 1, 23. — Allegor. Iż się ‘zachmurał bardzo grzech twój około niego, ‘iście się pe.wnćj ‘trzaskawice a pewnego gradu nadziewaj około siebie. Rej. Post. S s 6. — Aliter : Oblicze ich pełne gniewu a trzaskawicy. 1 Leop. 4 Ezdr. 15, 34. hałasu; wrzawy, wrzasku; üfcoben, ©ctüfc. — *§. Wasze półhaki , w'asze trzaskawice. Groch. W. 414. trzaskające strzelby, ftnalUmcfyfcit. TRZASKLIWY, a, e, — ie adv.\ Rag. treskovit; Ross. TpecKyqiu ; Boh. praska-wy ; pełen trzasku , fracfycnb ; Croat. treszkov fulmincus ; Sorab. 1. treskownć, treskoyité nugax, Subst. trćskawcz, treskar. Trzaskliwy piorun wolą boską ogłasza szeroko, Przyb. Ab. 205. TRZASNĄĆ, ‘TRZUSNĄĆ, trzasnął et trząsł, trzaśnie, trzasnę med. jedntl., Trzaskać, 'Trzuskać cont. ; Boh. trjskati , tresknauti, praskati , prasknauti , praskow'ati ; Carn. treshem, tresheti, tręskam, loputarn ; Vind. pokat, luskat ; Croat. trezkati, pràszkam ; Rag. trjesnuti, trjeskovatli; Bosn. treskati, Lisnuti, s nebba striliti; (Dal. traskati blaterare) ; Boss. TpecKan., X40-nnyrb, x,ionaTb (cf. klapać), iiMennyib, liiJienaTb, (hc-TpecKaTbca pękać się); Eccl. ipomy ; Graec. (r(»'^w, ob.

jego gwałtownym ludem uderzono. Gorn. Sen. 451. Gdyby rękoirnia umarł, tedy nie zaraz z trzaskiem sukce-sorowie jego mają być przymuszeni do zapłacenia. Chełm.

Pr. 143. Co im kazano, z trzaskiem wykonali. Dudn.

Ezdr. G, 13. S trzaskiem przyjdzie nędza leniwcze, nagle start będziesz. Budn. Prov. 6, 15. TRZASKA, DRZAZGA, i, 1, 'DRZAZDZE, a, n., collect., TRZASZCZKA,

TRZASECZKA, DRZAZECZKA dem. ; Boh. trjska, trjśtka, osećka ; Shv. traud, (cf. trąd, cf. trud); Sorab. 1. tże-ska , cżiescha ; Garn. treska, tèrska, pesdir; Vind. trie-ska, Ibpan, trieskiza, leberifzh ; Croat. trćszka, trćszchje, trescbe , truha ; Bosn. trisctięa, trisctje, triskotine ; Rag. trisctiza , triskotina , zjepottina , sckordiglja ; Ross. 4pa3rb śmieci, wyrzut, 4pecßa zdruzgotane kamyki, ckojokl,

CKOÆOMeKL , OCKO.IOKL, 0TK040KL ( cf. kłóć), OTlIteilOKL , omenom, oinenoaeKL, meiiam. (cf. szczepać), 3ano3a,

HBepeiiL, HBepeiUGKTi, (cf. wiór); —    1) kawałek od-

szczepionego drzewa, ber §ol$fpau, (Splitter. Drzewa w trzaski skruszywszy, do szabel się rzucili. Warg. Cez. D

3. Zjąlrzony niedźwiedź wszystko w drzazgi rozmiata.

Wad. Dan. 3. (kruszy). Wziąć kawał tego drzewa , i nà drobniuchne je pokrajać drzazeczki. Jlaur. Ek. 163. Małą trzaszczkę darował mu krzyża ś. Sk. Dz. 539. Trzaski abo ostrużyny buksbaumowe. Cresc. 473. Nie miej za dęba liche jego trzaski. Jabł. Ez. 137. Trzaskę burza wyrwała jednemu dylowi. Zbił. Dr. E 2. Popioł z drażdża winnego. Urzed. 407. Gdzie drwa rąbią, tam

trzaski lecą. Ld., (ob. Wióry). Pies śmielszy na swych    Trzeszczyć, cf. Germ. treten); trzask wydawać, głośno

śmieciach, trzaski same biją w domu. Pot. Arg. 478.    trzeszczeć; fnaUcrt, frad)Cit. Kasztany w prysku trzaska-

Tizask pełen, abo poszczepany, potrzaskany, assulosus.    ją pieczone. Zab. 10, 72. Koss. Drwa od ognia trzaska-

Cn. Th. 1138. fplttterić^ , öoH ©plittcr. Bodajbyś był na    jące.    Teal. 13. c, 83. Ni trzusnąwszy pióry, wypadł;

tysiąc drobnych trzask pierwej połamał nogę! Ossol. Str.    volât    nullis strepitus facienlibus alis. Zebr. Ow. 288, (ob.

7. Trzaska w' ciało wpadła, tani, goźdź etc. Srogą    Trusk, trzusk, cf. trzpiot, trzpiotnąćj. Najliższa sze-

lwowi drzazgę z łapy skaleczonej wyjmuje. Jabł. Ez. 215.    mranina nikogo nie budzi, po drzewach list nie trza-

Drzazeczkę sobie zakłóć Ross. 3ano3HTb. — Allegor. Coź    śnie;    immotac silent frondes. Zebr. Ow. 166. (nie szele-

widzisz traszczkę w oku brata, a tramu w oku własnym    ści).    Jak się zażrę, trzaśnie mi aż za uchem. Zabł. Amf.

nie widzisz? Jak możesz rzec: bracie, daj ci wyrzucę    94.    Trzaska, piorun trzaska, piorun bije Croat. trez-

trzaseczkę z oka twego, a... Sk. Kaz. 275. Widzisz    ka. Słowa idą mu z ust, jako piorun trzasnął. Rej. Zw.

trzaskę w oku brata. Seid. Math. 7. (proszek, ib. 27;    84 b. (piorunujące słowa). Wołanie wielkie i grzmot

pazdziorko. 1 Leop. Math. 7, 2. trzaszczkę. 3 Leop.    wszczął się, ze Wszech stron , trzaskanie dział, bębnie—

ib.).— 2) Herald. Trzaska, herb; w polu niebieskim księ-    nie, tak iż jeden drugiego słyszeć nie mógł. Baz. Sk.

życ rogami do góry złoty i dwie głównie otłuczone z    668, (Ross. XÆononifl, cf. kłopot). Tak się dmiesz, że

krzyżami i rękojeściami. Europ. 3, 52, fiu SBappctt. TRZA-    ledwie napuszona skóra nie trzaśnie. Hor. Sat. 213.

SKAWICA, y, z., trzask, trzaskanie, grzmot, piorun;    (z trzaskiem pęknie). Omal mi łeb z myśli nie trza-

ftradjen, Knollen, ©ouitcrfnatt, ©otuter, 2)onnerffratyl; Slov.    śnie. Zabi. Z. S. 24. Stał z gołą głową na trzaskają-

strala, (ob. Strzała); Sorab. 1. rjeszk , .rjeszkot ; Carn.    cym mrozie. Mon. 67, 240. — Trzasnąć, piardnąć z

tręsk; Vind. tresk , treisk , grum , grumska strela , ger-    trzaskiem, cf. skrzypnąć, einen fttößett laffetl. Litwinowi

manje ; Croat. trészk , trezk , ztrèla , (treszkavicza ful-    się przytrafiło, Ze trząsł chudzina w izbie, co aż sły-

minatio, treszkàvecz fulminator, f. treszkavka ; treszko-    szeć było. Opal. Sat. 130.. Dalej kot trzaśnie, niźli

noszni f ul minifer, treszko v fulmineus); Bosn. trisâk, trjesk,    mysz skoczy. Bys, Ad. 12. — g. Activ. Trzaskać czym,

stnla koją s nebba padda, mugna; Rag. trjeskaviza ful-    tpomit cttt ©Ctüfc, ©eftûdje IMCÜett, flatfdjetl, fnndcit. Śta-

minatio, trjeskalaz fulminator ; Slav. trisak; Eccl. Tpecna,    ry furman rad słyszy, kiedy kto biczem trzaska. Rys. Ad.

rpoiWE cl MOJHieio, TpecHOBenie nepyHa. Gruchnęły    64, Bardz. Trag. 484. Gdy owo woźnica biczem w po-

wiatry, trzaskawice, błyskawice, ziemi trzęsienia. Birk.    wietrze uderzy, głośno trzaśnie, i potężny grzmot z one-

Dom. 16. Widział pioruny i trzaskawice wypuszczone.    go uderzenia słyszymy. Sak. Pr obi. 61. Wychodząc z

Sk. Dz. 499. Gromy, trzaskawice padały na świat. Żarn.    hałasem, trzasnął drzwiami. Weg. Marm. 1, 121. er warf

Post..... Rej. Apoc. 97. *Sirzaskawice. Petr. Pol. 64. bte £I;ftre $u. Jakoś nos tam wścibił, ta drzwi trzasła....

164. Bać się trzeba trzcinie, gdy wiatr dąb wywinie. Cn. Ad. 8. Jeżeliśmy trzciną słabą , przywięzujmy się do mocnego dębu. Sk. Kaz. 14 b. Trzcina cukrowa. Roter. 254. 3ucferrof)r. Tak się było bezpiecznie na nim wesprzeć , jak na trzcinie, która, gdy się złamie, rękę podziurawi. Birk. Zbar. D. Trzcina wonna, ob. rajska trawa. Odmienni ludzie lada zu wiatrem jako trzcina się tam i sam poruchują. Dambr. 569. — Trzcina laskowa , z niej laski pod imieniem trzciny Hiszpańskiej. Kluk. Dyke. 1, 53. fpaitifd)e 9Rol)re, SRp(ir[tliefe. Po żołniersku z trzciną, na znak unteroficer-stwa. Teat. 24. c, 100. Na trzcinie jeździć, jak dzieci. Kmit. Spyt. @tC(fenpferb reiten. Na trzcinie by na koniu jeździł Sokrat między swemi chłopiety. Warg. Wal. 278. — Allud. Figurka gdyby trzcinka, i kształtna i prosta. Teat. 10, 5, (cf. świeca, świeczka). — §. Trzcinka w cewce dla obracania, trcionka, baê ©djilfrii^rdieit in ber SBeberfpule. Cn. Th. 1152. bylina czcza, zdziebło ; eilt fiofyer ftalltt, eilt SRityrcfjett. Tr. TRZCINIANY, a , e; Boh. tftino-waty; Sorab. 1. cżinane; Dal. tarsztschiv; Ross. Tpocra-hłih ; ze trzciny, Doit 9îo|»r, @cf)tlf, 3i'o(»r *. Poszycie trzci-niane. Cn. Th. 1152. Trzciniane piszczałki. Otw. Ow. 436. Zab. 10, 58. Koss. TRZCINIASTY, a, e, do trzciny podobny. Cn. Th. 1152, roljrarttg, fd;tlfarttg. TRZCINI-SKO, a, n„ a) [miejsce trzciną zarosłe, eilt ©d)ilfflttttp[ 2], oh. Trcia. — b) Contemn. Trzcina paskudna, ()ći^lid)e0 5Ro(ir. Grube trzcinisko błoto zapchało. Przestr. 128. TRZCIMSTY, a, e, — o adverb., pełen trzciny. Cn. Th. 1152. öoU 9io(ir tutb ©d|tlf; Sorab. 1. cżinoyitć; Croat. tersztikonoszni ; Eccl. TpocTiicrah. TRZCINNIK , a ', m., TRZC1NNICZEK, czka, m., dem. ; Ross. TpocTflHKa, onepa-Taiiłta; trznadlj emberiza schoeniclus; wróbel trzcinny, ptaszek nie wielki, ziębie się równający. Kluk. Zw. 2, 312. ber SRo^rammer, IRoIjrtperltltg. Pliszka trżeinniczek , mota-cilla salicaria, ptaszek mały, z kształtu pliszkom podobny, utrzymuje się w trzcinach. Kluk. Zw. 2, 511, bie IRoljrfłelje, ÜRo(irnteife. TRZCINNY, a, e, do trzciny należący, !Rol)r » ; Vind. terstni ; Slov. trstènÿ, tfténÿ; Rag. tarstni, tarsteni ; Croat. tersztni, tersztikov; Ross. Tpo-CTHIIKOBBIH, KaMWUieBŁlli ; Eccl. Tpi»CT'EII'L , TpOCTflHHH. Pierzysko trzcinne, ob. Pierzysko. Zwierzę trzcinne. Psal-mod. 71. w trzcinie przebywające, ftd) im @d)ilfe dltfljal» tetlb. Wróbel trzcinny, ob. Trzcinnik. — Transi. Człowiek trzcinny, chwiejący się rozmaitemi wiatry. Żarn. Post. 3 b. 759. muttfeitb mie ein 5ło(ir. Nie tego trzcinne-go szczęścia, śklanego wesela tu szukał ten święty pański. Wiśn. 555. TRZCINOWAĆ cz.contin.; n. p. u mularza , trzcinę nabijać i drótem nawięzywać na ścianę lub sufit. Magier. Mskr. rollten, benzen. Trzcinowanie, ściana trzcinowana, berô ?Rotirmerf. Kielnią rzucać gips na ścianę, gzyms lub trzcinowanie. Magier. Mskr. TRZCINOWY, a/e, od trzciny, 9îo[jr, üOttt 9îobre. Trzcinowym kijem nic nie nabije. Petr. Pol. 330. słabym, kruchym. TRZCIONKA, ob. Trzcialka.

723

trzasnąć- trzcinka.

TRZCINIANY - TRZEBA.

Teat. 43. c, 108. Wyb. Cicho wychodź, żeby trzaśnie-niem drzwi go nie obudzić. Teat. 10 6, 84. — Trzaskać co, trzuskać ćo, z trzaskiem rozbić, grzmotnąć, jerfcfymettcru. Darmo cię zbroi karaceny łuska , Ro miękka rozkosz i bułaty trzuska. Mon. 71 , 897. Trzaskać kogo, z trzaskiem uderzyć, bić; mit ©etöfe fragen , fcfftnettew. Jakże mię w papę trzasła. Teat. öl , 39.

W twarz pięściami trzaska, Szaty na sobie drapie, w piersi ciężko praska. Źebr. Ow. 289. Niech piorun trzaśnie takiego gapia ! ib. 36. b, 20. Bodajby was piorun trząsł, ib. 10. b, 30. Rozumiałeś, żeć słońce nigdy nie mogło zagasnąć I przygoda cię krętym biczem trzasnąć.

Chrość. Job. 81. — Aliter: Trzaskać na kogo, gromić kogo, fukać. Cn. Th. 210. auf einen wettern, finden.

Pochodź, natrzaskać , potrzaskać, przetrzaskać , roztrzaskać, potrzask ^ trze szczyć ; wytrzeszczyć.

TRZASNĄĆ, oh. Trząść.

‘TRZĆIA; 'TRCIA, i‘, z., TRCINISKO, a, n. ; Boh. tftj, tfti-niśte, trtinowina , trest, trtina, (trs * laseczka); Slov. trtinowina, tftj; Sorab. 1. cżinina ; Sorab. 2. schulp;

Garn. terst, terstje, térstovina, rokiljc, (cf. rokić) ; Vind. terst, tarst, terstina, térstovina, terstinje , terstikovina , steblo, (ob. Ździebło); (Vind. et Carn. Terst* Tryest, miasto) ; Croat. terszt , tertztische, tersztikovïna, (Terszt;

Hung. Tergeszt * Tryest) ; Bosn. tarst, trrist, terst, tre-stięa, trristięa , tarstisete , terstisete , trristisete, (Terst,

Trjest, grad »Tryest miasto;; Dal. tarsat, moszur; Rag. tarst, tarstje , tarsetizza , tarstisete, tarstenik, ta rsteniz— za; Ross. TpocTHiimi, rpocTHinieKt ; ( Etym. cf. store, sterczyć) ; miejsce czyli bagno trzciną zarosłe, ein 9îol)r« plflfc, fRofirfumpf, ©djilffiimpf. Trcia, trzcin, szuwarów i sennych makówek pełne. Min. Ausz. 49. Miasto ciała Syryngi błotne trzcie otrzymał, calomos palustres. Zebr.

Ow. 24. — Transi. Wielka liczba sterczących rzeczy, et< ne greffe SDîenge anfred;t ftefjenber ©iitge. Trcia strzał roz-krzewiona z krwi mojej. Min. Ausz. 54 ; (seges lelorum).

Ludzi , jak trZcia ze wszech stron. Pot. Arg. 214.

TRZCIALKA, TR CIAŁKA , TRC10NKA, i, z., rurkowata bylina, rurkowate ździebło; eilt $alm, $Röl)rci)eu. Cn. Th.

1152. TRCIANKA, i, i., rurka trzciny, n. p. cukrowej, ber rityrtge ©djaft,    33. bcS Butfen'oljrS. Trcianki wy

tłaczają , z których idzie miód, a z tego cukier warzą.

Urzęd. 459. Trzcianki nierówne woskiem ociągnione.

Zebr. Ow. 24; dispares calami i t. d. TRZCINA, TRCI-NA, y, z., TRZCINKA, TRZC1NECZKA, i, i., dem.; Boh. trtina, trstina, trest; Sio v. trtina; Morav. palach, ( cf. paluch, cf. palcat, fpalczat) ; Sorab. 1. feżina, cżina ;

Sorab. 2. leżina , buschak, buschar, kastwej ; Carn. obił (cf. biel), ceu ; Vind. ziu, (cf. cewka) ; Créât, tersztika , terszt; Ross. TpoCTB, ipocnma , TpocnniKa, TpocronKa ,

TpocTHHKü, TpocTHHnent, oneperE, KaMtmiL ; Eccl. Tpo-cina, cTBRivo, CTeóeJue , ctlbuhic (ob. Ździebło), aymi-Bta; arundo , iRotjr, ©dltlf; rośnie po stawach, zdatna do okrywania prostych dachów, w pokojach do sufitów gi- TRZEBA, contr., TRZA; imperson.; Boh. trèba, (trebas psowych. Kluk. Rośl. 2, 263. Trzcina błotoluba , palu- nawet); Slov. trebas, trémas (»chociaż); Sorab. i. tre-stris. Źebr. Ow. 88. Wodna trzcina w wielkiej suszy,    ba, (trebas * podobno, może), djrbu , djrbim oportet me,

Skoro leda wiatr wionie, zarazem się skruszy. Pieśń. Kat.    dérbi szo, hodzi szo oportet, mufa, ct. mus; Sorab. 2.

derbu , tröba, (troba potrzeba, konieczność); Carn. trę— ba je ; Vind. trebu, potrebnu ; Croat. trebe ; Rag. trjê-baje, trjebovati ; Bosn. trebovati, tribovati; Slav. valja ;

nOTpeÓHTb, nOTpeÓJHTb pustoszyć, wytępić, wygładzić, pacTepeóuTb, pacTepeÓJHBaTb rozdrapać) ; trzebić, w ogólności czyścić, przeczyszczać, chędożyć, reinigen. Drzewa z sęków obcinać, pasenkować, trzebić, sztucować. X. Kam. Ptaki rozpuszczają skrzydła , dziobami pióra układają i trzebią się. Boh. Dyab. 3, 169. Krokodylowi w pysk otwarty, gdy śpi, robak ten wlatuje, zęby z mięsa ‘terebi, czyści. Chmiel. 1, 610. — §. Czyścić samca, wałaszyć ; caftrircu, oerfćT;neiben, raafladjen ; Sorab. i. trebu, muzkofcż wureżu ; Sorab. 2. chroschisch, kscho-schisch ; Vind. resati, kopili, skopiti, ismoshiti, (cf. skopić); Croat. kopim , zkopiti, zkàplyam, izkoplyujem ; Dal. skopiti; Bosn. sekopiti, usekopiti, ustroili, (cf. stroić); Ross. HCKaaiiTb , H3Kawaio ,

.łomy ; Eccl. iicka^htii , łiCKaataro. Pojmawszy go przez zdradę, utrzebili. Krom. 83, (cf. trzewa). Konie waśniwe, gdy je utrzebi, spokojniejsze bywają. Cresc. 524. Wziąwszy brzytwę, utrzebili go, i był rzezany i zaraz zléezo-ny, i odtąd od pokusy wolny. Sk. Żyw. 2, 407. Byli ludzie, co się utrzebili dla królestwa niebieskiego. VV. Post. W. 3, 414. Birk. Kaz. Ob. B 4. Słudzy trzebieni albo uwałaszeni. Kosz. Lor. 68. (trzebieńcy, rzezańcyj. Julian sługi trzebione z pałacu wygnał, ib. 107 b. ib. 59. (eunuchów). — g. Pszenicę trzebić miotłą. Zab. 9, 23. hoss. czyścić, przerabiać, przewiewać, opałać, (cf. Lat. tribulum, tribulare) ; Boh. tribiti, ©etreibe rctnt* gen, umarbeiten. Sami apostołowie byli nie raz przewiewani a trzebieni od szatana. Gil. Post. 188. Statek, cierpliwość, wiara, Gdy nieszczęście dogara , Nie we wszystkich jednaki, Kto w-nijdzie na przetaki; Ludzi śmiertelnych bóg trzebi rzeszotem, Tych mieć chce plewią, chwastem i odmiotem , Innych przesiawszy sitem Pszenicą albo żytem. Chrośc. Job. 3. TRZEBICIEL, a, m., który trzebi, czyściciel, ber Peiniger; (Vind. striebnik » sprzątacz). TRZEBIENIEC, ńca, "TRZEBIEŃ, ia, rn., 'TRZE-BNIK, a, wi., rzezaniec., kastrat, ettt ^Serfc^ntttner; Boh. kleśtenec, (cf. kleszczyć); Sorab. l.lrebemk; Vind. sko-plenik, skoplen zlilovek, resanik, kopun , kapun ; Croat. zkoplyènecz; Dal. hadum ; Bosn. sekopaę, usckopgljen, hadum ; Rag. hadum, usckopgljegnak ; Ross. CKOiieifb; Eccl. x(MOCTem>, uamcmiKi.. Narses eunuch abo trzebieniec, hetman Justyniana. Stryjls. 45. Tenże nam będzie trzebień nieuczciwy Za królewskiego panował potomka , Wolemy męża całego i ziomka. Pot. Syl. 101. Jako trzebieniec, brody nie miał. Sk. Dz. 824. Ktoby się trzebieńcem uczynił, między księżą być nie może. Sk. Dz. 115. et 814. W niebie przyjmą koronę ci trzebieńcy albo rzezańcy, którzy sami się rzezali dla królestwa niebieskiego, nie ciało, lecz pożądliwości wyrzezając. Galat. Alf. 325. Julian sługi trzebione z pałacu wygnał, że mu nie była potrzeba ‘trzebników, gdy mu już żona była umarła. Kosz. Lor. 107 b. — ( Eccl Tpt,ENHKi ; Ross. noTpeóiiHKi rytuał, agenda cerkiewna; Eccl. no-TfitEUHiih-h gatunek ciasta, TfrsEti ofiara; pełnienie cer-

Eccl. Tpcöt ecîb , noTpeÓHO ecrb, (TpeÓHbiii potrzebny,

TpeóoBaHie potrzebowanie, Tpeóyio potrzebuję) ; Ross.

wu—

40ÆWH0 (cf. dłużno), 40CTOHTŁ (cf. dostojno), (Tpeóo-BaTb potrzebować, żądać, BbrrpeóOBaTb, H3Tpe6oBaTb żądać ; Eccl. nOTpeÓJiaio oboleo, depravo ; noipeóOBaTe^b-Hbiîi abusivus) ; potrzeba jest, potrzebno jest; ift 11Ö* tldgr man Dat «on notait, (cf. derm. barbeu, bebürfcn, blirfcn ; Gotk. tharban , thaurban ; Svec. trafwa ; Anglos. thearfan; cf. noslr. dobry). Dziś, gdy częstuje, albo daje chleba, Pytaj się pierwej, czego panie trzeba? Bratk.

XOJIOCTHTL , OXOJIOCTMTb, XO-

R 3 b. Pokazuje się , gdy nie trzeba , gdy trzeba, nie widać go. Cn. Ad. 885. Trzeba mi cię trochę na słówko, paucis te volo. Cn. Th. 1158. Ani ja mam złota, ani tobie 'trzeba. Prot. Jat. A 2 b. (potrzebne). Ładna i grzeczna , trzeba, żebyś ją poznał. Teat. 19. c, 62. (życzę ci, warta). Zdobić społeczeństwo nic jest dosyć, trza nad to dobroci. Zab. 9, 113. Zabi. Kiedym zdrów, wody zażyję i chleba, O jakoż wielu rzeczy mi nie trzeba.

Pot. Syl. 27. Ej nie trzebać , mówi doktor, a nadstawia rączki. Pot. Arg. 352. Nie wiele mu trzeba, przestaje na leda czym , skromny w życiu. Cn. Th. 537. — g. Trzeba , tak wypada, tak wypadało, muffett. Trzeba, żebyś jutro u mnie jadł obiad, mam gęś tuczną. Teat. 30. c,

25. bu muß morgen bety mtr effen. Zawsze wprzód biegła suczka przed panią , trzeba było być wszędzie bestyjce.

Zab. 9, 275. upierała się być wszędzie, fte mußte flllent*

Dnlbetl rnlt fmtgeDeu. jednę tylko żonę miałem, i tej trzeba umrzeć. Teat. 26. d, 3. zdarzyło się, że umarła, unb and) ble mußte fterben. Tej kobiecie trzeba się we mnie zakochać. Teat. 30, 36. trafiło się, że się zakocfiała, iufalltfl rourbe fte tu mtcD oerltebt. Observ. in vulgari narra-tione trzeba saepenumero superflue usurpatur, semper vero significatu eventus alicujus. — $. Aliquando trzeba omis-sum subintelligendum. Myśli sobie, mnieć tam być, by najtrudniej było. Rej. Wiz. 177. Trojańskie miasta w popioły obrócił, 1 teraz się bać, aby czego złego Moc nie zrobiła boska gniewliwego. Bardz. Trag. 574. Drżeć mu się przez skały, Kto chce na górze pięknej stanąć chwały. Nar. Dz. 1, 65. trzeba, potrzeba, wypada, muß.

Pochodź, potrzeba, potrzebny, potrzebność, potrzebować, wypotrzebować ; Trzebnica.

TRZEBIĆ, *TEREB1Ć niedok., utrzebić dok.; (Carn. trebiti purgare; Vind, triebiti, istriebili, potriebiti * chędożyć, sprzątać; Croat. trébim expur go, perpurgo, secerno, raz-treblyùjem segrego, sejungo ; treblenye * wybrakowanie;

Rag. trjêbiti, otrjêbiti purgare triticum, herbas, raztrjê-biti complanare, raztarbùsciti exenterare; Bosn tribiti pr/r— gare, rastribiti sejungere, rastrribusciti exenterare; Ross.

TepeóuTb, TepeóJiK) targać, rwać, HaTepeÓHTb , Haiepe- ✓ ôiHBUTh natargać, orrepeÔHTb, OTTépeôJHBaio odtargnąć, odczesać len, orpeóHTb, orpeôjflîb okrzesać drzewo, macicę winną, ociosać, npoTepeÓHTb, npoTepeó^HBaTb kiewnego obrządku, n. p. chrztu, TßHEiupe bałwochwal-przerywać rośliny, plewić, noiepeÓHTb, noTepeÓJHBaTb    nia, bożyszcze, YHCTHieAh [cul tor 2j, kapłan, młCTHTeab-

potargać, nepeTepeÓHTb, nepeiepeöjHBaTb przeskubać,    ctbo kapłaństwo, cf. trzewa). TRZEBIEŻ, a, m., czy-

Tarty gościniec, utarty, torowany, ein glatter gebahnter ebner 2ßeg. Oto masz świeżą drogę a tarty gościniec do nieba. Hej. Post. B 3. — Trzeć len, konopie, miądlić , Boh. drhnauti, dhrl, drhnu; Sorab. 2. tariisch ; Vind. treti, terem, ben $lad)ê ober £attf bredjen. Sposób mią-dlenia czyli tarcia konopi na tarlicach. Jak. Art. 3, 219. — ‘Trzeć zboże, apud veteres , e. gr. Judaeos, Romanos, młócić zboże, baê ©etreibe brefdjen, (bep ben SUten), tri-TRZEBNICA, y, i , îrebnij), miasto Szląskie w xiestwie    lulare. Nie zawiążesz gęby wolowi trącemu na bojowisku

szczenię, n. p. gruntu, karczowanie, czyszczony grunt, karczowisko ; baê fReinigen be3 (Erbbobettö, baS fRoben, 3lu3» roben, ein fRobeplafj. Dobra z lasami, trzebieżom, wygonami etc. Ostr. Pr. Cyw. 2, 432. Jazygowie do uprawy roli przywykli, oczyścili nowo swoje''siedlisko przez trzebieże puszczy, i w pelisty a żyzny kraj zamienili. Nar. Hst. 2 , 326. Jeżynka rośnie w zaroślach i na trzebię-' żach. Jundz. 271.

Oleśnickim z opactwem bogatym. Dykc. Geogr. 135. Gdy    zboże twoje. W. Deut. 25, 4. Wóz młócący ma zęby

pytał Henryk xieni Petrucyi, trzeba - li czego więcej    trące. W. Jes. 41, 15. — §. Trzeć piłą drwa, żelazo;

do klasztoru, odpowiedziała z Niemiecka: trzeba nic, a    fügen, feilen. Cn. Th. 1152. Młynarz ma tramów przyczy-

zląd miasto Trzebnicą przezwano. Biel. 117, [cf. trzebić    niać, kędy jest tracz, gdy czas tego aby obecnie tarł.

2]. TRZEBNY, a, e, ‘TRZEBN1E adverb.; Eccl. TfuiKhin»;    Haur. Èk. 41. — g. Fig. Kto chce, niech pysznych pa-

potrzebny, nbtlńg. Zono biesiad nietrzebnych abyś zanie-    łaców trze progi. Zab. {, 111/ Nar. wycierać, wydeptać;

chała. /'apr. Fizyk. B b. Trzebnie rąk a uszu, t. j. słu-    abreiben, abtreten, abmejjett. Syrach ‘poranić się radzi nam,

chać a czynić, a nie próżno mówić. Eraz. Jez. E 3.    i drzwi mężów rozumnych progi nogami naszemi trzeć,

potrzeba.    Smotr. Apol. 1. — Fig. transi. Jużby tajemnica to nie

TRZEBULA, TRYBULA, TREBULKA , i, z. ; Boh. trebule,    była, coby się tarło o uszy pospolitego człowieka. Hrbst.

kerbljk ; (Sorab. 2. Tróbule miasto w Luzacyi); Carn.    Art. 54, (cf. tarkać co czym). — §. Trzeć co drobno,

krebuléza ; Vind. krabiliza ; Croat. kerfulicza ; /Jung. tur-    rozcierać; flctn reiben, jerreiben, (ob. Zetrzeć dok.). Ma-

bolya ; Ross. nepóejb, neipyniKa Aiinaa, BeHepimt rpe-    larz trze farby i pęzle gotuje. Jabł. Tel. 513. — §. Trą

ÓGHb; rodzaj rośliny, scandix, Werbel, znajduje się w    się ryby, ikrzą sie, bie $tfd)e Icicfyeit; Sorab. 2. schtri-

ogrodach , ma zapach anyżowy. Kluk. Dykc. 3, 57; na-    schowasch , żerknusch, nerknusch; Carn. derstim; Slav.

leży do ogrodowin, których się i ziele i liście zażywają.    riba se rnersti ; Hoss. nbpiiTbCH, o śledziach HapocTOBaTb.

Kluk. Rośl. 1, 218. Crese. 246.    Ikrę w pewnych czasach wypuszczoną ryby samce mle-

TRZEĆ, tarł, trze, trę cz. niedok., ‘Cierać contin. ; Boh.    czem upładniają. i to zowiemy tarciem się ryb. Zool.

tru, trjti, trel; Slov. trjti, tru, utjrśm, (téradlo , trelee    174, Carn. lèstenje, baö Seiten, ftifdïleicben. Tarcie, jest

raszpla) ; Sorab. 3. tresch ; Sorab. 1. fruwam, (truwadné    to ów czas, kiedy ryby ikrę wypuszczają Kluk. Zw. 3,

rasilis); Carn. treti, teil,    tórem,    têrem, aram, reshnâm,    159. Tarcie    ryb w różnych miesiącach swoich. Haur.

ribam ; Vind. treti, terem,    brifati,    brifhem , ribat; Croat.    Sk. 140. —    §. Trzeć na co, nacierać na co, napierać

treti, terem, terlszem, tirati (ob. Terać, tyrać), ribati, się, gonić na co; auf eimaś bringen, barauf befielen, bar* ribam, glodati, glodyem,    (cf. głodać, głodzić); Rung.    nad) ringen,    fircbeil, fragten. Niektórzy na to tarli, aby

töröm , lörsölöm, törlöm ,    teürni,    (törö : Croat. szteritel    przeciw przeciwnikom ostro postąpili. Biel. 670. Na sej-

» ścieracz) ; Dal. rakechem; Rag. tarti, trem, tarem,    mie niektórzy tarli na to, aby *rug między sobą uczyni-

tjèrati, (targliv, pritàrni sestilis) ; Bosn. terti, trritti, pro-    li. Biel. 344. /Przecz stoisz nade mną, Oczy mi zasypu-

trritti, terliçati, ( trięęe » otręby); Slav. terti ; Ross. Te-    jesz, trzesz na zwadę ze mną! Papr. Koi. C 2 b. Trzeć

peTb, Tpy, TpeHie, (TepaTb, nOTepaTb stracić, ob. Terać;    się z kim, walczyć z kim, mit einem fümpfen, fireiten.

Tepnyrb pilnik, TOpHHH gładki, utarty, o drodze; cf.    0 jako pożądany zawód, gdzie syn z ojcem trzeć się

tor, torować); Eccl. TfiUTH , Tpbito, (Tposrb, KOTOparo    będą, kto przed kim ma dobrodziejstwa wygrać! Gorn.

ntiMi HampaiorB) ; (Kat. tero ; Graec. retęco, rglßco-, Chald.    Sen. 218.

et Syr. jnn tera, diruit, “iHD sethor, destruxit; Arab. Pochodź, dotrzeć, docierać, natrzeć, nacierać, nadcie-■)*<n taar, percussit fus te) ; ocierać, pocierać, reiben. Osieł rać, natręt, natarczywy, natarczywość, ocierać, otrzeć, tarł bok po piasku    to lewy, to prawy. Zab. 14, 285.    otręt, obetrzeć; (Obotritae, gens detersa. Frenzei in West-

Trą się ptaki w piasku, volutantur    aves in pulvere. Cn.    phalen Monum. 2, 2413. [tu nie należy, Etym. bodry 2] ;

Th. 1222. Trą mu brzuch, jak szkapie na rupie. Rej.    odcierać, odetrzeć, potrzeć, pocierać, przetrzeć, przecie-

Zw. 0 b. Trzeć sobie oko swędzące Ross. KCHTb, uy-    rać, prześcieradło, przytrzeć, przycierać, rozpościerać,

Kiny. Wrzodów tarciem nie leczą. Zab. 7, 162. Tarcie    rozpostarcie, rozcierać, rozetrzeć, ścierać, zetrzeć, ścier-

bieg ciał zastanawia. Os. Fiz: 56. bie Sfteibnng, ba§ fRei*    ka, ścierw, utrzeć, ucierać, utarczka, wcierać, wetrzeć;

ben! Przeszkodę w biegu, tarciem nazywamy. Hub. Mech.    wątor; wycierać, wytrzeć, zacierać, zatrzeć-, tarcica, tar-

239. Jak. Mat! 4, 359 Ciało jedno o drugie tarte, za-    lica, tarlisko, cierlica, tarka, tartak, tracz, trociny, tyr,

grzewa sie. Zool. 12. Trzewik mię trze. Cn. Th. 1152.    1er, tyrać, slyrać ; — g. cf. etiam truć, trawić, cf. trocka.

gniecie, uciska, uwiera; reiben, munb refben, brfuïett. — TRZECH, ob. Trzy. TRZECHSETNY, a, e, Num. ord., ber Medic. Tarcie, fryxya ; bie fReibmtg, bie friction. Bierze    ©re^unbertfte ; Slov. tristi : Rag. tristöti, tristötni, (cf.

się rnultan, grzeje    się nad węglami    rozżarzonemi, i trze    'trójsetny). TRZECHTYSIĘCZNY, a, e, Num. ord., bet

się ciało. Krup. 5,    589. Kosztowme    tarcie zębów. Sienn.    Sreętaufenbfie; Boh. tfjtisycÿ. TRZECI, ia, ie, Num. ord.;

516. proszek do tarcia, ein SReibepufoer, 3a^npuloer. — Boh. et Slov. treti; Sorab. 2. tscheschi; Sorab. 1. tże-

cżi zecżi ; Cant. tręti, tręte ; Vind. tretji, tretki ; Croat. tre i; Bosn. trecchi ; Rag trecchi; Slav. trechi ; Ross.

2łerp«d)tung gegen ben britten £fieil ber grnd)te. Włoka pusta, którą dano z trzecizny abo kopczyzny orać Vol. Leg. 5, 50. Jedni chcą trzecizny, drudzy czwarci-zny. Czach. Pr. 2, 6. Pam. 83, 2, 69. Szczerb. Sax. 156.

- 'zr*

TpeieM , TpeTiil; Gotli. thridja ; $ e ro. dritta , dritto ; £)tb frie b. thritta; Anglos. dridda ; 9îteberf. brübbe; Holi. derde, dryde ; Angl. third; Wallis, thryttid ; Svec. tredje ;

lyrea. Ursin., Hartriegel, SDînnbfmlj. Trzemcha, porraceus. Mącz. TRZEMUCHA, leśny czosnek, bulbus. Mącz. ; Ross. »iepeMHua, itepeMuia ; allium ursinum, 23ärenlanc|. TRZEM-DAŁA, y, z., ziele, polej Włoski, dyptan fałszywy, pseudodiclamnum. Ursin. Syr. 108. Sienn. 52. faljdier ®iptam.

Isl. thridie ; Graec. tgnog ; Lat. tertius) ; po drugim na- TRZEMCHA , y, i.; Ross. nepeMyxa ; (cf. czeremcha), phil-stępujący ; Germ, bei* ©ritte. Z źle nabytego ledwie się trzeci dziedzic radować będzie. Kosz. Lor. 151. (źle nabyte, prędko odbyte). Dzień trzeci i gości i ryby brzydzi. Rot. Arg. 175. Gdy trzeci raz konie zęby zrzucają, nowe nastające zowią zęby trzeciej trawy, gdyż w ten czas koń trzyletni bywa. Cresc. 514. Trzeci raz, potrzecie, Vind. tretkifzh ; Ross. Tpenmno, Tpeitmefo, Tperie. TRZEPAĆ, trzepał, trzepie, trzepię cz. niedok., strzepać, Trzecia część czego, ob. Trójka czego, trzecizna ; Rag.    wytrzepać dok.; Boh. trepati, potrepati, trepiti retexere,

trechîna; Croat. tretina ; Ross. TpeniHa, (TpeniHU mo-    trepenj fimbria; Carn. trepâm exlendo, aequo Iota; Rag.

dlitwy trzeciego dnia po śmierci zeszłego; Rag. trecchja    trepatti nogami * tupać; (Rag. streptjelti, treptijm tre-

terza , una delle ore canoniche » tercya). Co trzeci dzień,    mo, ob. Trzpiotać) ; Ross. ipenaîb, Tpeiuio, noipenaiŁ ;

(ob. przez dzień, przezedni). Dziś trzeci dzień Ross.    (cf, Lat. strepere ; cf. Graec. xginos verto); prętem ude-

TpeTieB04nnuiniM przedwczorajszy, TpeiLHi’OAHH, vulg. Tpe-    rzyć, głośno bić; Carn. guliti, gulćm, Ropfeit, auâflopfeit

TŁGB04HH przedwczoraj, onegdaj, ongi. (Slov. tretóslow-    mit einem Stecfen. Wytrzep'suknie. Tr.—Trzepać kogo,

ka , tretópredzadna słówka przedostatnia sylaba, trzecia " bić go, ćwiczyć go, chłostać, 'merskać, obkładać; eitteu od końca). Trzecia, teil: godzina, bret) U (Ir. O trzeciej    fcfylagcn, pcitfcben, bnrd)fli>pfen, anSprngeln. W podeszwy

przyjdę. Już trzecia biła. TRZEC1ACZKA, i, z., gorączka    wnet trzepią korbaczcm. Paszk. Dz. 50. Już się dziś z

trzeciodniowa. Spicz.    53. Sienn. 584. et    40.    Perz.    Lek.    ciebie    naśmiano i grzbiet strzepano. Past.    Lid. 131.    Nie

45, tereyana; Sorab.    1. cżetżohdneyska ;    Rag.    groznizza,    wziął    nieprzyjaciel góry, owszem dobrze    strzepali    mu

b(l£l breptägtge lieber. TRZECIAK, a , m., Astrol. Czasem    skóry. Biaiob. Odm. 26. Bez winy go zła fortuna trzepie,

się oddala księżyc przez trzecią część nieba, a to zo-    Pot. Arg. 27. (chłosta , prześladuje). — Trzepać, klaskać,

wiemy aspekt trzeciak. Sietm. 423. ber britte Slfpect.    klaskając uderzyć; îlatfcfyenb jd;>Iagen, flatfdjen. Rączo ciała

Słońce z Marsem trzeciakiem na się poglądają, albo słoń-    strzepawszy dłoniami Wskoczył w głąb wody. Otiv. Ow.

ce w szóstaku. Syr. 116. Mon. 67, 444.    Miesiąc w    trze-    155.    Pełne ducha i nowej nadziei, trzepią    skrzelami    pod

ciaku ognistym, t. j.    w skopie abo we    lwie.    Syr.    155.    wodą    Napu. Tward. Daf. 2.— Trzepać,    klepać, brzą-

(Vind. tretnik * marzec ; Croat. tretjak trimus, tertiarius ;    kać; Rappern, lärmen. Młyn wietrzny, chociaż nie ma co

Bosn. trecjak triennis; Rag. tretfik < trzecia kwadra xię-    mlćć, trzepie. Zab. 15, 219. — Assimil. Chłopca przez

życowa, trechjâk triennis, trecchjâk, trechjorodni, trec-    siedm lat bawią samą gramatyką, którą jako papuga

chi sijn * trzeciorodny, tertio genitus). TRZCIAKOWAĆ cz.    trzepie bez rozumu. Opal. Sat. 66. klekoce, paple; plap*

niedok., po trzeci kroć czynić, tertiäre. Mącz.; Croat.    per», IjerfdjlWtterit. Jaka taka rozgadawszy się mocno,

tretim, junt brüte» male mteberfynbün. Trzeciakowanie, 1er-    trzepie, bluzga , co jéj tvlko wpadnie na jeżyk. Mon. 74,

tiatio. Mącz "TRZECIEGODNIOWY, TRZECIODNIOWY,    141. Trzepie to, jak pacierz. Mon. 76, 805. TRZEPA-

a, e, co trzeci dzień przypadający. Menińsk. 1,249. n. p.    CZKA, i, z., narzędzie od trzepania, eilt üßerfjctig Jltm

Trzeciodniowa gorączka, ob. Trzeciaczka, breptägig, ben    Klopfen, *)3ücf)en; (Ross. Tpenaana, Tpenaao cięrlice; Carn.

brüten ®ag gefallt^. Pamiątki za umarłe abo pominki trze-    trepavnik tudes lolricum, kijanka). Trzepaczka u introli-

ciodniowe, dziewięciodniowe czynimy, także czterdziesto-    gatora jest drewniana, do roztrzepywania sznurków do

dniowe i rokowe. Smotr. Apol. 147. w trzeci dzień po    okładki u    xiążki. Magier. Mskr. Trzepaczka na muchy,

śmierci, Hoss. TperniiM. *TRZECIODZIENNY, n. p. Na    oganka,    ein ftliegenmebel. Kiedy złej żony muchy niery-

znak trzeciodziennego z grobu powstania pańskiego. Pim.    chło ominą, Zażyj trzepaczki na nią, od tej muchy giną.

Kam. 110. — $. Trzydniowy, breptägig, bret) ©age^ alt.    Źegl. Ad. 172. Niewiesk. Trzepaczka arlekińska, leszczo-

Nie trzeciodniowyć szatan, ale dawny i zastarzały. Żarn.    tka; eilte Sjjntidje, 33ritfd)e. Ern. 812. Arlekin kuligowy z

Post. 245 b. (nie dzisiejszy, nie wczorajszy). — TRZE-    trzepaczką. Teat. 43. c, 61. Wyb. TRZEPIOTAĆ, ob.

CIOSTOPNIOWY, a, e, n. p. Trzeciostopniowa ściana,    Trzpiotać.    TRZEP1ETARZ, a, rn., 1) arlekin z trzepa-

szcściogranna, cubica, bte (jnbtcjapl. Ustrz. Alg. 2, 9.    czka, ber    23ritfd)meifter, Hanêwnrft. Tr. Trzepietarz wy-

‘TRZEC10TYDNI0WY n. p. targ, trinundinum. Urs. Gr. trzepa chłopca. Ern. 842. — 2j Trzpiełarz, ob. Trzpiot, 129, ®m)WOd)cnmarft. TRZECINA, y, z., trzecia część Trzepigroch.

włoki, ma 10 morgów. Łejk. ber brüte einer #nbe. TRZĘSAWICA, TRZĘSAWA, y, z., TRZĘSAWISKO, a, TRZECIZNA, y, i., trójka, jedna trzecia cześć, ein ©rit*    n. ; Ross. Tpacmia, pyneBHiia (ob. Rędzina), 3Mób, w

tel. Do tych pieniędzy dwie drugie trzecizny przyłożyła    Syberyi Tyn4pa ; — §. 1) ziemia trzęsąca się, bagnista,

Rzplta. Dyar. Gród. 295. Tertiarium, trzecizna. Mącz.    gdzie nogi zapadają. Dudz. 44. Trzęsawica, ługowisko ,

— Dzierżenie dóbr za oddaniem trzeciej części pożytków,    tonące a trzęsące miejsce. Mącz. bie Qttel'be (51 big.),

T R Z Ę S 1,0 N Y - TRZESZCZEĆ. 727

TRZĘSAWKA - TRZĘSI0G0N.

ber    fltHtpftger 33oben. Na trzęsawicaoh bywają różne trasoritek, ritotrasek; Slov. trasorîtka, trasoritek ; Croat.

krzaki,    a    zawsze wystawające gęste    pagórki, między    treszorepka, pasztirichicza ;    Ross. TpacorycKa, ry3Hita,

któremi    w    dołkach woda stoi. Kluk.    Kop. 1, 89, (cf.    rwurojKa, (cf.    gzegżołka);    motacilla, bte Sacffftelje. Ro-

kałuża). Stanął Szachmet na górze suchej, a niemal w    dzaj trzęsiogonów do rzędu wróblego należy. Zool. 229,

koło były trzęsawice; nasi rzucą się z trzaskiem do nich,    cf. pokrzywka, piegża , pliszka, słowik, królik, popek.

w.,

a o trzęsawićy nie wiedzieli; na którą gdy przyszli, po-    TRZĘS10NY, ob. Trząść. “TRZĘSISKRZYNKA, i,

więźli i z końmi. Biel. 315. Wielka liczba naszych w    złodziej, rzezimieszek; eilt Seutelfcffnetber, $(lfłenau31eerer,

przepaściach ponurzona, w trzęsawach grób znalazła. Nar.    ®te&. Tu legł niegdy piwowej od chorągwi ciura Misterny

FIst. 3,    353. Holenderski kraj na trzęsawiskach założony.    trzęsiskrzynka.    Kchoiu. Fr.    147. TRZĘSĘ!, a, ie, trzę-

Leszcz.    67.    120. — Fig. Fundamenta    nie na chwiejącym    sący, fcffuttelnb, beutelub. Trzęski rydwan. Nar. Dz. 2, 72.

się trzęsawisku zakładajcie, ale na opoczystej skale. TRZESKA, TRZESTKA, ob. Treska, Trestka, sub Treść 2.» Leszcz. 67. 3. — Aliter: Przez takie szczęścia trzęsawice. '"TRZESKTAC, ob. Tresktać.

śnowy ström; Slov. treśne, cereśnć; Sorab. l.tżeschna; Carn. zhesna, zhęshna; Vind. zhrefhna, zhriefhnja, zhre-fhnu drevu, zhriefhna ; Croat. chréssnya, chresnya, chre-shnya, krischya; Dal. czrisna, esriscnya; Hung. tsere-sznye , tseresnije , cheresnije; Rag. trisegna , krieseja ; Bosn. srisegna, serisegna, criscgna, kriseja; Slav. trishnja, trishnjovo dêrvo; Ross. nepeuma; Eccl. npeuiaa; Obrb. $erfe; Holl, karse; Dan. et Svec. kirsebär; Anglos. cyr-se ; Gall. cerise: liai ciregia ; Angl, cherry; Lat. med. ciriegas ; Epirot. chierssy, kjerssi ; Lat. cerasum ; Graec. xégeterog; Pers. keras; Gera. bte fôtrfcffe ; a Cerasunte, Ponti civitale; (distng. wiśnia, bte ©Ctdjfel). Trześnia w południowej stronie kraju naszego dziko rośnie w mier-nćj wielkości; owoc mięsisty, soczysty, okrągły, w po-śrzodku nasienną pestkę mający; drzewo czerwonawe daje się przednie polerować. Kluk. Rost. 2, 46. Trześnie są osobny rodzej wiśni. Kluk. RgśI. 1, 118. Krup. 5, 65. Trześnie poziemne, wisienki, chamaecerasus. Ursin. 3ntergftrfd;ett. (Boh. chrupawka gatunek trześni większych, Çel$ftrfdjen Rag. hrustaviza cerasum duracinum, cf. śklan-ki). TRZEŚNlOWY, a, e, od trześni, ^trftffctt » ; (Boh. tresńowy; Slov. treśńowy, ćereśńowy; Vind. zhriefhnjou, zhrefhen ; Croat. chresnyev). Trześniowy ogród, Rag.

Groch. W. 298. trzęsienia, obroty szczęścia, koleje, TRZEŚNIA, CZEREŚNIA, i, i.\ Boh. treśne, stfeśne, tre-ntandjerlet) SBeribiutgen be§ ©IMS. — §.2) Trzęsawica, choroba, trzęsienie, drżenie członków; Ross. TpacytKa, baö 3łttcrn- itt beit ©liebem. Cn. Th. 1159. (Rag. trescglja-viza ; Eccl. TfiACiUtmp febra, ob. Trząsca). [Abowiem trzęsienie ‘trzasce z zimna pochodzi; ale trzęsienie 'trzęsawice z zemdlenia żył piętych, które żyły Łacinnicy nervös rzekają. Sienn. Lek. doś. 142. nerwowa gorączka,

Słeructtfteber. — §. 3) Trzęsawica, drżenie, ©djauer 2].

Będzie strach i drżenie wielkie na ziemi, i wezdrgną się ci, którzy ujźrzą gniew on, a trzęsawica je popadnie.

1 Leop. 4 Ezdr. 15, 56. Przypadł strach i trzęsawica na wszystek lud. 1 Leop. 1 Mach. 7, 18. (strach i bojaźń. 3 Leop.). — §. 4) Trzęsawica, TRZĘSAWKA, trzęsidło, eilte SiRcntrtbel. Tu przyczepia kwiatek, tam trzęsawkę, owdzie błyszczadła. Mon. 65, 610. TRZĘSA-W1GZNY, TRZĘSAWISTY, a, e, pełen trzęsawisk, trzęsący się nad wodą; moljrig, quabôig, fumpftfl ; -Ross. Sy-ber. TjHApflHbifi ; (Eccl. TpacaturmMM febrzysty). Zgnilizna bydła pochodzi z trzęsawistych i nizinnych pastwisk.

Wolszt. 126. Trupy w one przepaść trzęsawiczną prawie na samo dno wdeptano. Givagn, 555. TRZĘSĄ WIEC, wca , m., gymnotus elettricus, ryba znaczną moc elektryczną mająca ; ktokolwiek jej się dotyka, nadzwyczajne

czuje strząśnienie. Kluk. Zw. 5, 91. ber SiH^al, cf. drę- krjesciscte; Croat. chrćsnyische cerasetum. twik. (Dal. truszólacz suceussorins). *TRZĘŚBA, y, ż., TRZESZCZKI, -ów, plur., kostki małe drobne w stawie trzęsienie, bfl3 ©djüüeltt, 3Went, Sebeit. Co mor, głód    ręku, nóg, sesamoides. Urs., ossa minuta, quorum sonus

albo ogniowe przypadki Lub ziemna trzęśba połknęła obro-    audilur in tensione Cn. Ih. 1159. bie ©eleitfbchte, ©letdp

kiem. Chrośc. Luk. 220. — (TRZEŚĆ, oh. Treść). — TRZE-    Reine. TRZESZCZEĆ, -ał, - y, trzeszczę med. niedok.;

SĘ, ob. Trząść. TRZĘSIANKA, i, z., n. p. W niedosta-    Boh. tfesteti, praskati, (trestiti, ztreśtiti perturbant men-

tku siana daje się wołom wiązka trzęsianki, z żytnej,    tern, trestiti se furere, tfesteti szaleć, ztfeśtenec szale-

pszennej i jęczmiennej słomy. ‘Kluk. Zw. 1, 218. mierz-    nieć); Slov. treskäm ; Vind. brasketati (cb. Brzask), ster-

ESŁ.

wianka do potrząsania, ©cfyiitt rob. TRZĘSIDŁO, a, m„    kati (ob. Sterk), krefhpetati, (cf. chrościć) ; Croat. ztre-

TRZĘSIDEŁKO, dem., 1) trzęsące się, drżące i błyszczące    szkavam * policzkuję    ; Bosn. trisetiti fulgurare, (ob. Trza-

piększydła, n. p. na głowach damskich; gltnbcr, §litter,    skać, trzaskawica) ;    Ross. TpecHyTL, TpemaTt, npoipe-

3ittenmbel. Te kwiatki', te kosztowne fraszki, te trzęsi-    maTb ; Eccl. Tpemy    ; (cf. Craec. tçiÇm; Germ, trogen);

dła, Niech mi się godzi spytać, na kogo są sidła? Zabi.    — tarkot wydawać,    fnaftew, prajfeln, raffeln. Ognie smolne

Fir. 51. Te ich trefienia, te pudry, te muchy, te trze-    po rudach i hutach    trzeszczące. Kulig. Fier. 314. Dę-

sidła , na błaznów sidła. Pot. Syl. 31. Tward. Pa$q. 48.    bowe drzewa trzeszczą. Torz. Ski. 45. Ogień tylko coś

Wymyślne mody, Paryskie fryzury, Co pióra dadzą, co    trzeszczy przy twardej wątrobie. Bardz. Trag. 519. d

trzęsidła, kity ? Takież koń z fioków może mieć zaszczy-    329. Z wielkim trzesczczeniem ogień zaraz z rózg suty. Mon. IZ, 111.— 2) Botan. Trzęsidło, tremella, ro-    cbych wzniecony. A. Kchan. ^197. Trzeszcząca szruba

dzaj krytopłciowy, tu należy Gnojnica, Judaszowe ucho    przykre gdy skrzypy wydaje, Ze ją tyka mój ucisk, bo-

etc. Kluk. Dyko. 3,120. TRŻESIENIE, ob. Trząść, TRZE-    lejąc wyznaje. Toi. Saut. 100. Liny galerne trzeszcząc,

SIOGON, a, m., TRZES10GÔNEK, nka, m., dem.; Boh.    od wiatru tąrkocą. Otw. Ow. 452. Trzeszczą liny u ma-

panu

i rzemyka u trzewika rozwiązać. Biat. Post. 56. Nie go-

Vind. zhreulni, zhreularski ; Bosn.

Trzewi-

sztu, rwie żagle wiatr szybki. Pot. Pocz. 87. Gdy się dom obalić ma a trzeszczy, prędzej z niego uciekają. Sk. Dz. 571. Pod prałatem krzesło trzeszczy. Psalmod. 85. Złamane drzewa trzeszczą, tu koń zdycha, Rycerz od koni podeptany wzdycha. P. Kchan. Jer. 191. Z cięciwy lekko spuszczonej, wolne chlustanie, z słabego nabicia ruśnicy, lekkie i małe bywa trzeszczenie. Sak. Probl. 63. — Fig. A mnie aż głowa trzeszczy, co o was radze. Mon. 07, 148. ledwie nie pęknie, ber Śtopf möchte mir berfteil. Az mi w głowie trzeszczy, gdy sobie myślę, co to z tego wyniknie. Teat. 29, 61. Od jej gdakania w głowie mi trzeszczy, i w uszach gorąco. Teat.

42. d, d. Tę sprawę tak zamatwali, że mi aż łeb trzeszczał. ib. 43. c, 8. Wyb. — Aliter: Trzeszczeli nie dawno na książki mądre o skutecznym rad sposobie. Mon. 65, 358. wrzeszczeli, krzyczeli; fcfyrepeit, Idrmeu. Niech tu nikt na to nie trzeszczy, jakobym ja królów równał z bogiem. Mon. 73, 385. — Aliter: Osieł wilka ujźrza-wszy ucieka, szpetnie wrzeszczał, a pośladkiem trzeszczał. Kosz. Lor. 91. (popuszczał, popiardował).— Prov. Słuchajże mnie, wszakżem ci nie trzeszczał w łaźni. Rys. Ad. 61. grzeczniem się zachował.

Pochodź, sub Trzask.

TRZEWIK, a, m., TRZEWICZEK, czka, m. , demr, Sok. strewjc, strewjcèk , trewic, strewijc; Slov. śtfewice; Sorab. 1. czriy, cżiri, cżriwik, cżirwik, stupen, ( cf. stopień); Sorab. 2 zrej, zrew, zrewik; Garn. zhęvl, * ab inlestinis animalium s. chordis, quibus soleas in superio-ri parte pedis veteres Slavi colligabant» ; (Carn. zhevlar » szewc, ’trzewicznik); Vind. zhrieul, zheul, zhreul, (zbrieu-lar, zheular, fhufhtar « szewc; zhreularski hlapez « szewczyk;; Dal. czrev , chrevlya, posstol, (ob. Postoły) ; Hung. sarur sarustka ; Rag. zrevglja, postoi ; Bosn. çrev-glje, çrevgliçe, postoi, posto , postolicch, (çrevgliar, postolar » szewc); Groat. chrevlya, czipelis, czepeliss, czepelish, czipelish, czepelissecz, zipelshi, (cf. czipël »goleń, cf. eew), sholen , postoi; Slav. cipele, cipeile ; (Ross. qepeBHKü , qepeBHqeKi» kobiecy trzewik, z wyso-kiemi abzacami, óauiMaKŁ, cf. baczmag) ; [Eccl. Ypiuuiic 2]; — §. 1) gatunek lżejszego obuwia, ber ©d)Up.    Widzia

łem trzewiki na jej nogach z paletkami. Teat. 24. b, 55. Trzewiczki nie z kordybanu, ani z atłasu, lecz szczerozłote ci daje. Groch. \V. 569. Trzewik chłopski, kurpie, Carn. opanka ; Rag. opànak, (cf. opiąć). Drewniany trzewik chłopski Vind. zokla. Trzewik futrzany wierz-chny, berlacz Ross. Kenbra. Wyższa skóra trzewika przy-szwa, nadpłat Vind. zhreulen glava, nadpłat, verboufs. Trzewik stary, zdarty, pochodzony Boh. śkarpśl, ( cf. skarpetki); Ross. otoiioks , OTonoqeKi. Obuć w trzewiki, beferen ; Vind. obzhreulati, pozhreulati, nazhreu-lati, perzhreulati, zhreule obuti. Szczotka od trzewików; Vind. fhzhet sa zhrieule, zhreulna fhet, bte ©d)ltl)« burfłe. Chińskie damy bardzo szczupłych używają trzewiczków. Zab. 7, 535. Tak chodzi , żeby trzewiczki jej każdy mógł widzieć. Mon. 65, 606. Rzemień od trzewików Ross. KJfouia. Jan nie sądził się godnym dzieneś mu i trzewików zzuć albo utrzeć. Cn. Th. 596. Wielka noga ciasny trzewik poczuje. Cn. Ad 648. Trzewik na nodze większy krok myli, a zaś ciasny gniecie. Mon. 68, 155. (Slov. Ne trefuge sa kazdâ obuw na ka-żdu nohu ; nie przypada). Trzewik mój nowy, gładki, a wszakże żaden nie czuje, gdzie mię ciśnie, jedno ja sam. Eraz.~ Jez. X 2. (Rg. Prov. Zalùdu ti je scirok svjet, kad li je zrevglja ùska ; Groat. zaludu ti je sirok szvét, kad ti je chrevlya uzka ; darmo, że ci świat szeroki, kiedy ci trzewik ciasny). I z trzewika za zdrowie ludzie piją radzi. Pot. Zac. 188. Pijanice nalewają sobie w *szko-pce i trzewiki." Gil. Post. 194. Chcesz, żeby się wróciły owe czasy, kiedy publicznie za zdrowie twej bogini z trzewiczka wypijano. Teat. 22. c, 31. Wzięli jej trzewiczek, i nim jej zdrowie spełniali. Teat. 10, 44. Teat.

43. c, 165. Wyb. Curcura, ten, który żonę miłuje, abo jej za trzewik zastępuje, bywa mówiono. Mąci. Trzewik, pantofel,, broń kobieca; n. p. Ejże, jak sięgnę trzewika. Teat. 43. b, 151. Wyb. Gorzej niż wszystko szkodzi ci miłości bogini, Bo ci nie da wyjść z pod trzewika. Chrośc. Ow. 113. (niewolnikiem-eś podwiki). — Dworzanin w łasce u pana, jest kotem na ledzie , a jeszcze w orzechowych trzewiczkach. Birk. Kaz. Ob. L 2 b. (w skorupach orzechowych na łapkach, ślisko stoi). — 2) Botan. Trzewik, Cypripedium, rodzaj rośliny; gatunek jeden jest trzewik trzewiczek, liluk Dykę. 4, 178. Jundz. 443. etu ^rfanjengefdjledjt, ftrauenfdjul) ; Ross. KyKyiuKiiHta canojKKH , óaiimaKH. TRZEWICZNY , TRZEWIKOWY , a , e , do trzewika należący , ©d)lil) » ; Sorab. 1. cżriyatć ;

crevgljarski ; Ross. óauiMauiHMH, uepeBtniHHfi. czne Subst. neutr., pieniądze na trzewiki, ©d)itl)ßelb. Co sołtan, pojmując żonę, daje jej, nie zowią oprawą, ale pakmelek, jakoby trzewiczne. Kłok. Turk. 188.

TRZEWO , *STRZEWO , a , n ; ( Boh. strêwn , stfjwko ; Slov. efewo , ćrewa, śtrewa , osnll, ( cf. osierdzie); (Slov. strewo » kiszka do jedzenia) ; Sorab. 2. eirowo , cżrowa , źiwotnć drób, cżrewa , kutwo, (cf. kutlof); Sorab. 2. zrowo ; Gam. zhevu, ziievèza , (cf. trebuh, tre-bushnèk abdomen)-, Vind. zhrevu, zhrieve , zhrieuje , zhrieva, drob, (cf. drób), (cf. Vind. zhrevu, zrevo, trebuh, tribuh « brzuch) ; Croat. chrévo . chreva^ votroba , utroba, vtroba, (cf. wątroba; cf. terbuh » brzuch); Bosn. çrjevo, çrivo , çrjeva, utroba, (terbuh, trribuh , tarbuk venter, 2) terbuh, utroba intestine); Rag. zrjeva viscera ; Slav. creva , drób, (terbu « żołądek) ; Ross, qepeßa, qpeBO brzuch; żywot macierzyński; [Eccl. Yfrr.KO 2|, (cf. TßtEii ofiara; pełnienie cerkiewnej funkcyi, n. p. chrztu, T|>n-eiii|I6 bożyszcze, ołtarz , TpT.r.Mimn* ; Ross. noTpeÓHwa agenda, rytuał; (Eccl. iiOTpT.r.tuiiiin. gatunek ciasta); cf. [Goth. hrëff 2] ; Gall. hreve; Ital. cireggie; Hebr. ke-rew, viscera)-, kiszka, cłu 2)arm. Trzewa plur., kiszki, żołądek , tłustość , plugastwo , błony, intestina , wnętrza , ba3 (Shtgenmbe, ©ebćtrme. Syr. 27, (cf. sprawa zajęcza, cf. trzebić). Strzewa dychające z wnętrzności bydlęcej Przegląda z dziwem kapłan. \A. Kchan. 89. Wieszczący z trzew , wróżek trzewowy, Carn. zhevagledz; Ross. qpe-

BOBOJuieôiiHKî, MpeBOÓacHHK-B, ÓacHonpeBHbift. Wieszczenie z trzew, Ross. npeBOBOJiueócTBO. Głowę barana i z nogami jego i strzewy zjecie. W. Exod. 12, 9. Ba w Wiedniu lub Paryżu zostawiwszy T'zowa, Próżne w trumnach tuîowy wożą do Krakowa. Pot. Pocz. 128. Splanchno-logia, nauka o trzewach. Krup. 2, 4. Kirch. 20. ‘TRZEWECZKO dem., Naprawowala baby, aby tak urzynaly trzeweczka, jakoby dziecię żywe nie zostało. Sk. Dz.

snost, tresvust, triesbost, stresnost, treslivost, triese-kost; Croat. tréznoszt; IJosn. triznost; Rag. trjêznos ; Ross. Tpe3BOCTb ; wstrzemięźliwość od pijaństwa , bie 9?Üdjtern|elt. Trzeźwość cnota ściągająca się do miarkowania wina albo picia jakiegokolwiek , którym sie upoić, może. Pelr. Ek. 56. W trzeźwości się kochaj, żadnej rzeczy nie pil, któraby upoić mogła. Sk. Żyw. 1 , 230. Czasem i trzeźwość, kochający, dla kompanii pozwala sobie więcej trunku. Mon. 67 , 95. Rej. Post. 3 e e 4. Obchodzimy dzień narodzenia pańskiego z czujnościami, (observ. Plural.), i nocnemi do zboru schadzkami. Gil. Kaz. B b 2 b.

237. (powrózek pepkowv, pępowina). TRZEWOWY ,

TRZEWNY, a, e, STRZEWOWŸ, STRZEWNY; Boh. stre-wnj ; Sorab. cżrowacżć , cżrownó ; Ross. TpeôymuHHLiîi, yTpoÓHMH , (ob. Wątrobny); kiszkowy, ®arm * . Garniec

trzevyowy, flakowy, do drobek bydlęcych , olla extaris. ‘TRZMIĆ med. niedok., utrzrnić dok. ; Boh. strmiti ; tkwić , En. Th. 186. Sopf gum    ftlecfjteben.    Dna trzewna. Sienn.    sterczeć; ÿmor    ragen, empor fiepen.    Nie darmo wielkie

159, Vind. zbrevna hudiza ,    derhaviza, skerueina, zhre-    skrzydła trzmią    na twoim    grzbiecie,    Dlaczego ich jednak

una grisha, Me ©«rmfltöt. Cierpiący dnę trzewną ; Vind.    nosisz, powiedz, proszę clę. Zimor. Siei 516. Kiedy

zhrevoboun , barmgicfytig. Żyły slrzewowe, venae iliacae.    co w ranie uwięźnie czyli utrzmi, że tego wydobyć nie

Krup. 3, 76. Arterye trzewne. Krup. 5, 41. Kiszka można, bezpieczno. Perz. Cyr. 1, 67. najdłuższa lub strzewna ileon, od kości strzewnej tak \. TRZMIEL, a, m, ‘[CZM1EL 2], apis terrestris ; Rag. nazwana, hrup. 2, 59.    starmêgl ; Vind.    ropenza,    roparniza ,    navratniza, bte <pnnt*

TRZEJ, ob. Irzy. ^    tltcl, dśrbfnene, gelbbicne;    gatunek pszczół kosmatych, w

i RZEZ WY, a, e, FRZEZWO adverb.\ Boh. strizwy, slrjzli-    lataniu brzęczących; mieszkają w ziemi w małej gro-

wy ; Sorab. 1. trozbé ; Garn. tresl, tresiiv, tręsn, strei-    madce; wosk i miód podlejszego gatunku. Zool. 1.28.

sju: Vind. triesen , slresen , tresliu , triesek, triesbig;    (dislng. trąd, truteń). Trzmiel bojażliwy. Smotr. Lam. 25.

Groat. trćzen ; Rag. trjeezan ; Bosn. trizan ; Ross. Tpe3- 2.‘TRZMIEL, TRZMIEL, a, m., TRZM1ELINA, TRZMIELINA, bcicb , Tpe3Bbin, Tpe3BT>, TpeoBeHHUH, (cf. rzeźwy) ; [Eccl.    y, i., evonimus, gemeiner ©pinbelkum, ^faffen^olj, Pfaffen*

sobrius 2]; wstrzymujący sie od pijanych rzeczy,    Çütleitt ; Boh. brslen ; Ross. BepecKaeKŁ; krzew miernej

nie pijany; nudjtcnt, niefyt triUtfcn. Trzeźwiem być, jest    wielkości, kwiatki na kształt parasolików, z których ronić nie pić, czymby się zagrzał człowiek. Petr. Hor. I D    dzi się mały owoc rogaty czerwony, na kształt ksieże-

„    2 b. Zawżdy mamy trzeźwiemi być, w mierności pić.    g0 biretu. Kluk. Rośl, 2, 59. Gresc. 470. Syr. 557.

Kanc.Gd. 226. Po trzeźwiu, na trzeźwo, ( cf. na czczo) ;    TRZMIELOWY, a, e, 6ptltbel * ; Boh. brslenowy. Drze-

bet) mcdjternem SUittt^e, nüchtern. Jak wiele po pijanu bro-    vvo trzmielowe jest twarde, bladożółte, do drobnych ro-

ją.

czego się na trzeźwo wstydzą. Pilch. Sen. list. 2,    bot tokarskich zdatne. Szewcy najwięcej wypotrzebują

566. Najpoczciwszy człowiek to po pijanu uczyni, cze-    na ćwieczki; węgiel z niego upalony dobry do znacze-

go najzłośliwszy nie odważyłby się po trzeźwu pomyślić.    nia. Kluk. Rośl 2, 59.

eon. 68, 96, Sfor. 60 stfjżHwi no srdci mi to M opi- TRZNAĆ jeintl., popuścić, strzyknąć z stolca, raptem lému na gaz,ku w,puknę. Takie), przypadków w.ele się f -d>ć ei„c„ tänM„ unb    foÿrçn ,affen.' Na

trai.a n.etylko po pijanu, ale tez po trzezwiu. Per. Ek. l0 dłiad. Nio wielka „ec mjJa pani ie trzne w m.

79. O czym człowiek po trzezwm ani pomyśli, to *    p .    , ą a r

TRZNADL, TRZNADEL, a,

m. ; Boh. strnad, strnadek ; Slov. strnâdka , śtrnadel ; Sorab. 2. tschnarl . schnarl, knadż; Sorab. 1. sknadż ; Carn. sternad ; Vind. sternad; Croat. zternadka; Slav. stêrnadica ; Ross. iKMoptmiHKTi (podróżnik), npocHHKa (prosianka), neenamea (cf. piasek), HBoara , (cf. wywielga) ; emberiza ßava Klein-, ptaszek wielkości wróbla , koloru żółtawego. Zool. 220, ber ©olb* animer. ‘Sternale zielone. Haur. Sk. 287. Trznadle strzykały. Banial. Job.

wszystko upiwszy się popełni. J. Kchan. Dz. 196. TRZEŹWIĆ kogo cz. niedok., roztrzeźwić, utrzeźwić dok., roz-trzeźwiać , utrzeźwiać, pijanego znowu k sobie przyprowadzić ; Groat. trézvirn ; ( Vind. triesiti » umiarkować ) , einen Setrunfenen miotem madten. Nagłe niebezpieczeństwo często pijanego trzeźwi. Tr. — Omdlałego otrzeźwiać , orzeźwiać; einen Ohnmächtigen mieber ju ftd) brin« gen, ermnntern. Królowa wołała, żeby ją jak najprędzej trzeźwić ; rzucali się wszyscy, lecz nie tak prędko do-trzeźwić sie mogli. Nieme. Król 2, iAó. Jako ciało Chlebem bywa posilane, a wino roztrzeźwia serce, takci też TRZODA, y, ź., TRZODKA, i, i., dernin., trzoda owiec ciało Krystusowe utrzeźwia duszę smętną. Baz. Hst. 66.    etc., toż co stado, mówiąc o bydle;    Boss.    CTaHnua;

TRZEŹWIEĆ neutr. niedok , roztrzeźwieć dok., trzeźwić    eine £eerbe    ©^afnieh n. f. m. ; (Boh. trjda    klasa,    cf. rzęd;

się po pijaństwie, zbywać zarazy głowy z pijaństwa. Cn. Sorab. 1. cżróda « kupa) ; Sorab. 2. rédowina, (cf. rzęd); Th. 1160; Ross. Tpe3BHTbca, TpesBtro , nüchtern merben.    Carn. zhçda, kardèlu, obsol. zhreda ; Vind. zhreda , kar-

Z omdlałości k sobie przychodzić, »on einer 0^™#*    ńelu; Groat. cliredo, chreda, jata, (cf. jata); Hung. tsor-

mieber Jlt ftch fommen. TRZEŹWOŚĆ, ści, z.; Boh. strj-    da, serug,    (cf. szereg); Dal. staddo, kerdelo ;    Slav. sie-

zwost, strizliwost ; Carn. treslivost, treslost; Vind. trie-    pasha, (cf.    spasz) ; Ross. nepe^a; Eccl.    \grex 2],

92

Sitwnik Liniegt wyd. 2. Ton V.

rzęd , szereg, kolej, lepe^OBaTŁCfl z kolei lózować    się;    'TRZONOG,    ob.    Trzynog. 'TRZOPASZCZĘKI, ob.    Trój pa-

(Eccl. yp-sp m> cjjîKemH , ouepe4b diarium) ; c/'.    Lat.    szczęki.

‘cors, cohors , caterva ; cf. Germ. $cerbe, ©djaar;    cf.    'TRZOP, a,    m. ;    Boh. strep ; Boss. nepent ; Eccl.    Yfinin» ;

Chald. DTE? caravana, turmą). Trzoda owiec; Boh. braw, (cf. baran). Zostawił wielkie bogactwa, i czeladzi dostatek , i majętności w siadach wołów, w trzodach owiec bardzo wiele, 1 Leop. Jud. 8, 7. Tysiąc trzód i tyleż stad w paszach mu chadzało. Olw. Ow. 170.

Na rosislą łąkę chciał odchodzić z trzodką. Przyb. Ab. TRZOS, a, u, m., TRZOSEK, ska, ?»., dem.-, Ross. uepeci; 99. Trzodka młodociana. Groch. W. 59. Kościoł jest trzoda owiec , których pan Chrystus pasterzem. Kucz.

Kat. 1, 180. W zgodzie będzie mieszkać kania z gołębiami l trzody lwów żółtawych nie będą się bały. Lib.

Hor. 122. trzody owiec, bte ©cfjafyeerbcn, bie 6d)afe.

Alias apud oeconomos: Trzoda, xńz' è£o%i)vtrzoda świni, świnie; Croal. kerdelo , { cf. kiernoz),    ,

eine .Çeet'bC ©duc; Boh. ćerny dobytek, weprownÿ dobytek. — Fig. tr. Nie nowina mi bywała całe trzody nieprzyjaciół gromić. Boh. Kom. 4, 199. Widzicie sami siły moje, i dziatki, a kiedyż ta trzoda Wnuków mi i pociechy po nich doda. Ustrz. Troi. 142. TRZODNY, a, e, stadny. Mąci., Croat. chrćdni; Hung. tsordai; [Eccl, qpepwS, oucpepMH kolejny, na którego kolej); łpeerbe».

Baran trzodny. Sienn. 270. Przy owcach wódz trzodny, dux gregis. Zebr. Ow. 170. Pastuch trzodny, Croat. chredór; Hung. tsordapasztor.

‘TRZOGŁOWY, 'ob. Trójgłowy.

TRZON, u, m., TRZONEK, nka, m.

skorupa , ber ©ererben. Bóg ich jako swoje trzopu z gliny Garncarz, tak ich pokruszył w proch i odrobiny. Pot. Zac. 113. Glinęś stworzył z niczego jednym tylko słowem, Pojrzyj na trzop stłuczony grzechem Adamowym. Pot. Zac. 76.

Eccl. YßiCAhiiiiirL; (cf. Germ. ffrofjen) ; worek na kształt pasa, do opasania się pieniędzmi, Boh. nabriśek, (‘na-brzuszek ; Slov. opasek, (cf. opaska); bie ©elbfilfcC, bet* ©elbprt, ©elbgjirfd. Poszedł na wędrówkę, opasany sporym trzosem. Pot. Jow. 164. W drogę weźcie laskę tylko, ani mantyki , ani chleba , ani w trzos miedzi. Sekl. Marc. 6. Mieszkając na wsi dukatami punabijać trzoski. Zab. 11, 188. (ładunki). Chlubi się dumny, najeżony trzosem, Śmie gardzić temi, co trzosów nie mają. Kras. List. 2, 145. majątek, bogactwo, pieniądze; ©elb, Dietek tbum, 33ci'ini>gen. Więcej niż głowa z ręką, dokazują trzosy. Pot. Arg. 508, (cf. złota szwajca, złoty orzeł). Nie masz równości, kiedy nie równy trzos z trzosem. Jag. Gr. B 2 b. Zaleca mu się, a Irzoska w zanadrzu maca, jakoby go wyłudzić. Bej. Zw. 95 b. Rej. Wiz. 168 b. *TRŻ0S<ŁA plur.; Eccl. y|>łciw, lędźwie, uda, bte Senbctt. Uderzył nań, odwróciwszy oszczep, i przebił go przez trzosła.    Leop. Reg. 2, 23. Przebili go

w trzosła. 1 Leop.    Beg.    , 6. "TRZOSŁO, a,

Buris, krój, trzosło. Urs. Gr. 104. bcrô ^fïugfterà. Zbo-gaciwszysię, pogardził płużnemi trzosy. Pot. Pocz. 356. Kto wprzód osadził na wolności osła, Niż do lemiesza wprzężony i trzosła? Chrośc. Job. 155. Oracz gada o pługu z trzosłem , o lemieszu .... Rej. Zw. 6 b.

n. ;

dem.-, Boh. stren-

ka , nasadka (cf. nasad), nasadiśte, toporo, toporko, to-pufisko , (ob. Topor . toporzysko) ; Slov. porisko, rućka (cf. rączka), rukow'èt, (cf. rękojeść); Garn. toporishe , toporishaze , elze, heize, (ob. Jelca); Sorab. 1. cżrónki, dżerżel (cf. dzierżak), tżimadwo, rucżnicza; Sorab. 2. zronki, schalki; \ind. rozhiza , rug, heize, topar, topa- ‘TRZ0WA, ob. Trzewo, Trzewa. TRZP1ATAĆ , ob. Trzpiofać. rifhe, dershalu ; Croat. toparischc, dersalo, ruchicza, TRZPIEŃ, ia, ?«., spień, kolec u sprzączki, ber T)orn itt balangya ; Rag. korize; Bosn. korięe, drrisgjak , rucięa ;    einer ©djttaHe. Trzpienie do sprzączek wycinają z bla-

Boss. 4ep>KajKa, 4y>KKa, CTaóe.ib, (cf. ździebło) ; — g. 1)    chy stęplami. Os. Bud. 560. Kpcz! Gr. 1,’ p. 27. Con-

rękojeść narzędzia, ber ©fiel ait einem Snftnimeittc, ber    dilus, trzpień, oścień, kłykieć, guzik. Perz. Cyr. 1,149.

@rtjf. Trzonki u dłót, nożów, świdrów, bywają brzo- 1, TRZPIOT, u, m., trzpiotanie, trzepanie, klaskanie, sze-zow^e , klonowe. Kluk. Bosi. 2, 166. Trzonek u sierpa,    lest, szmer; baë ^laffcfieit, Śtlupfeit , ©dflagen, j. 33. mit

siekacza. Cn. Th. 1160. Mała łopatka złota, z trzon-    bcit jylügcllt, baé> ©eräiifd) ; Garn. trepęt tremor ; Vind.

kiera konchowym. Pam. 85, 1, 156. —    Hist. nut. Czym    trepetanje, trefenje, trefs    * trzęsienie ; (Croat. trepeta-

u drzewnych roślin jest pień, tym jest    u bdłów trzon.    r.ye * dżrenie, drgotanie);    Croat. strópot, ropot slrepilus ;

Kluk. Dyke. 1, 26. ber ©fiel, auf bem eilt 33il$ îvacffft. —    Bag. trepćt tremor , palpitation Bosn. trepet horror, pal-

§. Trzon, ognisko, na którym, się ogień pali. Byd. ber    pitalio ; Boss. Tpenorb drżenie. Samiec, kiedy przylata

$eerb in ber ^üc(|e. Korzeń ten z jajem na trzonie upie-    do tęskniącej zgrai *Alić odmiana, alić trzpiot wesoły

w.,

730

TRZODNY- TRZON.

TRZONOG - TRZPIOT.

czony, daj jeść choremu. Sienn. 48.— §. Trzony, TRZO-    wstaje. Gaiv. Siei. 584. — 2. TRZPIOT, a,

NOWE zęby, Boh. trenowni zubowć , lemennj , stolićka;    TRZPIOTEK, tka, m., dem., personif. trzepietarz, trzc-

(distng. trnowÿ cierniowy); Sorab. 1. cżronowcz, cżro-    pie co mu ślina przyniesie, lekkomyślny, lekki człeczek,

nowcze ; Garn. kotshnek; Vind. kotnik ,    koteflinik , (cf.    wietrznik , ein lei^ffinitiger    ©dfmä^er ; (Vind trep, tröpast,

kątny) ; Croal. kozhnik; Slav. kùtnij zùb    ; Eccl. upeHO-    trepez, trepei * blazgon ,    fircyk , głupiec). Pstrogłowy

BHhiii 3yóu, uepeHOBtie ; molares, bie Sacfenjćiljne, w sa-    trzpiot. Zab. 6, 8. Ja sama mówiąc prawdę, trzpiotów

mych kątach szczek osadzone, szerokie, pieńkówate.    słucham rada, Jest się zawsze dowiedzieć czegoś, gdy

Zool. 24. Kirch. 103. Wejch. 56. — Fig. Sam czas nad    kto gada. Zabi. Lir. 24. Słyszał tę bajeczkę od jakiego

moim dziełem wiecznotrwałym połamie swe trzony. Hor.    trzpiota. Boh. Kom. 5, 6. Z takim pędem' po ulicach

2, 199. Nar. — §. 2*) Trzonek, ptak, larus cinereus latali, jak trzpiotowie , t. j. petimetrowie w Paryżu czy-major, eine 91rt tum 3Bafferl)nfynertt, Tr.    nią. Mon. 68, 396. Ta panienka , widzę trzpiotek. Teat.

©tufcer inadjen. Jeżeli dawne wieki chciały nas mieć sta-tecznemi, dziś nawet starym trzpiotać się godzi. Teat. 22, 59. Trzpiota się i dziwnie stroi. Teat. 24, 71. Będziesz tańczyć, hasać, trzpiotać się. Teat. 33. d, 17. Bliższa już grobu, wiekiem swym sędziwym Przestań się trzpiotać między dziewczętami. Hor. 2, 109. Min. («ludere inter virgines*). Ją miłość młodą przyniewala Nota, Ze się jak koza koło niego trzpiota. ib. 110. — Trzpiotać med. absolute: Nie k temu oczy wzięliśmy z natury, By je powieką srom tłoczył ponury, Ale abyśmy tam i sam trzpiotali, I w to broni przystojność wglądali. Zab. 10, 591. Zabi, ( ironice). “TRZEPIOTOPIÓRY n. p. pieszczot, Zefir łaskotliwy. Zab. 10, 56. Koss., piórami trzpiotający, skokliwv, leidjt flaiternb. TRZPIO-TOWATY, a, e, —‘o adv., TRZPIOTKI WY, a, e, — ie, adv., TRZPIOTOWSKÏ, a, ie, lekki; Vind. norzhoviten, noroviten, flatterhaft, tttiubig, ftll|ertfcb ; (Sorab. 1. tżepotatć, tżepotacżnć drżący; Bosn. trepitiv tremulus ; Rag. treptiv ; Croat. trepitlyiv trépidas ; Ross. TpeneTHHH, drżący; Eecl. Heipenemo intrépide). Trzpiotowaty urazi cię. względu nie mając. Mon. 67, 48. Ucho ciekawe, przy języku trzpiotîivv'ym, jest dla roztropnych straszydło , które z daleka mijają, ib. 70, 589. Fircyk z uśmiechem trzpiotowskim. Zabi. Fir. 18. Wypada z pokoju po trzpiotowsku. Teat. 24, c, 57. Górka jego, trochę trzpiotowata. Nieme. Król. 1, 55, Min trzpio-towatych wynalazek i gorszącą zaletę przypisać trzeba w łeb postrzelonym świstakom. Teat. 6, 6. et 22, 102. TRZPIOTOWSTWO, TBZP10TALSTW0, TRZPJOTOWA-CTWO , a, n., TRZPIOTOWATOŚC, ści, z. ; (Vind. tre-pezhlivost = płochość , bojaźliwość) ; świstactwo, lekkość, wiercipiętostwo, wietrzność; Vind. norzhovitnosf, glatter-baftigfett, tninbtgeâ, letcbf|tmnge$ SBefen, ©tu^eret^, ©cbwatp bafttgfeft. Jakże to przykre są trzpiotowstwa tych młodych ludzi ! Teat. 27. b, 97. Wolałbym daleko stateczność, niż trzpiotowstwa tych postrzelonych mózgów. Teat. 27. b, 97. mieją, że wszystkich bawi ich trzpiotowstwo , opowiadanie historyek, co nikogo nic nie interesują, obmowa drugich a chwalenie się w każdej okoliczności, popisywanie się z swoją młodością. Teat. 27. b, 97. Przez różne trzpiotowactwa i okazywanie swoich dziwnych humorów, są społeczności naprzykrzeni. Mon. 71, 554. Trzpiotowstwa wstydzi się Francuz doskonały. Kras. Pod. 2, 231. Trzpiotowatość zawsze u starych w poniewierce. Zab. 14, 66. Umiem uczynić różnicę między nauką, polorem a trzpiotalstwem. Teat. 19, 12.

kształt trzpiota, wietrzny,

na

24, 141. Klo milczeć nie umie, słusznie go zowią 'trzepiegrochem. Pot. Arg. 426. ( trzpiotem ). TRZPIO-TAĆ , TRZEPIOTAĆ , TRZEPOTAĆ cz. niedok., trzepioce, trzepoce praes., trzpiota, trzepiota , trzepota, 'Trzpia-tać contin., Trzepiotnąć jednll. ; (Z?o/i. tfepetati se, trepe-tâm se, trepam se trepidare, palpitare ; Sorab. 1. cże-pętam, cżepecu, rcźepecu , tżepetam, tzepotam trepido, palpito , tremo-, Garn. trepetâti trepidare, tręplćti niestare; Vmd. trepetâti, trepetal, trepèzhem , trepetam , strepetati, obtrepetati, potrepetati * drgotać , drżyć , za-drżyć; Croat. trepèchem, trepetâti trepidare, ropöchem strepo ; Bom. trepetâti, darcJijatti od stracha trepidare, trepetâti, teptiti palpitare; Hag. trepetatti , trepjetti, streptjetti, treptijm palpitare, tremere ; Ross. TpeneiaTt * drzyć) ; skrzydłami trzepać, ulatywać klaskając, klepiąc skrzydłami; Croat. perhèchem ; Ross. BCTpenetiyTfcCfl, mit bcn klügeln fragen, flatfcben, fïattern. Szczygieł trzpiotał skrzydłami , i mocniej nad zwyczaj wyśpiewywał. Weg.

Alarm. 1, 237, Ty trzepieczesz skrzydełkami. Past. Fid.

151. W sidłach , które ptasznik fortelny rozmiotą!, Zrozumiawszy po sobie ptak, źe się umotał, Trzepioce. Zebr.

Ow. 209. Ptaszęta, gdy trzepłocąc usiłują z lepu się otrząść, wszystkiemi w nim lgną piórami. Pilch. Sen. gn. 520. W rychle ptak prawy trzpiotnął ; insonuit pen-nis. Źebr. Ow. 355. Ptaka 'trzpiatnienie. Chodk. Kost.

Wielo gadają, nic nie mówiąc; rozu-

TRZEP10TAĆ.

TRZEPIOTOPIÓRY-TRZUSNĄĆ. 731

32. (trzpiotnienie). Koło Prometeusza trzpiece wrona, klując go. Petr. flor. 2, R 2, (ob. *Wronolrzpiot). Ptaszę, kiedy się już bezpieczniej rozlata , To już i po wysokich drzewach sobie trzpiata. Rej. Zw. 7. Czarci ledwo usłyszą pobudkę łoskotną, Zdumią się i ku górze nagle skrzydły trzpiotną. Przyb. Milt. 17. — Similiter: Wyciągnął rybę na susze, i jęła trzepiotać przed nogami. 1 Leop. Tob. 6, 5. Mniema, iż pioruny włada, gdy pióro za czapką trzpiata. Dar. Lot. 15. szmerze, szeleści, rattfdjt. — De aliis rebus: Chłop znaczny na koniu, kiedy rękawy około niego trzpiatnją. Rej. Zw. 58. Włosy mają być nie zbytnie długie, nie mają po ramionach trzpiotać. Eraz. Ob. A. (ulatywać szeleszcząc). Widzi zmierzwione włosy, po szyi trzepiocące ; inorrMtos pen-dere. Zebr. Ow. 17. Srebrny ponlał na czele misternie przywity wstęgą, na niejże trzpiotał. Zebr. Ow. 246. —

Trzpiotać się*, rzucać się; ftd) ficnmt werfen, fjeritm fcbuU teilt, beuteln. Członkami wszystkiemi miocąc się, po skrwawionej trzepioce ziemi. Otto. Ow. 144.— §. Trzepiotać, drżyć, trząść się; bęben, jitteru, iappellt. Niebezpieczeństwa dalekiego mało się boimy, ale gdy bliz-kie . to już drżymy, trzepiecemy od strachu. Gum. Wl.

G b. — §. Transit. Trzepotać co, z trzepiotem obracać, 'TRZTACZKA [i, z., drystaczka, rozwolnienie; 2)nrd;jfall 2] ; mit ©erflufd) Ijerum treiben. Moc igraszek dziecinnych, n. p. Na piesze woda, a na 'jezne trztaczka. Rys. Ad. 45. tym wieczne burczą w ustach młynki, Tym z kijów wiatr TRZTĘĆ, żywe srebro, ob. Rtęć. TRZTYKAĆ, ob. Przytkać, trzepocze jaskrawe płacinki. Zab. 9,373. Ejs^ym.—Transi. ‘TRZUNAĆ nijak, jedntl., [rusk. truouty * trącić, cf. Ross. Trzpiotać, klekotać, lekomyślnic paplać, trzepać, trzy rpoHjTfc * dotknąć] ; n. p. Raną srogą zwątlonemu, w po trzy; Garn. berbrâm , plappern, leidjtftnnig febmafcen,    brzuch miecz ostry wtłoczył ; Trzunął w tym, i jelita na

Jjerfc(;afjett. Trzpiatacie, by szpacy na wsparze. Rej. Zw.    ziemię potoczył. Zebr. Ow. 506; prosiluit, runął, er

66. Trzepotać modlitwy. Tr. — §. Trzepiotać się recipr., fiel l)tn. _    ,

trzpiota lekomyślnego z siebie czynić, niestatecznością i TRZUSK, ob. Trusk, Irzask. TRZUSNĄC, TRZUSKAC, wietrznością narabiać; nunbbeutclu, jierum flattern, ben ob. Trzasnąć, Trzaskać.

732

T R Z U S T - TRZY.

TRZY - TRZYDZIESTKA.

WKA

‘TRZUST, a, m., n. p. Ścisnąwszy wpół dusi Antea samego , Nogę zaplótł, do trzusta szturmuje nędznego. Bardz. Luk. 67.?

TRZY, m. vir. TRZEJ; G. trzech, (cf. troje); Num. card. ; (Boh. tri, tré; Slov. tri ; Sorab. 2. tschi ; Sorab, 1. tźi, tźo, zi, zio ; Garn. triji , tri, tri; Vind. trye, try, triji ; Croat. tri ; Bosn. tri ; Slav. et Hag. tri ; Boss. rp« ; fart. tria ; Isl. thiyr ; Svec. tre ; Isidor, dhrie ; Otlfried. thri , dria ; 3Î i e b C r f. bree ; Golh. thri n, thri ns ; Anglos. drie , dreo; Holl, dry, drie ; Angl. three; liai, tri; Wallis, tri; Lat. très, tria; Gall. troi; Graec. tęsig, ZQĆa\ Bersie, thre, thri; Sanscr. [tri 2], trajam);— trzy, jednym więcej nad dwa, Germ. brep. Trzej noszą trzy żelazne groty. Miask. Ryt.

88. Trzej o jednym oszczepie. Cn. Ad. 1179. (na jednym zagonie siedzą). Nas było trzy sióstr, to nas nazwali trzy Gracye. Teat. 10, 62. Trzy rzeczy w szla-checkiem mieście naganne: dwór wyższy niżli kościoł, karcznpa okazalsza niżli ratusz, psiarnia budowniejsza niżli szpital. Rys. Ad. 66. Na raz zjedzą, coby mogli na trzy razy mieć. Seid. 111. Widziałem ludzi, którzy zjadali za dwóch, ledwie nie za trzech. Syxt. Szkl 265. Trzech królów święto, zjawienia, epifanii, t. j. owych magów, którym objawione było przyjście zbawiciela. Cer.

1.    197. szczodry dzień, bret) Słonice, ba3 3)rep » Sîônigê’ feft; trzykrólskie roki. Vol. Leg 7, 491 ; trzechkrólska rata. Sejm. Grodz. 2, 74. Trzykrólewska świecona woda ma moc do całego roku. Gil. Post. 214. — Na zawodniku siedząc, czeka, kiedy rzeką trzy, żeby poskoczył Gorn. Sen. 110. (po trzecie; abo : raz, dwa, trzy). — Trzy, immensit:, (cf. G allie, très - 5 prze - » arcy - , cf. Ross. n. p. TpeÔJaæeiiHLih 1res - heureux, cf. po trzy kroć szczęśliwy ; cf. Eccl. TpeoKanHHHH przebiedny). Liczba trzy podług nich jest zebranie całej natury. Boh. Dyab.

2,    256, cf. omne trinum perfectum; cf. Ross. 6on jiio-

ÔHT'L TpOMUy, 603Tj TpOHUbI 40MJ» HÖ CTpOHTCfl , Bî

TpoHut óort nouHBacTfc, (cf. trójca), alle guten $tnge muffen bret) fepn. — W istności bóstwa trzy osoby, trójca przenajświętsza. Karuk. Kat. 15 Klok. Turk. 166. Nietylko wielkim boga nazwać, ale po trzykroć wielkim. Sk. Dz. 735. — Skacze nędznik z dyabłem pospołu gdzieś na trzy skoki. Rej. Post. H h h 5. Na trzy zbyty. Zab. 6, 162. niezmiernie przesadzając, gar febr übermäßig, (ob. Zbyt, Zbytek). — Confusion. Trzy po trzy plecie. Teat.

33. c, 30. Wyb. troje niewidy ; ni w pięć, ni w dziewięć a nieprzerwanie wciąż; burd) etitanber tu einem fort, in beit £ag hinein. Natrętny prędzej wskóra, choć trzy po trzy plecie. Teat. 46. b, 56. Zwyczajnie paplocze trzy po trzy, a sama siebie nie rozumie. Teat. 53. c, 55. Nie z łaskąbyś odszedł od króla , gdybyś plótł dwie po trzy ; a u pana boga mniemasz, abyś leda jak sobie łaskę miał zjednać? Hrbst. Nauk. 63 b. (piąte w dziewiąte, quid pro quo). Prawią trzy po trzy czasem, aż złość człeka bierze. Mon. 70, 103. Bzdurzysz trzy po trzy. Teat. 28. b, 10. Acz z przyrodzenia miałby wymowę, przecię iż się onćj między ludźmi nie przyłożył używać, nieraz potknie się, ustanie, zmyli, splecie, tak iż gdy co będzie mówił, jakoby trzy po trzy bajał. Gliez. Wy ch. K 7. Nie

przykrzy się Waści trzy po trzy gadać, choć wszystkie słowa mimo uszu rnoich puszczam. Teat. 3, 96. Drwi trzy po trzy, jak w zachwyceniu. Obr. 42. Drwi trzy po trzy, konceptów cudzych zażywając. Opal. Sal. 188. Rys. Ad. 66. — Parvus numer us: I trzech groszy nie ma. Mon. 65, 91. Powiem wszystko w trzech słowach. Teat. 28, 34. I trzech zliczyć nie umie. Gn. Ad. 274. Teat. 27, 93. Jakoby trzech zliczyć nie umiał Cn. Ad. 1262. (wrzkomo nie umie). Nic wiedział, gdzie trzy; nie wiedział co rzec, nie był przy sobie. Cn. 'Th. er mußte meber au3, noch Ctn. Nicwiem gdzie trzy, aqua mihi hae-ret, tu źle a tam gorzej. Cn. Ad. 5. (ani mię tam, ani mię sam). Nie wiedząc gdzie trzy, zdycha, z lecem nie rozumie, Jak go podać lub przybrać, koni kizcić nie umie Faeton. Zebr. O w. 33 ; (quid agat ignarus). — §". Trzy drewna * szubienica , brr ©algen. Złodziej osądzony za swą na trzy drewna kradzież. Kulig. Her. 280. et 45.

—    §. Arith. Reguła trzech, gatunek proporcyi, w której z trzech wyrazów znajomych szukamy czwartego nieznajomego. Geom. 1, 165. Lesk. 2, 84. Die 3îegel be tri; trójlicz. Tr. ; Ross. TpoHiioe npaBHJO, soiotoo ripaBHJO.

—    j$. Herald. Trzy buławy, herb ; pas rycerski, na nim trzy lilie; do pasa dwie buławy u góry przypięte, jedna zaś pod pasem. Kurop. 3, 52. Trzy gwiazdy, herb ; księżyc rogami do góry a trzy gwiazdy nad nim. Kurop. 3, 53 Trzy kawki. ib. Trzy korony, ib., aerfdtiebctte 2Bap* pen. TRZY — , in compositis saepenumero tnulalur m Trój-, quod conferendum: n. p. TRZYBaRWISTY, ob. Trójbarwisty. TRZYCWIERCIOWY, a, e, dodrantalis. Cn. Th. 1160, brc^Ptcrtelig. Trzyćwierciomurołomny. Jak. Art. 1, 212, 2)rei)öiertelcartaunen. TRZYCZĘŚCIOWY, trienta-lis. Cn. Th. 1160. TRZYCZĘSTNY, trißdus. Muez., Ross. TpociacTiiMH ; Eccl. TpiwacTHuS, breptbeiltg. ‘TRZYDN1Ó-

i , 2., trzydniowy przeciąg czasu , triduum ; i)rep> tägige 3^1; Rag. tridni. Po Irzydniówce oczekiwania. Nar. Ust. j, 234. Ross. TpHApeBHOBüTb trzy dni bawić. ‘TRZY-DROŻE, a, 11., trzecb dróg rozstanie, trivium. Macz. ; Croat. troyputje ; Eccl. Tpenyrie, 4opora na Tpn CTopo-Hhi pa34’fcMK)maaCH ; rozstajnia potrójna, potrójne rozdroże, bretyfadje 2Bcgefd)eiDe, (oh. Trójdrożny). Herkules na Trójdrodze. Chodk. Kost. 25. TRZYDNIOWY, TRZYDZ1EN-NY, a, e, — ie adv erb., trzy dni trwający, lub co trzeci dzień przypadający, bïCijtügig ; Boh. tridennj, tretjdennj ; Sorab. 1. tżidneyski ; Vind. tridanski, triden ; Créai, tre-todnevni, trehdnevov; Ross. TpH4fieBHbiH. TRZYDZIEŚCI, G. trzydziestu , Num. card. ; Boh. tfidcet, tridcaterÿ; Slov. tricaf; Sorab. 1. tżiczetżi, zizecżi ; Sorab. 2. tschiżafoża , Garn. tridésçt; Vind. tridefet, trideisli, terdeisti ; Croat. trideszet; Bosn. trideset, tries, tridesti ; Rag. trîdeset ; Iridesti ; Slav. trideset; Ross. rpiunaTb, TpH4ecaTb; trzy razy dziesięć, breißig. Po ‘trzech dziesiąt lat. Dudn. 4 Ezdr. 10, 46. (po trzydziestu lat). Było tam około ‘trzech dziesiąt mężów. Radź. 1 Sam. 9, 22. (około trzydziestu). Trzydzieści kroć, trzydziestokrotnie, Vind. Łridefet-krat, terdeistubarti; Ross. TpH4iWTbK) ; Eccl. TpH4ecaTb KpaTb, Tpn/ecHTOryóo, TpiuecaTHawu. Trzydziestokrotny, ob. Trzydziestny. TRZYDZIESTKA, i, i., jedna trzy—

TRZYDZIESTNICA - TRZYLETNI.

T R Z Y L I S T N 1 K - TRZYMAĆ.

733

zi liëtni; Sorab. 2. tschiletni ; Slov. troroem, triroćm; Vind. trilieten, tri lćta star; Croat. tretjâk, f. tretjacha, (ob. Trzeciak); Bag. troljelni, trechjak; Bosn. trechjak ; Boss. Tpex.riiTHbiH, TpiwliTHWil ; trzy lata mający, trwający, co trzeci rok przypadający, brcpjä^rtg. ‘Troletne wwiezienie. Petr. Ek. ded. Cielica ‘trzecioletnia i baran *trzc-

m., sa-

dziesta część czego ; Vind. tridefełnizh, tridefetni diel;

Bag. tridesetniza ; (Croat. harmioza triresima, harmiczar tricesimalor) eilt (Trepfitgftel. Chcąc mówić ⁷/.in, mówię siedm trzydziestek. Jak. Mat. 1, 60. et I, 55. TRZYDZIESTNICA, y, i., tricesima, nabożeństwo trzydziestego dnia miesiąca odbywać się zwykle. X. Jusz., bte gob tebbtenftlicbe Setierltdjfeit ant brenjJigften 59hmatMage. TRZY-DZIESTNY, a, c; Sorab. 1. tżiczeterć; potrzydzieslny, trzydzieści zamykający, breijStg Ctit^altenb, Iricenarius. Cn.

Th. 1160. (Subst. Boh. tridcatnjk) ; Boh. tridcaterÿ; Vind. tridefetl’orten. Jedno ziarno przyniosło trzydziestny, a drugie sześćdziesiętnv owoc. 1 Leop. Marc. 4, 8. (trzydziestokrotny. 3 Leop.). TRZYDZ1ESTODZIENNY, a, e,

— ie adverb.\ Boh. tridcytidennj ; dni trzydziestu, bre»« tarn deskach trzyłokciowój trumny. Mon. 70, 598. fligtdgig. TRZYDZIESTOLETNI, ia, ie; (Boh. tfidcylety;

Vind. tridefetlieten , terdeistilieten) ; trzydzieści lat mający, trwający, breijMgjćtfjrtg. TRZY⁷DZIESTY, a, e, Ahm. TRZYMAĆ cz. contin., TRZYMYWAĆ częstl. ; Boh. drżeli \ ord; Boh. tridcaty ; Slov. tricati ; Sorab. tźiczelć, zi-źety, tżistoterne ; Sorab. 2. tschiżasti; Carn. tridesęte ;

Vind. tridefetni, tcrdeistni ; Croat. trideszétni, trideszèti;

Slav. trideseti ; Bag. trideseeti, - a, - o; Boss. TpH4C~

CHTbtfi, TpH4naTbiH ; po dwudziestym dziewiątym następujący, ber ©retfltgfte. Pożytek ‘trzydziesty. Sk. Zyw. 1,

327. (potius trzydziestny, trzydziestokrotny, btetjjtgfad)).

TRZYFUNTOWY ; Sorab. 1. troyohpuntak ; Vind. trifun-ten, trilibrast; Boss. Tpex^yiiTOBUH ; brcppffmbig. TRZY-GARCOWY, breptopftg. brep ®arnej$ enthaltenb, (ob. Garniec). “TRZYGŁÓW, ob. Trójgłów. TRZYGODZINNY, brep< fltutbtg. TRZYGRAN, ob. Trójgran. — TRZYGROSZÓW-KA , i, i., pieniądz, potrójny grosz wartający, eilt Sretp grcfd)enftü(f ; trójgroszniak. X. Kam. Moneta miedziana, trzygroszówki, groszówki, półgroszówki, szelągi. Vol.

Leg] 7, 451. TRZYGROSZOWY, a, e, n. p. Trzygro-szowa wina. Sekt. 19. za trzy grosze stojąca, tyle wynosząca, brep ©rofdmt betragenb. TRZYJĘZYCZNY⁷, trilin-guis. Cn. Th. 1161. brepjftngfg ; Sorab. 1. tżiyazekató ;

Bosn. trojezicnj ; Bag. trojezicni ; Ecel. ipea3tiliHbiH ;

Boss. TpexTni3tiqHbiH. TRZYKŁYKTY, tricondylus. Cn. Th.

1161, brepgelenftg (im fttnger); Vind. trikosten. TRZY-KORGOWY, a, e; Sorab. 1. tżikorcżne ; trzech korców-, brepfdjeffeltg. TRZYKROĆ, TRZYKROTNIE, po trzy razy, breptnal; Vind. trikrat, tribarti ; Boss. TpiiKparw, rpoe-KpaTno, Tpiim4bi; Eccl. Tpinpii. TRZY'KROTNY⁷, a, e;

Vind. trikraten, tribarten ; brepmaltg. Trzykrotna ilość, trinomium. Ustrz. Alg. 7. TRZYKSZTAŁTNY, ob. Trój-ksztaltny. TRZYK WARTO WY, a, e, n. p. Trzykwartowa miara, choenix. Cn. Th. 1161. brcp Quart Ijaltenb. blasze trzykwartowe. Torz. Skł. 105. 2)rewc|itartflafc[/en. *TRZY-KWART Subst., człowiek pewny mógł razem trzy kwarty wypić, i dlatego go trzykwartym zwano. Kosz. Lor. 117 b, Drepqitartfâttfer. TRZYKWATERKOWE flaszki. Torz.

Śkl 103. o trzech kwaterkach, non brep Quatiercbcn.

‘TRZY-ŁBY, oh. Trójłbisty. TRZYLEG1E, ia, n., triennium, Seit oon bret) Sauren ; Bosn. trogocje; Eccl. TpH-itiie ; Verb. rpio-bTCTByK), TpiwboTBOBaTH, no TpeTieiiy ro4y óbiTŁ ; Graec. tqistIÇoo , tertium annum ago. TRZYLETNI, ia, ie; Boh. trjlety ; Sorab. 1. tżiletne, tiżletużki,

cioletni. Budn. Genes. 15, 9. TRZYL1STNTK, a tyrium, rodzaj rośliny. Kluk. Dykc. 3, 52, storczyk ; Bag. tripàrstaz; Vind. zepetez, ©tcnbdmnri, Ittabenfraut. Syr. 762. TRZYL1STNY, TRÓJLISTNY, trifolms. Syr. 702. brcpblatterig. TRZYLOKGIOWY, tncubiialis, brepclltg. Cn. Th. 1161, Boh. triloketnj; Croat. troylakten; Eccl. Tf>n-naisTtTbUT>. Mieści się człowiek wyniosły i dumny W kilku

Pochodź, ob. Troi etc. (v. quae sequuntur post Trzymać) , ob. Trzeci.

Vind. dershati; Hung. tartom ; Boss. 4epj«aTb; — g. 1) trzymać co w- ręku, ‘dzierżeć; fttnaö galten mit einer ,f)anb, feft galten, pr. et impr. Arystoteles, gdy się spać gotow'ał, tedy zwykł był w ręce trzymywać kulę żelazną nad miednicą. Sak. Probl. 229. Trzymaj, coś uchwycił. Cn. Ad. 945. Nie już ten trzyma , kto co wskok ułapi. Zab. 45, 248. Od    śmiechu trzymał sie    za boki.    Kras. Boj.    113.

Trzymam    co słabo, za    ogon.    Cn. Ad.    1179. Trzymaj

mocniej, żeby nie upadło; Boss. 40pmn Kplmne. Trzymać kogo za rękę Boss. 4epwarb noro 3a pyny. Trzymać wilka za uszy, (ob. Wilk, cf. złapałem Tatarzyna, a on mie się ima). Dwóch się trzymają mocno za czupryny. Jabl. Ez. 4. (targają się). Do chrztu trzymać, jur Saufe halten. Mój sąsiad trzymał ją z moją siostrą (do chrztu). Teat. 45. c, 79. Wyb. — Äliler quam manibus: Przypatruje jej się, i trzyma w niej oczy. P. Kchan. Orl. 1, 6. wlepia, er heftet bie Singen auf fie, hält bie Slugen auf fie geheftet.    Póki go widzieć mogła, oczy w nim trzymała , Potym na same    tylko    już żagle    patrzała.    Papr.

Bye. 25.    Głowę prosto    trzymać. Ld. —    Sic eliam    reci-

proce: Trzymać się, quoad statum corporis, prosto, pięknie; fepue ©tellnugeit machen, ftd; in einer fdtonen ^ofitnr halten, ftd) eine fd)ötte Stellung geben, fid) fd)ön tragen, halten. Ludzie krzyvvonodzy nigdy krzepko i mocno na nogach trzymać się nie mogą. Mon. 69, 1064. Tanc-mistrz uczył ich. jak z gracyą chodzić, trzymać się, obrócić. Teat. 24. 82. Czart. Skutek nauki tanecznej, dobre trzymanie się. Kras. Pod. 1, 291. gute Spaltung, Stellung be$ $ôrperê. Kształt dobrego się trzymania i noszenia w ubiorach. Xiądz. 125. Sposób trzymania się przystojnego, czyli to w chodzie, czyli w- spoczynku, ozna-osobę uczciwą i dobrze wychowaną. Mon. 72, 498; oppos. niezgrabność chodu i trzymania się.... ib. 72, 588. Układ, postępowanie, trzymanie się aktora , nie mogą być też same w tragedyi, co w komedyi; komedya i tragedya mają każda właściwe sobie gęsta. N. Pam. 2, 225.' — §. Trzymać, zatrzymywać, nie puścić, przytrzymywać; halten,‘fejt halten, "ntdjt laffen. Trzymać kogo, żeby nie upadł. Cn. Th. 1162; żeby nie uciekł. Ld. Gdy konia wsadziło, żeby się jeszcze na

cza

Dejotara wielu na

734

TRZYMAĆ.

TRZYMAĆ.

nim mógł starzec trzymać, zwykliśmy się dziwować. Siem. Cyc. 378. Tego psa trzymaj na łańcuchu Ross. 4ep?KH coóaKy Ha ubriH, na npHBHSH. Patrz, wiele jest rzeczy, które mię w kościele moim słusznie trzymają: trzyma mię poważność jego , trzyma świętość .... W. Post. Mn. 484. Trzymać kogo w kluzie, więzić go. Cn. Th. 1162. Na morzu go wiatry trzymają przeciwne. Groch. W. 2. A jeszczeć go licho trzyma, on tu widzę nocować bę-.dzie ! Tent, 35. e, 8. Jeszcze ich tu czarci trzymają! ib. 53. c, 48. tyat fic benn ber genfer nod) tner! Pod czas im bogomyślność i snu zabraniała, Która je całe nocy bez spania trzymała. Groch. W. 302. (nie dopuściła im spać). Dawaliśmy plac Turkom do potrzeby; ale cały dzień trzymała ich rada. Jabł. Buk. N 2. (bawiła , zabawiała , zajmowała, trudniła ich). Jak przyjechał, febra go ruszyła, która go dni 17 trzymała. Gwagn. 78. Mówimy: mamy febrę, a ta nas ma raczej; przeto należałoby się wspak mówić : febra nas trzyma ; a tak podobnym sposobem : bogactwa trzymają lub w szpony wzięły łakomych. Pilch. Sen. list. 4, 147. Rył ten człowiek przez 57 lat w chorobie trzymany. Sekl. Joan. 5. Dowiedziawszy się Jezus , iż człowieka tego juz od dawnego czasu choroba trzyma, rzecze mu: chcesz być zdrów? Sekl. Joan. 5. Poruszeniem tćj wody zostawał zdrów, którąkolwiek chorobą był trzymany, ib. Ból srogi, Od głowy ciało jego trzymał aż do nogi. Jabł. Tel. 208. — Similiter: Długo cię ten błąd trzymał. Jabł. Tel. 484. długo się ciebie nie puścił, długo w nim zostawałeś, cr hielt btd) lange gefeffelt. Mahometa łakomstwo się bardzo trzymało. Baz. Sk. 541. — Trzymam się gdzie, nie wychodzę. Cn. Th. 1162. fid) inne galten, nicht aitfgeÿett. — Trzymać się czego , nie puścić się czego , przytrzymywać się; ftd) ait etroaś anhalten, ftd) woran galten, pr. ćt tr. Trzyma się, jak pijany płota. Cn. Ad. 1179. Kłok. Turk. 34. (nieodstępnie się przywiezywać). Persowie trzymają się nauki Halego. Star. Dw. 56. (nieodstępnie są do niej przywiązani). Trzymać się czyjej strony Boss. 4ep>KaTbCH TBep^o ubeu ciopoHU, He OTCTHBaTb ort nero ,ih6o. Żadnego dzieła stale się trzymać nie zwykł. Ust. Konst. 2, 219. (nie trwał przy żadnym, nie wytrwał). Bożkowi Seimi (Litwini) kokosze bijali, prosząc, aby się ich słudzy trzymali. Stryjk. 144. (aby im wiernymi zostali). Żarty się ciebie trzymają. Teat. 56. c, 105. (nie opuszczają cię, ustawicznie całyś w żartach). Z dawna się to trzyma białych głów, że siwych nie lubią. Budn. Apopht. 87. (mają to do siebie). Goś na nas niewinnych włożył, twegoż kościoła trzyma się jawnie. Zygr. Rap. 313. Falib. T. Hebt ttym att. — Simil. Baje, jedna rzecz drugiój się nie trzyma. Kras. Pod. 2, 233. nie klei się, nie wiąże się, związku nie ma, trzy po trzy, piąte w dziewiąte; c§ fjaft nid)t jufammeu, hat feinen 3u* fammenbang. — Absque Genit. Teraz jesteś na wszystkie przypadki ostrzeżonym, trzymaj się. Teat. 1, 36. nie ustępuj, walcz mężnie; nie dawaj się, trwaj, poczynaj sobie mężnie, fialte bid), gib uid)t nad). — Sic etiam active: Trzymać kogo, serca dodawać. Cn. Ad. 1162. eh nen bet)m -Diutfje erhalten. — Trzymać, wstrzymywać, hamować; junief halten, hemmen. Trzymać się od gniewu. Cn. Th. 1162. Język trzymać za zębami. Teat. 10, b,

44. (nie paplać). Konia krótko trzymać, (oppos. puścić mu), ein ffevb fürs galten. — Inde transi. Pospólstwo dwoma cuglami trzymać, i za sumnienie, wiecznego, i za rękę, doczesnego karania postrachem. Kłok. lurk. 123. Trzeba tę panienkę krótko trzymać. Teat. 7, 51. Pilch. Sali. 266. Umiał go trzymać, i mądrą radą prostować. Sk. Dz. 375. Trzymać kogo- na wodzy, mieć w karności. Cn. Th. 1162, Trzymać żonkę w ryzie. Teat. 35, 11. — Simil. Ostrze kogo trzymać , fdjûïf hatten. Pod biczem go trzymać nie przestaje. Przyb. Milt. 40. — Simil. Trzymać piersi ciepło, (c.f. chować), warnt halten. Wierz mi, trzymaj się ciepło w łóżku. Teat. 20, 109. Trzymać zawsze głowę, nogi i żołądek ciepło. Mon. 70, 228. — §. Trzymać na sobie, sobą wstrzymywać, hamować, odpierać; mit feiner ^erfon mtfhalten, abroehren. Drudzy to Koklesowie, którzy wielkość pogańską na sobie trzymali. Papr. Gn. 209. Naparł król tak potężnie nieprzyjaciół, że trzymając ich na szabli, dal tym czasem sposobność skrzydłowym do uszykowania się. Nar. Hst. 2, 379. (sobą odpierał). — Similiter : Deukalion do Pirry: nas dwoje człowieczy rod (po potopie) na sobie trzymamy. Otw. Oiu. 22. (na nas dwojgu tylko polega, zawisł, żeby nie wyginął). Trzymać na sobie * dźwigać, nosić; tragen, anf fid) haben. O nim historya siła mówić musi, gdy czasu swego siła na sobie trzymał. Gorn. Dw. 316. (miał wiek na swojej głowić). Zakwitnęła ta winna macica , nie jednym rodzajem kwiecia , ale wizerunek wszystkich kwiatów na sobie trzymała. Birk. Krz. Kaw. 51. (jawnie przedstawiała). Do głębszych nauk przyjść nie mogli u Pyta-goresa, ażby milczenie przez pięć lat na sobie trzymali. Tat. Kom. A, 2 b. wytrzymali, znosili, wytrwali, auéb halten. — Similiter : Trzymać czoło, pierwszeństwo, prym mieć » utrzymywać się w pierwszeństwie, ben Vorrang ha* bett, behaupten. Między pismami Seneki czoło trzymają listy. Pilch. Sen. list. pr. — §. Trzymać, zachowywać, utrzymywać; aufbetoabreu, behalten, bewahren, oerwahren. Nie mamy gniewu długo trzymać przeciwko nieprzyjacielowi. Papr. Koł. P b. ©roll hegen. Człowiek długo trzyma gniew w sobie. Sienn. 428. My takowy upór dziś właśnie trzymamy, Gdy się o co na kogo rozgniewamy, Już na oczy do śmierci niechaj nie przychodzi. Papr. Koł. Pb. Trzymać tajemnicę, chować, nie wydawać. Cn. Th. 4162. Nie można się już odkryć; owszem teraz dopiero stan mój trzeba mieć w trzymaniu. Pot. Arg. 26. w zamilczeniu , w utajeniu , w sekrecie ; tnt Verborgenen, gehehlt, oerfd)Wtegen. — Aliter: Te ceremonie kościelne, które pod kościołem Rzymskim trzymają, z żydowskich zwyczajów są z wielkiej części wzięte. Sekl. 107. obserwują, zachowują, strzegą, beobachten. Trzymać się, zachowywać się, utrzymywać się, zostać się, trwać, potrwać; ftd) erhalten, bleiben. Nigdy się rząd nie trzyma długo niqlaskawy. Bardz. Trag. 435. Numidya , póki się zgadzała z krainami sąsiedzkiemi, trzymała się przy wolności , ale potym , gdy się wszczęła niezgoda, była podbita od Arabów. Boter. 251. Panów swoich surowością,

TRZY M A Ć.

TRZYMAĆ.

735

w rządzie się dobrym trzymali. Star. Hyc. 26. Subtelną rumianość brały piersi bite, Równie jako jagody winne, gdy się grono Jeszcze nie doszłe, trzymać poczyna czerwono. Otw. Ow. 123. (czerwienieje). Rozkosz i swawola zwyczajnie przy wielkich dostatkach trzymają się. Karp. 4-, 58. (wieszają się, gnieżdżą się, plużą). W pamięci się nie trzyma rzecz dopiero wszczęta,    1 o sobie sam

starzec nawet nie

iż i od Moskiewskiego, i od króla Polskiego upominki brali, obudwu też na rzeczy trzymali. Gwagn. 615. (uwodzili). Tej choroby wszyscy lekarze, wiele obiecując i długo na obietnicach trzymając, zlćczyć nie mogli. Sk. Zyw. 1, 431. — Aliter : Trzymać kogo słowy, bawić rozmową. Cn. 7h. 1161. aufpatteil, tfemctlen. Trzymać słuchacze, attenlos teuere animos. ib. 1162. gefpannt palten. — §. Trzymać na jaką kartę * stawić albo grać wciąż na nią, auf eine $arte falten, immer barauf fejjett, fptelen. Nieszczęśliwy gracz na wszystkie karty trzyma, azaliż jedna faworytka dopisze. Teat. 10, 51.— § Trzymać co w jakiej cenie, in einem gemiffm greife palten. Oj co za konie! jak drogo je trzymał? Teat. 15. c, 75. od czego nie dał? mie pocp ptett er ftc? — Similiter: Trzymać co skąpo, nie użyczać, nie przedawać, zatrzymawać na drogi czas. Cn. Th. 1162. mit etmaé fparfam jitrücf palten, niept percuté rüden, eê pod) palten, tpener bieten.— §. Sen-liendo, credendo , judicando : Trzymać, mniemać, rozumieć, sądzić, *dzierżeć, utrzymywać; Yind, sa tu der-shati, mieniti, meinen, nrtpeileit, palten, eine gute ober fcplecpte Meinung paben. Wielki głupiec, co się sam za mądrego trzyma. Hor. Sot. 211. Im więcej w kim godności, tym mniej o sobie trzyma. Opal. Sal. 116, Eccl. detiCMy40CTByio, wnoro o coób 4}TMaio, BbicoKoyMCTByio. O nim dobrze trzymałam , ale mnie czas nauczył. Teat. 10, 100. Licho trzyma o jej sercu. Teat. 11, 47. Zbyt wiele o sobie trzymać, nie jest znać ludzi i siebie samego. Mon. 65, 110. Źle trzymasz o nim, bo go nie znasz dobrze. Teat. 15, 6. Nauczysz się lepiej trzymać o poczciwych ludziach, ib. 0, 20. Sk^»buziałeś i zdanie dziwne cię uwiodło, Ze o twych ziomkacli wszystkich trzymasz nazbyt podło. Mon. 70, 156. Tezeusz starał sie, aby nie był w podejźrzeniu ród jego, a o nim na wszys-tkićm dobrze trzymano. Glicz. Wych. B 5 'b. Statecznie mi pomożecie; chybabyście się już od swoich przodków wyrodzili; czego ja o was nie trzymam. Biel. 57. (nie obawiam się). Saduceuszawic nic nie trzymają o zmartwychwstaniu , o duszy, o aniołach. Sk. Zyw, 1,441. nie

pamięta. Zab. 8, 388. (wypada z pamięci). — Trzymać. posiadać, dzierżeć, mieć w dzierżeniu ; befreit, paben, palten. Ej po coż, rzekną, tyle jeden zakon trzyma! Zab. 12, 256. Lepsze jedno już trzymane , niżli dwoje spodziewane. Jak. Baj. 130. (lepiej mam, jak będę miał, lepsza chwała bogu, niż da pan bóg). Wieś arędą trzymać. Teat. 26. b , 85. w dzierżawie, jur ^acbt paben, palten. Trzymam pańską karczmę.

Teat. 54. c, B 2. dzierżawię. Na siebie trzymać, nie puścić w arędę; itrcpi oerpacpten, felbft beftfcen, »ermatten,

J. 25. ein ®ltt. — §. Trzymać w sobie, mieścić w sobie, brać w się, obejmować; tu fiep palten, in fiel) entpalten, palten. U tej szynkarki miara sprawiedliwsza, nie taka jak u drugich, co to ledwie półkwarty buteleczka trzyma, a za kwartow-ą -przedają. Teot. 22. b, 106.— §. De varin ncyotiis: Trzymać szkołę, straż eto.; 0(pulc palten,

SBacpC pattcit. Wygnany Dyonizy trzymał szkołę w Koryncie, i zląd miał wyżywienie. Budn. Apopht. 105. Ojciec Bartłomiej na zamku na ten czas kaznodziejski 'stolec trzymał. Falib. R 5. er piclt bte ^rebigten, patte bte Stanjel über fiep. Wartę mu trzymać kazano nad nami. Birk.

Podz. 9. — §. Impensis sustinere: Trzymać, utrzymywać kosztem ; unterhalten, palten, 5lofteu »erroenbenb. Próżność wzbudza do trzymania wielkiej sług liczby. Zab. 16, 12.

Co to za zbytek, trzymać darmostojów, wiercipiętków, kręciwąsów, darmojedów, moczymordów ! Mon. 71, 485.

Po coż cię cudzych rzeczy ten stan w oczy kole, Czy ich odziewasz, czyli trzymasz na twym stole? ib. (czy ich żywisz, karmisz?) Dłużej mój nauczyciel dla dziwactw różnych trzymany być nie mógł. Mon. 74, 229.

Wielu teologów trzyma, iż w czyscu niemasz ognia. Boh. Dyab. 3, 93. — Similiter: Doktor na katedrze thèses trzymający, siła mów od dysputatorów przeciwko sobie usłyszy. Rirk. Gl. Kon. 35. (broniący, utrzymujący, defendujący). —    §. Trzymać za kim, trzymać z kim,

stać przy kim zdaniem, obstawać; eö mit einem palten, feiner Meinung fep, tpm be^fttepten, bestimmen. Ujrzą wmet oczyma swemi, Ze pan trzyma za dobremi. J. Kchan. Ps. 16. Trzymać dłużej z ludźmi takiego gatunku , było to na niechęć powszcehną wystawić się. Ust. Konst. 1, 158, (cf. nakładać z kim). Trzymać się czyjego zdania Ross. npH4epmiiBaTLCfl «tbero MHkHbr. — Similiter :

(trzeba było go odprawić, oddalić). Ja go przez 6 miesięcy trzymałam na swoim koszcie u perukarza. Teat. 1, wierzą w to, za nic nie mają, (te palten lttcpté baoon. 125. icp pabc ipn lernen laffeit. Ja go moim kosztem za granieą trzymałem. Teat. 55. c, 15. icp pabe tpn in ber ftrembc unterhalten, pabc tpn reifen lajfen. Ociec jeśli syna chce mieć gospodarzem, doma przy sobie niechaj go trzyma a bawi. Glicz. Wych. L \. — Similiter: Wielkie zjazdy swym nakładem na siebie trzymał. Petr. Ek. ded.

— §. Trzymać słowo, obietnicę, wiarę, umowę, chować, dotrzymywać, stać w słowie; feilt 2Bort, 23erfprecpen lt. f. tt). palten. Uczą, że wiara albo słowo poprzysiężone heretykom, nie ma się trzymać. Zygr. Pap. 124. Trzyma słowo przyrzeczone Wszem narodom uczynione. Ryb. Ps.

207. Kto swym przyjaciołom wierności nie chowa, jakoż ją nieprzyjacielowi trzymać ma ! Ezop. 75.— §. Trzymać    Trzymać na kogo * kreskować nań, pisać się na niego,

kogo na słowie, na rzeczy, na obietnicach, przewlekać    galić na niego; einem feilte (Stimme geben, auf tpn palten,

jego nadzieję; einen mit ©orten unb Hoffnungen pinpalten,    Mieczysław na państwo obran , acz Mali Polacy na Kazi-

mit 23erfprecpungen perum jiepen. Białe głowy trzymają na    mierzą trzymali. Papr. Ryc. — Oppos. Trzymać przeciw

słowie sługi swe, że ani łaski znacznej, ani niełaski    komu, gegen einen auftreten. Wybacz miły Zenonie, że

widoméj pokazać nie chcą. Gorn. Dw. 509. Tatarowie,    trzymam przeciwnie twemu zdaniu. Zab. 14, 145. —

. e;

o , trinoctialis ,

m.,

triskladen ; Eccl.

§. Trzymać co pod kluc?em Hoss. 4epwaTL mto 3a 3an-komü , óepeub B'L 3anopTH. — \. Trzymać pióro w jakim zgromadzeniu Hoss. ółiti, nncbMOB04irrejieM'B bb kbkomti OÓmeCfBt. — §. Trzymać miasto w oblężeniu Hoss. 40p-atarb rop04X m> 008411, oca*4aTb. — 2j Verb, med. Trzymać, nie łamać się, nie puścić; galten, nic^t brocke», feft Wetfoert. Goźdź ten trzyma; ta tarcica trzyma. Tr. Lód na Wiśle trzyma. I.d. TRZYMACZ, a, m., ten, który co trzyma, ber #alter, ber ctmab l;n(t. Tr. TRZYMADŁO, a,

n., narzędzie do trzymania, ein 38erfjcilß junt .Spalten. Trzymadło do powiek pod czas operacyi. Czerw. 33. — Trzymadło w drukarni, w którym manuskrypt, ber ïeitflfcl.

Pochodź, trzymonaw; dotrzymać, natrzymać, otrzymać, potrzymać, przetrzymać, przytrzymać, utrzymać, wytrzymać, wytrzymałość, zatrzymać, slrzymać, wstrzymać, wstrzemięźliwy, wstrzemięźliwość, wytrzymałość.

TRZYMIAROWY, a, e, trzech miar; Hoss. TpearfepiiFiift, oott bm> Stoß. TRZYMIESIĘCZNY, a, e, — ie adverb., brep. monatlich, kwartalny, oiertdjätn’iß ; Boh. tfimësyonÿ ; Slov. tfimesyony ; Sorab. 1. tżimeszaczki ; Vind. trimelezhcn, fhtertezhuolicten, kvatern; Ross. TpmrhcfliHfciM, rpex-MtcauHbiił. Trzymiesięczna pszenica jara, która we trzy miesiące do dojźrzałości przychodzi. Syr. 928. Czas trzymiesięczny, kwartał Eccl. Tpwvrbcflqie, Bpewa Tpexurfeca-MHoe. TRZYMILNY, a, e, trzy mile mający. Gn. Th. 1102, brepmdltß.

TRZYMONAW, a, m., TRZYMONAWËK, wka, m., dem, rémora-, ryba, mająca na głowie kolce poprzecznie wielą rzędami osadzone, któremi zwykła się czepiać okrętów; gdy wiele ich się przyczepi, wstrzymują pośpiech żeglugi. Zool. 179. ber ©djifff/aUcr, ©außer, ein ©eeftfcl;; Gam. ekina; Hoss. npmiHnajo , 4epjKH.ia4ia.

•TRZYNY, yn , z., ziarna niecałe, (Etym. trzeć), odjemne, zgoniny, [ohmuła; ©preuffrnih 2], ©pmtfimter, (of. zrzynki). Zyto moczone ze trzynami albo plewkami, koniom dawane, czyni je tłuste. Syr. 915, fob. Tryna 4|.

TRZYNADEL, ptak, ob. Trznadl.

TRZYNAŚCIE, G. trzynastu; Num.card.; Holi. tri naci ; Slov. trinâcte, trinâst; Sorab. 1. zinaeże ; Sorab: 2. tschinaf— cżo; Vint trinaist, trynaist; Groot. trinajzt, trinàvszt; Siar. trinaóst; Hag. trînaest; Hcsn. trinaeste, trinadeste, trinaesti ; Hoss. TpnHa4iUiTb, TpnHa4CCHTb; trzy nad dziesięć, brepjeljn. ^Trojenaście. 1 Lcop. Num. 29, 13. Trzy-naściekroć, Vind. trinaistbarti , trinaistkrat ; Eccl. Tpinrn-4ecaTb KpaTb, TpHHa4ecHTH5K4U. TRZYNAŚCIORO, rga,

n. , trzynaście sztuk czego, mianowicie różnej płci, brepjelm ©tiicf, befonberb oerfć&tebenen ©efóldbtb; Slav. tro-jenastero. TRZYNAŚCIORY, a, e. TRZYNAŚCIORAKI, a, ie, — o adv., trzynastu różnych gatunków, bret)je^tterlep; Boh. trinóctery. TRZYNASTOLETNI, ia, ie, lat trzynaście mający, brepje&njd(inß ; Roh. tfinâctiletÿ. Trzynastoletni chłopiec. Chód. Gesn. 237. TRZYNASTY, a Boh. tfinacty ; Slov. trinastî ; Sorab. 2. tschinasti ; Sorab. 1. żinaty; Vind. trinaisten , trinaisti ; Croat. trinayszti ; Rag. trinaesti , trinadeesti ; Slav. trinaesti ; Hoss. Tpima-4ecflTHM, TpeTiMHa4ecHrb ; Num. ordin. ; po dwunastym następujący, ber ‘Drepjetmte. U stołu rachuje, czy nie-

masz trzynastego; skoro jest, już stracił apetyt. Mon. 05, 127. Żarn. Rost. 2, 293 b. ’Trzeciegonastego roku. Hudn. Genes. 14, 4. TRZYNOCNY, a/ brepnädjttß. Gn. Th. 1163; Sorab. 1. tżinocnć. Trzyno-cny czas , trinoclium. Gn. Syn. 896. TRZYNÓG, u , TRZYNOŻEK, żka , m. dem., dryfus, ber 2)repfub ; Boh. tfinużka, trinożnjk; Slov. trinożnjk; Soro,b. 1. trćbus , tżinohate kotow; Garn. trinoga, kósiza ; Vind. trinog, trinogauniza, troinogatiza, trinoga, tripefh , tribof, dri-fuf, (trinogatnik » tygiel, rynka; trinog* meczyciel, kat); Croat. troynog, trojnok ; Hag. trinogb, trinógh, tronögl» ; Hosn. trinoga, sagjak; Slav. sackak , (trinoga, randlika » rynka); Hoss. Tpenorii, TpeHomiuncb ; Eccl. raranb, (et*, sagan). 'Trzenog. Urs. Gr. 173. Trzynog. Mon. 75, 591. Jak z trzynogu Delfickiegę , dawał o. wszystkim swoje wyroki. Mon. G7, 493. Co najsłodszej zebrawszy śmietany W spore pod wieczór nalała trzynogi. Tward. Daf.

44. TRZYNOGI, TRÓJNOGI, a, ie, TRÔNOGI, TRZYNOŻNY, a, e; Boh. trjnohÿ , trenohy; Sorab. 1. tżinohó-té ; Carn. trinog; Vind. trinogen, trinogast, (trinogni « męczeński); o trzech nogach, brepfÜjJtß. Trójnogi starzec w parze w czwornogim dziecięciem Czołga się opłakanym na ziemi przygięciem. Zab. 8, 395. Koryt. Trój— nożne Delfu stoły. Mon. 71, 156. Z garnca ‘tronogiego abo na dynarze stojącego , chwytają pokarmu. Eraz. Ob. E. TRZYNOŻYC kogo cz. îiiedok., strzynożyć dok., *stry-nożyć, ‘strzenożyć, sternożyć; Ross. cipeiiojKHTb; trzy nogi krępować n. p. koniowi, bem ^iferbe brep ftiipe foppeln, fig. związać, pętać, feffcln. Ledwie że ziemi dopadł, ledwie się położył, A już Tatarzyn węzłem ni raka ztrzynożył. Pot. Jow. 32. Skoro trzech nieprzyjaciół żołnierz jeden hoży Bolesławów w pogoni arkanem strynoży I królowi przywiedzie.... Pot. Pocz. 504. TRZYOGŻNY, a, brepmtßtß, n. p. Triophtalmos, drogi kamień trzyoczny, t. j. trzy oka reprezentujący. Chmiel. 1, 661. TRZYPAL-C0VVY, TRÓJPALCZASTY, a, e, tripollicaris. Cn. Th. 1163; brepjtnßcriß, brepjebiß, brepfralliß, bi*p ginßer bief ; Eccl. TpcncpcTHUH. TRZYPASZCZĘKI. ob. Trójpaszczęki. TRZY-PIĘDZ1STY, łrium palmarum, Graec. tçuTx'ïifïapoç ; Vind. tripeden, treh pedi, brepfpaitniß. Cn. Th. 1463. TRZY-P1ENIĘZNY, a, e, triobolaris, brepbetlertß, für brep geller; cf. trójpieniążek, trój halerz. TRZYP1ĘTRY n. p. dom tristega. Cn. Th. 1163; Vind. tripoden TpeKpoBHhiil, brctjftöcfiß, j. 33. ein £«trô mit brep ©tocfeit. TRZYRADŁA, herb ; radła trzy od pługa końcami do góry. Kurop. 5. 56. et 53, eilt Wappen. TRZYRAŹNY, ob. Trójraźny. TRZYROGI , TRZYROGATY, ob. Trójrogi. TRZYSÀCZNY, trinodis e. g. clava , o trzech sękach abo rogach. Cn. Th. 1163, bm)fm>rriß. Cn. Syn. 896 ; Sorab. 1. tżiszukoyitć. TRZYSAŻNIOWY, a, e', n. p. Trzysą-żniowa laska. Mon. 67, 212, brepflafteriß. Postanowić, wiele poddany lasek trzysążniowych w szerz i wzdłuż wyorać powinien. Mon. 67. 212. TRZYSOWITY, n. p. Trzysowitowa chustka. Syr. 1291, w troje złożona, brep» fatb. TRZYSTA , G. trzeehset; Num. card.-, Boh. trjsta; Sorab. 2. tsćhi huderte, zi sta; Vind. tristu ; Slav. tri— sta ; Ross. TpHCTa ; trzy razy sto, breplwnbert. Niech cię

TRZYSTOPNY - TU.

s >?

TUTA - T UCZĘ C.

737

trzysta katów weźmie. Teat. 43. c, 57. Wyb. Jak u trzysta dyablów możesz to mówić? Teat. 22, 24. Leonidas z trzema sty oparł sie piętnastu tysięcom. Zab. 6, 383.

Kapitan nad trzema sty konnych. Warg. Wal. 234.

TRZYSTOPNY, na trzy stopy długi , szeroki. Cn. Th.

4163, breçfôuÿtg, brettfüßig. TRZYSTOLETNY n. p. Nestor.

Hor. 1, 226, trójwieczny; Yind. tristulieten, bre^ltttbci'U Jährig. 1 Nestor swego Antylocha Nie zawsze starzec trzystoletni szlocha. Mon. 70, 212. Gdy sobie Nestora • czasy trzystolctnie rokujesz, Kloto dzisiaj może nić przetnie. Toi. Saut. 62. TRZYSTRUNNY, a, e, o trzech strunach, bre^fettig ; Yind. tristranski, tristranen. TRZY- TUBA, y, z., żywcem Łacińskie, cf. trąba, trompete. Tu-SZCZEPNY , na trzy części się szczepający, dzielący, trzy-częstny, tri f dus. Mącz., brei)fpaltig. TRZYTULNY n. p. basza, z trzema ogonami końskiemi czyli chorągwiami.

Kłok. Turk 61. trójbunczuczny, Skfcfya »on brep SRofSfcOroeifett.

TRZYWDAR, herb) trzy krzyże w jeden się anguł w śrzodku tarczy schodzące , na lewej gwiazdy trzy. Kurop.

3, 53, sin SBappett. TRZY WŁOSY, tripilis, brepOartg. Cn.

Th. 1163. TRZYWZORNY, trilix, trójnitny, brepbrätljtg.

Wiod. TRZYZĘBATY, ob. Trójzęby. TRZYZ1ARN1STY,    żwawego i tubalnego głosu ministra, który miasto dys-

putacyi wołaniem zatłumiać chciał słowa prawdy. Sk. Żyw. 1 , 262. Nisowa córa w mur tubalny małym kamyczkiem brząkała; resonantia saxa. Zebr. Ow. 188. dźwięczne, odgłos dające.

TU adv. loci; Boh. tu, zde , ted, łady, tudy, ( cf. tędy); TUBEROZA, y, z., polyanthes Linn., Germ. bie £itberofe, Slov. tu, tuto, ited, zde; Sorab. 4. tu, tude, tuhde,    kwiaty ma pospolicie białe, czasem czerwone. Kluk. Dykc.

tudy; Sorab. 2. tu, tud , tuder , tudi, tuh héw, tuh    2, 209. Kluk. Rośl. 1, 174.

szćm , hew , how, höw , höwko, höwkor, ( cf. haiw) ; TUBYLEC, lea, m.-, Ross. TyseiaeuL, ein fêinfetîttifdjer. Gry-Carn. tudi, tukaj, tukej, letu , letukej, lêsèm, lesim,    fowie nie byli indygenami czyli tubylcami, ale przycho-

sèm , semkej, (cf. sarn!) Yind. teystu , tukai, to, tose,    dni do nas z Syrbii. Nar. Hst. 3, 217. Synowie przy-

tukaifem, tulem, tofem, femkai , lafem , leto, fern, stu-    chodniów będą u was jak tubylcy. Budn. Ezech. 47, 22.

fam , od fod ; Croat. szćm , amo, ovamo (cf. owo), szi-    W karczmie przychodniom niech wolno będzie przeby

wać, nie tubylcom abo obywatelom. Modrz. Baz. 143. Oglądanie przez wiary godnych komisarzów tubylców. Stat. Lit. 20, (ob. Turodak, Ztądrodak).

motu ad locum.— ‘TUTA, TUTAJ, na to miejsce, Jjier* Çer. Wziąwszy to wszystko, przyniosłem to do pana mego tuta. Budn. 2 Sam. 1 , 40. Aż tu ; Slav. dövle, (cf. Slav. demie * aż tam). Tu mierzy, a indzie uderzy. Cn. Ad. 4157. Tak długo chodził, to tu, to owo tu, Aż hetmańskiego trafił do namiotu. P. Kchan. Jer. 505. (tam i sam). — §. Tu temporis, dopiero w ten czas, fyter, jeßt, min. Tu się pokaż, tu się popisuj; teraz się pokazuj. Cn. Ad. 1180. (na złym razie się pokaż).

Pochodź, luz, tudzież, tutejszy, tuteczny\ cf. tedy, ztąd, tubylec.

ba cuspidata, tuba nocturna, głosy pewne w organach. Magier. Mskr. TUBALNY, a, e, — ie adv., grzmotliwy, grzmiący, krzykliwy, ogromny co do głosu; brailfenb, bonnentb, lärmenb. Tubalne kotły już ucichły. Pot. Jow. 51. Krzykliwe trąby, tubalne kotły. Pot. Arg. 133. Tubalne Erytrejskie dzwono. Tward. Daf. 7. Przez wiatry szumiąc tu zima Tubalny jakiś bas trzyma. Dar. Lot. 3, 20. Tryumfy tubalne. Pot. Syl. 146. Przywiedli na niego

tricoccus. Cn. Th. 1163, brepfornig.

T U.

mo, ovde (ob. Owdzie), (tote, totu»tam); Slav. ordi, evo , (tu, tude» tam); Hung. itt; Rag. tuj, tôti, tàmo, onàmo, ôndi, ovàmo, simmo ; Bosn. toti, tutu, tùtù to

mjesto, ovde, ovdi ; Eccl. Toy, tjb'B, ChjyE, emo,    TUCHOLA, i, £., miasto Pruskie w Pomerelii. Dyke. Geogr.

tam t&A’E tamtędy) ; Ross, cio4a, ck>4M , 34bct , (ïyaa 140; Germ. ïfludjeltt, fine ©tûbt tn SBefłpreiijJen, TUCHÓW, tamtędy, Ty/Tłstam, kto Tyrb kto tam?) ; cf. Graec. êv&a.    a, m , miasto w Krakowskiem. Dykc. Geogr. 3, 140, et*

— tu,, quietis * na tym miejscu, Jjier. Źle tu na Wc    ne Stabt tut trafaufdten.

Pana, dwunastu ludzi szukają go. Teat. 23. b, 41. Już TUCYA, yi, z., miedziane zużele. Dudz. 64, Germ. ü£uti« ; ja odchodzę, nie masz tu co robić. Teat. 7. b, 96.    (Pers. tutia), eilte 3lrt Binffalf.

Czegóż tu chcą ci ludzie? ib. 52. c, 42.    u, tu* tu - TUCZ, y, z., luk; Boh. et Slov. tuk; Sorab. 1. tuk (sma-

tam ; Slav. ovdi óndi ; Eccl. CUMO ii OKilMO , tyter , bort. lec), towcż ; Vind. tuzhia , toustina ; Croat. tńscha ; Ross.

' Tu płacz, ścisk, nędza, ubóstwo i głody, Atu igrzyska,    TyKfc; tłustość, (cf. Germ. £eig), bte gettigfeit, baê gett,

pompy, festy, gody. Chrośc. Fars. 485. Tu słychać, że    bte geiftigfett. Tucz, t. j. śpik wołowy. Wiel. Kuch. 431.

lew ryczy rozgniewany, Tu niedźwiedź mruczy, tu wilk    Wilk do psa: jak piękną tucz masz, brytanie. Jak. Baj.

srogi wyje, Tu morze huczy gęstemi bałwany, Tu woda    12. — §. Tucz, karm tucząca; bte SDîdfhmg, ntdftenbe

skały niepożyte bije. P. Kchan. Jer. 356. Tu stoi, a    9?al;rung, üîîajL Sagina, tłucz, abo tucz, którą tu-

indziej swe broi. Cn. Ad. 1184. ‘Hajwo abo oto *haj-    cza. Mącz. Im nieszczęście żyzną paszą i tuczą było.

tu abo tam. Sekl. Luc. 17. Tu i owdzie, miejsca-    Pilch. Sali. 66. TUCZĄ, y, i.; Ross. Tyqa, Tywa;

mi. Cn. Th. 1163. l)ter uttb bort. Tu sęk, ob. Sęk. Tuś    burza, chmura; eine bide ©eioittertoolfe, ©etoitter. Jak

mi »złapałem cię, trafiłem na cię przecie; fyflbe bid), bift    groźny obłok, co ulewę nosi, A pełen grzmotu i strahlt Ijter. A tuś mi pijaku. Teat. 54. b, 12. A tuś zdraj-    szliwej tuczy.... Kras. Woj. Ch. 53. Jak chmury, co

co! ib. 3, 54. Skoczą do siebie z wozów, broni wrę-    tuczą zawarły, Na gór wierzchołkach, gdy się w Tatrach

ku mając, Tuś mi, a tuś mi, z obu stron pokrzykiwa-    wsparły, Obwieszczają straszliwemi trzaski. Kras. Woj.

jąc. Simon. Siei. 42; (distng. Tuź, qu. v.). — §. Tu cum    Ch. 105. TUCZEC, czca, m., łopata u zwierzęcia, (cf.

no *

Sioumik Lindego wyd. 2. Tom V.

93

udziec) , baS ©djlillter&Ctlt etneó £fitere$. Kiedy psu tuczec dnego pytano, któraby rzecz najwięcej tuczyła konia, abo łopata schnie.... Osłror. Myśl. 26. Gdy od dru-    odpowiedział, oko pańskie; drugiego gdy pytano, jaki-

giego konia, albo z jakiego inszego przypadku zabije    by gnój na rolą najlepszy był, odpowiedział, stopy pań-

się koń w tuczec, bardzo to bywa cliromota szkodliwa.    skie; oba dali znać, że obecność pańska wiele waży ku

Hipp. 125. Końsk. Lek. 55. TUCZNIEĆ nijak, niedok.,    dobrej sprawie. Kosz. Lor. 58. Będzie tuczył żywot

utucznieć dok., tyć, tucznym czyli tłustym się stawać,    swój obfitościami stada mojego. Hej. Post. X x 5. Jak

tłuścieć, fetfł werben; (Boli. tućneti; Hoss. TyuirfeTL, ao-    ciało ludzkie nieumiarkowanym tuczeniem, tak ziemia

ópbTfc, cf. wydobrzeć). — Fiy. Dusza, która ‘dobrorzeczy, zbytecznym zatłuszczeniem, traci dzielność w zbytku, utucznieje, a kto kogo upaja, i sam 'takież upojon    Teal. 26. c, 122. Do utuczenia *‘utuczny ; Hag. utovgliv

będzie. 3 Leop. Prov. 11, 26. (utyje. 4 Leop.). TUCZ-    saginabilis. Manna miała w sobie smaki i ‘tuczenie

NOŚĆ, ści, ź.; Boh. et Slov. tućnost; Sorab. 1. tucżnofcż; wszystkich potraw, na które kto pomyślił. Sk. Kaz. 281. Ross. TyuHOCTb, jKupiiocTb, (cf. żer); Eccl. MHoronaoTie, (tuczność, posilność; bte Straft, ©tarfimg, Diaÿrÿûftigfeit ; ryjHOCTŁ, TOJiCTOTa rfeia; (Rabb. nü®l dasznoth , pin-    Croat. utovlénye sagina). — Fig. tr. Skanderbeg już się

guendo); tucz, tycie, otyłość; bte fteiftigfeit, gette. Cie-    rozmaitym łupem natkał, a prawie utuczył. Baz. Sk.

pło wnętrzne tych rzeczy, których człowiek pożywa ku    524. (zbogaciłj. Nadzieją go tuczyli. Krom. 3G0. Na-

tuczności swojej. Biat. Post. 421. Bzepa solona mniej    dzieją karmi, ale nadzieja nie tuczy. Min. Ryt. o, 233.

ciału tuczności, niźli świeża daje. Syr. 1045. Kapusta,    Kłamliwa przysięga nie tuczy. Suszyć. Pieśń. 3, O 2 b.

kiedy ją przewarzysz, ma moc wysuszającą, bardzo ma-    Szczęście gniew tuczy. Pilch. Sen. gn. 225. Ja gniew

ło tuczności daje. .Spicz. 24. — Świeży gwoździk    mój przezwyciężam, anim się nauczył Tej sztuki, żebym

poznasz, gdy go ściśniesz, a on puści z siebie tuczność,    wieczny upór w piersiach tuczył. Dmoch. U. 2, 195,

t. j. wilgoć własną. Spicz. 40. tłustą soczystość. TUCZ-    (chował). Jowisz w chytrej naprzód pogodzie przyszłe

NY, a, e, — ie adv.\ Boh. tućny ; Slov. tucni, tucny ;    tuczy gniewy. Zab. 12, 251. (zasila,    gotuje). Klęska-

<Sorab. 2. tuzni ; Sorab. 1. tuczny, tuczne; Carn. ma-    mi ląd utuczył, rzeki krwią rozpoił,    Zbójca w szkarłat

stne, (cf. maść, cf. mięsny); Vind. reditliu, rediten,    odziany, Filipowc plemię. Nar. L)z. 1,    139. TUCZYC1EL,

tezhav, redijozhen, (touzhenik » wół) ; (Rg. utovgliv sa-    a, ni., który tuczy, ber SDîdfterj Bosn. utovitegl, krimak,

ginabilis • u tuczny) ; Hoss. wapnuft ( cf. żer), Ty»iHbiH ;    (ob. Karmicie!); Croat. utovitel.

Eccl. M030mibiM ; tłusty, karmny ; fetfł, fett. Trzeba, że- ‘TUDA, [adverb. y. rush., tędy 2]; Ross. Ty^a; tamtędy, bort5 byś jutro u mnie jadł obiad, mam gęś tuczną. Teat.    I/ilt. Prawi ni siuda ni tuda, Jak mu chmiel nadmie, gra

30. c, 25; (Boh. tuenice • kiszka tłusta). — Activ. Tu-    głowa, jak duda. Bratk. H 2 b. ni w    pięć, ni w dzie-

czny, tuczący, posilny; ntdfłenb, fetft ntad)enb. Szermierze więć,,weber genauen nad) geflogen.

tucznych używali potraw dla nabrania sił    i ogromu cia-    TUDZIEŻ adv.    ; (Boh.    tudiż ; Carn. ludi ; Vind. tudi, ja she,

ła. Pilch. Sen. list. 1, 112. — Fig. tr.    Nie lituj soku    enakefhnu,    taku ,    na to visho, raiinii taku ; (Dal. tudye

z tucznej jagody,    Nie    jutro takie mieć    będziem gody.    confestim, ob. Tuż); Slav. takójer; Bosn.    togbjer, takog-

Nar. Dz. 1 , 124.    Zły    miesiąc    nazbyt tuczny, gdy po    bjer; Croat. takaj    , tolikaj, tulikaisse) ; — a) ‘tuż de loco

nim rok pości. Kras. List. 2, 151. Bolesława nietuczne    ot de tempore blizko, bliziutko, zaraz, natychmiast;

łakomstwo okazyą królowi Czeskiemu do opanowania    gletd) babci, (mrt Hit, gan$ nafie, glctcfy, fogletd). Kto u

Szląska podało. Krom. 324. (Hoss. Tyqjiam szpeksztyn .    ciebie będzie co robił, tudzież mu zapłać, a płaca na-

6pe(ffteńt, kamień tłustawy). TUCZYBRZUCH, a, m.,    jemnika twego żadnym sposobem niechaj u ciebie nie

żarłok. Krom. 184, cf. pasibrzuch , eilt Sfllltl)mdfłer, bem    zostanie. 1    Leop.    Tob. 4, 15. Swarno t z Litwą zabieży

ber 23aud) fettt ©ott tff. Chyba u ciebie,    i tobie podo-    naszym, i    tudzież    od naszych się położy. Biel. 153.

bnych tuczybrzuehów, którzy zawsze jak rosomaki obe- Nowinę przyniesiono, nieprzyjaciele już są tudzież. Warg. tkawszy się, i jak    bący    opiwszy    się, idą    spać, jest nie-    Cez. 129. Apolo, jak za piękną łanią    Duży Molosus ,

podobna, przez czytanie    sześciu    psalmów    ni charkać ani    tudzież tudzież za    nią. Tward. Daf. 18.    (w też tropy),

kaszleć. Pim. Kam. 338. TUCZYĆ cz. niedokutuczyć    Jezus przemówił do ślepego: przejrzyj! i tudzież przej-

dok., karmić do tłustości ; Boh. krmiti; Sorab. 2. tlu-    źrzał. Bial. Post. 298. natychmiast, foglctd). Rozumieli,

fcżisch , klufczisch, karmisch, (ob. Karmić); Carn. po-    że miasta tudzież dostaną. Warg. Cez. 152. — b) Tu-

rćdim ; Vind. pitati, tiplat , (cf. ‘pica, ‘picować) ; Croat.    dzież, conjunges > i przy tym, także, nad to, prócz te-

tuztiti, tovi'rn ; Bosn. touiti , goijli ( cf. goić), utouit,    go; titglct^cn , wic aud) ; k temu. Now. Char. ; Januszo-

pritiliti, usgiriti, tustiti, mrrisiti; Hag. tovitti , utovitti ;    njski in primo significatu vull scribi tudzież, in altero

Ross. yTyqHHTb, yTy«iHHTb; Eccl. npeyTyimtBaTH, 6otio,    tudzież,

fetfł machen, fett machen,    rnäften. Kury jak prędko utu-    TUF!    ob. Taf tuf!

czyć. Sleszk. Ped. 354.    Żydzi do dni 12 dobrze zawsze    TUJ!    (cf. ton!), słowo komenderującego,    eilt    ftomtnattbter«

utuczą gęś. Haur. Sk. 125. Z ich ofiar swe brzuchy    Wort. Batalion ognia na miejscu! batalion, tuj, cel,

tuczyli. Groch. W. 17.    Posila ten pokarm, tuczy do    pal    ! Katu. Nar. 285.

1. et 2. tuk; (Hag. tùk, sùkaz « indyk, tukka * indyczka); Hoss. Tym, ampt, (cf. żer); (cf. Germ. bitf ; Dan. tyck,

sytości. Wad. Dan. 14.    Kto się rad uczy, ciała nie tu-    TUK,    u, m. ; Boh. et Slov.    tuk,    (Boh.    tukowina tron);    Sorab.

czy. Cn. Ad. 398 ;-(plcnus venter, non studet lub enter).

Pańskie oko konia tuczy. Boh. Kom. 4, 297. Gdy je-

tepuh, vaidazh, sterz, fhterz, störzar, Ihtörzar, potie-pavuz, okulplestovez, okultepnik, mrazhnik, motavil-nik ; Croat. tepècz, szkitàvecz (cf. Scyta), klates, pre-szkochiplot, (cf. powsinoga); Bosn. skitas, koji se ski— ta; Dal, szkitalacz ; Rag. vukâc , skitäc, skitalaz ; Ross. 6po4ara, maiyH'b; Eccl. npoxo^enh, aoTbiTa, CKHTara, kto no MHpy [xo4HTL, etu £>erumftmcl)er, ^entmirrer, ^>e* rumtrciber. Tułacz, nie wiedzieć zkąd. Teat. 18, 76. Wygnaniec i tułacz. Teat. 45. d, 87. Wyb. Tułak. Pot. Arg. 49. Gdzież ten jest, któryby ogarnął sirotkę błędnego , albo tułaka opatrzył w nędzy jego ? Rej. Zw. 190. Tułak i wygnaniec od wszystkich wzgardzony. Otw. Out. 448. Vagus, tułka, który się tu i owdzie tuła. Macz. Kain będzie tułakiem i biegunem na ziemi. Radź. Genes. 4, 12. Budn. ib. Kain był tułaniną po świecie. Gil. Post. 61. Błąkał się po mym państwie, jako tuła-czyna. Bardz. Trag. 302. — §. Astronom. Tułacz, kometa, gwiazda błąkająca się. Klecz. Zdań. 74. ber kornet, SBflltbelftern. — §. Venat. Tułacz, miano psa gończego. Ryd. 9łame etncê ©tciufeerljunbeś. — §. Monet. Tułacze, orty Szląskie. Star. Vot. B 3 b. Krajcary, greszle , piętaki, tułacze, trojaki.; Dow. A 2, eine fdjledjte fdjlefï* fd)e ©c^eibentönje. TUŁACZKA, i, z'. : Boh. tulaćka, tu-lakińa; Slov. tulacka ; Rag. vukacizza , skitacizza , smużka; Bosn. skilacięa; która się tuła, błąka, bie $cntnt* treiberimt. Chciałabyś , abym z mej córki nocną uczyniła tułaczkę. Teat. 50. b, 51. Dokądże *wżdam rozpuszczasz się na rozkosze tułaczko? 5 Leop. Jer: 51, 22. (córko tuława. 1 Leop. ). Czyż to ostatnia kara na muchy wygnane ? Dalsze nędznym tułaczkom bywają zadane. Tot. Saut. 23.

Svec. tjock ; Angl. thick ; Isl. thicke, cf. tyć , tyje) ; tłu-stość, tłuste; boâ $ett, bft$ §ette. Wnętrza jego obrosły tukiem, a kości bywają odwilżone śpikiem. 1 Leop.

Job. 21,23. 1 Leop. 1 Reg. 2, 13. Tuk w kości, śpik, bet SDîrtl'f tn beit $m)d)en. Każdego zwierzęcia tuk z kości zagrzewa i odmiękcza. Sienn. 275. Tuk w kości.

Ryb. Ps. 222. Dawać psom kości stłuczone, bo smak ich tuku jadowitość w nich czyni. Cresc. 569. Zawsze jako w tuku opływają. Weresz. Kij. 34, (cf. opływa jak pączek w maśle). Prov. Panna jako panna, ale rzepa w samym tuku. Rys. Ad. 58 ? ?

‘TUŁ, u, m. ; Boh. taul , taulec; Garn. tol, tul, (tolovaj) * rozbójnik [z lureck. Men. I, 921. — 2]; Vind. tulz, stoz strelni, strelotok, noshniza sa strele , kanier; Bosn. tu-lięa, terkesc ; Rag. tui. tùliza, tarkâc ; Eccl. tovät», koj-yatrL ; (Ross. Tyjba, Tyaefiba głowa kapeluszna, ob. Tulić); kołczan, ber    , (cf. taftaj). Nagotowali zastrza

ły w tulę swym , aby ustrzelali w tajemności ludzi dobrych, pharetra. Wrobi. 21, 1 Leop. Ps. 10, 2, (w sajdaku swoim. 3 Leop.). Eccl. TyjOHOceub ; Graec. yuęs-tQocpÔQog, Södjerträger, ‘tułonosz, (ob. Tuleja).

TUŁAĆ się rec. niedok, błąkać się ; Boh. taulati se , cyka-nowati se , (cf. cyganić); Slov. tułat, taułam se, (roztu-ługi se dispalor); Carn. klatiti, klatem, potępam se ;

Vind. fe potiepat, fhterzat, störzat, klotiti fe , plafiti, potepati ; Croat. klatimsze , szkitamsze ; Dal. szkitamsze ;

Bosn. skitatise ; Ross. cKirraibca , CKinaiocb, maiaTbca, nomaTaTbca, 6po4HTb, 3Ópo4HTb (cf. brodzić), Bbiópo-4iiTb , BUópaauiBaTb , jbrniTb , npoabrraxb , npopucKaTb , saKaiaTŁca, cjOHHTbca, c.ionaioct, Ijentm irren , ftd) ÿe> rinntretben. Jak błędny tułaćbyś się musiał. Rej. Post. S s 2. Tułamy się jako ślepi po omylnych drogach a błę- TUŁAMBAS, ob. Tołumbas. TULBANT,TURBAN, ob. Zawoj, dnych gościńcach świata tego. Rej. Post. R b b 6. Tu- 'TULCZYĆ cz. contin., n. p. Wdarto się w ziemskie wnę-łam się, jako szarańcza. Budn. Ps. 109, 25. Tułał się trzności , gdzie cokolwiek ściskała, i w Stygowéj chłoną wygnaniu Kamil i Cycero, powrócili do ojczyzny na dni tulczyła, kopią skarby. Źebr. Ow. 5; Stygiisgue ad-ramionach współziomków. Ossol. Mow. 79. Łodzią na moverat nmbris? cf. dulczyć.

morzu bez żeglarza tam i sam się tułając zatonie. Cresc. ‘TULEIA, 'TULIA, ii, z. ; Boh. tuleg; grot u spisy; (Ross.

570. tłukąc się.

na tym świecie tułać się? Zygr. Pap. 142. bieganie od miejsca do miejsca. Zygr. Gon. 294, Croat. zderkavanie ; Roli. taulka, taulanj, ob. Tułactwo, włó-

TUŁ - TUŁACZ.

TUŁACZKA - TULIĆ.

739

Czyż może dusza od ciała odłączona,    ry.iKa, BTyjiKa, BTjMoqKa szpunt , Tyjba, Tyjefina, gło-

Tułanie i    wa w kapeluszu lub w czapce). Troje czynią kopią,

drzewce , grot, tuleja, Drzewce wiara , grot miłość, tuleją nadzieja. Pot. Pocz. 127. Wraził w 'krztań smoka częga. TUŁACKI, a, ie , TUŁA WY, a, e. TUŁACKO po. tuleją drzewce, ib. 147. Za każdym razem trzykroć adv.\ Boh. taulawj ; Sion. tuławy ; Vind. klotezhen, po- wyrzucił kopią, Raz ją chwytał u grotu, drugi pod tu-tepuhen , okulmotliu , okulpletliu ; Ross. 6po4amiH; tu- lią. Banial. M 4 &. — §*. Wyjmie strzałę z ‘tuleje iwy-łający się, do tułacza, tułactwa należący; berttmtrrcub,    puści ją. Budn. Job. 20, 25. z kołczana, cw§ beut Sc$er,

fyerumtmbenb. Dokądże rozpuszczasz się na rozkoszy,    (ob. Tuł).— (TULEJEK, jka, m., Tulejek mówią za lejek,

córko tuława? 1 Leop. Jer. 31, 22. (tułaczko. 5 Leop.).    n. p. Mularz ma tulejek z papieru na penzelku, gdy ro-

Naród , który na północy tułacko żyje. Bardz. Trag. 368.    bi na suficie, aby mu kolor nie ściekał na rękę. Ma-

Zawsze tułacka dom wożąc ulica. ib. lot). IUŁACTWO,    gier. Mskr). — TULIĆ cz. niedok., utulić, utolić dok., (Ctun.

a, n., tułanie "się, błąkanie się* jperumtrren; Ross.    tuliti, tulem ejulare, tolashiti pacare ; Vind, tolâfhit, to-

ópoateiiie, 6p04b6a , 6*p04HH, (cf. brodzić); Croat. zder-    lâfhil, tolafhim pacare, tuliti, mukati « ryczeć jak wół;

kavanye ; ’ Boh. ta alka , taulanj. — §. Collect. Tułactwo «    Bosn. toliti hortari, suadere, utoliti consoiari; Ross. iy-

tułacy, ib. Tułacz, Tułak,TUŁACZ, TUŁAK, a, m., ‘TUŁ-    j»m> prostować, prosto wyginać,-Ty^HTbca cofać się,

KA, i, m., commiser. TUŁACZYNA , TUŁANINA, y, w.,    ustąpić, cyiyjHTbca zgarbić się, (Tyaba , TyjeÖKa głowa

błakacz; Boli. tulâk, tëkaun, potlaucka ; Slov. tulâk; Hung.    kapeluszna, Tyjna, siyim, BTyaoana szpunt; Eccl. yTy-

tévelvgô • Sorab 1 po krayu cżahacżer : Carn. sbtekla-    .iioca, Kpuioca ukrywam się); (T0L1C. Cn. Th, 1164.

zhar * °potepin , potépinz , potepûh , flankon ; Vind. po-    et M45; Ross. tomtb , yTOiHTb, yrama») ; płaczącego

mile przyciskając koić, bcn SBeiitenben fanft ait ftcb britcfen unb'beruhigen, ftiUen, fć^wetgen.    Tulić dziecię. Tr. Utul

turban). Tulipany w odmianach kolorów , nawet i czarnych niezliczone. Kluk. Rośl. 1, 257. Nic tulipanty, nic w piękności swojej Bez żyznych kropli i ochłody mojej (jutrzenki). Tward. Daf. 2. — §. Blandiend. Dobry dzień, me kochanie, szafirku, lulipanku, najwonniejszy go-ździczku. Teat. 11, 10, cf. rybko. TULIPANOWY, a, e, od tulipanu, ütulipanen * ; Ross. TyjumaiiiH.

go, niech tak nie kwili. Groch.    W. 357. Tulący, ko

jący, zaspokajający ; Ross. yTOMMHH ; Subsl. yTOÆHTeJL ,

/. yroiHTejibHHua. — Transi. Szczęśliwe źrzódło, które zemdlonego pana utuliło pragnienie. Pociej. 527. ugasiło, bett Surft lOfc^cn. — §. Tulić co gdzie, chronić, chować; oerbergen , bergen, tu Sicherheit bringen. Po krze- ‘TUŁKA, ob. Tułak.

winach tają się zajączkowie czuli , A jarząbek pod TUŁÓW', TUŁUB', TOŁUB', TOŁOB', TlIŁOB', TUŁUP', skrzydła głowę s oję tuli. Kras. Oss. U 3. Z bojaźni    TOŁW', ia, m., (cf. Vind. telub, telubez    « nożowy tylec ;

pies ogon pod ę tuli. Rej. Wiz. 13 b. TULIĆ 3ię,    cf. Germ. ïôlpel; Svec. tolp, tylp) ; samo    ciało bez gło-

uspokajać się w płaczu, płacz hamować; fieb beru*    wy, rąk, nóg, cf. hoch; ber Jłumpf, obite $opf, Slrnte,

bigett, JU weinen aufbôrcn, ftcb befćinfttgcn. Utul się,    Seine; Vind. truplu (cf. trup), telefni penj ; Croat. tru-

niech ten smutek serca ci nie    rani , chciej twoje ża-    plo ; Rosn. trup,    tjelo bez    glave; Rag.    trup, truppina;

le cofnąć do słuszności granic.    Teat. 44. d, 15. Czar-    Ross. TyjiOBHme, obs. cran,,    (cf. ścięgno) ;    truncus.    Wejch.

ne jest oblicze moje, bo się nigdy od serdecznego bo-    Anat. 16. Kazał mu ręce obciąć, głowę uciąć, tołób'

lu i krwawego płaczu utulić nie może. Smotr. Lam. pr.    pospólstwo spaliło. Sk. Dz. 619. Tułów’' albo ciało bćz

Mleko matki jest dziecku zdrowsze, przeto też rychlćj    głowy ś. Dyonizyusza wstało, i głowę swą wziąwszy,

się nim ‘utoli. Spicz. 184. W domu kiedy dziatki pła-    niosło je dwie mile. Sk. Żyw. 2, 240. Gdym go chciał

cza, nie pytamy się o tym, bo się rozkwilą , i wnet się    odryć, kiedy go podjęto, Tułów' był tylko , a głowę

utulić mogą. Dambr. 390. Serce    im nigdy sie nie ‘utoli.    ucięto. P. Kchan.    Jer. 212.    Tołub' Żółkiewskiego    tu jest

J. kchan. Dz 124. Da ci taką    chłostę, iż się już ni-    pochowany. Pot.    Jow. 82,    (cf. zwłoki,    ciało).    Tułup'.

gdy utulić nie będziesz mógł w narzekaniu swoim. Rej.    Pot. Arg. 676. Nie znajduje się w koniach żółć zebrana

Post. K k k 5. — Nieutulony, nieutulny, nie dający się    w jeden męcherzyk, jeno taż żółć rozeszła po wszystkim

utulić, nieukojny ; md)! JU besänftigen, ntdjt $U ftfßeit, unfttöbar;    tołubie, panuje w tych zwierzętach. Sak.    Probl. 2Ó6. po

Nieutulenie, nieutulnie adv.; Ross. et Eccl. HeyTOJiUMbm.    całym ciele. — §. Tułub'; Ross, Tyaynt    ; kożuch, futro

Płakała nieutulonemi łzami. W. Tob. 10, 4. Umarła z    całkowite; ein ©d)lafpel3, Scbafpelj, ganjer    Setbpelj. *Tołw

nieutulonym żalem ojca. Gaz. Nar. 1, 228. Nieutulona    piersi, kaftan, kabat. Urs. Gr. 182. TUŁUBOWY, a, e,

w żalu po śmierci męża. Wejg. Marm. 1. 19. W płaczu    od tułubia, Stumpf*; Ross. TyaoBHinitbiH. TUŁOWITY,

nieutulnym. Zab. 9, 234. Ejssym. Mord twój okrutny TUŁ0W1T0SĆ, ob. Tyło w i ty.

.płaczu nieutulnego godny. Módl. Gd. 21. Żal nieutulny. TUŁUMBAS, ob. Tołumbas.

§. mifhe, Germ. ber 2)0ttt, btc Kuppel. Kościoł w Kielcach Gedeon zmurować dał z kwadratu, i pół tumu założył. Biel. 100. — §. Tum, kościoł katedralny; eine 5?atb>C*= bralftrebe, ®omfircfie; Vind. vstanorifhtna zirkou; Ross. coóopŁ, (cf. sobor, zbór). Tum abo kościoł Gnieźnieński. Arom. 87. W Kaliszu u ś. Pawła dziś kolegiatę panny Maryi zowią pół tumu. Biel. Św. 189 b.

51. (ucieka się). Odtąd, jako w pieniądzach ludzie TUMAN, u, m. ; Ross. TyMatrs, mgła; w Tureckim « dym. smak poczuli, Cnota i przystojeństwo do kąta się tuli.

Star. Ref. 95. Pilch. Sen. list. 4, 99. Patrząc je grzechy, musimy sie uniżać a ‘tulczyć przed bogiem.

Gil. Post’ 128 b.

Zab. 15, 392. Płacze nieutulnie jego stratę. Zab. 14, TUM, u, m. , kopuła kościelna; Vind. tum, tumifhtvu, tu-182. Sak. Nieutulnie narzeka. Pieśń. Kat. 113.

Tulić się gdzie, przytulać się, chroniąc się, przyciskając się ; ftcb mo anfcbimegett, ftcb mobtu reitiriren, feine 3»s ucbt nehmen. Kurczęta tulą się pod kwoką. Pot. Arg. 44.    Karp' się skrycie po wodzie utuli , A głowę na

dno chytrotajny wmuii. Bielaiu, Myśl. F 2 b. Nie gardź mym przywiązaniem, pod twój dach się tuli. Teat. 46,

Czart. Mskr., obłok gęsty kurzawy powstającej, eine bic» fe ©tflubmolfe; (Ross. TyMaHHUir mglisty). Za kopytem wstające tumany. Suszyć. Pieśń. 5, J 4. Postrzegli tuman prochu i pyłu naprzeciw siebie , a liczna zbójców gromada napadła ich. Kras. List. 2, 14. Już żwawą stacza bitwę, mężnych sił dobywa, I kurz go nieprzejrzanym tumanem zakrywa. Szym. Ś. W. 7. Czarny ciężki tuman nad ziemią się toczy, Zamki boskie i dachy wyniesione mroczy. Bardz. Trag. 348. — Fig. Tumany puszczać * przesadzać nad prawdę. Czart. Mskr. einen blflttett Duilfł machen, ffifnb machen, bie Wahrheit übertreiben. Tuman komu w oczy puścić , mgłę w oczy puścić, oczy zamydlić, (ob. Mgła). TUMANIĆ komu oczy, einem bie 2lugen cer* blenben, ifnn Staub in bie Slugen ftreuen. Moskwa kazała ministrowi swemu tumanić oczy Polakom. Kur. Pet. 280.

na swo-

Pochodz. otulić, p otulić, potulny, przytulić, stulić, utulić, zatulić.

TULICII, a, m. ; (Boh. tulich ; Carn. tolih , tolh; Vind. dolh, tollih, bodalze, kratek mezh , mezhizh ; Sorab. 1. tolich ;

Croat. tolih; Bosn. tulicch, cf. Lat. telum , obsol. dolo;

Graec. dólmr ; Stec. dolk); puinnł, Germ. ber Solch- Nie biją płazą, ale ostrym koncerzem, kończystym tulichem.

Star. Vot. C b. Książę upiwszy się, dworzanina tulichem zabił. Gorn. Dz. 145.

TULIPAN, ‘TULIPANT, a, m, kwiat, tulipa Linn., Germ. bte Sulpe, ütultpane ; (Carn. et Vind. tulpa; Croat. tulipan, tulipa, lala; Rag. lâla ; Siat. tulipan; Rosn. lala, (Ross. TyMaHHTtca nieco zasępić się, pochmurzyć się), kulosc; Ross. Tyitnaut, TiojbnairB ; Turc, tulban * zawój, TUMULT [u, m., z iac., tumultus; wrzawa, zgiełk, nie-

bie Beunruhigung. Od szatana różne podniety i turbacye ponosił. Sk. Żyw. 2, 455.

spokój; ©etümtnel, Unruhe 2]. Pot. Arg. 80. Tward. Wl.

179. Lib. Hör. 413. rozruch, zamieszanie, hałas, tertes.

Odmiennykwiat, Sosnka.

Kłopoty, albo właśnie tumulty, gdy poddani powstawają TURBAN, ob. Zawój. TURBIT ziele; Carn. terbishje, ob. przeciwko swojej zwierzchności. Gil. Post. 175 b.

TUŃCZYK, a, m., ryba morska. Krup. 5, 73; tkynnus *TURBAT0R, a, m., [z tac. 2], poruszyciel, kłóciciel, ber Linn.\ liai, tonno ; Germ. bet ^Uttftfc^. Boëmi babnik Seuttrulnger. Zgody braterskiej turbatorów nienawidział. et blatnik , quasi Bagnik et Błotnik vocant, quod nomen    Sk. Żyw. 2, 46. 'TURBOWAĆ kogo cz. niedok., sturbo-

aliquibus tantum quadrot. Cn. Th. 4164; Boh. blatnjk,    waó dok., niepokój czynid, uniepokoid, trwożyd, mor-

bahnjk ; Carn. tuna ; Croat. tuna , (polanda, tynya iedno-    dować, Tresktad; beunruhigen, beläftigen, befchU’ereu. Ze-

ga leta); Rag. et Bosn. trup, (cf. trup); Ross. TyMaiCB,    byście znali politykę, tobyście mnie nie turbowali i plo-

TyHeufc. Tuńczyk ryba jest smaku bardzo przyjemnego ;    tek nie robili. Boh. Kom. 5, 245. Poganie Pruscy kró-

tego jest    odoru, którego miód przasny; w głowie samej    lów    Polskich    wielkiemi i trudnemi    wojnami turbowali.

ma odor    tymu t. j. dzięciolnika ziela. Chmiel. 4, 633.    Sk.    Żyw. 4, 254. Zgiełk ani grzmot    żaden nie sturbowal

Tam na morzu ryby wielkie 'tonny bardzo się zagęszczają,    jego modlitwy. Wys. Ign. 402. Odrzucał wszelką żądzę,

schodząc się tam na żołądź, która pada w morze z po-    któraby mogła pokój serca jego sturbowad. Wys. Aloj.

bliskich dębów. Boter. 4. TUNINA, y, i., mięso tunczy-    225. 0 występki wy mię turbujecie i dalszą straszycie

ków ; Carn. tunina , ftletfd) Ö0U    ÎJjmtftfd).    Od    beczki tuni-    przegróżką. Kulig.    Her.    75.    TURBOWAĆ się rec., trwo-

ny po groszy 42. Vol. Leg. 3,    60.    żyć się, poruszad    się;    ftch beunril^tQCtt, «ngftigen. Muszę

TUNET, u,    m., miasto Afrykańskie, stolica Barbaryi. Dyhc.    się    turbowad,    gdy myślę o sprawie    mojej. Teat. 9, 50.

Geogr. 3,    441, Quitté tu Slfrifct. TUNETAŃSKl, a, ie, oon    Nie    turbuj się    Wc Panna, już to moja praca^ Treb. S.

5£unt3. Pokój między Hiszpanią    i Rzpltą Tunetańską.    Gaz.    M. 4 46. Co o tó, to    nie    turbuj się. Teat. 30, b, 86.

Nar. 4, 271.    *    "    bądź spokojnym, śpij na to    dobrze, niech cię głowa o

‘TUNA, y, a., 'TUNKA, i, z., dem,; Boh. luna, tunka ; to nie zaboli.

beczka, beczułka, faska ; z Niem. bie ütouue, bciâ ütonn* TURCZYĆ cz. niedok., poturczyć dok., bisurmanid, Maho- x eben. Bywają też wiecierze okrągłe, jak tuna abo achtel.    metanem czynid, eilten JUlît    dürfen über 9Jîuh(Wtet(nter UW*

Ćrese. 645." Zabijać co w tunki abo w beczułki. Sienn.    d)en. Turczyć się, przystad    na wiarę Mahometańską, ettt

594. Mając czyste    naczynie lub jaką tunkę,    lub pewną    Renegat werben. Gdy się chrześcianin    turczy, z pompą

Węgierską beczkę    abo antał. Haur. Sk. 215.    przez miasto go prowadzą. Warg. Radź.    166. Paszk. Dz.

TUPAĆ, ofc/Tępać."    83. Chciał bisurmanin, aby duszami    opłacili zdrowie

TUPET, u, m., z Franc., pewny sposób zbierania włosów    swoje, aby się turczyli. Birk. Kaz. Ob.    E G. 1URCZ1N,

na głowie, brtê Soupèe. Po krótkiej nauce zacząłem szy-    a, m., .TUREK, rka, m.,    bisurman, ber £tirfe; TUR-

niony i tupety retapowad po Warszawie. Teat. 24, 9ć>.    GZ\NEK, nka , m., dem. ;    Boh. Turek, (2. pepo) ; Slov.

Czart. TUPEJKA, TOPEJKA, i, i., z Franc, taupetle; u    Turek, dem. Turca ; Sorab. 4. et 2. Turka; Carn. et

hutnika flaszeczka podługowata dla cukiernika do soków,    \ind. Turk; Croat. lurchin; Hung. lörök; Slav. Turc-

esencyj, wódek pachnaeych. Magier. Mskr.    sin; Rag. furcin; Ross. TypoicL, ArapaHHHtb; Leci. Typ-

TUR, a, w.; Boh. tur taurus, 2Uteroc&3 ; Slov. ür; Hung.    tohhkb, CapaitfiHHirB ; Turc. Türk. Gdy u nas jaki ućisk

jàhor ; Sorab. 1. dziwi wóhw ; Vind. turin ; Croat. divji    kto ponosi, zaraz mówi: wolałbym pod Turczynem być.

vol* Ross. et Eccl. Toypt, Topi, taurus Bison, (cf. obsol.    Klok. Turk. praef. Żarłok państw, potop świata, Turczyn.

Germ. thor magnus, inde taurus; Gall. taureau, ob. 21 big.    Psalmod. 43. Jakiś Turczynek młody zaprosił nas do

sub voce 21uerocb§ ; Lat. urus; Grace, dvgoç); ber Btfon, swojej galery. Boh. K om. 4, 157.    §. Turczyn, gatu-

2Biefant, ButfelodjS. Zagraniczni na to się zgadzają, że się    nek służącego, ein $firftfd)er Sebicnte, (cf. kozak Mu-

u nas

741

TUŃCZYK - TURBACYA.

TURBAN -TURCZYNK A.

w Podolskich i Ruskich puszczach znajduje; ja    rzyn, Szwajcar). Mamy lokajów czterech, hajduków dwóch,

sie o tvm dowiedzieć nie mogłem; wiem tylko o nazwi-    laufra, murzyna, Strzelca, pajuka, turczyna JTeat.^d.

sku czegoś na Rusi mniemanego podobnego turowi. Kluk.    b, 44. — §. Turek, koń Turecki, ein 2iurftfcl)eê ^.ferb.

Zw. 1, 350, (cf. żubr). Centaury nic innego nie są,    W stajni turek ogłaskany Jest, i se^>el farbowany. Jest

tvlko żubry, urami od Cezara, turami od gminu w Li-    i siądzenie Świetne na ścienie. mon. 7ó, 4ó4. 7URK ,

twie zwane. Czack. Pr. 2, 259. Jak turowie potrząsają    G. Turek plur.-, TURCYA, yi ź Tureckie państwo ;

nieprzyjaciele porożem swoim. Rej. Post. Ccc 4. Tur    Boh. Turky; Carn. Turzhya ; Vmd. Turska deshela Turzh-

jeczał zajac wrzeszczał. Banial.Ab.- §. Transi. Mię-    nia, Turzhia, Tursku - Slav. Turska; Ross. Type^a«

sopustnego" tura dzieci się strachają. Fredr. Ad. 57. bo-    scmm, Typuia; Eccl. Typcnoe napciBo; Turc. Etrak;

ba ^ne(bt SRupre^t. — §‘. Każdemu sie tak pewnie zda,    Germ. bic dürfet), lurcya kur°pejska, Jurcya Azyatycka,

Iż ’co zacznie Wszystko przetrwa, Mniema człowiecza na-    Afrykańska. Wyrw Geogr 255 W Turcy, abo.w Tur-

tura Iż tak zawżdy skakać tura. Rej. Zw. 236 b. Gdyby    czech stolica jest Stambuł. Dykc. Geogu7>, 143. J^R-

m (Turkom)^ zaskoczyfi gdzie ich zwykła dziura, Sko-    CZYNKA, TURK1NIA, i, i, TURK1NL Urs. Gr. 182 z

czy/by tam niejeden w morze Pontskie tura. Stryjk. Turk.    Turek rodowUa; M. Turkyne; Slov. lurkma-, Sorti. 1

a    Pnh C 3 h cf Dsieeo.    Turkowska ; Vmd. Turkinja ; Croat. Turkmya; Rag. Tur-

TURBACYA, yi, z., [z lac. 2], poruszenie, uniepokojenie, kigna; Ross. TypnaHKa, ArapaHKa, eine îürfinn. Co by a

chrześcianką, teraz Turkinią. Janusz. Lig. B 2 b. Star.

1. TURMĄ, y, z., wieża na więzienie obrócona, Germ, ber 3#urm, ©efängntßllwrm, ba«s ©efangntß ; Notker, turre; An-glos. tor; Angl. towr, tor; Svec. tom; Isl. turn; Irl. tor; Gall. tour ; Bretag. twr ; Lal. turris ; Graec. tvqgiç ; Ilebr. nTtt tirah, palatium, arx\ Syr. tur; Sorab. 1. turm, torm, dem. tormik, (tormoyité wieżysty) ; Sorab. 2. thonn; Garn. turn; Vind. turen , turn; Croat. turen; Dal. turan ; Hung. torony; flag. tóran, tórnich ; Slav. thoran ; Hoss. TiopMa, ( 'nopcMHHKt więzień ). Słowa turmą i więzienie jedno miały znaczenie. Czack. Pr. 207. Wszedł kniaź do turm, to jest, do wież, w których więźnie siedzieli. Gwagn. 548. Car oskarżonych do srogich katowni, które tam turmami zowia, rozesłać kazał. Gwagn. 534. Niektórych zwadzców do turmy posadzono. Gorn. Dz. 46. Więzienie w turmie. Vol. Leg. 7, 353. Turmy abo ciemnice. Sk. Dz. 203. Na pół żywego kazał do turmy wrzucić. Sk. Dz. 171. Idźże do turmy, kędyś inszych wpychał. Zab. 15, 277. Do turmy go prowadzili. Mon. 67, 382. Do turmy, do turmy hultaju ! Teat. 18. b , 79. — Fig. Piekielna turmą, winnym za grzechy złośliwe słuszna kara. Bardz. Trag. 63. Dusza będzie sobie żyła , zbywszy turmy ciała. Bardz. Luk. 40. — 2. *TURMA, [y, i., z wolosk. turmó * trzoda 2j, n. p. Jakób stada swoje rozdzielił na trzy turmy, gdy ich miał przez rzekę przepra-wować. Biel. Hst. 14, (Łac. turmae, hufce)..

Dw. 45. Klok. Turk. 131.— §. Turkinia, klacz Turecka.

Hipp. 319. eine SMłfcbe ©lutte. — g. Turkinia, pewny ubiór kobiecy, eine gcnnffe ®amenfletbnng. TURECKI, "TURSKI, a, ie, ‘TURCZY, a, e; Boh. Tureckÿ ; Sorab. 1.

Turkowski; Carn. Turshke ; Vind. Turski; Croat. Turszki ;

Hung. Tomki; Hag. Turski; Slav. Turcski; Ross. Type-UKiii, TMifd). Państwo Tureckie. Wyrw. Geogr. 235.

Wartogłowstwa Turczego dywanu. Zab. 11, 4t. Zabi.

Turecki koń, Turecka kawa. Boh. Kom. 4, 281. Turecka pszenica, frumentum Turcicum , Zea Mays ; Ross. Capa-HHHCKoe nuieHO; îurfifdjer Selben,    $orn; Kuś zo

wie kokorycą; podobna Indyjskiemu zbożu. Kluk. Rośl.

3, 143. Kluk. Dykc. 3. Boler. 78. Fasoli pnący się po łykach jak chmiel, nasi Polacy zowią bobem albo grochem Tureckim. Syr. 1055. Cesarz Turski. Czach. Tr.

II 2. Turski andżar za pasem. Pot. Jow. 50. Goły jak Turecki święty. Teat. 5. b, 45. Czysty Turecki derwisz. ib. 33. d, 7. Dawna a podobno "Turska powieść: ryba woda, chlćb trawa, mięso "wsiemu "holowa. Sak. Probl.

151. Po Turecku n. p. mówić * Tureckim językiem, Jur* ftfcf;, ilt Sttrfifdjer ©pracbe. Po Turecku ubrany, w Tureckie suknie, ütMifd) gcfletbet. Tej damie bardzo jest pięknie po Turecku. Nieme. Król. 3, 122. Po Turecku rządzić. Jabl. Ez. 8. despotycznie, auf gut 5tTu*ftfd), auf fffdje Sanier, ob. Klok. Turk. 2. TURECZYZNA, y, i., TURMALIN, u, w., albo tryp, 5lf^cntrccfcr, kamień wpół-collect., cokolwiek jest Tureckiego, Tureckie towary,    przeźroczysty koloru ciemnobrunatnego ; miernie rozpa-

obyczaje, język; etw«8 $Mifd)e3, Supftfdje    3ßaarc,    lony i w popioł włożony, jedną stroną popioł do    siebie

fcrchtdje, ©prad)e jc. Boh. tureina; (Slov. Turecstwo    Ma-    przyciąga, a drugą odrzuca. Kluk. Kop. 2, 47.

hometanizm). — g. Tureczyzna, Turcya, Turki, pań- TURNIEJA, i, z., TURNIEJ, ju, m., TURNIEJE plur. ; Boh. stwo Tureckie, btc üturfep. TURKQGRECKI, a, ie, n. p.    turnag, turney, tursko ; Vind. turnir, turja, turjanje, vi-

A czemuż król Polski ma pozwolić w swćm państwie    teshna jigra , turniranje, lurnirstvu ; — rycerska gonitwa

Turkogreckiemu patryarsze bractwa fundować? Sak. Sob.    lub walka; Germ, ba3 turntet', (obsol. 5turitCt) ; Gall. tour-

pr. (t. j. Greckiego wyznania pod Turkiem). "TURKO-    noy; Ital. torneo ; Lat. med.    torneamentum ; Angl. turna-

GRECYA, yi, z., n. p. Nie znalazł w Turkogrecyi pra-    ment, turney, Svec. torney,    (cf. Svec. torna ; Isl. turna «

wdziwéj wiary. Sak. Sob. B 4 b. "TURKOGRECZYN, a, m.,    walczyć). Gonitwa, turniej,    szermowanie i inne kroto-

n. p. Patryarcha Carogrodzki Turkogrcczyn. Sak. Sob. pr.    chwile, które potrzebują siły, jeno się młodym ludziom

TURKAWKA, ob. Trukawka. 1. TURKOT, a, m. , gatunek    "znijdą. Gorn. Dw. 591. Bywają na dworze turnieje pie-

gołębi z obrosłemi nogami, bie ÏVOmtlieltauOe. Na złość    sze, turnieje konne ; bywają szermowania, bywają goni-

prawom natury sprzęgać pstrego rysia zlania, Czy plo-    twy. Gorn. Dw. 31. — g. Transi. Turnieje, burdy, wal-

dnego turkota z cudzołóżną kanią. Zab. 8, 225. — 2.    ki, zamieszania, niepokoje,    obroty, ob. Turleje, firleje ;

TURKOT, u, m., zgiełk, grzmot, wrzawa, tartas ; ©etö«    ©trett, Uitnil;eu, SSewurning,    $ćtnbel. Do tego ich turnieju

fc, Samt, ©evältfd). Pobiegliśmy do grodu turkotem. Teat.    niepotrzebnego przywiedli, że z Rzymiany zadarli. Warg.

43. c, 51. (z trzaskiem). TURKOTAĆ, turkoce med. nie’-    Cez. 44. Między mury wyciekając, mieli zawsze turnieje

dok., trzaskać, grzmotać; ©etüfe madjen, läruteit. Turko-    i "żalby gotowe. Tward. Wl. 41. Wnetrzne turnieje i za-

tanie karet słyszę. Teat. 28. b, 38. turkot.    waśnienia. Gwagn. 183. Roztyrki i turnieje. Krom.    782;

TURKUS, a, m. ; Ital. turchese, bet üfcürftß ;    Hebr.    tar-    motus. Między nawalną bijących się "turnieją wpadł. Leszcz.

schisch ; Hoss. 6npi03a; klejnot nieprzeźroczysty koloru    Class. 34. Radził Zygmunt Izabeli, aby się nie na Bu-

błękitnego ; jest zkamieniałym zębem jakiegoś zwierzęcia.    dzyniu zawierała , gdyż się około niego turnieju spodzie-

Kluk. Kop. 2, 51.    wa. Biel. 526, (cf. taniec). O zacność między sobą przez

TURLEJ, n. p. Smakuję w krasnym szmelcu, co go Zefir    lat wiele turnieje wiedli. Warg. Cez. 19. Bogowie, coż

sieje Po łąkach i po brzegach, nad dworskie turleje.    się ze mną pomieszanym dzieje, Jakież w sercu strwo-

Hor. 2, 7. Nar. Danoć po mnie dosyć, wziąłeś czegoś    żonym powstają turnieje! Min. Ryt. 1, 219, Europa cała

nie miał, z czego zawsze turleje a hałasy wielkie. Glicz.    się chwieje , Państwa spólnym pojedynkiem Takie stroją

Wych. Q 1 b. Dawid iż syna swego Absalona z młodu    turnieje. Bal. Sen. 69. Ociec gniewny narzeka, Ze z minie przyglądał, miał też z nim wiele turlei. ib. F 7 b,    łości gierki pan syn stroi turnieje. Żab, 10, 540. liyck.

ob. Turnieje, cf. firleje.    firleje, dziwy broi ; SUbent^dten begehn, bumme ©treidje

madjen. TURNIEJOWAĆ cz. niedok., turnieje odbywać;

złotem feryować; może go i cynobrem w tuszowaniu ozdobić, ib. 367.

Vind. turnirati , viteshno jigro dopernafhati ; Germ. tur*

nieren. Decursorium, plac potykania i turniejowania. Mącz. TUSZYĆ med. niedok.; Boh. tuśiti; {S!av. tusTm forte ; Ross. TURNOWAć cz. niedok., {Lat. med.), koleją kreskować,    lyiiiHTb «gasić, tłumić); przeczuwać ze się stanie, afin*

reif) gerinn ftimmen, nad) ber 9ieti)e feilte Stimme geben.    pen, »orane mittern. Mądry nie ma tak mówić: nie tu-

Turnowaii posłowie z kolei województw, po którym wo-    szyłem, nie spodziewałem się, nie padło to na myśl

towaniu było wotów 94 na przyjęcie projektu, a zaś    moję. Gorn. Dz. 418. Tuszyć sobie dobrze, spodziewać

wotów 09 przeciw. Byar. Gród. 420. O tę propozycyą    się, Ross. 6.iaro4yiuecTBOBaTŁ ; Eccl. ójarO/tymecTByro ;

turnować się potrzeba było. Gaz. Nar. 2, 54. TURNUS,    Graec. èvxpv^éco, hoffen. Tuszył sobie pozyskać prędko

TURN (Lat med), kołowanie głosując, kolej kresek;    łaskę pańską. Papr. Kot. S 2. Tuszyć k'omu dobrze, na-

ba« ^erumftimmen, ba« ©timmengeben nad) ber fJieilje runb    dzieję mu czynić, serca mu dodawać; Vind. poferzhiti,

um unb urn. Uformowana została od laski propozycyą ad    (erze storiti, sagvifhit; Croat. obatrivujem; Ross. 604-

turnum. Dyar. Gród. 420. (marszałek sejmowy podał pro-    pmfc, 0Ó04pim>, oxpaöpiiTt (cf. chrobry), OTBcBKHBaTŁ,

pozycyą turnowania). Pochwalą projekt ; więc turnus prze-    oTBascHTL (cf. odważyć), o6Ha4eauiTt, o6Ha4C5KHBaTŁ, (cf.

wagi. Zab. 16, 61. — W turn adverb., koleją, jeden nadzieja) ; einem $offitung madjftt, machen, t^m mit po drugim, (cf.    Gall.    tour, tourner); nad) eittaitber, runb    cjner Hoffnung    fd)l!teid)dn. Jeden drugiemu tuszy    do    śmianiu unb Utn. W    turn    z bogi częstuj ludzi Ganimedzie.    łości. Biatob.    Odm. 35. Marynarz jeśli z ochotną    twarzą a

Mon. 71, 74.    ^    ^    postawą do masztu się mieee, wszystkim dobrze tuszy.

TUROBIN, a, m.,    miasto w Bełskim. Dykc. Geogr. 3, 144.    p\ej %w. 96    b. Zbigniew tuszył Henrykowi, iż    od    pier-

cine ©tobt tu ©altjten.    1UROB1NSK1, a, ie, cum allu-    wszego wjechania do Polski, przystać mieli    do    niego

sione ad: tu robiony * krajowy, swojski, (eill^eilltifćft, itt*    wszyscy Polacy. Biel. 74. Ten nasz dobrotliwy pan tuszy

Imtbifd)). Lepszy przewoźny Tokaj, niz domowy Turobiń-    każdemu wiernemu robotnikowi w winnicy swojej. Rej.

ski cienkusz. Zabi. Zab. 2, pr. Każdego lurobińskiego    Post. K 6. Każdy duchownym mu być, i wielkim kazno-

sukna na łokci kilkanaście pociągnie. Gród. ^Dis. E 3.    dzieją tuszył. Sk. Żyw. 1, 317. Tuszy mi serce, serce

TURODÀK , ztądrodak, indigena. Otw. Ow. 587, Ecct. hu-    mi dyktuje, przeczuwam, mein £>cr$ fagt miré »orau«. Tu-

ccaiuiikt», TyseMeifŁ; tubylec, turodowiec. 7r. ein 3ttn«    szyć komu źle, oho o czym złym, przestrzegać go, prze-

geborncr, Siinlciitber, ob. Urodzeniec. Adject. TURODNY;    powiadać mu; einem nic^tê éuteô »erfprcdjeit, it)in feine

Eccl. Ty3eMiibiM, n. p. Turodnego boga ołtarz, indigenae    Qttte ^pffnnng matyeit, iljm nidjt« ©Ute« propbejei^en. W tej

dei. Zebr. Ow. 147.    wielkiej niemocy już mu lekarze o pewnej śmierci tu-

TURSKI, ob. Turecki. TURSKI, nomen proprium, n. p. szyli. Sk. Żyw. 2, 28.

Pewny by Turski z ogary, a Szufnarowski z karaśmi. Pochodź, otucha, p otucha, potuszyć.

Rys. Ad. 54, cf. zarobił jak Zabłocki na mydle.    TUSZYSTY, a, e, —o adverb., tuczny, tyłowity, feift. Tu-

TURYBULARZ, ob. Kadzielnica. 1 Leop. Levit. ,    •    szysta dziewkę zwa wspaniała i dorodna. Zab. 9,33. Zabi.

TURYNGIA, ii, z., landgrabstwo w Saxonu górnej. Wyrw. j    tht A T* S ‘THTFr/NY^ TIITFT97Y a

Geogr. 206 ; bie Sanbgraffc^aft ^urtngen. Turyngski.    4Ui’AJ' °b' T ; vTUTEGZNY, TUTEJSZY, a, e,

TURZY, a, e, do tura należacv, Stfoit * , SBiefant « ; Boh.    Æ0/1. zdeysj ; Sjov. zdegsj ; Und. tukami , tęga kraja ;

torowy; Ross. lypin. Ład. H. N. 44. Turza trawa, tu-    Boss. ryxomnun 34tmniH ; Eccl. rywuimn ; «tego tu

rom

bardzo smakowita pasza, arundo calamogrostis. Syr.    miejsca, ^teft₀. futeczn. doktorowie. Pot Arg Gil. Bi-

1308. baö 9îo^rgra§. TURZYCA, y, i, carex, rodzaj wła-    tuteczny. Groch. W. 425. W moj kraj tuteczny Ka-

ściwćj trawy. Kluk. Dykc. 1, 105, Ross. ocona, 9łiet^*    przychodniowi przystęp jest bezpieczny. Oto Ow.

ara«, Sâüfàra«. - Turzyca, myśliwski wyraz, sierć *43, (cf- swojski naszymec turodak tubylec). Tutej-ęcza Skrbk.    *«fenfcK.    szoU^v Gal. Cyw 1, 19. TU IM [adverb z rusk

TUŚ ‘oà Tu a tuś mi.    tu ’ ^ter 21* Nl mc tutkl ’ n! siutkl:    .    ⁴?'

1. TUSZ, u,’m., 1. TUSZA, v, i., chiński atrament. Lesk. mi?    mi? ®am 5 lani Ja tu • ani tarn » ^

*100, bie Znm w Chinie paląc olej rzodkiewowy, ko-    Lonher

peć zbierają, z którego robią tuszę potrzebną rysującym. JÜTNAIR, <ob. Liun;ar, Lonher.

Kluk. Roił. 3, 349. Tusz przedaje się w laskach grania- TUTUN, ob. Ty tun.

stych. Zabór. Geom. 267. - 2. TUSZ, u, m., tuzin; TUWALNIA, i, TUWALIA , TO WALIA, ii, z, m breite« ein    3)ufecnb. Tu    całe much    tusze leżą. Karp. 1, 98. —    $anbin*. Ręczniki szerokie, iż do nas ze Włoch przy-

(2.    TUSZA, fy,    i., cielistość, Selci&t^eit, Sorpulenj 4].    niesiono, zaraz tez i przezwisko ich z niemi przyszło,

Z nóg do głowy tenże sam, tej samej urody, Tegoż wzro-    bo je towagliami zowiemy, Tovagha Włoskie słowo, juz

stu,'tej tuszy. Zabi. Amf. 45. Ta tusza Apetyt mi dziwnie    u nas za Polskie ujdzie. Gorn. Dw. LGb Gall. touaile;

wzrusza szem

Jak. Baj. 71). —    TUSZOWAĆ cz. niedok., tu-    Hisp. toualla; Angl. towel ; Lat. med. toaillia, toalia,

rysować,    malować,    powlekać; tufdjen, mit Sltfdj    toalha , toagla, toacula, tobalea tobale, toella togdla,

mablen3 Farbe tuszować, sycić, bie garbe mit einer    tuabola, tualla, cuulha; 9łteberb. ©meble; Obrb. Bmep*

«nbern* cerfepen. Różana farbę tuszować lakiem, feryować    le ; £> b er i 4 ä) f. Quelle. Weronika przenajświętszą twarz

blajgielem. Haur. Sk. 364. Na rajzgiel minią tuszować,    pańską tuwalmą otarła. Warg. Radź. Przyklęknąwszy ni-

zko na kolana , Otarła cienką tuwalnią twarz jego. Odym.    airê&redjett. Oto juz tuz są dni ucisków. 1 Leop. 4 Ezdr.

16, 75.

Św. 2, H h 2 b. Magdalena łzy na pańskie nogi obfite wylewając, Miasto tuwalni włosami ścierała, ib. Y 4 b. TUZIN, a, u, m., TUZINEK, nka, m., dem.\ Boh. tucet ; — Osobliwie tuwalnią się zowie, ręcznik ten, który    Sorab. 2. duzent ; Carn. tûzat; Yind. dvanaisteru, dva-

trzymają dla przystępujących do najś. ciała i krwi Jezu-    naisteriza, dvanaistvu, dvanaistik, tuzat ; Ross. 4K)*HHa ;

sowéj. Gorn. Dw. 49, not., b(t8 ©ommimtcantentucl) ; Boh.    Svec. dussin; Dan. dusin; Gall. douzaine; Ital. dozina;

oltarnjk; Bosn. otarnik. — §. Obrus, brt$ ïifctytud). Wnet    Hisp. dozena ; Angl. dosen; Lat. med. dozena , duzena,

białogłowy stół tuwalnią okryły. Tward. Pasq. 10. Tu-    cf. duodecim; Germ, eilt ®lt£enb, (in Stibecf: eilt 3wölfter).

walie z dziwnetni wzory. Rej. Zw. 59.    Tuzin ma w sobie sztuk dwanaście. Solsk. Geom. 3, 136.

TUZ, a , m. ; Boh. taus; Sorab. 2. tusz; Yind. fvinja , (cf.    Gorn. Sen. 43. Tuzin, tacher, wiardunk, analogiam quan-

Świnia); Ross. Ty3B ; w Niemieckich kartach, Germ. ba$    dam ad assim habent. Cn. Th. 58. Tuzinami; Vind. po

2)aitÖ, o dwóch okach najwyższa karta, toż co as w Frań-    dvanaisterah, dvanaisternu, po tuzatach, bltfjeubwetfe, ju

cuskich; na kostce także ta strona, na której 2 oka, z    Thtjjenbeit. Wszak to teraz tuzinami w jednym domu na

Francuzkiego Deux, jttJCt} Sïugen, in ber Starte unb im 2Bur-    mężów czeka. Teat. 9. b, 9, cf. kopami, mendlami,

felfpiele. Co głowa, to rozum; słowa, wyjęte z tuza czer-    mnogo tego. Za każdym moim przycięciem, tuzinami z

wiennego. Teat. 56. c, 19. Tuz na kostkach, binio\    rąk moich pioruny wypadały. Boh. Kom. 4, 210. całe

Graec. dietę. Cn. Th. 1165. Prov. Na co ruszać tuza, co    pęki, gromadnie. — §. Tuzinek, gatunek śrzedniego su-

można szóstką zabić. Fredr. Ad. 105; (quod fieri polest    kna, eine SDîittelgattung t)0tt £udj. Tr. Od postawu tuzin-

per pauca, fieri non debet per plura). Trzy tuzy, pewna    ków złł. 2. Vol. Leg. 6, 133. Przedtym tuzinek w zimie,

wygrana, niepochybne zwycięstwo; gewtffer 0ieg, gewiffer    szalon zaś a najwięcej szarszedron w lecie, zwyczajnym

Hrtumpf. By też miał leniwy i trzy tuzy, Pewnie wygra    był odzieniem tego nowomodnego mospana. Mon. 74,

na grzbiet guzy. Rej. Zw. 234. Głupi każe bezpiecznie,    366. Mąż jak czeladniczysko z pod choru i kruchty z

jako na trzy tuzy Na szczęście, mając skutek wszelkich    tuzinku i z niepozoru pociesznie wygląda ; a jejmość jako

swych zamysłów Za niepochybny. Opal. Sat. 22. Niechaj    wojewodzina cel trzyma przed ołtarzem. Mon. 69, 587.

poganin jak chce się ‘nabaży, Niech na trzy tuzy każe,    TUZINOWY, TUZINKOWY, a, e, od tuzinu, ®nfcenb » ;

wiem nie wskóra. Jałt. Buk. D. — Synecd. Nie do na-    Ross. 4K»khhhbih. Tuzinkowe łachmany. Zab. 8, 327.

uki, ale do karczemnych kuflów i tuzów sposobi się.    liyck. z podłego sukna, tum fdjledjtem $ud)e.

Smotr. Lam. 25. do kart, do szulerstwa, kosterstwa.— TUZOWAĆ cz. niedok., wytuzować dok., wybić pięściami, Aliter: Tuzy, niebezpieczeństwo, zły raz, guzy; ©efafyr,    mit gńuften fcfylagen ; transi, tęgo wyłajać, wyburczać, berb

9?otf;. Na ostateczne odważył się tuzy. Ghrośc. Fars. 311.    nudelten, (cf. tuzy na głowie). Biskupów o tę szaloną

Wojsk tych morderstwa, zaboje i tuzy, Komuż z was do-    chuć ku panowaniu tuzują. Baz. Hst. 185.

T W.

tąd nie są ogłoszone! Chrośc. Fars. 11. Anton, widząc *TUZYĆ, ob. Tążyć. że się senat już zakrwawił, poszedł w swą; przez co od pewnej zguby się wybawił, bo choć skazany nie był na te tuzy, W tumulcie jednak nie uszedłby śmierci. Chrośc. TWARDNIEĆ, TWARDZIEĆ neulr. niedok., Twardnąć jedntl., Fars. 2. Poszedł z nim w tuzy » za łby. X. Kam. Matu-    stwardnieć, stwardzieć, stwardnąć, dok., *ztwardziewać

zai.dzwónki na łbie. Tr. (pełen guzów, cf. tuzować ko-    contin. ; Boh. twrdnauti, stwrdnauti; Slov. twrdnu ; Croat.

go). — §*. Tuzem jeździć * parą końmi, mit einem faar    tvërdem, otverdujem ; Hung. meg- kemenyedem , kemć-

ÿferbe» fahren. Ociec twój, tuzem jeździł lub parą koni-    nyedni, (cf. kamienieć); Bosn. turriditise, ęurristitise;

, >Ke-

ków, A tyś widzę nasprzągał poszosnych woźników. Kchoiu. Ross. TBepAtTB , atecrbTB , ojKecrbiB , nomecrfeTB Fr. 93. Już teraz tuzem jeździć i kwatrem i dryją Tylko    ckhjtb , noHcecTBmyiB, lupimcfl, oa4pbn>, Ha/upiTB,

owym należy, co żebracko żyją. Klon. Wor. 55.    (cf. jędrznieć) ; Eccl. mecTonaio ; twardym się stać, n. p.

TUZ adverb., tudzież, loci respecta et temporis, bliziutko,    kamienieć, krzemienieć, drętwieć, tarnąć; (mrt werben,

w też tropy, natychmiast; Croat. iszkër (cl. skoro), po-    fteif werben, üerljdrten, phys. et mor. W sam marmur już

leg, (cf. podle); Bosn. tudje, tutako, gletd) (lier, bidjt ba« serce twardzieje. Past. Fid. 245. Bez deszczów ziemia beę, auf bem ftufśe, auf ber fterfe nad), fogletd), ben Slugen*    twardnieje jak żelazo. Kanc.    Gd. 255. Paznogcie zsia-

bltcf. Tuż przed nim abo za nim. P. Kchan. Orl. 1, 85.    dają się i ztwrardziewają. Sak.    Probl. 111. Jakób święty

Śmierć tuż za starością. Prot. Gont. C Z. Śmierć tuż stała od pokłonów miał kolana i czoło stwardziałe. Pim. Kam. u samego okrętu. Zbił. Dr. 3. Tuż u Krakowa dom zmu-    267. Położnicom , gdzieby    z zbytniego mleka piersi

rował. Gorn. Dw. 1. Jarzmo to już tuż nad szyjami wa-    twardnęły.... Syr. 521. Ód    zimna wszystkim ręce po-

szemi wisiało. Stryjk. 316. f Sądziłem, iż tuż z biczem marzły, wszystkich ciała stwardziały, a prawie otretwia-jędza za mną goni. Szym. Ś. W. 55. Z góry wieże dość    ły. Baz. Sk.    39. Grubsze części pozostałe sklejają się,

odległe wydają nam się tuż przy sobie. Rog. Doś. 3,    twardnieją,    i zasklepiają gąsienicę. Boh. Próg. 2, 253.’

112. Po kanclerzach podkanclerze tuż zaraz miejsce bio-    Dachowy kamień nie różni się od stwardłćj gliny. Staś.

rą. Nies, i, 260. Bunt tuż tuż wybuchnąć mający, zata-    Buff. 144.    Konie z młodości robią bokami, sucha śli-

mowanym został. Kur. Pet. 539. tylko co wybuchnąć    na krwawemi twardnie wędzidłami. Bardz. Luk. 70. Czło-

miał, tylko co nie wybuchnął, bte ^erfdjwöwng foUte eben    wiek stwardniały i niespożyty na wszystkie obelgi. Pilch.

TWARDO - TWARDOŚĆ.

TWARDOST - TWARDY.

745

Sk. Dz. 388.

Sen. gn. 289. Żydzi coraz twardzieli.

TWARDO, adv. Adj. twardy; Boh. twrdë; Sorab. 2. twardo, twarze; Slav. tvérdo ; Bosn. turrido , ęurristo; Ross. TBep^O; nie miękko, Ijart, ttid)t meid). Ugotuj jaja na twardo. Krumł. 140. Resztę grubych brudów w kotle przegotować do twarda. Torz. Śkł. 291. (aż stwardnieją).— Fig. tr. Twardo, mocno, potężnie; fiart, ftfllf, feft. Zasnął twardo. Zab. 14, 242. Szyrn. Odciągnął do inszego zamku ; ale i tam twardo wszystko nalazł i murera i ludem. Biel. 492. mocno obronne, feft öertfieibigt. Nieprzyjaciel na wszystkie strony ucisnął twardo Smoleńsk. Tward. Wł. 244. ściśle, er fcfyloß eê enge ein, be* brdligte eö fyart. Tak twardo trzymają, co im w ręce wpadnie , że dotąd i łokcia ziemi nie utracili. Kłok. Turk. 42. krzepko , mocno , feft palten. Wiatr popędliwy nawet i wysokie wieże i twardo szczepione dęby wywala. Bzów. Roz. 95. Twardo szczwany, już w miejscu siedzi zając. Tward. Wł. 44. ostro, gorąco; paftig, fytjjig QC» $ejjt. Twardo z nią postąpił. Teat. 8, 109. ostro, surowo, niełagodnie; I;art, raup yerfapreu. W pierwiastkowym kościele post święty twardo chrześcianie pościli. Pim. Kam. 87. Niemało swoich ustaw wynajdowali, a ludowi na chowanie twardo podawali. Żarn. Post. 3, 755 b. bardzo ostro, seryo ; fdjarf, fepr emftlid). — Twardo co idzie, oporem, niegładko, nie smarownie, jak po grudzie; eê gept part, ferner ooraarts. — §. 'Twardo w noc poraniłem się; de multa nocte surrexi. Mącz. Do Alexandra W. młoda białogłowa już twardo w noc była przywiedziona. Kosz. Ljt. 65 b. “TWARDOGŁAZY, a, e, n. p. Twardogłaze marmury. Otw. Ow. 276, partftet» nig, fteinpart. "TWARDOGĘBY, a, o, gęby twardej, ob. Twardousty, twardopyski, partmältltg ; Boh. twrdohubÿ. TWARDOGtLOWY, a, e, głowy twardej, niepojętny, lub też uparty, partfopftg, ftarrfopftg ; Boh. twrdohlawÿ, Subst. twordohlawec , twrdocel ; Vind. terdoglaun , terdoglaven, terdoglau, terdoglavazh ; Bosn. tvardoglav, (tvardoglaviti* upierać sie) ; Bag. tvardoglav , (tvardoglauti inobedire , pertinacem esse) ; Croat. tverdoglav ; Slav. tvérdoglav. TWARDOGŁÓWSTWO, a, «.; Vind. terdoglaunost ; Croat. tverdoglavnoszt ; Rag. tvardoglavstvo ; Bosn. tvardoglav-stvo, neposluh. "TWARDOKUTY, a, e, n. p. Twardo-kute blachy. Pot. Arg. 696. part geftplagen, feft gefcfymte* bet. "TWARDOOSTRY, a, e, n. p. Twardoostra stal siekiery. Kanc. Gd. 177. Zab. 10, 46. Koss., part unb fdlrtl'f. TWARDOŚĆ, ści, i. ; Boh. et Slov. twrdost ; Sorab. 1. twerdofcż ; Carn. terdnûst, terdóba ; Vind. terdust, terdnost, terdoba, terdova , tardoba , ( terdust , terdovitnost * skępstwo , terdnost, oistroba * ostrość, surowość, terdoba * potrzeba, ucisk, bieda); [Croat. tver-dozt, tverdocha, tverdina, okornoszt, Croat. tverdoszt « stałość); Hung. keménység, ( cf. skamiałość ); Bosn. tvardina, tvrridina 1, durities, 2. munimenlum, ob. Twar-dzizna, oh. Twierdza; Rag. tvàrdos, tvardost, tvardoccbja, tvardina, evarstos ; Ross. TBep40CTb, wecTKOCTb, *oct-KOCTb, atecroKOCTt, npinocTb, KpyTOCTb ; niemiękkość , propr. et impr., bie ^>drte. Lekarstwo . którym rozpędzisz krę i twardość z żołądka. Siena. 205. Wiedząc ,

Siewnih Lindegt wyd. ?. Tom T.

iż na twardości, nie na pieszczotach dzieło rycerskie się zasadza , nie zażywają potraw smakowitych. Star. Ryc.

57. (na zahartowaniu, na hartowności ). Twardość ku nauce, indocilités. Mącz. twarda głowa, eilt parter 5topf junt Semen. Trudno było zamku mocą dostać, dla twardości z przyrodzenia miejsca. Stryjk. 118. dla mocności, tęgości, fteftigfcit. TWARDOST, herb; serce szachowane w polu czerwonym; już go nie używają, znać że fa-milij nie stało. Kurop. 3, 53, eilt ©appen. TWARDO-ŚG1ASTY, a, e, ociętny, niepowolny, cenńcosus. Mącz., bart, nidjt nadjgiebig. TWARDOSERCY, a, c, zatwardziały, nieużyty, kamień, partperjig ; Vind. terdoferzen , nev-fmilen, terdega ferza ; Ross. >KecT0K0cep4Hft, KpknKifi , KpbnoKL ; E^cc/. TAtKKOcpiĄT». Subst. Vind. terdoferzhnost ; Ross. *ecT0K0cep4ie ; Eccl. TaatKocep4ie. TWARDO-SKORUPY n. p. żółvv. Tr, partjepalig. TWARDOSKÓBY, durieorius. Cn. Th. 1165. partpdutig ; Vind. terdoskorjast; Croat. tverdokösen, (Subst. tverdokosnost) ; Rag. tvardo-koxni durae pellis (ob. *Koża), tvardokorni durieorius, (ob. Kora); Eccl. jkcctokokoikw. TWARDOSZYJ, TWARDO-SZYJNY ; Boh. twrdośigny, twardohrdlatÿ ; Slov. twar-dośigny ; Carn. terdouraten ; Vind. terdouralen, terdo-vratnik , fvoje glave zhlovek ; Croat. tverdovrat; Rag. tvardovràt ; Eccl. TBep40BUHiiuii, mecTOKOBHÖHbiH ; twar-doustny, ociętny, obstipes. Mącz. partpdlftg , fteifpälftg , Ult» beugfant. Subst. ‘Twardoszyjność; Boh. twrdośignost ; Vind. terdovratnost. ‘TWADOTRAWY, a, e, n p. Twardotra-wi strusiowie. Bielaw. 2. najtwardsze rzeczy trawiące , fteinoerbouenb. TWARDOUCHE skały. Zimor. Siei. 284. głuche, nieuproszone ; partoprig, partpörig, taub, uner» bittli#. TWARDOUSCIEĆ , twarde usta dostawać, bart* tnâulig werben, » p. Twardouśtieje koń. Hipp. 61. Hy-pograf ztwardouściał. P. Kchan. Orl. 1 , 193. TWAR-DOUSTOŚĆ, ści, z., ipartmchiligfcit, n. p. Na twardou-stość lekarstwo. Końsk. Lek. 64. TWARDOUSTY, a, e,

n. p. Twardousty koń ; nie rodzi się koń takim, ale nieumiejętna ręka takim go czyni. Kluk. Zw. 1,183. Cresc. 684. et 522. partmâulig ; Boh. et Slov. twrdoustÿ; Vind. terdovusten , teshkobersdliu ; Rag. tvardoust; Croat. tver-dovuszt, vusztotverd ; Eccl. TBep4oycTUH; Ross. KpknKO-roiOBUH. — Tr. fig. Potrzeba twardego wędzidła na tę _twardoustą szkapę tego upnrncgo człowieczego przyrodzenia. Rej. Post. T t 3. Twardouste żądz naszych wyskoki. Kanc. Gd. 300. niepohamowane. TWARDOWŁO-SY, hircipilus. Cn. Th. 1165, partpärig ; Eccl. TBep40B.ia-cbiii. "TWARDOZIEMNY, a, e, n. p. Twardoziemne skały. Bielaw. E b. parterbig, partfieintg; Eccl. wecroKOse-MHbiH. TWARDY, a, e; Boh. twrdÿ ; Slov. twrdi, tw>rdy ; Sorab. 1. twerdć, twerdy; Sorab. 2. twardi; Carn. têrd, terdn , terdan , tershe , obsol. tard ; Viud. terd , terdn, lerdoben, terdoviten; Croat. tvërd, chvërszt, czvarszt, tvërden ; Slav. tvêrd ; (Hung. kameny, cf. skamieniały, ob. Kamień); Rag. tvard, evarst, cuarst, temerùt; Bosn. tvard, çvarst, nemek, çuersti, çurrjsti, oturridnut; Ross. TBep4Ui1, TBep4eHeK,b, TBep4exoHeK,b , wecTidü, »ecmo -BaTbiil, KpyTbiS, Kpyra ; cf Lat. arduus, durus ; cf. Germ. berb ; hl. bardur ; Dan. haard ; Svec. hardt ; An-

94

zna-

Lib. Hor. 71.

« mocno-

mu.

746

TWARDY.'

TWARDY.

glos. lieard; Goth. hardus; cf. Graec. xciqteqÔç)\ Germ. part, ttic^t meid). Wszelkie ciało, które mierną siłą cznie ściśnione być może, nazywa sie miękkim; które zaś tak znacznie się nie ściska, twardym. Hub. Mech. 230. Gdy części jakiego ciała tak z sobą spojone , że trzeba znacznej siły zażyć na rozdzielenie ich, w ten czas to ciało nazywamy twardym, gruntownym i stałym. Rog. Dos. 1, 65. Tygle te gdy z ognia wyszły,, były tak twarde , że o stal bite ognia dawały. Torz. Skł. 85. Nieco twardy , *twardowaty ; Ross. TBep^OBaTŁifł, Subsł. TBep40BaT0CTb. Drzewa dzielą się na twarde i miękkie. Jak. Art. 3, 152; do twardych należą dąb, brzost , trzmiel, orzech, jarząb', obrostnica, grabina i płonka. ib. — Ptov. Na twarde drzewo, twardej potrzeba siekiery. Fredr. Ad. 49. klin klinem wybić, aitf einen groben 2lft gehört ein grober 5îetf. Trzeba mu czym twardym przeorać grzbiet, tlaur. Sk. 48. twardym kijem, batem ; mit etroaö garten, mit einem Ravten Knüttel, tüchtigen ©tort bnrdjpritgdlt. Niedobrze kiedy sternik czym twardym nie dogląda upornego flisa, liaur. Ek. 173. Twardy grunt, gęsty, nie gębeza3ty, niepulchny, nierzepiasty, ein barter, fd;merC!C 23oben. Rola bardzo twarda być musi, na której stop robotników nie poznać. Fur. Uw. G b. Twarda rola strudziła wołu starego, a pracy na niej nieznać. Sk. Kaz. przedm. — Włos twardy. Zab. 14, 247. Szym., (cf. szorstki , szczecisty , tęgi, partej ftetfcê £>aar). Twardy munsztuk, ostry; ettt tyßfteS, fcfyarfeä ©ebtß. Kłaść twardy kryg a twarde wędzidło na tę twardoustą szkapę. Rej. Post. T t 5. Miłość cnoty, toć to jest najtwardszy munsztuk białym głowom. Gorn. Dw. 271. — Zboże twarde do młoćby, nie wyłuskne. Cn. Th. 1165. part jtt brefcfyert. — §. Transi. Twardy, nieczuły; nnempftnblicb , bart. Gdy koń twardej gęby, Mocno mu żelazem załamują zęby. Rej. Wiz. 29 b. Moraln. Twardy, nie użyty, nieuproszony, nieludzki, uporny , srogi, surowy; bart, unbeweglich, unerbittlich, unerfcbutterlich. Serce jego nad dyament twardsze. Fast. Fid. 234. Lubo słucha, twardszym jest nad skały, Zostając w cnocie swojej stały.

Twardszym nad nakowalnią był i nad krzemienie. Kulig. Her. 55. Jest to dusza twarda i nieużyta. Teat. 18, 109. Na to wszystko twardy jak skała. Teat. 29. c, 3. Teraz tak ludzie twardzi, jak kamień, niczym ich nie poruszysz. Teat. 22, 106. To człowiek twardy, nieprzełamany, dla zbytku cnoty. ib. 49. 6, 29. (Kato). Widzieli, żem twarda na prośby. P. Kchan. Orl. 1, 238. Nie była chętniejsza temu niż owemu, Jednako się twardą stawiła każdemu. P. Kchan. Orl. 1, 354. Im dawniejsi w błędzie, tym twardsi byli. Sk. Hz. 740, (Vind. terdoveren, terdovernik, mozhnoveren wierny). Miękkie kobiety krzyki boleści wydawały, Mężczyzny chociaż twardsze tam łzy wylewały. Przyb. Luz. 136. nie tak prędkie do płaczu, parter junt SBetnen. On-by miał kogo miękczyć, a samby miał być twardy ko-Gorn. Sen. 460. Ten twardy postępek gniewa mię. Teat. 35. b, 9. srogi, nieludzki, ełtt IjarteS SScrfa^rctt. Dał król twardą a ciężką odpowiedź wszemu ludu. 1 Leop. 5 Reg. 12, 13. (odpowiedział ludowi srodze. 3

Leop. ). Nie zaraz do twardych słów. Cn. Ad. 729. do niełagodnych, przykrych, fukliwych łajań , tmfreitnbltc^e, barte, rau^e SRebcn. — Quo ad disciplinam: Twardy, ostry, surowy, ścisły, karny; firettg, genau, part. Za dawnych królów uczciwość na dworze taka była , jak w twardym jakim klasztorze. Gorn. Dw. 77. Tatarzy są twardzi Mahometanie. Klok. Turk. 72. zabici. — §. Twardy sen, nieprzebudzony, ein barter, fefter ©cblaf. Sen zapomniały, spanie twarde, letarg. Sienn. Rej. Nieprzebudzony człowiek, abo sen twardy, nieprzerwany. Cn. Th. — §. Twardy na trudy, wytrzymały ; auSbauemb , bart gegen ©trapapen. Ld. — §. Twarda ziemia , stała ziemia , tęga ziemia, nie wyspa , bß$ fefte Sattb. Floty po ziemi twardej, lądowe wojska po morzu prowadzić. Mon. 71, 210. — Twarde miejsce, twardy zamek » obronny, mocny, niedobyty ; feft, uicpt letdjt eiitjuuebmeu, befeftigt, tDObl öennabrt, (ob. Twierdza). Kraj ten ma w sobie miasta i zamki twarde. Gwagn. 449. Munitisshna arx, czyście obrony, twardy zamek, twarde, obronne miejsce. Macz. Długo zamek szturmowali, lecz mu nic nie uczynili, bo w twardym miejscu leżał. Gwagn. 59. Biel. Św. 175.6. Twarde i niedobyte zamki. Ńag. Cyc. 52. Troja jest to miejsce z przyrodzenia dosyć twarde i mocne. Baz. Sk. 25. Ja się oglądam tylko na twarde położenie miejsca, i na żołnierze, którymi Amurat te miasteczka osadził. Baz. Sk. 56. Tyś basztą Dawidową, tak mocną i twardą, Co i szturmom najsroższym stoisz zawsze hardą. Mlask. Ryt. 25. — §. Twardy, trudny, ciężki; febrocr, part, nićpt letćpt auSjufubren. Twarda tobie jest rzecz przeciwko niepodobieństwu wspak się obracać. Rej. Post. B b b 2. Obmowcom i zazdrościwym twardą jest i cierpką cnota. Birk. Chodk. 20. Miejsce twarde ku dobyciu. Biel. 65. Miał czynić z twardym nieprzyjacielem. Rej. Post. M m m 3. z niespożytym, ettl fćpn?erer getitb, ber iiidpt letcpt ju befiegen ift. Jeśliby on, który płacił, mianować nie chciał, na jaki to dług płaci, tedy z prawa przyjdzie wytrącić to, co dano, z tward-széj albo cięższej sumy. Szczerb. Sax, 89. (z większego, znaczniejszego długu). Zgrzybiałe lata nadeszły, nie one złote abo tłuste ; ale to są lata żelazne , skaliste, twarde, trudne, których nieladajako pożyć, już tu wszystko jak z kamienia kował. Podw. Wróż. 24. Twardy orzech, sęk, twarda kostka, vide sub Substantivis. — Wiersz twardy i nieskładny szedł mu jak z kamienia. Hor. Sat. 141. niegładki, niepłynny, niedźwięczny, niesmakowny. — §. Twardego rozumu, co nie łatwo pojmuje, czego uczą, indocilis. Mącz. oon hartem ftopfe, ungelehrig. Twarda głowa, aliter mocna, tęga, uparta głowa, ein tücptl* ger ßopf, ein 5îopf, ber rocrê aurait, ein ©tarrfopf. Ta jego praca, to było staranie, Nad którym twarda pracowała głowa. Zab. 14, 238. Szym. (Ross. TBep404y-imihiłl stały, TBep404ymie stałość). Im kot starszy, tym ogon twardszy ; im kozioł starszy, tym róg twardszy ; Sorab. i. starschi kosol, twardszi roh ; Sorab. 2. star* schi kofol, twarżeischi rog, ob. Stary, starszy, — §. Twarde pieniądze, talery. Gost. Gor. 36. parteê iSelb, barte £bßi{r > (oppos. drobne pieniądze). Półtwardego, sc.

talara. 7V., ein fmlber S^aler, (cf. bity). — §. Wody    ift. TWAROGOWY, TWAROŹNY, a, e, od twarogu, z

twarde, w których się mydło nie rozpuszcza. Kluk. Kop.    twarogu, Quargfäfe * ; Boh. twarogowy, twaroźny ; Boss.

1, 116. ein Çartcê SDBaffer. Wody studzienne i źrzódlane    TBapoacHHH. Ciasto twarogowe Ross. TBapojKHincB,

twardemi zowiemy. Hub., Wst. 120. — §. Med. Puls    poaîHimeK’B, Baipyinna, (TBapomiTBca, oiTBapoacycfc gru-

twardy,    cm    parter    Çlllê.    Puls    zły    jest,    który    jest    prędki,    czołowacieć).

twardy,    niewolny,    nierówny.    Krup.    5,    486.    Puls    twar-    TWARZ, y, i. ;    Boh.    twa?, (pretvwrnjk    praestigiator, prędziutki masz, to jest, ze nie jest ze wszystkim twardy.    twarzeti se różne miny robić); Slov. twór, oblićeg,

Teat. 35, 84. TWARDZIĆ cz. niedok., stwardzić, utwar-    (twarnost superficies, swrch kazdé wécÿ) ; Hung. artza,

dzić dok.; Boh. twrditi, ( cf. twierdzić); Slov. twrdjm ;    ortza, óbrazat ; Sorab. 1. woblieżźo, (ob. Oblicze., lice);

Sorab. 2. nagléd (ob. Nagladać), twarz budowniczy, (cf. tworzyć, twórca); Carn. obras (cf. obraz; stvar*twór, stworzenie) ; Vind. obras , pogled, nagled, oblizhje , (stvar, stvarje * stworzenie) ; Croat. obraz, liczę, oblichaj, oblichje ; Slav. obraz, oblicsje ; Rag. obraz, obl'icje, slicje , liże, slikka , (cf. śliczny); Ross. .inpe, vulg. po-aca, po5KHita ;    Eccl.    zwije,    poma;    —    §. 1) strona głowy

przednia, w której    czoło,    oczy,    nos, gęba; u człowie

ka twarz i oblicze, u bestyi twarz. Cn. Th. 1165. baê Slngefidjt, baê ©efidjt bet) îDîeKfcpen unb gieren. Głowa ludzka dzieli się na część włosami pokrytą, i na twarz. Perz. Cyr. 1, 17. Uważaj chorego, na twarzy czy bla-Koral roślina mięk- dy, czy żółty, czy rumiany, cży czarny? Perz. Lek. 77.

Na wielbłądzie wspak go posadzili , twarzą do ogona. Zygr. Ep. 94. mit bem @efid)t nad) pinten ju. W twarz wiatr, słońce, adversus sol; w twarz się bijąc wzięte rany, adversa vulnera. Cn. Th. 1218, (oppos. w tył). Twarzą na ziemi ; Eccl. nm|h, hiuili , hhkomb, iihukom-b , (cf. nice, cf. lice). Obróć się, niech ci w twarz patrzę. Teat. 30. b, .43. w oczy, tnó ©efid)t, In bie 3lugen fcpen. W tw'arz cie całuje, a z tyłu sztych kładzie. Kulig. Her. 240.

(w brew'). Nie śmiał twarzy podnieść zwyciężony do-brodziejstwy. Gorn. Sen. 14. oczu podnieść, baê ©efidjt aufljeben, bie Singen auffćplagen. Twarzą w twarz. Biał. Post. 81. Twarz w twarz. Ktok. Turk. 175. Groch. W.

TWARDZIĆ- TWARÓG.

TW ARO GO WY - TWARZ.

747

Carn. terditi, sterditi, sterdem , sterdim ; Vind. terditi, vterditi, oterditi ; Croat. tverdo chinina; Hung. kemćnyi-tem, (cf. kamienic); Bosn. tvarditi , utvarditi, oevar-snuti; Rag. utvarditti/źoss. acecTHTt, JKecTOuy, (TBep-4HTŁ , Tsepacy, TBep*4y nauczyć się na pamięć; powtórzyć często) ; stwardzać , indurare. Macz., part ntad)ett, barten. Strzały twardzić hartem. Zab. 16, 310. (hartować). Dzieci, jak się urodzą, do rzek przynaszamy, A lodem i wodami ich ciała stwardzamy. A. Kchan. 260. Pępek dziecięcia trzeba olejem pomazać, bo on skórę twardzi, i broni przeciw tym rzeczom, któreby miały subtelność ciała urazić. Śpicz. 184. Twardzić się recipr.,

. twardnieć, twardzieć, bart roerbett.

ka pod wodami zgina się , a owiana powietrzem’ na wierzchu się twardzi. Przyb. Luz. 57. Mieszkańcy tego kraju na wojny się twardzą. ib. 316. fte pärten ftep ab. Ten się utwardza jak stal. Przyb. Milt. 313. TWAR-DZ1ZNA, TWARDZINA, y, i., cokolwiek twardego, twardy grunt; Carn. terdina, parter Soben, etrnaä §arte$. Na twardziznie jak orać. Haur. Sk. 143. Krzemienistą ziemię wybierać, aż do samej gruntowej twardziny ; bo czasem się trafi twarda ziemia , a pod nią będzie miękka. Haur. Ek. 5. Zbiegłszy twardzinę, w piasku pocznie się mordować; densum littus. Zebr. Ow. 45. Twar-dzizny na nogach, rekach, kolanach, martwaki, modze-le , odciski, nagniotki, narostki. Dykc. Med. 4, 458. barte #aut, Seule, Serbartuug.

Pochodź, twierdzić, twierdza; potwierdzić, podtivier-dzic , utwierdzić , zatwierdzić.

TWARÓG, u, m. ; Boh. twaroh, twaroch, swaroch, twa-rużek, twarożina, homolka, (ob. Gomołka) ; Sorab. 2. twaroschk ; Sorab. 1. twarow’, (ob. Tworzyć); Vind. vkup-stezhenu mlieku, odstaniki od vunslitega mlieka ; Croat. prevarki ; ßosn. tvarog ; Rag. zamlśz, ùrda ; Dal. szi— rischye, ( cf. zerzysko); Eccl., cLipmne, crycTimmeeca M,itKO, TBaporL; Ross. TBaport, TBOpont; Germ, ber öuarg, Äquarg, ©treiepfäfe; ć)3reu$. bie ©lomje). Po zebranej z mleka śmietanie zostaje się twaróg, część zgęstwiała, i serwatka wodna. Oddzieliwszy tedy serwatkę, z twarogu robią sery. Kluk. Zw. 1, 227. Twaróg, ser świeży, w garku ogrzany i wyciśniony, na pirogi lub do ciast się bierze. Wiel. Kuch. 431. Na sery nie zbyt bardzo podbierać śmietany, aby tw^arog nie był jałowy, bo gdy ser tłusty, każdemu do smaku przypadnie. Haur. Ek. 129. — Prov. Ustąp' gówno twarogowi. Rys. Ad. 69, cf. Germ. Öuarf, łajno. TWAROŻEK, żka, m., dem. — §. Twarożek, który się twarogiem rad karmi, fistellus. Mącz. ein Sûfequarfleffer, ber gern Quarg

TBa-

W tw'arz mu się przeeiwił. Zygr. Pap. 233.

554* oblicze w oblicze , won 5lngeft(pt 51t 2lngefid)t. Mówił Jehowa do Mojżesza twarzą w twarz, jak rnówi człowiek do przyjaciela swego. Budn. Exod. 33, 11. Twarzą w twarz, oblieżny do oblicznego. 1 Lsop. Exod. 33. 1 Leop. Deut. 5, 4 ; Arabczyk miasto tych słów : twarz w twarz, ma te słowa: bez pośrzednika ; Chaldejczyk te słowa : twarzą w twarz wyłożył : słowo w słowo. Boh. Dyab. 58. — Translat. Przed 'twarzą bronny, która przybiegała aż do oblicza sieni bronnéj wnętrznćj, pięćdziesiąt łokci wymierzył. 1 Leop. Ezech. 40, 15. (przed przodkiem bramy. 3 Leop.; cf. front, czoło). — Twarzy kształt, fizyonomia ; Ross. oÓMuie, oöjhkü, bte ^ppfto* nomie, baö ®eft<bt, bte ©eftcbtëiüge. Z nich był jeden starszy, drugi młodszy twarzą, W pim linie, Ulissa podobieństwo żarzą. Jabł. Tel. 3. Kobiecej twarzy Ross. 5KeHo6pa3HBifi. Ja go nie znam z twarzy, ale z listów aż nadto. Boh. Kom. 1, 22. id) fenne i(m niept tum ©e* ftd)t. Aż pewny z twarzy tylko znajomy wypada : Łap za rękę, jak się masz mój śliczny? powiada. ^ Zab. 10 , 347. lzych. Bardzo miły z twarzy. Teat. 33. c, 39. Wiele już tu ładnych kobietek w twarzy sobie intraty założyło. Teat. 22, 100, (ob. Twarzyczka). Mówił świę-

ty do lwa: przystojniej, abyś mi ty ustąpił, bom ja jest klapstra. Brud. Ost. B b, vulg. £> & b. ©efräß, ©efrieß. twarzą bożą uczczony. Sk, Zyw. 2, 395. (na wizerunek TWIERDZA, y, z. ; Boh. twrz, twrze , hrad, twrzka ; So-boży stworzony). — Kapelusz etc. do twarzy. Zab. 12,

rab. 1. zakit, zakitano , krutżizna, wokrulżenstwo ; Garn. sagrâja, (cf. zagroda) ; Vind, obranstvu , branifhtvu, voi-skni gradizh , gradifhtvize, (cf. obrona , cf. grad) ; Croat. grâd, tvërgya, kula, branische; Dal. tuargya ; Slav. gräd ; Bosn. tvardina, tvrridina, tvrrighja, tvrrighjava, tvardisete, gród, kula; Dal. grad; Rung, vaar, (cf. warowny); Rag. tvarghja, tvardisete, tvardja, vulg. kula; Ross. Tßep4Hna, «ptnocTb (cf. krzepkość), Kptiib , KpeM.ïb ; Eccl. TKpi.Ąb ; TBepHva, <i>opTeu,a, TK{>ik4i;/ib, Bbmierpa^Ł (cf. Wyższe-grod), Kpaerpa^, CTpa?Kmue, (cf. strażnica); miejsce obronne, kasztel, baszta, zamek obronny, część fortecy ; eto befeftlgter Ort, eto ©«fiel, eine Sajtep, eto fefteS ©djlcß, ettt £l)etl »on einer Heftung. Wielkie Łuki sławną były fortecą, do której dwanaście twierdz na około wystawionych przystępu broniło. Boh, Zamoj. 109. Podszań-cowawszy się pod najwyższą twierdzę, która fortecę od wojska naszego zasłaniała , wysłano ku tej twierdzy jednego piechura, ib. 112. Dobył każdego zameczku ich, i odzierżał każdą twierdzę ich. 3 Leop. Jud. 2, 12. (każdą ‘ogrode ich. 1 Leop.). Henryk nad Prądnikiem zbudował ‘twierdz jednę, a drugą u Miedzyboża ; Konrad chcąc mu zburzyć oną ‘twierdz, przyciągnął do niéj. Biel. 129. Wiele ‘ćwierdz ( twierdz ) z miejsca swego siła zbodła. Czach. Tr. H 2. ‘Twierzyca Assur. Jer. Zbr. 2, 107. — §. Fig. tr. Twierdza, szczyt, ochrona, puklerz ; ©dptß , @d)trm , 23urg. Twierdzo Polski i wielki zaszczycie ! Zab. 13, 17. Przykład królów jest twierdzą prawa. Dyar. Gród. 555. twierdzeniem prawa , Scfräftb guttg, SejMttgung, Sefeftigung. Dekreta sądów asesorskich tejże mają być wagi i twierdzy, co i dekreta sejmowe. Vol. Leg. 7, 78. tej mocy, <traft, ©etiud)!. Co mi za twierdza tego, który wszystko twierdzi , od lego którego twierdzi ? Bzom. Roi. 64. jakaż powaga. — g. ‘Twierdza niebieska, twierdza na niebie, ‘utwierdzenie, ob. Twierdzić. TWIERDZIĆ, ‘ĆW1ERDZIĆ cz. niedok., ztwierdzić, utwierdzić dok. ; Boh. twrditi, twrdjm (cf. twardzić), utrwditi, utwrzowati , tużiti ( cf. tężyćj, pe-wniti , zpewniti (cf. upewnić), gistiti, (cf. iścić); Slov. stwrditi, stwrdjm , twrdjm, gistjm ; Carn. terditi ; Vind. terdit, terditi; Croat. tverditi , tvérdim , utvergyâvam, utverditi, ochversztujem, lemelim ; ßosn. tvarditi, utvar-diti, utemegliti, oevarsnuli ; Dal. potvarditi ; Rag. tvar-ditti, utvarditti, utvardivati, pokrjêpiti ( cf. pokrzepić), uzjâciti ; Ross. Tßep4HTb, (Tßcp4HTb, TBepjKy, TBep*4y nauczyć się na pamięć, powtórzyć często), yTBep4HTb, yTBep5K4aTb potwierdzić, npHKpbnHTb, npiiKpimmb , 3a-KptmiTb, (cf. pokrzepić); Eccl. TBep4K) , bXchjbth, yew-4HTb; UTWIERDZAĆ co contin., robotą, ręką, obron-niejszym (‘twardym) czynić, umocić ; bcfefttgen, feft ma^ett. Zamek ten teraz starosta wałem twierdzi. Vol. Leg. 3, 509. Najwiçcéj twierdził tam , kędy snadniejsze przystępy być rozumiał. P. Kchan. Orl. 1, 422. Cerkwi dwie i ludźmi i armatą dużo utwierdzone. Tward. Wt. 116. Ziemi okrąg wodą obtoczony Stanął w pośrzodku, mocą twą stwierdzony. Suszyć. Pieśń. 1 Rb. Twierdzenie,

74. stosujący się do kształtu twarzy, zgadzający się z twarzą, zdobiący ją ; nad) bern ©eftdjt ein tput U. f. U)., ber ju bettt ©ejidjt gut fteltt, gut paßt. Cale nie do twarzy była ubrana. Teat. 19. c , 54. Wolą być modnie , choć nie do twarzy ubrane, aniżeli do twarzy a odstępować mody. Kraj. Pod. 107. Kapelusz ten poważną mu dawał postać, i służył do twarzy. Zab. 12, 60.

Zrzędzić, to nawet starym nie do twarzy. Teat. 19, 62.

Drugiemu sama nawet wada może być do twarzy. Zab.

12, 266. Dudz. — Twarz, postanowienie oblicza, według myśli, afektów, prawdziwe abo zmyślone; Vind. namefhik, bte SRtene, bte matt inacfyt, baS ©eftcfyt. Twarz łacno wynurzy , co się . w sercu burzy ; twarz umysłu zwierciadło, wyda wnet, co tam padło. Cn. Ad. 1181.

Wi-

(oko do serca okno , sumnienie z twarzy poznać). Twarz nie zawsze umysłu odkrywa. P. Kclian. Jer. 116. dział Jakub , iż Laban nie pokazowa! mu takićj twarzy jako pierwćj. Radź. Genes. 31, 2. Gdyć co dają, przypatrz się twarzy dającego. Bardz. Trug. 311. Od żony nabecbtany, niechętną twarz siostrze pokazywał. Sk. Dz.

424. Nie chciej twarzy kwaśnej pokazować. Prot. Jat.

29. Piękność jest twarz przyjemna, luba, wesoła, a która pragnie przystojności ; a *szkaradość zasię twarz ponura, przykra, smętna, mierziona, a która chciwa jest na nieprzystojeństwo. Gorn. Dw.LlSQ. Twarz uśmiechli-wa Vind. narashik. Twarz niechętna Vind. • pomerdik.

Twarz płaczliwa Vmd. nakorpizh. Twarzą wesołą obłudę pokrywa. Tward. Wt. 76. Zawsze wesołą fortuny twarz znała. Warg. Wal. 46. (życzliwą ją sobie miała).

— *$. Który przyjmuje a poznawa ‘twarz na sądzie , niedobrze czyni , bo takowy i za kęs chleba opuszcza prawdę. 1 Leop. Prov. 28, 21. (wzgląd na osobę). — g. 2)

‘Twarz; Ross. xnap'B ; twór, stworzenie; baS ©eßfyöpf, bte kreatur. Non inveni nisi in formula : niema twarz * nierozumne stworzenie (cf. nieumny, *bezumny) ; Vind. nemu shivinzhe; Croat. nemo sivinche, eilt umwnüfttgeS ©efdjôpf. Boskie i ludzkie prawa wywróciwszy, jak bydlę, jak twarz niema żyje. Gorn. Dz. 80. Dłużej kruk żyw, niż człowiek, a to niema twarz. Rej. Zw. 157 b.

I bestye, i nieme twarze, i drzewa i ziemia nas potępi.

Sk. Aa z. 238. et 51. Gorn. Wt. T 4. TWARZAĆ, ‘o&.

Tworzyć. ‘TWARZNOŚć, ści, z.; Boh. twarnost; posset etiam dici, tworność od tworzenia, różna tworność , różny kształt natury, postaci, twarzy, species animalium, genus, forma. Cn, Th. 1166. 9Irt, ©PCCICÖ, ©attmtg, ©e* fdjledjt. ‘TWARZOBRAKOWNIK, a, ro., ‘licemiernik.

Burl. A 2. obłudnik, eto $eud)ler, ©cßetn^etligcr; ( Boh. pretwafnjk praesligiator). TWARZYCZKA, i, demin.

Nom. twarz; Rag. obràzaz; Croat. obrazecz, obrâzchecz, obrazich ; Hung. óbrózatotska ; Ross. jhhhko , jihuko, ba3 ©eftdjtdjen. Lib. Hor. 114. Zdrowie i pociecha moja Tak wdzięczna twarzyczka twoja. Groch. W. 344. Teat. 43. c, 119. Wyb. TWARZYSKO, a, n., szpetna fwarz ; Ross.

■imnime, o6pa3HHa, ein l/äßltdjea ©ejtd)t, eto ftraßengeftcfyt •

TWIERDZ I.C.

T W I E R D Z I C I E L - TWÓR.

749

przymocowanie Ross. cupina. — Fig. Utwardzać, umacniać , ukrzepiać, posilać, gruntować; ftdrfen, grüliben, straft geben, ftdrfer machen. Owies naprawia i utwierdza rolą.

Hnur. Sk. 32. W piecu garncarskim garniec się utwierdza.

Urbst. Nauk. P b. (utwierdza się, twardnieje). Prawda i cnota państwa i królestwa twierdzą a nie gubią. Birk. Sk. B

3. Bóg łaskawy ustawicznie cieszy a twierdzi w tobie mdłą e, od twierdzy, fteftltngê * ; Boss. KptnocTHbin, cf. forteczny. nadzieję twoje. Bej. Post. X x \. Utwierdzić kogo w inten- TWÓJ, twoja, contr, twa; twoje, contr, twe; Boh. twug; cyi jakiej. Teat. 8. c, 34. Bóg utwierdza, cieszy, ustar-cza duchem swoim. Gil. Post. 1, 273 b. Ten co drugiego cieszy i twierdzi, ma być potężniejszym nad tego, którego twierdzi. Bzów. Boi. G4, (cf. namowami ‘obstalować i ‘potwierdzić. 1 Leop. 5 Mach. 1). Mamy miłość spoiną między sobą zachować, jeden drugiemu powolność skazując, ‘utwierdzeńszy mldiejszym wyrozumiewając, nie wszystkiego do nich widząc. Żarn. Post. 5, 699 b. Ja sama

utwierdziłam ją w tym błędzie. Teat. 38, 121. Dziecię    twoja dola, moja dola. Teat. 19. b, 69. (wszystko wspól-

rosło i utwierdzało się w duchu mądrości. Biał. [*ost.    ne). Nie twoje to, co szczęście twoim uczyniło. Min.

126. Utwierdzenie; Boss. noÆKpkna, npHKptnKa, bte S3e=    Byt. 4, 152. Ja posła mojego ślę przed tobą, który

gruttbung. Twierdzić jaką umowę etc., potwierdzać, be*    umiecie twoje drogę przed tobą. Farnov. 54. (który ci

[tätigen, bcfrdfttgeit. Traktaty Chocimskie twierdził, co    drogę umiecie). Bieżysz na twą zgubę. Teat. 47. c, 84.

najbliżćj przystąpiwszy do pakt Solimana. Birk. Zbar. D    (na własną zgubę). Twym cię orężem porąbię. Cn. Ad.

2. Utwierdzę umowę moję z wami. 3 Leop. Levit. 26,    1182. Twoje to sztuki, wymysły; tyś tego sprawca, tyś

9. (‘ugwieszcze. 1 Leop.). Pokój i przyjaźń utwierdzić.' tego nawarzył. Cn. Ad. 1183. Niech cię tam kaci wezmą Warg. Cez. 4. — Gwiazdy utwierdzone. Fur. F 3 b.    i z twoją miłością. Teat. 55. b, 7. (z tak szaloną miło-

stałe, oppos. planety, bte SiïftentC. Utwierdzający, potwier-    ściąj. Twój , ellipt. sc. przyjaciel, ber ©einige. Twój na-

dzający Boss. yTBep^meJbHLiH. Przysięga potwierdzająca,    koniec cały chęcią i umysłem. Siem. Cyc. 326. (tobie

gdy twierdzimy, tak jest, abo było. Karnk. Kat. 311.    oddany). Twoje ellipt. subst., ba§ ©einige. Co mego, to

Twierdzić, za pewne powiadać. Cn. Th. 1166. utrzymy-    twego. Teat. 27. c, 67. (obadwa z jednej kieszeni żyją),

wać, behaupten. Wiele śmiesznych dowodów* przywodzą,    Moje i twoje, mein unb tlirr. Nieszczęśliwe te słowa dwa :

z których drudzy, rozumiejąc to już być rzeczą pewną,    moje a twoje, Mieszają św*iat i bracią przywodzą

biorą to przed się, a nie obawiają się tego też ‘ćwier-    boje. Pol. Pocz. 579. Kłopot o moje i twoje. Gil. Post.

dzid. Glicz. Wych. G 7. Rzymianie chcąc się Grekom    282. *TWOJSKI, a, ie; Eccl. tbohckm; do ciebie rtale-

‘obmówić z przodka swego Romulusa, którego oni mieli    żacy, ciebie się tyczący, za tobą, przy tobie będący; bdtt,

za bękarta, ‘ćwierdzili to ‘mocnie, żeby miał był mieć    behttg, btcb nngcbenb , für bid) befiimmt. Po twych plecach,

ojca Marsa. ib. B 5 b. Sekl. 7. Iż czarci umierają, twierdzą    twojski. Cn. Th. 453. Nie twojskie to rzeczy; nie twoje

rabini z talmuda. Bach. Ep. 37. Twierdzić upornie co,    to dzieło. Cn. Ad. 682, (cf. jegojski, naski, wąski). Po

jest głupiego; Zda mi się, tak jest mowa mądrego. Cn.    twojsku, iuatim. Cn. Th. 720. twoim trybem, po two-

Ad. 1183. —• Math. Ilości twierdzące, positivae. Jak.    jemu, nad) behtcr 5Irt.

Math. 2, 6. (bcjafjenbe, afftrmatine; oppos. przeczące). TWÓR, UTWÓR, u, m. ; Boh. twór, (stwûra, stwûrka fabrykat, rękodzieło; Sorab. 2. stworba budowla); Garn. stvar; Vind. stvar, stvarje, kreatura; Croat. tvör, delo, chin ; (ztvar, sztvär * rzecz, res; Dal. szatvar res)\ Bag. stvor, slvorenie res creata, stvor factum, stvor lineamen-tum, forma (cf. tworzydło), utvör sculptura , stvaar, sa-tvar res, tvör, tvörba operatio , tvor, djello, porod « skutek , tvorni * skuteczny, tvornos * skuteczność; Slav. stvàr res , (utvora * potwora , straszydło) ; Bosn. stvar res, gotium, stvarça , mala stvar recula, stvorra, stvor velika i tesck2 moles, machina, stvor, djello opus) ; Boss. TBapb, îKHBOTHOe (cf. żywocina), (cTBOpw skrzydła drzwi, cf. zewrzeć, cf. zatwor, otwor; cf. Lat. obturamen-

światła na utwierdzeniu meba, aby świeciły na utwierdzeniu nieba, a oświecały ziemię. 1 Leop. Genes. 1. (na twierdzy nieba. 3 Leop.). TWIERDZIC1EL, a, m„ afßr-mator. Cn. Th. 1166, Bag. tvarditegl, utvarditegl ; bet Se^nupter, Sejaber; UTWIERDZICIEL, corroborandi vim haben». Cn. Th.' iî09, ber Sefeftiaer. TW1ERDZOWY, a,

Slov. twôg , twug ; Sorab. 1. twoi ; Sorab. 2. twoj ; Carn. tvoj ; \ind. tvoi ; Croat. tvoj, tvoy ; Hung. tiéd, tieed; Slav. tvoj ; Bosn. tvoj ; Bag. tvoj; Boss. TBofi ; Eccl. tkoii , TBoficKiw; Dor. tsóg\ Lat. tuus; Isl. thiun; Svec. din; Holl, dien; Gall. ton; Angl, thine ; Anglos. dine, thine; Goth. theins; Germ. betn; pronomen possessivum secundae porsonae, (ob. Ty). Żaden czas nie jest twój, tylko ten co minie. Pot. Jow. 56. Twoje szczęście, moje szczęście;

w za-

Twierdzenie Subst., theorema. Geom, 1, 15. — Aliter: Twierdzenie, utwierdzenie, twierdza niebieska ; Slov. ob-loha ; Sorab. 1. firmament, krutżizna ; Carn. terdnûst ; Croat. krepchina, tverdni'na, tverdina ; Bag. krepcîna, utvardjenstvo, tvardina; Slav. tverdina; Eccl. firmament, baś firmament. Niech będzie ‘utwierdzenie między wodami. W. Genes. 1, 6, (not. «rozciąg, wszystko to spatium od ziemi aż do nieba», rozpostarcie. Bibl. Gd., bte SScfte snńfdjcn ben SBaffern. gutf).). Niechaj się stanie utwierdzenie między wodami, a niechaj dzieli wody od wód; uczynił tedy bóg utwierdzenie, i oddzielił wody, które były pod utwierdzeniem, od onych, które były nad utwierdzeniem ; nazwał tedy bóg utwierdzenie niebo. 1 Leop. Genes. 1. (niechaj się stanie twierdza .... uczynił bóg twierdzą, i oddzielił wody, które były pod twierdzą, od onych, które były nad twierdzą; nazwał bóg twierdzą niebem. 3 Leop.). Niechaj się staną

ne-

swora,

tum; yTBaps sprzęt, ozdoby, ornaty), (ob. niema ‘twarz) ; to co stworzono, stworzenie, baS @efd)i)pf. Czcił Zoro-aster boga w najpiękniejszym jego utworze ,

Staś. Num. 2, 117. Natura, ta pani, co twory, W jakie chce wdzięki mili i piękni w kolory. Teat. 43, 28. Wyb.

w słońcu.

750

TWÓRCA-TWORZYĆ.

TWORZYDŁO - TY.

slruere) ; Eccl. ftnaTii, 4^10, arjutii , TBOpHTH » działać, TBopmii naM/iTt wzmiankę czynić, TBopttTbca udawać, cf. twarz); stwarzać, stworzyć; fdjaffen, auö ttidjtë ^croor Oritt* gett. Wszyscy na świecie téj ziemi mieszkańcy Z jednego ojca równo utworzeni, Z tejże bryły ulepieni. Zab. 13, 323. Jak. Tworzenie, ob. Stworzenie. — Cuda czynię, których nie tworzono po wszćj ziemi. Budn. Exod. 34, 10. (których nigdy nie czyniono). — fig. Uchwyćmy się tego sposobu, który nam miłość utworzy. Jeat. 6, 60. (wynajdzie, poda). Przełożony musi prawa tworzyć, urzędy rozdawać. Kosz. Lor. 16 A prawodawcą być, ©e[e|p OcOer feętt. Wiersz tworzyć. Mon. 75, 277, (cf. rymo-twórca). — §. Tworzyć, kształcić, formować; eine ©e* firtlt ober Sortu geben, fortttirett. Hutarz dęciem śkło w rozmaite kształty utw-arza. Pilch. Seti. list. 3, 72. Tworzyć sćry. Tr. Tel. 237, Sorab. 1. tworicż mleko, (twarow twaróg), $îiïfe preffett. Masło w jednakie garnce we wszystkich folwarkach mają kłaść, i sery jednakie tworzyć. Haur. Eh., 79. Serów Holenderskich trybem tworzenie. ib. 178. Świeżego twmrzenia serów krowich nad zwyczaj się objadłszy, frebry nabył. Krom. 472. Podejmował ją pasterz masłem młodym i serem tworzonym dorodnym. Tward. Pasq. 58. Ser tworzony po gr. 2 przedawać mają. Vol. Leg. 3, 415. Co rano i przez dzień wydoją, to z tego w nocy sćra 'twarzają (conłin.). Olw. Wirg. 436. — §. Similiter : Słowo czyli słówka tworzyć, formować, sadzić, szrubować, bie Söorte auf @cl;ratibett feiert, (distng. słowa stworzyć). Kto słowa tworząc, usta sznuruje, ten co złego uczyni. Kosz. Lor. 44 b, (cf. cedzić). Postawą i twarzą łagodną miodowe albo jedwabne słówka tworzyć , a zdradliwym sercem co być może najgorszego myślić. Kosz. Lor. 49 b. TWORZYDŁO, a, w., mieszek, w którym sćry wyciskają. Dudz. 65. Tworzydło, forma drewniana do tworzenia serów okrągłych lub okrągła-wych ; a worek do wyciskania serów podługowMych ; ztąd sćr workowy, i ser tworzony. X Kam. ; Boh. two-ridlo; Hag. tvorillo, stvor; Dal. tvorillo ; Croat. tvorilo ; Boss. TBopiuo, (1. skrzynia, wapienna), aiajo, cf. lejek ; bie Śfifeforttt, bet* SMfettdpf. Mléczko trzeba powoli z serwatki wyciskać w tworzydłach. Haur. Sk. 65. Haur. Ek. 58. et 39. Tworzydło czyli doniczka do ciasta Ross. KOpOBaHHHKŁ. — §**. Aliter: Forma, kształt; bte ftorttt, ©eftalt. Głos odpowiada ducha wolnego tworzydłu. Przyb. MUL 249. TWORZYDŁO WY n. p sćr. Vol. Leg. 2, 1704. w tworzydle wyciśnięty, gepreßter fôdfc ; Boss. TBopim-HHH. TWORZYDKO, a, n., czarka mała, ettt fleitteS ©cfidl* cljeti. Włożyć farbę w muszelkę albo w jakie tworzydko kościane. "Haur. Sk. 359.

Pochodź, twarz , twarzyczka ; cudotwórca , cudotwórczy, cudotworny ; potwora-, poczwara; potwarz, potwarca, potworzyć, przetworzyć, stworzyć, stwarzać, stworzenie, stworzyciel, utwór, utworzyć, niestworny, wytwór, wytworny, wytioorność.

Tworze prochu, tak przeciw mdłej istocie twojej Niebo wywiera gniewy i potęgę zbroi. Przyb. Luz. 51. Boże, jak cię powinniśmy kochać, jeżeli Sylwia, twór twój, warta kochania! Zab. 15. 178. Niech wdzięczna dusza mirry zapaszyste kadzi, Ze jej z innemi twory śmierć nie gładzi. Zab. 9, 48. Zabi. — g Collect. Twór, wszystkie stworzenia, *stworzoność; alleéi ©eröffnte, bie ©djöpfung.

Cały twór cicho, wszędy smutne cienie.... Zab. 12,

409. Koss. — $. Actio: Utwór, utworzenie ; berô ©djöfffth ©rfcfyaffett, bte ©djepfutig. Kruche ludzkiego utworu dzieło.

Przyb. Mili. 77. Naród nagle wzbijający się do utworu dobrego rządu. Gaz. Nar. 1, 210. — §. Utwór, utworzenie ciała, temperamentum. Perz. Cyr. 1, 183. budowla ciała, ber ftßrperku. Przyczyny paraliżu mogą też być z utworu czyli z budowli ciała. Perz. Lek. 152. Podobne utwory czyli temperamenta. Ross. noAOÓocipacrie ; podobnego temperamentu, utworu, nOAOÓHOCTpacTHLiii.

TWÓRCA, y, m., ‘TWORZEC, rca, w., TWORZYC1EL, a, m. ; Boh. twofec, twurce, stworitel ; Slov. twórcę;

(Sorab. 1. twarcż, twarieżer; Sorab. 2. twarz budowniczy; Bosn. tvoritegl, koji tuori, koji cini e/Jector); Bag. tvôraz, tvoritegl; Boss. TBOpHTCJb, TBOpeivt; stworzyciel, stwórca , ber 6d)öpfer. Bóg wszystko stworzył, ztąd go twórcą wyznajmy. Kanc. Gd. 183. Bóg tworzec ziemie i uczyniciel jćj. Budn. Jes. 45, 18. Biada prawującemu się z twofcem swym. Budn. Jes. 45, 9. Stworzyciel świata, non tworzyciel. Cn. Th. 1167. Zaleukus był sprawiedliwym tworzycieiem praw. Kosz. Lor. 65 b, cf. prawodawca ; cf. FJccl. KHiiroTBOpeirB, TBopeuii pisarz, autor,

*xięgotwórca. “TWÓRCORYM, a, m., rymotwórca, ettt 2)i(t)ter. Wdzięczny nam jest twój rym , dziwmy twórco-rymie! Nag. Wirg. 502. et 525. TWÓRCZY, a, e, od twórcy, stworzycielski, tworzący, produkujący, płodzący;

©djöpfer «, fcfyopfertfdj, fdjaffenb ; Ross. rBopuecKiw ; Eccl.

TBOpeiiecTih, tboputcjlhlih. Gdzie niemasz bezpieczeństwa majątku, tam niemasz twórczego przemysłu, tain sztuki są w kolebce. N. Pam. 1, 46. TWÓRCZYNI, i, z., która tworzy, bie ©djöpferttttt ; Bosn. tuoriteglięa ; Boss.

TBopHTe.ibHHita. Prawa twórczyni Cerera. N. Pam. 8, 330. prawodawczym, ©efeßgekrttttt. Ziemię uważają za źrzódło i twórczynią wszelkich bogactw, ib. 22, 100. Dobrego wychowania twórczynie Sevigné, Riccoboni, Beaumont,

Genlis i t. d. ib. 12, 575. autorki, uezycielki. TWOR-NOŚĆ, ob. Twarzność. TWORZYĆ cz. niedok., utworzyć dok., utwarzać dok.; Boh. tworiti, stworiti ; (Sorab. 1. twarież , twariu aedifico ; cf.Hebr.yn dor, struxit ; Sorab.

T Y.

1. twareno, twarenieżko budowanie; Sorab. 2. twarisch budować, tworisch zakładać; Carn. sturim » robię ; Vind. storim * czynię ; Bosn. satvoriti, «ciniti agere, ingenera-re; Dal. tvoriti); Bag. tvorilti, .stvârati , satvarati, sa-tvoritti, (tvoritti laborare, tvoritti, potvoritti calumniari, potwarzyć cf. potwarz, tvoriteglni faciendus, tvorni, tvorcechi, cineechi efficax); (Boss. TBopiiTb, TBOpio « czynię, działam, płodzę, 2. creare; TBOpHTh H3BecTb wapno rozczynić, TBopuTb xjtöu ciasto rozczynić, TBopw-TCJŁHUtl drugi przypadek deklmacyi, Genilivus), CTpoHTb, TY, Gen. ciebie, Dat. ci, tobie, Acc. cię, ciebie; Instr. z CTpoio, y CTpoHTb, ycTpoBTb, ycTpoHBBTb , (cf. **stroić tobą, Loc. w tobie ; Plur. Wy, Was, qu. v. ; Boh. ty; Slov.

TYBINKI - TYCHWA.

TYĆ KI - TYDZIEŃ.

751

KI, TYĆKO, ob. Tyłki, Tyle.

Z, y, z., TYK, u, m., TYKA , i, i. ; Boh. tye, tycka ; n. et Sorab. 1. teczka; Sorab. 2. teka, teczka; Vind. natizh Aeol. (*zraz); Carn. tek; Hung. tóke; Bosn. takglja, cjakglja, Pers. tu; Ind. pri tka ; {Croat. tik, tikcze * wpodle, obok) ; Rag. takglja, tack-glja, pritciza, pritka ; Ross. Tumraa, TbiqHHKa; pal abo drzewko jakie, po którym sie pnie chmiel, wino, kor-bas. Cn. Th. 1167. ein SBetnpfa^I, 9tebenpfa!)l, 9tebftecfen, ©tab, ©tadelt. Tyki do chmielu bywają sosnowe, oso-we ; tyki do grochu leszczowe, Kluk. Rośl. 2, 166, Ross. tliuhhhiwb. Nie dźwignie się chmiel bez tyki ku górze. Zegl. Ad., (z Łosk). Dobrze chmielowi, gdy się 2). Nie ciebieć to szanują. Cn. Ad\ 561. (sukni się kia- trzyma tyki, Nie tego ziółka rzecz czynić praktyki. Bia-niają, nie tobie). Nie ciebieć się boję, nie tyś mi stra-    lob. Odm. 11. (pilnuj kopyta szewcze). Winna macica pnie

szny, ale kto inszy. Cn. Ad. 562. Tyżeś to, na którego    się nieboga po ziemi, kiedy swej tyczki nie ma. Opal.

wszędzie narzekają. Bals. Niedz. 1, 9. Dość głupi z ciebie uczeń; Weg. Marm. 4, 31. Zgrzeszyłciem mój panie, zgrzeszyłciem. Budn. Manass. (zgrzeszyłem ci, lub przeciw tobie). Masz tobie! Teat. 36. c, 19. dobrze ci tak! ba tyaftë! eg ift btr fdjoit redjt!

TYBINKI „ ob. Tabinki, Tebinki.

TYĆ, tył, tyje med. niedok., utyć, styć, potyć dok.; Boh. tÿti, tygi, tucnêti; Slov. tłustnauti ; (Sorab. i. téyu pro-ficio) ; Carn. debelim; Bosn. usgiritise (cf. zer), opriti-iiti, (cf. ciało); Croat. debeleti; Ross. tłith, yTŁmi,

TywfeTb, iiOTOJicrfeTb, yTOJcrfeTb, ymibiłi, Aoóptn, ftecten, ©tdben tcmgltd). Palnik, tyczna wyka, przeto rze-(cf. wydobrzeć), acuphTb, noauiphTb ( cf. żar, cf. żreć), óoriłTb , pa3ÓOTtTŁ ; Eccl. yTynirbTH, oyttjth , yitiBaio;

(cf. Germ. btef; nostr. tuk; cf. lieberf. btjett * nabrzmiewać, cf. Germ, gebettelt); * ciała nabierać, btcf ttterbett, fett werben, JUtte^men. Gołąbięta ku przedawaniu dostate- czny, cznie karmić, aby utyły    i picne były.] Cresc. 587.    Jesz,    dok.,    tyczkami podpierać;    Boh. lićiti ; Rag. tarkglitti ;

pijesz, tyjesz w sadło,    jak wieprz w karmniku.    Pot.    Bosn.    prikoliti vinograd, cjakgljati ; Ross. Tbinaib, ftdbeltt,

Pocz. 422. Wilk leżąc nie tyje. Rej. Post. S s 1. Tak pfählen, mit 9ie&ftecfen ftüjjeit. Tyczenie lnu dzieje się rzę-zaźywał paszy hojnie, że się spasł i ztył. Jaki Ez. 459.    darni. Przed.    21. Nietyczony len w Niderlandzie ledwie

Kurczęta tyją, kiedy matka chudnie. W. Post. W. 3,    przez połowę    tyczonego taxowany. Przeß. 21.

76. Jam ciebie nie mógł poznać, takeś mi zgrubiał i ztył.    TYDZIEŃ, Gen.    tygodnia, tydnia, 'tegodnia, ‘tego dnia, m.,

Teat. 20, 11. Potyli i stłuścieli. W. Jer. 5, 28. O ja-    Boh. tyden , tehoden, teyden', tyboden ; Slov. tideń, tiż-

keście utyli i rozgrubieli! Smotr. Lam. 11. Przez posły    d’en; Sorab.    1. tydżen, tćdżen; Sorab. 2. tiżen; Carn.

wilk nie tyje. Teat. 22. b, 11.    — Fig. transi. Nierychło    tędn ; Vind. teden ; Styr. keden ; Croat. tjeden, tyeden ,

taki utyje, który z cudzej ręki    żyje. Cn. Ad. 609. Na    plur. tjedne; Bosn. sedmina, nediglja dóna; Rag. ne-

lych gwałtach nie bardzo tyją,    ani ich bóg bardzo for-    djèglja, (ob. Niedziela); Slav. nedilja; Ross. He^bM, He-

tuni. Biel. 266. Cum potentiori non litiges, bo na tym 4babKa ; (Eccl.    [hebdomas, dies dominica 2] w cer-

nie utyjesz. Rys. Ad. 28. (nie    wygrasz, nie wskórasz).    kiewnych xiçgach 4eitb BOcnpecHOH Wielkanoc; pospolU

Byliśmy tu, byli, ale nie utyli,    i wy tu będziecie, a nie    cie ccAhMiii|a) ; (Etym. ten-dzień). Przeciąg siedmiu dni

utyjecie. Rys. Ad. 3, (cf. porosnąć w pierze). Na tej tygodniem nazwano. Hub. Wst. 281. Kai., 39, m 3. btC sprawie nie utyjesz, ni    z niej pociechy zażyjesz.    Otw.    20od)e.    Tygodniów w roku    jest 52 i dzień jeden. Solsk.

Ow. 385. Rzecz szalona    nadzieją się karmić, gdyż nią    Geom.    5, 18. Uroczystość    'tegodniów u żydów po żni-

nikt nie utvje. Ezop. 34, cf. nadzieja karmi, lecz nie wie. 1 Leop. Exod. 34, 22. W pierwszym tegodniu w

post. Szczerb. Sax. 343. Po ‘tydniu. Bratk. D 2. (contr, t po tygodniu). Zęby się w tym ‘tydniu modlitwa pańska nie odprawowała, sprośnie się mylisz. Pim. Kam. 225. Tydnie. Jabl Ez. D. (tygodnie, niedziele). 'Tydnie tara całe mieszkali. P. Kchan. Orl. 1, 530. Szpitale tydnia każdego nawiedzał. War#. Wal. 6. Dwakroć się poszczę do ‘tego dnia. Rej. Post. L l 3 b. ‘Paszczam dwakroć w sobbotę, t. j. do tegodnia, albo w tydzień ; I jako też my

ti, ty; Sorab. 1. ty, té, twoyoho, tebi tèbë, vel cże, z tobu; Sorab. 2. tü ; Carn. ti ; Vind. , tebe Croat. tî, tebe, te, tebi; Hung. tè ; Rag. tij, tebbe;

Slav. ti ; Ross. et Eccl, tli , leee, tcgh ; Dor. xv ; Graec. av ; Lat. tu, tibi, te ; tuam ; Gall. toi, te ; Bretag. te ; Wallis, ti ; lsl. thu ; Svec., Dan., Holl, et Sax. Inf. du; Angl, thou; Anglos. thu; Ott fr. bu, tfiu; Goth. thu; Germ, bit; Hebr. DÎIN atlah , nN, IT*} ot) ; pronornen personale secundae personne, (ob. Twój). Prawieśmy stracili używanie tego słowa : ty; mówiąc do jednego, jak gdyby się do wielu mówiło : Wasz Mość, Wac Pan. Modrz. Baz. 256, (ob. Tykać

—i, *<

Sat. 108. Tward. Wl 15. Rószczka się winna tyki ima. Groch. W. 342. Na tyczkach wspierała kwiatki, co omdlały. Przyb. Ab. 56. Wiąz wspierający winną macicę miasto tycza (obs. neutr. s tyczy). Cn. Th. 1166; ulrnus ma-ritus. — §. Tycz, laska, żerdź, palcat; eut ©tût», eilte ©tätige. Łowiec, póki tyczek nie rozstawi z sieciami, charty wiąże. Bardz. Luk. 63, (cf. socha). Jako kogo tra-funek uzbroił, maczugi albo kopie, inni ostre tycze dzierżeli. Pilch. Sali. 108. TYCZE się, ob. Tknąć, tknie się. TYCZNY, a, e, na tycz, na drążki dobry; Jtt SfteO*

czona ta chróścina, że tyki z niéj i pale dla podpierania latorośli winnych czynią, anagyris. ' Syr. 791. Sauttt« booten, So^nenbaunt, ©tinfboljtien. — g. Tyczny, przy tyczach rosnący ; ©tabel * , fitt SRcbftdbett iMcfyfenb. Groch ty-konnica, jazda, oppos. piechotka. TYCZYĆ cz. nie-

tuczy.

Pochodź, dotyć, otyć, otyłość, otyły, roztyć; tucz, tuczą, tuczec, tuczność, tuczny, tuczyć, tuk; tyłowity, tu-łowity, tułów ; zatyć, zatyły.

*TYCHWA, [y, i., tynf, rodzaj pieniędzy, ob. Tymf 2], n. p. Bierzcie przykład z Judasza, co bierzecie lichwy, Zbieracie z ukrzywdzeniem ludzkim grosze, tychwy. Pot. Zac. 74.

752

TYGIEL - TYGR.

TYGRYSI - TYKWA.

niedziele miasto tegodnia mianujemy, gdy mowiem dwie    podłużne czyli pręgi od grzbietu ku brzuchowi idące,

niedzieli, trzy niedziele. Sekl. Luc. 151. do tygodnia, co    Zool. 315. Tygrys nie kuny, lecz tygryse rodzi. Zbił. Dr.

tydzień dwa kroć,    bte 2Bod)e. Pod winą siedzenia h 1. Tygrys z prążkami Groźnym rozjuchem w ślepiach

jednego ‘tegodnia w wieży. Herb. Stat. 25. et 105. Przy-    błysnął przed nami. Przyb. Ab. 47. Dejanira wściekła

szłego tygodnia; Boh. śnedelek, snedele, (cf. z niedzieli,    podobna kotnćj tygrze pod Armeńską skałą. Dardz. Trag.

po niedzieli). Wielki tydzień, Boh. paśigowy teyden ;    447. Szezenna tygrzyca. Dardz. Luk. Si. Tygrzyce w pu-

Slov. swati, anebi weliki tiefen ; Vind. fveta nedela ; Croat.    szczy dzikie cię chowały. Tward. Daf. 43. Kulig. Her.

veliki tjeden ; Slav. velika nedilja; Boss. Beannaa ce^MH-    32. Nieugłaskany tygrysie. Teat. 17, 84. Nad tygrysa

ua, CTpaciHaa, ceAMUna cnacHTe;iLHMXTj cipacTcn, bic okrutniejszy. Teat. 42, D A. Ah tygrysico! ib. 12, b, (Śl)arntocl)e, ob. Tygodniowy, 'Tydniowy.    72. TYGRYSI, a, ie , do tygra należący, Sieger * ; (So-

TYGIEL, gla , m., TYGLIK, a, m., TYGIELEK, lka, m.,    rab. 1. tigrowé ; Croat. riszov; Boss. THrpoBbifi. Skóra

dem., rynka, z Niem. ber Tiegel; Isl. deigul ; Svec. digel;    tygrysia, (Vind. tigarjova, rifova . tekirna kosha ; Croat.

liai, tegame,    tegamino; Sorab. 2. tiggel , tigel ; Vind.    riszovina). Serce tygrysie. Teat.    35. b, 116.    TYGRZĘ,

varivnek (cf.    warzyć), restopnica, (cf. roztopić); Vind.    ęcia, n., młody płód tygrzycw.    bdö 3unge beö    3:iegert^ier3.

tegel, nogat, lonz, trinogatnik (cf. trójnóg), latviza , to-    Tygrzyca,    gdy widzi, że    łowiec zabiera    tygrzeta .. . .

rilu, vatîiza, spufhauna kosiza, restopniza, variunik,    Staś. Num.    1, 177.

spufh ; Croat. prasilnicza, (cf. prażyć); Hung. rântô, (cf.    TYGUR, a,    u, m , 3ürid),    wielkie miasto    Szwajcarskie

rynka); Boss. JOHienHiiua, ji05Kemmma. W kuchni tygle    i kanton tegoż imienia. Dykc. Geogr. 3, 217. Wiara od

albo rynki bywają miedziane wybielane , w których sma-    Zwingliusza w Tygurze wymyślona. Zygr. Gon. B 2. 'TY-

żyć lub co rozpuścić możesz. Wiel. Kuch. 431. Tygiel    GURZANIN, a, m., z Tyguru obywatel, a mianowicię

abo tyglik złotniczy, krużyk, panew', test, do rozpuszcza-    sekty Zwingliusza; eilt 3^1'$^ Ctlt 3trtnglianer. Nie Ty-

nia złota. Cn.    Th. 1167. ber ©JnncGtiegel, ber Siegel. Ty-    gurzanie sami, a daleko mniej    Zwingbusz,    lecz strona

giel, naczynie    gliniane, jako dojnica, w którym kompo-    przeciwna tą wojną na Tugurzany wprzód natarła. Zygr.

zycya z różnych materyałów czyści się, gotuje, iw szkła Pap. 263. obraca. Torz. Śkł. 37. Tygle są naczynia na największy TYJĘ, ob. Tyć. impet ognia wystawione, w których materya śklana su- 1. TYK, TYKA, ob. Tycz, Tycza. 2. TYK, TYKT, u, m., rowa się topi, w szkło obraca, i z nich wyrabia. Torz.    przytyk, przycinek, przyinówka ; ©tidjelrebe, $tc&, ©tid)

Śkł. 62. Tygle do topienia najlepsze, które roztopiony    in SBÖrten; (Boh. tücka dotknięcie). Wcale rozumiałem,

ołów przez kilka godzin wytrzymują. Krumł. 41. Monetę    że to do mnie tyk, jak mówią. Mon. 73, 587. Zoilowie

tę w tygiel wrzuciwszy, przetapiać. Gosi. Gor. 29. Zmie-    swoje przystosowania, choć przez siłę nadciągane, zwy-

i szawszy to dobrze wsypać wr tygielek. Torz. Śkł. 164.    kii komusić na tykta dawać. ib. 71, 588.    TYK TAK,

Do topienia metalów służą różne tygielki gliniane. Kluk.    wyraża bicie perpendykułu lub pulsu, dyk dyk ! bctt ^er*

Kop. 2, 142. Tygiel na srebro a piecek na złoto, a Je-    penbicfelfd)lflg ober *PulŚfci)l(tg au3$ubrticfen. Tr. — 1. TY-

howa doświadcza serc. Budn. Prov. 17, 3. — §. Miejsce    KAC, ob. Tknąć.

w piecu, gdzie ruda topnieje, zowia tyglem. Os. Bud. 2. TYKAĆ komu cz. niedok ; Boh. tykati ; Garn. tikam ; 226. ber Tiegel tnt ©djmeljOfen.— §. Tygiel w’ prasie dru-    Vind. tykam, tikati, (cf. ongavim » waszeciam, cf. on);

karskiej, mosiężny lub drewniany, pod który podjeżdża    Boss. THKaTb; secundae personne pronomine    uli, collo-

z wózkiem forma. Magier. Mskr.. ber Tiegel tit ber 25ućf)*    quens cum aliquo, einen bu^en. Proszę mnie    nie trakto-

brueferprejfe. TYGLOWY, TYGLANY, a, e, od tygla, do    wać tykaniem. Boh. Kom. i, 339. Proszę mię inaezéj

tvgla należący, Tiegel*. Tablica z gliny tyglanćj. Torz.    kwalifikować, a nie tykać, bo jestem szlachcicem, ib.

Śkł. 48.    4, 539. Slov. Pr w si mi dwogil, wikal, a uś mi tikaś;

TYGODNIOWY, TYDNIOWY, a , e, TYGODNIOWIE , TY- antea tibi fui quantivis, nunc nullius pretii.

nym lub naruszonym, bie 23erti^rbarfeif, 3Inrń^rBarfei1. Op-pos.: Nietykalność, n. p. osoby królewskiej. Gaz. Nar. 1, 257. nienaruszoność, Unnerlejjbarfeit. Gzack. Pr. 1, 183. ib. 2, 79. TYKALNY, a, e, gąey być tykanym, naruszonym; Bosn. teghnutiv, seto se mosge tięati; Bag. teghnutiv, pippav, (ob. Dotykalny) ; BernkrBar, oerlepar. Negativ. Nietykalny, którćj się jak świętej rzeczy tknąć nie godzi , sacrosanctus. Cn. Th. 533. nnBent&rlmr, umterlefclicb. TYKWA, y, i, TYKWIA, i, i., ( Cn. Th. 1167); (Boh. tykew, (tykwice kolokwintyda) ; Slov. tykew, tékwice; Carn. tiqua, plotniza, (cf. płot); Vind. tikva, titkva, buzlia, plotniza; Hung. teok, tök; Croat. tikva, titkva, titkvanya, tikvicza, valyanka , bucha; Sla v. tikva; Bosn. tikua, tiqua, tiquiça , tiquina ,

ie adverb., mo-

GODNIOWO adverb.\ Boh. tyhodnÿ, tyhodennÿ ; Carn. TYKALNOŚĆ, ści, i., możność czyli snadność być tyka-tednèske ; Boss. cc4MHnHWH , noce4MimHO, noHe^JiBHO ; niedzielny, co tydzień czyli co niedziela przypadający, lub tydzień trwający; loodjentlid), 32od)en * . Pismo tygodniowe. Mon. 69, 409. eine 2öucttenfd)rift. Zapłata tygodniowa.

Mon. 67, 139. 2§ocl)enlol)n. Tygodniowy urząd. Warg.

Badz. 145. Rozmawiamy z nauki dawanej tygodniowie.

Xiądz. 117. co tydzień, raz na tydzień.

Genn. ber Tieger, baś Tieger* tljter ; Slov. tigris ; Hung. tigris ; Sorab. 1. tigricza; Carn. tekir ; Vind. tekir, tigar, rifs, (cf. ryś); Croat. nsz , (risz piknjav panther); Dal. triga ; Slav. ris, (risopas * ostro-widz) ; Ross THrpx; ze wszystkich źwierząt drapieżnych najokrutniejszy; na sierei bladożółtawćj ma plamy czarne

TYGR, TYGRYS, s, m., TYGRA, TYGRZYCA, TYGRYSICA , y, z., z Greckołac. ;

relika tiqua; Rag. tiqva, tiqujza ; Ross. TtiKBa, tuko-    (unterer. Juz w tyle>siebie wszystkie zdrady zostawia-

bhmkb, tukbohhhk'B ; rop.iHHKa ; (cf Ital. zucca) ; eine 2lrt    in y. Otw. Ow. 577. Żołnierze obracają sie prawą w tył.

Slürbté; cucurbita lagenańa, glafójenffir&fjJ, gatunek bani;    Teat. 32. b, 134*. rec^tö um. Na słowo komendanta w

owoc jego ma wielorakie odmiany, na kształt dzbana,    tył! biorą armatę i w tył ją cofają. Jak. Art. 1 , 4*09.

flaszki, lewaru , trąby. Kluk. Dyke. 1, 169.— §. Tykwa,    Są inne ogrody w tył pokojów. Star. Dw. 27. W tył

kubek, naczynie do napoju; ein 2led)er, eirt £rinfgefd)trr.    go szczypali. Falib. lJ 3. zaocznie, im SRucfen,    fmiterrutfS.

Wypiwszy dwie lub trzy tykwy tego gorzkiego napoju,    Widziałem na tył zkrepowane dłonie, Go się    wolnością

zrzucił. Boh. Dyab. 312. — §. Aliter : W tykwy z kim    chlubną zaszczycały. Flor,' 2, 50. DtnterrutfS, auf ben

pójść, za łby chodzić; mit einanber raufen, ftd) an bie fôib    fRötfen ge&unben. ŁJdziałałeś bogi cudze i ulane, abyś

pfe frtegen. Czytając to dzikie pismo, boję się, żeby li-    mię rozgniewał, porzuciłeś mię w tył. GU. Kaz. A a 5

tery wziąwszy dusze, albo nie skakały po arkuszu, albo    b. ( odrzuciłeś za sobą ). — Niechże karyoikę założą,

ze mną w tykwy poszły. Nag. Cyc. praef. Mon. 73, 203.    chłopiec ma stać w tyle. Teat. 19. b, 67. za karyolką,

TYKWIANY, TYKWOWY, a, e, od tykwi, ^llrblß « ; Rag.    cr foli (unten auf fielen.    Z tyłu, ooit fmiten; Carn. od-

töqueni ; Ross. tukbobłih , tukbghhmh. Tykwowy han-    sad, odsadej, ritnesku, (Tyrol. arfd)lt!tgś, cf. rzyć); Vind.

dlarz (Rag. tiquar). Tykwianćj formy, (Croat. tikvàszt;    od sadja„ od sadi, od sadeshkega, odsadi ; Croat. zada,

Carn. tiqvast). Tykwowy zagon, Croat. tikvische ; Carn.    odzada ; Slav. s tragu ; Ross. 33a4H, C03a4ii, 3a40MB;

liqvishe; Roh. tykwistè. ’TYKWIC cz. niedok., n. p. Nie    Eccl. 3a4H, C0384H. Z    strachem ją przywitał, Zdało mu

gebe, ale serce, nie dłonią, lecz nowym Sposobem tym    się, by go kto za łeb    z tyłu chwytał. Rej. Wiz. 26 b.

pogębkiem tykwie Chrystusowym. JJot. Zac. 52.?    et 39. Niósł to z tyłu za nim. Sekl. FjUC. 25. er trug

TYŁ, u, m. ; Boh. tył, teyl, zâda; Morav. tyló ; (Slov. e§ iffttt 00U fiiittCU nad). On nie tylko z przodu, ale z tił cervix; Sorab. 1 tyło; Sorab. 2. til, tiilo kark); Vind.    tyłu głowy ma oczy. Teat. 22. d, D. Kiedy    raz czło-

sad, sadi, sadei; Ross. tu.ib ; zad, in communi, zadnia    wiekowi czas ubieży dany, Żadnym kształtem    nie może

strona, zadnia cześć; ber ipttttertljetl, ber Üîücfcn; (oppos.    być z tyłu pojmany. Kulig. Her. 127. (okazya    z tyłu ły-

przód, przodek). Tylna część lub tył głowy, occiput.    sa). W oczy mu się ‘rzkomo kłaniają, a z tyłu za nim

Kirch. 5; zatylec, potylica. Urs. Cr. 180; Sorab. 1. _ plują. Rej. Zw. 96. Mężny z tyłu nie bije. Cn. Ad. hwownć zadk , tćwo ; Eccl. 3a4B naBbi, 3aTtooKB, npii-    4*8 i. (zdrady nie używa). Tyłem, rücfmdrtë. Posła na-

M03r0BHHu;a, 3a4Haa uaerb tojiobli; (Ross. 3a40KB, 3a-    zad tyłem z przed sułtana odwodzą, nie obracając się.

4HHKa, (distng. zadek); ber fpillterfopf. Domu tył, inder-    Klok. Turk. 107. Tyłem wypuścić, milczkiern zbyć, nie-

mach, baê Hinter&miS. Nakazała mi, żebym się tu znaj-    pocześnie odprawić, Cn.    Ad. 1183. jur Hlntertl)ure    l)inau3

dował w tyłach jej domu. Teat. 33, 26. Tył człowieka,    lajfeu, abferttgeu, ftd) uom    fpalfe fdfajfen. TYLCZAK,    a, m.,

grzbiet, ber fRücft’U. Rzutne te rumaki Tył nie jednemu    choroba końska, nosacizna; eilte Äraitfljeit ber ^ferbe, ber 9łof).

pomalują błotem. Jabl. Buk. G 3 b. Tył u sukni, kami-    Tr. Rozpalonym żelazem    obrysować to miejsce,    gdzie

zelki, ber IRÜcfen tu einem śiletbiutgśftuife. Płótno na fałsz    koń tylczak cierpi. Haur. Ek. 155. ‘TYLCZYK , a, m.,

do tyłu kamizelki. Teat. 29. c, 76. Tył w szyku, tylna    pewny ptaszek. Sienn. 319. eilt gcttńffer flcttter SSogel.

straż, baź Hintertreffen. Tył wziąć nieprzyjacielowi. Jabl. TYLE, ‘TYŁO, a et u. n., subst. et adv., tak wiele, o

Tel. 231. bem ftctnbe bcu tRućfeii nehmen. Tył podawać, obracać, pokazować » uciekać, beu IRÜcfeu toeubeit, bie gluckt ergreifen, fRelßauei neunten; (oh, 'Czai, na czai ustąpić). Przyzna każdy, żeście tył podali. Żeście pierwsi z Ematskich pól pouciekali. Bardz. Luk. 157, Chmiel. 1, 83. Rzymianom serca przybywało , a Galowie tył podali. Warg. Cez 195. Tak on się potkał, że ci co wygrali Podawszy tyły, znowu uciekali. C. Kclian. Jer. 295. Chcąc sie ratować ucieczką,, natychmiast sromotnie tył podał. Ustrz. Kruc. 2, 237. Ze bieżano przeciw nim , nie czekając lękliwie tyły obrócili. F. Kchan. Orl. 1, 106. Ta-meś spróbował, Jako są bitni, jako natarczywi, 1 nie raześ im tył swój ukazował. P. Kchan. Jer. 264*. Grecy uchodzili, tyły podawając przed Hektorem. Bardz. Trag. 234.' Kto tył podaje, tego gonią. Ezop. 109. Nie męska rzecz podawać złej fortunie tyły. Bardz. Trag. 550. (ustępować , ulegać jej). — Cum praeposit. W tył raniony, w tyle ranę wziął. Cn. Th. 1219. lu bem 9îü(fe:t, gluten, tton fńltten ; Vind. sad, sadi, sadei, od sadei, to sadi, tam sadi, od sadja ; Croat. natrag; Slav. otrâgu ; Ross. Ha3a4H (cf. nazad), tudzież w tyle była. Orzech. Tar. 20. tuż za nią, bld)t

Za jego cnotą sława

BCIIHTB.

liczbie mówiąc, tak wiele, tak dużo, o wielkości mówiąc, tak bardzo, tak mocno, o stopniu usilności mówiąc; fo otel, fo groß, fo fetyr, fo fłarf; Boh. tolik, vulg. tolj, toleg; Slov. tolik: Sorab. 2. telke, (cf. tyłki); Carn. tolkajn , tolku, (cf. tylko); Vind. telkai, teliku , telku, toliku, tolku, taku velku ; Croat. taliko ; Dal. toliko ; Bosn. tolięęi, toliko; Rag. toliko; Slav. toliko, onoliko ; Ross. TOJIIIKO , CTOIB , CTOJbKO, TOJb, CTOlb ; Eccl. ICIUIKB, iCAUSK^bi, icaiiko^m , TOitkM.T. Osoba twoja przy tak szczupłej sile Może za drugie rachować się tyle. Jabl. Buk. C 3 b. alterum tantum, uod) ein Utai jo oiel. Tyle ‘dwa, tyle ‘trzy, Sk. Dz. 59. Za każdym oraniem przyczynia się plenności, tak iż dla pierwszego orania tyle zboża wschodzi, ile bywa posiano, dla wtórego tyle dwoje, za trzecim tyle troje, za czwartym tyle czworo. Crcsc. 89. Jtoet)« mat fo olei, brepmal fo oiel u. f. to. Tyle kroć, to tics. Cn. Th. 1167, Slov. tolkokrât , tolkorazi ; Eccl. tomko-KpaTHO , TOMKOryÓO , TOitllKOIKJM , T0.4HK0IJ1II ; tak często. fo Otel Utai. Odpór ich do tyła (Genit.) mi stał się szkodliwym, iż ledwie w pół roku swego dokazałem. Xiadz. 87. do tylu rzeczy, spraw, ju oielen Gingen f)tn* berlid). Mniemali , że on niema tyło mowy , Ani dowci-

95

TYKWIANY - TYŁ.

TYLCZAK - TYLE.

753

Słtwnik Lindego wyd. 9. Tom V.

pu do słusznej wymowy. Jabi. Ez. A 4. (niedosyć mowy do tego). Komisya edukacyjna tyle starowna około wykształcenia dusz waszych i ciała, tyle troskliwa, by.... Zab. 16, 163. tak bardzo, tak usilnie; fo fefjr, fo ftarf, fo. Tyle in correlatione cum: ile; Rag. toliko, koliko, rote Otel—fo oiel. Szczęśliwy, komu bóg łaskawy z nieba Dal tyle, ile do życia mu trzeba. Hor. 2, 117. Min. Ile głów, tyle rozumów’. Kras. Mysz. 71. Ile wTosów na głowie, tyle utrapienia. Gemm. 117. «— Ile tyle, ileż tyleż * ilekolwiek , małoli, wieloli ; Rag. koliko toliko, e$ fet) Diel ober wenig. Dosyć mi na tym , że mam takich ile tyle, którym być użyteczny mogę. Mon. 71, 505. Z tego listu nadziei ile tyle chwycę. Pot. Arg. 850. (jako tako). Wszakże, ile tyle żył, który rzeczy wielkie Żyjąc czynił, dosyć żył, przetrwa wieki wszelkie. t Gaw. Siei. 27. A nade wszystko uważać to sobie, Że ileż tyleż żywszy, leżeć w grobie. Rratk. R 2. -— Ani tyle, et cum intensiv., ani TYĆKO, tylko, TYLECŻKO, TYLU-CZKO t bynajmniej , wcale nic , ani najmniejszej rzeczy, and) ntdjt fo oicl. wziąłem. Zab. 9,

227Ł. Nie kładź

”■ ts to

j, że mię ci a ci, jeśli tyćko nie dam. Cn. Th.

. Hyck. 1 i tyłeczka

; wolę go rnieć w kieszeni, niżeli na sukni. Teat. 11, 91. Dziś spytaj się chłopca w szkołach prosto, niezawde, Rozumie Horacego, pozwu ani tyle. Nieme. P. P. 21. Powiedz mi , jeśliście za tylko przedali wioskę? Odpowiedziała: tak, za tylko. Budn. Ant. 5, 9. (za nie wńęcćj, za tyle jeno). Tyluczko, tantulum, tantillum. Cn. Th. 1168, Pag. ovo-lichno, marviejak. — Cum. enclit. — ż , tyleż, tyloż « równie wiele, eben fotuel, eben fo feljr; tolikeź ; Croat. tulikay ; Ross. to.ihkojk^u , TOÆbKoæii, cioabKome, crojib 5«e. Ma tyleż tam powagi, co i u dworu. Boh. Kom. 4, 73. Chcecie tak zrobić , jak mówię , dobrze ; a nie , tyloż drugie. Teat. 52, 53. Mnóstwo wielkie znajduje się lekarstw, tylaż między niemi różniących je skuteczności zachodzi, tylaż podobnie ostrożności w przepisywaniu onychże lekarzowi zachować potrzeba. Perz. Cyr. 1 , 8.

TYLEC, lea , w».; Bosn. teludje od nosgjâ; Ross. obsol. Tbuibe; tylec noża, szabli, brzytwy, opp. ostrze. Dudz. 65. ber ŚRucfett ettteê fdjneibenben SBerfjettgS, $. 33. ber SOîef* ferrüefen ; (oppos. brzuszec). Zostaw kraj latorośli ze skórą na ‘wzraz tylca nożowego. Cresc 126. Sama na tylec noża nie odstąpiła od łóżka. Pot. Arg. 677. mu1j uicltt einen Sfôejferrütfen breit.

TYLEDWÓJNY, a, e, jeszcze raz tyle, drugie tyle wynoszący, toppelt fo oiel. Tr.

‘TY-ŁEK. łka, m., zadek, posticulum. Mącz. ber Hintere, (ob. Zatyłek), baS Hintere, j. 33. tpinterljaul

TYLELICZNE poddanych grono. Zab. 4, 364. Sap., tak liczne, fo jablreicfi. TYLESETNY, TYLOSETNY, a, e, — ie adv., fntnbertftfltig, pnnbert mal fo oicl, fo olei fiunbert. Tr. Nie mierzyłby tylosetnych mil miejsca , choć jest dobry geometra. Mon. 69, 79. TYLETRÓJNY, a, e. — adv., brepmal fo ttiej. Tr.-, etc. TYLI, TYŁKI, a, ie, tyle wynoszący, tak wielki, tak mały, tej wielkości; fo grop, fo flein, OOtt ber (domonstr.) ©röpe; Boh. tolikerÿ; So-rab. 1. tak w’ulkj , tak wulkużki, taykuhley drebużku ;

(Sorab. 2. telke tyle) ; Vend, telkain , telikufhen , telik , taku velik ; Croat. tùlik , tuliki , ovulik, ovulichni ; Dal. ovolichni; Bosn. tolięni, tolikni ; Rag. toliki; Ross. to-JiHKift, TO-iHKfc ; Eccl. ic/wikT), ceJHKH, ceiUlKt ; Svec. thy— lik, tolik, tocken ; Coth. tholik; Grace. rrjXi'xoç ; Lat. ta-lis, ct. Germ. folder). Ktoby tylim sprostał ciężarom ! quis tantae pondéra molis sustineal ! Zebr. Ow. 575. tak wielkim , ciężkim, licznym ; fo gropen, fo oielett, fo fd)me* reit Saften. Nie tyli dom mój u boga. aby umowę wieczną uczynić miał ze mną. 1 Leop. 2 Reg. 23, 5. (nie tyle znaczący, wartający, ważący). Oto! tylkiemi będąc, jużeśmy się kochali. Teat. 11, 40. Jeszcze ot! tylkiemi będą, a już tańczyć, skakać i śpiewać będą umieli. Teat. 11, 25; TYĆKI, TYL1CZKI, tantulus, tantillus , intensiv. tak bardzo mały; Rag. ovolichni, rnàrvicni, fo fcpr flein, fo flein roinjig. Cn. Th. 1168. Z tak urodziwej Nimfy stała sie tyluczką, Z tak okazałej panny ptaszyna maluczką. Toi. Saut, 108 * TYLUCHNY, TYLUS1EŃKI, maluczki, tantullus. Mącz.— §. Tyłki, tylkiz * równic wielki, równie mały; gleid; grop, glcicl) flein, oon eben ber ©röpe. Dał Ilarpag dziecię do zagubienia pasterzowi, a w ten ; czas pasterzowi własne dziecię tylkie umarło. Biel. Sw. 22. Teraz tyłka drugą sumę oddać mają, jaką pierwszy raz płacili. Vol. Leg. 3, 421. Na Spiską ziemię zapisał się cesarz Zygmunt pod takiemi zakładami, iż jeśliby sum na ten czas nie wrócił, tedy tylką sumę przepaść miał, i jeśliby na drugi czas, tedy tylką drugą, jeśli na trzeci, tedy tylką trzecią. Biel. 271. Jeśli pierwszego roku nie wróci, tylką sumę przepadnie , wtó-rego roku takie dwie, trzeciego takie trzy. Biel. Św. 253 b, ob. Ryczałt, 3îutfd)er$t’n3, gaÿrjfal — Tyli, iii « równie taki; fo groP, tote, fo— tote. Z szeroko rozpa-dłćj ziemi wypadł nagle Achiles tyli, iii gdy był żyw, zwykł bywać. Otw. Ow. 526. — Ili tyli, ilikolwiek, il-kikolwiek , quanluslubet, jakikolwiek; fo groP, fo flein tote immer, gleid; oicl toie grop, flein jc. Ja acz iii tyli stanem , rozumem niższy od Lucyla, przecież.... Zab. 10, 556. Hyck. Złego^ obrada ila tyła była; aliquis mało fuit usus in Mo. Zebr. Ow. 57. TYLKO , ‘TYLO adv. , 1) nie więcej, jedno, jeno; mir bloS , ltidft tlteftr; Boh. toliko; Slov. len, lentoliko , toliko (cf. li-), w ciii, (cf. wcale); Sorab. 1. yeno , yacz , jeno; Carn. samuzh , le, tolku, tolkajn « Tyle, qu. v.\ Vind. ko, le, ko tu, famu (cf. samo), lamuzh; Croat. szamo, leprav, tubko, lisztor, konchema, barem, bór; Bosn. toliko, istom, samo; Rag. isctom , sómo; Ross. tojilko , tokmo ; Eccl. Tonito. Tylko czterzy tacy są na świecie. Czach. Tr. L 3. Sabeliusz uczył, iż tyło jest jedna persona w bóstwie. Sk. Kaz. 326. Na czas tyło ten powiat dla niego uprosił. Kosz. Cyc. B. nie na zawsze, nur auf einige 3ciL Tylko ukazał , rozłakomił. Cn. Ad. 1184. Jego tylko brzuch a głowa była , ręku i nóg mało znać. Groch. W.

579. więcej nic, ntdjfS raeftr all Tylko mię tu cień. Cn. Ad. 1184. Nie umiał, jedno tylko po Polsku. Paszk. Dz. 25. pleonastice: nic więcej, tylko; ntcbtê weiter, a!3 bloS.... Turcy nie umieją o chrześcianach tylko uraźliwie mówić. Kłok. 7urk. 112. nie inaczej, jeno....

TYLKORY - TYŁO.

TYŁOGONIEC - TYNK.

755

Nie    tylko    słowem, ale    i przykładem    ich    uczył.    Sk.    Żyw.    “TYŁOGONIEC, ńca, m., który tyłem    za kim    goni, ber

42 ,    (Croat.    nćle, neszamo *    nie    samym    gołym    słowem).    9îad)jager , 9?a#fe|er. Kmit. Spyt. B.    4.

Tylko też to dla Wc Pana uczynię. Teat. 15, 64. jedy- TYŁOWITOŚĆ, ‘TUŁOWITOŚĆ, ‘TAŁOWISOŚĆ, ‘TAŁWI-

STOŚĆ, ści, i.\ Boh. telnatost; (Etym. ciało; cf. tyć, tył); cielistość, otyłość, tusza, tucz; bte $etfttgfett, $et* tiflfeit. Zbytnia tałowitość, i tłustość ciała, jest ciężarem. Syr. 364. Gardzono takiemi ;    którzy się    o tałwi-

stość obżarstwem swym przyczyniali.    Kosz. Lor.    120. TY-

ŁOWITY, TUŁOWITY, TAŁOWITY, TAŁWISTY, a, e; Boh. tèlnaty; cielisty, tłusty, otyły; fetft, fett, bttf. Tłusty i tułowity. Bot. Arg. 2/245. Chinczykowie nadmorscy .są wysocy, miernie tułowici. Wyrw. Geogr. 171. Obesus, objedziony, tłusty, tyłowity, ‘ssiadły. Mac,z. Ta-łowity. Syr. 148. Rzymianie ludziom obżartym , tłustym a tałwistym konie odejmowali, że się tak wielkiem obciążeniem ciała, ku temu, co na koniu czynić przystoi, zgodzić nie mogli. Kosz. Lor. 120.

nie, bIo8, CtUjfg unb afleitt für fie. Tylko to dla zabawienia kompanii mówiło się. Mon. 140. (nie w innym celu). Nie tylkoć to ty gubisz papiery, oto i mnie się zdarzyło.... Zabi. Roz. 182. (ty nie sam jeden', nt$t allein bu, ntcfyt bu allein oerlierfł....). Tylko też złości téj Grecy się jeszcze nie ważyli. Bardz. Trag. 213. tej jednej tylko jeszcze nie, nur ltoclj btefe einjige. Cum en-clitico : Tylkoż to to! to wielka bagatela! Teat. 17. c,

45. (jeżeli nie więcćj!). — Conditional. Ale się boję, jeśli tylko żyje, aby życie gdzie nie wiódł w nędzy.

Teat. 42. d, D. iroferu er nur mul) lebt. Trzykroć poj-rzała, trzy kroć odwróciła Oczy, aby nań tylko nie patrzyła. P. Kchan. Jer. 563. Kiedyż zaczniemy ? Jak tylko najprędzej będziemy mogli. Teat. 14 , 93. skoro

TYM, TYMIAN, TYMIANEK ziele,

jeno, fobalb wirb nur werben fönnen. — Aliter: Jak to TYLUCZKI, ob. Tyli. TYLUCZKO, ob. Tyle. łaskaw na cię! ĘŁ Zupełnie, i jak tylko! Teat. 43. c, TYŁY, Tr., ob. Otyły, tyłowity.

87. Wyb. i jak jeszcze! unb wie uocf), gauj aitßerorbeu« TYM, ob. Ten ta to. tlid)! — Admonit. Oh tylko nie bądź tak gorący! Teat. ob. Dzięcielina.

25. c, 27. (fet) nur nicflt fo lujjtg). Tylkobyś nie był dziec- TYMBLAK , ob. Temblak.

Sorab. 1. beztem ; Vind. ta zhafh, med tern, miefama, f zhafam , v friednem zhafi, vdofriednjem ; Croat. med-temtoga , tubeffeu , mittlemeile. — £. Tym czasem » TYMCZASOWO, TYMCZAS0W1E adv., docześnie, do czasu, eiufttneilen. TYMCZASOWY, a, e, doczesny, na czas, ein« fta)eilig ; Vind. fvojednafhni. Subst. TYMCZASOWOŚĆ, cf. doczesność.

kiem. Teat. 24. c, 80. — Co tylko, tylko co * skoro je- TYM CZASEM, ob. pod Ten » w tym; Slov. medzitim ; no , fo balb nur alê. Co się tylko ruszy, zaraz go mają na oku. Tr. Już tylko co « prawie już, już już , bepuafie fcfyon. Już tylko co pomyślna nadzieja wzrastała, tylko com widzieć miała dolą mu odmienną, Aż zostałam strąconą znów w przepaść bezdenną. Taet. 44. d, 61. Chłopczyk oświadcza, że co tylko nie widać pana. Zab. 5,

192. co moment ma przyjść, każdego momentu się go spodziewa; bcit Stugeubltcf , fogletd). — Tylko co żywy « TYMOSZ, a, m., imię męskie, Tymoteusz, SJtttotyeuS. Teat. ledwie żywy jeszcze, fautn ltod) lebettbtg. Jam jeden sam 42, ob. Tyszko, między trupami żyw leżał, i to tylko też co żywy, Tak TYMF, TYNF, a, w., TYNFIK, a, w., dem., pieniądz Pol-mi był odjął zmysł mrok nieżyczliwy. P. Kchan. Jer. 204. ski srebrny 18 gr. wartujący, od mincarza Tyrnfa za Ja-— Tylko nie, tylko co nie, tantum nun,    ledwie nie, o    na Kazimierza, nazwany. Lengn.    Bist. 274. ein polni«

mały włos nie, mało    nie; faji, BepnaÇe um ein #aar. Za-    fdjer ftpntpf, 6 ©übergroßen; (cf. Boss. nomma, noi-

stał ją, że się tylko    nie    zabiła, Już się do piersi z strza-    thhhhkł półrubla). Tympf Toruńczanin , rządząc w r.

łą zanosiła. P. Kchan. Jer. 562. Patrzcie,    jak się dąsa,    1662 mennicą Rzpltej    w Poznaniu, wybijał złotówki od

Grozi, ręce zaciera, tylko co nie kąsa.    Kras. W. 39.    jego imienia tympfami    zwane; 60    na fejn grzywnę mia-

Jego Rzym tylko co    nie    do niebios wyniósł. Warg. Wal.    ło być wybijanych, a 30 z mieszanej srebra z miedzią

504. — 2*) Tylko, tyćko    , ob. Tyle. TYLKORY, a, e, tak    grzywny. Czack. Pr. I. 161. Tynf Pruski zł. 4, gr. 2.

rozliczny, abo tyle części mający, tantupulus,f totiplex. Cn. Pam. 85, 1 , 61. Redukcya tynfów bąkami zwanych, Th. 1168. fo idelartig* fo twlfad). TYLKOŚĆ, ści, z.,    nastąpiła przez Wessla podskarbiego r. 1762. Czack. Pr.

taż wielkość lub małość, jednakowość; btefelbe ©röße    462. Korcami stare tynfy mierzy. Teat. 43. c, 48. Wyb.

Ober Âïeinÿeit, ©inerlepfjett, ©leid^eit. Ilekroć jednej spra-    Nigdy nie szedł do swojej kwatery, Zęby nie przyniósł

wy wiele instrumentów bywa, potrzeba aby się tylko-    tynfy i talery. Jabl. Ez. 463. Tynfami skrzynie ładował,

ścią zgadzały. Smotr. Lam. 61.    ‘    Mon. 71, 405. Kilka tynfików. Boh. Kom. 4, 171. Zoł-

TYLNY, a, e, zadni; Vind. sadnji, osadnji, ptnter,    Bluter«.    du czekać muszą żołnierze z wielką stratą, Tynfy nie

Tylna część głowy, tył, zatyłek,    occiput. Perz.    Cyr. 4,    wiedzieć gdzie się zawieruszą, Co krwi    wylanej miały

48. ber £mtterfopf. Wypuścił go tylnemi drzwiami. Warg. być zapłatą. Jabl. Buk. M 2 b.

Wal. 215. er Hejl t|n jur £>intertfmre ItinauS. Pobiegł po TYNGOWAĆ. Tr., ob. Ingować.

mnie do tylnego gabinetu. Teat. 22,45, (cf. indermach). TYNK, TRYNK , u, w., farba do pokoszczenia czyli po-Tylna straż, Vind. sadnji vliek , sadnja turmą, sadihod- wlekania drzewa , ścian, murów etc.; Germ. bte ïüuc^f ; China ; Sla. straxnja, strâxa, (ob. Straż).    Miej oko na    Boh. obmjtka ; Vind.    mauz, lika    ; Carn. mavz, frajh;

tylne koła odmiennego szczęścia.    Opal. Sat. 24.    oglądaj    Ross. n04Ma3Ka. Tynk, z Niemieckiego,    toż samo, co

się w tył, bte fctnterräber. ¹    wyprawa ściany wapnem. Magier. Mskr.    Jakim tynkiem

*TYLO, ob. Tyle , ob. Tylko.    powlec drzewo, aby się z trudnością od    ognia zapalało.

756

TYNKARZ - TYRAĆ.

TYRAN - TYRANIA.

Ciężka utćrać kochanie ; crudele suos abdiccre amores. Zebr. Ow. 21. Tego ja i wy z żalem ulćrali ; quem non aequa mihi vobisque negarunt fata. ib. 518. —: Terać się, tarzać się, włóczyć się, tłuc się, kąty pocierać; ftdj nun ftojku, berumtreibcn. Co sie tego marnotraclwa po Krakowie, Poznaniu, Lwowie terało! Falib. E 2. Przez dziewięć miesięcy całych się terała, erravit. Zebr. Ow. 258.— §. Tyrać majątek, trwonić, przemarnować ; burdp bringen, »ergeuben, t>crfcf?tt)cnbcn, »ertönt. Jeśliby mąż majętność swą utyrał, albo się zadłużył.... Szczerb. Sax. 467. Wymyślone stołowe utraty, któremi ludzie młodzi terają majętność. Goni. Sen. 29. Styrawszy marnotrastwem ojczyste zbiory. Nar. Tac. 5, 13. Garnie do skarbu, aby tym bardziej bez miary mógł tyrać. Zygr. Pap. 529. Dosyć siła tyra na niepotrzebne Ićki. Pot. Syl. 49. Tyra ostatnie na kartach halerze. Hor. 2, 156. Kniaź. Własność swoje styrawszy, ludzkich dóbr łaknęli. Krom. 426; (suis bonis profusis). Krótko to trwało, bo gdy styra marnie Wszystko, wnet nędza zewsząd go ogarnie. Min. Ryt. 3, 285. To ćo skąpa ojca ręka zgarnie , Syn marnotrawny straci, styra marnie, ib. 5, 528. —- Tyrać czas, truć czas, trawić czas, UCrfcfytDeitben. Czasu darmo nie tyraj. Hrbst. Nauk. C 5 b. Tyra czas tanecznik, tyra i kartownik. ib. T 2. Marne czasu tyranie, ib. G 3 b. Czasu nieco szturmując i dobywając styrał. Wurg. Cez. 227. Aby dni całych na gnuśnym próżniactwie nie tyrał. Nar. Tac. 2, 246. Ladajako się lato slyrało. Warg. Cez. 105. Dostałam przyjaciela, W którym uciechy nie mam, Ani wesela, Z którym ja młodo lata Ach tyram ! Zimor. Rox. 340. Będeż widział najśliczniejszy wiek styrany! Teat. 18, 64. Najpiękniejsze lata wieku swojego styraw'-szy ... . ib. 18, 124.

Świtk. Bud. 229. Innym tynkiem potynkować dom. 1 Leop. Levit. 14, 42. 'Piękność względem ciała jest to , co tynk gładki względem starego budynku, którego pokrywa wady. Zab. 5, 125. Prov. Znać, jak kretę na tynku. Cn. Ad. 4361. (jak kretę na gipsie, jak wagi na czeluściach). TYNKARZ, a, m., co tynkuje ściany. Wlod.,

Carn. fraihar ; Vind fraihar, fraihavez, ber ïüncfyer. Tynkarz., caementarius. Menińtk. Turc. 1, 106, cf. pobielaez.

TYNKOWAĆ, TRYNKOWAĆ cs. niedoli.. potynkować, otynkować dok. ; derm. tmtdmt, libertuncbeit, cf. Lal. tin-gere ; Boh. olicjm, olićowati ; Vind. tinihuyati, likati, fraihati ; Carn. frajham ; Ross. iiOAMćmarb. U mularza wyprawić ścianę , znaczy wapnem narzucić ścianę i zatrzeć; co nazywają także tynkować. Magier. Mskr. Potynkować dorn. 1 Leop. Levit. 14, 42. ib. Amon. 7 , 8.

Serce roztropnością podparte, jest jako tynkowanie wa-„ pienne , którym śeiany narównywają. Iiadz. Syr. 22, 20,

(Carn. frajh ; Vind. lizhenje, likanje, tinfhu obmasanje » tynk, TtUldjC). — Fig. Ir. Tynkują twarze swoje, bielą lica swe. W. Post. W. 2, 226. malują, różują. TYN-KTURA, y, z., rozciek wyskokowy zafarbowany. Kruml.

161; Vind. poparilu , traunu spotilu ; Ross. nacTOÎi, cb ite ïtnetur. Tynk tura aloesowa. Krup. 5, 75.

TYR , TEK, u , m. ; (Etym. trzeć, cicrać ; Carn. tir rixa ;

Bosn. terk, trrik cursus); przytyk, przycinek, szczudłek, uszczypek, sznupka; ©ttdielrebe, ©ttcfyeliuort, ©djtmpfrebe,

$fefi, ©tidjelep. Opaczne tłumaczenie spraw, częste ty-ry, przymówki, i inne przykrości wyrządzone mu, do ostatniej go rozpaczy przyprowadzić mogą. Mon. 73, 428.

Jedni niewiele mówią, ale się zaraz pięścią rozprawiają; inni zaraz sznupkami, tyramri i złorzeczeństwy docierają.

Pilch. Sen. gn. 120. Poczuł tyr, i dyskurs zawarł. Pot.

z Greek, panujący bez słuszności, bez prawa, nieokreślenie nad poddanymi wydziwiający. Gil. Post. 142 b. Gorn. Dw. 556, Boh. tyran; Sorab. 1. tćran ; Sorab. 2. tyran; Carn. ty-rann, sionek; Vind. titan, fylnik, filnik (cf. silnik), triamfh; Bosn. tiran, samosilnik, okrutnik, posilnik, usionik; Rag. ussionik, samosilnik, ussilńik, silnik; Ross. THpam, ber Statut; generalius okrutnik, ber SÖÜtbrid), ber ©rcutfante, ber ï^raitn. Niemasz mierzieńszego w uszu, u wszech ludzi sromotniejszego przezwiska, nad tyrana, albo po Polsku nad okrutnika. Kosz. Lor. 127 b. Wprzód tygrysa ułagodzę, niż dzikie serce srogiego tyrana. Bardz. -Trag. 538. U cnotliwego wszyscy dobrzy; u tyrana każdy zdrajca. Zab. 8, 261. Tyran nawet w zapalczywości swojej sądzi się być sprawiedliwym. WeLg. Mann. 1, 153. Mali tyrankowie po mału wzrastają. Mon. 68, 556. TY-RANKA, i, 2., okrutniea, bte T^raiuttiut. Chęć i bojaźń sa dwie tvranki serca ludzkiego. Mon. 67, 548. TYRANIA, ii, :z., TYRAŃSTWO, a, n. ; Boh. tyranstwj ; Sorab. 1. têranstw’o; Vind. famofilnost, nevfmilnost; Bosn. posilnost; Rag. samosillje, samosilnos ; Ross. THpaHCTBO ; Eccl. H.TCimiic, MftYiiTe.ThCTKO, TOMineuhCTHO ; prawołom-stwo, nie porządne używanie jakiejkolwiek najwyższej władzy. Wyrw. Geogr. 115. Każda monarchia, nie mająca szlachty, jest szczere tyraństwo. Kłok. Turk. 87.

Syl. 491. Pełne uszczypków niosąc zniewagi i tery Na TYRAN, a, m., TYRANEK, nka , m., dem. Meleandra, były te papiery. Pot. Arg. 183. Tyr słyszy w każdym prawie słowie, którym go szczypie, gani i dotyka. Chrośc. Pars. 72. Nic nie było tak nieznośne oblężonym , jak ow'e lyry i urągania głośne nieprzyjaciół.

Tward. W. D. 74. Mierzą cię satyry, Nazwisko pokazuje, iże w' nieb są tyry. Kchow. Pr. G8. Drażnił je, grubych tyrów przyczyniając, convitia. Zebr. Ow. 563. Grubych mi nadał tyrów. ib. 324. TYRAĆ, TERAĆ cz. niedoli., styrać, utyrać, dok. ; Boh. teyrali, (cf. tarzać się); używaniem nadszczerbiać, nadwątlać, nadwerężać; nbitujjen, flbfłlimpfeit. (Carn. tiram cito abdućo, pelto, tirjam er.igo, taram * męczę , terkam » klepię ; Vind. tarati » trapić ; Cro-at. tiram pello, persequor, iztiram, iztirati expellere, zli-rali, ztiravam propulso, ztiràvecz depulsor, tiramsze, go-nimsze catulio ; Slav. tirati » pędzić; Bosn. sterali sterilere, tirrati jednoga, k oj i biesgi insequi, expellere, dis-pellere, propellere ; Ross. Tepaib, nOTCpnib postradać,

Tepnme strata, zguba). Nie zgubiwszy, ale dobrze sty— rawszy broń, poddał się. Warg. Wal. 82. Szata używaniem się tera. dom. Sen. 37. Rzadko zdrowie odzyskał, kto go raz utyrał. Pot. Arg. 749. — §. Gubić, tracić, utracać, postradać; oerlterctt; etttfeüjüfn. Coż na tę hałastrę strzały terasz? perdis. Zebr. Ow. 513. Wenus swą kwapliwością cnego Adonisa utyrała. Simon. Siei. 65.

TYRANIG - TYSIĄC.

TYSIĄCZEK - TYSIĄCZNY.

757

Lor. 50. Tysiąc tysiąców służyli mu , i po dziesięć kroć sto tysiąców przed nim stali. Sk. Kaz. 6. miliony, tan* jenb mal taufenb. Dwa tysiąca. Kpcz. Gr. 2, p. 139. — Immen sit : Najmniej z tysiąc razy to powtarzała. Teat. 55. d, 14. Witajże po tysiąc razy. Teat. 50, 21. tysiąc kroć, tysiąckrotnie; Vind. taufhentbarti, ieserkrat; Eccl. TLica— meh-paTHO. Gdy ją zobaczy, chociażby miał innych tysiąc w głowie, opuści je dla niej. Teat. 9. b, 55. Tysiącami takich liczyć możemy. Gorn. Dw. 259 , Hoss. noTEicamio. — De pecunia: Tysiąc, TYSIĄCZEK, czka, m., Coż pomogą tysiące, któreś schował, gdy ich nie używasz! Sk. Kaz. 224. Przedtym tysiącami brząkał, dziś w 1 ibe— ryi chodzi. Teat. 7. d, 19. Czart. Nie każdy, który krociami przed ślubem sławi swoje dochody, tysiącami je po ślubie liczy. Teat. 47, 13. Z czasem i statkiem zebrał

Królestwo, gdy kto go zażywa dla rozkoszy, takie się tyraństwem nazywa. Jabł. Tel. 262, ob. Okrucieństwo".

TYRANIĆ, TYRANIZOWAĆ cz. niedoli., tyrańsko traktować, tprauniftren, tpranifd) beftanbeln; flag. samosilliti;

Hoss. THpaHHTŁ , THpaHCTBOBaTL ; Eccl. MyUHTGJIŁCTBOBaTH.

Nie w Jeruzalem, ale w Betlehem Herod tyranizuje, i krew' niewinną przelewa. Dambr. 567. Nieprzyjaciela, po zwyciężeniu jeszcze tyranie, jest nikczemnością. Slas.

,Num. 1, 132. Od samobójstwa odwiedli mu ręce By zmarł przez wieksze tyranizowanie. Chrośc. Luk. 269.

TYRANNY, a, e, TYRAŃSKI, a , ie, TYRAŃSKIE, TYRAŃSKO adverb., do tyrana należący, tyranom właściwy, tprnnntfd) ; Boh. tyrśnsky ; Sorab. 2. tyranski ; Sorab. i. tèranski : Vind. tirański, nevlmilen, nemiluferden ;

Hag. samosilni; Bosn. posilni, (distng. posilny); Hoss.

przybył i drugi. Kras. Pod. 2, 144. Zebrał kilka tysia-czków. Zab. 15, 205. Teat. 24. b, U4. TYSIĄCNÓG, a, m., scolopendra, rodzaj o wad u stonogom podobnego. Kluk. Zw. 4, 157. TaufenbfufL eine 5lrt Mlemntrmcr. "TYSIĄCOCHYTRY n. p. wilk piekielny. Smotr. Apol. 14. tysiącznemi sposobami chytrzący. TYSIĄCOLETM, ia, ie ; Vind. jeserleeten ; taufenbjalirig. TYS1ĄCZNICTWO, a, n., urząd tysiącznika, baś 3lmt etitcê TanfcKbmanuś; Hag. tis— suchnisctvo; Eccl. TwemuaHauaaie , TUcamenana.iLCTBO ; (Hoss. TMcanKOe generalstwo). TYSIĄCZNIK, a, m., liczba tysiąc mająca, chilias. Cn. Th. 1169, (ob. Ćma), et« ne 3<ityl t>on Taufenb, baâ Taufenb. — §. Tysiącznik, co ma tysiąc żołnierzów pod sobą, chiliarcha ; Boh. tisyćnik; Hag. tisucchnik, tissuchnik ; Bosn. tissucehnik ; Hoss. TUcautHHKE, (ThicmiCKOH generał), THcamanauajLHHK^, (2. bogacz, tysiące liczący); Eccl. rucammiKt, ber Taufenb»

Tupanemu. Urzędnik prawami nie określony, w krotce . się tysiączek; strzegłem dobrze pierwszego tysiączka, może się stać tyrannym nad równym sobie. Min. Obs.

487. Pałasz, tyranski pałasz, za który sie trzyma. Pot.

rozu-

Joiu. 30. Ujrzał martwej dziewki ciało Okrutną raną przebite tyrańskie. P. Echan. Jer. 319. Tyrańsko nad mem wolnym, przewodzili. Przyb. Milt. 584. Czemuż przejrzenie nas dzieli od siebie Srogie, i miłość tyrańsko krepuje! Past. Fid. 149. TYRANOBÓJGA, y, m.

Pilch. Sen. gn. 250, tyrannicida, ber Tprannenmbrber ;

Sorab. 1. térana zamorduwar. TYRANOBÓJSTWO, a, n., tyrannicidium. Cn. Th. 1169, ber Tprannenmorb.

4. TYRAS, rzeka, ob. Niester. 2. TYRAS, a, m., Germ. ber TirajU; (z Franc, tirer), sieć do przykładania przepiórek, kuropatw, bekasów etc. Tr., ein    — §.

Miano , które psom daja, ettt 9?ame ber jpunbe.

TYRKOTAĆ, ob. Tarkotać.

TYRLARZ, a, m., cieśla od cembrowania podkopów, w

górnictwie, ber ©toUenjtmmermann tn bert Sergwerfen. Tr. ' maint, ber über Taufenb gefegt ift. Mojżesz postawił nad TYRLICZ, a, m., ziele, krzyżownik, Gentiana minor. Syr.    Izraelem tysiączniki, setniki , pięćdziesiątniki, i dziesią-

646, 5freu|UUtrj, (Enjtan, Śreufienjtan.    tniki, którzyby każdego czasu lud sądzili. Galat. Alf. 94.

TYROL, u, m., prowineya Austryacka, Tirol; Slav. Tirol.    Maximus lysiącznik był chrześcianinem. Sk. Dz. 152.

Dykc. Geogr. 3, 120. TYROLCZYK, a, m., obywatel z    Tysiącznikiem jestem, Eccl. TLicamcuanajŁCTB}⁷«), Graec.

Tyrolu; Slav. Tirólac, eilt Tiroler. Tyrolczykowie są prze-    yhagyśm. — §. Theolog. Niektórzy mniemali, że przyszłe

myślni i waleczni żołnierze, üyke. Geogr. 3, 121. W rodź.    królestwo Chrystusowe przez tysiąc lat trwać miało, a

ieńsk. TYROLKA, i, bie Tirolerinn. Adject. TYROLSKI,    ztąd tysiącznikami ich zwano. W. Post. VY. 2, 550. Ga-

a, ie, Tiroler«.    lat. Alf. 521. Hoss. tmchiii;hmkh , TbicmnejitTHHKH ; Chi-

TYRYAKA, ob. Dryakiew'.    liastae; $c£er, bie baś taufenbjä^rige 9łeid) (S^rifti beltaup*

TYSIĄC, a. m., Num. card.\ (Boh. tisÿc; Slov. tfsic; So-    teten.— §. Botan. Tysiącznik, ziele, millefolium, sed haec

rab. 1. taufent, tavvzent, dżeszacż stów; Sorab. 2. tau-    vox communis herbis multis, ob. Krwawnik ziele, Tau«

lent, towfint; Garn, tisuzh, tiséz, tavshènt, jasar, deset    fenbblatt; Bag. kugnirép. “TYSIĄCZNOBARWY, a, e,

stu ; Vind. taufhent, defet stue, jesar, jeser ; Croat. ti-    Dudz. 19; taufenbfarbtg. TYSIĄCZNY, a, e, Num. ord.;

szùche, tesuzhja, jezero ; Hung. ezer; Dal. hiliad, hi-    Boh. tisycÿ, tisycerÿ, tisÿcnasobnÿ ; Sorab. 1. taufenty,

liada, tiszuche; Bosn. tissucbja, hiliad, higljada (z Greek.    tawzenski ; Sorab. 2. taul’enti ; Carn. tisûzbe ; Vind. tau-

yihàç), (jezero 10,000); Bag. tissucbja; Slav. hiljadah ;    shenti, taushenlni, jeserni, defetstaini, jeserstviri, jeser-

Hoss. Tbicana) ; Germ, taufenb; (Svec. tosend; Angl, thou-    barten, jesereverslni, taufhentfurmast; Croat. jezerni;

sand ; Angios. dusend; Ottfrieb. thusont; Lat. vulg.    Hag. tissuchni; Bosn. tissucchni; Slav. jedan od hilijadé ;

des - cent * decies centum; Isl. thushundrad ; Golh. thu-    Hoss. TbicanHHil ; tysiąc zamykający, taufenb etttljaltenb,

sund, tigos bund, taihuns hund). Dziesięć razy sto,    taufenbfad). W tysiącznym byłem strachu. Teat. 30, 75.

nazywa się tysiącem. Jak. Mat. 1, 5. Lesk, 2, 4. Xerxes    Dziesięć tysiącznej intraty szlachcicowi, trzeba się dzie-

gdy przeciwko Grekom wojnę podniósł, siedmkroć sto    sieć razy odkłonić, panu stu abo dwu kroć stu tysią-

'tysiąc (tysięcy), królestwa swego ludu zbrojnego miał;    cznemu. Kras. Pod. 2, 169. — §. Tysiączny w liczbie,

a trzykroć sto 'tysiąc (tysięcy), znowu zkadinad, Kasz.    w rzedzie, ber Taufenbfte. Tysiączna z mego przykładu

i

m.,

na mm

m., co

758

T Y S Z A - TYTUŁ.

TYTULARNY - T Y Ź B I E R.

nauczy się nie wierzyć filutom. Teat. 36. c, 105. Tysiącznej prawdy nie bywa w wróżkach gwiazdarskich. Birk. Kaw. Mal. B 2. (ledwie tysiączny raz się pra-wdzą).

TYSZA , y, z. , [z Węgier. 2], Tibiscus, rzeka w Węgrzech. Wyrw. Geogr. 21, [Cisa 2j, bie ütheiße ; Boh. Tisa ; Croat. Tisza, (tisza ; Lat. taxus » cis, cisowe drzewo). [Troim wojskiem ciągnął do Węgier, a nad Cisą przybyło do nich czwarte wojsko. Biel. Br. 56, ob. Trój 2].

’TYSZARNIA i, z., n. p. Tyszarnia kamienna, góry kamienne, lapicidina. Volck. 459, ber ©teinbrncf), ef. ciosać , ciosowy kamień , cf. teszarz.

TYSZKO, a, w»., dem., imienia Tymosz , fletner ïtntoltyeuê. Jabł. Ber.

TYTEL, tla , m., abrewiacya, n. p. Pismo tytlami pisane. Dudz. 65. ein «bgefurjteö ©cfyriftsetdjen, eine SlDhrematur, Slfrfurjung; Ross, tht.io , conpameHHOCTb, cjOBOTHTja; Eccl. CKopotiHCL [skoropis 2]. Tytlami piszący Eccl. 3na-MeiioiiHCCub. Tytlami Ross. conpamcHHO. TYTUŁ, u TYTULIK , a, m. , zdrobn., z Łac. wyraz dostojność czyję oznaczający, ber îitel, (Ehrentitel ; Boh. nazew, nazwânj, (cf. nazwisko); Vind. titel, jimenik , najimenik, pojimen-stvu, griesinga ; Boss. rmyxi, 3ar.iaBie; Eccl. npe43Ha-Menanic, na/triHCTi, 3arjaßie. Tytuł abo nazwisko człowieka. Salin. 5, 69. Na kopertach tytuły przyjmują nie przyzwoite sobie i udzielają wzajemnie. Mon. 65, 505. Jeść najpiękniejszy tytuł bez intraty nie da. Pot. Pocz.

150. Próżne tytuły bez zysku. Simon. Siei. 83. Tytuł próżny, Gdy czczo w szkatule , Kiedy kto dłużny, Co po tytule! Kras. List. 2, 51. ütitel ohne Mittel. Tytuł bez rzeczy, wiecha bez piwa. Cn. Ad. 1184. Tytuł wielki, dochód mały. J. Kchan. Fr. 3. Gotowi do ostatniej straty wysilić swój rozum, byle tylko jaki tytulik pozyskać mogli. Mon. 73, 684, Slov. Titułe su fraśki sweta. — Latius: Tytuł, predykat, epitet; £ttel, 23ei)lHort, 3lMah«

mc. Tytuł najlepszy być poczciwym. Zab. 15, 564. Poetą być, tytuł nieszczęśliwy. Past. Lid. 264. Królowa, matka, żona, wszystkie te mię gnębią tytuły. 'Teat. 47. c, 50. Obrazy przodków z ich tytułami w przedniejszej stronie domu Rzymianie kładli. Warg. Wal. 182. Ry-chard był nazwany od synodu katolikiem ; napisu teg:> (tytułu) potomki jego zaniechali. Sk. Dz. 106. Tytuł, przyczyna abo napis zdanego na śmierć, elogium. Cn. 'Th. 1169. Wisła tak wielu rzek połknąwszy 'tytuły, Zbożem Bałtyckie ładuje gonduły. Pot. Syl. 51. imiona, 9îamcit. Zbudował ołtarz Mojżesz, i dwanaście 'tytułów według pokoleń. W. Exod. 24 , 4. (dwanaście słupów'. Bibl. Gd., napisów).— Per excellent. Tytuł księgi, książki * dzieła napis, ber £itcl etneê 23nch3. Cn. Th. 1169, Vind. pred-pifan list, nadpifnik, napifni list. — Fig. Tytuł, pozór, barwa, pretext; 6d)efn, jttel, 9?ame, SSormanb. Ten jur-gielt, co Turkom za szable płacimy, nic inszego nie jest, jeno ślicznym tytułem pokryte poddaństwo. 5/ar

Pob. B 2. — §. Aliter: Tytuł srebra etc., próba wybita, btc ^ro£»C flttf bem Silber. Do poznania wewnętrznej wartości pieniędzy, uważać trzeba wagę i tytuł. ŁeLsk. 2, 85. Tytuł pieniądza ze złota jest z 20, 21, 22, i t. d. karatów, ib. 80. TYTULARNY, TYTUŁOWY, a, e, tytuł mający, $itlllflr*; Vind. jirnenski; Boss. miy-aHpHbiK, 3arjaBHtiił. Cn. Th. 1169, îtttllar « . Tytularny, ale nie realny urzędnik. Tr. Tytułowy konsyliarz. ib. Tytułowa sułtanowi podległość Algieru. A. Barn. 12, 289. — Tytułowy Subst., od którego tytuł ma kościoł. Cn. Th. 1169. tutelaris, ber ©djujjpałroii, »on bcm eine $ird)e bcit Sîanten Imt. TYTULARZ, a, m., księga zawierająca naukę tytułowania, baS îttellwch, îttltlarhnd). Tr. TYTU-ŁAT, a, in., któremu tytuł jaki należy się, ber CtttCU 60arofter ober $ttel,    ^nt. Będzie tych wszystkich

tytułatów, jakoby sto osob. Siar. Dw. 71. TYTUŁODA-WCA, y, m., który tytuły rozdaje, ber £itelanêt(>etler. Papież najwyższy królów tytułodawca. Swad. 1, 12. TYTUŁOWAĆ cz. niedok., tytuł dawać ; Vind. perstoinu jimenuvati, dostoinu pojimenuvati, titulirati ; Boss. th-TyjoBarŁ, einen îitcl geben, tttuliren. Czemu się tytułujesz starościcem? czemu Tym puszysz, co losowi winie-neś samemu ! Zabi. Fir. 44. Czemu tytułujesz mię piękną, a w oczach szpetną znajdujesz! Fast. Fid. 82. Nie służy wam należycie ten tytuł, abyście się świetćj wiary wyznawcami być tytułowali; odpadliście rzeczy, odpadliście przeto zaraz i tytułu. Srnotr. Nap. 19. Wino słabe tytułują stołowym. Haur. Ek. 101. chrzczą, przechrzciwaja.

TYTUŃ, TUTUŃ, TIUTUŃ, T1UTIUŃ, ia/m.; Turc, tütün. Czart. 4M?*.; Boh. kurJawÿ tabak, kaurlawÿ tabak ; Rag. duhaan, imig. tutùm ; Slav. duhân; Boss. tjotioh'B , Ky-pHTejŁHŁiii TaôaK'L , nanyuiHHH TaóaicB ; ber Sldlter « baef, 'JîrtU^tabacî. Tytuń pow-szechnie do tabaki i kurzenia w lulkach zażywany. Kluk. Rośl. 3, 358. Palić tiutuń. Teat. 52.«. b , 65, (Vind. tobaki kaditi, tobakati, tobak pili; Slav. pushiti duhân). Człowiek może zbytecznie tu-tuń kurzyć, tabaki zażywać, tak że mu się od tego wstrzymać i odłożyć nie podobna. Mon. 69, 176. Nie czuję wonności tutunia, który sułtan Turecki ciągnie, niechby zaś pod nos zakurzył, wnet uczułbym. Boh. Dyab. 39. Miły tiutiuniu , gdy ja twą parę Widzę niknącą bez zwrotu, Wystawiam sobie prawdziwą miarę Żyma mojego obrotu. Zab. 4, 501. TYTUNIARZ, a, lubi tytuń palić, ein $ab«cfśr(ut$er, ein Mancher. Ld. \ Vind. tobakapiuz, tobakavez, tobakni kadiuz; Ross. nypHTejib. TYTUNIOWY, a , e, do tytunia należący, SRöncfjtabacfä « . Tytiuniowa, enema. Czerw. 9. Tytuniowy worek, (ob. Kapciuk). Tytuniowa machina do ciągnienia dymu przez wodę Ross. KajbHHŁ. Wiązka listów tytuniowych Ross. nanyrna.

TYWUŃ, TY WON, ob. Ciwun. TYZANA, ob. Ptyzana. TYŹ-BIER, ob. Taśbir.

Koniec Tomu piątego.

DOMÓWIENIE.

W niniejszym, przedostatnim tomie słownika znajdzie uważny czytelnik liczne i wielorakie różnice od wydania dawniejszego. Jedne z nich wzięte z rękopismów Lindego, zawierają sprostowania które uznał za potrzebne sam autor, i ja-ko od niego pochodzące włączone są przez nas do textu dawniejszego, bez żadnych ostrzeżeń. Znachodzą się pod głoską T, mianowicie przy wyrazach: tchnąć, trwać, tuzin itd. Inne znowu pochodzące od nas, w nawiasach umieszczone. Przechodzą one znacznie ilością swoją te, któreśmy w dawniejszych tomach porobili. W wielu miejscach uznaliśmy za rzecz potrzebną wyrazy znaczeniem różne, a przypadkowo przez autora pomieszane rozdzielić; inne, rozdzielone przez niego, złączyć; wszakże musieliśmy się ile możności ograniczać w tej mierze, a przyszły słownikarz polski znajdzie zapewne jeszcze nie jedno w tym nawet tomie, potrzebujące takiejże lub podobnej zmiany. Poprawki nasze są przy wyrazach następujących: rabiec, rachemberg, rachmistrz, racki, radosta, radzić, rakusy ranga, rasa, ratuszny, rdza, rechot, reż, róg, rohatyn, rohatyniec, rostryha, rószczka, równia, równy, roxolan, roxolanka, rozbójca, rozbrechnąć, rozdzierca, rozegnać, rozgowor, rozkaz, rozkosz, rozkruszyć, rozkrzewić, rozoki, rozpąchać, rozprzeczać, rozroić, rozsada, roztryha, roztarchać, roztarzenie, rozwie-liczyć, rozżedz, rubel, rumelec, rumrycht, rutgiser, rybnik, rydz, ryło, ryż, ryza, 2 rząp, rzecz, rzego-tać, rzetelność, rzeżatek, rzeżewie, sączek, sad, sadowina, sądownictwo, safanduła, sagan, sajan, sa-lacha, sałamacha, samoistwo, 2 samojedy, samopał, samura, sandał, Sandomierz, sąpierz, sas’ad , sawa, schopić, ściana, ście, 1 ścięgno, 2 ścięgno, ścieżkm ^j^ocki, 2 sędziak, sekret, sekretarz, sen, sepet, serb, serbski, serce, serdak, seremski, sergiel, s^r^p^yzrfa¹, %ftpanka, setny, sfoł, siabr, siać, siatka, siejo-cha, sieradź, sierak, sierpanka, sierpszczy^na, siewruk, sięże, siódmy, sioło, siostra, siraczany, skalisko skalisty, skąpy, skarb, skieła, skik, śkło, śkorzeń, Vkot^skJwronek, skowyczeć, skródlić, skroń, skro-wiszcze, skrzesz, sławkow, słezd, słoń, sło§C£, słowakp słowdśiewca, slóz, służący, smard, smerda, śmierć, smoktać, smoła, śnieg, sobaka, sobek, sdfeôta», sobo$ät^< soda, sól, solochwalca, soprznąć, sowa, 2

spar, sparznąć, spierać się, spiskać, spitymierz, 1 spleczyć, spodziać, spokojny, sprawota, sprośnik, sprych, sprychnie, sprzeczać się, sprzeczanie się

dnina, stągiew, stajnia, stałość, stament, stan, stareńki, starenny, stark, staw, stebnik, ster, stóg jak, stokroć, stołpowy, strach, strafić, strastny, strengiel, stronny, strożyny, strum, strzemię, Strzyżów, studnia, stwarzanie, stychar, styczeń, styg, suchoręż, sukno, sulica, sumnienie swacha, swantopołk, swantybor, szwarządź, szwaczka, świaszczenik, światcy, światło, światodzierżec świątość, świątynia, świepiet, świetlica, świętogórski, 1 świta, swoboda, sy, syberya, syc, syn, syrojeżka syrokos, syrta, sz, szabeltas, szach, szajny, szałamach, szarafan, szarak, szarańczowy, szargant, szata

srebro, srog, srom, sromięźliwy, srzeź, śrzezny, śrzon, sta-

sto-

surma, suspica, susza, sza-ter, szczebrzuch, szczekacz, szczenię, szczodrość, szczodry, szczupać, szczurowice, szczypać, szewc wluch, szkardasztwo, szkoda , szkrofuł, szlacharz, szlad, szlak , szlązak, szlokada, szłyk, szniaga , dzel, szołodusza, szołtysi, 2 szor, 3 szor, szparki, szparkość, szredzki, sztembnówka, szturm, sztyber, szumny, szustmana, szutnić, szuwar, 2 szwab, szydło, szyfrucht, szyja, szynwaga, szyp, szypik, szysz, tabun , 4 taca , tajszkn, takiew, tałałajstwo, tam , tantonić, taras, targ, targowisko, tarnośłiwa, tarnów, taśma, tatarski, tatry, tążyć, tezy wo, teatr, w lecz, tedy, tęgi, tejs, telbucb, telepać, tenar, tenda, te-pać, teper, terlica, teść, tleć, tło, tłoka, tof, tołokno, tołpa, tołstka, toniec, topić, tor, tosieńka, trakt, traktywa, trawić, 1 treść, 2 treść, tret, troją, trop, troska, truć, trud, trudzić, trunać, trup, truta, trużelnik, trybus, trybut, tryna, trząsca, trzebnica, trzcinisko, trzeć, trzesawica, trzewik, trzewo źwy, 4 trzmiel, trzoda, trztaczka, trzunąć, trzy, trzyny, tuda, tuł, tumult, turbacya, turbator, tychwa, tydzień , tysza, tytel.

sze-

szo-

trze-

Pospiech z jakimeśmy tom pierwszy tego słownika do druku oddawali, był powodem że nie jedno w nim uszło naszej baczności, co przy dłuższem zastanowieniu się objaśnione, sprostowane lub uzupełnione być mogło. Teraz gdy oto wydawnictwo całe zbliża się ku końcowi, sadzimy, że nie będzie od rzeczy dodać do owego tomu jeszcze niektóre sprostowania. Najstosowniej może byłoby dać je w końcu tomu ostatniego, przy sprawozdaniu z całego wydawnictwa; gdy atoli tom ostatni, który właśnie teraz w druk idzie, już i tak za nadto wielki jest swoją objętością, i ledwie w przeciągu dwóch lat bedzie ukończony, dajemy wiec przy tym tomie ów dodatek.

Lwów dnia 80 września i859.

AUGUST BIELOWSK1.

wy

POPRAWKI I UZUPEŁNIENIA DO TOMU I.

Str. 4 przedziałka 2 wiersz

53 po słowie Sßappen, dodaj: [Długosz Insign. seu Clenod. Rękop. Oss. 46. str. 6. mówi: Hebedank. Traetaturam albam tria cornua habentem, in modum stellae in

44

o? ZX ©Z    4*.    <£« t© t©

CO OO —I 05 ©1 OJ co oo

to ŁO

00 o

« 20 CO CO

to ÎO 05 ©1 O co CO o

r— oo

-TH (M

>*■ Ifit® t©

to ^ t©

fc© t©    t© t© t© fc©

campo

rubeo defert. Genus polonicum, cujus primus parens Szkubek, ob fortitudinem et robur corporis, dum sutor esset, et Almanum forensem arietasset in terram, tali insigni donatus est. Yiri in eo ad aliéna ambienda proni. Inaczej opowiadają późniejsi heraldycy początek tego herbu. Linde zdanie ich przytaczając pomylił sie mówiąc: «Skarbek Henrykowi» zamiast: Henryk Skarbkowi. 4].

2 Turc., dodaj : [agha » frater. Men. I, 612 ; jen-yćeri aghasU dux Janissariorum seu prae-toriani militis. ib. 440 — 2],

55 Almuzya, ii, i., dodaj: [z średn. iac. almucium * amictus, quo canonici caput humer osque tegebant. Du Cange 1, 325 — 2].

34 Olsacki, a, ie, dodaj: [holsztyński, od Olzacyi, Holsaten, dziś rzeczonej Holsztyn; $0lftetn, n. p. Ditwome (Drowine) que nunc Olsatia dicitur. Dąbrowk. ad Kadi. 82, zresztą są tu dwa zupełnie różniące się wyrazy. 2J.

38    Androny, ów. /. mn. dodaj: [z średn. iac. androna; compitum, locus publicus, ubi viri invicem conjabulabantur. Du Cange I, 429 — 2].

4 7 Arkan ,

57 Arszyn ,

49 Badawija, ii, f. dodaj: [z tureck. badawi, bedewi at * equus praestans et egregius. Men. I, 474 — 2].

26. Bagaż, u, m, dodaj: [z franc, bagage 2].

46    Bakar, u,    w,, dodaj, [z średn. iac.    baccharium -- vas    vinarium. Du    Cange.    1,904    —    2].

44    Bałaban,    a, m.,    dodaj: [z tureck.    balaban « ingens.    Men. 4, 805,    cf. lat.    belba    2].

44    Bałchan ,    u, m,    dodaj: [BAŁKAN    2], BAŁKANY,    ów, plur., dodaj: [z    tureck. bal-

kan * mons. Men.    4, 4076, nazwa    teraźniejsza gór    Hemu 2].

37 Bałwan, a, m., dodaj: [z celt. peulwan 2].

32 Ban, a, m., dodaj: [z slarobóig. bajan, boean 2].

55 Ban, a, m., dodaj: [angielsk. penny 2].

25 §. 6. dodaj: [Bania, z wegiersk. banya * kopalnia, ettt 23ergtt)erf ; żupa solna, eine fieberet 2].

20    Bański, a, i e, dodaj: [od bani, do bani należący; kopalniany; żupny ; Kuppel», Serflroerf », ©flljfub 2].

43 OBitirh, dodaj: [tureck. bere « aries. Men. I, 83 — 2],

43 Barbaryjc yk, a, m., dodaj: [właściwie Berberyjczyk, mieszkaniec północno zachodniej Afryki, ein Serber, Śarbareffe; z resztą są tu dwa zupełnie różniące się wyrazy 2].

52 Bard , a, m., dodaj : [twórca i piewca pieśni bohatyrskich u Celtów 2].

40    Bargiel, a, w., dodaj: [czesk. brhèl ; niem. ©alber, vulg. Uterfioler ; oriolus galbula 2].

4 4 Lat. farba, dodaj: [takiego wyrazu niemasz w łacinie 2].

6 zam. [ Targowisko.... facyenda 3j, poióz : [nazwa wsi, ein ©Ornante. Przymówka Kochanowskich była : Na Baryczy ryb nie zliczy, A Sycyna da nam wina, I Czarny-Ias wvżvwi nas. Krasick. Rodow. J. Kochanowsk. w Dodat. tygod. do Gazet. Iwowsk. VII, 91 — 2].

4 Bastram, u, m., dodaj: [z tureck. pastyrma * car o infumata. Męn. I, 155 — 2].

52 Bawet, u, w., dodaj: [z franc, bavette 2].

49 Bawolet, u, m., dodaj: [z franc, bavolet 2].

42 Bik , a, m., dodaj: [z tureck. bika « iners. Men. I, 790 — 2],

39    zam : [woda .... mère 1], poióz: [jakiś rodzaj drzew owocowych, porówn. niem Sutierbirn 1].

41    Bławatek, tka, ?n., zdrb., dodaj: [cf. franc, bluet 2].

21    Bluda, y, z., dodaj: [got. biuds ; cerk. eaio^o * patina 2], -

03 C

m., dodaj: [z tureck. orgban » restis. Men. 1, 4475 — 2]. w., dodaj: [z tureck. arśin « ulna. Men. 1, 4779 — 2].

Słownik Lindego wyd. 2. T«m V.

96

jp

00

o to oo os to to to ^

c-

tSJ

<TD

’ . Q-

*    * CS

(%

co r— oo co

“'ł Tr t~—

t® t®

cO co to

CD co co 05 04

Ot t® , WÜÎ CO —J

v 344

Str. 359

))

» 423 . 460

co r— ■*-< oo to jo ■** JO łO

C5

O 05 -4 05 05

1 wiersz 4 3 Bliktry, ów, liczb, mn., dodaj: [cf. niem. gltttcr 2].

•    9 Bochenek, nka, m., zdrb., dodaj: [fryg. ßsxog » chleb ; porówn. niem. Warfen* piec 2].

»    28 Bogaja, i, z\, dodaj: [mylka druku, zam. bogata 2].

»    23 Bojar, a, m., dodaj: |z starobółg. bolias , bulias » magnas ; owar. beled * proceres ;

cerk. umil, i.omfiiim, 2J.

»    44 Bomol, u, m., dodaj: [wino reńskie z Bomelu w Geldryi 2],

»    41 Borg, u, m., dodaj: [porówn. tureck. borg > creditum. Men. I, 299 — 2].

»    45    Borsuk, a, m., dodaj: [z tureck. borsuk, porsuk » taxus. Men. I, 1651 — 2].

»    3    Brusznica, y, z., dodaj: [ Ross. ópycHHua ; Lith. bruknës; ©Mltpf&eere, vaccinium

uliginosum 2].

»    22 Bugaj, Buhaj, dodaj: [ja, m., z tureck. bugha * taurus. Men. I, 1651 — 2],

»    46    Bułat, u, m., dodaj: [z tureck. pulad » ferrum Damascenum durum. Men. I, 565—2j.

»    15    Bureczka , i, zdrob., dodaj: [z tureck. burkae> rica. Men. I, 1485 — 2].

»    49 capu, dodaj: [tureck. śafi 2j.

»    21    Ceregiele, ów, liczb, mn., dodaj: [ *CER.GIELE 2]. § [Kulczyki; ross, cepni ; po

równ. tureck. serha, serghug * plumae, pilei ornamentum, Men. I, 1309 — 2].

»    48 Cerkiewka, i, ź., zdrob., dodaj: [z lac. circus ; karp. i wolosk. carok * ogrodzenie ;

staropolsk. cerky (Cod. dipl. Pomer. 1170, ed. Hasselbach) ; cerk. iipitKu 2].

»    10    Chorągiew, i, z., zdrob., dodaj: [porówn. średn. lac. carrocium , carrochium 2],

»    46    Cymbury, liczb. mn. dodaj: [Czymbury, z tureck. ćember * zona. Men. I, 1804 — 2J.

•    4    Cyn, u, m., dodaj: [z lac. cinnus » mieszanina różnych rzeczy, ein üJîtfc^mafc^. Cy-

nów wszelakich, gdzie jest dębina, tam kołów, słupów, gdzie sośnina, tam żerdzi, dylów, więc też i drew do palenia, łuczywa na komin nawozić. Zaw. Memor. A — 2J.

»    37    zam: [Czahor.... Kaniowsk. 2], polóz: [z tureck. ćiair * pratum. Men. I, 1355—2],

»    41    Czajka, i, z., dodaj: [porówn. tureck. śajka * navis major. Men. I, 1122 — 2].

»    57    zam: | gacie obszerne 4], polói: [z tureck. ćiakćir, ćiaechśir * femorale, jemoralia.

Men. I, 561 — 2].

»    9    *deliunak, dodaj: [tureck. dęli > audax. Men. I, 101 — 2J.

» 11-12 Dożonąć, dożenie, dożonę, jednt. popraw: [dożenie, dożonę f., a Dożonąć mylnie urobiony inßnit. zam. Dognać. 2].

»    3    Dona , y, z., dodaj : [czesk. teneto ; cerkw. tchcto , tomoto 2j.

»    56    Drojki, a, ie, dodaj: [staroczesk. dryé * nieprzyjemna słodycz 2].

»    19    douve, dodaj: [got. diubs *profundus, cavus : szwedz. djup głębia; litew. dohbis ca-

vus ; cf. dubas 2].

»    41    Dutepasy dodaj: [ów, plur., ucieczka, ftludjt, z franc, outre passe. Skoro gru

chnęły gwałtem onym Jasy, Z Skinderbaszą ostatek poszło w dutepasy. Pot. Wojn. choc. 79 — 2].

»    28    Forgocze y, ź„ dodaj: [powróz, Warkocz qu. v., ein 23cmb 2J.

•    5    Fryza y, z., dodaj: [cyga , wartałka, Fryga qu. v., eine Greife! 2].

IS Ls£ Î«

t© t®

IÆ tfl U)

tO t®

to t® Ł®

t®

---

Zaczęło drukować dnia 25. sierpnia 1858. ; Ukończono dnia 10. października 1859.

Pod zarządem, Wojciecha Elanieckiego uprzyw. dzierżawcy drukarni, składali : Wawrzyniec Pałuski,

— Wojciech Sosnowski.

Odciska! na prasie pospiesznej: Teodor Krzyianowtki.

Y CIĄG

spisu osób które nabyły ten słownik.

W kancelaryi Zakładu:

Liczb. ex.

Liczb. cx.

Batowski Alexander Fuk Franciszek

1 Lekszycki Józefa 1 X. Lekszycki Izydor

Godebski Józef, major wojsk Belgijskich .    ,    .    .    41 Łączyński, właściciel dóbr

Jerzmanowski Józef

Kunicki Dyonizy Julian........

Plebański Dr. w Wrocławiu......

Skałkowski Józef, adwokat krajowy w Złoczowie Sochański Edward .........

14 X. Malinowski Franciszek .    .    .......

1 Mierzyński, nauczyciel gimnazyum Maryi Magdaleny 1 Popliński Antoni, bibliotekarz........

1 Ropelewski......

1 Rose, kupiec.....

X. Tałasiewicz, rektor 00. Bernardynów w Przeworsku 1 Sempołowski, właściciel dóbr Wolf xiegarz z Petersburga Zarański Stanisław .    .

16 Sypniewski Felix, właściciel dóbr

W xiçgarni Konst. Zupańskiego w Poznaniu. Wituski, nauczyciel gimnazyum Maryi Magdaleny

Liczb. ex Wolfram , nauczyciel gimnazyalny.....

Zawadzki Nikodem

Biblioteka nauczycielska szkoły realnej w Poznaniu

X. Barzyński............

Xiążę Adam Czartoryski ........

Cecylia hrabianka Działyńska.......

Jagielski malarz i redaktor Dziennika polskiego .    .    1 Cybulski Adam, obojga praw doktor .    :

Kamieński i spółka, xiçgarz

U Stanisława Przyłęckiego, Sekretarza Towarzystwa gospodarskiego we Lwowie.

Liczb. ex.

1 Lityński Wenanty z Litwinowa

■

V.

/

K

'

\

.4’

w

v

.

r>

'#•

Éfc • ' •:

v

*

»

*

%

*

V

I

*

*

t

%

♦

#

«

/

i

'

-

«

♦

i

i

S

■ *

.

♦

%

É :

4

*

*

. m

■

*

i

.

a *

*

- -■ -À- ; >-

i

/

«

**

*

0

K

Mi

.

»

»

4

*

4

;

i

;

/W'

<o

: '

t

■

v

#

ł-

*

J

“?s.

*

/

v%*

-

*

*-

■ o

?

«i

4

i

*

i

t.

*

f

*

Ol

Q>

to

’,

■'

*

.4

i

•*-

*

A-

:

%

S

r

;

. .«r.

«

.

*■

*

>-

-

\

■M .

- *

*

•»*..

ŁrS, .& w*.

fpł+W

■&6p

?"

jdypftt

2 'W

'1 V

ą ? %

*&T' T

tief

s*£i

jß

*r

***£

2a*Ś*.

•v

fcP* >

*44

if"

rar

nr *

' Ir

it

fa

/

|Ép*

¥■

X.

i#

y|

V *.l

<ü£-~

W":w

**%

»r-

im

4M

vv

ł;

POLITECHNIKA KRAKOWS]

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

111-306231

Kdn. Z am. 480/55 20.000

m*

|r

Jfi

;■ ■'■ ■■<;;

p / f ; ) ■ ',l

■ te ■/Hf; nim

<ĘM

:mk

> :•

i' -

*6

m

aft

; /* • :»*. . ■'■.(■-/ •

ii;:::

fy «

,s

i":Ą;

iiii

l’jfjW;: i ;fa*

:lfe

nu >A'

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000231547