*»

<£

R*]

k4

«<

a?.SLî

: ^ d*

rTa

j7\j? ""j

tv

|Ë£

;.i

...

•St

<N

.#

»w-

•i

V*

•J

*T.#t

■«

v.

es

*•

&•

•fj

■ jRr; '

W ï

h*#T

vu* ,

If

<<

ê.

, i’

y.

kN

•4.

fi

"/■

(J¹

if

N<

*ï

j%¹

>*T.4

VJ

jii

fea j

JR

LU

v¹

'i¹

,r- ⁴

:*■

£&)

fi,

v-

’ÆÆ

'.XZrjÇr. .vVatff

if?-

p>

•»

ski*.

^    k... •>

[i>

'4

ffj

fef,

• ? *4

£7

p£’l

1

\S

S*

« A I-

ni

EV|

b'

* 4;;' j&É

ł »

*

•* r j

rv 4' i

Ę&.!

8«

F*

? Ą*

ô«'

G0

gî

PiTf-4o.i

ef>

Ö'

**

rÂ

r;

cr

r4

•V.

*•

[J,

st/q

-tiÿ

*$ I i ;“

09

\-

v«

r%

à> !

x S W£

- j***    1

2V

'Ö

mà

*$y fT'Ä’r

*>i

id

xp4S»4

5 iŚL.

\>.

7-» V» >

ąj

tk-

>îi

vi

£°'

Ö,

AT

;o

VL'

** "i

3fi

.t

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000231543

'

»

•i

1

V

*

-

*

■

'

;

w-

f-

r

'

«

V

'i*

SŁOWNIK

JĘZYKA 1 'OLSKIEGO

PRZEZ

M. SAMUELA BOGUMIŁA LINDE.

WYDANIE DRUGIE, POPRAWNE I POMNOŻONE

STARANIEM I NAKŁADEM

ZAKŁADU NARODOWEGO IMIENIA OSSOLIŃSKICH.

Tom III.

MI-O

LWÓW

W DRUKARNI ZAKŁADU OSSOLIŃSKICH.

'*7&

;C<

4P

'■r

'«?•

Narody Sarmackie, Bułgarskie, Buskie, Gockie, Polskie, Wołyńskie, Wandalskie, Czeskie, tak bardzo waleczne były , iż wszystkę jakmiarz Europę, Azyą oboje i Afrykę wojowały; tedy też język swój przyrodzony Slawiański, dla różności granic i częstego między cudzemi narody obcowania, pomieszały. Przeto Serbowie, Karwaci, Bacowie Bulgarowie z Greki, z Węgry i z Turkami; Dalmatowie zaś, Karniolani, Styryjczykowie, Istrowie, Illirykowie z Włochy; Slęzacy, Morawcy, Czechowie, Misnacy, Pomorzanie, Kaszubianie z Niemcami; Rusacy Biali z Moskwą i z Tatary; Podgorzanie, Mazurowie, Podlaszanie, Rusacy Czarni, Wołyńcy i Litwy część z Polakami; a Polacy ze wszystkiemi narody obyczaje, ubiory, i po części język ojczysty pomieszali.

Stryjkowski Kron. 107.

*■

dp

«-

■<

.s-

Cs

a:

JAŚ N IEWIELMOŻNEMU

STANISŁAWOWI KOSTCE

HRABI

POTOCKIEMU,

' SENATOROWI WOJEWODZIE

PREZESOWI RADY STANU I MINISTRÓW,

ORAZ IZBY EDUKACYI PUBLICZNEJ, KOMMENDANTOWI GENERALNEMU KORPUSÓW RADECKICH, CZŁONKOWI TOWARZYSTWA KRÓLEWSKIEGO PRZYJACIÓŁ NAUK, KAWALEROWI ORDERÓW POLSKICH I LEGII HONOROWEJ.

.

*

i

i

y

\

*

\

i

-

■ê

.

.

i

9

\

*.

y

X

L

V

>

I

4

\

mię Męża, który w kraju i za granicą słynie z nauk i gustu, który w nich wzory innym do naśladowania podaje, który mianowicie zdobi, krzepi i wspiera Język i Literaturę Narodową, do pracowania w niej pobudza i zachęca, uczących i uczących się swoją opieką zaszczyca, Instytuta kształceniu młodzieży poświęcone po Ojcowsku pielęgnuje, przy tylu zwłaszcza i tak obszernych obowiązkach i pracach, jakie wkłada, jakich wymaga urząd kierującego sterem Rządu Narodowego — takiego mówię Męża Imię położyć na czele nowo wychodzącego dzieła, jest to zjednać zaszczyt najznakomitszy dla dzieła samego.

Raczyłeś JW. WCPan Dobrodziej dać łaskawe zezwolenie na to, abym ten tom dzieła mojego wydał pod Pańskiem Imieniem. Czuję ważność tego zaszczytu ; bo toż samo już stawia dzieło moje w niepospolitym rzędzie, gdy okazuje, żeś go JW. WCPan Dobrodziej nie niegodnym Siebie osądził. Miałem ja liczne powody do proszenia JW. WCPana Dobrodzieja o zezwolenie W tej mierze, a najważniejszy jest dla serca mojego, żem przez przeciąg lat kilkunastu, względów Pańskich doznawał, za które do wynurzenia JW. WCPanu Dobrodzie-

jowi przed publicznością uprzejmej

serca mojego czułości, dziś szczęśliwą dla mnie porę znajduję.

a przez to

Zostającemu jeszcze w Uniwersytecie Lipskim, JW. WCPan Dobrodziej nie ubliżyłeś ni wsparcia, ni dzieł, ni osobistej pracy, aby mię naprowadzić na drogę, wiodącą do skarbów Ojczystej Literatury; poprawowafeś słabe pierwiastki i próbki prac moich wskazałeś mi doskonalenia się sposób, i zagrzałeś do tego, abym jego się chwycił.

Zacoż los nieżyczliwy pozazdrości! nam, zwłaszcza teraz w tym czasie, w Bracie JW. Pana, ś. p. Ignacym Potockim, Męża, którego śmierć okryła żałobą całą Ojczyznę i wszystkie jej stany? mam ja i dla Niego obowiązki w podobnymże względzie zaoiągnione. Wspomnienie tutaj Męża tego , jest hołdem powinnym zasłudze -lego, i chwale Imienia całego.

solińskim

Bliższe potym związki zdarzyły mi okoliczności, w Wiedniu z JW. Hrabią Józefem Os-i z JO. Xiążęciem Imcią Adamem Czartoryskim. Go dwom tym tak znakomitym Mężom należy się ode mnie, starałem się podług uczucia serca wyrazić w przypisaniu Im pierwszego tomu dzieła mojego.

Tutaj zaś niech mi się godzi złożyć czułe dzięki Opatrzności Najwyższej, że gdy wezwany hyłem do urządzenia nowego Liceum w Stolicy naszej Ojczyzny; wypadło mi na szczęście pracować pod okiem i opieką JW, WCPana Dobrodzieja. Światłym Jego radom, gorliwemu interessowaniu się, to przyznać należy, cokolwiek dla zachowania w szkołach narodowości czynić się dało w czasach zagłady kraju. — Jego czynnej opiece i osobistym staraniom winien jest nasz Instytut ocalenie swoje, podczas najsroższych zaburzeń wojennych; tak jak wszystkie inne po kraju szkoły winne są JW. Panu, że się utrzymują, że się tyle, ile okoliczności pozwalają, doskonalić mogą.

szerzą-

y'

Korzystałem i ja co do mojej osoby z Pańskiej opieki w tych okolicznościach

céj się na około owéj wojny wszystko niszczącej; bo nieprzerwanie postępować mogłem w pracy około wydawania dzieła już zaczętego, i to to jest, nad czćm zagraniczne nawet dzienniki wyraziły swe zadziwienie.

Mogęż i tego nie wspomnieć, ile tak do doskonalenia mnie samego, jako też i dalszego ciągu słownika mego , wpływają posiedzenia Wydziału Literatury Naszego Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, odbywające się w pomieszkaniu JW. Pana, tej świątyni nauk i gustu? W tćmto miejscu otaczają JW. Pana Mężowie z talentów, z dzieł swoich najznakomitsi, tu wspólną pracą rozbierają dzieje i język Ojczysty, tu otwierają się najpomyślniejsze widoki dla Narodowej Literatury, tu wyraz każdy języka, mniej pewne mający znaczenie, odbiera ograniczający go okres; a wszystko w przyjemnćm towarzystwie najwyborniejszego gustu, najdelikatniejszego rozsądku.

Mógłbym się z tego przybytku przenieść na owo miejsce, które nam wzory tego wszystkiego w najpiękniejszych a najrozmaitszych zbiorach wystawia, co rozrzewnia Polaka, co w zachwycenie wprawia cudzoziemca; mówię o Wilanowie. Tamto JW. Pan utworzyłeś szkołę, w której to, co młodzież słyszy o starożytnościach, co czyta w dziejach o sławie i guście Bohatyra Polskiego, czegoby nie widziała, co do teraźniejszego gustu, i połączenia go z dawnym, chyba gdzieś w obcym kraju, przewybornie na oczy sprawdza; i więcej czegoś się uczy, bo nawyka czuć to, czego opisać nie można; lecz opis Wilanowa nie do tego należy miejsca.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom III.

To co JW. Pan czynisz dla dobra Kraju, dla Nauk, dla Instytutów im poświęconych, i to co już uczyniłeś, zniewala każdego z kochających Ojczyznę do czulej wdzięczności; ja zaś z Horacyuszem w duchu uniesień jego względem Mecenasa, powtarzać sobie będę do JW. Pana

O et praesidium et dulce decus meum.

Z najgłębszćm uszanowaniem mam honor zostawać

Jaśnie Wielmożnego Pana i Dobrodzieja

najniższym sfugą

w Warszawie, w miesiącu listopadzie 1809 roku.

LINDE.

DALSZY CIĄG PRENUMERANTÓW.

Bióro JW. Ministra Wewnętrznego.

Pióra Wojenne Xiestwa Warszawskiego.

Szkoły Akademickie Czauszowskie.

Szkoły Akademickie Czerykowskie.

Laurenty Dzieduszycki.

Aloizy Feliński.

Mikołaj Glinka, Podkom. Różański.

Paweł Jarkowski Professor Gimnazyum Krzemienieckiego.

Józef Luba Prefekt Poznański.

Stanisław Matachoivski Prezes Senatu.

Gimnazyum Akademickie Mohilowskie.

Szkoły Akademickie Mscisławskie.

Szkoły Akademickie Newelskie.

Szkoły Akademickie Orszańskie.

Szkoły Akademickie Potockie.

Alexander Xiale Radziwit.

January Gampo Scypion, Dyrektor Szpitalów militarnych Francuzkich.

Skibicki Podkomorzy Konstantynowski.

Floryan Straszewski dziedzic Boguchwały.

Konstanty Tymieniecki.

Antoni Urbanowski, Deputat Gubernii Wołyńskiej. Gimnazyum Akademickie Witepskie.

Szkoły Akademickie Wielizkie.

X. Wojtkiewicz Prefekt Szkół Grodzieńskich.

--

UWAGA AUTORA.

Wydane dotąd trzy części, składają mniejszą połowę całego Słownika; zostają albowiem do wydania jeszcze trzy inne, które od tamtych będą obszerniejszemu Następująca litera P, dla znajdujących się pod nią przyimków po-, pod-, prze-, przed-, przy-, z któremi prawie wszystkie z pod innych liter Słownika składane słowa, tu się powtarzają, taż litera P sama jedna zajmie tom grubszy od każdego z poprzedzających.' Piąty zatym tom zawierać będzie litery R, S, i T; szósty i ostatni resztę U, W, Z; ho Y i X, już weszły, tamto pod i, to pod ks.

Uchybiłbym zaś wdzięczności, gdybym tu przed Publicznością miał przemilczeć, że zacni przyjaciele moi, W. JX. Kamieński Rektor Konwiktu Imć. XX. Pijarów , JX. Bielski Prefekt drukarni tychże, JP. Wolski Dyrektor redakcyi xiążek elementarnych, trwają w tej gorliwości, którą od samego początku aż do końca téj pierwszej połowy całego dzieła, wydanie jego wspierali. Ich niezmordowanej pracy w czytaniu drugiej korekty każdego arkusza, Publiczność winna, że dzieło to, niezmiernie ciężkie do drukowania , z błędów drukarskich ile możności, oczyszczonym się okazuje ; lecz tymże mężom należy się też niejeden dodatek, niejedno sprostowanie znaczeń, nie jedno objaśnienienic. Ufny w ich przyjacielskiej, a więcej powiem, obywatelskiej pomocy, spodziewam się i drugą połowę równo szczęśliwie dokończyć.

Lecz nie mogę jeszcze nie wspomnieć znakomitej pomocy, której wciąż doznawam od złączonego ze mną nie tylko krwi związkiem, ale serca przyjaźnią, JPana Ja^ióba BUryera, Sekretarza Poczty. Wolne albowiem chwile poświęca zacny ten młodzieniec układaniu licznych bardzo wypisów moich, w dzieło to jeszcze wchodzących, czćm wiele mi czasu i żmudnej pracy ochraniając, przykłada się znacznie do przyśpieszenia druku. Mam to sobie za powinność serca mojego, abym mu publicznie za to wyraził wdzięczność moje.

LINDE.

M.

etymol. pod słowem: matka). Mać, Ruskie słowo. Dudz. 32. Słowo wiejskie; używa się i za uczciwą matkę w w wierszu smutnym, jako J. Kchanoiuski przednie użył, mówiąc o żonie swojej w żałosnych pieśniach: «Nie do takiej łożnicy, moja dziewka droga, Miała cię mać uboga doprowadzić*. Włod:, J. Kchan. Dz. 113. Alexander, wziąwszy mać Olimpiadę z sobą, jechał do Grecyi. Biel. Hst. 125. Pallas, Jowiszowa 'dziewka, a Apollinowa mać. Biel. Sw. 8 b. Co zasłuży taka mać, któraby swe syny Potracić rozkazała, krmn żadnej przyczyny. Papr. Gn. 1036. Pomnij na ojca, będę i na mać pomniała. Bardz. Trag. 151. — De animalibus: Małe cielę pod mać się kryje. Bardz. Trag. 219. Prov. Psia mać jeszcze nie zdechła. Rys. Ad. 54. (jeszcze nie po naszej nadziei, mogąc jeszcze być szczenięta). Psia ci mać !, sposób łajania komu ; cf. jebiona mać.

Jedenasta litera Łacińskiego abecadła ; Grecy ją zowią my, w Hebrajskim języku mem. Kras. Zb. 2, 79. J. Kochanowski od pospolitego m, ». p, dom, różni drugie kreskowane, ». p. uskrom ; na tym Górnicki kładzie daszek. Now. Char.

§. 1. M fini nominis additum, primatn personam ver-bi jestem significat: mocnym teraz > mocny jestem.

Trzeźwymci, iywemci vel zyw-emci, id est, widy żywy jestem. In his vero : bylimtam, stijszelim to, contracté est pluralis, pro byliśmy. In his vero: śledziem, miłuje m się ; apocope est, pro siedzie my, miłujemy się. Loco m antiquiores, ut Kodiedum Bohe-mi ponunt ch : słyszalech , słyszelichmy, sluchalechci, et -ciem, e. gr. świadome, iem dobrze tego', item: my-śmyć abo myciechmu, abo mycieśmy to sprawili. Ali— quando seperatur a suo verbo, ut pro nie chciałem go bić, dicitur biciem go nie chciał. Vide differen- MACA, y, i., (cf. Germ. SDîc^C,    cf. ‘■'mas; Carn. mas,

masa; Sax. Inf. 5D?rtt; Hung. meecz ; Lat. modius; Hebr. T: mad mensura). {Boh. merica (ob. Miara); Sorab. 2. meriza ; Slav. mirov, osmàk, (cf. ósmak); Vind. malobir-link; Croat. vagan); — §. 1. kłoda, statek abo miara suchych rzeczy, jako zboża; na Rusi macą zowią, ma cztery korce abo ćwierci w sobie, półmiarków 8, macek 16, półmacków 52. Cn. Th. eut ©etmbemafi yen yter ©djeffellt. — §. 2. Maca żydowska, chleb żydowski, ciasto żydowskie, 3ubtfćt;er 5lud)ett, [jestto chleb przaśny podczas paschy u Żydów. 2J. Eccl. Masa, z Grec. piaÇa. W te dni żydzi jeść powinni przasniki, vulgo macę, alias placki, nie na kwasie, ani na drożdżach mieszane

tiam in his: zarazem szedł; in tertia persona: statim ivit; zaraz-em szedł, de prima : statim ivi ; Orthographia diversa. Cn. Th. — §. 2. Litera m est characte-ristica Dativi Pluralis omnium generum, substantivo-ruin finientium in -om, e. gr. królom, pannom, słowom-, adjectivorum desinentium in -ym vel -im, e. gr. dobrym, miękkim. — <2. 5. Characteristica Instrumentalis et Localis Masculini et Neutrius generis Adjectivorum, facientium in -ym vel -im e. g. z dobrym, w dobrym, z miękkim, w miękkim. In Plu-rali vero Instrumentalis Adjectivorum desinit in : -ymy vel -imi , e. gr. z dobrymi, z miękkimi-, sed Localis in -ych vel -ich e. gr. w dobrych, w miękkich. — i pieczone. Chmiel. 1, 1067.

dębina quasi dembina.

M abbrewiatura * Mój » Mości « Miłościwy ; Mościwy; e. gr.

Królu Panie M. Mił. Gaz. Nar. 2, 181.

1. MA* moja, ob. Mój. 2. MA tertia pers. sing. Praes. Verbi mieć. MAĆ, non nisi in casibus redis usilatum * macierz, plebeja et abjecta vocabula, hinc tarnen macierzyński, macierzy-zna, nitida et usitata. Cn. Th. matka, bte (SMtttme), 9)futter. (Boh. mate, mati, mater, ob. Maciora; Slov. mat, matka; Sorab. 1. macż, mahsch, G. mahscheré ; Carn. mate ; Vind. mati , G. ma-tere, maika, mama; Croat. mati, matere; Slav. matti; Dal. mate, matka; Ross. Man., G. MaTepu; dalszy ciąg

§. 4. Substantiva, primae et teriae declinationis fa- MACAĆ, al', a, act. niedok., (Morav. macam; Boh. makati, ciunt Instrumentalem in -m , n. p. s królem, z sło- maknauti, (cf. mackati --premereurgeré), smatâm , hma-wem.— §. Vocales ą et ę ante literas b et p adjun- tam, hmotam; Sorab. 1. maszam ; Sorab. 2. szmaszasch; gunt sibi sonum literae m , e. gr. dąb , quasi domb ; Graec. pâaGco, pGCGopca ; Hebr. maschasch palpa-

vit, nïfô mazah expressit; Arab,    tetigit; cf. mas

sa, cf. miazga); a) palcami lub rekami dotykając się doświadczać, taften, betaften, fubleit, befühlen. Carn. shlâ-tam, tipam, tiplem; Vind. tipati, popadali, fhlatuvati, ofhlati, ofhlatuvati ; Croat. pętam, pipam, pipati, piplyem ; Slav. pipati; Bosn. pippati. opippati, popippati ; Ross. my-naTb. Dworniczka w marcu gęsi maca, któraby niosła owoc. Haur. Sk. 124. Puls u ludzi na ręku się maca. Kluk. maff, macźer; Sorab. 2. mati , Ziv. 1, 33. Macam pulsu, ob. Puls. Maca po gołej ścianie, Wiedząc, iż nic nie dostanie. Lib. Sen. 6. Macać przed sobą = nie widząc rękami przed sobą doświadczać bezpieczeństwa drogi, po omacku chodzić, im gtnftern

tappen. Drżącą ręką w ciemny mrok przed się maca.    wania, powinny być przez kilka dni moczone; ażeby

Bardz. Trag. 397. Macamy ściany jako ślepi, a maca-    zmiękczenie czyli maceracya łatwiej się stała, dodaje się

my, jakobyśmy oczu nie mieli. Bibl. Gd. Jes. 59, 10.    sól kuchenna. Krup. 5, 17. MACEROWAĆ, ał, uje,

Będziesz macał o południu , jako maca ślepy w ciemno-    ad. niedok., zmacerować, przemacerować dok., odmiękczać,

ści. Bibl. Gd. Deut. 28, 29. Niechaj cię skarżę Pan,    moczyć, dla zmiękczenia, etmuetdjett. Zool. 26. Tarcza

abyś śrzód biała dnia macał, jako ślepy maca w ciemno-    ze skóry macerowanej w occie. Papr. W. 1, 391.

śiach. 1 Leop. Deut. 28. Ślepy w około siebie kijem MACH, u, m., Vind. mah, mahanje, fhlak, fhverk, fhver-maca. Staś. Zam. 10. Woli patrzać, niżli macać. Pot. klei; Croat. móh, zamah, hit; Rag. mah, zarnaha; Ross. Zac. 37. Ręce mają, a nie macają. Budn. Ps. 115, 7.    MaxT>, B3MaxTi; machnienie , zamach, szerm , ber ©tretd),

Bibl. Gd. (t. j. czucia w palcach nie mają, nie czują).    ber $ie£>, baS 5htSljoIen JUtlt Raiten, (ber §att). Ostrzę już

Transi. Każda rzecz swych początków zkąd pochodzi    miecz, już mierzę w kark miłego syna, Lecz coś ręka

maca, Co z niczego stworzono, to się wniwecz wraca.    drętwieje, w machu się zacina. Zab. 9, 263. Ross. Już

Zab. 8, 395. Koryt., (tyka się, trzyma się ich). — b)    ich ogniste miecze, rzucając postrachy Koliste na po-

Macać kogo * przetrząsać rzeczy jego, rewidować go. Cn.    wietrzu wywijały machy. Przyb. Milt. 186. Nieprzyjaciel

Th. einen retnbtrcn. Łakomstwo najgłębiej maca, i naj-    jednym machem rozpłatany leży. Staś. Kum. 1, 144. Je-

wyżćj patrzy. Falib. 0. 3. Transi. Macać kogo * do ży-    dnym machem dwu ściąć. Cn. Ad. 219., (cf. jednym po-

wego mu dojmować, dogrzewać, macać w kim duszę*    ciskiem kilka wroblów zabić; jedną biesiadą dwoje wese-

wybijać kogo, eilten berb burdtnmlfen, iimt ttmcfcr jufefcen.    la odprawić; dwie wrony za jedne nogę ułapić; dwie ro-

Cygan tylko kradnie, i za to batogiem maca go szła-    bocie razem robić). Rozżarzasz ognisko częstemi macha-

chcic.    Kniaź.    Poez.    2, 179.    fig. O jak często łzy leje,    mi. Tot. Saut. 85.    wachlowaniem, SBebeln, gadfdtt.

kiedy    smutny    maca    serce prognostyk. Ustrz.    Klaud. 17.    MACHABEJCZYK, a,    m., ber SDîaffaBâer. MACHABEJSKI, a,

ie, SDłaffrtbćttfcb, SDîaffabaer *. Machabejskie księgi w biblii, zawieraja historyą żydowska pod Machabejczykami. Kras. Zb. 2, 82.

(dokucza, martwi, przeraża). Transi, fig. Macać * doświadczać, dochodzić, dowiadywać się, chcieć zrozumieć,

się, ten pretekst ukazywali.... Vol. Leg. 2,1082. Skrutynia na miejscu zbrodni być mają, i tam sam sąd, z kogo mu się zda, prawdy macać i pytać powinien. Gorn. Wt. L. Maca sposobu wszelkiego. Lib. Hor. 70. Zgoła wszystkich fortelów buntownik już macał, Księżą nawet łakomą pieniądzmi przepłacał. Pot. Arg. 160. Gorn. Sen. 533. Nasi szturmem zamku macają w krąg. Biatob. Od. 13. Uciekać z bitwy, brodu w nocy ukradkiem przez rzekę macać, jest to zdrajcą być. Birk. Kaw. Malt. B 4 b. Mąż dobry i rostropny swój sam sędzia , z pilnością maca się w swym stanie. Min. Ryt. 3, 110. t. j. roztrząsa siebie samego, examinuje się, er prüft ftd). Macam * doświadczę , doszedłem, odkrywam dotknieniem, td; erfülle etwas, entbecfe bltrcfjS ©efuM. Nie mógł odrwić śmierci, Minąwszy tytuł, maca go po sierci. Pot. Syl. 522. MACANIE, ia, n., subst. verb., Slov. matóm, chmatani; Sorab. 2. szmaszame, zusche, (cf. czucie); Croat. pipanye; Slav. pipanje, ticanje ; bas ïaften, gütylen, Sefüftlen, tappen. ‘MACZACZ a, m.. który maca, ber Cafter; Boh. macak; Sorab. 1. maszak; Vind. fhlatuvauz, obfeguvauz, ofhla-tavez ; ( Ross. Maua piłka drukarska).

Domacalny, Boh. hmotnÿ ; Croat. p'iplyiv ; Ross. ocu3a-TeJbHBiii, cf. osiągnąć. MACANKA * macanie. WeLg.

Pochodź, domacywać, domacać , domacalny ; namacać ; obmacywać, obmacać ; omacywać, omacać; pomacywać, pomacać; podmacywać, podmacać ; przemacywać, przema-cać; przymacywać, przymacać; rozmącać; umacać; wma-cać; wymacać; zmacać; zatnacać. 8. miazga; 8. massa.

MĄCĘ , ob. Mącić.

MACERACYA, yi, ź., z Łac. odmiękczanie w wodzie , baS ©tmuetcfyeit, 31ufnmd)en im SBaffer. Ziółka mające zawikła-ną substancyą, ażeby sposobnemi się stały do dystylo-

»erfaßen, fprfcfjen, jn erforfdfen fucfyen. Kiedyśmy przyczyny, przeczby    się to    działo,    u nich macali i    dowiadywali    MACHAĆ, ał, a, ad. contin., MACHNĄĆ jedntl. 1) mach

czyli szerm czynić    czym na powietrzu, szermować na po

MACALNY, ob.

wietrzu, kiwać czym, powiewać czym; (cf. Boh. machati * w wodzić czym ruszać i tam i sam) ; aitSljoIden mit betlt ©^werble, mit ber i)anb, nttt bent ©tocfc, fd)menfcn, in ber Sufi fmt uttb l)er bewegen, Sufftretdje tfmit; Cam. et Vind. mahati, mahniti, mahnem, habvati, vihtiti, sukati, v’okroggnati ; (Vind. et. Carn. majat movere) ; Rag. mâ-hnuti, mahati; Slav. mahati; Bosn. mahati, ciniti vjetar; , Croat. mahati, mahnuti, massem ; Ross. Maxan> , »taxaio, MaxHyîb, Mauiy, B3MaxHyiL, B3MaxnBaTb; cf. Graec. nâ^rj, pâ%ofuu. Co się mnie tycze, wiem ja co się stanie, Pozna Jegomość.... w tym machnął obuchem. Kras. Ant. 56. Szablą im nad łbem machał. Teat. 26. b, 39. Chce uderzyć Marcina, ten uchyla się, on machnąwszy kijem na wiatr, upada. Teat. 33, 76. Chcąc lokaja uderzyć, za uchyleniem głowy, po nad głową jego ręką machnie. Teat. 22. b, 10. Niech go kaci wezmą, widzę, dziaduś rączy, często macha, na kształt coś krzyżowej sztuki. Teat. 43. c, 122. Z bagna dwa straszne wyskakują wilki; szczęście że za machnieniem jakoś na krzyż szabli, zniknęły. Teat. 42. c, 4. Niezdatny machać bronią, ani dźwigać zbroi, Przed obcemi ucieka, a swoich się boi. Szym. S. W. 37. Uderzyli w bębny, machając propor-cy. Papr. Ryc. 98. Ucieka mucha, bo na nie oganka machnęła. Toi. Saut. 21. Jakoż śmierć marnica przykro machnieł kosą. Rej. Wiz. 83 b. Rozumieli którzy byli bliscy, Ze miał trzy miecze; z machania prędkiego To pochodziło, że się tak mylili. P. Kchan. Jer. 542. (cf. migać). Czyniąc wiatr, chustami machali. P. Kchan. Orl.

1, 161. Rag. mahati tkoga, far vento à chi ha caldo ; ob. Wachlować. Z chęciąbym się urzędu podjął kaznodziei ;

A machając rękami z wysokiej ambony Wrzeszczałbym.

Weg.    Org. 12. Machnąwszy na nich ręką, aby milczę-    nej istoty dla ułatwienia trudności. Gol. Wym. 451. MA-

li, tak mówił. Budn. Ad. 12, 17. (zkinąwszy na nie rę-    CHINACYA, yi, z., polit,    czuwanie    na zgubę innego,

ką. Bibl. Gd.), er nńnfte tfjnett mit ber £wnb; Boh. oprą-    Kras. Zb. 2, 84. praktyka, fKdnfe junt SSerberbett beS an*

hnauti se; Boss. MaHHTfc, no4MaHHBaio; Ecd. Maara, no-    beru; Ross. kobb. MACHINKA, i, i., dem. nom. machi-

i.ł.AłATii, iioruii/YiTH. Macha ogonem pies »marga, marda,    na, eine flehte 9Jîafd)tne. Gdyby machinki jakie zaczyna-

ber $Uttb fc^ldgt ober roebelt rntt bem ©djtMttje. Hypogryf    ją skakać, trzepotać się. Przestr. 47. cf. łątki, lalki,

prędko skrzydłami machał, i siekł powietrze piórami. MACHLANINA, y, i., machlarstwo, szalbierstwo, SSetritgerei), P. Kchan. Orl. 1, 145. Toi. Saut. 93. — 2) Intrans.    fôaupelep, 6d)elmerep. Zyd krawcem, szmuklerzem etc..,

Machać * śpieszyć się, biegać, laufen, eilen, Ross. Ma-    i gdy się kramową machlaniną zapomoże, arędarzem.

XHyTb, CTpemiyib, (MaxaTb umknąć). Potym powiem,    Grodz. Dis. F. b. MAGHLARKA, MACHLERKA, i, z, szal-

teraz machaj Wc Pan żywo. Teat. 3,27. ruszaj, uortt)(trt3.    bierka, bte 33etrügertnit. Ha    machlerko,    znam ja cię; mó-

Ross. Bb Maxy w mgnieniu oka. 'MACHADŁO, a, n.,    wić o tym szkoda. Treb.    S. M. 57.    Pyszna, wielkość

Bosn.    mahallo, mahalniça flabellum-, Vind. mahalze, hla-    ma duszy; machlarka, rozumna. Zab. 9, 33. Zabi. MA-

dilu ,    mahalniza ; Croal. mahalo » motowidło ; Ross. Ma-    CHLARSKI, a , ie , szalbierski, betrügertfd). Ross. Maiaep-

xa,ina    oganka , Maxaio , Maxa.imo, onaxajo wachlarz.    ckm, ManiepoBb, stręczycielski. MACHLARSTWO, MA-

Pochodz. mach, machnienie, domachać, namachad, od-    CHLERSTWO, a, n., szalbierstwo, bie Setrügerep, 3)urd)»

machać, odmach, przemachać, rozmachać, wymachać,    ftecfercp. Wezyr Kioperli machlarstwo urzędników po-

zamach, zamachać, zamachnąć, zamaszysty.    wściągnął. Kłok. Turk. 221. Turcy zażyli machlerstwa

MACHARZYNA, y. i., MACHARZYNKA, i, z., dem., a) mę-    z cesarzem pod czas traktatów zaczętych za Mahumeta ,

cherz, pęcherz, Boh. mëcheyr, mechyf; Slov. mechar;    zerwanych przez Achmeta. ib. 120. Odpowiedź pełna

Carn. mehûr, mehiur; Vind. mehir, mehier ; Croat. me-    'machlerstwa i potwarzy. Zyg. Rap. 280. MACHLARZ,

hûr, mehùrchecz; Bosn. mjehir, mihir; Slav. mihur; Rag.    MACHLERZ, a, m., Ross. Maiuepb; z Nietn, ber SJłdfler,

mjehîr, mjehirich; Ross. ny3Mpb, cf. miech; (cf. moszna,    ber Unter^dnbler ber Sîaufleute, ber (Settfal. (Svec. mäklare;

moszenka); bte 331afe, Rrtnblafe. Macharzyna moczowa,    Holi. maeckelaer). Stręczyciel kupca, jednacz kupca,

jest schronienie z błon zrobione, albo pęcherz, urynę    litkupnik. Volck. 764. Sorab. 1. dowikwar. Machlerze u

na czas w sobie zachowujące; leży w miednicy, u meż-    Niemców między kupcy bywają, co targi stanowią. Opal.

czyzn między kiszką prostą i kościami haniebnemi; u    Sat. 188. Przekupniom i maehlerzom nie trza się dać

kobiet między kiszką prostą i macharzyna, macica prze-    rozwodzić. M. Biel. S. N. 23. W Gdańsku wielkie zoba-

gradza. Krup. 2, 120., Kirch. Anat. 60. — b) Pęcherz,    czysz śpichlerze, Masz i machlerze. Klon.    Fl. G. 3 b.—

eine jebe Słlafc. Bogactwa głupiego jak macharzynę na-    §. melon. Szalbierz, oszust, cygan, żyd.    Cn. Ad. 1124.

dymają. Birk. Exorb. 30. Macharzynę nadyma. Otw. Ow.    ein Ceutefeetrüçjer; Ross. menibio. Niedawno poszliście za

618. Tchórz; zastraszyłbyś go macharzyna. Cn. Ad. 38.    machlerzem jednym Greczynem, który się mienił pa-

(cf. lisim ogonem). — §. Macharzyna od pieniędzy, ka-    tryarchą Jerozolimskim. Birk. Ex. C 4 b. Jeszczeź du-

leta, moszna, ©clbblafe, ©elbbeutel. Nosi pieniędzy ma-    fasz w te machlarze? Brud. Ost. A 11. Zygr. Pap. 372.

eharzynę w zanadrzu, a żebrze, żeby jej co jeszcze do    MACHLOWAĆ , ał, uje, intr. niedok., szalbierować, fał—

onćj maebarzyny przybyło. Rej. Zw. 66. — §. Macha-    szować, mieszać rzeczy i sprawy. ®urd)ftecferet)en machen,

rzynka na grzybku, na purchalce etc., volva. Cn. Th. bie    Urtterfdjleif nta^ett, Çinterge^en, betrügen; Ross. meuHTB,

£>UIle, ba0 SlaMteu, §ćtlticf)en. Cyprysowa gałka, macha-    meny. Szalbierowane i machlowane dryakwie i bezoary.

rzynka, galbulus ib.    Syr. 530. Ta świeżo szedłszy za mąż przy mężu pija—

MACHINA, y, z., silnia, wszelkie narzędzie służące do po-    nym Machluje głupia swoim nieuczciwie    stanem. Petr.

mnożenia skutków siły jakiejkolwiek. Jak. Art. 3, 315.    Hor. 2. F. b.— §. Zmachlował to. Smotr.    Ex. 42. sprzą-

Os. Fig. 99. instrument przyczyniający i regulujący moc    tnął na bok, zemknął.

rze.

15

MACHADŁO - MACHINA.

MACHINAGYA - MACIC.

wzruszoną. Kras. Zb. 2, 83. bte SJïafcfyute; Vind. mafii i- Pochodź, przemachlować, wymachlować. na, vmetalnostnu delu; Ross. Maxmta, Mammta. Machi- MACHLUGA , i, z., gatunek potażu, Söeibafd). eine 21rt na, związanie jakie misterne z drzewa, abo inszej ma- tafebe. Potaż dzieli się na korytowy, czyli blauaż, i na teryi. Solsk. Georn. 4. Machina pneumatyczna « wiatro- machlugę czyli wydaż. Ram. 84, 764. ciąg. Jak. Art. 3, 501 , bte Suftpwnpe. Machiny cyruli- MACHNĄĆ, MACHNIENIE, ob. Machać, ckie różne. Czerw. 36. Z międzi piorunowe machiny ‘MACHOWIE, ia, n., wieś sławna brzydką mową swoich po wałach huczą. Teat. 50,49. działa, armaty, moździe-    mieszkańców, n. p. Głupi owi Matusowie, Co krzyczą,

— §. Jakakolwiek wielka bardzo rzecz, gmach, eilte    wrzeszczą, napruszywszy głowę, Każdy ich sądzi, że ze

SJîafdjtlte, ettvaê 9Nafd)tltenmäßtge3, etniaê ©ro^eê. Wszys-    wsi Machowie, Dość szpetną mając, jeszcze krzywią,

tka machina kościoła Jerozolimskiego z ciosanego ka-    mowę. Wad. Dan. 260.

mienia. Warg. Radź. 146. My Polacy wszystkę prze- MACHRAM, u, m., n. p. Towary Tureckie muchairy, ma-szłych wojen machinę wytrzymywali. Krom. 594, eunelam    chramy chustki.... Vol. Leg. 4, 82. materya jakaś Tu-

molem. — §. Machina, machinacya w poezyi, bte SOîrt»    recka, eilt £l!t’ftfd)er 3^3-

f^inertc ttt ber 3)td)tfnnft. Za największą rzecz w epopei MĄCIĆ, ił, i, ad. niedok., zmącić, pomącić, zamącić dok., poczytana bywa machina, czyli wpływanie nadprzyrodzo- mętnym czynić płyn jaki, kłócić, trübe ntad)en (eilt ©e<

tima plantarum). — Fig. alleg. Z 'odszczepy omartwiałćj przeszczepiło mię miłosierdzie bozkie do żywej macicy, do prawdziwej wiary. Smotr. Ex. 14. Jam jest macica prawa, Która wdzięczny owoc dawa, A wyście są latorośle. Kanc. Gd. 262. Rzym mają za korzeń i macicę wiary. Sk. Dz. 154. Per excell. Macica * winna macica, łoza. Ursin., ber Söctltftücf, bte tffietnrebe. Vind. vinska ter-ta, terfs, grebeniza ; Garn. terta , vinika; Croat. vinika, tërsz ; Dal. łoza; Bnsn. łoza, vignaga; Slav. vtnova łoza; Rag. löza ; Sorab. 1. winowypenk; Ross. BHH0rpa4Haa J03a ; Eccl. uo3a Btrammie , f>o;i:,i,Hic. Przy swojćj macicy młoda wszedłszy latorośl winna, nie mając ogrodniczej pomocy, po ziemi się tylko czołga. Tward. Wł. 15. Niebo tam trudne, krnąbrnego przyrodzenia macica. Fallis. FI. 119.— b) Macica źrzódła * główny zdrój, bte ,Ç>anptc(uellc, fDîuttercpteHe. Możesz studnią kopać tak głęboko, aże główne źrzódło najdziesz, to jest, prawą macicę wody. Cresc. 28. — §. Chym. Soli alkaliczne, bądź to martwe, bądź wylotne, nazywają się w powszechności macicami, matrices , bases. Jak. Art. 1 , 47. — c) Macica perłowa « skorupa , bte ^crlenmntter ; Boh. perłowa matka; Vind. perlenova matiza, biferski saklopnjak, perga; Ross. JKCM’iyjKHaa panoBinia ; Eccl. Yfrnmuia. Z perłowej macicy, albo lśniących się skorupek, przednie wyrabiają się rzeczy. Ład. H. N. 127. Boter. 248. — §. Mechan. Macica od szruby, bte (Schraubenmutter. Ross. mypyiTB, mypynciVB, mypynuKt, ranna. Macica jest bryła, w której chodzi śrzóba, wewnątrz wydrożona, czyli wybrożdżona, właśnie tymże samym kształtem, jak jest śrzóba zewnętrznie opasana , tak iż jest doskonałą formą tej części, którą obejmuje. Jak. Mat. 4,548. Mu-terkę czyli macicę śrzruby kluczem przykręcają. Os. Rud. 192. Zabór. Geom. 538. Macica, dziura wyrżnięta w gwinty, w których śrzóba chodzi, obracając się. Jak. Art. 3, 301. Srzóbki utwierdzone maciczkami. Teat. 6. c, 57. — Meton. Macica, ob. Maciczna deska. — §. Macica drukarska od wybijania liter drukarskich , forma , w której się litery odlewają, bte 5D?atrtf$e junt SlbpjS ber 23itcbftabeit.

— §. Anatom. Macica * żywot niewieści, bte Sürmutter, ©ebarmutter, lutter; (Boh. maternik, dèl-ha, dennjk ; Sorab. 1. maeżerza, macż, macżernó żiwot; Sorab. 2. masch ; Carn. maternèza ; Vind. materna vu-troba, materniza, plodniza; Ross. uomeCHa ; ob. Graec. pytony Lat. matrix). 'Macicza jest to męcherz, w którym p/ód przemieszkiwa. Spicz. 175. Macica jest jakoby miejsce albo gospodka płodu, leży między odchodo-wą kiszką i maeharzyną urynową w miednicy. Krup. 2, 161., Kirch. Anat. 66. Wejch. Anat. 100. Macicy czy-ścienie ; macicy upad, to jest, wychodzenie; macicy wstąpienie, macicy zaziębienie. Sien. Rej. Macinnik, abo macica zbytnie zawarta. Syr. Ziel. 198. — §. Macica. Tr.

* maciczna choroba, dolegliwość maciczna. Dykc. Med. 5, 648. bte 9D7ittterbefcł)mcrititfl.—§. Macica, ziele, ob. Przestęp, ziele.

trćtnf), ûufrüfjreu, untrflhrett; (cf. Boh. machati w wodzie i tam i sam ruszać), Boh. zkaliti (cf. kał); Sorah. 1. mu-cźu moveo, misceo ; Hebr. jrftj mut motus ; cf. mieszać;

Carn. motiti, motem turbure; Vind. motiti, pazhiti, ob-motiti, smotiti, smotuvati, smiefhuvati, skaliti ; Croat. mutiti («przeszkadzać), mulim, zmutiti, izmutiti; Rag. mûtiti, smutiti, izmutiti, zamûliti, pomûtiti ; Bosn. mń-titi, zamutiti, smutiti, izmutiti; Ross. MymTb, Myuy,

CMyTIITb, CMymaTb, B03MyTHTb, B03MymaTb, ÓaJiaMyTHTb,

(ob. Bałamucić); Eccl. Myrio, (mactii , matä, CLM%i|ittTii pomieszać, M/iTejKCTByio, Maiy, Ross. MaieauiimaTb buntować sie) ; mącić co et mącić czym ; n. p. Baranie, nie mąć wody. Rys. Ad. 1. Gdy łzami zdrój zmącił, na wodzie wzruszonej stała się ciemność piękna. Oliv. Ow.

123.— Fig. Widzimy niespokojnych, że choć się ustoi,

Mącą klarowną wodę dla prywaty swojćj. Pot. Pocz. 32.

Chciałaby mi kochana Jejmość grać na nosie, Nie nie, nic z tego, nie dam sobie mącić w sosie. Zabi Fr. 2G. — Mącić rzeczy vel rzeczami * mieszać, zamieszanie w rzeczach czynić, uernurrett, tu $errotrrung littb llnorbmtufl.brtufleu, burctyetnaiiber werfen. Rozruch czynili i mącili w ludzie swoim. 1 Leop. 1 Macch. 7, 22. (roz-tyrk czynili. 3 Leop. ) Są niektórzy, co wami mącą. 1 Leop. Gal. 1, 7. (co was trwożą. 3 Leop.) Miasto, co-byś tłumić miał domowe boje, Lentulu, mąć ojczyznę, wzbudzaj niepokoje. Min. Fars. 14. Jeśli mącę światem , I z przepisanej sam kluby wypadam, Prożno się chełpię, że szczęście posiadam. Nar. Oz. 2, 87. Możniejszy jak chciał mącił ludem pospolitym, Nikt nie. słuchał, a każdy głową swoją rządził. Nar. Dz. 2, 126 Niech wami nie mąci Ezechiasz, mówiąc, Pan nas wyswobodzi. Leop. des. 56, 18. (niech on was nie mąci. ib.

Ci 1. Th. 821.

IG

MĄCIĆ - MACICA.

M A C I C I E L.

19. niech was nie zwodzi. Bibl. Gd). Przykrości, i pokój mącące kłopoty. Pilch. Sen. list. 2, 145. Ani praw, ani polityki chowa, Ołów ze zlotem, jedwab' z kirem mąci. Pot. Syl. 475. (wszystko pomiesza). To piwo czyli wino bardzo mąci głowę. Tr., t. j. bardzo bije do głowy, upaja, ba3 ©etrmtf macht bett Stopf buntrn, benebelt ben SSerftanb. Transi. Ledwo na bardonie gładka Pierys zgodne zmąci sznury, Strach go dojeżdża. Zab. 6, 372. Nar. poruszy, rühren, in Scmeomtg fejjctt. MĄCIĆ SIĘ recipr., mętnym być, nieustałym, trübe [etyli. Wszelkie wino na-rychlej się mąci, gdy zachodzą pod słońce gwiazdy zwane baby, a to bywa, gdy głóg kwitnie. Cresc. 348.'(cf. mutynować). Złe wino pić potrzeba, gdy się jeszcze mąci, Ledwie się podklaruje, zaraz octem trąci. Pot.

Jow. 205. Transi. W głowie mu się mąci « miesza się, traci przytomność, odurzonym zostaje, er tutrb cottfitćb Pochodź, pod słowem męt.

MACICA, y, z., MACICZKA , i, z., dem., (cf. mać). — §. obs. Matka, bte üJîutter, n. p. Macica pszczół. Tr., ob.

Matka pszczół. — Dziś oznacza niby to matkę nieżyjących rzeczy; to, co stanowi ich istotę, brtS, woher leb* lofe ®tnge fhr Sôefen haben, bte SDîutter, ber ©tainm, ber MĄCICIEL, a, m., który mąci, bądź trunki, bądź sprawy, Quell, ttrfprttng leblofer Stnge. — a) Botan. Macica albo ber ctmaS anfrührt, trübe macht, fig. ein $ernnrrer, ber 3?er* korzeń śrzedni, korzeń główny, caudex descendais. Bot.    IDtrrttrtfl Uttb Unorbnuttfl ftiftet. Tr. XV rodź. zeńsk. Mąciciel-

49. bte £«nptnntrjel, üDîntternntrjel. (Boh. maciśte folia in-    ka. Bosn. smetnik, uzbunitegl; Vind. smotuvauz, smie-

MACICORODNY - MACIEK.

MACIERZ - MÀCIERZYZNA.

47

miano

Mama*

a , e , matczyn,

fhuvauz, motnik; f. motniza ; Ross. MflT6!KHHKi>, MSTeJKHH— ua , CMJTHTeJb, CMyTHTeiLHHUa, CMyTHHKt, CMyTHHUa, B03MyTHTeJb , B03MyTHTeabHHUa ; Eccl. MHTeJKJHBUfi, MÄ-TGStskNHKi, JK)6oMflTe*HHKï; cf. wartogłów, wichrzycieli t. d.

“MACICORODNY, a, e, (od macicy winnej), winorodny, roeinerjeiigenb, vitifer. Cn. Th.; Croat. terszonoszni. MACICOWY, MACICZNY, a, e, od Macicy qu. v., $aupt » ©iantm *, 93?utter *, — g a) macicowy, viteus. Cn. Th., łozowy, Setnftotf*, SSeinrebeit *. Ross. et Eccl. ao^ni. Nóż macicowy, (Vind. vinjak, kriu nosh.) Maciczne wszy, (Vind. penklej. — §. Maciczna woda nazywa się w sa-litrarni woda pozostała i zcedzona po ukryształowaniu saletry. Jak. Art. 304. et 4, 53. baê SDłutterroaffer, ©ritnb* roajfer, baê nad) ber ©ręftoUifatfon beS ©alpeterś jurücf bleibt. — §. b) Od macicy śrzóbnćj, Schraubenmutter * . Maciczna deska abo macica, jest bal mocny, do którego się przy— macnia nabity szturmak. Jak. Art. 3, 300. — §. c) Od macicy niewieściej * żywotny, Sarmutter*. Carn. maternezhn ; Ross. MaTOMHbiH. Opadnienie maciczne, gdy nietylko pokrowiec maciczny, ale też i sama macica w krok się osunie. Perz. Cyr. 2, 266. Maciczna choroba, {Croat. ma-ternicza ; Slav. maternica). Maciczne lekarstwa. Dykc. Med. 3, 648. Trąby maciczne lub Falopiusza. Krup. 2, 474. MACICZKA, i, z., dem. nom. macica.

MACIEJ, eja, m., imię męzkie, 2)îatl/ta3; {Boh. Matëg; Slov. Matuś; Sorab. 4. Mathi; Sorab. 2. Matscha; Ross. MaTBtłf. cf. Matyasz, Mateusz). Maciej ś., Mathias apostoł, na miejsce Judasza losem wybrany. Kras. Zb. 2, 133. Ś. Maciej z rzek i stawów zwykł ruszać lody. Haur. Sk. 446. Święty Maciej zimę traci. Tr„ S0?ûtf)t«ê brtd)t (Et3. ob. Madejowy, Maciek, Maciuś.

MACIEJÓW, a, m., miasto w ziemi Chełmskiej, gniazdo domu Maciejowskich. Dykc. Geogr. 2, 406. MACIEJOWY, a, e, do Macieja należący, SKatljiaê •. Slov. Mategow. MACIEK, ćka, m., — §. a) demin. nom. Maciej, (Boh. Ma4eg-ćek, Macek; cf. Germ. SDtaß), 2Jîatl)ta§. Nie bądź taki, miły Maćku. Pot. Jow. 408. Maciek zaorał, Maciek też zjadł. Tr., (jak nabyte, tak odbyte). — §. Maciek, głuptaś, Ctit 3)iunmtfln. Lada maciek na piecu to też tak potrafi mówić. Mon. 74, 60. A już rozumiesz? rozumiejże! nie bądź maćkiem ! Twór. Wiecz. 24. — g. b) Maciek, matuś, kocie, 2Rteß, bte $aßen gu rufen. (NB. słowo to prawie w'e wszystkich dyalektach nasze słowo kot zastępuje; Slov. mécka, kocka; Hung. matska; Carn. mazhk, f. mazhka, muzèka; (2. mazhk » kotwica, qu. cf.); Vind. mazhik, mazhka; Croat. machek, machka, macbicza (2. machka * hak, cf. kotwica); Dosn. macka, macięa , (cf. Bosn. maęicch, hudoba, koją nochjom plasci spiritus im-probus) ; Slav. maeska ; cf." Gall. matou ; ffisp. miz ; Ital. muccia; cf. Sorab. 2. matschka krówka; cf. Ross. słowo, którem na kozy i małpy wołają ; Boss. Meuna niedźwiedzica). Co zaś? u ciebie jest kot? nasz maciek? Teat. 44. d, 45. I wy rozumiecie, że to był prawdziwy k®t? Ç.. A jużci, nasz maciek! ib. 44. d, 45. Ki ci ci! ki ci ci ! hej maciek ki ci ci! Teat. 48. d, 4. — §. Maciek , kiszka gruba wieprzowa, crassum et pingue intestinum suis, ber große ©cf)roehrôbarm, maciek nadziewany,

Słiwnik Lindegt wyd. f. Toni III.

ber ©aufac!, bte SJłagenrourfł. Jak zabijesz wieprza, będziesz miał kiełbasy, kiszki, maćki, dorotki. Haur. Sk. 59.

MACIERZ, y, i., [mylnie, jestto bowiem acc. nominis mać, a nom. maci (Gaw. Siei. 400) lub mać, 2], vulgare ut mać • matka, Boh. mâter i t. d. (cf. maciora), bte SŃutter. Wrócił Władysławowi cesarz koronę Węgierską, którą był Ludwik, z‘macierzą wyniósł. Gwagn. 76. Tamtego chęć szalona trąby słuchać bierze, I krwawych wałek, co je biedne klną ‘macierze. Hor. Poez. 4, 7. Nar. Tak się staw' ojcu i‘macierzy starćj. Klon. Fl. H 2 b. Śliczna macierzy kwiecia woniącego, Wiosno młodości czasu dorocznego. Past. Fid. 421. MACIERZANKA, MACIERZADUSZKA, i, i., Vind. materina, materna dufhiza, mazhja dufhiza; Croat. materina dussicza, babina dussicza, popona, poponak; Dal. mravinaez, materina trava; Sorab. 4. babduschka; Bosn. matterina duscięa, mravinaç, poponaę, poponak, paprię, babbina duscięa; Ross. 4juiHua; ziele serpillum, rotlber Ouenbel, rotlber ïfipmian, w srogich serdecznych mdłościach, w których się zda , że już dusza ciała ma odbieżeć, ratunek prędki daje, i duszę jakoby odbiegła przywraca, i stawa się jej jako matka , oczerstwiając siły serdeczne, ciało ożywiając. Syr. 509. Skutek jej na defekta macicy. Kluk. Rośl. 2, 236. Krup. 5, 135. Dykc. Med. 3, 650. Gdzie pszczoły chcesz zachować, staraj się mieć ziele macierząduszkę. Cresc. 596. Macierzą duszka ogrodna, ©artenquenbel, macierzą duszka polna czyli macierzanka, rotlber Quenbel. Sienn. Wyki. Wieśniacy lebiotkę, origanum Linn., macierzą duszką zowią. Jundz. 316. MACIERZANKOWY, a, e, od macierzanki, Qnenbel«, Macierzankowe liście. Syr. 509. MACIERZYŃSKI, a, ie, MACIERZYSTY, od matki pochodzący; Slov. matèrinski ; Sorab. 4. ma-cżerny, maeżerski; Sorab. 2. mutterzini; Slav. matterinski; Rag. et Dosn. matterin, majcin; Croat. matèrin ; Vind. matern, maternski; Carn. materne; Ross. MaiepHiii, Ma-TepHHCKifi ; mütterlich, SDîutter «. Jezus wyszedł z macierzyńskiego żywota bez wszelkiego panieństwa matki swéj uszczerbku. Kucz. Kat. 84. Dobra macierzyste ociec synowi wydać powinien. Szczerb. Sax. 93. Ojczysta i macierzysta substaneya. A. Zamoj. 125. Dziad macierzysty. Krom. 250. Macierzyński język • ojczysty język, bte üföut« terfprad)e. Macierzyńsko adv., Ross. MaiepcKH ; Eccl. Ma-TepojtnHt. MACIERZYŃSTWO , a , n., stan matki, bte STOutterfàaft, ber fDłutterflanb, ba etne ^erfott SDîutter tft; (Caïn, materstvu; Vind. maternost, materstvu; Croat. ma-terinsztvo). Dwie rzeczy w Najświętszej Pannie zgodę znalazły, które w żadnej innej pospołu stać nie mogły, to jest, macierzyństwa z panieństwem. Sk. Żyw. 75. Zach. Kaz. 4, 485. et 477. Osobliwsze macierzyństwo Maryi Panny. Psalmod. 48. MACIERZYZNA, y, i., majętność matczyna, baê mütterliche (Erbe, ba$ 9Jîütterli<he, Boh. ma-tefizna. Wielkie miał Zygmunt August trudności koło Baru, własnej macierzyzny swej. J. Kchan. Dz. 484. Nie twojej macierzyzny kołacz. Rys. Ad. 45. (nie twojej gęby kąsek). Trudno z jedną macierzyzną na dwoje gody. ib. 66. — §. Wstyd czyli członek białogłowski, bte roetbltdje @d)ûûm, (ba3 SWuttergut). Chelidonią warzyć, i podstawić pod się, iżby para szła miedzy nogi do macicy abo do

MACINET-MACLOCH.

Majestat jest wielmożność a dostojność Rzeczypospo

i. mahwofcż, mahwkofcż ; Vind. malnost, malina, ma

MANIACKI - M ANIST A.

MARTWIĆ - MARTWIEĆ.

Szczęśliwa potomności, zrzucisz z nauk maszki, Nie

Pan bóg nie stworzył kobiety 52. Milcz głupi mazga

MELDOWAĆ kogo, z Niem. melben, anntelben, ob. Opow

Mgły «mdły, (cf. 'omglewanie. Oczk. Przym. 5), (Cr

3, 233. Ponieważ ciężary ciał jakichkolwiek zawsze

»on Tupfer, Tupfer»; (Sorab. 1. khoporowć ; Sorab.

MIERZCHA - MIERZIĄCZKA.

©cmifdte, ©wirre, 2ftifd)tnafd), Verwirrung. Kirgi

MILCZATY - MILCZEĆ.

MINCA, MYNCA, MENICA, *MINICA, ‘MYNICA, ‘MENCA, My

Ingenium ; (cf. łopata). MISECZKA, i, i., Boh. mis

MŁOĆBA, y, i., MŁOCKA , i, 2., MŁODŹBA, y, i., Boh

Pochodź, domniemawać sie, domniemać się, domniema

Dz. 48. Modliwałem się synom moim. 1 Leop. Job. 49

dny, ntoitardjifcf;. Forma rządu cerkwi była monar

Olejek ten kolice i darciu w kiszkach albo morzysk

MOsTARDA-MOSTKOWATY.

chwały, albo też swej myśli jest, cerebrosus. Macz

Carn. machujem ; Ross. .iiiTypmcaTB. Mszy odprawia

fnik , omufovez * zdzieracz ; Carn. musam dcfolio,

dla zwierza wyjeżdża. Lub. Roz. 518. dla rozrywki.

sie po rade uda/, zawsze mu na dobre wyszło. Teat.

NACHODNY -NACHRAMOWAĆ.

większy za niego, alê. Większym cudom nad prawdę N

pierwszą bitwą dobrze nadpleniony. Krom. 204. NAD-

wielki dziw. Rys. Ad. 26. Miłość nadzieją żyje i z

Nagroda albo besserunk, emenda. Szczerb. Sax. 258,

NAKŁADNIK-NAKŁONNY. 243

Stownik Lindego wyd. 2. T*m IIL

NAMOWKA-NAMÓWIĆ.

napiera tylko na męża, aby się sam ćzómprędzej rat

NAPRZÓD, NAJPRZÓD adverb., ‘NAPRZEDZIEJ (niby Su

Boh. poruśjm, poraucham, (cf. poruszyć; Croat. nar

się czestl., dosyć posłuchać, fié fait Ijören, müb

NAŚW1DRZYĆ, cz. dok., nawiercieć, dosyć poświdrzyć

Wszyscy się równi rodzimy z natury. Dopiero ślepa

Jer. 23, 3. (ja nawiedzę was. Bibl. Gd. ob. nawied

DZNIATKO, a, m., dem., nieborak, nędzny, biedak, b

cem, miesiącem i inszemi gwiazdami. Karnk. Kat. 19

dzień (Slav. velika nedilja). Sérna niedziela. Pim

naćka, niespodzianie; Croat. znevarcze, znenadeany

NIEWINIĄTKO, a, n.,— ; plur. niewiniątka, niewinie

WY, a, e, gaben». Korony złote i insze rzeczy nitk

wścibski); Croat. noszak, noszàszt; Bosn. nosast;

46

OBA, fem. obie«obadwa, obiedwie plur., Boh. oba, o

głowę twoję i wszystkich pomocników, obcowników' i

57. ‘Obiedwajcie towarzysze moi! na polach Elizejs

OBŁA SK - OBLASKOWAG.

Boss. oójomok!) , oójioMoneia ; ein abgebn>d;ncê S

morsloferzhnost, kefnust, merslobnust; Ross. xjta4

Ex. 7. — §. Obręcze, ozdoby architektoniczne, opas

209. Jakie sobie igraszki niewiasta bez wstydu Str

OBWINIĆ, f. obwini cz. dok., Obwiniać niedok. ; Bo

jest ochędożeństwo małżonka każdego. Glicz. Wych.

ciony. co ma czynić nie wie. Chrośc. Fars. 458. W

bijać. Magier. Mskr. 2. ODBIJAĆ inirans. ; §. 1) o

Mający być oddanym Ross. 0T48T0MHbiä. — Oddać serc

ODFARBOWAĆ - ODGADNĄĆ.

Nakrapiając odświeżyć, nitebcr bcfprengen,. auffri

farbami. Weresz. Reg. 46. pstrzył, bunt machen, bu

nieodpłaconćj nigdy dłużności? Teat. 2, 82. (nieod

Niemasz powstania nadzieje, Gdy sumnienie odrętwie

O o \. Lud ten daleko ode mnie sercami odstał, a t

Turk. 4. Przebiegł z odwagą zdrowia swego. ib. 28.

znobiti; §. 1) odmrozić, ein ©lieb erfrieren. Odzi

OGIENIEK - OGŁADZIĆ.

257. Familie z honoru ogołocone. Teat. 23. b, 94.

DERZ, a, w., Cn. Th., OJCOMORDERCA, y, m., W. i Th

tak się odmienia: N. oczy, G. oczu, [właściwie ócz

ŁOŚć, ści,ż.,Cn. Th., tacbfcbmiti}, 9îâlt(hrigfett

(krutÿ acerbus, austerus), żuriwy, ljtÿ ; Slov. uk

Smotr. Ę.t. 14. (Boss. OMepTBkjocib bladość śmiert

przyprawić, gottlob tttafen. Tym bluźnierstwem cer

odejmować, bronić, gegen etmaś> mehren, oertpetbtg

jako też na kostkach. Hipp. 14.

ORAĆ, orał, orze act. niedok. , Orywać frequ.\ (Bo

52. — b) Transi. Orzech jedwabny, kokon, ba$ ®ei* 

OSIEKU, ob. Osiec. OSIĘKŁY, ob. Ósiąknąć.

Radz. Z. N. P. 48. Ross. ocjnauiKa osłyszenie się,

wy, od ospy, ^tnfen *, Glattem * . Do szczepienia

pomHO, onacHO, (cf. opatrzenie). Idzie w rzeczach

‘OSZAJCA, y, m., w dawnych aktach ręką pisanych na

Boh. otrus ; Sorab. 2. schpelchei, tschup, tschupk

— OWEDY « tedy i owędy, ob. Tedy. OWĘDY adverb., o

feiger, 2lttfunbtger. Pronuntiator, oznajmiacz swe

48

MACINET-MACLOCH.

MACOCHA - MACZAĆ.

w maclochu skalnym. 3 Leop. Jer. 43, 4. (w dupiu skalnym. 4 Leop.). W opocznych maclochach przemieszkiwali. Birk. Kant. B 3. Jelonek porwał się do jam i ma-clochów wężowych. Birk. Kaz. Ob. C 3. Bzów. Roi. 92. Co za nikczemne z nich niewiasty, żeby w te maclochy podziemne kryć się mieli? Tward. Wl. 76. Transi. Gnu-śne serca w puchowym nie dyszą maclochu. Hor. 2, 556. Snąć to mniemasz, że ludzkie maclochy W niebo przeniesiesz tą twoją łożnicą? Murszt. 72. Macloch , maclo-szek, murek, miejsce wolne w murze dla postawienia czego, framuga, eine Vlenbe, eine Vtfcfye, eine Vtlberblenbe.

ma-

ceśka ; Slov. macocha; Hung. mostoha anya; Sorab. 1. maczocha, (maczoch , woczzim ojczym); Carn. mazhâha, pisana mate; Vind. mazheha, mazhaha, nepristna mati, popovi mati ; Croat. machàha , machuha, (cf. ochuh « ojczym); ßosn. machjeha; Rag. macchjeha ; Slav. machja, machà, machua ; Ross. MauHxa; Eccl. Maipovv Macochą jest, żona ojcowa wtóra, dzieciom od pierwszej żony. Sax. Porz. 432. bte Stiefmutter. Ojczym i macocha, nieprawe rodzice Vind. popoustareifhi (*półrodzice), ©tiefdb tent. Wstręt czujesz nazywać mię macochą, i ja do nazywania cię pasierbem. Teat. 7, 71. Matka, niby ma, tka dzieciom; macocha, niby ma co, to chowa dla siebie albo swoich. Chmiel. 1, 57. Sorab. 4. macucha je fly prut. Co matka to matka, a co macocha to macocha. Cn. Ad. 667. Matka daje, a macocha pyta dzieci, czy chcecie? Burl. A 3. Zawsze fortunę wiedz być płochą, Dziś matką, jutro może być macochą. Kchow. 5. Nigdy 537.

macierzyzny. Spicz. 21. Dobry pan jakiś jadąc sobie w drogę, Ujrzał u dziewki w polu bosą nogę. Nie chodź powiada, bez bótówr, ma rada, Bo macierzyzna tak zwietrzeje rada. Łaskawy panie, nic jej to nie wadzi: Chyba żebyście pijali z niej radzi. J. Kchan. Fr. 11.

MACINET, ob. Mazinet.

MACINIEC, ńca, m., ber (üfyerftocf. W kokoszy ziarnka jajec w macińcu wiszą. Syr. 1276. MACINNIK, a, m., choroba macicy, gdy zbytnie bywa zawarta. Syr. 198. bctë 3ufatnntenjtejien ber Varmntter, ber SJîntterframpf. MACIORA, y, z., MACIORKA, i, i., (Bosn. mattica, sgivina, koją se

drrisgi za plod; Rag. mattiza); a) samica między ptakami MACOCHA, y, i., MACOSZKA, i, i., Boh. maćeeha, i zwierzętami, jako kura, przepiórka, owca, Świnia etc.; nie mówi się jednak łatwo o wszystkich zwierzętach. Włod. bte Splitter junger totere. Płodna maciora mysz, która wylęgła razem mysząt siła. Jabł. Ez. 20. Maciorki » owce kotne lub okocone. X. Kam. — Maciora pszczół * matka pszczół, bte Vtenenföntginn, bte SDfntterluene, ber SBetfer.

Straciwszy tego wodza, nie inaczej jedno jako pszczoły bez maciory, albo dziatki bez matki jesteśmy. Falib. Dis.

Bi. — b) per excell., U świni samica, Świnia, bte Satt« mutter. (Boh. plemenice, prasna swjnć; Slav. prasiea;

mu się szczęście macochą nie stawiło. Groch. W. Natura Maciejowskiemu macochą nie była, ale taką matką, iż co człowiek jeden od niej żądać może, to wszystko była jemu dała. Gorn. Dw. 2. Natura wszystkim matką, nikomu macochą. Kras. W. 51. MACOCHOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., po macoszyńsku postępować, ftiefmüttcrlid) (lanbeltt. Meżnie odbija zamachy fortuny ma-cochującćj. Boh. Kom. 2, 70 MACOSZYĆ. Pot. Syl. 39., Sorab. 4. maczoschu szo; Croat. machàhim novercor. MA-COSZYN, a, e, MACOSZYŃSKI, a, ie, od macochy, ftiefmütterlid;; Boh. maceśin; Slov. maccśny; Sorab. 1. mâ-czoschnć; Rag. macchjehni; Croat. machabin, machuhin; Hung. mostohai; Bosn. machjehin ; Ross. ManuxHH’L. Ma-coszyne dziecię dwa obroki bierze. Cn. Ad. 461. Rys. Ad. 59. Nielitościwa macoszyna opieka. Kur. Pet. 86. Dla potwarzy macoszynej przyszedł w taką niełaskę do ojca. Otw. Ow. 632. Władysław Zbigniewa bękarta swego dla macoszyńskiej nienawiści do Saskiej ziemi zasłał. Krom. 14 7. Brandeburgią natura po macoszynemu obdarzyła. Pam. 85, 4, 18.

Vind. dojinza, lvinska mati, prafiza, prafhzhja fvina, do-jezha fvinja; Sorab. 2. rampa; Carn. presiza). W 15 dni po okoceniu maciorki zdrowe. Pam. 84, 383. Maciorki, to są świnie, takie do płodu sposobne są, które podłużne, boków długich, brzucha szerokiego. Haur. Ek. 132. Maciorka z prosiętami. Świtk. Bud. 72. U dzików' samicę od dzieci zowiemy maciorką. Kluk. Zw. 1, 346. Nie wybiegały się przed ich zapalczywością, prośne maciory, cielne łanie, kotne sarny. Mon. 68, 487. — *c) Matka, bte Butter; (Boh. móter; Sorab. 4. maeżer; Sorab. 2. mahsch,

G. malischere ; Croal. maternicza). Szczęśliwaś między maciory, któraś urodziła nam Jana. Groch. W. 94. — d).

Samca konopi, który nie kwitnąc, daje nasienie, zowią głow'aczkami, maciorami, ber Saatfyanf. Syr. 822.; Ład. tl. N. 26. cf. płoskonki, suszki, [mylnie ; jestto samica konopi, ob. Konopie. 2].

MACKA, i, i., demin. nom. maca, miara od zboża, 46 część kłody, czyli macy. Cn. Th., Vtcrtdfdjeffcl.

MACKA, i, i., narzędzie macania, baö ^üblliortt. U niektórych robaków są wyrostki krótkie, grubaw'e, które mackami , tentacula, zowiemy. Zool. 85.

ma-

MACIUPK1, MACIUPCI, MAC1UPEŃKI, a, ie « maleńki, luczki, maluteńki, Carn. majzèkun ; mittag fletu. Prześliczną ma nóżkę, maciupeńką, maciupcią. Teat. 36. c, 4 4.

Kobieta maciupka. ib. 55, 20. Połóż tu maciupkie paluszki twoje. Teat. 53, 42.

MACIUŚ, ia, m., demin, nom. Maciej, Heiner SDtatljteß, 5D?a«

ttyteßdjen. Teraz Maciejowie , stali się Maciusiami. Kras. MACULCA, y, z., n. p. Mularze potrzebują drzewa na ro-List. 168. 'MAĆKA, ob. Maciek, kot, kotka.    sztowania, na sztandary, maculce etc. Kluk. Rośl. 2, 170.?

MACLOCH, u, m.y MACLOSZEK, szka, m., dziura w czym MACUZNY, ob. Maczuga.

wydrożona, eilt fjoflleê 8odj, eine $öl)lung, Vertiefung. Go- 'MACYAN, a, m., n. p. Jabłka, które zowią macyany i też łęuica ściele gniazdo swe w maclochu. Radź. Jer. 48, lacetule. Cresc. 13, gatunek jabłek, eine 2lrt 3lepfcl.

Boh. maćeti; Vind. mozhiti, vmakati, pomakati, namaku-vati; Ross. MauaTb, MaKHyTb, Mauaio, Many; eintaudjen,

28. (na kraju dziury. Bibl. Gd.). W rozpadlinach skal- MACZAĆ, ał, a, act. contin. et frequ. verbi niedok. moczyć; nych, w maclochach parkanu. Leop. Cant. 2, 14. Bzów.

Roi. 81. (w skrytościach. Bibl. Gd.). Schowajie ten pas

MĄCZANY - MĄCZNOŚĆ.

MĄCZNY-MĄ CZYSTY.

19

ełntUttfett, nap tttadjen. Zdradzi mię jeden z tych, który    świeżą, nie zbuczniałą, ale białą. Cresc. 201. MĄCZNY,

ze mną macza w misie. Radź. Marc. 14, 20. Bibl, Gd. Ma-    a, e, Boh. maućnj; Slov. maućny; Croat. melyni; Carn.

czają się chusteczki w dekokcie ciepłym, i na rany się    môzhnat; Vind. moken, mokoun, mozhen; Sorub. 1.

przykładają. Krup. 5, 399. Jadłby kot ryby, ale nie chce    cźny, mucżnć; Ross. MyuHbiH, MyuiHufi, 1. do mąki

ogona maczać. Cn. Ad. 285 — Transi Cieśla macza sznur    leżący, 3Jłetyl *. Młyn mączny. Solsk. Arch. 87. Mączna

czernidłem, rubryką. 7r. befćtymiert bte ©ctynur mit ©d) mar je,    skrzynia. Szczerb. Sax. 125. (Ross. 3aKpoMb, cyciia; cf.

mit Stößel. Karmazyn po dwa kroć maczany. 1 Leop.    sąsiek). Nie z jednego jadł mącznego woru. Alb. na Woj.

5. (t. j. nie z jednego pieca chleb jadł, bywalec, praktyk). Rdza abo mączna rosa, 2Jłetylttyau, na roślinach zdaje się być uschłą miodową rosą. Kluk. Rośl. 3, 92. — 2. Mączny, z mąki, maczany. Cn. Th. oon SDîetyl. — 3. Maczany, do mąki podobny, metylictyt. Nabrzmiałość, mająca w sobie materyą do mąki lub do papki podobną, nazywa się guzem mączanym, atheroma. Perz. Cyr. 1, 126.

§. Maczek polny, papaver erraticum, najduje się w ka- MACZUGA, i, i., MACZUSZKA, i, i., demin., Lat. med. żdym zasianym zbożu. Kluk. Rośl. 2, 236 ob. mak obłędny, $Iatfctyrofen> rotlber fDîotytt. Maczek zajęczy, ob. Zawilec, zer; Ross. óarpjmaa BKopuoHepa.

M4CZKA, i, z., demin. nom. mąka; « mąka subtelna, fetlteê SOîepl ; Sorab. 2. muzka; Ross. Mymta; Eccl. Mymma. Mączka prochowa, proch miałko rostarty i przesiany przez gęste sito. Jak. Art. 3, 301. Mączka papinkowata dla dzieci w powiciu. Syr. 953 et 954. JHnberbrep. Mączka jest jedną z części, z których się istoty roślinne składają.

Części te są cukier, olej, mączka, klej, lep i t. d. N.

Pam. 6, 308. (fecule). ib. 4, 2. Cremor, mączka, którą szaty mączkują. Macz. ; krochmal ; baê ftraftmetyl, bie ©tar-' fe. Ern. 1102. Krochmal zamienićby można na wyraz mączka. N. Pam. 6, 320. Mączka od twarzy « bielidło, metpe ©ctymtnfe. Gładzenie lica mączką albo blejwasem, bardzo paniom szkodliwe. Urzed. 406. MĄCZKOWAĆ, ał, uje act. niedok., krochmalić, mączką zapuszczać chusty, fraftm etylen, ftarfcn. Szaty mączkują mączką czyli krochmalem. Mącz., Ern. 1102. Mączkowany * krochmalny.

MACZKOWY, a, e, od maczku polnego, oon $latfctyrofen.

Wieśniaczki kwiatem maczkowym farbuja nici granatowe.

Ład. B. N. 100.

MĄCZNICĄ, y, i., (Boh. maucnice « 1. arca farinaria, mą-skrzynia, 2. gatunek gruszek; Carn. mozhnek « gąszcz mączny); 1. arbulus uva ursi Linn., Ross. TOJOKHHHKa, roślina jedna z najpożyteczniejszych do garbow-ania skór.

Jundz. 237, bte ^Bärentraube. — 2. Mącznica we zbożu, mącznik, sporysz, ziarno długie, krzywe, czarne, wyrastające z kłosa. Wiod. SOłe^lmutter, SJïutterforn, Słornmutter,

Slflerforrt. W samym kłosie żytnym wyrasta źdźbło

zowie się dla przysporzenia mąki przy życie mącznikiem. Haur. Sk. 34. — §. Mącznica, w młynie, dziura, którą się mąka sypie, ba3 SDîetyllod). Bandik. Mącznice, belka wałowa w wiatraku, ber SBellbalfen, ©attellmb fen tn ber SBtnbnutyle. ib., Schneid. Młyn. — MĄCZNIK, a, m.f tenebrio, owad podłużnookrągły, którego gąsienica żyje w mące, w chlebie ; pospolicie zowią go drewniakiem.

Zool. 167. ber SKetylfäfer, ŚKeblmurm, bte i)auöfd)abe. — §.

^Mącznik, Vind. mokar, mokni predauz; Ross. MyuiHHK’L mąkarz, przedawacz mąki, ber ÜÄe&l&änbler. MĄCZNOŚĆ, ści, i, istota mączna, bte fDłe^Iigfett, baö 3Äejllt0e. Nasienie ku osiewaniu ma mieć w sobie niejaką mączność

Exod. 28, 5. (farbowany. 3 Leop.).

MĄCZANY, ob. Mączny. MĄCZASTY, a, e, na kształt mąki, me^It^t ; Sorab. 1. mukoity. Z wiktu mączastego zatwardzenie stolca pochodzi. Perz. Lek. 176. Cukier mączasty. N. Pam. 2, 141. Bedłka olszowa, pod spodem ma błonki popielate mączaste. Jundz. 561.

MACZEK, czku, w., Boh. macek zdrobn. rzeczown. mak.—

czna

nase,

czar-

mu-

na-

macia, machia; Gall. massue; ltal. maza, mazocca; Bosn. macjuga, tojaga; Croat. mâczel, bàt iz dreva, kihacha; Dal. kich, tolyga, tolyaga; Rag. bàt, scestopèr, battich; Carn. robatiza, shestopernèza ; Vind. pazi, zepiz, hlod, kolba, robata paliza, fhestoperniza, roglouiza; Ross. na-iHua; * wiekiera, pałka, pastusza laska, kula. Dudz. 44, eine bettle, ein berber ©tocf. Buława, sukcessorka maczugi Herkulesa. Jez. Wyr. Z gałęzi migdałowych bywają ‘czyste palice albo maczugi, w których się rycerze radzi kochają. Cresc. 400. Maczuga sekowata. Past. Fid. 11. (cf. nasiek). Wziąwszy zwyczajną maczugę do podpierania się, zaszedł do gaju. Banial. 0. 2. Wyprawił go z maczugą do pługa. Falib. L 2. Dawid przy kamieniach i lichej maczuszce, Filistyńskiego ubił potentata. Jakł. Buk. L 3 b. — §. Transi. Muscarium, główka abo maczuszka, albo makówka na ziołach, w których nasienia są, jako na maku. Mącz. ©amenfbpfe, ©amenfnopfe. — Metonym. Maczugi «kije, plagi, ©to cf [treibe, ©tocffcfyläge. Za swe usługi, Miast płaty, odbierają bicze i maczugi. Kulig. 249. ‘A1ACZU-GONOSZ, a, w.; Eccl. 4j6hhhho , 4y6HHOHOceifL, szący maczugę, ber ^enlentrager. MACZUŹNY, a, e, od maczugi, beulen *. Tezeus ‘maeużne zgniótł WTulkańskie plemię. Zebr. Ow. 174. (clavigeram).

MĄCZYĆ cz. niedok., umączyć, pomączyć dok., mąką posypać, pobielić, metylen, bemetylen. Rag. mûciti, omûciti, po-mûciti. MĄCZEĆ, nijak niedok., mąką się stawać, w proch się rozsypać, jerfttebeit, ju ©taub unb SDîetyl roerben. Borax, gdy leży na wolnym powietrzu, mączeje. Torz. 293. MĄCZ\TNIEG, ńca, m., chenopodium Linn, (Mnfefup. Ross. rycHHaa aanna, 4eóe4a. Mączyniec strzałkowy, bonus Hen-ricus, gute $etitrtcty, miejski urbicum, ber ©tabtgänfefuP, czerwony rubrum, ber rottye ©änfefuP , biały alhum,-^ toeiße ©ättfefnß, śmierdzący, vulvaria, baö Soufrant, wieloziar-nowy polyspermum, ber otelfanttge ©änfefuß. Jundz. 176. Ziele to białe jest, jakoby go mąką obsiał, a za dotknie-niem zaraz z siebie jaką tłustość puszcza. Syr. 634. Kluk. Rośl. 2, 238. MĄCZYSTOŚĆ, ści, i., mączność, mączna istota, bte SOîetyltgfeit, metyligeö SBefen; Boh. maućnatost, maućnatiwost. Kiełek, gdy już wszystkę mączystość z grudki wypotrzebuje, korzeniem się żywić poczyna. Bot.

135.    Grudka ma mączystość sposobną do kiśnienia. ib.

136.    MĄCZYSTY, a, e, pełen mąki, ooU SJłetyl; Boh.

no-

20

MĄCZYWĄS - MĄDROSTKA.

MĄDROSZKA - MĄDRY.

rozumem z

warne

maućnaty, raaućnatiwy; Ross. MyuiHHCTuä ; mączasty, do mąki podobny, tnelfltcfyt, 00m OOfte; n. p. Mączysta gruszka. Tr.

MĄCZYWĄS, ob. Moczywąs.

WADA, y, ź., szlama, u flisów, grunt wysoki i madzisty czyli gliniasty. Magier. Mskr. ilt ber ©^ifferfpractje, {»od) auf* Itegenber îtjonboben, Seimboben.

*MĄDA, y, ź., mudo (Boh. maudj testiculus), stroje męzkie, bte $oben. Pobłądzą prędko w takim domu rządy, Gdzie kiep' powozi, a w chomącie ‘mady. Kchow. Fr. 29. cf. biada temu domowi, gdzie krowa dobada wołowi.

MADERA, y, ź., wyspa na oceanie Atlantyckim, bardzo żyzna w wina. Dykc. Geogr. 2, 107. bte 3nfel SDîrtbcra. — §. Madera, medera, wino z tej wyspy, Sftaberctnmn. Wina, które morzem przychodzą, alakanty, madery. Vol. Leg. 2, 1253. Pójdźcie do mnie; napijemy się medery. Teal. 14. d, 47. Piołun w sęku abo w mederze warzony. Syr. 349. Do wina, aby je drożej udali, cukier kładą, sęki, medery leją. Pelr. Ek. 127. No! jak ci nasza smakuje medera! Kniaź. Poez. 2, 209. (nasz miód); medera, na Rusi miód pity.

'MADLAĆ się, frequ. verb. modlić się. (MADAME, z Franc. Jejmość, Pani, Ross. cy4apHna. — §. Guwernantka, Francuzka, cf. bona, eine ©ouoernanthm, grnnjöftnn. MADMO-ZELKA, i. i., burl. z Franc, panienka, n. p. Kompania z prześlicznych madmozelek, które serce i kochanie za dukaty przedają. Teat. 22, 41. SDîamfetdjen).

MĄDR, ob. Mądry. MĄDRELKA, ob. Mędrelka. MADRO-CHA, ob. Mędrocha. 'MĄDROLUBIEC, ob. Filozof Eccl. jio6oMy4peHHbiß. 'MĄDROLUBOŚĆ, MĄBROZNANOŚĆ, ob. Filozofia, Croat. mudroznanztvo, mudroznanoszt; Slav. mudroznanstvo; Hag. mudroznannos. MĄDROŚĆ, ści, i.,

(oppos. głupość, głupstwo); Boh. maudrost; Slov. mudrost; Sorab. 1 et 2 mudrofcż; Carn. modrust; Vind. modrust, resumnost, umnost, pamet, pametnost; Bosn. mudróst, spametnost, razum, (cf. pamięć, rozum); Croat. mudroszt; Ray. mûdros; Ross. My^pocTb ( < 2. trudność), npaBOMy-4pie; Eccl. BiurooyMiiie, yAĄosKhCTRO, bte ©efd)eut(iett, SBetó* Itett, ÄIug{jetf, ©tnftcfyt. Mądrość tego świata przyrodzonym rzeczy widomych rzeczy niewidome poznaje; mądrość chrześciańska bez pracy z światłości bozkiej, wszystko poznaje. Karnk. Kat. 12. Mądrość najwiętsza każdego, znać dobrze siebie samego. Cn. Ad. 463. Mądrość uczy, czego szukać i czego się chronić. J. Kchan. Dz. 193. Mądrość jest doskonałe i zupełne dobro duszy. Pilch. Sen. list. 3, 33. Wielka mądrość, Eccl. kg-AiiKOM&AftiHG ; Graec. p.E'yaXocpQOGvvrj. Na mądrości zaży-trzeba osobnćj mądrości i miary. Lub. Roz. 23. Gdzież jest człowiek mądry, któryby w wszystkim szedł za mądrością? Zab. 16, 305. Ile kto ma cierpliwości, tyle mądrości. Cn. Ad. 466. Mądrość przychodzi i roście z laty, acz nie każdy jest mądry brodaty. Cn. Ad. 463. (cf. rozumu z laty przybywa; cf. co dzień człowiek mędrszy). — Denles sapientiae, zęby mądrości, bte ÜÜBei^että« ääjjne, są to dwa z trzonowych ostatnie, które się dopiero puszczają w trzydziestym roku. Kirch. Ost. 103. Weich. Anat. 36. MĄDROSTKA, MĘDROSTKA, i, z., demin. n. p. Tyrocinium animi, mały rozumek, pierwsza mądrostka.

Mąci. ber Söei^etf SInfang. Iron. Swą mądrostkę schowaj. Zebr. Ow. 128. Teć nas mędrostki wszędy o to przy-prawują, iż w sprawach Rzeczypospolitej słusznie się oba-czać nie możemy; bo bóg obiecał pohańbiać te mędrostki a wymysły ludzkie. Rej. Zw. 198. Sltigelepen, 2ßt$elet)ett. MĄDROSZKA, i, i., bte SBetfe. Iron. No ty gębata, gadaj! mądroszko z Warszawy. Teat. 43. c, 43. ob. Mędrocha. MĄDROWAĆ, ob. Mędrować, mędrkować. (MADRO-WAG, cz. niedok., n. p. Jeden lubi nad wierszami mózg suszyć, drugi w instrumentach madrować. Teat. 36. c, 31. z Niem. ntabbern, palcami przebierać nieumiejętnie, niezgrabnie). 'MĄDROWNIA, i, i., *naucznia. Tr. akademia, główna szkoła, Universitas, eilte {jolie ©cfylile, Slca« bentte; Turc, muderis; Carn. modrishe; Vind. modrinna. MĄDRY, MĄDR, a, e, mądrzejszy, mędrszy compar. ; op-posit. głupi, (Boh. maudri ; Slov. rnaudry; Sorab. 1. mu-dré, mudry; Sorab. 2. mudri; Vind. moder, pametn, umen, resumen, (cf. pamiętny, rozumny, umny); Carn. môdr; Croat. müder; Dal. mudar; Bosn. mudar, spameten, ra-zuman; Slav mudar; Rag. muudar; Ross. Mj4ptiH, My4px, yMHuif, yiweirB, npaB0My4pMH ; (Ross. My4peHHhiH dowcipny, sztuczny, zręczny; trudny; dziwaczny, fantastyczny); Eccl. x&Aorb; cf. Indost. madri vir consilii, mandaryn); gefdjeut, tretfe, fhtg, etnftdjtöooH. Mądry, (cf. rostropny, dowcipny, szpak, kos; ma kiełbie we łbie; wronami karmiony, szczwany, i t. d.). Ten mądry, który najmniej głupim jest. Mon. 65, 394. Mądrym to człowiekiem zo-wią, kto każdą rzecz z statecznym rozważeniem zaczyna. Rej. Zw. 80 b. Mądry ten mi jest, który pełen radości, miły, spokojny, niewzruszony, prawie w jednej chodzi parze z bogi. Pilch. Sen. list. 2, 41. Jeśliś mądr, nie bądź 'bezpieczny. Dar. Lot. 23. Bądźcie mądremi, jako wężowie. W. Matth. 10, 16. Wielce mądry, arcymądry Ross. BeaeyiwuHH; Eccl. BGitHKOM^pkHi. Wielce mądrym być Eccl. Be4HKOMy4pcTByio ; Graec. fieyaXoqiQovéofiai, magna sapio. Wielce mądrym uczynić Eccl. ynpeMy4pHTH. Mądrym uczynić, Rag. pomûdriti, muudrim tkoga ; Ross. et Eccl. yMy4pHTb, yMy4pfm>, My4pto, y4o6pony4pcTBHTH; mądrym się stawać yMy4pim>CH, My4p'fcio, My4pioca, ob. Mądrzeć. (Eccl. i|<K₁.jM&Aphin» całomądry * wstrzemięźliwy). Po szkodzie, Polak mądry. Kchow. Roz. 110. Przynajmniej ten zysk klęska zostawia w narodzie, Iż jak niesie przysłowie, mądrzejszy po szkodzie. Kras. List. 174. Nie kto siła umie, ale kto co potrzebna, dość mądry. Fredr. Ad. 4. Mądrego nie wiele trzeba uczyć, mądremu nie wiele trzeba mówić; mądremu dość skinąć, ostatka się domyśli. Cn. Ad. 461. Mądrym się ten darmo zowie, co nie umie radzić sobie. ib. 462. Mąż w mowie mądry. 3 Leop. 1 Reg. 16, 18. (obaczny. 1 Leop.). Ludzie mądrzy strzegą się zawsze wielomowności, a im są uczeńsi i mędrsi, tym mniej mawiają; są jako beczki pełne wina, któ— remi chociaj obracasz, nic w sobie nie kołacą. Gil. Post. 99 b. Mądry nie mówi, aż głupi przestanie. Cn. Ad. 466. (cf. lutnista grać nie zacznie, aż gajda umilknie). Mądry na obie strony się ogląda, ib. Mądry rozumu słucha jak musu, ratio sapienti pro necessitate est. ib. 467. Mądry za wróżka stoi, mądry bez wróżka zgadnie, ib. Mądrym

MĄDRYNI - MAGAŹNY.

MAGAZYNOWE -MAGIA.

21

gwiazdy nie rządzą; mądry szczęściu nie podlega; mądre- nara3HHiuHKX, an6apmHK*; Eccl. »HTOxpaHHTeib, bet mu zawsze na wszystko dobry aspekt, ib. 462.    Słucha-    !Dîagajtnattffe|>er,    ber SBagenmetfłer bcę ber Slrmee. MAGA-

jąc mądry mędrszym będzie. Budn. Prov. 4, 5.    Slov. Ni-    ZYNOWE, ego,    subst. n., płata magazynowa, ©peiner*

kdi ćlowek dośt nepremudruge, człowiek nigdy nie do- gelb, Ross. aMÓapmmia.

syć mądrym. Slov. Mnoho mudri nédobre mudruge, su-    MAGDA, y, i., Boh.    Manda, Móra, Marena, Marenka, zgru-

bito qui sapit, non tute sapit. Godzien człowiek    mędrszy.    białe » Magdalena    , n. p. Większe moje zbrodnie nad siedm

czartów piekielnych, wyrzuconych z Magdy. Kulig. 32. Magda, imię służącej. Teat. 30. c, 6. — §. Trotz, wywodzi Magda z Niem. 3Kagb » służącą dziewka. MAGDALENA, y, i., MAGDALENKA

czka etc.), SDîagbalerta. ś. Marya Magdalena, siostra Marty i Łazarza. Kras. Zb. 2, 122. Magdalenko, hej Magdalenko! Teat. 49, 22.

Cn. Ad. 91. (cf. rozumu z laty przybywa; cf. niedzisiejszy, niewczorajszy). Dlatego dyaboł mądry, że stary. Rys.

i, z., demin., (ob. Magdę-

Ad. 12. Mędrsze jajca, niż kokoszy. Cn. Ad. 482. Żaden się naród księgą w moc nie przysposobił; Mądry prze-dysputował, ale głupi pobił. Kras. Sat. 9.    1 głupi mą

dry, gdy wielom rozdaje, 1 mądry głupi, gdy w mieszku nie staje. Bratk. B 2 b. I mądry głupi, gdy nędza złupi. ib. B 2 b. Nikt nie zna mądrego, jeno mądry. Birk. MAGDALON, u, m., n. p. Lutrowana siarka wylewa się w Zamoj. 25. Świat go ósmym mądrym liczył. Hor. Sat.    formy wałeczkowate, magdalony zwane. Kluk. Kop. i,

210. (mędrcem ósmym). MADRYNI, i, i, mądroszka, bte 221. 5D?agbölt0tt.

SBetfe, bte litige. O nowa filozofko! O świata mądryni. MAGDEBURG, *MAJDEBURG, a, m., wielkie i mocne mia-ŁaLczw. Zw. 6., Ross. jMHHita. MĄDRZE adv., Boh. mau- sto w niższej Saxonii należy do króla Pruskiego. Dykę. dre; Slov. mudre; Slav. mudro, pametno; Ross. et Eccl.    Geogr.    2, 109, Me (Stabt üDîagbeburg; Sorab. i. et 2. Ma-

My4po, »iy4pt, yiiHO, óaaroyMHO; compar. mędrzej; flug,    deburk ; Boh. Dewcjhrad. Zwano je niegdyś    Partheno-

flügltd), roetfe, gefreut. Głupi człowiek mądize nie mówi.    polis,    od Wenery Partenii, którą tam za    pogaństwa

Sekl. 61. Mądrze panujący Eccl. My4pOKopsiHtiîi. MA-    chwalono, po Polsku jakoby miasto dziewicze. Gwagn.

DRZEĆ, ał, eje, ob. Mędrzeć. MADRZEN1EC, ńca, m.,    456.    *Majdeburg ztąd tak rzeczony jest, iż    był zame-

kwiatek, consolida regali s, SRtltetfportt. Tr.; cf. ostrożka,    czek,    w którym panny i inne białegłowy    mieszkały,

Delphinium. Jundz. 285.    rozkazując i zamkowi, i wszystkiemu powiatowi przyle-

MADRZYK, ob. Małdrzyk.    głemu. Szczerb. Sax. 220. — Magdeburg, Majdeburg,

MADZAR , a, m., Węgrzyn, ber ttnger. (cf. Magier, magier-    Magdebury , Magdeburya , Magdeburgia» prawo Magde-

ka, Magierski ; Slav. Macxarski). Wszędzie na rokosz po burskie miejskie, baê SWagbeburger ©tabtredjt. Magdebu-Węgierskiej ziemi, Madzar się bierze do zbroi, do ko-    ry, prawo Magdeburskie, którym się sądzą miasta. Zabi.

ni. Kchow. Wied. 8. Każe wskok do piwnicy przynieść    Zbb. 49 not. (ob. Śrzedzińskie czyli Śrzedzkie prawo),

madzaru Lub Brzezińskiego nektaru. Hor. 2, 319. t. j. Prawo Magdeburskie składa się z prawa municypalnego wina Węgierskiego.    Rzymskiego, i ze szczególnych przywilejów, które Ce-

MADZISTY, a, e, —o adv., pełen mady, doU Cetyttt. Grunt    sarze zachodni miastu rzeczonemu nadali. Ust. Konst. 1,

madzisty czyli gliniasty. Magier. Mskr.    234. Prawo Magdeburskie Otto Wielki tamtym mieszcza-

MAGA, n. p, Jeden Wiedeń, Praga Maga, Kraków miasto.    nom dał, a u nas Kazimierz W. w miastach i we wsiach

Rys. Ad. 19.?    chować postanowił. Sax. Porz. 4. Miasta dzielą się Nie-

MACjAZ, MAGAZEN, MAGAZYN, u, m., skład na scho-    magdeburskie od Magdeburskich. Vol. Leg. 8, 635. (t. j.

wanie zboża i różnych rzeczy, Boh. zbożnice; Garn. ga-    rządzących się pr. Magd). Miasta Królewskie rządzą się

mazyn, almazen , saloshnishe, saloshniza, hranishe, bla-    prawem albo Magdeburskim, albo Chełmińskim. * Skrzet.

gahranishe ; Vind. magazina, hranifhe; Ross. xpammime,    Pr. Pol. 2, 97. Czemuż ta majętność* którą mi prawo

noiaraMme, aMÓapi», KJa40Baa, 3anacHaa, npmiacHOH    Chełmińskie dawa, prawem Majdeburskim bywa mi od-

40m:b; (cf. Hisp. almazen; Hebr. ptnft; Pers. magzen);    jęta? Modrz. Baz. 402. Rota dla magistratów i Magde-

bû3 SDîagajtit. Magazyn na schowanie sprzętów’. Teat. 7,    buryi. Vol. Leg. 7, 130. t. j. sędziów miejskich pr. M.—

43. Król rozkazał magazyn czyli składy wełny w mia-    Majdeburg Szadowowi. Vol. Leg. 4, 822, t. j. miastu te-

steczkach poczynić. Pam. 85, 1, 607. Dawniej magaze-    mu nadajemy Pr. Magd. — §. Burl. Magdebura, imię

nów prochowych nie budowano takich, jak dziś budują.    wójta. Teat. 30. c, 2. 9ïatttC eine# flcineit ©tabtridjterS.

Jak." Art. 3, 93. Kłamca jest magazynem wiatru. Zab.    ‘MAJDEBURCZANIN, MÀGDEBURCZANIN, a, m., z Ma-

Magazyn w karecie, w koczu, i wszelkim po-    gdeburga mężczyzna, n. p. Majdeburczanie noszą na

jeździe. g. Magazyn, worekv w którym każdy mularz chorągwiach pannę stojącą między dwiema wieżami, swoje chowa naczynia do roboty. Magier. Mskr., ber SBerf* Szczerb. Sax. 220. ib. 342.

geugbeutel ber Maurer. — §. Magazyn Warszawski . tytuł MAGDECZKA, MAGDUSIA, i, i., blande, dem. nom. Ma-zurnalu, n. p. Pamiętnik i magazyn Warszawski, dokła-    gdalenka, Magdalena, fienc^ett, 2JîagbaJend)en. Miała dwie

dne względem handlu i porządków wewnętrznych kraju    służebnice, Magdeczkę i Kachnę. Zab. 13, 278. Trąb.

zawierają w sobie wiadomości. Kras. List. 52. ‘MAGA-    Magdeczko, czy kawa już gotowa? Teat. 49, 63. Jak

ZNY. Tr.j MAGAZYNOWY, a, e, od magazynu, Ross.    się masz Magdusiu? Teat. 19, 26. Może mnie już moja

aMÓapHUH, SOîagajm». Magaźny, ego, subst. masc., prze-    Magdusia nie kocha. ib. 7. b, 34.

ozony czyli dozorca magazynowy, Carn. hranik; Ross. MAGIA, ii, bte 9)îagie, kunszt czarodziejski, czyniący

22 MAGOWIE - MAGIERSZCZYZN A.

MAGISTER - MAGNES.

sku, ci po usarsku, ci zaś z Magierszczyzny okazałej stroje swe wywodzili, i sztuki rycerskie wydworne pokazywali. Gwagn. 145. Polacy rozmaitych nacyj habit noszą, Włoski, Hiszpański, Francuzki, Niemiecki, Czeski i usarski. A którym Magierszczyzna przyzwoita jest, w Adziamskim, Węgierskim, Tureckim, Wołoskim, i Tatarskim stroju się kochają. Gwagn. 212.

rzeczy nad siły ludzkie i możność przyrodzoną. Kras. Zb.

2, 88. (Rag. vilenisctvo, vilinstvo). Magia jest dwojaka, jedna czarnoksięzka sromotna, druga przyrodzonej mądrości doskonała nauka. Biał. Post. 156. Z łuczastych gzemsów wiszą lampy promieniste, W nich knoty przez subtelną magią świeciste. Przyb. Milt. 30. MAGOWIE,

torach używany, znaczy doktora filozofii. Kras. Zb. 2, 88, ber üDîttgtfter. — §. 2) Magister » majster, przełożony, ber.... 3Jîetfter, $orgefe$te. Pocztmagister, ^oftmetfter, poczt-majster. Vol. Leg. 5, 399. Kwatermagister. Vol. Leg. 5, 174, ber Quattermeifter, kwatermistrz. — Magister artylle-ryi. ib ©cneralfelbjeugmetfter, generał artyleryi. — Gene-nerał prowiant magister, ib. 4, 887. Magister kapeli muzycznej, ber 5!apellmetfter, kapelmajster. MAGISTRALNY, a , e, pryncypalny, główny, n. p. Magistralne ściany budynku. Zabór. 69, £)aupt *. MAGISTRAT, u, w., urzędnicy miastem rządzący, burmistrze, radni aie. Kras. Zb. 2, 90, ber SDîagiftrat; Sorab. 1. mestżanska huszoknofcż, romadnofeże huszoknofcż. MAGISTRATOWY, a, e, $D?a» giftratê * . Przychodzi radzca w sukniach magistratowych. Teal. 13, 104. MAGISTRATURA, ob. Przełożeństwo.

SJfrtgter, tak się nazywali kapłani i filozofowie dawnej Persyi, którzy oprócz obrządków religii, gwiazdarstwem MAGISTER, stra, m., §. 1 ) tytuł częstokroć w starych au-się bawili. Kras. Zb. 2, 88. Biegł między Persyany, a widząc niektóre magi% abo burlniki zabobonom służące, karać ich począł. Sk. Zyw. 1, 51. MAGICZNY, Rag. vilovit.

MAGIEL, glu , m., et gli, z., Boh. mandl; Vind. likaunik, likalu , rolovifhe, povalavifhe, povalilu ; Ross. kstokł ;

£. a) narzędzie do gładzenia płótna lub chust pranych, wałkownica, bie SDîangel, üDîattbel, 5Me, bte Söäfcfye glätten. Jaworowe drzewo do maglów płóciennych bardzo zdatne. Ład. H. N. 54. Magle do chust, warsztat bywa dębowy, wałki dębowe, brzozowe, gdzie zaś płótna bielą, jaworowe. Kluk. Rośl. 2, 161 et 21. Magiel *w fabrykach płóciennych składa się z siedmiu ruchomych wałków, pionowo nad sobą ułożonych , w dwóch ^belkach osadzonych, nie więcej od siebie odległych , jak tylko, aby płótno między niemi przesunąć się mogło.

MAGLOWNIA, i, i., wielki magiel. Tr. etrte große Mangel ober Me. — §. Maglownia, Boh. mandlowna, Ross. Ka-TOKB, bie Mftube, äftangelfhtbe. MAGL0WNICA, y, i., MAGLOWNIK, a, m., deska od maglowania ręką, bte Ipanbrolle, ba3 üDîangelbret. — §. Płachta od obwijania chust maglujących się, b«3 5Mtud), SÔÎangeltudj. MAGLOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., umaglować, wymaglować dok., Boh. mandlowati ; Vind. likati, povalkuvati, valati, rolati ; Ross. KaTait, KaTUBaTfc ; płótno czyli chusty maglem gładzić, Söäfdje mangeln, rollen, anf ber SDlan* gel glätten. Wybielone płótno magluje się , aby garby i zmarszczki wygładzić, i aby płótno cieńszym okazało się. Przędz. 94. (cf. kalendrować). Chusty często prać trzeba i maglować, przeto o dziury nietrudno. Pot. Arg. 453. (cf. prasować koszule). Przykryć to kirem białym, gładkim, umaglowanym. Haur. Sk. 361. Usta jćj gniewem blednieją, jak maglowana chusta. Chrośc. Ow. 105. Płótna maglowane. Przędz. 95. — Fig. tr. Włosy swoje-mi, które przedtym maglowała, Marya nogi Pańskie ucierała. Iirbü. Nauk. Gib, trefiła, kędzierzawiła, fcfjnlegeln, pujjeit. MAGLOWANIE, ia, subst. verb., baê SDîangeht. Przędz. 94, Ross. KaiaHie. MAGLOWNY, a, e, maglowany, do maglowania, gemangelt, SOîartbel *, Mangel*. Płótno maglowne, płótno niemaglowne. Haur. Ek. 57. MAGLOWY, a, e, od maglu, SDłangel*, SDłanbeL. Maglowa płachta, 9łotltud), Ross. aaKaraHKt.

Przędz. 96, cf. kalendra. — §. b) transi. Daremne były MAGISZ, ob. Maiż. jej bryzę, jćj magle. Pot. Syl. 78, t. j. maglowanie, gładzenie twarzy.

Pochodź, maglownia, maglować, maglowany, pomaglo-wać, wymaglować.

MAGIER, gra, m., ‘Madzar, Węgrzyn, Rag. M^gjâr, Ugrin, ettt Uttger. Ostrogami brząkając, jako bocianowie, Wzniósłszy ramiona, chodzą udatni Magrowie. Zbił. A 2 i. Tę-ten Magrów kowanych za panem. Miask. Ryt. 2, 126.

MAGIERKA, i, z., czapka Węgierska, eine UngrtfdjC SD?U|e.

Wełna na czapki magierki. Vol. Leg. 4, 360. Koń Turek, chłop Mazurek, czapka magierka, szabla Węgierka.

Rys. Ad. 25., Mon. 76, 281. Wraca się flis z żeglugi Gdańskiej w magierce zuchwałej. Klon. Fl. H 2 b. Toć mi to dworzanie, za magierka piórko. Bies. D. 2. Dziś pan ociec, gdy widzi, iż ma botek świeży, Sobie, także pachołku, magierkę przypierzy. Papr. Pr. E 2. Kuczma, czapka lub magierka. Comp. Med. 706. Nie usłyszysz, ktoby teraz kopią pierścień tylko gładko wziął, ni arkusz papieru z ziemie abo magierkę. Star. Ref. 172.

Magierek kopa. Inslr. cel. Lit. Go Świnia w magierce, toś ty, jeżeli mojej nie słuchasz przestrogi. Pot. Jow.

174. MAGIEROW, a, m.y miasto w Bełzkim , założone od zgasłej familii Magierów. Dykc. Geogr. 2, 110, eilte Stabt. MAGIERSKI, a , ie , (Rung. Magiarol ; Rag. Ma-gjarshi; Slav. Macxarski) » Węgierski, Ungrifd). Arcybiskup w Magierskim ubierze dwieście kopijników przeciw królowi wywiódł. Gwagn. 144, Pan brat prawie z MAGNAT, a, m., 'panosza, ein SJîagnat; Sorab. 1. wulkof-Magierska szaty sobie    sprawił, Ale dla    nich nieborak    cżnik ; Ross.    pjueus, pH4HHKi>, BejbMOHta, caHOBHHKt

siodłaka zastawił. Bies.    0. 1. Dworzanie    i łożnicy po-    MAGNATYZM,    u, w., arystokracya, pańskość, górno-

kojowi, ci po Włosku,    ci po usarsku, z    Magierska, od    rządztwo, Slriftofratle. Nie dumny magnatyzm zbawi rzecz-

srebra i złota strojni, nie mniejszą ozdobą    pocztom pier-    pospolitą, ale    tęgość rządu. Gaz. Nar. 2, 52 b.

wszym byli. Gwagn. 146. MAGIERSZCZYZNA, y, £., MAGNES, MAGNET, u, m., Boh. et Slov. magnet; Hung Węgierszczyzna, Ungrifdjie Äletbltng, £radj|t te. Ci po Wło- mägneskö; Sorab. 1. magnetski kamen; Carn. magnet

MAGNESOWY - M AH OMETAŃ ST W 0.

MAHONIOWE-MÀJ.

23

kalamit; Vind. magnet, na fe vlezhni kamen, kalamit; Wdarły się do ojczyzny kacerstwa, świętokupstwa, ma-Croat. kalamit, selezovlek; Dal. gvozdotegh; Slav. gvozdo- hometaństwa. Dirk. Exorb. G. 4., Slov. turecstwo. MA-tèg; Rag. gvozdotegh, (cf. gwoźdź); Rosn. kalamita;    HONIOWE drzewo, ob. Mahagoniowe drzewo.

Ross. MarHHTŁ, z Grekolac.), §. a) ber SDîagnet; od Ma- MAIĆ, ił, i, umajać, cz. niedok., umaić dok., majem czyli gnezyi miasta abo od Magneta pasterza, pierwszego wy- kwieciem zacieniać, laubett, belauben, umlauben. Wszys-nalazcy. Ład. H. N. 400, kamień, który mineralistowie tkie okna, wszystkie odrzwia maił. Pot. Arg. 309. Na liczą między kruszce żelazne; trociny żelazne i żelazo    drugiej stronie Téj zagrody kwieciste maiło się błonie,

czyste do siebie ciągnie; jedne stronę zawsze obraca ku    Przyb. Ab. 137, (t. j pstrzyło się w kwiaty). Umajano

północy. Kluk. Kop. 2, 92., Os. Rud. 17 et 218. — §.    miasto, t. j. wawrzynem lub innego drzewa gałęziami,

b) fig. Każda rzecz, pociągająca do siebie, ettt>a3, baö    kwieciem etc. ozdabiano wrota bramy. Nar. Tac. 2, 423.

an ftd) feffelt. Służący, jeżeli w kuflu języka nie moczy,    Czas umaić wieńcem w koło Z wiesiennego kwiecia czo-

tedy na to miast będzie miał ręce magnesem natarte.    ło. Hor. 1, 28. Min.    Czas ślubnemi wieńcy Umajać;

Mon. 76, 770, lgnie mu do palców, kradnie. MAGNE-    gładkie czoło oblubieńcy. Nar. Dz. 3, 4. Gracye zgo—

SOWY, MAGNETOWY, a, e, od magnesu, SDîagnet»;    dne z Muzami, Umajcie    dziś skroń zacnego Jana. Kniaź.

Carn. kalamite, kalamitov ; Vind. magneten, kalamiten ;    Poez. 1, 194. Pięknej    sławy zielonością Umaiły Tryon

Ross. MarHHTHHH. Igła magnesowa, strzałka magnesem dzieła Władysławowe. Psalmod. 17. natarta. Solsk. Gcom. 1. Najgłówniejszą sztuką w kom- MAIK, u, m., zdrobn. rzeczown. Maj qu. v.\ Cn. Th., * MAJÓWKA, i, i., rodzaj chrząszczów, pokazujący się najwięcej w maju. Kluk. Zw. 4, 47, ber SJłapfctfer, robaczek skrzydlasty majowy. Cn. Th., — g. Maik wrzesienny, maik jesienny * babie lato. Tr., ber Sllteweiberfommer, ber 3?ad)» fontmcr. — §. tr. fig. Maiku zażyć, kuracyi majowej. Wol.y SWa^Cltr. W dzień ś. Szczepana wszelkie konie sprawują, krwi upuścić, zęby wychędożyć, potym ich jęczmieniem, w piwie umoczonym posilić, a tak pierwszy koński odprawisz maik. Haur. Ek. 178, pierwsze koni przeczyszczenie, które w maju pierwsza trawa robi. X. Kam.

niałość, bte fracht, ber ©lanj. Rozmyślajmy, jakie jest kró- MA1STY, a, e, pełen maju, liścisty, Vind. listen, lepenski. lestwo Pana Chrystusowe, co za magnificencya ! Sekl. 99. 1. MAIŻ, a, m., avis venatica tirunciila seu recens ad vena-

tum exercita. Cn. Th. ; ptak do polowania zaczynający się wprawiać. Włod., Dudz. 44, ein junger ©tojktogel, ber bie 33ei|e erft gelernt tyat, (cf. Graec. psTcor, pslarog^ cf. Germ. MAGORA, y, i., [tak się zowią góry miernej wielkości la-    SOîctfe). Prov. Młodzik niewolnik, Maisz towarzysz,    ćwik

sem okryte, porówn. Wiosk. méguré. 2] Część gór Kar-    pan. Rys. Ad. 40. Tak tedy siła rąk się usadziły,    Żeby

packich pod Nowym Targiem zowie się Magora, pod    Polskiego 'magisza zwabiły. Kchow. 260," orła.

Drużbakami Krępak, pod Gorlicami Beszkid. Ład. IL N. 2. MAIZ, u, m., 5D?ap3, Indyjskie zboże, ütnrftfclj Sîoril, ło-44, ein £fieil beê (Earpattfdjen ©ebtrgeê.    dyga trzcinna kolankowata, ze rdzeniem we śrzodku gęb-

MAHAG0N10WE drzewo, z Ameryki, koloru jest ciemno-    czastym białym, liście podobne trzcinnym; ma niby    szy-

czerwonego, Kluk. Dykc. 3, 104, pospolicie mahonio-    szki, na których gęstemi rzędami ziarna się zawiezują

we, z mahonii, SJîaljagom * $ol$; Ross. KpacHoe ^epeBO.    wielkości grochu. Kluk. Rosi, 3, 143, cf. kukurudza,    Tu-

MAHOMET, a, m., prawodawca muzułmanów, herszt wy-    recka pszenica.

myślonej od siebie wiary. Kras. Zb. 2, 91. 2Jłal)omet. — MAJ, ja, m., ber fDiunat Sto, ber Simnemonat, tMenmo* MAHOMETAN, MAHOMETANIN, ’MAHOMETCZYK,

Vind. mahometanar ; Croat. mahometanecz ; Ross. Maro-MeTaHHin> ; trzymający się wiary mahometańskiej, ber 50îa* l/ometaner, (cf. bisurman). Ojca mahometana miał tkę chrześciankę. Sk. Dz. 802. Mahometanie w różnych częściach świata, Turcy, Tatarzy, Arabowie, Marochity,

Persowie, Fecanie, i wszyscy Sbraceni. Star. Ryc. 5.

Turcy i mahometczycy. Rial. Post. 131. Zygr. Gon. 445.

MAHOMETANKA, i, i., bte SJłaljometanerimt. Ktoby nieo-brzezany miał sprawę z mahometanka, ma być do śmierci na galerę dany. Star. Dw. 6U MAHOMETAŃSKI,

MAHOMETSKI, a, ie, SJîa^ometantfcÔ ; Vind. mahometan-ski; Ross. MaroMeiaHCKiB ; Eccl. MCXMei'OB'B. Religia ma-hometańska. Kras. Zb. 2, 93. Mahometskie zabobony. Sk.

Dz. 802. Boter. 223. MAHOMETAŃSTWO,

pasie magnesowym jest magnesowa igiełka, śrzodkiem swoim zasadzona na walczyku, na którym ma ruch zupełnie wolny. Jak. Mat. 1, 285. MAGNETOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., magnesem nacierać, mit bem SDïagnet be« firetdjen, magnettfiren ; Ross. MarHHTHTb, HaMarmiTHTL. Ma-gnetowane żelazo * magnetem natarte. Cn. Th. MAGNETYCZNY, a, e, od magnesu, tttcgnetifd). Gdy żelazo hartowne, trudniej poruszyć w nim materyą magnetyczną. Scheidt. 106.

MAGNIFICENCYA, yi, l, MAGNIF1KA, i, 1, lustr, parada, wspa-

MAGNUSZEW, a

m., w Sandomirskim, dawne gniazdo familii Magnuszewskich ; należy teraz do ordynacyi Zamojskich. Dykc. Geogr. 2, 110. eine ©tabt im ©anborn.

a, m.,

, ma-

a, n., n. p.

nat ; Boh. et Slov. még; Sorab. 1. meya, meyske me-szacztwo ; Sorab. 2. gmejnski, majski, ’osheloni; Vind. majnik, veliki traven, pelnik, fhentipufhnik, zvettizhnjek, fcf. kwiecień); Carn. travn velike; Croat. rosnyak, veliki traven, fîhpovschak, rosoezvet, szviban, szviben ; Dal. traven , szviban ; Slav. svibanj ; Bosn. svibagn ; Rag. svibagn ; Rung, ponkosdhava ; Ross. Maił, siaa; Eccl. Main, Maia. Od stycznia piąty miesiąc w roku ; nazwany był od Romula Majus, na pamiątkę senatorów i szlachty Rzymskiej nazwanych Majores. Inni wywodzą od czci bogini Majae w tym miesiącu wyrządzonej. Kras. Zb. 2, 139. (sed vide 31 big. s. h. v.). Suchy marzec, mokry kwiecień, chłodny maj, Będzie żyto jako gaj. Kluk. Rośl. 3, 98. Rys. Ad. 64., Slov. Such! marec, mokn móg, budę humno , gako hóg. Po niestatecznym marcu świat

24

MAJACZYĆ - MAJĄTEK.

MAJĄTNOSTKA-MAJERAN.

(ob. Imienie) ; Vind. jimeine , imetik, imetje, imaniost, imanstvu, blagu; Croat. imetek, blago, tmetek, sztoka; Botn. stokka, blago, imanje; Sorab. 1. kublo; Slov. statek; Ross. HMymecTBO, mrfeHie, noKiama, CTaTOKX, 6y-Topfc, 3aauiTOKï; Eccl. jkhboth. Przeciwne sobie rzeczy są majątek i dług. Łejk. 2, 40. Gdy jakiego mająte-czka dochrapać mi się dostało.... Teat. 29. c, 42. Rosła ich majętność w dobytkach i w majątkach. Sk. Żyw. 205. Majątek wnętrzny jakiego kraju, są to roczne jego ziemi produkta, wartość pracy i przemysłu wszystkich jego mieszkańców. Pam. 83, 484. MAJĄTNOSTKA, ob. Majętnostka.

się cieszy majem. Pot. Pocz. 39. Źegl. Ad. 82. Maj właśnie drzewa i kwiaty rozwijał. JSiem P. P. 130. —

Fig. allegor. Maj wdzięczny światu, żyzny w kwiecie różne, Był mu w styczeń i luty obrócony mroźne. Kulig.

6. Płaczę na moje lata przebiegłej młodości, Żałuję, że mój przekwitł marnie maj zielony. Kulig. 121. — §. Maj,

-ju, rózgi z liściem zielonym, abo zielem obwinione, abo zioła z łodygami sporemi. Cn. Th. grüne 3nJeige, aï»ge* ÿauene grüne Säumten, grüneä Caub, SOîasÿ; Boh. mag;

m., zdrbn., §. a) z Tur., plac czworogranny wmieście jakim, place publique; majdan obozowy, ulice między namiotami. A. Czart. Mscr., ein öffentli&ev üierccfiger ÿlafc; ber ^lafi ober bte ©tragen stoi* fcfyett ben 3Gten, rynek obozowy, cf. bazar, ber SftarFeten* berplafc tnt Säger. (Croat. majdan « pojedynek; Croat. barb. mejdan * pobojowisko, meghdân » równina, majdaniza circus; Vind. maidaniza, turniralifhe * plac turnierów). Takli sprzęt bojarski drogi kNa majdan da Litwin srogi! Tward. Mise, 29. Tward. W. D. 69. Jussit rex, ut singuli quidquid ce-pissent, conferrent in commune, majdan vocant, ex aequo inter omnes dividendum. Piaseck. 271. Ognie często się po przestronnych majdanach błyszczą. Psalmod. 64. Susz. Pieśń. 3, G 4. Woda była blizka na majdanie. Pot. Arg. 292. Majdan, place d' armes, w fortyfikacyi, są miejsca na tarasie ukrytej drogi, zawarte w kątach wyskakujących , na które zgromadza się piechota broniąca ukrytej drogi. Jak. Art. 3, 301. ber SBaffenpIafj. Majdan, plac fabryki, budowli, ber Sauplaj), 3ünmerjjof. Od majdanu, gdy przez wyrobienie drzewa, umkną się lasy, to też za lasami majdan z robotnikiem pomykać się powinien. Majdan ten ma być nakształt rynku, osadzony budami z ludźmi według potrzeby i porządku, gdzie ma być sędzia i inni sposobni urzędnicy, aby się nie działy ex-cessy. Haur. Ek. 178. — §. Majdan potaszowy, Çottafdj« fteberep. Majdanik potaszowy corok półtora sta szyfuntów lutrowanego wydaje potaszu. Torz. 12. — §. b) część śrzodkowa łuku, którą ręka obejmuje, i za nią łuk trzyma. A. Czart. Mscr. ber mittlere $1teil ber Slrmbrufł, ben matt auf ber ltnfen tpanb anlefmt. Majdanem na dół, w górę cięciwą łuk wspaczny. Pot. Pocz. 701. Luk jest wspacznym, lub do góry nogami trzymanym, kiedy majdanem na dół, a cięciwą do góry. A. Czart. Mscr. MAJ-DANN1K, a, m., dozorca majdanu, ber Çlafcauffeljer. Dobroci ługów majdannik powinien dojrzeć, próbować i przestrzegać. Haur. Ek. 178.

Corn, maja; Vind. lepen, list; Ross. MCTba. Festae frondes , maj, który na dzień święty w kościoły i w domy przyrządzają. Mącz. (cf. zielone świątki). Tu mi chłopięta znoście na ofiarę maj, i kadzidło i darnie zielone. MAJDAN, u, m., MAJDANIK, a,

Hor. 1, 99. Maj zażywany na świątki przy kościołach i domach, lipowy, jarzębowy, brzozowy. Kluk. Rośl. 2,

162. On kościoł stroi, gotuje ofiary, Ołtarze majem zło-tolistym puszy. Pot. Syl. 218. Postanowił Febus, aby przy pogrzebach maju kupresowego używano. Otw. Ow. 366.

Pochodź, majowy, maić, omaić, umaić.

MAJACZYĆ, ył, y, intrans. niedok, krążyć, okrążać, młynkować, kołować, tm Greife l^rum gelten, einen Umfretë, ttmfdjroetf tnadjen, Umroege nehmen; (Ross. Manmm», npo-MaayHTb biedę klepać, MaaTb mordować, MaaTbca schnąć od cierpienia; Carn. majati movere>. Różne zwierze, co je kryją bory Zwykły koło bydlęcej majaczyć obory.

Min. Ryt. 4, 83. — § Majaczyć, mamić, wykręcać się różnem wywijaniem. A Czart. Mscr., ©reljerepen rnadjen, breiten, ©dwlnbelepen madjen, fdtrotnbeln. Wprawdzieć tu nic nie mogą majaczyć, atolić dam przestrogę, iż może jaka cię mozolić praw niewiadomość. Zab. 10, 336. liyck.

§. Transi. Od rzeczy gadać, Unftnn reben, irre reben, pjjatt* iaftren. Ponure i przycichsze myśli obłąkanie, nazywa się majaczeniem. Perz. Lek. 193. Paeyent w największym majaczeniu (paraphrenilis) noc przepędził. Perz.

Cyr. 3, 210. Chory, czy majaczy, czy od rzeczy gada, czy przez sen marzy. Perz. Lek. 78. MAJAK, u, w.,

Majak, jest to właściwie znak, po którym Kozacy, a mianowicie Dońscy, zwykli podczas wojny swoich poznawać; n. p. Kozak na podsłuchu stojący, postrzega podjazd ku sobie idący ; rusza z miejsca, i od wschodu do zachodu w kręgi różne koniem toczy; jeżeli wypadnie który z pomiędzy zoezonéj kupy, i od zachodu na wschód odpowiada majakom, wtedy poznaje, że to swoi.

A. Czart. Mscr., ble ©cbroenfuitgen 31t ^Iferbe, rnoratt bte fafen tm Kriege bte 3brtgen erfennen. — §. Majak, Kozak, letki kawalerzysta, ein flofaf, ein letzter (SaoaUerifl. Majaki zostawił ₍Szwedom, a sam kinie ku Gdańskowi. Leszcz.

Class. 52. — Majakiem » krążąc, nieprostą drogą, młyń-

jeran; Carn. majarôn, majerôn ; Vind. marjon, majoron; Croat. majorân, majorńn; Hung. majoranna; Dal. sansegh; Rag. sónscgh; Bosn. sansegh, majorana; Slav. majuran; Ross. Haepam; origanum Majorana Linn., ber SJîajoran, ziele ogrodowe, jest letnie i zimowe, zapach ma korzenny, używają go do kiełbas i potraw kuchennych. Ład. H. N

cem, młynkiem, auf Słebenroegen, auf Slbroegen, ©eitenwe* ‘MAJDEBURG, ‘MAJDEBURSKI, ob. Magdeburg, gen. Morze tam i sam objeżdża majakiem. Chrośc. Ow. MAJERAN, u, m., MAJERANEK, nku, m., Boh. magorana, 204. Orda skupiona majakiem, Niepostrzeżonym chcia- magoranka, maryanka; Sorab. 1. mayeron; Sorab. 2. mala tył brać szlakiem. Kchow. Wied. 23. Z wielkim impetem uderzają na się, Ci w czoło godzą, ci krążą majakiem , Chcąc nieprzyjaciół obbiedz. Chrośc. Fars. 478.

MAJĄTEK, tku, m., MAJĄTECZEK, czka, m., dein., (Etym. mieć, mają); mienie, majętność, fortuna, fortunka, bdi Vermögen, ba$ £>abe nnb ©ut ; Boh. gménj; Carn. imęnje,

101., Kluk. Rośl. 1, 218. Majeranku dwa są główniejsze gatunki, majeran pospolity, vulgaris, i majeran dro-bnolistny tenui folio. Dykc. Med. 3, 652. Majeran Kreteński abo Macedoński, abo Egiptski, to nazwisko dają dwom gatunkom, jeden jest prawdziwe Marum czyli prawdziwy majeran Kreteński lub Macedoński, ©anbifdjer Majoran, drugi Marum mastix majeran Kreteński mastyx. Dykc. Med. 3, 653. Slmbraïraut, Sftafłirfraut. MAJERANOWY, a, e, od jeranu, z majeranu, Sftajorcm * ; Boh. magorankowy; So-raK 1. mayeronowć. Olejek majeranowy z sadłem zajęczym, nieco piżma przymieszawszy, jest osobliwym sekretem na ciężkie rodzenie. Ład. H. N. 401. Sok majeranowy głowę czyści. Sienn. 240.

MAJERZ, a, w., z Niem. üJîeiperet), folwarczek miejski, na Spiżu. X. Kam., cf. futor.

MAJESTAT, u, m., §. 1. üDîajejMt, tytuł monarchiczny. — Dès son élection à l'empire allemand, Charles - Quint prit le titre de Majesté. Jusqu’ alors les monarques d’ Europe n’avoient pris que le titre d’ Altesse ou de Grâce; mais la vanité des autres cours leur fit bientôt imiter l’ exemple de celle d’ Espagne. Le titre de Majesté n'est plus une marque de prééminence monarchique; les plus petits monarques en jouissent aujourd’hui. Roberts. Charl. 3, 90. Majestat od wielkości ma swoje nazwisko, majestatis nomen a Magno. Lub. Roz. 205. U nas tytuł Votre Majesté, ©ure ^Dingliche Vîajeftat, wyraził się: Wasza Królewska Mość, Boh. gegich kralowska welebnost; Sorab. 2. maje-stäta; Sorab. 1. majestofcż; Carn. mahtikast, velizhastvu; Vind. mogozhnost, fvellust, velizhastvo; Slav. velicsan-

ma-

bogacić, ubogacać, begütern, bereichern. Założył Bolesław i umajetnił klasztor Krzyżanowiecki. Krom. 285. MAJĘTNOŚĆ, ści, z., MAJĘTNOSTKA, ‘MAJĄTNOSTKA, i, z., et ‘MAJĘTNICZKA, i, z., demin., §. a) mienie, majątek, własność, (Boh. magetnost), baê Vermögen, baö £wbe nnb (Sut, ba$ ©tgenthnm. Majętność twoja, ani wzwiesz, ani obaczysz, jako z ciebie złupiona będzie. Rej. Ap. 36. Dam wszystkę majętność miasta tego, i wszystkie skarby królów Judskich w ręce nieprzyjaciół. 1 Leop. Jer. 20, 5. (‘wsztornkę istotę. 1 Leop.). Nie tak dla zguby majątno-stek i ubóstwa, jako dla utraty dzieci nieszczęśliwi. Wez. Zap. C 1. Łupili ich ledwie nie z skóry, rozbijając ich z majętnostek ich. Birk. Kant. C 2 b. Majętnostka i jakiekolwiek zbiory, czaczko dziecinne i połyskujące się nic. Psalmod. 102. Kto chce pokłon oddać z chwały bogu, ma go chwalić w duchu i w prawdzie, ma go czcić z własnej majętnostki swojej. Birk. Kant. A 2 b. Peculio-lum, majętniczka, mała własność. Macz. Majętność ich była obfita, tak iż nie mogli mieszkać pospołu. 1 Leop. Genes. 13. Majętność, majątek, bogactwo, dostatek, Ver« mögen, Vetd)thum. Wszystkę majętność swą kładą Tata-rowie w bydle. Boter. 467." Masz jeszcze z łaski bożej majętnostkę, z której się możesz wyżywić. Baz. Hst. 145. Majętnością swą więźniów wykupują. Budn. Cyc. 123. — §. b) per excell., Dobra nieruchome ziemskie, ©liter, ßanbgüter; (Slov. mager; Hung. major; Vind. maroff, pristava, dobrotina, dobrotinstvu, gradizh, semlishtvize; Croat. maroff, majer,

MAJERANOWY - MAJESTAT.

MAJESTATOWY-MAJĘTNOŚĆ. 25

Stryjk. 544. (cf. krzesło; cf. czapka książęca). Popiel pierwszy majestat' i mieszkanie swoje, (regiam et domi-cilium suum), z Krakowa do Gniezna, a potym do Kru-świcy przeniósł. Krom. 45. Przemysław wielką pieczęć królewską dał sobie uryć, na której z jednej strony wyrzezano orła, a na drugiej osobę królewską, siedzącą na majestacie, dzierżąc w prawej ręce berło, a w lewej jabłko z krzyżykiem. Biel. 170. (cf. myńca). ztąd meton. » §. a) Na początku 16go wieku w W. X. L. trojaka pieczęć kanclerzom Litewskim w zwyczaju była : pierwsza wielka, którą majestatem Lithuaniae zowią etc. Nies. 1, 258. bflS große Citttjamfdje Stegei. — §. b) *Transi. Krzesło, ‘stolec, katedra, @{ß, ®tul)l. Od Tuscyjskich narodów przejęli Rzymianie owe majestaty wożone. Faliss. FI. 10, sellas curules, (ob. Wozowe krzesło). Budowano w Krakowie Janowi Kapistranowi Bernardynowi majestat śrzód rynku, gdzie kazywał, nauczając słowa bożego. Biel. 353, t. j. ambonę, katedrę. MAJESTATOWY, a, e, od majestatu, Vîajeftatë *. Królowie się gniewają, gdy im ich własnego tytułu, który jest majestatowy, nie daje. Sk. Kai. 58. Widzieli Jezusa, bez majestatowej wielmożności, w żłobie leżącego. Żyw. Jez. 36. ‘MAJESTATYCZNY, ‘MAJESTA-TNY, a, e, ‘MAJESTATYCZNIE, ‘MAJESTATNIE adv., Tr., pański, wspaniały, majeftatifd), fyerrltcfy ; Sorab. 1, maye-stotżne; Vind. majestuten; Ross. aBrycrkiiiiiiH, Be.imie-CTBeHHHH. MAJESTATYCZNOSĆ, ści, i., majestatyczna wspaniałość, majeftatifcfyeê Söefett; Vind. majestust, velizhastvu, vifokostvu, velkozhastvu; Rag. velicjänstvo ; Ross. BeatmecTBie, BCJimecTBO, Bejmnie. stvo; Ross. BeaimecTBO, cf. najjaśniejszy s. v. jasny. — MAJĘTNIĆ cz. niedok., umajątnić dok., majętnym uczynić, Majestat * godność monarchiczna, czyli królewska, lub u-dzielna krajowa, Me monardjifdje ober föntgltdje 2Bürbe, 2Jîa» jeftät. Czechowie majestat królestwa swego Władysławowi oddawali. Krom. 486. Króla Węgierskiego Karola synowie, tak wielkiego króla potomkami będąc, wiele ozdoby mogli majestatowi Polskiemu przyczynić. Krom. 345, (arn-plificare regni majestatem). Występek obrażonego majestatu. A. Zamoj. 182, Verbrechen ber beleibtgfen Vîajeftnt.

Majestat jest wielmożność a dostojność Rzeczypospolitej i tych, którzy nią rządzą, pochodząca z mniemania zacności a należąca w sądziech i władzy rozkazowania. Modrz.

Baz. 527. Majestat, słowo znaczące nadzwyczajną wielkość, lub wspaniałość, użyte było dla okazania powagi ludu Rzymskiego, n. p. Majestas popali R. Gzack. Pr.

244.— Fig. transi. Majestat Boski n. p. będę błagał za Was, t. j. Pana Boga wszechmocnego. Ld. — §. 2. Transi. Majestat, majestatyczny czyli wspaniały, pański pozór, figura majestatyczna, majefiattfche SOBurbe, fttgur, Vîajeftat. Majestat i figura w nim się widzieć'dała. Jabł. Tel. 453. —

§. 3. Meton. Majestat*‘stolec królewski, lub rzadcy udzielnego, tron, ber föntglichc 3T;ron, ber prftent&ron. Król kazał majestat budować, Na którymby mógł przysięgę hołdownika przyjmować. Zbił. Dr. G. 3. Król w majestacie wyniosłym na górze Siedział, na który wchodzono stopniami. P. Kchan. Jer. 422. Uczyniono majestat na zamku Wileńskim, na którym Zygmunt był podniesion, z zwykłemi ceremoniami, na Wielkie Księstwo Litewskie.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom III,

26

MAJĘTNY - MAJÓW Y.

MAJSTER - MAK.

seigneurie); Ross. xyTops, MAJSTER, stra, m., według Niem. ber SWetfłcr, z Łac. magister; mistrz, (Boh. mistr; Sorab 2. mejstar; Sorab. {. mischter; Vind. moister; Carn. mojstr; Croat. mèster Dal. maysztor, mustar; Hung. mester; Slav. majstor Bosn. majstor, mesctar, sosctar; Rag. majstor, mesctar Ross. MacTept; Eccl. nepBOxyAOHmmcB ; cf. Hebr. -jnttftt mischter magisterium). Każdy uczeń do majstra jakiejkolwiek professyi ku nauce przystający, ma być w pro-tokule cechowym zapisanym. A. Zamoj. 80. Mógłby być majstrem w cechu. llor. Sat. 44. (biegły, zręczny). Majstrów trzeba dobierać, żeby byli biegli w robocie, a nie fuszerów. Torz. 281. Majster mularz, rozdaje innym larzom robotę, podług rysunku architekta. Magier. Makr. Mało jest majstrów mularskich, którzyby się na plantach znali. Świtk. Bud. 35. Powstał rozruch między majstrami i czeladnikami. Gaz. Nar. 1, 221. się na majstra i do praktyki ;

majur; (Ross. MaeTHOdt une

cf. futor ; Eccl. cTHwamHue possesyjka, cf. Germ, ÜJîepr,

SDîqerety). Jeśliżeby zszedł na majętności brat twój, a przeto majętnostkę swą odbył.... 3 Leop. Levit. 25, 25.

(dzierżawkę swą odbył. 1 Leop). Majętności cudzej kupno doczesne* wyderek ; majętności cudzej trzymanie na poprawę, emphyteusis. Cn. Th ₍ Rosła ich majętność w dobytkach i w majątkach. Sk. Żyw. 203. Niewielka ma-jętnostka. Modrz. Baz. 298. Na majętności swoje pojechał. Tr. MAJĘTNY, a , e , — ie adv. t dobrze się mający, begütert, ntoljlljabenb; (Boh. magetnÿ właściwy, ma-getnjk właściciel;; Carn. blagovit; Ross. hmobhtuB , ry-CThlH, ÆeHeîKeHt, aa'/KHTOUHUH, 3aBOAHUK ; Ecd. IIM KT€ïlhtlT>,

cjiMOAOKOithin. Kto majętny, u tego i z rozumu kwita.

Zab. 14, 68.

MAJONOSY, a, e, maj czyli liście noszący, laubtrageub. Ty z Indyi Bachu majonosy. Bardz. Trag. 155, t. j. umajony, maj na głowie noszący.

a, m., ber SŃajor, urząd wojskowy autoramentu cudzoziemskiego, miejsce jego jest po oberstlejtnancie, idzie zaś przed kapitanami. Generał major tę ma w wojsku dostojność, którą major w reimende. Kras. Zb. 2,

95., Kaw. Nar. 127. MAJOROWA, y, i., żona majora, bte grau üDîajortmt. MAJORSTWO, MAJOROWSTWO, a, n., ranga majorowska , bte Bîajorenftede. Zadałbym, aby to majorstwo komu innemu oddane było. Teat. 47, 16. — §.

Majorowstwo collect., major i majorowa, SDîajor ltllb SJîûjorimt.

MAJORAT, u, m., §. a) ba3 3Jîajorat, natura dóbr działowi niepodległych, a według przepisu najstarszemu z braci dostać się mających. Takie są w Polszczę Zamojska ordynacya, margrabstwo Pinczowskie etc. Kras. Zb. 2,

95. Majorat, czyli prawo pićrworodztwa , nie było znane w prawach Rzymskich. Czack. Pr. 2, 11. — §. b) Majorat, a, m., melon, właściciel majoratu, ber üDtajoratéfyerr.

MAJORATKA, i, i., właścicielka majoratu, bte SOîajorattnn, ber baö üJtajorat jufäUt. MAJORATOWA, y, £, żona ma-jorata, bte SDîajoratSfrau, ©emaljltnn beS SDîajoratbô^errn.

MAJOREK, rka, m., imię żydowskie, etrt jübtfd)Cr 9îatue. Wołaj Majorka, wiernego faktora. Teat. 27, 5.

MAJÓWKA, i, z.,    § 1- caltha, rodzaju tej rośliny mamy

tylko jeden gatunek, majówkę błotną; która bydłu przyjemna. Kluk. Dyke. 1, 94, bte Butterblume, Dotterblume. MAJTEK, tka, m., flis, okrętnik, bosman, marynarz, wio-— §. 2. Majówka, ob. Maik. Majówka, majowa rekrea-cya studentska. X. Kam. MAJOWY, a, e, od maja miesiąca, SDłat) « J Boh. mógowy; Vind. mainski, mainikni, fhentlipafhni ; Croat. velikotravni; Ross. MawcKÜi. Nie potrzeba majowej kuracyi, kiedy człowiek zdrów. Perz. Lek.

216. Chłop w niedzielę wytańcowawszy się, nazajutrz, będzie tak zdrów, jak po majowym lekarstwie. Haur. Sk.

99. Mleko majowe, skuteczniejsze jest, niż zimowe.

Krup. 5, 76. Majowa Miodunka, pulmonaria maculosa, fc&malbldtteng Sungettfraut. Syr. 1352. Majowy trank, sierotki, gatunek łamikamienia, eine 2lrt ©tetnbredj. ib. 1275.

Prawda na wszystkie cnoty jest prawie jak majowy deszcz na wszystkie zioła na ziemi 'rostące. Rej. Zw. 82 b. Ma- MAK, u, m., (Boh., Slov., Sorab. 1. mak; Sorab. 2. mahk; jowa uroczystość, w czwartek siódmego tygodnia po wiel- Yind. mak, makovu ferne; Carn. màk; Slav., Bosn. mak; kiej nocy Ross. ceMMKX.    Rag. mâk; Croat. màk; Hung. makmag, (Hung. magh,

mu-

MAJOR

Insza rzecz, uczyć a insza rzecz czytać, aby się tylko znać na cyrulictwie. Perz. Cyr. 1, 4. W hucie, majster piecowy; do niego należy piece zaprawiać, i doglądać jak w nim ruda topnieje. Os. Żel. 79. Majstrowie, robiący instrumenta stalowe. Os. Rud. 573. Fig. Platona jako majstra filozofów na pierwszym miejscu tu posadzić przystoi. Buda. Apopht. 1. (naczelnik; cf. książę). Transi, w hucie, ogień jest majstrem do dobrego śkła. Torz. 126. (wiele do tego działa). MAJSTERSKI, a, ie, SOîdftcr *. Vind. moisterski, moistroun ; Ross. Ma-CTepcKifi, MacTepoß'B ; Eccl. MecTepcKÜî. Odbycie sztuki majsterskiej. A Zamoj. 81. Czterech filutów, przedniej w swym kunszcie nauki , Którzy swoje robili po maj-stersku sztuki. Min. Ryt. 4, 270. mctfterljaft; Vind. po. moistruneu, moistcrsku. MAJSTERSZTUK, MAJSTERSZTYK, u, m., z Niem., ba$ 2Jîct(terftüff; Garn. mojstrya; Vind. moistrunu delu; (cf. przednie dzieło, główne dzieło, arcydzieło, czelne dzieło; cf. dowód, popis). Gdy czeladnik osieść zechce, starsi cechowi

wyznaczą mu

robotę majstersztyk zwaną. A. Zamoj. 80. Większy jest majstersztuk złoto, niżli złotnik. Jag. Gr. A 3. MAJ-STERYA, yi, i., mistrzostwo, bte 2Dîetfter[cf)aft, ba$ 2Jîet* fter feipt ; Vind. moistrust, moistrina, moisternia ; Ross. MaciepcTBO. Czeladnik, gdy przez starszych za zdatnego do majsteryi uznany będzie.... A. Zamoj. 80.

slarz, żeglarz, eilt üOîatrofe, Botöfuecbt; *majdek. Pot. Arg. 199. (cf. Gall. matelot; cf. Inf. Sax. SOîat towarzysz). Boh. plawec; Carn. zhovnâr; Vind. zygar, brodnik, bro-dar, ladjovosez, ladjouski hlapez, veflar , lopatar; Ross. MaTp03l ; Eccl. KOfklGAMIłlKI», KOpaÓejbHHKŁ , BCCIthHIIICL , rpeKhi|i>, KOTopoS BGC^OMt ^HCTByeTt. — $. Majtki plur., ubiór majikowski, Sftatrofenbabtt. MAJTKOSTWO, a, n., stan majtków, żeglarstwo , ber 9)?attt)fenftanb. Sędzia pozwolił mi majtkowstwo na okręcie wojennym, lub żołnier-stwo obrać. Zab. 3, 184. — §. coli. Majtkowie, SDłatro* fenoolf, ©d)tpoolf. MAJTKOWSKI, a, ie, Mrafen ». Boh. plawecky; Ross. MaipoaOBt, MaTpo3uiu.

MĄKA.

MAKAO - MAKARONOWY.

27

maak, mag granum)', Ross. et Eccl. u\ki, Graec. \igxnr; będzie z tej *rży mąka, Slov. ne budé s teg reżi muka, O b b. ÜÏÏage, 2)?ag) ; §. a) ber SDîo^n, roślina ogrodowa różnego {ob. Reż). Szczurkowie z jednej mąki, Osłowie z jednéj rodzaju, jako to biały, siwy, czarny, czerwony, i patroch,    ïaki.    Dwór. D. 3, (jednej faryny, jednéj mynicy, jednej

który się otwiera. Kwiat i nasienie sprawują sen. Ład.    kuźni, tegoż plota kół, na jedno kopyto). _ 8. 2. Zie-

H. N. 101., Kluk. Rośl. 1, 226. —Narodów dzikich świat    mna    mąka, stenomurga, bardzo subtelna, biała i lekka

pełen był jak maku. Stryjk. Gon. M 3. Ten bój sprawi, kreda, jedne Niemcy’; zowią górną mąką, 23ergntel>l, drugą czego wiek żaden nie nadgrodzi, Ni ludzkie pokolenie, mąką niebieską, ipimmelgmefyl. Kluk. Kop. 1, 249 et 308. choć się jak mak zrodzi. Bardz. Luk. 419. {Slov. Né dal Pochodź, mączka, mączkować, mączny. mi, cobi fen za mak bolo; nihil omnino). Poganie dusze MAKAO gra jakaś w karty; n.p. Niezadługo w makao pójdzie-chrześciańskie jak mak żobią. Falib. X. Człowieka zabić, my, każ więc Francuzkie nagotować karty. Teat. 48. b, 40. nie mówią zabić, ale uśpić, poźrzeć, pożobać, jako mak MAKAR, MAKARON, u, m., §. 1. z Wtosk. maccarone, Wbel junt posiec. Kosz. Lor. 145 b. Nie trzeba maku siekać. Bys.    ßjfen;    Boh nudle, nudljk; Carn. makaron, lisanje, mushli;

Ad. 51. actum ne agas. Darmo na jego miękkie piernaty,    Vind.    nudelni, krapi, testouniki, mokjaki,’riesanki ; Croat.

Kłączystyeh maków sen rzuca kwiaty, Bo dawno się wy-    makarün, mlinecz, rites, lazanye, mlincze, rezanczi’: Hang.

brał na gór wierzchołki. Zab. 9, 351. Zabi Rzekłbyś,    rétes; Rag. ljestolisti ; Bosn. prikla, prriscjurata, hrustu-

że ktoś między niemi posiał maku, takie milczenie pa-    lięa, hrristule, usctipęi, jeriscte, lazagne, (cf. łazanki) •

nowało, młodzian jeszcze przeszkodził, ie nie podrzymali.    Ross. jama. Makarony robią sie z ciasta rozwałkowane-

Ossol. Str. 3, fo ftüï, alg niemi man SKoÿn jnnfôett (ie ge-    go, które cienko i drobno w paski krajać trzeba potym

fdet Datte, alg menu alle Opium genommen Dätten, alg menn    suszyć; są i inne makarony według wynalazków ’kucha-

fie alle fd;ltefen. Skoro matka weszła, jako zasuł makiem,    rzów. Wiel. Kuch. 405. Drożdży piwnych kucharze cze-

Choć dotąd igrał, żartował i broił. Pot. Syl. 487. — §.    sto używają do makarów abo ciast krajanych, ldac je do

b) Transi. Nie radzę Mościa Panno siła jadać maku, Bo    mąki pszenicznej, żeby ciasto pulchniejsze było. Sur.'949

zbytnim makiem tego człek przypłaca smaku. Pot. Jow.    Makarony to jest ciasto, abo po naszemu kluski Grodz

201. — §. c) Polny mak. mączek żytny , wilczy mak,    Dis. F 3 b. Rosół ten tak mi smakuje, jak gdyby ma-

Rhoeas, gelbmobn, ftommolm, ßlapperrofe, glttftyrofe. Syr.    karonem Włoskim był zasypany. Teat. 8,    39 — 8 2

1358, Jundz. 282; (Slav. divji mak; Vind. purpeliza). Mak    Makaron, makaronizm, makaroniusz, zażycie’    w mowie lub

strączysty dług., cornutum. ib. 1362, gehörnter 3Wagfamen, pisaniu słów innego jeżyka nad ten, klôrvm sie mówi (łacpltger 50îo^n. Mak pienisty abo śliniący, spumeum, 8Ö«    lub pisze. Kras. Żb. % 96. Makaronizmy    ’ sa to* słowa

menmaul, Orant, $unbgfopf. ib. 1359.    niewłaściwe Polskie, ale już z Greckiego*    już z Łaciń-

Pochodź, mączek, makówka, makówka, makolągwa, ma- skiego, lub z innego języka wziete. Dudz. 27 auöläntn'd>c kmy, makuch makulra. wiercmak.    SBÓrtre in einet Spto^, frembe ®pia«j«<tec₉en’i Slov. cu-

*    '•    a iemn., malka. Pelr Bk. 47; więc. dzomiśanost, cidzomèchawost. Mieszana mowę makaro-

melta, od słowa mleć mauka. SM. 6< ; Boh mauka;    „izmem nazywano, od Włoskiego przysmaku ! w który

,i* muka, mauka ; Sorab. 1. muka ; Sorab. 2. mucka,    migdały siekane i różne korzenie mieszają. Klecz. Zdań.

me -, mci; Carn. môka; Vind- moka; Croat. mêla, mćlya,    88. Hoc genus orationis    maccaronicum    vel macharonicum

mu a, brassno; Dal. mlivo, brasno, muuka ; Rag. mlje-    VOcant aliqui, e vocabulo    halko mecherone,    quod stultum

vo, muka, brascno; Bosn. muka, brascno; Slav. brashno, Vel nebulonem sonat, appellatione dwta. Cn Th 429 Mer* melja; Ross. myw- Germ in Lusat. Me; cf. ffebr.    lino Coccaio przysmak len uwielbił wierszem pod tytułem

kemah farma- J. 1. bn8 Sh»; są to ziarna zbóż miałko    Maccorea, w którym Lombardzkie z Łaeińskiemi wierszami

starte między kamieniami młynsŁiemi. kluk. Rośl. a. 2»8.    mieszał, a ztąd podobne mieszane wiersze i pisma ma-

Mąkę przednią wyborną dla eudnośc. kwiatem zowią. Syr.    karonizmami zwano. Taki jest sławny makaron 1 Kocka-

mnkà r,li, WlyraZ1' Cr"u 'i,me ya J C-'SZ1° bela-    Esl p~pe wysokum celeberrima silva Krako-

muka, czvet Najwyborniejszy chleb z cudnej, jasnéj, ,    wum , Querciibus insigms, multo miranda    żołędzie etc

w miarę wypytlowanej mąki z mąki nowej, mezależałćj,    Orzelskicgo makarony przytacza Opaliński    Sof    Niech osla-

niestęcliłej świeżo w młynie zmeltéj. Syr. 920. Mąka    tek makaron Orzelskiego    powie" Opal    Sal    38    0™]-

gazh,r bfetónTbeTr \ ^ T*"!*"“’ ^ P°*    ,ki<*° m>Utoa '*P«J »« opowie, ib. 163. Male parta

g > opfbenizbna moka), mąka rżana czyli zytna, pójdą do czarta, starodawny makaron ib 27 hal mac

psfenic⁰z»rZ°d”aif;„ZmieraL X™’ ^ ”iepyÜ0**n» ^    « pomila^ Łcińa - że

Ł nośedn K    "U    n0W?aB»⁸» W™- też nie mogą przestad tego stylu szkolnego tych maka-

czka kurzawa maf”l ^    Sl!btîlniU" ron"ls2ÓW niepotrzebnych. Lub. Roz. 56. Dzikie i przy-

tntM Maka zaczlniońaT' ’    «*"»»•    wolne makaronizmy. PUM Salt. Styl szkolny i .makaró-

wfd S Stek    ! h    ^k’*yU> P,r,zeda-    n™ny /,e P«P»»»i <lo traktowania wielkich spraw. Lub.

?meL h O JÄ’ ,Ä, JV"    ,D’ Rn- ¹ t t’r,en    M. maccheronico, ein

a drugim należa o ébv f*Pi~ ó'"!' .J<'dn.yrn ma-k.³’    mit    ffiärttm uns »tbentartett. MAKA-

Lielë TdSeL sieskroû; 7'    ' ⁽ ,łedn?mUuSI«    R?N0Wy< ». 0. od makaronów,    Boh. „udlo-

Ä    rudl“Wily- Maka™"»“» deska czyli stolnica (V,nd.

P    ^ie    nudelna, nudelska diliza, nudelniza, testa resvalniza. )

28

MĄKARZ - MAKUCH.

MAKUŁA - MALARSKI.

Makaronowy wałek Vind. nudelnjak, triblovz.    zostające sie wygniotki po wytłoczeniu olejów, są gatun-

MAKARZ, a, m., mącznik, koło mąki chodzący, przedawacz kiem pognoju. Kluk. Roił. 3, 488.

mąki, her üKcfylljänbler; Carn. mokar; Vind. mokni predauz, ‘MAKUŁA, y, z., MAKUŁKA, i, i., demin., z Łnc. plama, mokni    predkupez, makar; Ross.    MyiiiHHKt.    plamka, skaza, eilt giert. Panna    strzedz się ma, aby bia-

MAKAT,    u, m., MAKATA, y, z., z    Tureck. obicie.    A. Czart.    łój i rumianej czystości swojej,    na której i małą makułkę

Mscr.,    eine Tapete, ein îepptdj.    Nad łóżkiem    śklił się    znać, nie zmazała. Sk. Żyw. 2,    443. Dusze oczyszczone

makat    złotogłowy. Kras. Dos. 69.    Stolik makatą    przykry-    od najmniejszej makuły i zmazy.    W. Post. Mn. 54., Dambr.

ty. Xiądz. 24, kobiercem, ïeppid).    55. Małżeństwo niezgodne, małżonkom i dziatkom nie-

MAKOLĄGWA, y, z., fringilla cannabina, eine 3Irt ^ânfltiig, skończone makuły przynosi. Modrz. Raz. 429. Słowne Sttfdjerletn, mały ptak, na grzbiecie rudawy; żywi się ziarnem    makuły i łajania. Petr. Et. 322, (zelżenie,    zelźywość).—

konopnym, lnianym i makowym. Zool. 222. konopniczek.    Białe makuły na paznokciach. Tr., kwiaty,    Sinice aitf bert

Kluk. Żw. 2, 256. Makolągwa gwiżdże. Danial. J 3 b. SJłagelit. MAKULATURA, y, z’., plama w sukni, ein giert MĄKOLIUS żartem, kamień młyński, co mąkę robi. Dwór.    tnt Sîletbe. Wywabić makulaturę z    materyi. Tr. —    g.    ty-

J. 3, im ©cfjerje: ber 9J?ublfłetn. (Ross. MyKOcfeif ‘mąkosiej,    pogr. Nieczystość między literami,    ber ©picP, ber

przesiewacz mąki, ber 9)?el)lftel>er.).    jroifdjett ben Sudifłaben. Tr. — §. Papier drukowany nie-

MAKOWICA, y, z., MAKOW1CZKA, i, z., demin., Boh. ma-    potrzebny, 9Muiatur, papier junt (Eiitroirteltt.    W makula-

kowice; Ross. MQKOBHua główka makowa, ein SDiOlwfopf.    turę co uwinąć. Tr. ‘MAKULEUSZ, a, w.,    niechluj, nie-

—    §. Makowica, Eccl. 0K(uYwi;nuuc; słupów sznicerskich czystych obyczajów człowiek, ein fdjmnisiger SJïenfd). — gr

nadgłówek, kapitela. Włod., baö Kapitel einer Säule. (Ross. Dyachel, dyabeł, ber Z.... Pijaków sobie nacechuje, al-Manyina, Manymna wyższa część głowy, korona). Słupy    bo ich w błocie makuleusz kąpie.    Gil. Post. 430.

te mają makowice złote. 4 Leop. Exod. 26, 52. (wierzchy.    MAKUTRA, y, z'., donica na Ukrainie,    do tarcia maku.    Ryd.,

3 Leop.). Świątynią Jowisza jaspisowe kolumny o srebrnych makowicach we dwa okrążały rzędy. Tr. Tel. 473.

—    Gałka na wieży kościelnej, ber îfyurtnfnopf, SîtttUlf auf einem $ir$tl;urme. Tamże już ujrzysz nad górami szpice,

Z wysokich wież złote makowice. Klon. Fl. F. 3. MA-KOW1CZY, ob. Makowy. MAKOWINY, in, plur., łodygi MAKSYMA, y, z., [zasada. 7] bie SDZadme. Miał to u siebie

za największą maksymę, chociaż z uszczerbkiem zdrowia MAKÓWKA, i, z., własnego, ratować bliźniego. Sk. Zyw. 2, 44.

MAKSYMILIANISTÓW nazwano tych, którzy Auslryakom sprzyjali, i arcyksiążęcia Maksymiliana obrali królem przeciwko Zygmuntowi 111. Nar. Chodk. 4, 45. Maksymiliani-stowie, kiedy do Wiślice się zebrali, co tam był za rząd i ostrożność, bo tam wszystko panowie byli, wszyscy roz-kazowali, a żaden nie słuchał, boję się, że ten Maksy-by naplwał. Rys. Ad. 44, (urody dość, rozumu ni kąska). milian królem nie będzie. Falib. A 3.

—    §. Makówki abo kapitele na słupach. 4 Leop. Jer. 52, z MAŁA, ob. Mało.

24, ob. Makowica. MAKOWY, a, e, od maku, SJłoljn » ; MALACH1ASZ, a, m., SJîaladjta ; ostatni z proroków. Zal. Boh. makowy; Carn. makov; Ross. mbkobbih , MaKOBHtiH. Test. 524.

Sok makowy, opium. Krumł. Cliym. 440. ‘Makowiczy sok. MALACHIT, u, m., z Greek., kamień ślazo\vy, ber 2D?fllad){t, Śleszk. Ped. 44 6, (cf. rnasłok). Po tej pracy wyśpicie się, jak    ^appelfteill, nieprzeźroczysty, ma kolor liścia topolowego

po makowej polewce. Haur. Ek. 4 4 7. Główek makowych    abo ślazowego; liczą go miedzy kruszce miedziane. Klup.

namocz w wodzie. Sienn. 552. Makowe pole, (Carn. ma-    Kop. 2, 63.

kovje; Vind. makouje). Makowy placek Ross. MaKOBHHicE, MALACYA, yi, z., z Łac., cisza morska, bezwietrze, Sötnb* MaKOBHimeKi». Makowe ziarno ; Prov. Croat. Uchinilsze ku-    fülle. Na ów czas najgorzej się dzieje z okrętem, gdy

liko makovo zerno; Rag. uciniose koliko makkovo żarno,    wiatru niemasz, i malacya panuje. Xiądz. 484. — fig.

Leżeć w gnuśności nieprzeszkodzonćj, nie jest spokoj-ność, ale malacya. Pilch. Sen. list. 2, 428; cf. liai, ma-lattia « choroba.

makowe. Dudz. 44, fDîoljnftengel. Chmieliny i makowiny spalić trzeba na popioł. Zaw. Gos.

Roli. makowice, makowićka; Ross. MaKOBKa; gałuszka makowa, baô $Dîof;ufôpfd)eH. W wschodnich krajach z makówek zielonych wzdłuż naciętych płynie sok obfity, pod nazwiskiem opium znajomy. Jundz. 284., Sorab. 4. ma-koycżna yuschka. Główka jak makówka, a rozumu pusto. Cn. Ad. 248 abo: Główka by makówka, a rozumu

humiliavit se cum maxima demissione.

MAKRELA, i, z., scomber, scombrus Linii., ryba morska, podobna do śledzia. Kluk. Zw. 3, 444. bie SDîafrele, ettt ©eeftfcft; Ross. siaKpeJt.

‘MAKSZTA, źle zamiast maszt. Dudz. 29.

w., Boh. makowec, kuch, wytłoczyny z maku, gdy się bije olej. Wiod., wytłoczone makowiny. Dudz. 44, ûlrêgeptePte SDîafinftengoI. — §. Wytłoczyny którejkolwiek rośliny, z której olej wybito, fiemfudicn. Makuchy po wybiciu oleju, dają się świniom, krowom, rozmoczone W pomyjach. Kluk. Rosi, 3, 526. Makuchy, owe u olejarzów

MAKUCH, a

ein SDîoIntnapf, etn 2lfd) gum SDîopuretDen. MAKUTEREK, rka, m., zdrobn. — g. Nakrywka , bte ©tltrje. Garki, w których w hucie śkło dostyga, żeby dobrze z wierzchu były nakryte makuterkami. Torz. 457. Garnek nakryć maku-terkiem, żeby się śkło nagle nie ochłodziło, ib. 460.

MALARCZYK, a

m., czeladnik malarski, eilt 30îat>Ierï>urfdbe. MALARKA, i, z., bte SJîafilerinn, Roh. maljrka, która maluje. MALARNIA, i, z., izba malarska, warsztat malarski, bte ü)ial)ïerfhtbe, bie 93îal?leracabemic. Cn. Th. Maiarnia obrazów śś. Ross. iiKOHOimcHaa. MALARSKI, a, ie, Roh. maljrsky; Sorab. 4. molerski ; Croat. kipopiszni, obrazo-delni, szlikovni, malarszki; Rag. slikovni, pijsacni; Hung. kepiroi ; Ross. jKHBonucHUH ; Eccl. SKiiKomiaTe.um ; od

M A L A R S T W O - M A Ł D R.

MAŁDRZYK - MALEŃKI.

29

malarzów, czyli malarstwa, SDîdjler*, maljlertfd). Malarskie    zboża abo    dwanaście ćwiertni. Syr. 945, Vind. fhtiro-

srebro, z/oto, metal, są to listki czworoboczne cieniu-    birling. —    g. Transi.    Gdy Podwojski sędziemu winę

chne, malarzom do posrebrzenia i wyzłacania potrzebne, przepadnie, w tym iżby mu do sądu zamieszkał, tedy w książeczkach papierowych układane. Zowie się też tak ma być karan małdrem królewskim , który jest trzydzie-inna materya, która raczej jest farbą, do złota lub sre-    ści i dwie    pladze albo    uderzenie wirgą dębu zielonego,

bra podobną. Kluk. Kop. 2, 529. Pędzel malarski Vind.    któraby na    dwa łokcia    długa była. Szczerb. Sax. 303,

obrasodelnu pere, mavarska fhetiza. — §. Malarski, ma-    mtb brftyßig ©totffjiebe.— §. 2) Małdry, MAŁDRATY,

łowny, do malowania , wart malowania, mogący być odmalowanym , ntafylerifcfy ; Eccl. oópa3yeMoe, wro H3o6pa-3htł, Hanepian», npeACTaBHTb bï jKiiBOimcHoarb H3o6pa-atemn mojkho, ttiafylerifd;. MALARSTWO, a, n., Boh. ma-ljrstwj ; Vind. obrasenje, obrastvu; Croat. kipopiszanye, szlikovanye, obrazenye, kipopiszichtvo, szlikotvorsztvo, obraznichtvo , malaria, malarsztvo ; Bag. slikkotvorstvo ;

Ross. *HBonHCb; Eccl. ciimoiiHcanie, hkohoohctbo; kunszt malarski, bte ÜDîa^Iere^, SDîa^Ierfttnft. — ßg. Słońce malarstwem promieni swoich wydoskonaliło ten niewymowny horyzontu widok. Zab. 13, 123. — Malarstwo z ogniem, Czark. Pr. 1, 317.

» szmelcarstwo. Cn. Th., bte ©djmelitM^lerety, ©^meljfunjî, MAŁDRZYK, MADRZYK, MĘDRZYK, MONDRZYK, a, ©tttßillirfunft. MALARZ, a, w., cf. ‘malusz, Boh. maljr;

Sorab. 1. moler, piszanicżer ; Sorab. 2. mohlar; Vind. malâr, mavar, mauar, obrasar, obrasnik, podobuvauz;

Croat. mälar, obraznik, szlikovalacz, kipopiszecz; Dal. szlikovacz; Rag. slikovalaz, pîsaz, (cf. obraz, cf. lice, cf. kibić, cf. pisać); Bosn. ispisalaç, pengatur ; Slav. penga-tur; Ross. JKHBoriHceut, ctHonncem, HKOHOnncewL; Eccl.

<fkiiBOntiChi|k, JKHBOimcaTejb, cf. Graec. ÇcoyQucpoç ; Ross. o6pa3on«caTeib, neAOBtKOiniceu^ ; ber 50îa^ler. Malarz musi malować takie, jakie są twarze. Kras. W. 53. Nie zacność osoby malowanej zaleca malarza, ale żywość wyrazu. Zab.

12, 257. Dudz. Bóg człeka z prochu stworzył, toż czynią malarze, Gdy z startej na proch farby ludzkie tworzą twarze. Min. Ryt. 3, 346. Malarz dobry napisu nie kładzie, zły musi. Cn. Ad. 468. hic canis, iste lepus; (cf. dobre się samo zaleca; dobremu piwu nie potrzeba wiechy). — Pamięć jest malarzem, rozum tablicą, na której maluje; zmysły są pędzlami, któremi maluje, inaczej maluje widzeniem, inaczćj słyszeniem, wedle różności zmy- o słów różne bywają obrazki ; farby, z których maluje , są myśli, już jaśniejsze, już ciemniejsze. Bals. Niedz. 1, 271.

Piękny malarz, co ukradł, to mówi, że znalazł. Wol., cf. barwić. MALBRET, u, m., MALBRECIK, a, m., zdrobn., z Niem. b(l3 üDïafylbret, tablica ukośna, do zawieszenia obrazu przy robocie. Vog.

MALBORK, MALBURK, MALBORG, a, m., znaczne miasto Pruss zachodnich. Dykt. Geogr. 2, 115, btc ©tflbt tariert* bürg. MALBURCZYK, a, m, ein SJîartenburgcr. MALBORKI, a, ie, twn SOîartenburg. Ekonomia Malborska należała do króla. Dykc. Geogr. 2, U 5.

MAŁDR, u, m., g. 1) Lat. mcd. maldra , maldarium, baö SOînlter, ein ©etreibrntaß, dwie ćwiertni. Cn. Th. medimnos Cracovienses 56 capiens. ib. Modius, miara Żytna, korzec, ćwiertnia albo też małdr. Mącz. Maldrurn, maldrus , maltra, maltrum, była miara Niemiecka, na od jedynastego wieku. Była dwojaka, jedna zwykła, i ta większa, miewała sztorna. Czack. Pr. 1,

ber 8ru$tie{/ente, ^ornerjetyente, ©aifje^ente, ©tfeffeljeÿentf. Na Rusi małdraty są osepy, które miejsce wytycznych dziesięcin zastępują. Ostr. Pr. Cyw. 1, 501. Z gruntów tych, z których dziesięcina idzie, małdraty iść nie mają. Skrzet. Pr. Pol. 2, 32, not. «małdrat znaczy dwie ćwier-tnie, to jest jak cztery korce miary dzisiejszej. » Po dziesięć groszy poboru płacić mają , bądź gdzie są snopowy dziesięciny, abo meszne , spy abo małdry. Vol. Leg. 2, 662. Zamiast dziesięcin w snopie, zaczęto się godzić na pewną wielość zboża, i te osypy nazwano małdratami.

m.,

mensura

zna-

Ol O

korce; druga mniejsza kia— N. Pam. 12, .347. Małdr

Boh. maldrićek, maudrjk; caseolus pinguis planus, ein jïû* d)er, fetter, Heiner ft'ctfe. Cn. Th., ser z słodkiego mléka. Dudz. 44, ein 5vä3d)en ütm füßer    Po półkach pełno

mądrzyków⁷. Dzwon. B. 4. Za ser wielki weglasty dwa grosze, za mały okrągły ser abo małdrzyk, ośm pieniędzy. Stat. Lit. 395. Jam małdrzyk tobie i pirogi, I co najsłodszej zebrawszy śmiotany, W spore pod wieczór nalała trzynogi. Tward. Daf. 44. ‘Mąłdrzyki abo krajanki wycisłe, po lesicy rozłożyć. Cresc. 560. Olenderskie-go i swojskiego sera i mądrzyków, aby mole nie jadły, w chmiel włożyć. Haur. Ek. 178. Weźmij miarę mąki i dziesięć małdrzyków. Leop. 1 Reg. 17, 18. (dziesięcioro chleba. Bibl. Gd.) placków , mnbe Sßläßdjen. *Mondrzy-ki robią z słodkiego mleka, z podpuszczką czyli animel-ka, które wyciśnięte w talerki układaja, i w maśle obsmażają. Wiel. Kuch. 417. MAŁDRZYKOWATY, a, e, na kształt małdrzyków płaskookrągły, flacfynmb. Rzepa małdrzykowata. Sienn. Wyki.

MALE, ob. Mało. MALEC, lca, m., mały człeczek, Ross. MaamiiKs, Maibnyra, MajbnmiiKa, ein kleiner, Heiner SOîenfcfL Pomnę, będąc malcem, Jednego; wszędzie go też wytykano palcem. Teat. 45. c, 4.

MALEC, ał, eje, neutr. niedok., zmaleć dok., małym czyli mniejszym się staw-ać, Hein werben, Heiner werben; Boh. malit se; Bosn. malaklati, omalaklati, pomankati ; Ross. Maitib, OMa^tTb, noMa.itïb, CMaitTb. Ciało rozrzedzone stygnąc maleje, i staje się tak wielkie, jakie było przed-tym. Os. Bud. 66. Zda się, iż wszystek niszczeję, usta-wam z lekka i maleję. Dar. Lot. 1. Uważaj, jak cerkiew' zmalała pod patryarchami. Smotr. Apol. 102. Chęć sławy ojcze, już we mnie maleje. Zabi. Tel. 162. — Arilh. Szeregi nazywają się malejącemi, jeżeli w tym szeregu, terminy tym się bardziej mniejszeją, im są odleglejsze. Śniad. Alg. 1, 108. Ciąg malejący, przeciwny rosnącemu, coraz mniejsze ma wyrazy. Alg. Nar. 275. MALÈM, ob. Mało. MALEŃKI, MALĘKI, a, ie, MALEŃKO adverb , maciupci, maciupeńki, ob. Maluchny i t. d., winjig Hein, ganj Hein, intensiv, adj. mały, Boh. malićky,.

30

MALEŃKOŚĆ - MALINA.

MALINY-MAŁO.

czasem i smrodynia. Dwór. F. 2. Dziewczyna jak malina, Waść też nie ułomek, W swoim czasie rozumiem będzie i potomek. Zabi. Zbb. 84. Chłopiec świeży jak malina. Teat. 40, 34. MALINY plur., krzak malinowy, Boh. malinowy krićek; Rag. kùpjeniscte; Ross. MajiHH-hmcb; rubus idaeus, ber £tm&eerftraucb ; mała krzewinka z rószczek zielonych, drdzenistych, kolczykami osadzonych , kwiat różyczkowy. Owoc z jagódek czerwonych w gronko skupiony, słodkowinny z zapachem , zdrowy i przyjemny. Kluk. Roił. 2, 60. Maliny czerwone z lasów przesadzone dobre ; lepsze są białożółtawe ogrodowe. Kluk. Rośl. 4, 452. Malina Szwedzka, rubus arcticus. Kluk. Dykc. 3, 34. Ross. KHawemma, KyMaimxa , Kyiwa-HHKa, bte norbtfdfe Himbeere. Malina porzeczkoliśeia, rubus chemaemorus. Jundz. 274. Ross. Mopomna. MALINNIK, u, m., malinowy trunek, ber $lmbeernmn; Ross. MaiH-HOBKa, KHHJKeHHUHHKTł. Z jagód malinowych na Rusi robią sławne malinniki, trunek bardzo przyjemny i zdrowy. Ład. H. N. 401. Wypotrzebuje się nie mało malin na trunek malinnikiem zwany. Kluk. Rośl. 2, 60. Xiadz. 77. Od baryły malinniku 6 groszy. Vol. Leg. 2, 666. MALINOWY, a, e, od malin, ^untlicer * ; Ross. Ma-ihhobhh; malinowy krzak, ob. Maliny; malinowy trunek, ob. Malinnik. Octy malinowe z zapachu i koloru są od wszystkich ulubione. Ład. H. N. 101.

‘MALKA, i, i, mąka, (Etym. mleć, cf. miałki), ba3 SDłehl. Dla człowieka potrzeba zboże mleć, malkę chędożyć, ciasto uczynić, chlćb piec. Petr. Ek. 47.

malićko; Bosn. pomagni ; Ross. MaaeHbKiii, MaieHeKi, iia-lexoHbKifi, MajexoHeKt. Mam do Wc Pana maleńką prośbę. Teat. 7, 52. Żyłam bez matki maleńką dziewczyną. Chrośc. Ow. 408. Bądźmy pokorni i w duchu malę-cy, Duma nas o nieszczęścia przywodzi najwięcej. Zabi.

Zbb. 95. Maleńki, f, Maleńka subst., n. p. Jak ona ładna! Pójdź do mnie maleńka! kogo szukasz? Teat. 38,

45. kleine! fonttn I)er ju nttr! — §. Po maleńku, powo-luteńku, gani flflmafyltdj, gernadj. Z maleńka, z młodu, z dzieciństwa, oott Sîletlt auf. Umyślnie z maleńka chowają ten ptaków rodzaj w domu. Chmiel. 4, 607. MA-LEŃKOSĆ, ści, i., Boh. malićkost, znaczna małość, dro-bność, bic ÎBtnjtgfett. MALEŃSTWO, a, n., małość, bte Jłlein&ełt. Dzieci z maleństwa wprawiać w dobrą wymowę. Klecz. Zdań. 78, t)on îîlettt auf, tum ber frühen 3u« geitb an. — §. Maleństwo * maleńka rzecz, mało bardzo znacząca, wielka fraszka, bzdura, eine grojk ^letntgfett.

Takie maleństwo, a tyle o to harmideru ; Vind. malu-vriedstvu. MALESZKA, i, z., tak po wiejsku zowią lilia polna abo leśną. Lek. Kon. C, bte ftelbltlte.

MAŁGORZATA, y, i., MAŁGORZATKA, i, z., et MAŁGOSIA, i, £., dem., SDîargaretfye; §. a) imię białogłowskie ,

Greta, Boh. Marketa, Marketka; Sorab. _2. Greta, Grëtka,

Grejtka, Grëtzizka ; Sorab. 4. Marscha; Ross. Maprapma.

Brzemienne za patronkę mają ś. Małgorzatę. Farn. pr.

Dziesięcina wszelakiego zboża płacona być ma w dzień ś.

vafhia, malvafir, malvafier; Carn. fermashya; Croat. malàsia, malvasia; Hang. malosa; Rag. mavasia; Bosn. malvasia , mavasia; liai, malvagià; 9îtebcrf. SMittafter, üDîaïmefter, Angl, malmsey); wino z pod miasta Napoli di Malvasia w Morei; podobne też wino z wyspy Kandyi, ber SDîal* tfafter. Wina Kreleńskie rozkoszne, które u nas zowią małmazyą od góry Małma. Gwagn. C^' Vinum Graecum, vinum Malvattcum. Sleszk. Ped. 416. Przypuścił okręt do Krety Dla Małmazyi. Klon. Fl. C 2. Przyprawa pewna, czyniącą wino małmazya. Sleszk. Ped. 385. MAŁ-MAZYOWY, MAŁWAZYOW Y/a, e, MAŁWAZYJSKI, MAŁ-WASKI, a, ie, SDîafaaftfd). Małmazyi we Lwowie zawsze wielki dostatek bywał, a skład małmazyowy nigdzie indziej miał być jak we Lwowie. Vol. Leg. 3, 20. Mał-wazyjskiego pełne napoju piwnice. Jak. Baj. 79. Wino Małwaskie. Krup. 5, 106.

MAŁO, a, n., subst. et adverb. * trocha, niewiele, Boh. mało; Slov. mńlo ; Sorab. 2. mało, malko ; Sorab. 1. mah-wko; Carn. malu; Vind. mało, pizhlo; Croat. mało ; Rag., Slav.. Bosn. maiło; Ross. et Eccl. Maio, HeMHOuiKo ; §. 4) Substantive Mało, ein SBentg, ein 2Benige$, ba§ Sßentge. W nadziei wiela, mała nie opuszczaj. Rys. Ad. 73. Mało się nie sprzykrzy. Cn. Ad. 475, (cf. mało jedz, nie przeje się). Kto wierny jest na małe, i w więtszym wierny jest. Leop. Luc. 46, 40. Rozgniewany, gdy karze, nie zachowa tej mierności, która jest między tro-chą a małem. Glicz. Wych. C. 3 b. Cielesne ćwiczenie k małuć jest pożyteczne. 4 Leip. 1 Tym. 4, 8. Mało

Małgorzaty. Sax. 56. Rosła tam i macierzanka W święto Małgosi do wianka. Jak. Baj. 249.— §. b) Małgorzatki, gatunek gruszek. Ład. //. N. 46, SOîargaret^enDtriten ; Boh. MAŁMAZYA, MAŁWAZYA, yi, z., (Boh. malwazÿ; Vind. mal-marketka. Gruszki, które Tnargorzatkami zowią, w li-pou się dostawają. Cresc. 386.

MALIĆ cz. niedok., zmalić, umalić dok., małym uczynić, cf. mniejszyć, fletu ntadfen; Boh. maliti ; Ross. MajHTb, oó-Ma^HTb, yMajiHTb, yMa^aTb. Miłość ku drugim człowiek w sobie mnożyć i więtszyć, malić i mniejszyć może , a w bogu równa k wszystkim miłość poruszona być nie może. Smolr. Ek. 30. Sposób dawania odbiera darowi szacunek, i wdzięczność albo niszczy, albo przynajmniej mali w odbierającego umyśle. Mon. 73, 396. cf. neutr. maleć.

MALIGNA, y, i., gorączka zjadliwa. Dykę. Med. 3, 659, baô b^tQe 3*tcDer; Boh. hlawnice, hlawnicka; Croat. ognye-nicza ; Slav. ogan, vntra ; Ross. ropauna ; Eccl. rHoeuima.

Gorączka maligna, pochodzi z krwi gęstej zapalonej, z rany jakiej.... Haur. Sk. 446. — melon. Durnowatość czyli waryacyą w pałających gorączkach bywającą, maligną zowią. Perz. Lek. 493, ba3 ^autafirett tn ber gteber* lufce. Coż to jest? Wc Pani jak w malignie gadasz?

Teat 30. c, 42.

MALINA, y, z., MALINKA, MAL1NECZKA, i, z., dem., Boh. malina; Carn. méline, malenzi, (« a subst. malen * młyn, quia dentibus, ut grana frumenti in molcndino molunturt P. Marc. a S. Ant.); Vind. malinje, (Vind. malinę morum, malinca morus); Sorab. 2. malina; Croat. kupina, kupi-nachya; Rag. kùpjena, kupjèniza, (maghigna unedo);

(Bosn. malina paliurus; paucitas) ; Ross. MaaHHa ; s jagoda malinowa, bte Himbeere. Nie każda jagoda malina, Bywa

Mało na tym mając, że jednego drugiego brata zabić kazał. Stryjk. 153. —

sto

wszys-razy » nieczęsto, rzadko. Cn. Th.,    feiten einmal, mało    kiedy,    Eccl.

Majom», HeMHoronpanio. — Mało co « cokolwiek tylko, nur etma3 wenige^, nur wenig. Wszystkie moje starania i za-biegi, abo mało co, abo żadnego skutku nie przynoszą. Kras. Pod. 2, 33. — §. 5) Mało, elliptice. Mato tobie na tym. Cn. Ad. 475. scilicet zależy • tobie to wszystko za jedno, ti Hegt bir wenig baran. Oni o to nie dbają; tobie na tym mało. Paszk. Dz. 58. Mało o słowa (scil. idzie), kiedy w rzeczy    zgoda. Kłok.    Turk. 85, in    verbis

sirnus faciles, ei liegt    wenig an ben    Söorten.    — §.    6) 0

male, niedostatecznie,    mit wenigen,    bürftig,    wenig.    Kar-

mo—

ma-

ma-

do mała uczyni wiele. Cn. Ad. 472, (cf. mało a często stoi za wiele; cf. nitkę do nitki). Człowiek gospodarny zbiera mało do wielkiego, trochę do więtszego, aż się zapomoże. Glicz. Wych. M 8 b. Kto na małe przestaje, ten błogosławiony. Lib. Hor, 103. Takci Panu mała bronić, jako wiela. Biai. Post. 241. — £. 2) partitive Mało czego, subst. et adverb., (cf. mniej compar.), cm SBentgeê, ober wenig »on etwas. Patrzcie jak mało prochu z Alcyda mężnego, W tak małe wielki olbrzym zmieścił się naczynie. Bardz. Trag. 521. Kto czego mało ma, oszczędza. Cn. Ad. 374. Odważa się na pracy wiele , a zysku mało. Lach. Kaz. 1, 40. Rzecz ta mogła się przedać za niemało. (ellipt. scil. pieniędzy). 1 Leop. Math. 26,9. — §. 3 ) sine Genitivo. Mało, wenig. Wszystko ma każdy, gdy żąda mało. Teal. 52, 64. Nigdy nie jest mało, gdy jest dosyć; a nigdy wiele nie jest, gdy do^yć nie jest. Pilch. Sen. list. 4, 143. Mało mówi, ale siła czyni. Cn. Ad. 474, (lepsza ręka, niż język). Mało jada, wiatrem syt, manną bożą żyw, nie wiedzieć co jada. ib. ÂrT3. Mało za wiele przyjmij. Cn. Ad. 473. Mało dać wstyd, wiele żal. Rys. Ad. 82. Bę-dzieszli miał wiele, hojnie dawraj; jeśli mało będziesz miał, też mało z chucią udzielaj. 1. Leop. Tob. 4, 8. Lepiej mało a dobrze, niż wiele a źle. Cn. Ad. 439. Mało mówmy, czyńmy wiele. Gaz. Nar. 2, 242. Proś mało, weźmiesz wiele, Chcesz wołu, proś o cielę. Min. Ryt. 3, 355. Mało na czym mieć * nie uspokojać się tym, nie za dosyć mieć tego, nie przestawać na tym, ntćfft genug barem ftaben, bamit nidjt jufrteDcn fet)«. Żołnierz mało na tym mając, iż tam, którędy idzie, podejmowany bywa, zasyła jeszcze w stronę, stacye dawać kazać. Vol. Leg. 3, 582. sprzątnął,

Mało o czym sądzić • niewysoko, ntebrig »Olt ctroaâ ur< feilen. Choć i po twoim najlepszym dziele, zawsze o sobie sądź mało. Karp. 2, 101. — §. 4) Mało cum ad-ject., adverbiis etc., wenig. Zdrożny a Rzpltćj mało sposobny mieszczanin, któryby się tym nie kontentował, co drugim dano. Warg, Wal. 122. O tym tu mało dalej powiadać będziemy. Rej. Ap. 4. Zobacz co apostoł mało niżej mówi. W. Post. W. 429. — Juzem ci to_ mało razy powiedział. Teat. 35. b, 96, najmniej sto razy, więcej jak sto r. — §. Mało kto « rzadko który, feiten einmal jemanb, feiten einer. Morałów mało kto czytać lubi. Teat. 24, 59. Czart. Na górę mało wstępną, tkich poprowadzi. Stryjk. Turk. L 3. Mało miono mię coś bardzo o male. Jabt. Ez. 33. Kiedy nety u chudszych o małe będzie, u bogaczów pełne skrzynie stoją. Sum. Um. A 3. Ze ckliwym idą oporem te czasy, w których ma zażyć pociech nie o male. Mon.. 75, 690, obficie, hojnie. — §. 7) W małe « skracając skróciwszy, ‘skrócenie, w krótkości; Ross. BMaj-fe, tm Jlleinen, jufammen gebrängt. Najbliższa związku między krwią powinowatemi, bo od onćj niezmierzonej spólno-ści narodu ludzkiego już się w małe zamyka. Budn. Cyc. 29. — §. 8) Malern, instrum. adverbialiter, Boh. malem, bezmśla ; Sorab. 1. nimahle, zkoroż ; Slov. mało chibl; Vtnd. skori, malu da ne, kopreze; Ross. et Eccl. Majo ne, BMaifc, e4Ba, nyTL, nyTb nyrb ; bez mała, mało nie, o mało co nie, mało brakło » ledwie nie, o włos, o trochę, o krsztynę, niemal, prawie, faft, besjnalfe, eS fefllt wenig. Facile primus, malem pierwszy. Mącz. Fermey malem, 'jakmiers. Mącz. Wyszli Israelici malem jako po sześć kroć sto tysięcy mężów. Leop. Exod. 12,37, (około sześć. Bibl. Gd.). Malem wszyscy na zatracenie idą. Leop. 4 Ezdr. 10, 10. (mało nie wszyscy idą na zginie-nie.... Bibl. Gd.). Przymuszon był od biskupów lem wszystkich, którzy tam byli. 1 Leop. pr. Hier. Dobra ‘powieść o nich malem wszędy się rozchodziła, ib. 3 Macch. 3. Było malem o szóstej godzinie, ib. Luc.

23,    44. (prawie. 5 Leop.). Była godzina malem szósta. ib. Joan. 4, 6. My chrześcianie, coby był ołtarz, malem nie wiemy; propemodum. Zygr. Pap. 190. Połowcy zebrawszy wojsko potajemnie , bez mała Kijowa nie ubiegli. Stryjk. 173. To usłyszawszy rzekł, ja bez mała nie zażyję tego fortelu. Lub. Roz. 325, t. j. ja może zażyję, podobno, id) werbe öieUeidjt. Więcej bez ‘mal, (bez ła ) wygranych rachuje, niż klęsk. Leszcz. Class. 24. Herb Kotfic z Niemiec do nas przyniesion, mało nie tegoż czasu, kiedy i Radzie. Biel. 177. Ledwieś się umknął, małoś nie był w saku. Cn. Ad. 430. Z śmiechu mało się nie pukł. Jabl. Ez. 51. Kto chciwości ma na wodzy, a udaje się rozumnie, u mnie jest mało nie aniołem. Gorn. Dw. 406. Zaciąć koniowi żyłę, i dać krwi ciec, aż mało nie do odmienia. Cresc. 533. Jeślibyś mógł bez tego się obejść, tedyćby mało nie lepiej. Rej. Zw. 38 b. Mało nie jednaki blask od mosiądzu i od złota. ib. 19. Mało mię dyabli nie wzięli. Teat. 28,

24.    — §. 9) Z mała » z maleństwa, z młodu, »on $lein auf, »on Sngenb auf. — §. 10) Od wiela do mała »wszystko a wszystko, od początku do końca, aUeâ bt§ aufS ©ertugfłe, aHeê ol;ne 2lnêna|me. Umyślił wszech zniszczyć od mała do wiela. Groch. W. 303. Wszystko od wiela powiada do mała. Pot. Syl. 231. Wszystkie skarby Sycylii od wiela do mała widać tam było. Pot. Arg. 808, (cf. od małych do wielkich). — §. Po mału, ob. Mały.— §. 11) Mało, adverb. temporis, niedługo, krótko, wkrótce, nid)t lange, tm Sturjen, fürs ; [Garn. kmalu subito). Mało, a nie widzicie mnie , i zasię mało, a ujrzycie mię. Sekl. Joan. 46, not. «krótko temu, alić.« (mało, a nie ujrzycie mnie, i zasię mało , a ujrzycie mię. Budn. Joan. 16, 16. maluczko. Bibl. Gd.). Do trzeciego dnia tylko czekajcie; mało co ujrzycie chwałę pana waszego. Sk. Kaz.

220. Ale zkądby się rozpocząć miało, Powiem ci krótko, a ty słuchaj mało. P. Kchan. Jer. 28. ein tttentg, ntd)t lange. MAŁOBACZNY, a, e, nieuważny, lekkomyślny, unadjtfatn. Jćj cnoty dzielności w malobaczną nawet myśl najpotężnićj biły. Zab. 9, 179. MAŁOCENNY, a, e, ceny niewielkiej, »on geringem 2Bcrtl)c; Ross. meneriMbHbiii. MAŁOCHĘTNY, MAŁOCHUTNY, a, e, nie bardzo ochoczy, letni, obojętny, unluftig, fait, lau. Małochętni i nieuważni ludzie. Tr. Sam na ostatku kapłan z płaczu ma-łochutny, W jej wystawione piersi miecz wraził okrutny, invitus. Źebr. Ow. 330. ‘MAŁOCNOCKI, a, ie, nie bardzo cnotliwy, mettig tugenbljaft, freoclljaft. Na wstyd białogłowski rozpusta swawolna źołnierzów niektórych ma-łocnockich waży. Birk. Kaw. Malt. G 3. Małocnocoy jego synowie. Dwór. G. 2, (cf. cnotka). ‘MAŁOCZYNNOŚĆ, ści, ź.y n. p. Wykrot jeden wielmożności jest w niedostarczeniu, to jest, małoczynność, małość przystoj-ności. Petr. Et. 237, oppos. wielkoczynność. ‘MAŁO-DAWCA, y, w., n. p. Bóg nagradza każdemu według jego uczynności; małodawoy mało daje, a wielodawcy wiele dawa. Gil. Post. 280. * ‘MAŁODOBRSKI, n. p. *So-biedobrski, ‘Małodobrski. Cn. Ad. 302, (sobie nazbyt dobry, nikomu nie będzie szczodry). ‘MAŁODOBRY, ego, m., subst. » kat, ber genfer, §enfer3fncd)t. Tak mówi kat; a sędzia dekretem nakaże : Małodobry, skarż go tam, jako prawo każe. Klon. Wor. 40, not. «kata z starego zwyczaju zowią małodobrym. » MAŁODUSZNOŚĆ, ści, ź., brak duszy, brak energii, Seelenloftgfett, ©eelenfdjmadje; Ross. MaJ04ymie, caaóodymię , poÓKOdb, poóocTb. Podległych sobie, przez ostatnią małoduszność upomnieć lub ukarać nie śmieją, aż zażywszy dobrze z beczki lekarstwa na gniew i odwagę w tej mierze potrzebną. Mon. 73, 64. — Adj. ‘małoduszny Ross. MaJi04ymnbiH, caa6o4yuiHbiH, poÓKiił, poóoKb; małodusznym być, serce tracić, Mai04yuiHHqaib, Maa04yuiecTB0BaTb. MAŁO-GAŁĘŹNY, a, e, gałęzi małych, flehtafitg, Ross. sulio-BbTBGHHbiM. MAŁOGŁOWY, a, e, głowy małej, fletitfopftg, Eccl. Major^aBbiH, oppos. wielkogłowy, głowacz. MAŁO-GODNY, a, e, niewiele wart, meittg roertjj, Ross. iwa^o-ro4Hbiîi, niewiele zdatny; (Eccl. Maiuro4HUH = krótkotrwały). MAŁOGOSZCZ, szcza, m., miasto w Sandomirskim. Dykc. Geogr. 2, 417, eine Stabt tnt ©aitbomtrtfckn. (MAŁO GRANAT, u, m., albo pomagran, z Łac., jakoby ziarniste jabłko, granatowe, albowiem ziarnek abo jądrek pełne, zowią też malum Punicum; jedne są słodkiego, drugie kwaśnego smaku. Gresc. 423. W. Nam. 13, 24; Rag. scipak, ber ©ranatapfel. Malogranatów cztery sta. 3 Leop. 3 Reg. 7, 42. (ziarnistych jabłek. 1 Leon.). Ma-logranat, malogranatowe drzewo, ber ©ranatenbaum, ©ra* Itatapfelbaum. Drzewo malogranatowe jest bardzo zawiłe, sękowate, krzewiste. Cresc. 423. Leop. 1 Reg. 14, 2.). *MAŁOKRWI, ia, ie, niewiele krwi mający, ooit mentg Slute, Ross. MajOKpoBHtiH, MaioKpoBein» ; subst. MajOKpo-Bie, brak krwi, Blutmangel. MAŁOLETNOŚĆ, ści, z., brak zupełnych lat, bte 2tftnberjaf)rigfett ; Boh. nezletilost; Yind. nedolietnost, menjelietnost, menjestarost ; Ross. MaiOibTCTBO. Małoletność króla trwać tylko będzie do

18 lat zupełnych. Gaz. Nar. 1 , 182. MAŁOLETNY, a, e, MAŁOLETNI, ia, ie¹, lat doszłych jeszcze nie mający, mtnberjćtfjrtg ; Boh. nezletilÿ ; Vind. niedolieten, menjelie-ten , menjestar ; Ross. Majoitrabiił, najoibTeHB. Małoletni , którzy dwudziestego czwartego roku nie dorośli. Gal. Cyw. 1, 18. MAŁOLISTNY, a, e, liści niewielkich, flembldltertg, Boh. malolistnÿ. MAŁOLUDNY, a, e, nie bardzo ludny, ntcfjt üolfretd) ; Ross. Ma.i04t04HUH, Majoito-4Gh,b ; subst. MaJ04K)4ie, MamiKUCTBO brak ludności, SolWmangel. MAŁOMADRY, a, e, MAŁOMADR, nie bardzo mądry, głupawy, wenig fing, ntdjt red;t flug% *Mało-mądr k tejże cofnął się błędnicy, małe sanus. Zebr. Ow. 69. Z porady swoich małomądrych panów, Olbracht nie chciał wyjechać z Węgier. Biel. Św. 231 b. MAŁOMO-CNY, a, e, bezsilny, słaby, Ross. Ma.iOMomHLM, menig ftarf, subst. »iajiOMomie. MAŁOMOWNOŚĆ, ści, z., Ross. Ma-lopbnie; pauciloguium, krótkie słowa. Mącz. powściąganie języka. Cn. Th., fparfamcê 9?ebett. Małomowność, przy niej gruntowne myślenie, stanowi w Rzpltćj jedność wewnętrzną. Staś. Zamoj. 12. MAŁOMÓWNY, a, e, milczący, nie wiele słów mówiący. Mącz., powściągliwy w mowie. Cn. Th., Ross. ftiaaoptmiBfciH, fparfant tttt Uîebeit; Slov. malomlumné. Rześki Francuz, Anglik małomówny, Holender pełen ciała i złotem ładowny. Zab. 8, 83. MAŁOMYŚLNY, a, e, nie wiele się zastanawiający, ntdjt olei ttadjbeufcitb. Lud małomyślny, do żarnie-szań skory. Teat. 43. d, 32, Boh. małomyślny demisso animo ; subst. malomyslnost ; Slov. mâlomislni; Sorab. 1. malcżkomosznć pusillanimis ; Carn. malomislènost, ma-loserzhnost abjectio animi. — (‘MALON, ob. Melon). MAŁONOGI, a , ie, flehtfüßtg. Cn. Th., struthopus. MA-ŁONOSY, a, ie, nosa małego, flehutflftg, Rag. mallonossast. MAŁOOCZK1, MAŁOOKI, a, ie, małe oczka mający. Mącz. fletrtdltgtg. oczko. Cn. Th. ocella, Boh. widaurek ; Carn. malook ; Eccl. MajoonecHbw. MAŁOOK, a, m., Physeter microps, gatunek wielorybów, znajduje się na morzu północnym. Zool. 396, eine 2lrt SBaUftfdjL 'MAŁOPLE-MIENNY, a, e, niemnogiego plemienia, ntcftammretd), non trentgen (^Sölfer*) Stämmen; Ross. Ma-ioceMeiiHbiiŁ *MA-ŁOPŁODNY, a, e, nieoblicie płodzący, rccntg erjeugenb; Ross. Ma;iOM04HbiH ; subst. Majon404ie. ‘MAŁOPOLAK, MAŁOPOLANIN, MAŁOPOLAN, a, m„ z Małej Polski rodowity, ein Alehtpole, einer anś flieht * $olen. ‘Małopo-lak (Małopolanin) do Piotrkowa, a 'Wielgopolak do Lublina pociąganym być nie ma. Vol. Leg. 3, 932. *Mali Polacy, i 'Wielcy Polacy. Biel. 436. ‘Wielcv ‘Polanie. ib. 364. MAŁOPOLSKA, G. Małej Polski, flieht *$olen. Polska jest dwoją, jedna mała, druga wielka. Gwagn. 194. Małopolska, wielka prowineya królestwa Polskiego, która zawiera 11 województw, księstw 3 i 2 ziem osobnych. Właściwie zaś Małopolską zowie się Krakowskie, Sandomirskie i Lubelskie. Dykc. Geogr! 2, 117. MAŁOPOLSKI, a, ie, z Małej Polski, Alehtpolmfclj. Co Małopolskim kupcom spadnie z wąsa, tym się Poznani-kom kontentować przyjdzie. Gost. Gor. 88. ‘MAŁOPO-SIADŁY, a, e, Ross. MaionoMicTHŁiS, niewiele posiadający. MAŁOROSŁY, a, e, niewielkiego wzrostu, fleht ge«

MAŁOŚĆ-MALOWAĆ.

MALOWANIE - MALOWANY.

33

Maaociaie. MAŁOSŁONY

Ma.lOCJIOB-

czna

nam

main a-

roa^feu; Boss. Maiopocjuił. MAŁOŚĆ, ści, z., §. 1) miary niewielkość, cf. drobność, $letnl)ett, SDîûngel ber ©rö^e; Boh. malost; Slov. skrownost, chatrnost; Sorab.

i. mahwofcż, mahwkofcż ; Vind. malnost, malina, mai-henost; Croat. malócha; Dal., Bosn., Rag. malina; Ross. MaaocTL, Majni3iia ; Eccl. nanhCTKO. Małość, niskość, mały wzrost. Cn. Th. Małość duszy « słabość umysłu, Sîleitt* Çeit beê ©eifteê. Tak to rozsądek niepewny, i umysł do oszukania łatwy, w słabość i małość duszy ludzi zwykł wprawiać. Zab. 12, 153. — Znamy się od małości. Teat. 17. c, 36, od mała, z młodu, t>tm fletu auf. — §. Transi. Małość, małostka * mała rzecz, fraszka, drobiazg, eine Äleinigfett. Nie przystoi na zgromadzone stany zabierać sobie drogi czas takiemi małościami. Koli List. 2, 17. — §.2) Małość liczby, paucitas. Cn. Th., bte fôletttfyett ber Bflfl, geringe Slnja^l. — §. 3) transi. Słabość, niezdolność , ©djnwcfye, Ihtöennögen. Znam małość moje i niezdolność. Tr. MAŁOSERCY, a, e, tchórzliwy, furdjtfflttt, ïleinfyerjtg ; (Boh. malomyslnÿ, chaùlostiwÿ ; Vind. malo-ferzhen, flaboferzhen). O Sybaryci gnuśni małosercy. Kchow. 324 et 297. Brud. Ost. F. 3." Mon. 75, 595. Subst. Boh. chaulostiwost ; Vind. maloferzhnost, flabo-ferzhnost. MAŁOSILNY, a, e, — ie adverb., siły niewielkiej, tnm geringer Sraft, Ross. MajocmiŁHuS; subst.

a, e, nie bardzo słony, me* ttig gefallen, Ross. MaiocojibHbiH. MAŁOSŁOWNOŚĆ, ści, i., ob. Małomowmość, Eccl. Maiocaoßie; verb.

CTByio małosłownym jestem. MAŁOSOCZNY, a, e, niewiele soczysty, faftarm, Ross. MaaocomtbiM. MAŁOSPRA-WNY, a, e, niebardzo zręczny, wenig gefdjtdt. Niebezpie-jest małosprawnym białogłowom, nowo narodzonych dziatek dozór zlecać. Mon, 69, 809. MAŁOSTKA, i, z., maleństwo, drobnostka, mała rzecz, fraszka, bagatela , eine ^leiltigfett. Są małostki, które sprawują nie-spokojność życia. Xiadz. 42. MAŁOSZKODNY, a, e, niewiele szkodliwy, mentg fcfyabettb, Ross. MaiOBpeAHbiH. MAŁOTRWAŁY, a, e, krótko trwający, fnrj bauernb, Ross. MajOBpeMeHHUH , subst. MajOBpe»ieHHOCTb. ‘MAŁOUKINIA, i, m., mało uczony, , wenig gelehrt. Smolr. Apol. 49, cf. niedouk. MAŁOUWAZNY, a, e, lekki, małomyślny, leidjt« finnig, unbebactytfatn. Małouważni ludzie. Tr. MAŁOU-FNY, a, e, niemocno dufający, fletnglćinlug, fd)wad)gläubig. Jeśli trawę polną bóg tak przyodziewa , zali was nie daleko więcej? o małoufni! Sekl. Matth. 4. ‘MAŁOUMNY, a, e, niewiele rozumny, blobftmtig, Ross. MaaoyMHŁiM, subst. Ma^oyMie. MALOÜSTY, a, e, ust małych, non fleinent Slîunbe, Eccl. MaaoycTbift.

MALOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., zmalować, pomalować dok., farbami figury wyrażać, Boh. malowati; Sorab. 2. mohlo-wasch; Sorab. 1. molowacż, moluyu, piszanu; Carn. ma-lam; Vind. malat, mavati, obrasiti; Croat. malati, malam; Dal. pissati (cf. pisać, pisanka), szlikujem; Rag. slikovati, pîsati, upîsati ; Bosn. pengati, mastju pisati, slikovati, prilika ciniti; Ross. JKHBomicaTb ; Eccl. ctHHonHcaTH, cfen-Honnuiy; cf. Graec. ffxicoyçaçpéa); mahlen, in garben abbil» Den. Dobremu malarzowi milej jest rzeczywiście malować, niżeli że malował cudnie. Pilch. Sen. list. 57. Stan tak

Sfownih Lindego wyi. i. Tom III.

piękny, i tak ma dobrze pomierzony, Jaki tylko zmaluje malarz nauczony. P. Kchan. Orl. i, 171. Co za niewinność, gdyby pędzlem malował! Teat. 42. c, 41. Pamięć jest malarzem, rozum tablicą, na której maluje ; zmysły pędzlami, któremi maluje ; farby, z których maluje, są myśli, już jaśniejsze, już ciemniejsze. Bals. Niedz. 1, 271. Nie tak szpetny dyaboł, jak go malują. Birk. Ex. H. 3, (cf. straszniejszy dyabeł w farbach, niż w samej istocie). Ni lew tak srogi, jak go malują. Rys. Ad. 48. Nie maluj dyabła na ścienie, być się nie przyśnił ! Różnie dyabła malują, ob. Dyabeł.—Nie maluj sobie tak srogo kochania. Teat. 1. c, 40, (nie wystawiaj sobie, nie imaginuj sobie). — Recipr. Smutek się maluje na twarzy. Teat. 38, 212, (przebija się, odbija się, wyraża się, malfit ftd), brütft ftd) an3, wirb fennbar). — §. Malować, pomalować stół, laskę, farbować. Cn. Th., anftreńfyett, bemattfen. Czemu to panna urodziwa nie maluje twarzy? Bals. Św. 2, 585. — £. fig. Zdobić, przyozdabiać, pstrzyć, barwić, fd)tttü(fett, mahlen, gieren. Poschły zielone jodły, ani świecą góry, Ani cienia rzucają, nie malują pola Rozliczne kwiaty, ani zieleni się rola. Zab. 8, 305. Nar. Widzę obłoki wielkie pod nogami, Jako się tęcze malują farbami. P. Kchan. Jer. 366. MALOWANIE, ia, n., subst. verb., Vind. obra-senje, obrastvu, (cf. Vind. etc. malik idolurn, malikovanie idololatria) ; Carn. mai; Croat. kipopiszanye, szlikovanye, obrazenye, kipopiszichtvo, szlikotvorsztvo , obraznichtvo ; Ross. WHBonHcame ; Eccl. cinHOinicaHie ; §. a) actio, ba$ 9M>len. Uczy się malowania. Ld. Malowanie, pomalowanie, farbowanie, baö Sliifłretc^eit. Drzewo wyrobione na sprzęty, pokrywać się zwykło malowaniem. Jak. Art. 3, 174. Malowanie szmelcem » szmelcowanie, baS ©cbmeljmablett. — §• b) Opus pictum, ba3 ©entaffibe, (cf. obraz, malowidło). Malowanie prostakom stoi za czytanie. Cn. Ad. 476. Księgi prostaków, obrazy; (cf. 'pisać * malować). Pałac malowaniami ozdobny. N. Pam, 9, 261. Widziemy, jakie malowanie przed oczy niniejsze podobieństwo stawia. Sekl. 95. Wyprawdać malowanie * illuminować. Cn. Th., citt ©emćtylbe tönntiniren. MALOWANY, a, e, part. perf., farbami wyrażony, gemailt; Eccl. chHHOniicaHHbiH, inapoBHbift.

—    fig. Żal i cnota na twej malowane twarzy. Jabl. Tel. 28, (wyrażone, wydają się, odbijają się, dają się widzieć).

—    §. Malowany, pomalowany, farbą po wierzchu powleczony, bemalt, gemailt, angcftridjen. On z wierzchu malowaną twarz swą pokazuje, A wewnątrz śmierć kuje. Kulig. 243. Umalowany, upstrzony, ozdobiony farbami, mtt Farben gefdjnutcft, wie gemailt, bunt. Podobien gołębiowi, od którego szyje Malowanej, to złoty, to srebrny blask bije. Groch. VV. 603. Malowane ptastwa swój sen długi Kończyły jeszcze i odpoczywały. P. Kchan. Jer. 279. Powietrzne ptastwo malowane. Otw. Wirg. 430. Łąki lowane. Brud. Ost. A 3. Nad to nie może być nic lowańszego, piękniejszego, quo nihil polest esse pictius. Macz. — §. Transi, fig. Nieistotny, nieprawdziwy, pozorny, powierzchowny, nierzeczywisty, nur gema&It, nidjt in bet £^>at gegrünbet, nichts bebeutenb, bloß fdjetnbar. Senatorowie by nie byli malowanemi panami, a tylko dla ozdoby majestatu, jako Moskiewski kniaź ma wielką radę. Gorn.

34

MAŁOWATY - MALOWNIA.

MALOWNIK - MALTAŃSKI.

Dw. 372. Malowana jego mężność, nauka, cnota, go- MALOWNIK ziele, ob. Miłek.

na boga dbający, wenig tugenbfmft, nid)t fel;r fromm. Brud. Ost. E b.

dność. Cn. Ad. 475. Chrześcianie malowani. Hrbst. Nauk. MAŁOWODNY, a, e, nie obfitujący w wodę, wafferawt, Ross. A 5, (na pozor, obłudni). Mówię o jedności doskonałej, Maji0B04HbiH. MAŁOZBOŹNY, a, e, małocnocki, nie wiele nie malowanej i powierzchownej. Sak. Persp. pr. A A b.

Nie malowany mu ja. Cn. Ad. 613, (t. j. nie dam sobie grać na gębie). Stefan nie chciał być królem malowa- MAŁPA, y, z’., (cf. Germ. IDîaulrtffe); Sorab. 2. nalpa, naw-nym, Ale rzeźwym , łaskawym i ojcowskim panem. Petr. pa; Boh. opićak, opice; Slov. opica; Sorab. 1. wopicza, Bor. 2, M 3 b. Weresz. Reg. 137. Malowanym i tytular-    wopiza ; Cum. afèna, affinià , vôpèza , mürkouza,    mirku-

nym królem. Lub. Roz. 210. Z nas malowani dziś tylko    vza ; Vind. mörkouza, merkouza, affinia;    Croat.    opicza,

rycerze, Szabla we złocie, koło serca pierze. Nar. Dz.    munna, mojemun, mojemucza; Dal. muna;    Rung.    majom;

4, 144. Jam tu hetmanem, ja tu sam chcę rządzić, Ma-    Slav. rnajmun; Rag. munna, mojemuccja;    Rosn.    munna,

lowanym być nie chcę na urzędzie. P. Kchan. Jer. 116.    majmuccja; Ross. oóe3bHHa, oóe3bHHKa, iui^hkü ,* §. a)

Rządy państwa Mieczysław puścił swojej żonie, Sam tyjko    ber 3lffe. ‘Opicę dziś małpą zowią. Enz. Jez. X 8 b. Zwie-

malowanym był królem w koronie. Min. Ryt. 2, 15. Zy-    rzę to ręce, palce, paznokcie podobne ma do ludzkich,

wym, nie malowanym berłem, rządź narody. Pot. Arg.    i chodzi prosto na dwóch nogach, jak człowiek. Ułoże-

632. Sędzia jest żywym głosem, prawo, malowane na-    nie wewnętrzne i zewnętrzne czyni wielkie podobieństwo

uki, nie mówią nic. Petr. Pol. 325. Jejmość Dobrodziejka    do człowieka, jedna tylko mowa i używanie rozumu, ró-

malowanych mężów nie lubi. Teat. 1,59. Dowie się świat    żnią mocno te dwie istności. Ład. Dykc. 2, 305., Zool.

cały, że jestem ojciec nie malowany. Boh. Kom. 4, 132.    288. Prostośmy jako małpy, kiedy je łapają, Tedy się

Dyabła mi się tam chciało jeść; siedziałem za stołem jak    tam przed niemi w bóty ubierają, A potym je pod drze-

malowany. Ossol. Str. 8, t. j jak nie swój, id) faß fyinter    wem z daleka położą, One potym zbieżawszy też tam

Rej. Wiz. 47. — $. b) Transi. Małpa, sa-

bent £tfd)e, rutę    gemablt. W nic mu się wdawać    nie da-    nogi włożą

dzą, siedzi jak    malowany. Mon. 73, 341.    mopaska, błąkająca się niewiasta, ambubaja. Mącz., wsze-

Pochodz. malarz, malusz, malarczyk, malarski, malar-    tecznica. Pot. Syl. 46, eine unjüdjtige 20eib3pcrfon. Umiera

stwo, malarka, malarnia, domalować, namalować, omalo-    żona, żeć z małpą milsza, niż z nią zabawka. Chrośc.

wać, ob malowa ć, odmalować, pomalować, przemalować,    Ow. 117. Weźcie słudzy tę małpę, precz ją odprow^adź-

przymaloiuać, umalować, wmalować, wymalować, zama-    cie, Niech srogą tę pannę wieża uskromi. Bardz. Trag,

lować, zmalować, malowidło, malownia.    288. — Prov. Zawsze małpa małpą będzie, acz króle-

’MALOWATY, a,    e, nieco mały, etmflä Flein,    Ross.    majOBa-    wskiego palcata nabędzie, semper simia simia, etiam si

TblHs subst. MR-IOBaTOCTL.

WAŻNIE adv., mało znaczący, gertitgfdjäßtg, wenig beben» teil b ; Vind. maluvrieden, malufhtiman, llabovelajozh, fla— bovrieden; Croat. malovréden; Ross. MajroBamHbiä. Z mało ważnym gniewem forcuje się bez siły. Tward. Wł. 81, cf. serdit, a nie duż. MAŁOWAŻNOŚĆ, ści, z, bte ©e» ringfdlflßigfett, üBertfyloftgfett; Vind. maluvriednost; Croat. malovrednoszt; Ross. MaaoBa>KHOCTb. MAŁ0WIAREK, rka, m., MAŁ0WIERN1K, a, m., małoufający, Ross. Ma^OB^pt, f. MajioßkpKa, ein kleingläubiger. Jeśli więc tę trawę bóg tak przyodziewa, jako nie więcej w'as, małowiarkowie?

Leop. Matth. 6, 50. Coż to myślicie między sobą, małowiarkowie, że chleba nie macie? 1 Leop. Math. 16, 8.

O małowierriicy, Zaś nie pomnicie bozkie obietnice! Auszp.

34. MAŁ0W1ERNY, a, e, — ie adv., małego zaufania,

Vint/, maloveren , flaboveren ; Eccl. MaJOBtpHbifi ; modicae fidei. Mon. 75, 595, fleingläubtg. Dibl. Gd. Matth. 6, 30.

MAŁ0WIERŃ0ŚĆ, ści, z., niewielka ufność, bie klein» gläubigfeit, Ross. MaaoBtpie. MAŁO WIECZNY, a, e, kró-tkowieczny, niedługo trwały, Furj lebenb; Ross. Ma,iOBi-mibiM, MajOBtneat.

MALOWIDŁO, a, n., malowanego coś, malowanie, obraz, eilt ©entä(/lbe. — §. Farba od malowania, barwidło, 6djmin» fe, garbe junt SJłafylen. “MALOWNIA, i, i., poet. « imagi- 290, ber ^unböaffe. nacya, bie (Einbilbungéfraft. Dowcip, co śmiałym buja po- MALTA , y, i., Boh. Malta ; Croat. Mólta, wyspa na morzu lotem, Puściwszy wolne malowni skrzydła, Żeby opacznym śrzodziemnym między Afryką i Sycylią. Dykc. Geogr. 2, nie poszedł zwrotem, Musi szanować sztuki prawidła.    117, bie 3ufel 9Mtf>a. MALTAŃSKI, ‘MALTSKI, a, ie,

Dmoch, Szt. R.dedyk. — Tu sie malownia zagrzewa, ib. 91.    üDîûltljefer• ; Boh. Malteckÿ, Maltezkÿ, swatomorsky; Croat.

MAŁO WAŻNY,    a, e,    MAŁO-    regia gestet insignia. Mącz. Małpa zawzdy małpą, byś

też i złota koło niej nawieszał. Kosz. Lor. 7, Slov. opica zostanę opica, bis na nu bars zlatu rètaz dal. MAŁPE-CZKA, i, z., demin., baö 31cffd)ćlt ; Sorab. 1. wopicżka; Rag. munniza, mojemùeiza ; Bosn. munnicięa, majmucięa; Croat. opichicza, munnicza, mojemuczicza ; Rung. majmot-ska ; Ross. oóe3bHHKa, o6e3baHO*ma. MAŁPI, ia, ie, od małpy, Slfett»; (Boh. opicj; Carn. afenske, afenéne; Vind. merkouzhen ; Croat. opichki, majmunszki ; Rung. majom-hoz-valo). Megabizus, człowiek niemężny, to jest, małpiego i niewieściego przyrodzenia. Mącz. Małpia jagoda, empetrum, rodzaj rośliny. Kluk. Dykc. 1, 199. Ragnówka małpia jagoda, emp. nigrum Linn. Jundz. 493., Ross. B04HHnua, krafyenbeere. MAŁPIARSTWO, a, n., małpie postępowanie, 3ljfenmefen, äffifcbe# £>anbeln. Małpiarstwo arlekina, bredzenie improwizatora, jałowe rozrywki. N. Pam. 24, 298. Osobliwie zaś : ślepe naśladownictwo, ba$ 9?ad)flffen. MAŁP1CA, y, z., Bob. opice; duża brzydka małpa, ein großer fyäßltdjer Slffc, (cf. koczkodan). MAŁPO-WODN1K, a, m., co małpy wodzi, prowadzi, ber Slffcnffifj* rer. Mon. 69, 35. MAŁPOZWIERZ, a, m., lemur, zwierzę podobne do małpy, prócz pyska, który podobny do psiego, znajduje się na Jamajce, Madagaskar etc. Zool.

MALTEJCZYK-MALUCHNY.

MALUSZ-MAŁY.

35

Maltes; Ross. MuiTmcKifi. Maltańscy kawalerowie, zakon rycerski, różnie mianowany, hospitalarii, kawalerowie ś. Jana, kawalerowie Rodyjscy. Teraz od wyspy, którą mają w dzierżeniu, pospolicie Maltańskiemi się nazywają. Kras. Zb. 2, 105., Wyrw. Geogr. 200; Rok. Janowskÿ knèz, (cf. Boh. Janów Genua). Orderu Maltańskiego dwie zostały z dawnych w Polszczę komanderye, Poznańska i Stwołowicka. Vol. Leg. 8, 845., Skrzet. Pr. Pol. 2, 275. Wiele rycerzów ‘Maltskich z rąk Tureckich na przyczynę króla Francuzkiego wyszło. Biel. 629. 'MALTEJCZYK, MALTAŃCZYK, a, m., Maltański rycerz, ein SDîalt^fcr. Mal-tejczycy okręt wzięli. Far. Uu>. Gib.

MALTUZA, y, z., z Niem. SRaultafdje, al$ Smarne. Żona króla Czeskiego Jana Małgorzata, Maltuzą nazwana. Nar. Hst. 6, 124, od podobieństwa ust jej do taski czyli kieszonki.

MALUCHNY, a, e, MALUCZKI, a. ie, MALUŚKI, MALUTKI, MALUTY, MALUSIEŃKI, MALUSIENECZKl, MALUTENIE-CZKI, MALUTURNY, MALUTYNEŃKI, MALUTUPERNY, cf. maleńki, maciupki, maciupci, maciupeńki, intensiva adj. mały; fletn rtunjtg, ttnnjtg fleht. Adverbia faciunt in : -o, ut: maluchno, maluczko etc., Boh. raalaucko, malaunko, malicko; Slov. malicko, malicki, malinki, malilinki, ma-lulinki, malucićki, malieicki, malucki; Sorab. 2. maiki, maluschki, maluczko; Sorab. 1. mahlieżki, mahlcżki, ma-hwużki, mahwkużki, mahweżieżki, maluczko; Croat. ma-lahan, majuczek, majczuken, myczun ; Bosn. malahan, malaęan, malaęno; Ross. MaaexoHeK'B, MajrexeiteK'L. Ma-luchne dziatki w powiciu. Warg. Wal. 317. Jeszczem ma-luchna dziecina. Zab. 5, 237. Wieczerzą zwyczajną, to jest, prawie maluchną, częstował ich. Warg. Wal. 128, (skąpą, letką). W maluchnych leciech będąc. Warg. Wal. 15, t. j. młodziuchnych, tn gar feÿr jungen Sauren. Po maluczku i ostrożnie stąpał. Budn. Apopht. 59, t. j. po-wolniuteńko, ganj langfant. Ta syna ‘maluckiego pożyła dziryda. Bardz. Trag. 67. Włóży wielkie gniewy luczkie piersi. Birk. Zam. 33. Maluczkie osady. Boler. 240. Karawany płacą Arabom maluczki trybut, ib. 250. Kto wierny w maluczkim, i w wielu wiernym jest, a kto w maluczkim niesprawiedliwy, i w wielu jest niesprawiedliwy. Seid. Luc. 16. Dziś kto wyżej niż Rzplta nie stanął, ten się zda sobie, że jest bardzo maluczkim. Gorn. Sen. 364. Jeśli

w ma-

porównaniu z najwyższym niższe jest, nie dlatego staje się zaraz maluczkim. Pilch. Sen. list. 3, 290. Proszę za wdzięczny przyjmij dar ten mój maluczki. Biel. S. M. A 2 b, (lichy, błahy). Inszego brzegu nie znali na ziemi, Krom tej, widziała co ich malu-czkiemi. Zab. 5, 246. Dorna nieznośny,, a z domu wyszedłszy, tak maluczki jest, żeby go i w garść schować. Gorn. Sen. 198. Gdym był maluczkim, mówiłem jako maluczki, rozumiałem jako maluczki, myśliłem jako maluczki ; a gdym się stał meżem, wyniszczyłem precz to, co było maluczkiego. Leop A Cor. 13, H. Ludzie luczkiego rozumu. Rej. Post. A cie co mu

co w

ma-

a a 3, (miałkiego). Patrz-S'Ç w maludzkiej (!) godzinie. Rej. Wiz. 126, (t. j. w króciuchnym czasie). Na maluczki czas opuściłem cię ; na króciuchny czas twarzem moje zakrył od ciebie. Sk. Kaz. 224. Na maluczki czas użył onćj kró-

ciuchnćj rozkoszy, a drugi też na maluczki czas onćj nędzy swojej. Rej. Post. y y 2. Mieli maluczko rybek. Sekl. Marc. 8, t. j. troszeczkę, etn fletn wenig. Odwróciwszy się maluczko od nich, jął płakać. Leop. Genes. 42, 24. Ten rok maluczko pocierpisz. Rej. Post. G g 5. Czytaj maluczko daléj. ib. J i i 4. Porównajże maluczko to bożeństwo z dzisiejszą oziębłością. W. Post. W. 2; 108. Proszę cię, abym ja sługa twój mógł co maluczko rzec. Leop. Radź. 14, 18. Tych maluczkich słówek, szkodaby opuścić, gdy się z nich wiele nauczyć możemy. Rej. Post. A a a 6. Coż nam czynić z niemi? jeszcze maluczko, a ukamionują mię. W. Exod. 17, 4. (blisko tego, że mię ukamionują. Bibl. Gd.). Maluczko, a już mnie nie ujrzycie, i zasię maluczko, a ujrzycie mię. Sk. Kaz. 217. Leop. Joan. 16, 16. Jeszcze maluczko jestem z wami. Sekl. Joan. 13. Maluczkoć jeden z nas nie spał z żoną twą. Radź. Genes. 26, 10. (bez mała. Bibl. Gd). Maluczko duszy mej nie ułowili. Ryb. Ps. 108. Z oczu naszych po maluczku zniknęły. Gorn. Sen. 566. To rzekłszy po ma-luśku do niego się rzuci I lekkim całowaniem śpiącego ocuci. Zab. 1, 103. Nar.

na-

Po malusieńku nogi wprzód na wodę kładzie. Zebr. Ow. 53, sensim. Mój ty maluśki. Pieśń. 44; (Boss. »iaaiOTKa, Ma-ira dziecię). Co za usteczka, maluśkie pieścidełko. Teat. 53, 27. Śliczny choć maluśki. Pieśń. 50. Na trzcinie jeździł Sokrat między luśkiemi chłopięty. Warg. Wal. 278. Strzyżyki malusieńkie. Banial. J. 3. Świt malusieńki z twojej ręki bierze płaszcz biały. Susz. Pieśń. 2, E 3. Czas malusieńki. Banial. C. Częścią nań głosem woła, częścią cichusieńkie W uszy słówka posyła bardzo malusieńkie. Banial. F. 2. Z konia po malusieńku postawił ją na ziemi. ib. C. Boże rzeczy te zakryłeś przed mądrymi, a objawiłeś je malutkim. W. Math. 11, 25, (pokornym). Daj mi malutko wody, że się napiję. Leop. 3 Reg Al, 10. Malutenieczka książeczka. Teof. Zw. B 2. (MALUSZ, a, m., malarz, bet SDîa^Ier. Historyka uważajmy jako ludzi i narodów ma-lusza. Zab. 8, 176. MALUCZKOŚĆ, MALUCHNOŚĆ, ści, z., znaczna małość, $flefntt>tttjfgfett; Bosn. malahnóst; n. p. Jeszczem u piersi ufał w łasce twéj, a doznawałem w maluczkości swej twojej opieki. Ryb. Ps. 37. MAL-WAZYA, MALWASKI, ob. Malmazya).

MAŁY, a, e, (comp. mniejszy); Mało adv., qu. v. ; (Boh. mały, menśi ; Slov. mall, mały, skrownÿ, menśi; Sorab. 2. mali, mawki, maiki (cf. miałki), menschi; Sorab. 1. mahlcżki, mahwki, mahwć; majushe; Vind. mali, mihen,

Croat. mai, menyshi, manyi, menyi, (Croat. malik malus, diabolus); Dal. malyahan; Bosn. mali, mao, malahan; Rag. maili; Slav. malen; Ross. Hajuił, iwajTB, MeHbiniö ; Eccl. tittiii, Ma.iuiiH, MajiliMUiiH , MeHiniü); (cf. Graer. /xâyoç teuer-, cf. Germ. - metylig, öUm^lig, cf. fd)mal; cf. Lat. lus; cf. Iiebr.    meolel parvulus); niewielki, fletn.

Żadna rzecz nie jest w sobie mała, lecz nazywa się małą w porównaniu z inną większą. Rog. Doś. 1, 67. Mały, co do wzrostu, (cf. guz, karzeł, zapeziały). Małemu rosłego pachołka szaty nie służą. Sk. Żyw. 1, 22. lżeś to mały, nie bądź zuchwały. Rys. Ad. 21, (cf. nie porywaj

ma-

Carn. mal, małe, majhen, nuzen , maihen , menfhi;

ma-

woli, aUmćtljltcł), langfant; Boh. zdlauha; Slov. po móli, po malićki ; Sorab. 2. po malern ; Sorab. 1. po malu, po mahwu, po dówhu; Bosn. po maiło; Vind. po malem, po lehku, po zhafi, pozhasnu; Carn. po malem, po lohkem, pozhasno; Croat. mało, po mało, po lahko ; Ross. noMajy, kocho, Majo no Maay, Me4MTejii>H0, mc4A6hho, aeroHbno; Eccl. jaroAHO, no Maiy, no jeroHbKy, no HeMnory; (no-»mi wkrótce potym). Każdy dalej zejdzie, co idzie prędko, Mała iskierka wielkie pożogi wznieca. Cn. Ad. 467, (małe    niźli ten, co po mału. Petr. Et. 122. Po mału idąc da-

się kotku na niedźwiedzia; cf. z motyką na słońce; cf. serdit a nie duź; cf. miły jeżu nie kol). Mały, ale serdeczny. Cn. Ad. 63., Croat. mai, ali jak; (cf. chłopa korcem nie'mierzą). Mały wielkiego pod czas przemoże. Cn. Ad. 4-76. Choć to małe, a złe, widzę. Teat. 15, 41. — Mała rzecz « fraszka, eine Sîleinigfett. Mała rzecz wielkiego obali; mała rzecz pod czas wiele pomoże, zaszkodzi. Cn. Ad. 468. Z małej chmury wielki deszcz. Cn. Ad. 1356.

rzeczy na początku, wielkie bywają na końcu). Wielkie    lej zajdziesz. Rys. Ad. 21., Slov. po móli daleg ugdeś;

rzeki z małego idą zrzódła, wielkie drzewa z małego    kdo po móli ide, ide dobre; cf. bezpieczniej lądem; po

szczepu. Lach. Kaz. 1, 293. Z małych złączonych, rzecz    lekku lepiej zrobisz; cf. spieszno wolno,

wielka się rodzi. Kras. Ant. 50, (cf. mało do mała, czyni Pochodź, malić,₍ maleć, mato, małość, maluczki i t. d. wiele). Często małe rzeczy wielkich są przyczyną. Opal. MAŁŻ, u, m., MAŁŹYK de min., pław morski, skorupiasty, Sat, 148. Nic na wojnie nie jest tak małego, coby lekce    ostryga, rak, żółw' morski etc. Dudz. 44; cf. muszla;

poważyć godziło się. Lub. Roz. 561. Niedostatnemu daj    Germ. SDîufcfyel; Lat. med. musculus ; eilt 6d)alentl)ier, eine

co małego, bo nic temu małego nie jest, który nic nie    ©eentnfcfyel, Slufter ÎC. Ostryga i każde zwierzę morskie i

ma. Sk. Zyw. 1, 294. Małemu małe. Cn. Ad. 472. Ma-    rzeczne skorupiaste. Włod Ostreu reddit Ursinus małże,

łych ptaków małe gniazda. Rys. Ad. 39. Na co tytuł    Carn. mushèl; Vind. mifhelni, ostriga, saklapniza, kapeze;

wielki, kto w rzeczy samej małym? Pot. Jow. 90. Małe    Slav. shkoljka; Bosn. sckoglka, cjaska, kamenica; Ross.

winy gryziemy, wielkie całkiem połykamy. Cn.    Ad. 470.    nepent, paKonnna ; Eccl yptni. Gdy    ostrea abo małżyk

Małe złodziejki wieszać, a wielkie puszczać; małe    złodzieje    chce używać    lepszego powietrza, wylezie z skorupy, aby

wielcy karzą. ib. 471, (mucha wiąźnie, bąk się    przebije).    się ochłodził    na wńetrze. Ten małż    ma w sobie jednę

Małe złodzieje wieszają, a wielkim się kłaniają.    Rys. Ad.    perłę bardzo    drogą w tej małżowinie.    Sienn. 311, (t. j.

39. Slov. Welke ribi żeru male. I wielcy i mali tego    w skorupie, w macicy perłowej, bte ©cfyale beé 6d;alen*

człowieka kochają. Jabł. Tel. 323. Dwór od małych do    tfyierö). Ta małżowina (ostryga) jest pokarm samych pa-

wielkich wszystek się radował. Papr. Ryc. 25. Już ja    nów, bo jej raczej używają, niźli innych ryb. ib. Gdy

nie jestem małym dzieckiem. Teat. 14, 60. — O włos    kto ma głębokie rany, tedy te ostrugi (małże) spalić i

mały, ob. Włos. Mały palec, *mizynnv, Boh. malik, ma-    przykładać, ib., te małżowiny starte. Spicz. 239. Purpury

lićek ; Vind. mesienz, mesink; Ross. et Eccl. Mii^niibi|h,    są małżowie morscy. Sienn. 311, ^urpurfctynede. Małż per-

Ma.ibiH nepcrb, MHamimucL, otł naciaro MH3ania, Mura-    łowy spiczasty, astura, pinna, 2lufterntufd)el. Sienn. Wyki.,

Hba hm KHBaHbH, (sed cf. mh3hhhłih najmniejszy). — §. W    Ten małż ma w sobie jednę perłę w swojej małżowinie,

małym wieku « w młodym wieku , int frühen Sllter, in fru*    bardzo drogą. Spicz. 159. Małże śniedne, tellinae, fuße

I)er 3u0enb. Ja już rodziców nie mam, w małym wieku    ©dptecfett. Małże zieiste abo ziejki, chamae, ©ienmufd)dn.

mnie odumarli. Teat. 22. b, 47. — Mały w leciech»ma-    Sienn. Wyki. Małże farbierskie, bo z nich kosztowna

łoletni, młody, miubcvjäfirtg ,    jung. Nie chciej być    w tym    farba    brunatna, purpurae, bucinae, ^urpurfdtltecfen.    ib. Mu-

błędzie, abym będąc małym    w leciech, i lat tylko    czter-    rices,    małże morskie, twardą skorupą pokryte,    których

naście mając, rozum dziecinny miał. Sk. Zyw. 1, 304.    sok farbuje wełny czerwono. Otw. Ow. 215. Małże pa-

Nie stawajcie się dziećmi na    rozumie; ale we złości    bądź-    lone,    to jest wapno żywe, co z żywych rzeczy    palone

cie małemi, a w rozumie bądźcie doskonałemi. 1    Leop.    bywa.    Sienn. Wyki, Śleszk. Ped. 416. Wiele to    małżów

1 Cor. 14, 20.— Małe serce * niemężne, ein fleineê ^erj,    trzeba, d$> ułożenia jednej opoki. Staś. Buff. 147, animal

wenig fDhttl), wenig ^pcrj. Wojenna trąba serca nie wzbu-    testacć.

dzi małego. Jag. Wyb. E b. Jawnie Bolesława biskupi MAŁŻEŃSKI, a, ie, od małżeństwa czyli małżonków, (jfl)e upomnieć mieli; ale gdy się arcybiskup i inne małego    cijelid); Boh. et Slov. manżelski; Sorab. 1. mandżelski ;

serca z tego > wymawiali, ś. Stanisława prosili, aby to    Vind. sakonski, tovarfhen, sdrushliu; Carn. sakonske;

uczynił. Sk. Zyw. 287. — §. Mały cum colledivis » nieli-    Rag. xenidbeni, muxevni; Slav. xenidbeni, udadbeni;

czny, utefjt jrt^lretcf;, wenig, fleht. Mały lud, małe pienią-    Ross. cynpytKeciml, cynpytKHiw, cynpytKecTBeHHbiH; Eccl.

dze. Jałmużny ubogim dawał niemałe. Star. Dw. 52.    ckii(>&:kmit>, (cf. sprężny). Rytygier przez posłów w mał-

Rzucił się na nieprzyjaciela w małej drużynie, to jest z    żeński stan domagał się Wendy. Krom. 37. Uczynił we-

trochą swoich konnych. Warg. Wal. 74. Gdyżeś nad    sele małżeńskie synowi swemu. Sekl. Math. 22, not. „go-

małym był wierny, nad wielem cię postanowię. W. Matth.    dy abo swad”, (Eccl. ópaKonpnnacTie ; Ross. ópaKoeone-

25, 21. Czemuż małe a złe są lata nasze? W. 4 Ezdr.    Tamę). Zaklinam cię mężu, na miłość małżeńską. Teat.

4, 33. — Mały czas * krótki czas, furje 3dt, wenig 3dt.    10. b, 91. Sprawa małżeńska powinna się dziać dla pło-

Dobył miasta tego w małym czasie. Ustrz. Kruc. 1, 328.    du. Szczerb. Sax. 224., Ross. coHTie. W złączeniu mał-

Mały czas mieni małe w wielkie rzeczy. Bardz. Trag. 520.    żeńskim większą lubość poczuwają białogłowy, niżeli męż-

Po niemałym czasie wrócił się pan. W. Matth. 25, 19.    czyzny. Otw. Ow. 113. MAŁŻEŃSTWO, ‘MANŻEŃSTWO,

Po mału adv., • małym krokiem, nieprędko, wolno, po    a, n., Boh. manżelstwj, sńatek; Slov. manźelstwo; Sorab.

1.    mandżelstwo; Vind. shenitua, sakon, sakonski stan,    zone jest z Niemieckiego üDîamt, co znamionuje męża, i

man

vdaja, (cf. żeniny, zakon, wydanie) ; Carn. sakon ; Croat.    z Polskiego żona, manźonek , mąż mający żonę ;

sènitva, senitba, hisni zakon; Hung. hazassóg ; Dal. xe-    żonka, żona mająca męża. Mącz. — Przy zaczynania

nitba , braak; Rag. xenidba , vjencjanje, vdadba, ùdaja ;    *manżeństwa, przysięgali sobie manżonkowie.... Budn.

Slav. xenidba; Bom. sgenidba, vjencjanje, vincjanje, uda-    Ezech. 16, 59, małżonkowie, bte (gefeilte. Małżonek nie

dba; Ross. cynpyjKecTBO (cf. sprzęgać), coJKmie,    ópaKL,    jest, aż ten, kto    ma    żonę. Gorn. Sen. 544.    Są pewne

(cf. pobranie); Eccl. CLîKiiTGAbCTBO, (cf. spólne    życie),    powinności, które    na    małżonka włożono;    są    nie mniej-

na a

CŁiifnYkffihCTKO, ci*Y€TvUiiti€, cMißAiKCiiiiie, cl siyatecKOH    sze te, które na małżonkę. Gorn. Sen. 91. Małżonka

CTopoHH jKeHHTLÔa, a cl îKeHCKOH 3asiy)KecTBO h nocą-    być nieswarliwa , skromna, i żeby umiała w bojaźni boranie; bte (Efye. Małżeństwo jest między osobami, zdol-    żćj wychować dziatki swoje. Rej. Post. Mmm 5. MAŁ-

ma-

nemi je zawierać, mężczyzny i niewiasty porządne złącze-    ZONKARZ, a, m., burl., n. p. Kawaler, jednakowe

nie, społeczność żywota nierozdzielną mające. W ko-    jacy z nią skłonności, wielki małżonkarz także, koło

ściele katolickim siódmy sakrament. Karuk. Kat. 274.,    niej się kręci. Teat. 1, 22, zwodziciel małżonek, ber bett

Kucz. Kat. 2, 641, złączenie mężczyzny z niewiastą przez    (Eheweibern nad)fteHt. MAŁŻONKOWAĆ, ał, uje, cz. nie-

kontrakt prawny, dla nabycia płodu uczynione. Kras. Zb.    dok., małżeństwem    się łączyć, ftd) etyeltd)    nerbtltben, Ijet»

2,    109. 'Manżeństwo. Budn. Ezech. 16, 59. Mąż    i żona    ratben. Rozumie,    iż    na nie kto spojrzy,    to    i kocha, i

małżeństwem złączeni. Chełm. Pr. 69. W małżeństwie żyć    gwałtem chce małżonkować. Teat. 1, 21. Małżonkować

pBOÓpanie, nepBOÓpanHOCTL, adj. nepBOÓpanHbiH. Czw*arte małżeństwo Eccl. neTBepoópanie, adj. neTBepoópanHbifi. Małżeństwo powtórzone abo drugie, ob. Dwojżeństwo. Izraelitom^ bóg małżeństwa z nieobrzezańcami brać, zakazał. Sk. Żyw. 2, 1. Cór Kiejstutowa w małżeństwo szła za Janusza. Biel. S

Eccl. CLffiHTCAhCTßüBATH. Pierwsze małżeństwo Ross. ne-    się recipr., n. p. Władysław czwartym już razem z Ru

o? w

ską żoną małżonkował sie. Krom. 489. Po tyluć złego i nużnym szeleście Małżonkuje się kochanej niewieście, Pożar wygaśnie, niesmak serce zdyba, Nie jęst-li droższa zaprawa, niż ryba? Zab. 15, 535. MAŁŹONKOWY, a, e, od małżonka,, (El)eni«nnê * .

(za mąż szła, za niego szła). MAŁŻOWINA, MAŁŻYK, ob. Małż.* MAM, ob. Mieć. Posłuchaj córko! żądają cię w małżeństwo ? Teat. 35, 14. MAMA, y, z., {Boh. mama, mamjnka ; Sorab. 2. mamma ; W małżeństwie będziesz gronem dziatek otoczony, W    Carn. mama, maméka, (cf. mamka); Slov. mama, mamka,

rna-

zupełniejszej swobodzie będziesz żył bez żony. Zab. 15,    mamićka, mat, rnater, matka; Croat. mama, mamek,

172. Nie niewola w małżeństwie, ale myśl bezpieczna,    mo matercula, a pueris praecipue pro maire vocatur;

Ale uciechy miłe, ale zgoda wieczna. Simon. Siei. 48.    (dis tg. Croat. et Rag. mama, mćka illecebra, illix, ob.

W małżeństwie powiadają sam bóg błogosławi, ib. 49,    Mamić, mamidło); Slav. stara mama » babka ; Ross. Mania

(cf. komu bóg da dziatki, da i na dziatki). Małżeństwa    matka (2. piastunka); Lat. mamma; Graec. nappa, nâp-

są najmocniejsze towarzystwa związki. Modrz. Baz. 127.    p,rj)\ üJînnttnct, infantum vox, qua balbuticndo maires, avias,

Powiadają pospolicie: małżeństwo ostatnie szczęście, co    nutrices appellant. Cn. Th. (cf. tata); głos dzieci, któ-

uchwycisz, to trzymaj. Petr. Ek. 19. Ubogie małżeństwa    rym matki, mamki etc. wołają. Włod. Jam ci w ustach

poczciwe. Morszt. 210. Jadwidze dano moc sprawować    ślicznych języczek kierował Domowy, com cie to tata,

królestwo Polskie^ do tego czasu, póki małżeństwu nie    to mama Nauczał mówić. Past. Fid/195. Dzieci co le-

będzie poddana. Stryjk. 458. — §. Małżeństwa zażywać,    dwie mama wymówili.... Bardz. Trag. 45, cf. mamunia,

małżeńską sprawę mieć, odprawować, z żoną obcować,    mamuleńka, mamusia. MAMĄĆ, ał, a, intr. niedok.,

abo zenie z mężem. Cn. Th., etydtd) bet)WC>hnen. — Collect.    mama wołać, SOîanirt rufen. Wdzięcznie rodzicom swoim

Małżeństwo « małżonek z żoną » małżonkowie, (E&eleute, etlt    pochlebiała, I ojcu tata. matce zaś mamała. Past. Fid.

(Ehepatir. Będziesz moją żoną, a ja twoim mężem, i bę-    195. Dzieci, co chléb jadły, przestawszy już mamać,

dziemy małżeństwo dobrane. Teat. 33. b, 37. Przyjecha-    Chcą go, a nie masz, ktoby mógł ułamać. Chrośc. Job.

n “y .tam, a z nami razem młode małżeństwo. Kras.    197. MAMCARZ, a, m., z mamki syn, ber ©obtt OOtt

P°d. z, 138.^ MAŁŻONEK, 'MANŹONEK, nka, m., Boh.    einer 2lntnte. Królowa mamkę bardzo gładką wzięła da

et Slov. manżel; Sorab. 1. mandżelski; Sorab. 2. równa,    dziecięcia, której potym król się rozmiłował, i miał z

(cf. równy); Vind. sakonski mosh, sakonik, porozheni    nią dwóch synów; po śmierci królewskiej oni nabyci

mosh, drushe (cf. drugi, drużba), tovarh, (cf. towarzysz);    mamcarze królewica z królową z królestwa wygnali. Fa-

Lroat. tovarush; Com. drushe; Bosn. sadrusgenjk, vojno,    lib. G. 2. MAMCIA, i, i., MAMĆKA, i, z., MÀMECZKA,

musg ; Ross. cynpyrL, conpyrL, (Eccl. c&np&rL sprzężaj,    i, i., demin. nomin. mamka, Heine Slmme, 3lmnid)eit, liebe

para), coJKHTeJb (spółmieszkaniec), cojkhthhkl; ber (Efje«    Slntnte. Patrzajcie moja mameczko! Teat. 18, b. 35. Mon.

mann, ber ©fltte. MAŁŻONKA, i, i, Boh. manżelka; Slov.    73, 525. MAMCZY, MAMCZYN, MAMCZYNY, a, e, od

manzelka , chof ; Sorab. 1. mandżelska ; Vind sakonska    mamki, Carn. amene; Ross. MaMKHHL, siaMyiiiKHHL; Stmmen*..

s enai, poroz ena shena, sakoniza, drusha ; Croat. to-    Czego się dzieci z mlekiem, jakoby mamezynem nassa-

varusnicza; Dal. xena ; Bosn. ^ sadrusgenięa ; Ross. et Eccl.    ły, tego się przez wszystek żywot będą trzymać. Modrz.

Cftnp&rA, 4pyacnHa (cf. drużyna), noApoyxHHî, CLSKHTCAh-    Baz. 44. Job złorzeczy: na co mie baba podźwigneła

nocecTPie » noMOifiKiiiiija ; bte (Ehefrau, bte ©atttn.    w łono, Na co mamczynym mlekiem wykarmiono ? Chrośc.

anzone me tórzj piszą, dowodząc, iz to słowo zło-    Job. 17. Ma sposobność mamczą do wszystkich żaba—

cz. niedok., omamić dok., Boh. mamili , zmâmiti ; Slov. mâmjm , omâmenj fascinum ; Carn. mamiti, mamem ; Vind. mamiti, omamili, shertati, ome-sti, klamiti, obmotiti ; Craat. mamiti, zmamiti, zmamlyu-jem; Bosn. mamiti; Rag. mamiti, (mâmitise insanire, po-mama insaniaj; (Bosn. izmamiti, (smamiti dementire, smamitse insanire); Ross. cMaitHTb, CMaHHBan», (Mamm, machnąć ręką, kiwnąć; Matta nęcenie, ponęt; cf. Graec. fiavia; cf. Ital. mommiare ; Ger. SJhtmnte); zamydlać komu oczy, blask mu czynić, einen »erblenben, einem btc Slugen uerblenben, itm betuefen, (cf. łudzić). Niech cię godność Cesarska w Tytusie nie mami. Teat. 46. d, 42.

wek,'których ten stan potrzebuje. Zabi. Roz. 114. MAM-CZYC intr. niedok., mamką być, za mamkę służyć, 3fmitte fe^n. Mon. 72, 280.

MAMIĆ, ‘MOMIĆ, ił, i

Spicz. 183. Matki zlecają mamkom do chowania dzia-teczki swe. Groch. W. 242. W mamki poszła * poszła służyć za mamkę. Mamka za matkę nie stoi. Cn. Ad. 478, (cf. co matka to matka ; cf. cudze ręce lekkie). Umie już pacierz bez mamki. Cn. Ad. 593, (t. j. sam się rządzić może; nie dziecięć już jest; ma-ć rozum;) minęło mu siedm lat; wyrósł z dzieciństwa, z rózgi; wie co złe, co dobre). Więc się Jasiek urodzi; gotujże mu mamkę ! Rej. Wiz. 57. Mamki i niańki przyjmował. Teat. 24, 134. Pilniejszego tu oka trzeba, a niźli na mamkę. Falib. G. 2 b, (jak największćj pilności). Jak mamka się bał. Arch. 369, rote eine SÄämme.— Allegor. Pochlebca synowi swemu Interessowi wziął w mamki Sztukę, tę szalbierkę starą, która go cnoty odziała szlafrokiem. Żab. 10, 156, nantît jur 2fmme für feinen ©efw. O prze-władna naturo, o ty mamko świata. Zab. 9, 113. Zabi. Sycylia i Sardynia miłe ( Rzymu ) mamki. Warg. Wal. 241, (karmicielki, śpichlerze). Próżnowanie strawą jest wszelakich złości, namiętności złój żagwią, mamką nieczystości. Kulig. 149. — §. 2) transi. *Mamka » mgła, ber 3îebe(. Mgła kiedy wstaje, mówią flisy, mamka wstaje. Klon. Fl. E. 4.

Wytrzepawszy ją mówi: a toż masz dosyć, nie będziesz momiła, Wieręć mi się też już gra uprzykrzyła. Past.

Fid. 133. Jeszcze ciekawa żądza w krajów odległości Nadzieją zysku nie była zmomiona. Past. Fid. 252. Mamiący Ross. ocjihnnreJbHun. Choćby cię inna zmamiła w czasie przez wdzięki swoje, Jeśli ci stateczność miła,

Pewnam osiąść serce twoje. Teat. 52. c, 33. MAMIENIE , ia, n., subst. verb., baö 33lenbcn, $crf>lctiben, $Aufd)en. Cią— MAML1WY , a , e , łudny , mamiący, łudzący, tanfd)enb,

gnęło ku niemu jakieś skryte mamienie, którego przyczyny wytłumaczyć nie umiał. Staś. Nam. 2, 93, un charme secret. MAMICIEL, a, m., który kogo mami, ber SScrRlcnbcr, Scrucfer; kteryż lidi mârnj); Carn. mamésh « odurzyciel, mamèz « kuglarz; Vind. mamnik, marnez, omamnik, obmotnik, shertavez; Rag. marnez, mamitegl, zamamitegl; (Bosn. memaç adulator); (Ross. ManmuK'b wab', wabny ptak). MAMICIELKA, i, ż., Boh. mamićka, która mami, bte $erblenbert!ttt. Prńże >ść, mamicielka płochych ludzi. Kniaź. Poez. 3, 158. MAM1DŁ0, a, m., to co oczy mami, SMeitbroerf; (Bosn. mama illecebra ; Rag. mâma, zamama esca , aller talio, pomatna insan>a); łudarstwo, kuglarstwo, Slenbroerf, ©Itufeleę. Tron elekcyjny mamidłem , zgubą narodu. Gaz. Nar. 1, 146

befrngcrtfcf). Precz wieszcze, wrogi , badacze, Mamliwe przepowiadacze, Tak jak alchymistów mary, Nie godne-ście większej wiary. Jak. Baj. 66.

Boh. mamić; (Boh. Mamił, buh ‘MAMON, u, m, 1. MAMONA, y, z., słowo języka Syry-

Pochodź, odmamić, rozmatn'é, zmamić.

mama, Boh. mama, mamjnka; Slov. mama, mamka, mamićka; Boss. MaMa matka, piastunka; cf. Ger. OTitmnt«, SDîamme $lblg.>; §. 1) bie Slmme, niewiasta nowo zległa, najęta za pewną cenę do karmienia dziecięcia cudzego. Dyk<\ Mad. 4, 161, Boh. kogna, od kojenia, chowa, ob. Chować: Slov. chuwa, chowaeka , dogka, (cf. ‘doić); Sorab. 2. hamma ; Sorab. 1. doika , doyka ; Vind. arnma, hamma, arna, haina, doika, dojiza, dojiteliza. doiniza ; Carn. dojniza, dojiza, arna; Groat. doika, doyka, doiniza; Dul. doyka, doicza; Hung. daijka, 2) MAMONA, y, i., mamidło, SBlcubroerF. Książka ta, pełna dajka, dayka, dajkalska; Rag. dójniza, doitegliza, po- zwodniczćj mamony, którą prawem człowieka nazywają dojka, babba, (cf. baba); Bosn. dojnięa, dojiteglięa ; Gaz. Nar. 1, 177.

Slav dójka , doilja ; Ross. MaMKa, MaiflyuiKa, 40HJHua, MAMOT, MAMOTAĆ, ob. Momot, Momotać.

KopMHÄima, (ob. Karmicielka). Lepiej żeby matka pier- MAMRZEC, MAMRUCZEĆ, ał, e, cz. niedok., MAMROTAĆ siami swemi karmiła dziecię, niźli przez mamkę. Petr. ał, oce , kont., (Carn. mermram, mêmrâm ; Vind. mer Ek. 94. Nie godzi się w mamki brać głupich, abo też mrati, mumlati, fhebetati, mumrat, godernjati ; Croat układnych, to jest, swowolnych, jako są szwaczki, pra- mermrati, mèrmram ; Dal. marmorim ; Bosn. mermgljati czki, haftarki i insze takowe warsztatniczki. Sienn. 465. mrriragljati, marmgljatti, rarrimosciti ; Rag. marmoriti

MAMKA, i, l, (cf.

ackiego, (jeżeli nie z Greek, fiaifiosïv) , znaczące bogactwo, pieniądze. Kras. Zb. 2, 3. Dambr. 427, ber 3D?am* mon, üîetdjtfmm, ©elb; Sorab. 2. mammon ; Vind. mamona, bogastvu; Ross. et Eccl. iwaiwoHa; (cf. vulg. Ross. iwa-rtOHt żołądek). Nie możecie bogu służyć i mamonie. W. Matth. 6, 25. Czyńcie sobie przyjaciele z mamonu niesprawiedliwego. W. Post. Mn. 283. W. Post. W. 517., Mieć pieniądze, mieć wszystko, przy kim ta mammona, I sama szpetność śkli się jakby ozłocona. Zab. 1, 109. Nar. Wszystkim tym Judaszom przewodnikiem była do przedaży ojczyzny przeklęta mamona. Birk. Ex. B. 3. Biada człowiekowi bez żony, ale z żoną biedniej bez mamony. Jag.- Gr. A 4. Mamony chciwość na co nie pobudzi Łakomych ludzi? Groch. W. 558. Wszystko czynić gotowi dla nieszczęsnej mamony i wziątku. Pim Kam. 195. Do szeląga od grzesznej mamony Wolen zostawszy, z niczym powrócił do żony. Zab. 16, 126. Nar. Żołnierz ostatniej mamony dobywa na prowiant. Bardz. Luk. 55. — §. Mamonem poganie zwali onego boga zmyślonego, któryby miał majętność dawać; Grecy go zwali Plutem. Budn. ad Matth. 6, 24.

MAM RANIE - MANCZASTY.

MANDAT - MANIA.

39

MANDAT, u, m., specialis constitutio principis. Farr. 627. (Croat. zapöved, cf. zapowiedź), bflê SDîaubût. Mandata stolicy Apostolskiej w duchownym prawie, są listy pa-piezkie, przez które wolą swoje w duchownych i bene-ficyalnych materyach ogłaszają. Kras. Zb. 2, 112. etlt ppfiltcfyeś SOîanbat. Pozew’ do sądów assessorskich wydany, nazywa sie także mandat, ib. bte fiabung oor ba$ SlMortalgemcfjt, (cf. pozew). Słowo mandat pochodzi od słowa mandamus rozkazujemy. Dla różnicy od innych pozwów, te które wychodziły do sądów królewskich lub sejmowych, nazywano mandatami. Czack. Pr. 1, 206. — W ogóln. » rozkaz główny, ważny n. p. Ten mandat bożki, to przedniejsze rozkazanie jego, aby przed oczyma swemi zawsze mieli. Wiśn. 250. 23efe(jl, ^auptbefeljl. rać), böS SDîurmelit, Srummeu, bcrô ©emurmel, ©ebruntme. MANDEL, 1. MANDLA, ob. Mędel.

MAMUN1A, MAMUSIA, i, z, dem. bland, nom. mama; Ross. 2. MANDLA, i, z., mandle plur., (Boh. mandle), bte SDîatt* MSMHHKa; matyńka, matusia, üDîammadjtmt, Itebfteö lutter*    belu, SDîanbelbrüfett ju Anfänge beä @rf)lunbcë, (liai.

(^en. Czemuż te łzy i ta twarz smutna u mamuni?    dole; Dan. mandel ; Lat. amygdala) ; ślinne jagody w

Przyb. Ab. 188. Ah tato! ciesz płaczącą, tul mamunię    uściech, z których ślina płynie. Dudz. 44. Mandlami

tato! ib. 226. Dzieci wyszły z chaty, Stęsknione bez    nazywają anatomicy dwa gruczoły, które mają kształt

mamuni długo i bez taty. ib. 200. Nasza mamusiu.    migdałów; leżą przy nasadzie jeżyka, jedna na prawej,

Jabl. Ez. 21. Dziecko, mamusiu! woła. Zebr. Ow. 157.    druga na lewej stronie; i sączą w gardziel, krtań i ru-

MAMUNIN, a, e, do mamuni należący, SDłamntac^en « .    rę oddechową płyn tłusty, zdatny do śliżenia i wilgoce-

Ross. MaMHHE.    nia ich. Dykc. Med. 4, 176.

MAMZER, MAMŻER, MANZER, a, m., [z hebr. skurwy- MANDOWESZKA, ob. Mendoweszka.

syn 2], wychrzta, przechrzta, ein getaufter 3ube. Uczy- MANELA, i, z., MANELKA, i, ź,, dem., naramiennik, bran-niono na synodzie kanon , aby marnżerów nie chrzczono. Twórz. Wiecz. 111. Twórz. Ok. C. 1. Rzekł żydowi: manzer. poki krzyża na czoło twoje nie włożysz, poty.... Sk. Zyw. 2,14. (Ecd. et Ross. Matmepfc co śkło topi ).

MAN, a, m., (z Niem. fDłann, fRitterèmann, cf. leman, hołdownik), berSSafaH, Setjenëntann, (Boh. man; Svec. man, ob. 31blg. üDîaim 2 b) * lennym prawem co trzymający. Cn. Th. feuda-tarius vasallus, który trzyma maństwo. Sax. Tyt. 215. (cf.

Boh. et Slot. podmaniti subjicere sibi). Opolski książę poddał się królowi Czeskiemu , i został manem wiecznie królestwa Czeskiego. Biel. lir. 168. Biel. Św. 206 b. Król może sądzić o gardło i dziedzictwo każdego swego mana albo hołdownika. Szczerb. Sax. 227. Biel. Św. 238 b. — §.

Man « niewolny, ein Sctbetgner. Ten był wczoraj nędznikiem a dziś wielkim panem, Ów zaś z pana zacnego malućko nie manem. Falib. R. 3. (ob. Mański, maństwo).

MAN A SI ER , ob. Monaster.

MANATY, MANATKI, ek, plur. (z Włosk. manóta), fascykuł, 3, 313.

związanka, paczka, rzeczy czyje niewielkiej wartości, MANEŻ, u, m., z Franc., (Boh. gjzdarna; Vind. pojesdifhe, które z sobą zabiera, jcmflîtbe$ £abfeltgfetteu, feilte ftebeit    jcsdna ograja)    ; miejsce, gdzie    uczą    jeździć na    koniu,

0a$en. Zbieraj czym prędzej swoje manalki, zwiąż w je-    bte üîettfdjltle.    Synowie    moi nie    byli    na maneźu    ,

den fascykuł, i umykajmy. Teat. 16.'c, 106.    Nie    zo-    cięż na koniach mocno siedzą. Kras. Pod. 1, 205. Nau-

staje mi, tylko zabrać manatki i umykać! ib.    24,    164.    ki maneżu i fektowania, nadają składność wzruszeniom

Czart. ; Slov. zebraf swoge suchi.    zwierzchnim. Kras. List. 66. Min. Ryt. 2, 60. Koń ten

MANCZASTY, a, e, mańkaty, lewą ręką robiący, lirtîô, lîttt    biegać ma na    lince w    maneżu.    Kaw.    Nar. 384.    Mane-

ber Stufen arbettenb. Ryło siedm' set mężów z ludu wy-    żowy adj., SRettfdjule * .    Koń maneżowy. N. Pam.    76, 12.

branych, którzy byli mańczaste i, a którzy wszyscy z    ettt ©djulpferb.

$r°%nkam'en'em c*s^aj^c» ¹ w^osa nie chybili. Radź. MANIA, ii, i., z Greckoiac. zapalczywość albo szaleństwo, Jud. 20, 16. Budn. ib., (którzy nie używali    ręki    swéj    pochodzące z gorącości mózgu, bez gorączki, mieszają-

prawćj. Ribl. Od.), ob. Mańka, mańkut.    ce imaginacyą. Comp. Med. 89. Perz. Lek. 193 Krup. 5^

marmosciti ; Ross. MypuaTt, MypjtŁiuaTb, MypHUKaTŁ, iuyp~ UHuaTb, óopMOTan.; cf. Gall. marmotter); mówić choć głośno, ale czego drudzy nie rozumieją. Cn. Th., pod nosem mówić, mruczyć, ntUtUttteltt, ltturitteln. Słowa prze-kęsywając, mamrzą coś niewyrozumianego. Pilch. Sen. 110. Czarnoksiężnik ten mamrocząc cztery słowa, za sto mil wszystkie wygania przeszkody. Teat. 28. b, 9. Kiedy pacierz mówimy, mamruczymy, jakobyśmy z bogiem igrali. Hrbst. Nauk. d 8 b. Na odpust chodzić, i zdrowaś Marya z pacierzem i kredem mamrotać. Sekl. 110. Niedźwiedź mruczy, mamrze. Dudz. 21, ber 33ćtr brummt. MAMRAN1E, ia, n., subst. terb., mruczenie, (Vind. murmranje, mumlanje; Sorab. 1. mamleno; Bosn. marmoscenje , mrrimoscenje ; Croat. memranye, cf. szem-

man-

soletka , ozdoba ramienia lub ręki. Wlod. naruczck, etn 3Irmbattb, eine Slvmépange; Sorab. 1. rućznć wobwazk, habo recżazk; Carn. narokniza, prerozhniza ; Vind. rokva; Croat. narukva, narukvicza; Rag. narùkviza ; Bosn. rtarukviçe, zascjakke; Ross. 3apyuaBbe, 3anacTbe; Eccl. ni\6Hi<i|a. Obiecali jej dać manele złociste, które na lewych rękach nosili. Otiv. Ow. 599. Manelki szmelcem napuszczone, By gwiazdeczkami perłami natknione. Groch. W. 332. Miasto manelek dyamentowych, fałszywe kamienie na ręku nosił. Kfok. Turk. 179. Manelle wdział na ręce jej. 3 Leop. Genes. 24, 49. (zaponki. 1 Leop.). Transi. Wiązali króle w pęta, a szlachtę w manele żelazne. Birk. Kaw. Malt. C., t. j. w kłody, w- więzy ręczne , fn £«nbfeffeln, £«nbfd)etlen.

MANEWR, u, m., Manewrami, czyli rękoczynami, obrotami wojennemi, nazywają rozmaite poruszenia wojska, czynione na ten koniec, żeby było przyzwoicie uszykowanym , do stoczenia bitwy. Lesk. 2, 214. Jak. Art.

na-

prze-

40

MANIACKI - M ANIST A.

MANIZOWAĆ-MANNA.

622. bte ^trnitmty, bte SDîante. {Bosn. mahnitóst). MA- bie SDîennoniten, Sötbertäufer. {Ross. MamicTa u rybaków NIACKI, a, ie, waryacki, oerrutft, roafntftmttg ; {Rag., Bosn. Wołgajskich : dolna szczeka wyza). mahnit, manen). Po skończonej téj maniackiej rozmo- ‘MANIZOWAĆ, ał, uje, intr. niedok., n. p. Czarne oko de-wie, gdy odleciał ode mnie ów modniś, prawiem od pa-    lektuje, Marsowate odkazuje, Nurowate manizuje. Comp.

mięci odszedł. Mon. 74, 368. MANIAK, a, m., manią    Med. 699.?

cierpiący, waryat, etn 33eritcfter. Maniacy szalejąc biją MAŃKA, i, i., manus sinistra, qua quis instar dextrae przytomnych. Comp. Med. 89. Ta przeklęta dziewczyna    promte utitur. Cn. Th. bte Itltfe )panb ettteö 9J?enfd)ett, bet

mózg mi pomieszała, już chodzę jak maniak. Teat. 54,    ItnfStfl; {ltal. mancino ; cf. Gall. manchot). (Boh. lewa ru-

19. Kiedy on głupi, toż Waść jest maniak. Zabi. Zbb.    ka, krcha ruka; Carn. leviza; Bosn. liva ruka). Sceava,

110. Czy śni się, czy drzymię, czy nareszcie jaka Moc    lewa ręka , mańka, jak niektórzy mówią. Mącz. Panteusz

złoczynna zrobiła ze mnie maniaka! Zabi Amf. 27. Boh.    i prawicą i mańką sprawny. Sias. Num. 1, 115. Nie-

Kom. 1, 186. et 5, 186. Krup. 5, 624.    którzy lepiej mańką, niżeli prawą ręką robią. Sak. Probl.

MANIERA, y, z., MANIERKA, i, z, dem. z Franc, obyczaj-    Ż mańki kogo zażyć, podstępnie, chytrze,

ność, Panter, ©itte, Slrtiijfeit; Vind. visha, manira, furm;    öerftedt, fltflltfttg, Itfttg einem bekommen. Zażyjemyż my

Ross. MaHepü, oópaas; cf. Ross. yxBaTKa. MANIERY, MA-    §° z mańki ; ani pozna nieborak, zkąd na niego nie-

N1ERKI, plur., obyczaje, grzeczności, Raineren, feine    szczęście padnie. Teat. 15, 70. Dyabelnie go z mańki

Sitten, $i)fïtcfyfett. Grzeczność i dobra maniera nigdy nie    zażyto. Teat. 23. d, 60.    Wszystkie przygotuje śrzodki,

była w tej doskonałości, W jakiej ją dzisiaj widziemy.    zeky i? należycie zazyć    z mańki. Teat. 6, 123. — §.

Mon. 68, 32. Miał ten święty w sobie niejakie oby-    Mańka * MANKA! Y, MAŃKUT, a, e, subst. et adj., qui

czaję dworskiej maniery; pod czas siedział niepięknie    sinistra manu pro dextera utitur. Mącz., który lewej za

nogę za nogę założywszy. Sk. Żyw. 2, 41. Obraziłbym    prawą używa. Wlod. linf$eine Çerfon bie littfö ift, ob.

wielu, gdybym prawdę szczerą Objawiał, a nie zwykłą    Wardawy. (ltal. mancino; cf. Gall. manchot) ; Boh. lewâk,

dworom manierą. Kras. Sut. 85. O fe do kata, nie jest    lewacka, krehâk, krchnak, krchaćek, lewaćek, krśńak;

taka maniera Francuzka. Boh. Kom. 1, 370. Manierę ma    Sorab. 1. korschniwcz, korch; Carn. levizhnék; Vind. lie—

tak grzeczną, że mi się arcy podoba. Teat. 9, 7. Flet    vak, lievorozhnik; Croat. lëvak, levorùk; Rag. ljevorùk, Ije-

do twych ust kładziesz z manierą, Z cudną na nim śli-    va^> Slav. livàk; Bosn. liuśk, livoruk; Ross. jrfcmiia. Ofiara

cznie grając cerą. Zab. 14, 132. (t. j. kształtnie). Ton    n*e ma być manka, to jest, kusa. Pim. Kam. 78. fcf. tac.

grzecznej maniery nie każe się pospolitować. Kras. Pod.    mancus. 3] — §. Tenby    górował, lecz go szczęście ho-

2, 156. Co za śliczne manierki! Teat. 9, 29. MANIER- Pnie mańkutem, w pierwszym zaraz gasząc świcie. Mon. NOść, ści, z., grzeczność, Vind. fletnost, lepovishnost, 81, (cf. kikut), z mańki go zażyła, zdradziła go. 2ttameritd)feit, £bfltd)fett, 2lrtigfett. Ukłony, które mi czę- MANKIET, u, m , MANKIETEK, tka, m., dem., z Franc. sto czynił, były skutkiem manierności jego. Teat. 9, 85.    Me SDïanfc^ette. Sorab. 2. mónschetta; Carn. rokavz; Slav.

MÀNIEUNY, a, e, — ie, adverb., obyczajny, grzeczny,    taclie ; Rag. zascjakka, zascjacniza; Ross. MamneTa, Matt-

Vind. fleten , lepovishen, ntattterltd), bößtd), avttg. Stra-    »eTKa, ôpidaot. Gada o modach, z przygana mankie-

sznie manierny ten hrabia. Teat. 9, 44. Nie wiedziałam,    tów, pudru, fryzary. Zab. 14, 273. Gors i mankiety

iżby uczeni ludzie nieprzyjacielami maniernego pożycia    mocno pokazane, już dziś nie modne. Teat. 20. Ten gors

być powinni. Teat. 9, 79."    i te mankietki tyś przyszywała. Teat. 29, 83. Zmarszczo-

co man-

Ross. MatuKeTHHua, bte 9Dianfd)ettemnad)erinn.

MANNA, y, i., §. 1. pokarm niebieski, żydom na puszczy użyczony. Kras. Zb. 2, 115, ba3 fitmtttlifdje üïïamta; Sorab 1. manna, nèbeski klieb; Vind. mana, nebeski kruh; Bosn. manna ; Croat. mana, szladka jegya ; Ross. Mamta. Gdy przestała padać rosa, ukazało się na puszczy, co drobnego, okrągłego, jako śrzon na ziemi, co gdy ujrzeli synowie Izraelscy mówili jeden do drugiego: Man hu! (co to jest?), bo nie wiedzieli, co było. I rzekł Mojżesz: tenci jest chlćb, który wam dał bóg ku jedzeniu. Bibl. Gd Exod. 16, 15. — Phrastice: Mało jada, manną bożą żyw Cn. Ad. 473. — §. 2. Sok zgestniony do znakomitej stężałości, nieco tłusty, który płynie z łodygi i gałęzi jesionu, jaworu i wielu innych drzew w stronach południowych. Dykę. Med. 4, 176. baś 3Xpot^efer * SDîamta, ein öcr* tydrteter füßer ©aft einer 2lrt be$ SlefdjenbauntS etc. — 3 Manna, trawa manniana, gatunek kostrzewy, festuca flu-itan§, ziarna téj trawy są ową manną, którą w niektóryc*

MANIFEST, u, ra, MANIFEŚCIE, a, m„ dem., bo« Stal.    «eg» poprawiła mankietu Zab. 40, 592. Zabi MANKIE-

fc(t ; w dyplomacji znaczy, albo ostrzeżenie prawa kra-    ™£A -    *- MANKIETNICZKA,    z., zdrbn.,

jowi należącego, albo deklaracyą, którą naród czyni    ’

przeciw narodowi. Manifest zaś prywatny, prywatną jest deklaracyą w publicznych aktach zaniesioną , przez którą ostrzega kto prawa swoje przeciw uzurpatorowi lub ukrzyw-dzicielowi. Kras. Zb. 2, 113. cf. protestacya. MANIFESTOWAĆ się recipr., manifest zanosić, cf. protestować się.

MANIPULARZ, a, m., strój kościelny, zawieszający się na lewej ręce ; ma zastępować miejsce chustek, które dawniej duchowieństwo w tym miejscu wieszało. Kras. Zb.

2, 114. naręcznik kapłański, narękawie. Cn. Th. bte Slrmbtnbe ant Itnfen Slrme beê ^rtefterê bet) ber SOîeffe. Z manipularza obaczysz przywiązanie Jezusowe do słupa Piłatowego. Hrbst. Odp. J i 4.

MANISTA, y, m., MANISTOWIE plur., sekta nowmchrzceń-ców , osiadła po różnych miejscach w Hollandyi, w Niemczech , w Polszczę. Wyrw. Geogr. 140. Mennonity, od herszta swego Mennona Simonis zwani. Kras. Zb. 2, 449.

bić krzyżykiem, używaniem rokiety i mantoletu. Xiądz. 157. Niegdyś i ja też w mantolecie Do choru skrzętny, czy się los pomnoży Szedłem dla groszy, i dla chwały bożej. Kras. List. 36.

województwach , mianowicie na Polesiu, obficie zbierają, bo zdrową są kaszą do zażycia. Jundz. 120. Kluk. Rośl.

3, 145. Syr. 1012. STOantta, ^mtmeMwu, $tmmelbrob,

Scfyroabett. MANNIANY, a, e, SDîamta*. Ross. Mamnaił (2.

powabny, słodki). Korzenie manniane, nasienie mannia- MANTUA, ui, z., miasto we Włoszech. Dykę. Geogr. 2, 120; ne. Syr. 1013. Pije sok manniany, Który co ranek bywa    ÜRantlta, Roh. Maçtawa, Mutina, adj. MANTUANSKI, n. p.

z powietrza spuszczany. Toi. Saut. 83. (rosę niebieską).    Mantuańskie xiestwo. Dykc. Geogr. 2, 120.

MANOWIEC, wca, m., *MANOWIE, MANOWIŚKO, a, n., MANTUARY, szychy, pozłotki. Instr. cel. Lit., Vol. Leg. 4, bezdroże, zdroże, Utttmeg, poboczna dróżka, ein 9M>emveg, 359.?

(Seitenweg. Vind. odpotje, sravenpotje, perpotje, postranski MANTYKA, i, z., Lat. mantica ; mieszek takowy, który i pot, nastranski pot; Ross. sayjOKb. Pierzchała manowi- na zad i na przód wisi, biesagi, kapsa. Mącz., Baz. Hst. skami, per avia. Zebr. Ow. 24. Manowcami przekradł się    89. ein Öueerfacf, torba. Dudz. 44. Widzisz na grzbiecie

cichemi. Tivard. W. D. 2, 104. Chrostami, ‘manowiami    tego, co idzie przed tobą Srogą pełną mantykę, a swo-

czyni sobie tory. Klon. Wor. 20. ‘Manowiem biegał. Zebr.    jej nie baczysz, Którać na grzbiecie wisi. Opal. Sat. 156.

Ow. 278. qua via nulla.    Coż czynił zubożały? wziął w ręce mantyki, 1 tak na

#MANOWY, a, e, od mana, gepntrcgerS. W jakim przypa- żebraninie dla chleba partyki Błąkał się w obcych kątach, dku pożytki z lenna pochodzące, potomkom manowym    Błai. Ti. B b. Rzekł Jezus uczniom : nie bierzeie na

należą. Szczerb. Sax. 214. MAŃSKI, a, ie „ lenny, od    drogę, ani srebra, ani laski, ani mantyki, ani po dwu

mana, czyli maństwa, gepnê *, lefmkr, Boh. rnansky. Ja-    sukien miejcie. Sekl. Luc. 9. (taistry. Bibl. Gd.). Synowi

giełło zamek z włością Kamieniecką dał Witołdowi mań-    wszystko zapisawszy, sam piszczy w garść, a sam z man-

skim albo hołdownym obyczajem. Stryjk. Al0. MAŃSTWO,    tyką do łasa na grzyby chodzi. Groi. Obr. 126. (cf. grzy-

a, n., a) Boh. manstwj, lenno, lenne prawo, baä fielen,    by, dziady, zubożał). MANTYK, a, w., zmudnik, nudnik,

Sefm3red)t. Książęta Szląskie wdali się w maństwo Janowi    ciemięga, sam    nie    wie czego chce, innych bez    potrze-

królowi Czeskiemu. Biel. 187. W maństwo przyjmować.    by kłopoce. Ossol.    Wyr. ein langweiliger, läftiger    Sttenfcl).

Nieme. Kaz. 25. Maństwo przysiądz. ib. 22. — b) Dobro    MANTYCZYĆ intrans. niedok., ciemięgać, bez potrzeby ko-

lenne, SeÇenêgut. Dobra od zwierzchniego pana rycerskim    mu głowę suszyć, gadać ni to, ni owo. Ossol. Wyr. lang*

pospolicie ludziom za ich zasługi użyczane, z których po-    weilen, ben $opf warnt machen,

zwierz

41

MANNIANY - MANTOLET.

MANTUA-MAP A.

sługi Rzeczypospolitej, albo daninę winni dawać, zowią mań- M NTYKORA, y,    z.,    mantychora. Plin. H. N. 8, 21

stwo. Sax. Tyt. 215. Udziały ziemi pod warunkami len-    Indyjski, jako    go    z Indyjska Grecy i Łacinnicy    zowia,

niczemi, w zepsutej łacinie nazywały się maneria, po    abo ludojad, jako to słowo brzmi u Indów. Cn. Th., ber

Franc, manoir-, źrzódło tego w słowie mansio-, w Polszczę    Sttenfitenfreffer, eilt mtlbeö 3ttbtamfd)eê Spter. [właściwie pozostało imię maństwo. Czack. Pr.'m.    rr/óęa. Ctes. Ind. 13; tak Persowie nazywali dzicz indyj-

M ANS Y A, yi, z., ń. p. Był na mansyi u XX. Pijarów. Sieb.    ską w znaczeniu ludojadów; porówn. zend. mèrëta * mąż

2,    345. MANS4 0NARYA, yi, z., ustanowienie mansyo"-    i khar « jeść; — i teraz lud Bhillas nazwan jest merdi-

narskie, baê ÜDîattftOttartum. Fundusz mansyonaryi. S. Gród.    kura, ob. Benfey: Indien, 8.—2].

3,    6. Sekl. 3o. MANSAONARZ, a, m., tak się nazywają MANTALKA, i, i., płaszczyk białogłowski. Tr. eine 2öetber= kapłani, których obowiązek oficium Panny Maryi codzien- mantille; Ross. MamniLa; Gall. mantille.

nie w chorze śpiewać w katedrach, w kollegiatach, lub MANTYNA, y, i., matervjka jedwabna, n. p. Kontusz z rat-prepozyturalnych kościołach. Kras. Zb. 2, 115. eût Sto symoru, a żupan z mantynv. Mon. 74, 366. ftonartuê, eût Çriefter, ber baê Officium ber Sungfratt fDłarta MANUALNY, a, e, z Łac., ręczny, doręczny, £anb*. Muzyka P fingen beftellt i)t.    manualna. Warg. Wal. 306. t. j. instrumentalna, oppos.

l ANTA, y, z., salopka, eine 3lrt Saloppen. Manta ramiona    głosowa. MANUALIK, a, m., zbiór pism dorywkowych,

okryła, goły kark wydała, Tak jak była dopiero od po-    n. p. Manualik poczciwego człowieka, p. Ejssymonta., ein

grzebu wstała. Bardz. Luk. 26. Rejtroki, manty i kolety.    îleineê ^anbbtld)^⁷

QZW'f?^' Mant>’’ Pófmancie> stróJ kobiecy. Ilaur. MANUFAKTURA, y, i, rękodzieło, bie fOłamtfaftnr, (cf. fa-Sk. 519. Różne stroje wymyślały, Manty zwane szamer-    bryka). Kompania manufaktur krajowych Vol Leq 7 751

lany, kanuzole, robdeszany. Comp. Med. 705. ‘MANTEL,    MANUFAKTURZYSTA, y, m., rękodzielnik, bawiacy sie

tla, m., mantelum, ber SDîantel; płaszcz. Maczob. Mętlik;    manufakturą, eût 39îanufactnrift, fabricant. Parn. 85, V 248"

Groat. menten chlamys- menten *łfutro, kożuch; Ross.    MANUSKRYPT, ob. Rekopism

MaHTia, Maminua; Sorab. 2. mantel, mantlik ; Sorab. i. MANZER, ob. Mamżer ‘

mantyl. MANTELZAK, a, m., MANTELZACZEK, czka, MAPA, y, i., MAPKA, MAPECZKA, i, z., demin., wyobra-m., zdrobn., z Niem. ber 30îantelfaÆ, tłómok, n. p. Starszy żenie królestw, prowincyj etc., z wymiarem ich o*bszer-Z nieg°    Pam■    186. MAN- ności, na kartach sztychowane. Kras. Zb. 2, 116, bie to

IDLLi, u, m., płaszczyk krótki, ein tuY&e§ »teilen.    te, Sanbfarte; frappe). Vind. deshelni perkas, semelska

³P°^j ^esty> mantolety. Łaczw. Zw. 30. —    karta, semlokashezha takla; Ross. napia. Zrysowanie pla-

— W szczególności, mantolet, płaszczyk kanoniczy,    ców budynkowych, granic, powiatu, królestwa, ziemi ca-

m (S^rfierrenmantei^en. Xiadz pleban chciał mię ozdo-    łej. Solsk. Geom. 4. toe, 9îip, 2lbrtß. Mapa graniczna.

Słownik Lindego wyd. S. Tom III.

są marchy końskie. Cresc. 623. Koszt ten niemożna łożyć na każdego stadnika, zwłaszcza gdzieby sama marcha za to nie stała. Lhpp. 17. Bóg może pysznego monarchę strąciwszy, zmienić w sianem spasną marche. Kchow. 316, et Kchow. Roi., (alluzya do Nabuehodonozora, w leśnego zwierza przewierzgnionego). — Transi. Wy żeń marche (o koźle) z pieczęci; weźm baranka. Pot. Pocz. 441. paskudnika, szkodnika.

Zabór. 368. eine ©ränjfartc. Mapa ryta. Mon. 65, 477. eine geftodjne $arte. Rysowanie map na tym zawisło, żeby na papierze ustanowić punkta, któreby tak były między sobą położone, jak są położone na polu przedmioty, mające być oznaczone. Jak. Mat. 2, 274.

Sorab. 2. marchej, marchwej; Vind. merlni, emena repa, korenie; (Vind. merkva * gatunek rzepy); Carn. korenje, (cf. korzeń); Bosn. marqua, mrrikva, mrrikvola ; Slav. mêrkva ; (Croat. merkva, merkèvza ; Hang. rnurok, karô-répa; Rag. màrkva , markvjella napus , pastinaca); Croat. merlin; Ross. MopKOBS, ôapnaH'B, (cf. burak); ète SDîôljre; Suer, morrot, Dauern Linn. Marchew' swojska, roślina ogrodowa, daucus sativus, gelbe SJîobre, ©artenmoljre, SOîu^r» ri’tbe, wielorakiego gatunku; pospolita, cukrowa abo Hol-lenderska, czerwona; wszystkie suchotnikom bardzo zdrową potrawą. Kluk. Rośl. 1, 206 et 2, 257. Ład. H. N. 102. Marchew' Włoska, karota, głuchy pasternak, marchew' czerwona. Syr. 1058, bte rotfye 9Jîôl)ve, ©arotte. Marchew' polna, dzika, gniazdo srocze, bte tutlbe SJîüljre. ib. 1063, Boh. oleśnjk ; pasternaczek, świniak, serdecznik. — ob. Marchwiany, marchwisko.

MARA, y, i., cf. mor, (Boh. mura ephialtes, incubo, latawiec, ÜJîieberf. ber SQîa^r; Svec. hl. mara; — cf. Bre-tagn. mor * krótki przerywany często sen ; ( Virid. mar, vanzhanje ; Rag. mar cura, troski, staranie j; cf. Genn. MARCHEW', chwi, i., Boh mrkew; Sorab. 1. morchwa; Sîîafyre, 9Käljrd)en; cf. Lat. merus; cf. marny); » §. 1. co się śpiącemu marzy, co śpiący przez sen widzieć mniema, widziadło, obłuda; Ross. CHOBtuinie, rpe3a, ein $raumgeftcf)t, eine (Srfôetaung, bte ber ïrduntenbe ju feÇeit »ermeint, ein falfc^eê ©eficf;t, ein ©efpenft. Przespawszy różną marą sen przerwany, wstaje. Morszt. 57. Najpróżniej-sza na marze snów dalsze zakładać nadzieje. Boh. Zamoj.

210. Prov. Sen mara, bóg wiara. Zegl. 222. Rys. Ad. 61.

(cf. co komu bóg obiecał, to go nie minie). Miesiąc marzec zwykł starych straszyć marami. Haur. Sk. 479. Omamienie zniknie, jako mary senne. Weg. Marm. 208. Ujrzawszy Jezusa, a on po morzu idzie, strwożyli się, rze-knąc, iże obłuda jest. Sekl. Matth. 14. not. „mara abo widziadło". Znajduje monstrum zamiast swej kochanej żony, Biedny człek w zdradzie, jakby z mary ocucony.

marchij, starej, śrzednićj, Pregnickićj, Ukerańskićj i nowej Nar. f/st. 4, 380. (cf. margrabstwoj. Boh. Marky * Brandehurgia.

Zab. 15, 190. Nagi, (ze snu). — Transi. Mów, co nam za karę gotujesz, zdejmuj fałszu marę z naszych bied. MARCHIA, ii, z., bte $D?arf. Brandehurgia składa się z kilku Bardz. Trag. 227. Pochlebne żądzom, wszak się częściej mary Zdają, niż prawda, być godniejsze wiary. Zab. 5,

364. — §. Fig. tr. I dla Cezara i dla swobod względu,

niszczeć? — 2. Mary plur., ob. Mary.

Pochodź, marzyć, marzenie; rozmarzyć; marny, marnować, marność, marnotrawić i t. d.

MARANTA, y, i., rodzaj rośliny, do którego należy galgant.

Kluk. Dykc. 2, 109. ©algantmaranta.

MARASZEK, szka, m., demin. nom. Marek, fletttcr Sïïarctrô.

MARCEPAN, ob. Marcypan.

MARCHA, y, m., et z., Plinius commémorât aliquot voces Celticas, e quibus marcha equam vel equum vilem signiß-cat. Sarn. Ann. 963. cf. Pausan. fiàoxav, Alemann. marach »koń, rumak; cf. Germ. SDîarftrtû; cf. marszałek ;- w znaczeniu klaczy. (3?teberf. üMre; Anglos. mere, myra ;

Holl, merry; Angl. mare; Svec. mär; Fini, maerae ; Vind. mora, kobila, plasa, shrebizhna zisa ; cf. Croat. mërha, merezina 1. cadaver, foetidum, caro morticina, cf. mer- MARCHWIANY, a, e, od marchwi, Ross. MopKOBHUH. SDîôlp cha; 2. merha pecus, marshe, marsha » bydło, bydlęta;    reit *. Nasienie    marchwiane; nać marehwiana. Syr. 1062.

Bosn. mahra, goveda armehtum, pecus, grex; Slav. màr-    Liście marchwiane Ross. MopKOBitmcB. MARCHWISKO,

va * bydlę; Boh. et Slov. mrcha, mrśina ścierw; Vind.    a, n., pole na marchew', baŚS üDîofjrenfelb. Szkodę Świnia

merha, merfhina, merzina, zerklina, mertvu trupio; Rag.    czyni w marchwisku. Pot. Zac. 66.

marzina). — My także jak Niemcy w naszej mowie stare MARCIE, ia , n., subst. verb. mrzeć.

koniska marchami zowiemy. Nar. Hst. 4, 280. 33?a(tte, MARCIN, a, m., imię męzkie, SJîûrtht; Boh. Martin; Sorab. ©djtnbmćtltre, Boh. herka; Vind. medel konj, shiva merha;    2. Mato, Tinno. Ś. Marcin, będąc jeszcze świeckim, gdy

Ross. 40ina4eHLKa, Kjaqa, K-iawa, MaqeHbna. Leniwy mar-    ubogiemu połWę płaszcza swego dał, w też połowicę

cha, Choć go być mienią potomkiem Pegaza, Bez wzglę-    odzianego we śnie Chrystusa obaczył, i hojną nadgrodę

du na ród zacny, pług na grzbiecie dźwiga. Nar. Dz. 3,    odebrał. Kras. Zb. 2, 118. Próżno Abrahamowym liczy

110. Stary marcha zrobiony, znędzniały, nosaty i cale    się synem, Co    płaszcza ubogiemu nie rzeże z Marcinem

zchorzały. Alb. z Woj. 8. Orły na ścierwy spadają, jako    Pot. Zac. 152.    Wie ś. Marcin, dlaczego płaszcz dał. Rys

42

MARA - MARCHA.

MARCHEW-MARCIN.

Tylu narodom przyjdzie stanąć marą. Chrośc. Luk. 232, MARCHOŁT, MARCHOŁT, a, m., Marc.olphus, vox et persona ficta de terriculumenlis nocturnis vtl sepulchrorum. Cn. Tli., teraz mówią upiór, poczwara grobowa , straszydło nocne. Włod. (Germ. SQîarfoIf, imię pewnego ptaka); ein 9îad)tgcfpenft, ïobtengefpenft, ©räbergefpenft. Boh. mato-ha, zlÿ duch; Ross. 4,fe4yiiiKa 40MOBOH. Jeśli ich do tego namówicie, będę was miał za mędrsze, niż samego marchołta. Twór. Ok. Ai. — Fig. Uczynki te więcej na sowiźrzała i marchułta , niż na człowieka uczciwego należą. Zygr. Pap. 153. — Transi. Szkaradnie szpetny człowiek , koczkodan, etlt IjajMtcljer ÜÜÎenfcfy. Podczas szpetny Marehułt mędrszy, niż krasny Ganimed. Cn. Ad. 1014. MARCHOŁSTWO, a, n., n p. Świętego kijem biją za marchołstwo. Zygr. Pap. 153. może sowiźrzalstwo, ©u» Icttfptcglerep.

Ad. 70. pileum donat, ut pallium recipiat; (cf. czapka za    sele bez marcypanu. Teat. 24. b, 33. MARCEPANIK,

biret; wet za wet). Jak ś. Marcin, dlaczego urżnął pła-    MARCYPANIK, a, w., marcepanowy piekarz, ber üDZarje*

szcza, tak oni wiedzą przyczynę tego. Pot. Arg. 624.—    panMtfer, cf. androtnik. Cn. Th. MARCYPANOWY, a, e,

Starszy godniejszy; starszy bóg, niż ś. Marcin. Pys. Ad.    od marcypanu, z marcypanu, Sfftarjtpcut «. Musiała dać

65. (cf. starszy pan Baranowski, niżeli pan Kozłowski).    na zastaw cztery łyżki srebrne marcypanowój roboty. Teat.

Frons occipitio prior, starszy bóg, niż święty Marcin;    26, 80.

daleko lepiej sam przez się swej rzeczy dojrzeć, niżli się MARDAĆ vel MARGAĆ, ał, a, intrans. niedok., ogonem machać, mit bem 0dpanje roebeln, ogonem ruszać. Dudz. 45. Pies ogonem marda. Haur. Sk. 284. Margali ogonami. Zebr. Ow. 335. Legawiec, aby ptaków nie spłoszyć, oglądając się na pana, układzie się, mardając ogonem. Cresc. 631. Jak psu dasz kęs chleba , aliści się on płaszczy, a marda ogonem od radości. Rej. Zw. 81 b. Przybieżał pies, a marganiem ogona swego radował się. Leop. Tob. 11, 9. Wujek. — §. Transi. Marga łaciną, jak martwe cielę ogonem. Rys. Ad. 38. Ci szkolarze zawsze muszą margać łaciną. Teat. 24. c, 32. Dziwnemi się projekty czupryna mu jeży, Marga jak z Babilońskiej językami wieży. Nar. Dz. 3, 116. lioss. MapanoBaTt, rabebrecfyett. (Gall. écorcher une langue).

na kogo spuszczać. Mącz. (cf. cudze ręce lekkie). — Olszowy Marcin, ligneus, ineptus, stupidus. Cn. Ad. 784. nieulizaniec, nieruchawy, ochoczy jak pień na ptaki, dît Ijüljeruer Çder. — Ze śnieg na święty Marcin pospolicie spada, Na ^białym koniu jeździ, przypowieść powiada.

Pot. Pocz. 447. — Sklęsnie mieszek u wójta nazajutrz po ś. Marcinie, kiedy z dworu idzie. Rej. Zw 61. po zapłaceniu raty; cf. świętomarciński. MARCISIA, i, z., imię kobiece, n. p. Piersi Marcisi na me oczy wędą. Zab. 15, 208.

MARCÓWKA, i, i., eine SKarjftemte. Marcówki zowią się kokosze z owocu, który miesiąca marca znoszą. Haur.

lista, był uczniem Piotra ś., i pisał swoje ewanielią według tego, czego się dowiedział od Piotra. Kras. Zb. 2, 120. Zal. Test. 560. — §. I tłucze się, jak po piekle Marek. Zabi Pire. 37. Rys. Ad. 65. niespokojny. — §. Botan. Marek, Sium, rodzaj, tu należy cukrowy korzeń,

Sk. 120. [właściwie : kokosze w marcu wylęgłe. 2] MARCOWY, a, e, od miesiąca marca, Boh. marcowy, mar-cowny, bfeznowÿ; Ross. MapTOBCKiö; Eecl. iwapTOBhnl, ‘MARDOSZ, a, m., n. p. Temu się Panie Mardoszu dziwuj, *. (ob. Marzec). Młoda rada, panieńska łaska, mar- że.... P:v. • m. 160.? cowa pogoda, skutku nie mają. Rys. Ad. 41. Pojedna- MAREK, rka, m., imię męzkie, 5D?arfu3. Marek ś. ewanie-na przyjaźń, jak marcowy lód. Rys. Ad. 57. Jako chwila marcowa, w pannie miłość płocha. Pot. Arg. 447. Jakem zmiarkowała, że to ten Jegomość marcowy gaszek. Teat.

24. b\, 13. (niestatek). [stary kawaler. 2]. Tak mile na się patrzeli, jak dwaj marcowi koguci. Pot. Arg. 131.

Matka dziecię kąpie, pieści, karmi, upstrzy, ubryzuje, sicrpnica etc Kluk. Dykę. 3, 83. jako marcowe prosię, a ociec już nie tak się z nim MARENA, y, i , ryba, poławia się w Dnieprze, kształtu pieści. Rej. Zw. 478 b. Marcowe piwo, marzec, \ind.    okrągłego,, długa ra łokieć, oczy ma kryształowe niby

fufhezni ou; Slov. marec. Marcowe piwa tak dobre,    i wypukłe, około których są dwie obrączki rubinowe,

nie dla jakiej innej przyczyny, tylko że marcowe wody    łuskę ma perłową i płetwy czerwone. Ład. //. N. 104.

najwięcej pochodzą z śniegów. Kluk. Kop. 1, 118. Mar-    bte SWorćme, SDîormte, ein glußftfd) ; Croat. mrena.

cowy kwiat * hiacynt. Syr. 1355. bte $ędcfot$e, SJMrjftlunte.    MAREŃKA    , MARYNKA,    ob    Marysia.

MARCA ALISTA, y, m., bojownik, dit ^neg$l)elb. Twierdzą    MARGIEL,    MERGIEL, u,    m.,    Roh. sljn,    merk; Vind. etCarn.

gwiazdopisowie, że się pod Marsem mareyalistowie rodzą merglma ; Ross pyx.iHK'B;    Lat. med.    marla;    Gall. marle,

odważni i nieustraszeni. Susz. Pieśń. 3 Q. Daj Panie wiele marne;    ber SOłitnjd    ziemia twarda    tłusta,    do poprawy

takich mareyalistów ojczyźnie, którzyby jej i substancyą i    gruntów i innych użytków służącą, ziemia właściwie z

odwagą zdrowia służyli. Sak. Okuł. MARCYALNY, a, e,    wapna i gliny “się składająca. Kluk Kop. 1, 249. et 281.

Marsowy, bojowy, iMrttflltfd), frtegerifcfj. Starają się o to, aby    Mergiel jest złożony "z krety, piasku i gleju. Torz. Szk.

żołnierz imponującą i mareyalną miał minę. Lesk. 2, 212.    258. MARGLOWY, a, e, od“ marglu, SDMrgel*, Ross. py-

§. Wody żelazo w sobie mające mareyalnemi zowią.    XJHKOBbM. Wapno marglowe. Weresz. Kij. 9.

Krup. 5, 216. nttneralf[d;e ©feitWflffer. ob. Mars 3 * żelazo. MARGINES, z Łar., Ob Brzeg, kraj.

MARCAPAN, u, m., Boh. marcypan; Croat. marczepan; MARGORZATKA, ob. Małgorzat tka

H31>

MARCISI A - MARCYPAN.

MARCEPANIK - MARGRABIA. 43

Hang. martzafśnk; Ross. MapurniaHt, po4”B niipoacHaro MARGRABIA, i, w., eć-biego, mascul. subst., ber SDîctrfgrctf;

caxapy h MHH4a4io ; Lat. med. marci panis, panis    Mud. meini knes; Carn. rnarkez, markovz ; Boh. mark-

martius ; Ital. marzapana; Hisp. maęapana; Gall. masse-    rabé; Ross. MaphTpafc'B. ‘Margraf; tytuł wielu domów w

pain; ber SOîarjtpatt, rodzaj plackaf albo androta cukrowa-    rzeszy Niemieckiej, osobliwie czterech udzielnych książąt,

PrzyPrawneB° migdałami etc. Włod. Marcepan z    margrabi Brandeburskiego, Miśnieńskiego, Badeńskiego i

migdałów, cukru etc. Wiel. Kuch. 405. Nie uczynią się    Morawskiego W Polszczę z przywileju cesarza, Pinczo-

same migdały z cukrem marcypanmi ; trzeba koło tego    wśka włość na margrabstwo erygowana, a starszy w dochodzić. Pe.tr. Pol. 16. (cf. bez prace nie będą kołaczej.    mu Myszkowskich zawsze ją posiadać ma; że zaś ten dom

o lą (Izieciom z marcypanów i miodowników litery, aby    zszedł, z Wielopolskich familii najstarszy wziął imię Mysz-

się snadniej uczyły abecadła. Petr. Et. 13. Nie obaczysz    kowskich z tytułem Margrabi Pińczowskiego. Kras. Zb. 2,

7nmnt n,a stole Piramid* ani marcypanów. Kras. Pod. 2,    121. Wiel. Her. 1, 203. Ci, którzy rządzili kantonem

. Ubejdą się bez Wc Pana miłości, jak Tatarskie we-    jakim, zwali się Landgrafami; ci, którzy strzegli granic

44

MARGRABCZYK - MARKO T.

M A R K 0 T A G - MARKOTNY.

e, nieukontentowany, zniechęcony, Derbriejülid) ;

Margrabiami; ci, którzy rząd mieli nad fortecą Burgra-biami. Dykc. Geogr. 2, 62. Szczerb. Sax. 233. — §. Margraf, w dawnych pismach » Brandeburski margrabia, ber ŚWarfgraf t)on Sronbenbnrg. Biel. 18. Krom., Stryjk. etc. 'MARGRABCZYK, a, m., z Margr. Brandeburskiego rodowity, ein âJîârfer, ein Sranbenfmrger. MARGRABIANKA, i, z., Margrabiego córka, bie îocfder beê SDîarfgrafen. MARGRABINA , y, z., żona Margr., beê fOZarfgrafen ©etnaljltmt. MARGRABSK1, a, ie, od Margrabiego, inarfgräfltcfy; (Vind. meinokneshen). — per excell., Brandeburski, SDîârftfd), Słran* benburgtfdh Łokietek wyprawi! sie do Saskiej ziemi i Margrabskiej, przeciw margrabi Brandeburskiemu. Stryjk. 362. Droga nie przez Margrabską ziemię, ale przez,Głogów z kupiami niech będzie. Herb. Siat. 333. MARGRABSTWO, a, »., §. 1. godność, władza Ukraj Margrabiego, Yind. meinoknostvu ; Carn. markćzya, marko-sina ; bte üDîarfgraffdjaft. Margrabstwo Badeńskie, Brande-burskie etc. Wyrw. Geogr. 421. Margrabstwo Pińczowskie. Wiel. Her. 1, 203. Fryderyk, Margrabia Brandeburski, nowe margrabstwo, które za dawna częścią Kaszubskiej ziemi było, przez dobrowolne poddanie wziął. Krom. 596. Jiovam Marchiom , bte SłeitmflrF. — per. excell. Margrabstwo * Brandeburgia ; bie SOZarf Sratlbenfmrg. Komissya od Węgier, Szlązka i Margrabstwa. Vol. Leg. 2, 687. Biel. 18. —§. 2. collect. Margrabia z margrabiną, ber ÜÜÎarFgraf Ullb befielt ©entflfilttttt. Państwo margrabstwo przyjechali.

MARKA, i, i., bie ©pielmarîe, SDZarfe. Losów nieszczęśliwych dopełniając miarki, Pozbywszy gotowizny, gra teraz na marki; Źle rzecz sądzić z pozoru, o marki, o sztony ! Któżby zgadł, żeście czasem warte miliony. Kras. Sat. 110. Karty przygotuj, marki w pogotowiu być powinny; może państwo nie na gotowe grać będą. Teat. 33. d, 32. — §. Znaki, poznaki, zkąd się co pomiarkuje, 3ctdftClt, üDZerfjctdjeit, SDïcrfmnle. Te które odbierasz podarki, To są dla ciebie przyszłych względów marki. Teat. 43. b, 73.

MARK1ETAN, a, m., (Boh. markytan; Vind. marketander, vunkuhauz, jestvinar, jedvinar; Slav. marketan ; Boss. MapKHTaHTE; Ital. mercadente; Gall. mercadant; cf. Croat. marka » hultaj) ; bazarnik , ber SOZarîeteitber. Markietany w wojsku są potrzebne. Papr. W. 1, 434. MARKIETANKA, i, i., bazarnica, (Boh. markytanka), bie SOîrtrfetenberiim. MARKIETAŃSKI, a, ie, od markietana, SOZarfetenber *. Boss. MapKmaHTOBE, MapKinaHTCKin. MARKIETAŃSTWO, a, n., handel markietański, SJirtïfeteuberep, Vind. marketandaria, vunkuharia, jestvinaria, jedvinaria.

MAR KIEZ, MARKIZ, MARKW1Z, a, m., ein fronj. SJZar qui«. Markiezowie po książętach następują. Tr. — MARKIZA, y, z., nad oknem z dworu daszek odsłoneczny, bie SOZar* quife, ein ©omtCllbfld). Tu wonne kwiatów pachnących awizy, Siatkowe w oknach dla chłodu markizy. Zab. 10, 18. Skrzet. — MARKIZOWA, y, z., bie SOîarquifimt. MAR-KIZOSTWO, a, n., bcrô 93îarqutfat.

MARKOPOL, a, in., miasto na Rusi, teraz w cyrkule Zło-czowskim. Dykc. Geogr. 2, 127. eine ©tobt im B^omer Greife.

MARKOT, u, w.,    1. markotanie, szemranie, mruk, dąs,

bag Srummen, SKurren. Kain wyskoczył za próg, i bąkał

pod nosem, Zadrżała za łających markotów odgłosem Jaskinia. Przyb. Ab. 131. — 2. Markot, a, m., człowiek markotny, markotliwy, markocący, szemracz, eilt Srmttttter, 5îmtrrer. Cn. Th., Ross. B0pK0Tym>, Bopnynb; Eccl. Hero-40BaieJt; (cf. Boh. moras, cf. mor). MARKOTAĆ, ał, a et oce, intrans. et trans, niedok. mrucząc odwarkać, szemrać, marmotać, mamrzeć, nubetfpenfitg murren, brum* menb roiberbelfern, murren, gnurren; Boh. mrżeti, mrzym (cf. mierzić), zpauzeti se; Bosn. ghrrislitise; Vind. mer-zhim; Ross. Her040B3TŁ, noponraTt, nbixrkTb, nuxuy. Chłopczyk na pedagoga nic nie dał, gdy go do kościoła prz.yniewolił, on markotał: pójdęć, ale ujrzysz, jeśli pacierz będę mówił. Bwor. K. Jeśli się nie nasycą, będą markotać. Leop. Ps. 58, 16. Markotaliście przeciwko mnie. 1. Leop. Nam. 14. (szemraliście. 3 Leop.). Nie wierzyli słowu jego, i markotali ; nie usłuchali głosu pańskiego. ib. Ps. 105, 25. (szemrząc nie byli posłuszni. Bibl. Gd). Na Ulissesa markotał sztucznego Pirrus, że kiedy słuchał rady jego. Bardz. Trag. 270. O to markocę, styskuję abo markotno mi, haec ego mecum mussito. Cn. Th. Słyszę, że on jakieś szemranie markoce. Banial. J 2 b. Szemranie warg, w którym ludzie nie wiedzą, co markocą, fałszywi prorocy wprowadzili. Sekl. 110. Sobie tylko samemu słowa wieczerzy Pańskiej markotał, albo potajemnie szeptał. Zygr. Pap. 167. — §. O niedźwiedziu * mruczeć, mamrzeć, (»out ŚĆtrcn), brummen. Niedźwiedź mru mru markoce. Petr. Ek. 43. MARKOTANIE, ia, n., svbst. verb., odwark, Ross. He4oro40BaHie, baö üDîurreu, Sffiiberbelfern. Sługa ma być posłusznym bez markotania. Petr. Pol. 49. Dań i pobor każdy bez markotania i ociągania się wypłacę. Pilch. Sen. list. 3, 233. Niemała to rzecz, za nadejściem owej nieuchronnej godziny (śmierci), bez markotania wychodzić, ib. 244. — §. Markotanie, mruczenie, szeptanie, üDïnmteln, ©emurre. Słowa czarowne cichym markotaniem Do tego przyłączają, z dziwnym zaklinaniem. ]}aszk. Dz. 64. 'Miarkotanie kotów. Sak. Kal. B. 4. MARKOTLIWY, a, e, mrukliwy, brutttnterifd), markocący, ma-mrzący, mruczący, brummenb. Niedźwiedzica lizaniem swoim markotliwym formuje członki płodu swego. Olw. Ow. 623. MARKOTNIĆ, ił, i, act. niedok., markotnym czynić Derbrteßltcb machen. Wzrok nieufność markotni. Przyb. Milt. 132. MARKOTNICA, y, z., kobieta markotna, eilt uerbriefb ltcfyeê ntürrtfcbeö ÎBetb. Ross. BopKOTyHbH, BopnyHbH. MARKOTNIE, MARKOTNO adv., nerbriejSltd). Markotno mi, niemiło mi, gniewno mi na co, na kogo. Cn. Th., Vind. mersi, samersi tu meni ; Carn. na lube se meni ; Croat. vegyasze; Sorab. 2. mne muzi, muza. Okrutnie to sercu jej markotno będzie , gdy mię obaczy księżną. Teat. 48. b, 39. Niech się pan nie gniewa; prawda, że to markotno. ib. 6. b, 82. MARKOTNOŚĆ, ści, z., zły humor, bofe Scmtte, Słerbrieflltdjfett. Boh. mrzutost, newhodnost, newrlost; Carn. nalubnost; Vind. merslivost, samerslivost, sapetnost, terma; Ross. BopKMBOCTb, 40ca4a. MARKOTNY, a

Boh. mrzutÿ, newhodnÿ, newrlÿ; Vind. mersliu, samer-sliu, mershak, mersik, termen, traglivu, navolen, jesen, hudobin ; Carn. nalubne , klavern , odùrn , toshliv (cf.

królewskim, auf bem iüîarmorboben, im Sîimtgl. palais. Buławy teraz dają tym, co piętą tylko wiercą u dworu ; więcej na marmurze Wysłużywszy, niż żołnierz w polu i na koniu. Opal. Sat. 85. Nietrwały taki szpłacheć, który na marmurze Figlami a cherchelem na królu wydrwiwasz. Opal. Sat. 28. MARMUREK, rka, m., liszka marmurowej maści. Włod. ber fOîarmorfucfrê ; lisie futro tejże maści, ein marmorirter gudjêbalg. Marmurek teraz widziałem, cowany na złotych czterdzieści, który przed rokoszem le-dwieby był mógł być sprawiony za złotych pięć set. Star, Ref. 45. Czarne lisy czyli marmurki. Zool. 310. Kosmaty marmurek. Banial. J. 2. Nie znajdziesz bez trudności sobola i marmurka; lada potoczny kosmek w cenę poszedł. Mon. 69, 600.— §. Marmurek, człowiek się układający, ein gltdjśfdnrćmjer. — Marmurek od ostrzenia, eilt Slbjtebftein, ©cbleifftetn ju ftebernteffern etc. gemetniglid) mm ©dlieferftein. Marmurki są to owe osełki, które się w podłużne pospolicie wyrabiają paski, i do zbytnićj ostrości potrzebujących rzeczy, na przykład brzytwy, zażywają, nie wodą, ale oliwą odwilżając. Kamienie do tego zda-MARII ELADA, y, i, z Wlosk., z różnych owoców, t. j. pigw.    do rodzaju łupków. Kluk. Kop. 2, 83 MAR-

tęskliwy), shpindèg; Rag. marzêch; Slav. dosadljiv, grji-van; Ross. BopKüHBHH, 40ca4HH»ï, 40ca4HTe;iLHbiH. Gdybym odjechała bez jego woli, moźeby był markotny. Teat. 54, 25.

Pochodź, odmarkotać, odmarkotywać.

MARKOW, a, m., miasto w powiecie Oszmiańskim. Dykc. Geogr. 2, 127. eine (Stabt in Cittjjauen. MARKOWA, y, i., imię różnych wsi, n. p. pod Rzeszowem. — Prov. Wolałbym w ‘Markowej świnie paść. Rys. Ad. 72. MAR-KOW1CA, y, i., miasto w Wołyńskim. Dykc. Geogr. 2, 128. eine (Stabt in SBolj^nieit. MARKOWICE, ic, plur., miasto w Inowrocławskim, ozdobne klasztorem Karmelitów. Dykc. Geogr. 2, 128. eine ©tabt im 5Jîef$biftrifte. MARKO WO, a, n., miasto w Witebskim. Dykc. Geogr. 2, 128. eine ©tabt in ber 2Bota>. 2Bitebgf. MARKUSZEW, a, m., miasto w Lubelskim, gniazdo zgasłej familii Markusze-wskich. Dykc. Geogr. 2,128. eine ©tabt im £nbltnifd)en.

MARKOWY, a, e, od mark do grania, Warfen*. Ciężko to markowe pieniądze płacić. Teat. 13, 11. (płacić za przegrane marki).

osza-

morel, jabłek etc. Wiel.    Kuch. 403. bie SOłarmelrtbe.    , vOWY, a, e, od    lisa marmurka, dlfarmorfiirf)^; .

„.„..„..a „AuuriTir    ,    Rrzed lat ezerdziestą kit    czaplich nasi Polacy używali i

MARMOrAC, MORMOTAC    ał,    oce, acl. rncdok.,. (cf.    mar-    szłyków marmurkowych.    Siar. Ref. 45. Marmurkowe

kotac), teren, Mmmmi    (»on    Sajen), Vmd. mermraukati;    futra z r6injch krain przyWożą, jest ich niemało w Mo_

m., kamiennik mar-

Rag. mormoni,, marmosati; Ross. I»p.m. Gdy kto skwie. ale najl ze S ; ehodza. G 476. koty głaszcze, marmoczą. A luk. Zto. ł, 303. Pies kon- MARMURN1K MARMUROWN1K a tent ogonem w,je kot marmocze. Kluk. Zw. 1, 116. -    murow    C’».    Th. elit taorarteiter. Weżownicy, archi-

Transl Cieszy troskliwego ojca, cos niewyraźnie marmo-    tekci, äniccrze, marmurnicy, mularze najczęściej potrze-

marmur-

cąc. Slas. Num. 1, 71. t. j mamrząc półgębkiem gada- bują. Sohk Ceom. ₁₅₅. W poczel „auJk ‘wyzwolonych jac przekęsywając, nnmnelnb MARMOTEK, mrukliwy, niechce isa< malart4w>    śnicerzów alb' *

(niedźwiedź). Kmaz. loez. 3, 21. Ross. ÔapMomyHï.    ników.    Pilch.    Sen. 2, 12. MARMUROWAĆ, ał, uje,

MARMUR, u, m.\ z Greckołat., ber Marmor, Roh. et Slov.    act. niedok., (Vind. marbelirati, marblati; Croat. mramorim ;

marmu-

mramor; Sorab. 1. marmor, marmel; Hong. môrvôny-ko;    Bosn. mramoriti ; Rag. mramoriti, omramoriti) ;

Vind. marmel, marbel, mramor; Carn. marbél ; Croat.    rem pokładać, sadzić. Cn. Th. mit Marmor belegen, beflet*

marmor, mramor; Dal. mramor; Bosn. et Rag. mramor;    ben; tynkować marmurem, czyli marmurowym tynkiem.

Slav. mramór; Ross. MpaMopt, iiapaiopt; Graec. gagga-    mit üDîarmortünd) tündten. ib. ; marmurowatym czynić, mar*

qoç, gäggagov, Chald. itoVltt. Marmur jest przednim    moriren. Tr. MARMÜROWAN1E, ia, n., subst. verb. Sorab.

wapiennym kamieniem, który ma kolor, i daje się szli-    1., marnelwano, marmorwano. MARMUROWANY, a, e,

fować i polerować. Kluk. Kop. 2, 69. ; bardzo twardy, wy-    part. perf. — MARMURQWATY, a, e, do marmoru po-

polerowany staje się jasnym, i nabiera piękności podo-    dobny, marmorctfmltdi. Cn. Th. Sorab. 1. marmelwaté. MAR-

bnćj kamieniom drogim. Paryjski marmur, z wyspy Pa-    MUROWY, a, e, od marmuru, Boh. marmorowy ; Slov.

ros, $arifd;er Slîarmor, Wybornej jest białości, Lacede-    marmorowi; Sorab. 1. marmelowé; Vind. marbelski, mar-

gioński jest zielony, a ten najdroższy. Ład. H. N. 105.    melnou ; Croat. mramorni; Bosn. mramoron; Rag. mra-

Prawdziwy i najlepszy marmur jest pielony; albowiem ztąd    morni, mramorit; Hung. marvanybul; Ross. MapMOpHUH,

mor

wziął przezwisko marmo. Sienn. 536. Porfir jest mar-    MpaMopnufi; SOîarmor * . Na słupach marmurowych wierzch

, czerwonawy z białemi żyłkami ; Ophites koloru wę-    pałacu wystawiony. Star. Dw. 27. Młynek marmurowy,

zy ko wate go ; Bazalt koloru stalowego, Thepria popielatego.    ob. Żorn/Torz. 285. Marmurowy pokład, posadzka. Cn.

tżi;    ,«₇,    — Sokratesa ,ojciec marmurem robił.'    Th. Marmurowy tynk, marrnoraturn. ib. üDîarmortÜnd). MAR-

VVar^. Wal.    94. er arbeitete in SDîarmor. Wszystko tam    MURZASTY, a, e, marmurowaty, tnarntord^nlid;, ntarmo*

budowano od marmurów różnych, dziwne rzezania po    rirt. Szybuje się w powietrzu marmurzastym żywo.

ścianach. Star. Dw. 25. Umiała ukoić one gniewy, które    Przyb. Milt. 92.

na

według przysłowia starego, na marmurze były napisane, MARNIE adv., Boh. marne; nikczemnie, niepożytecznie, da-spadły z marmuru i z serca. Birk. Zyg. 52. Urazy pisze    remnie,    eitel,    »ergebend, umfonfł, umtüfc. Czas marnie-

.,    ricooe    / • '°‘3ro^z'ejstwa na piasku. Mon. 76, 325.    upływa ten, którego na pożytek nie obracamy. Pilch,

marmurze * na

i ■    , b88,    (pierwsze pamięta, drugich zapomina). Na    Sen. 2. Marniem ten dzień stracił, żem nikomu nic

posadce marmurowej <w pałacu pańskim,    nie dał, mówił Tytus. Budn. Apopht. 89. Tak bóg chce*

46 MARNIĆ - MARNOTRATNICZEK.

MARNOTRATNY - MARNY.

abyś nie długo zażył, czegoś marnie nabył. Opal. Sat. 27. Król łakomstwa, poglądając tu na świat, jakoby wilk marnie, A czego gdzie dosięże, to do siebie garnie. Rej. Wiz. 167. Nic się do serca marniej nie wlepi, jako to, do czego kto z młodu przywyknie. Modrz. Raz. 35. Bodaj cię marnie piekło zabiło. Teat. 30. c, 76. Ten oszust, bogdaj go marnie zabito. Teat. 30. c, 71. na zgubę wieczną. MARNIĆ, ił, i, ad. niedok., prze-marnić dok., (Boh. marjm, -iti, mrhati, zmariti; Garn. potrutiti); marnotrawić, marnować, öerfdjlenbetn, fdjledjt burdj&ringen. Marnić czas swój. Tr. MARNICA, y, i., osoba marna, próżna, eine leere eitle ^erfüll. Jakoż ona mar-nica (śmierć) przykro machnie kosą. Rej. Wiz. 83. cf. mara. MARNIC1EL, ob. Marnik. MARNIEĆ, iał, ieje, neutr. niedok., marnym się stawać, nikczemnieć, znikać, »ergeben, in Stiften jergeften, »erfdjnnnben, ftd) tterjeljren, elenb werben. Owce strzyżone przy zimie, nim obrosną, od zimna zmarnieją, że zdychać muszą. Haur. Ek. 128. To się gryźć mam potwarzą, i marnieć od troski ! Zab. 8, 335. Iźyck. Od wielkiego chudniejąc i marniejąc żalu , najmniejszym sie nie posilał pokarmem. Tr. Tel. 448. MARNIK, a,

3Serfd)n)enber : Sorab. 2. brojar; Boh. rhac; Ecel. MOTHiiiKa. On marnik, Rej. Wiz. 51 b. MARNOCHLUBNY, a, e, Slov. marnochluny; próżny, chełpliwy, rul)mfüd)ttg, eitel. Ludzie marnochlubni. Modrz. Baz. 197. MARNOMO-WNY, a, e, — ie, adverb., marno, próżno gadający, pletliwy, fcbwnjjliaft, grunbloS rebenb; Boh. marnomluwnÿ vaniloquus ; Eccl. cyec.iOBJio vaniloquor. Marnomowność Slov. rnarnomiuwnost. nikczemność; Boh. et Slov. mârnost; (cf. Ger. ffiäfyre, üJîd&rcfjen); bie (Eitelfeit, ba ttic^tö bafjtnter ift, bie 2ßertI;lo* ftgfctt, 3$ergäugltd;fett ; Sorab. 1. hinitofcż, (cf. ginąć); (cf. Garn, et Vind. marnost, marlivost diligentia, cura). Marność nad marnościami, a wszystkie rzeczy marność. Leop. Ecoles. 1, 2. Bibl. Gd. Rzucam marności świata. Teat. 8. c, 37. MARNOTRACTWO , MARNOTRAWSTWO , a, n., Boh. marnotratnost ; Garn. potrfita ; Vind. potrata, sapraulenje; Ross. motobctbo; rozrzutność, SBerfdjWCttbung. Nierząd albo marnotractwo najwięcej między ludźmi płu-•ży. Falib. A 1 b. Przez młodych ludzi zbytki, tractwo się szeroko rozkorzeniło. ib. trawstwie traci. Teat. 8, 68. Hojność, skoro zacznie na rzeczy niepotrzebne tracić, staje się marnotrawstwem. Boh. Zamoj. 318. Kras. Sat. 35. MÂRNOTRATA, y, i., n. p. Wynajdujemy tak rozliczne zbytków i marnotraty obyczaje. W. Post. W. 2, 352. utrata marna, baê 33?r* gruben, «erfdjrocnben. Rej. Zw. 60 b. MARNOTRATNIK, MARNOTRAWNIK, a, m„ MARNOTRAWCA, y, m., MARNOTRATNICZEK , marnotratce, darmotrat; Slov. märnotratnik, mrhać; Sorab. 1. schlamuwar, zwohlożtarski ; Vind. fhlemar, sa-praulenik , sapraulavez, fagnauz, respraulavez , sapraule-nik, potreknauz; Carn. sapravlivz, potreknavz; Groat. postroshlivecz, potrosslyivecz ; Ross. mots, MOTura, epura; utratnik, rozrzutnik, ein Słerfcfywcnber. Marnotra-tnik ten wszystko przez gardziel przepuścił. Fur. Uw. G

m., marnotrawca, rozrzutnik, ber

MARNOŚĆ, ści

z., próżność,

marno-Czas na marno-

czka, m., demin., Boh. marnotratnik,

2. Petr. Hor. 2, N b. Marnotratniczek dobro ojcowskie wszystko nikczemnie obrócił. Falib. Dis. D 2. Marno-tratnicy, kiedy objad zjedzą, Czasem o głodzie przy wieczerzy siedzą. Rej. Zw. 217 b. Syn mój marnotrawca, hultaj i kostera. Teat. 7. c, 75. MARNOTRATNY, *MAR-NOTRATLIWY, MARNOTRAWNY, a, e, Boh. marnotra-tny; Slov. marnotratny, marnëutratnÿ; Vind. sanikarn ; Slav. rasipljiv; Ross. ÓjyAHtiH, eptUKiibin, motobckui , MOTOBaTUM ; rozrzutny, öerfdjwenberifd). Król Aleksander więcej za marnotratnego, niżli za hojnego od ludzi był mmeman. Stryjk. 686. Tych, którzy na nieczystość majętność swoję wydawają, marnotratne zowiemy. Petr. Et. 249. Marnotrawne prowadzi życie. Teat. 8, 49. pana zły rząd sługi marnotratliwego. Kanc. Gd. 218. Marnotratna żona. Petr. Ek. 76. Syn marnotrawny, ko-medya wierszem Trebeckiego. Marnotratny syn potracił wszystkę majętność swoję , żyjąc rozpustnie. Damb. 909. Marnotratny syn w ewanielii. W. Post. W. 2, 89. ber (tfcrfdjwenbcrifcbe) soerloljrne ©ofut im (Eoangelio. — §. Leszka i Wendę, marnotratna duszę, I Ziemowita z ojcem, wspomnieć muszę. Petr. Hor. C b. t. j. marnie tracącą życie, bie tl;r Sehen freiwillig aufopferte. MARNO-TRAWCZYNA, y, z., Boh., marnotratnice ; Ross. MOTOBKa; utratnica, bie 38erfd)wenberinu. Macocha jej największa w świecie marnotrawczyna ; nic jej nie brakuje, tylko pieniędzy. Teat. 74, 9. MARNOTRAWIĆ, ił, i, MARNOWAĆ, ał, uje, MARNIĆ, ił, i ad. niedok., rozgardyas stroić, nikczemnie tracić, hulać, oerfdfmenben, »ergeu* ben, oerpraffeit; Boh. zmariti, marjm y Sorab. 2. broisch, (cf. broić) ; Sorab. 1 . schlamuyu; Carn. sapraveti, sapra-vlati, (cf. zaprawiać); (Carn. marnam« bajać; Marna * bogini deszczu; cf. marnujem , marnuvati operam navare, mar cara)] Vind. saprauit, sadajat; (Vind. marnuvati, marnu-jem loquor, marn sermo ; cf. Ger. üDîiiljre; ap. Ulphil. merjan). — Na nic cię, tylko abyś jadł, pił i marnował. Opal. Sat. 6. Długów narobił, marnuje wszystko. Teat. 27, 149. Pieniążki zmarnował. Teat. 43. c, 135. Nie trzeba marnotrawić czasu. Teat. 6. c, 56, bte oerfcftwenben. Marnowanie Groat. potepfanje. — §. Marnować konia i t. d., marnie niszczyć, tracić, nędznić, SU ©runbe ricfyten, umfommen laffen. MARNY, a, e, próżny, niewiele wartający, nikczemny, eitel, fdjledjt, ntć^t otel wertlj, »ergebltdj, tfcrgdngltd). Sorab. 1. proznofcżiwć, zahinitć; (Carn. marne, marliv studiosus ; Alarna * bogini deszczu; marn, marliu « pieczołowity, staranny). — Marni są wszyscy ci ludzie, w których nie jest wiadomość boska. Leop. Sap. 13, 1. (nikczemni. Bibl. Gd.). Marnych marne rzeczy straszą. Pilch. Sen. 204. Marna chluba śwńecka rozumieć się tym, czym kto nie jest. Rej. Ap. 18. Młódź Turecka bardziej waży na chłopięta, Niż na panny, marniejsze w tym są nad bydlęta. Paszk. Dz. 54. O marną cię rzecz proszę; daj mi rękę, że uczynisz. Boh. Kom. 2, 124. Walens cesarz, od Gottów porażon, w jednej marnej chałupie, gdy z bitwy uciekł, spalon. Biel. 17. — §. *Marny do czego » niezdatny, un* tauglid). Popiel Wtóry, do rzeczy czynienia marny, najmniej nie dowcipny. Krom. 45. Udali Bolesława za gnu-

Mierzi

MARODER - MA RS K.

MARSORODNY - MARSZAŁEK.

4T

śnego, niezgrabnego i do zawiadowania powinności ksią- “MARSORODNY, a, e, bitny lud rodzący, gelben erjeugenb. żęcej marnego, ib. i82.    Wisła marsoroda.    Zab. 9, 300. Zabi. [MARSOWATY , a,*

MARODER, a, ot., z Franc., drab, rabuś,    ber Sftarobeur. Tr.    e, — o adverb.,    marcyalny, bojem groźny, martfalifdj \

[pospolicie żołnierz , który odłączywszy sie od armii, od-    îrtegerifd). Czarne oko' delektuje, marsowate odkazuje!

daje sie grabieży. 3].    Comp. Med. 699.    Surowi, tetrycy, marsowaci, nigdy się

MARONA, y, £., gatunek większych kasztanów, z Wlosk.,    nie śmiejący. Chmiel. 1, 701. Człowiek zsiadły, krępy,

eine SDîarone, eilte Sirt (Saftanten. Jesień    marony w pry-    marsowaty, krew'    mu oczy zasłaniała. Xiadz. 32.'

sku pieczone zjada. Mon. 71, 203.    mejsze spotkanie    może cię wprawiło w marsowaty hu—

MAOS, a, ot., g. 1) bożek wojny i żołnierstwa u Rzymian.    mor. Teat. 36, 54. MARSOWY, a, e, od Marsa, 2)îar3 •

Kras. Zb. 2, 125. ber Sîriegêgott üDîarê; Boh. et Slov. La-    Marsowa gwiazda. Cn. Th. ob. Mars 2), ber planet 9)ïar$.

don, Smrtonoś, (cf. Lado); Carn. Ladon, Tor, Tork,    Miroszewski chciał założyć szkołę rycerską albo akade-

(cf. wtorek), Radagost, (Tórka « Bellona) ; Vind. Tork;    mią Marsową przy akademii Krakowskiej. Vol. Leg. 5,

Croat. Davori; (Prov. Dal. Davori junachki szine, cum    476, t. j. wojskową, eilte flrfeggfôule, SRitterofabemie.'Kró-

aliquem mirantur s. animant). Melon. Bój, walka, woj-    Iowie dawni zaszczycali przodków naszych w Marsowym

na, $arnpf, $rieg, ©ćfoladjt. Żołnierz waleczny, kiedy wiek    dziele. Mon^ 65, 51. Tu niebo miłe i powietrze zdro-

przesłuźy W ustawnym boju, ani Mania dłużej Wrytrzy-    we, Lecz burdy wszystko pustoszą marsowe. Zab. 6, 238.

mać zdoła, składa broń. Zab. 13, 295. Harab. Lud któ-    — g. Transi. Marsowy, marsowaty, marcyalny, groźny,

ry w mrozach północnych się zrodzi, Sposobny jest do    martiaïffdj, friegerifd). Pełen ognia‘w oczach Marsowego!

bitwy, do Marsa się zgodzi. Bardz. Luk. 139.    1 cu-    Jabl. Tel. 12.

dzoziemskiego Marsa świadom. Leszcz. Class. 80. Kto ‘MARSTWO, a, n., n. pr. Nabuchodonozor, jaki los czekał się dał związać nieprzyjacielowi, Bojąc się umrzeć, ten    w przyszłości mocarstwa, W złotej osobie gliny znaczy

już nie ponowi Marsa. Lib. Hor. 68. — W Marsa ude-    marstwa. Zab. 14, 156,? cf. mara, sen, widziadło,

rzyć, Marsem ruszyć « do attaku iść, nacierać, cf. marsz, MARSYLIA, ii, i, «Karfeitte, miasto nadmorskie Francuzkie angretfett, attaftren. Hetman Widząc góry od nieprzyjaciół Dykc. Geogr. 2, 130, miasto to, portem powszechnym opuszczone, uderzył w Marsa, i skoczyć każe w pogo- okrętów kupieckich nią. Chrośc. Luk. 104. Gdy wojska nazajutrz Marsem ru- Georg. 316.

szyć miały, Chcąc wiedzieć, jakim sercem iśćby na bój MARSZ, u, ot., MARSZERUNEK , MASZERUNEK, nku, ot. chciały, Tak rzecze.... Bardz. Luk. 30. — §. Transi.    z Franc., pochód, podróż czyli ciągnienie wojska, lub

Mars na twarzy » kozieł, kwaśna twarz, groźna, grożąca    jakiej dzielnicy jego. Jak. Art. 3,308; Vind. marfh hod

marsowata czyli marcyalna mina, ein jürd}terïtd)e3, brän*    hoditje; Slav. polazak ; Boss. 110x041, ; (cf. Sorab. 2.’

ettbcä ©eftcfyt, eine frtegertfdje SOîiene. Razu jednego na-    szno prędko), ber SJîarfd;, ber 3ttg einer Slrmee. Marsz

stroiłem na twarzy méj tego marsa, którego w potycz-    wojska, aby szedł równo, powinien żołnierz iść podług

kach znaczniejszych zwykłem pokazywać, i z trefunku,    taktu, który dobosze wybijają na bębnach. Papr. W. i

gdym zajrzał w zwierciadło, samem się go przeląkł. Boh.    388. — §. Muzyka do marszu, ber* SDîarfd), bte Mf m

Aoot. 4, 208. Śmierć z marsem obróciła na starca    einem SOłarfc^e. Grali trębacze marsze, któremi    sie żoł-

gmewhwe oko. Zab. 16, 358. Marsem spojrzeć * gnie-    nierze przed potyczka pobudzać zwykli. Zab. 5    79 Alb

wliwie 1 groźno patrzeć, mit brfiuenber SOîiene einen an* Pochodź, maszerować, wymaszerować i t. d. ’ fe^en. Nadął się jak półtora nieszczęścia, spojrzał na MARSZAŁEK, łka, ot, (Boh. marsvalek ; Vind. marefhal; mię marsem, z miną, Panie odpuść, jakąś dziką, zain- Ross. Mapiua.iü; Lat. med. marescalcus ; Gall. maréchal); dyczoną. Teat 21, 151. Marsem spojrzawszy, krzyknie    ber SD?arfd)atl, pod królami Francuzkiemi z domu Karola

na mnie. ib. 29, 71. Jeżeli mąż na nie spojrzy mar-    Wielkiego, należał tvlko do straży i dozoru koni książęcych •

sem, oczy natychmiast spuścić powinna, ib. 27, 68. —    (cf. obsol. Boss. Komorni« marszałek nadworny;    dziś kofi- 2) Astronom. Mars, imię trzeciego planety, znaczący się u    niuszy). Jakoż nazwisko marszałek, utworzone    ze skła-

astronomów tf. Kras. Zb. 2, 125, ber planet SOîarS. Chmiel.    du dwóch słów starej Niemczyzny SOîard), (cf.    marcha),

1, 113. Pod Marsem rodzą się marcyalistowie, odważni, i    konia, i 6djalf mocnego, rządcę,* dozorcę (sługę)

nieustraszeni. Sim. Pieśń. 3 Q. — §. Chym. Mars, imię    czących. Nar. Hst. 5, 471* (Bohońtz dérivai a mark *

zelaza, Das (st)eit, (cf marcyalne wody). N. Barn. 15,350.    granica; administrator finium). Co w prywatnym domu

Pochodź, marcyalny, Marsowy, marsowaty, marsorodny,    gospodarz , to w Polszczę i na dworze Królewskim

ma7^ec’ marcowy'.    szałek ; jego powaga równa się cum magno magistro au-

¹    »    u> m-> W ziemi Pomorskiej dań,    która por-    lae Gallicae. Nies. 1, 249, cf Ross. miohhiiki    CTenemtuif.

tern    alias    marsard za starym postanowieniem książąt Pol-    Urząd marszałka Koronnego, ^ronmarfcM, i    nadworne-

marcV y a f^wanj* » asuj’emy. Herb. Stat. 747. Wlad. Jag. go, ^ofntarfc^aïï, ten jest, iż ma być sprawca i mistrzem w’A    ' mai”j ’ f* ^ îîunjel. MARSKOŚĆ,    ści, %., n.    wszystkich dworskich ceremonij, popisować    dworzany,

p.    îe y    się cia o nie tuczy, a zawzdy z niego    nieco od-    im płacić, goście i rady przyjmować, występki miarko-

chodzi, a nic nie przybywa^, ztąd zbytnia szczurość a    wać, wszystko ordynować na dworze etc.* Herb. Stat.

mars oso pochodzi. Sienn. 368. Spicz. 235, niegładkość,    487. Marszałkowie wielcy, ©roßmarfcbäße, obojga naro-

zmarszczeme, pomarszczenie, bic 9îimsltgfeit.    du są piérwszemi w rzędzie ministrami; tych marszałko-

na morzu

Ran-

śrzodziemnym. Wyrw.

mar-

zna-

mar-

48 MARSZAŁKOSTWO - MARSZCZKA.

MARSZCZYĆ - MARTWIĆ.

wie nadworni zastępują. Rada    nieustająca miała także    wać, strzępić, ruttjelrt, falten, trt Ratten unb SRunjeltt legen,

swego marszałka. Izba poselska    obiera marszałka sejmo-    Nic nie robią te panny, tylko garnerują, Blondyny tre-

wego, 9îetd)Mag3ntarfd)all, podług alternaty między trzema    fią, marszczą,    rzną, sztukują, I    jak kiełbasy    nadziewają,

prowincyami przypadającej, (cf. laska). Na wszelkich sej-    Teat. 24. b, 8,    (cf. kędzierzyć).    Marszczony,    zmarszczo-

mikach obierają naprzód marszałków, SanbtagêmarfcfyaÛe.    ny, pomarszczony, marszczysty, pełen zmarszczek , falttg,

W trybunałach głównych jest także marszałek. Kras. Zb.    tfott galten; Boh. swraśtily, swraskaly, wraskawy, rasny;

2, 128.— g. Transi. Ogólnie przełożony, ein 3Sorgefefcter.    Vind. gerbast,    sgerban, gerbau,    sgusau ; Garn. gerbast,

Marszałek rządca dworu, pana zastępuje. Kras. Pod. 2,    gerbâzh ; Rag.    bràskao, nabarskan, smarskan,    namarskan;

203. Slav. dvôrnik ; Rag. naredbenik; Ross. ynpaBHTeab ;    Sorab. 1. zmorskoyité; Ross. MopmiiHOBaTbiii, óopiiCTHH,

Eccl. cjyjKÓOHanajbHHKt, MapmajoKB, bet* tpauäljofmetfter.    HaóopncTbiH, o6pk)3ivtmh; Ecel. BpacnaBun; (cf. fałdzi-

Zdałem ci rząd domu mojego, jesteś w nim marszałek,    sty). To lekarstwo ciało marszczy. Tr. Suknia marszczo-

komissarz , Major domus, zgoła    drugi ja. Teat. 19. b, 5.    na. Radź. Ex. 28, 4. Czoło zmarsczone latami. Teat. 49,

Marszałków dworu królów Francuzkich zwano Majores    117. W samym niebezpieczeństwie nie zmarszczyła

ła. Leszcz. Class. 30. (cf. kozła na czele postawić). Ponuro patrzy , sępa umarszczył na czole. Przyb. Ab. 98. Zawsze zmarszczone czoło wad oznacza wiele. Hul. Ow. 54. Nos marszczy. Kanc. Gd. 85. — MARSZCZYĆ się recipr., stawać się pełnym zmarszczków, ritltjeltg werben; Boh. scwrknauti se, scwrkati se; Vind. ovrapati fe, sa-vrapati fe; Rag. marscjaviti; Croal. rugam; Ross. 6pi03-myTb, oópK)3rHyTb. Twarz jej się już od starości marszczy. Ld. — §. active Marszczyć się * czoło marszczyć, kwaśno patrzeć, bie ©ttrne runjeltt, ein faner ©eftdjt machen. Tu on od gniewu z oczu iskry sypie, Marszczy się czołem, i w wargi się szczypie. Źegl. Ad. 81. MARSZCZENIE, ia, n., subst.verb., baSSînnjeln; Vind. sgerba-nje ; Bosn. smrriskanje.

Pochodź, zmarsk, zmarszczek, zmarszczać, zmarszczyć,

czo-

domus. Sk. Dz. 715. Merkury, marszałku boży. Petr.

Hor. B. 4. Marszałek weselny, biesiadny, ber bet) einer $od)$cit, ©afteret); Sorab. 1. braschka starafhina, natozhila; Ross. TbicnuKOH, (cf. drużba). *Ze-rzec, marszałek swadziebny, który radzi na weselu. Macz. paranymphus. Marszałek taneczny, rej wodzący, choragus.

Cn. Th. Cam. pleszovod, kolovod, ber SSortänjer, Sluffüb* rer citteö Taitjeê. Marszałek pogrzebny, designator. Cn. Th., ber ba$ Setdfenbegöngmß anorbnet. — §. U flisów marszałek, jest pierwszy flis od sztaby na sztymborku. Magier.

Mskr., ob. Podmarszali. MARSZAŁKOSTWO, a, n., urząd marszałka, ba3 fDłarfdjallamt. — g. coli. Marszałek z żoną, ber 9Jîarfd)all mit feiner ©etnatyünn. Państwo Marszałko-stwo pojechali. MARSZAŁKOWA, y, z., żona marszałka, bie Sttarfdjalltnn. Mokotów Księżny Marszałkowy Lubo-

mirskićj, pod Warszawą. Dykc. Geogr. 3, 180. MAR- wymarszczać, rozmarszczać.

SZAŁKOWAĆ, ał, uje, intr. niedok., przewodniczyć, MARSZOWY, a, e, od marszu, fDtarfcl) * ; Ross. üoxoahhh , przodkować, przodem iść, cf. kałauzować, woran geben, ob. Pochod, marsz.

Dörfler gelten, auffüftren. Jutrzenka od wschodu marszał- MARTA, y, i., imię białogłowskie, fflłartba ; Ross. Mapea. kuje słońcu. Flaur. Sk. 183. Zorza zaranna wschodzą- Ś. Marta siostra Łazarza i Magdaleny. Kras. Zb. 2, 129.

marszałkując słońcu, dzień nam pogodny obwie- — Prov. Nalazła Marta Gotarta. Cn. Ad. 532, (trafił swój szczała. Tr. Tel. 108.    Cnota marszałkowała słowu, a    na swego,    dyabeł    na poganina). Ezopowi    się ożenić za-

słowo głosiło cnotę. Bals. Niedz. 2, 88.    Przed twarzą    chciało, I    w nim    się Polskie    przysłowie    wydało, Znaj-

jego marszałkujc zaraza.    Birk. Chodk. 29.    Kiedy on idzie,    dzie Marta    swego    Tarta. Jabł.    Ez. C 3.

brzuch mu marszałkuje,    Który śmierciami    ptastw, zwie-    MARTAHUZ,    MARTAUZ, a, m.,    Croat. martolosz , ein ©ee*

rzyn ładuje. Min. Ryt. 3, 354. MARSZAŁKOWSKI, a, ie, od marszałka, SDłarfdjallS * . Urząd marszałkowski. Nar.

Hst. 5,471, (ob. Laska). Straż marszałkowska, ob. Kruk.

— A nam co- do Pańskiego stołu? będziemy mieli nasz marszałkowski. Zabi Dz. 53, dla osób mniej dystyngwo-wanycli drugi stół.

MARSZCZKA, ob. Zmarsk, zmarszczka. MARSZCZYĆ, ył, y, cz. niedok., zmarszczyć, umarszczyć dok., (Boh. wra-stiti, swraskati, swraskowati, swraśtiti; Sorab. 1. morż-

9)îarfrf)att

; Vind.

cemu

lentterfäufer, fOîcnfcbettbteb. Ludokrajce w Węgrzech mar-tahuzami zowią. Klon. Wor. 26. Kmit. Spit. B 2. Co to za niesłuszność, gdy kto wolnego człowieka kradnie i przędą, jako czynią Tatarowie, Turcy, martauzowie. Petr. Ek. 110. Judasz martauz. Pot. Zac. 5.

MARTWAKI plur., robią się na zgłąbiałościach rosnących na skórze , ale szczególnie na rękach i nogach , od gwałtownego ueiśnienia. Dykc. Med. 4, 187, ob. Martwa kostka, ftoenfltotett, tteberbeht, cf. nagniotki, cf. modzel. cżu, zmorfcżu , zmorżcżu ; Sorab. 2. ropisch, (cf. ropić) ; MARTWIĆ, ił, i, cz. niedok., umartwić dok., (Boh. mrtwj-Bosn. smersiti , zamrrisiti, smrriskati, fraskati, smarsiti, suerusgjatti, verusgjati, fraskati, naiesgiti (cf. najeżyć), ruditi, naruditi ; Rag. namarskati, braskati, nabraskati ;

Croat. guzati, rugati; Dal. fraszkam; Vind. gerbat, sa-gerbati, gerbazhiti, sgerbuvati, sgerbati, vrapati , vrapu-vati, sgusati, narugati; Garn. sgerbiti, gerbazhiti, ger-bazhem ; Ross. MopmHTb, CMopmmb, CMopmußaTf,, (cf. moryczyć), cymm,, HacyniiTt (cf. sępić), xMypmB ; Lat. marcescere; cf. Ger. fDłorc^cI); w zmarski składać, fałdo-

ti, umrtwiti , umrtwowati ; Slov. zmrtwiti ; Vind. mertva-zhiti, vkoriti); §. 1. martwym czynić, umarzać, umorzyć, morte afficere; sed hac signißcatione rar o usita-tum; tübtert. Zezwalajmy na wmią bożą; dobrze wszystko uczynił, i kiedy dał był żywot naszemu przyjacielowi , i kiedy go umartwił. Gil. Post. 509 b. — ßg. Rozruchy te Król darunkami do czasu tylko bardziej przymartwił, a niżeli umartwił, suppressit magis, quam sedavit. Krom. 612. Synod otworzono kwoli umartwieniu rozerwania

MARTWIĆ - MARTWIEĆ.

MARTWIENIE - MARTWY.

49

mer-

51.

Zmartwiałem, czytając

MARTWY,

w kościele, extinguendi schismatis causa. Krom. 442. — §. Transi. Drętwie, czynić ze co drętwieje, erftarren nta» $en. Plastr ten martwi członek. Tr. Żywe srebro martwić » stałym go robić, Quecfftlber töbten, eS ftgtrcn. — §. 2) Transi. Martwić, umartwiać, theolog. mortificare aliquem, caftepen, freudigen, töbten; (Sorab. 1. fmertofcżu; Carn. dolitrêti, dolitâram ; Vind. martrati, pefuvati, ka-fhtigati). Chrześciańska powinność, ciało i pragnienia swoje martwić. Tr. Umartwiajcież członki wasze. Rej. Post. T. 3. Ciało swoje ukrzyżowali a umartwili z po-żądliwościami swemi. ib. Q. 2. Na obroku skromnym ciało Niechajby sie umartwiało. Groch. W. 34. Żadna sekta nie miała nigdy ludzi tak świętych, i umartwionych i światu i ciału. Sit. Kaz. 277, (ber Sßelt abgeftor-ben). — §. Martwić, dok., zmartwić kogo « gryźć go, zasmucać, frasować, einen fränfen, betrüben. Martwiłoby mię to mocno, ujść w jego rozumieniu za taką. Teat. 33. d, 41. Łatwo poznać, jak marlwion myślą jest zgryźliwą. Teat. 43. b, 8. Miej w bogu nadzieję, Ten co umartwił, może was pocieszyć. Kniaź. Poez. 2, 221. Umartwienie, zgryzota, frasunek, ftränfmtg, Kummer, betrüb* tttjk Schnie z umartwienia. Teat. 28, 43. Zkąd ten tak wielki smutek, zapewne musisz mieć jakie umartwienie? Teat. 23, 86. MARTWIĆ się recipr., gryźć się, frasować się, [id? Därmen, fränfen, grämen. — §. theoî. Zwyciężać siebie i swoje skłonności, dobrowolnie dokuczając sobie, ćwiczyć się w mniemanej doskonałości, ftd) caftepert, freudigen. MARTWIENIE, ia, n., subst. act., baS Söbten, (Ertöbten, Sîreujjtgcn, (Saftem Martwienie kogo, mortificatio. Cn. Th. Martwienie siebie samego, śrzodek do umartwienia, ib. Umartwienie, skutek martwienia. Cn. Th. 1185, powściągnienie złych pożądliwości, obyczaj pohamowania od grzechów, przestanie źle czynić. Rej. Post. T. 3. Kat. Gd. 39. Nawrócenie do Pana należy w umartwieniu starego człowieka , a obżywieniu nowego. Kat. Gd. 39. MARTWICA, y, ź., martwa zwierzchnia kora na drzewie, bie obere 9îtnbe beö SkumîS. Skóra wnętrzna bzu, która jest pod martwicą, purguje dołem i górą. Syr. 1506. Czynią syrop bzowy, z skórek śrzednich między martwicą, a ostatnią skórką od drzewa. Syr. 1507. (Boh. martwice parały sis \ Carn. tviza paralysis, baldryan; urtica mortua; Bosn. mrrięina, telesina cadaver). MARTWIEĆ, iał, jeje, neutr. niedok., zmartwieć dok.. Boh. mrtwèti, zmrtwèti mori, animam agere, umierać ; torpescere, emori, stupescere ; Ross. Mep-tb4>tl, OMcpibIjTL, noMepTBtifc; drętwieć, nie czuć się, czucie postradać, nieczułym się stawać, nieruchawym, krzepnąć, propr. et fig., erftarren, abftcrbcn, fictf werben, füDlloö werben; Sorab. 1. woprostnu. Wyrwawszy tesak przy boku miany, onyrnże w się ,szargnął, I wyskok z gorącej rany martwiejąc wy targnął. Zebr. ‘Ow. 82. moriens. Przeszłej zimy omałom nie skościał, i rękoma od mrozu zmartwiałemi już władnąć nie mogłem. Mon. 08, 291. Lekarstwo, komuby oczy poczynały martwieć, żeby niemi ruszać nie mógł.... Syr. 989. Wszystkie członki martwieją we mnie; ledwo odetchnąć mogę. Teat. 53. d, Zmartwiałam, na oczy padają mi ciemności, Coż

Słownik Lindego wgd. 2. Tom III.

stoisz serce? patrzysz na tak srogie złości? Bardz. Trag. 476. Na żałosną nowinę zmartwiała, i siły pozbywszy upadła. P. Kchan. Orl. 1, 127. ten liścik. Teat. 4, 89, (struchlałem). W dzikich zarośli ponurzony cienie, Często step żyzny martwieje odłogiem. Zab. 14, 101. Nar. MARTWIENIE, ia, »., neutr., Martwienie członka abo ciała, gdy martwieć poczyna abo martwieje; gangraena. Cn. Th., baê Slbfterben, (Erftarren et* tteS ©Itcbeö ; (Eccl. MepTBtnie blednienie z bojaźni). MARTWO adverb. adj. martwy, bez czucia, tobt, gefü^UoÔ. Ross. nbJWL MepTBO tak pijany, że o sobie nie wie. 'MARTWO-BARWY, a, e, blady, tobtenfärbtg, Vind. mertuskofarbast. MARTWOŚĆ, ści, 2., Boh. mrtwost, zmrtwelost; Ross. et Eccl. MpitTKOCTh (2. MepTBO dt, MepTBCHHOCTL trupia cera; Rag. martvillo lentitudo);    §. 1) zdrętwiałość, nieczułość,

nieruchawość, bte $ÜbÜ0|tgfett, (Erftûrrung. Pamięć pierwszej rozkoszy martwość jego wzruszy. Teat. 48. b, 22. — § 2) concret. Rzecz martwa, etmaê îobtCÔ, CcblofeS. Mamże na to przystać, by ożyła ta martwość! (statua Amora). Nie, nie ożyje ta martwość nigdy. Teat. 30. d, 18. Boh. mrtwola; Bosn. mrricina. MARTWOTA, y, 2., stan martwości, ber 3nj ftanb beö Tobeö. Z nocnej świat niezmierny wyrwałeś martwoty. Przyb. Ab. 11. MARTWOWIERNY, 'a, e, mający wiarę martwą, bezdziclną, non tobten, nic^t lebenbt* gen ©latlbcn. Bez miłości może być człowiek wiernym , i prawowiernym ; ale martwowiernym , i żadnej nadziei zbawienia nie mającym. Smotr. Apol. 26. a, e, (Boh. mrlew, mrtwÿ, zmrtwèlÿ, umrlćj ; Slov. mrtwÿ , bezduśny ; Vind. mertou , v’merl, merteu ; Carn. rnertve ; Rag. marlav, màrtaz, (martvi san, mar-tvillo « letarg) ; Croat. mërtev; Bosn. martav, mrritav; Slav. mêrtav; Ross. MepTBt, MeprBUH, (MepiBeiiHUH trupi), 3a-MepJiUM); bez życia, nie żyjący, umarły, tobt, leblośh Ledwie nie martwemi ustami ojca mego był im zalecony. Teat. 19. b, 7. Chrystus z martwych wstał. Groch. \V. 74, ob. Zmartwychwstać. Kanc. Gd. 104. Skaczą zające, gdy ich lew martwy nie słyszy. Min. Ryt. 3, 358. Poznała puklerz miłego, Wzięła w rękę i zbladła, Nie rzekła słowa żadnego, Jęknęła i martwą padła. Kras. Oss. Bob. Po przeczytaniu listu, stanął król jak martwy. Nieme. Król. 2, 199. Tłuczone korzenie pietruszki, gdy w łono niewieście natkane będzie, martwy płód i łożysko wywodzi. Cr esc. 213. — Transi, fig. Zdrętwiały, nieruchawy, nieskuteczny, niedzielny, ftarr, ftdf, tobt, fait, le&loS, Ulityättg. Łatwiej może być ożywiony członek martwy, który jest w ciele, niźli odcięty, albo oderwany. Hrbst. Nauk. M 6. Nogi drżały pode mną, język martwy nie mógł przemówić i słowa. Staś. Num. 2, 62. Wiara, nieożywiona dobremi uczynkami, jest martwa. Lach. Kaz. 1, 219. Martwa cnota bez ludzkości. Tr. Tel. 416. Martwym jest członkiem społeczeństwa, kto nie pracuje. Gaz. Nar. 1, 255. Martwa kostka * pęcherzykowata nabrzmiałość na rękach lub nogach. Perz. Cyr. 126, ettt üftemn* fnoten, Ueberbettt, (cf. martwak), ob. Kostka. — Wole na gardle martwemi guzmi abo kostkami zowią. Sicnn. 519, bet $ropf ant $alfe. — Mechan. Żywe siły są siły ciał stojących w ruchu; martwe zaś, w których, jako to w sile

50

MARTYROLOGIUM - MARY.

MARYA - MARYASZ.

hala kony; Hung. szent Mihâly lova; Hoss. 04p,B; podstawek , na którym trunę stawią, na których trupa noszą do pogrzebu, bte 33al)re, £etdjen&al)re, Tobtenbahre. Do mar przystąpi, a kwieciem trupa potrzęsie. Birk. Sk. D. 4. Synom swoim umierając rozkazał, aby go na *marzech (na marach) nieśli. Warg. Wal. 111. Łóżko brać na niedźwiedzia, na odyńea mary. Pot. Bocz. 227. — Mary poczesne, próżne, feretrum honorarium inane. Cn. Th. cenotaphium, ein bloßeö leeret ©Ijreubegrctlmtjj opnę Cctcfynam. — §. Transi. Na mary iść, na marach być * umierać, fter* ben, in3 ©rab roanbern, auf ber Sabre liegen. By dziesięciu synów miał, wszystkichby wolał na marach widzieć, aniż jedne ojczyznę. Birk. Zamoj. 35. Patrzaj na lę krew', która mię na mary *Wneteczki wprawi, z którą wnet wypłynie dusza. Past. Fid. 243., Chrośc. Ow. 503. WTolał sam umrzeć, niż żeby miał widzieć żonę swoje na marach. Pelr. Ek. 64., Teat. 1, 24. Umiera wszystko, tak młody, jak stary, Wszystka płeć idzie bez braku na mary. Past. Fid. 23. Jeżeli tak bogowie ze wszystkich oliary Chcą Rzymian, czemuż wszyscy nie idą na mary? Bardz. Luk. 25. Nędzarz niech żyje, szczęsny niech idzie na mary. Bardz. Trag. 27. Człowiek podeszły, leda dzień na mary pójdzie, i jedną nogą na łodzi Charonta stoi. Kulig. 179. — fig. Upadek, zguba, Untergang, Serbcrben. Przemyślał Zamojski, Jakoby nachyloną ojczyznę na mary I na upadek blizki, rozumem ratował. Groch. W. 534. Już słodka ojczyzna mary swe wddziała, Tylko że ją opatrzność boża zatrzymała, ib. 129.

tłoczenia, przyczyna skutkująca nie ma ruchu. Jak. Mat.

4, 21. Kąty martwe w fortyfikacyi, nie mające znikąd obrony żadnej. Jak. Art. 3, 301, et 2, 421. uitgebecfte, verlorne SBtnfcl, bte von feiner ©eite Çer vont ©efcbufc gebecft werben. Węgle martwe » zgasłe, tobte, auêgelofdjte Metylen.

Sole alkaliczne, bądź to martwe, bądź wylotne, nazywają się w powszechności macicami. Jak. Art. 1, 47, jfrtrteśS Sllfali. Martwa pokrzywa, ob. Pokrzywa. — Morze martwe w Palestynie. Hub. Wst. 139, baS tobte $D?eer.

MARTYROLOGIUM, ob. Męczennickie dzieje.

MARUCHNA, y, i., demin. bland, nom. Marya, SDîarte, Siła* rieten. Prugiby chciał paść trupem przy swojćj Maru-chnie, Choć jćj z nosa i z gęby, jak sto dyabłów cuchnie. Zab. 13, 64.

MARUDA, y, m, nudnik, gawęda, Slov. zahaleć; Vind. mu-diz, satnuda, mudnik, shulei, shulovez, halei, kefnuvauz, ein langweiliger SDîenfd;. Poszedł przecie maruda przeklęty.

Teat. 27, 99. Chimeryk, porywczy, maruda, ib. 33. d,

76. Jest tu Rizarski, bogacz, a wielki maruda. Treb. S.

M. 74. Uchodzi za największego w świecie gdyracza i marudę. Teat. 24. c, 68. — (Maruda, z Franc, marodeur, żołnierz odłączający sic od wojska, dla rabunku, ein robettr, ©arbenbruber). MARUDA, y, z., MARUDNOŚĆ, ści, £., zmudność, mitrężność, nudność, £angtvdltgfdt, ßangfamfeit; Doli. wahawost; Vind. mudenje, muditje, sa-prega , samuda ; Hoss. MCJie4a, Me4JieHH0CTi>, Me4JMTejn>-HOCTfe, nocHOCTb, KOCHtiiic. MARUDNY, a, e,— ie adv., nudny, żmudny, langweilig, langfant; Boh. wahąwy; Vind.

müden, kefen , medliu, omuhaun, shulast, pozhefen; MARYA, yi, z., §. 1. imię białogłowskie, SOîaria; Boh. Mâ-Hoss. KOCHUM, Koceni, KonoTKiii, koüotokï, MC4JHne.iL- r j ; Sorab. 2 Marija; Vind. M^aria; Hoss. Mapia. Mary«, Mdii, Me4^eHHUi1. W jego rozumieniu uchodzę za ma-    Najświętsza Panna,    matka    Jezusowa. Kras. Zb. 2, 121,

rudną kobietę. Teat. 33. d, 41, MARUDZIĆ, ił, i, intrans.    bie Jungfrau Słana.    Święto    P. M„ Cam. shmarn dan, ein

îüedok., łabudać, powoli robić, nudnie się ociągać, jau*    Słartentag, ein grauentag." Zwiastowanie    Maryi, bte Heim*

beru, jogern; Boh. wahati, (cf. wahać się); Sorab. 2. sze    fud)ung Sł. Narodzenie P. Maryi, Słaria    ©eburt. Wniebo-

kommużisch ; Vind. muditi, odkladiti, odlashati, kefniti, wzięcie P. M., Słarta Himmelfahrt. Oczyszczenie P. M., (ob. kefnuvati, omuditi, shuliti; Hoss. MCJie4HTŁ, noMeje4HTb, •* Gromnice). Kościoł    P. M.,    bte Słartenfircbe, bie grattenftr*

uimuKaTb, umiüKaTbca, mHuijflTb, ry3aTb, Momaib, Ba-    d)e. — §. 2. Botan.    Panny    Maryi len » ob. Lenek, unfrei

aaH4«TbCH, npoBajtan4aTbCa, nocmm, KOCirfeTfc, ynocmm.    grauen glacbîk Syï. 595, ob.    Dzwonek Szwedzki. — Panny

Nie marudźże tak długo, w tej. okoliczności bawić nam    Maryi Dzwonki, hypericon, ©t. Jvhauniôfraut. Kryp. 5, 157.

nie trzeba. Teat. 1, b, 82. Mój dobrodzieju, nie marudź-    Firletka abo Różyczka Panny Maryi, grauen * JîoMciu. Syr.

ze, i wyjdź co prędzćj. Teat. 24. c, 80.    575. (cf. krewnik). Panny Maryi kożuszek, ob. Kożuszek,

MARUNA, y, z., matrięaria, Słutterfraut ; Boh. mateenik (cf.    Brytanika. Panny Maryi drzewko, ob. Boże drzewko. P.

matecznik), rjmbaba; Sorab. 1. boża martra ; Garn. re-    Maryi miętka, Marzymiętka, mięlka Grecka, szałwia Rzym-

shimbaba ; Boss. uauopóa; Eccl. paós ; roślina utrzymy-    ska, Piwonia wonna, karupień Ursino, grauennninje, £Dïa*

wana

w ogrodach, kwiat i ziele mają moc czyszczącą,    rtenmûnje. Dykę. Med. 4, 291., Cr esc. 255. MARYANA, y,

łożysko i martwy płód wyprowadzają. Ład. H. N. 105.,    £., imię zwyczajne kobiece, dla różnicy    od Maryi, imienia

Kluk. Rosi. 2, 237. Zowią ją maruną od matki abo ma-    N. P., 2)îarte, îOîarfediett, (Sorab. 2. Marja    (ob. Maryna, Ma

cicy, bo macicom bardzo pomaga; zowią też marellą po ruch Ba, Marusia, Marysia); Vind. Maria, Moiza, Minka, Włosku, bo tak Włosi zowią macicę. Grzęd. 205. MA-    Mina, Mizaj. MARYAŃSKI, a, ie, od M. N. P., lub też

RUNOW\, a, e, n. p. Marunowe liście. Cresc. 286.    od Maryany, 9)ïarten*, Boh. Maryanskÿ. [Maryański soda-

MARUSIA, ob. Maruclma.    lis, członek arcybractwa Panny Maryi. 4]. Zamiast tych

1.    MARY plur. nom. mara.    w dawnej edukacyi bractw' Maryańskich, ustanowiono w

2.    MARY, G. mar, plur., Boh. mary; Slov. mâry, nosydła,    święta pewne zgromadzenia pod imieniem której cnoty,

(cf. nosidło); Sorab. 1. maré, mary, (cf. mor, cf. mara);    lub jakiego wielkiego obywatela. Stos. Zamoj. 22.

Sorab. 2. borra ; Vind. para, pare, smertne pare, mer- MARYASZ, MARYAŻ, u, m., MARYAS1K, a, m.. demin.; z tvifhki konj, trage, mertizhnu nofilu ; Carn. pare, nosi- Franc. §. a) skojarzone małżeństwo, dne SKadage, drte lu; Bosn. nosiła; Croat. lesz mertvechki], traglye, sz. Mi- Hwnd^parffuc. Maryaż ten uprojeklowany do skutku nie

MARYJKA- MARZANA.

MARZEC - MARZYĆ.

51

przyszedł. Ld.— §. b) Gra w karty, eitt Sörtenfpiel. Grać    wiastę. Biel. Św. 166. Marzana, takby rzekł, że to był

będziemy w maryasza. Teat. 28. b, 95. Grać maryasza    bóg Mars. Biel. Kr. 34. — §. 2. Bot. Marzana, marzanka,

ślepego po groszu. Teat. 22.6,55. Pójdziem sobie oboje    Boh. marena; Carn. sumàh; Rag. brocchje ; Ross. Mapi-

w maryasika. Teat. 52. d, 102., Mon. 76, 728.    OHa; * reta, rubia tincturum Linn., Sćirfterrótp, ©rapp,

MARYJKÂ, i, i., gatunek jabłek. Tr., ber 2D?arienapfeï. MA-    Sîrapp, najduje się u nas dzika, która sadzeniem się do-

RYNA, y, i., §. a) imię białogłowskie, Maryana, Marya,    skonali; korzenie ususzone i uszrotowane pakują się w

SDiarte. Tak ubrana, nie będę Maryna zwana, bo też to    fasy farbierzom do przedania. Kluk. Rośl. 2, 237. et 3,

szpetne nazwisko. Teat. 54. b, 21. Za Zygmunta III. Mni-    351., Krug. 5, 154. Czerwony korzeń farbuje czerwono,

szech Wojewoda, wydawszy swą córkę za Dymitra, gdy    dlatego zowią go też marzaną. Urzed. 26. Marzana far-

ją na tron Moskiewski wyprawował, w obecności króla,    bierska, asperula tincloria Linn., rotier Salbmelfter, totlbe

rzekł do niej : Maryno ! pokłoń się królowi Jmści. Mon.    gärberrötp, Uttlber Srapp, gär&enoalbmeifter. Marzanka polna

66, 459, ob. Marysia.—§. transi. On aż ucho boli Twar-    arvensis, wonna odorata. Jundz. 133, SBalbinelfter. Marza-

dym smykiem na hucznej Marynie rzępoli. Dmoch. Szt. R.    na » przytulia, Gailium, Sabfrout. Syr. 1411.

23, na basetli, eine 2lvt 33afSgetge.    MARZEC, rca, w.,    §. 1. trzeci miesiąc w roku, Marlins.

MARYNAŁ, u, m., n. p. Za żydem chodzi, modląc się na    Haur. Sk. 478, ber fDłonat 9)?ar$; Boh. et Slov. marec,

płaszcz, abo marynały pieniędzy. Falib. R. 1 b.    brezen, w nemż brezowa woda tece, (cf. brzoza, brzezi-

MARYNARSKÏ, a, ie, od marynarzów lub marynarstwa, Carn.    na); Carn. sushèz, osûjak, obahtnék; Vind. bresen , su-

mornarske, ©cewefen*, ©djtp*, ©biffer *. Po marvnar-    fhez, ôbahtnik, fufhnik, osujak, ebehtnik, tretnik; Croat.

sku>* po majtkowsku, fdjtfttnmtmfdj. MARYNARSTWO, a,    szûssecz, gregurschak; Dal. oshujak; Rag. oxûjak; Slav.

n., żeglowanie, żegluga, okręty, baś ©eetuefeu. MARY-    oxujak; Bosn. maraę, osgjujak; Sorab. 1. mercz, merczke

NARZ, a, m., żeglarz morski, ber ©dftpmann; {Croat.    meszacztwo; Sorab. 2. 'pofimski ; Ross. MaprL MicflifE.

mornâr, brodar; Bosn. marnar, mornar, brodar; Vind.    Po niestatecznym marcu, świat się cieszy majem. Pot.

marinar, murner; Carn. mornâr, zhovnâr). Ta rzecz, iż    Pocz. 39. Nie odmieniajże się, jako marzec na wiosnę,

się marynarzom nie podobała, umyślili go zostawić na    gdzie jednego dnia będzie i deszcz, i jasno, i krupy,

jednej wyspie. Wys. Ign. 25. Przewoźnik albo marynarz,    Rej. Zw. 24 b, (cf. marcowa pogoda). Suchy marzec,

i ludziom dobrze czyni i sobie; sobie, iż mu płacą, onym,    mokry maj, będzie żytko jako gaj. Rys. Ad. 64. Suchy

iż je przewiózł po potrzebach swych na drugą stronę.    marzec, mokry kwiecień, chłodny maj, będzie żyto jako

Rej. Zw. 94 b.    gaj. Kluk. Rośl. 3, 98, ber 3)Wrj trocfen, ber 2»at) naß, füllt

MARYNATA, y, i , z Włoską robi się do ryb z octu win-    bent Sauer ©(pun unb $aP; Siov. Such! marec, mokri

nego, oliwy, rozmarynu, soli, pieprzu. Wiel. Kuch. 405,    may, budę humno gako hâg. — §. 2. Melon. Marzec*

ber Rebergup, womit bie ftlfdje martntrt werben; cf. kaszanat.    marcowe piwo, Słdrjbier. Przednie piwo Krakowskie

MARYNATKA, i, z., majtki, ubiór marynarski, ©gipflet»    cem abo dwuraźnym nazwane. Śleszk. Ped. 406. Pod-

bnmj. Miałem na sobie bagazyową marynatkę, jakom był    piwszy sobie Niemiec i Tatarzyn marcem, Na pojedynek

w niej wysiadł z galery. Warg. Radź. 339. MARYNO-    konny wyzwali się harcem. Pot. Jow. 31. Bywał tu kie-

WAG, ał, uje cz. niedoli., ntartntren. Marynować można,    dyś marzec dobry u Pani Krzaczkowej na Floryańskićj

oczesawszy ryby, nasolisz, usmażysz, potrząsnąwszy mąką,    ulicy. Alb. na Woj. 17.

ułożysz w naczyniu, i marynatą zaprawisz. Wiel. Kuch. MARZE, MARZENIE, ob. Marzyć.

405. MARYNOWANIE, ia, n., subst. terb., baś Sîartniren, MARZNĄĆ, Mar-znąć, marznąć et marzł, marznie, med. je-jest to ryb w maśle a pospolicie w oliwie przysmażonych,    dnotl., zmarznąć ‘dok., (Boh. mrznauti, zmrznauti, zmrzl,

w ciecie przechowanie. Kluk. Zw. 5, 285.    zmrznu, zmrzly, mrzawam ; Sorab. i. märfnusch ; Slov.

MARYSIA, MARYNKA, MARENKA, i, i., demin. nom. Ma-    mrznauti; Carn. smersném, smersneti, smersujem, smer-

ryana, Maryna, SDîartarte; Sorab. 2. Marka, Marijka; Ross.    sovati ; Vind. smersniti, smersouat, smersuvati, smersü-

Marna. Wolę żeby mi we wsi służyła Marysia. Teat. 43. jem, marslu, merslu, studenu, smersniti; Croat.

VARYANA    ,    ,    nem; Ra9' mraznuti> sm^rznuti ; Bosn. mrriznuti, leditise,

MARZANA, MARZANNA, y, z., (cf. Boh. Marena * Magdale-    smerznuti, smarznuti, smrriznutise; Ross. Mep3Hyn>

na; Carn. Marża Agenoria, bogini pilności; Carn. Marna*    aiep3Hyib; Eccl. Mpa3mi>, MepaHen», cf. mróz, mrozić);

bogini deszczu). Chwaliły narody Słowiańskie Cererę,    mrozem być ścinanym, frieren, gefrieren. Woda ciepła

nazywając ją Marzaną. Krom. 55, blc (wre§ ber ©la». 9îa*    rychlej zmarznie, niźli zimna. Urzed. 450. W ciszy tyl-

tlonen; (Boh. Zewena; Carn. Sejvina, ob. Ziewanna). Sar-    ko woda marznie. W ej. Marni. 58. Dlaczego woda

ma to wie Cererę boginią ziemną, wynależycielką zboża    rznie? Os. Fiz. 244/ Bez rękawiczek rece ci marzną,

wszelkiego, zwali Marzaną; tej też w Gnieźnie z wielkim    Ld. MARZNIE impers., e3 friert; Sorab. marfno; Ross.

kosztem zbudowany kościoł, gdzie jej na chwałę dziesię-    MOpo3HTb. Marznie na dworze = mróz jest. Cn. Th.

ciny wszelkiego zboza po żniwach ofiarowali, prosząc na    rznie na północy. Bardz. Trag. 544.

drugi rok o zyzne urodzaje. Stryjk. 136. Chrystusowi MARZYĆ, ył, y, cz. niedok., ‘śnić, mary przez sen widzieć, ustąpił Grona, Ladon, Marzanna, Pogwizd, Ziewanna.    roić, träumen, einen ïraum pbeit, £raumgeftd)te fepn; Croat.

Stryjk. Gon. A. 3. W Wielkiej Polszczę i wSzląsku, sió-    szenyati, szenyâm, ob. Sen; Ross. et Eccl. rpe3HTL, rpi-

mego dnia marca, topią Marzane, ubrawszy jako nie-    *y. Nie dbajcie na sny wasze, które marzycie. 1 Leop.

mar-

mraz-

, H3-

ma-

Ma-

52

M A R Z Y Ć - M A Ś Ć.

MAŚCIĆ-MASEŁKO.

mas, mas, masilu ; Croat. mâszt, mazt, masalu; Bag. mâst, pomâst, (mâsl pinguedo) ; Bosn. pomâst, mâst (2. pinguedo, 3. farba; Slav. mâz * klej); Boss. Ma3b unguen-tum; Eccl. MacTb balsam; (Boss. msctł kolor, farba, o koniach i kartach); cf. Gertn. bie SDîaft, obs. mast, ap. Notker, masta * tłusty; ob. Mazać); g. 1. bie ©albę; miękkie lekarstwo zewnętrzne, gęstość miodu przaśnego jące. Krup. 5, 306., Perz. Cyr. 2, 323. Maść królewska, unguent. basilicum. Perz. Cyr. 2, 329., Sienn. 344. Szara maść, unguent. Mercuriale. Perz. Cyr. 2, 527. Maść Pruska, diaquilon. Sienn. 343. Z tego ziółka sok prędko wycisnąwszy, I sarnę tylko treść z niego odjawszy, siemaioca, rpe3HTbCH, npnrpe- Zmieszał z nasieniem owym koszyczkowym, Potym z 3HTŁCH. O tym się marzy,    co czyniem na jawie. Kniaź.    cytwarem zaczyniwszy zdrowym, Tak maść uczynił. Past.

Poez. 2, 69. Co we dnie    kto w głowie warzy, O tym    Eid. 317. Słojek maści spiki nardowćj. 3 Leop. Marc.

w nocy marzy. Cn.    Ad. 575, (cf. co kto miłuje,    14, 3, (olejku). Kot od maści pachnącćj szaleje. Zab.

! śnie czuje; czego bardzo pragniemy, o tym i    11, 334. — g. 2. Maść * farba, barwa; dziś o sierści

śpiąc myślemy). Te wszystkie rzeczy Przejdą jak sen,    końskiej, i o maści kart, bte garbe, ©ouleur, jej)t bloß

co w głowie marzy się człowieczej. Dmoch. Sąd. 53. —    oon ber garbe ber <Pferbe, unb twn ben ©ptelfarfeit; Bosn.

§. Transi. Niech Walery Wc Pannie przestanie się ma-    mâst, kolur, boja; Bag. mâst; Slav. diaka; Boss. uiepcTb,

rzyć, Na co się śpieszyć?    może bogatszy się zdarzyć.    mepcTua, MacTb. Z maści nie można poznać cnoty lub

Nieme. P. P. 94. On sam    nie wie, co mu się w gło-    przywary konia ; w każdej maźci bywają dobre i złe. Kluk.

wie marzy. Tent. 33. c, 61, (roi). MARZENIE, ia , n.,    Zw. 1, 163. — Karty jednej maści, Boss. imryci. Mon.

subst. verb., mara, sen, widziadło, urojenie, ba§ Traum»    76, 728. —obsol. O kolorach sukna, poit ben ftarbett ber

gefidjt, ba$ Träumen, ber Traum, pr. et impr., Ross. co-    Tud)er. Płaszcz otworzy, którym była otoczona, Prześwietne , ciiOBHAtnie. Długom został bez władzy jak kamień    tny maścią szafirową.. Birk. Dom. 98. Szaty rozmaitej

nieczuły, Marzenia się okropne tylko w oczach snuły.    maźci. Warg. Wal. 313. Aksamit różnej maści. Gost. Gor.

Teat. 44. d, 19.    77., Vol. Leg. 3, 370. Przyodziana kapą szafirowej maźci.

MARZYMIĘTKA, i, z., miętka Grecka,    ftrauenmttttje.    Comp.    Zygr.    Pap. 145. MAŚCIĆ, ił,    i, cz. niedok., (Boh. ma-

Med. 25, SJtortenmfinje, ob.    P. Maryi    miętka, ob. Miętka.    stiti;    Vind. masilati, shaubati, masati, pomasati, omasati,

MARZYCA, y, z., rodzaj traw, schoenus. Kluk. Dykc. 3, 59, namasati ; Carn. mastim, shavbam ; Sorab. 1. źawbuyu, SînopfgraS. Marzyca czarniawa, nigricans, pospolita mań- namażu; Croat. masztem maztiti, zamaschujem; Bag. maa-scus, ^brudna fuscus, biała albus. Jundz. 104.    stiti, zamâstiti, (Rag. mâstiti colorare; Bosn. mastim co-

*.MAS, MOS, MUS, u, m., z Niem. baS 9)(aß, ein 99?aß ooK    loro, ungo)\ Eccl. m/icthtii, Mamy, MacTio, yMacrimr, yjia-

t)0Jt einem ©etrânîe, niby to garniec trunku jakiego n. p.    maTb; (Ross. yMacmm, yMacMBaib smalcem lub olejem

Mieli nasi synowie w on czas złote czasy, Gdy moje wino    smarować); cf. Germ, mäften, bte 99?aft) ; §. a) maścią

pili po pieniądzu masy. Biel. S. M. B. 3, (ob. Maca). Ko-    zywać, mit ©albe fdjmieren, falben. Myją ciało, w pachnące

rzec i *mos równej i jednakiej miary będą, aby brał dzie-    maszczą je oleje. Dmoch.    II. 2, 176. Zmaścić ciem nie mógł,

siatą część korca mos, a dziesiątą część korca brała w    ni iść za twym ciałem.    Zab. 15, 395. On to da pogrzeb,

się miarka. 1 Leop. Ezech. 45, 11. (effi i bath. 3 Leop.).    on przy hojnej stypie, I    woniąć zmaści, i kwieciem osypie.

Winien mu jest sto musów    oleju. Bej. Post. K k 1., ib.    Zab. 15, 396. — §. b) Tłuścić, tłustym uczynić, krasić, fett

3. Niech będą sprawiedliwe    ‘muschy albo kwarty. 1 Le-    machen. Nawóz gnojny i gęsty na jare pole lepszy, bo na’ lato

op. Levit. 19.    ^    zaraz maści rolą. Haur. Sk. 31. Maścić potrawe*okrasić po-

MASA, MASSA, y, z., z Łac., bryła jakiej materyi, bte SOîaffc,    trawę. Cn. Th. — %. fig.    Każdemu z nich maszczono dłonie

ber klumpen einer ÜJîaterie; Boh. hmotnost; Ross. Kpyx'B.    sowitemi brzęki. Chrośc.    Fars. 242, bie £>änbe furnieren. Fe-

I jam z tej massy zlepiony, zkąd pierwsi rodzice stwo-    bus w złotoognistym wozie siedząc, brunatnęmi Zorzami

rzeni.- Dar. Lot. 4, 3. Mniemano, że z razu niedźwiadki    nieba maści światło. Kolak. Wiek. A 4. MAŚCICIEL, a,

młode niekształtną są mięsa massą, i że kształt ich i    m , który maści, maścią smaruje, ber ©alber ; Croat. ma-

członki lizaniem matki uformowane bywają. Zab. 12, 182.    sztitel. W rodź. zeńsk. maścicielka. ‘MAŚCIODZIEJ, ieja,

Ciało, więzienie duszy, massa zgniłości, ceber plugastwa.    m., Vind. masilodelavez, ber ©albeumadjer, co maści robi!

Psalmod. 101. — Math. Massa ciała, bryła rozmnożona    W rodź. zeńsk. ‘maściodziejka, Vind. masilodelauka. *MA-

przez gęstość. Sniad. Jeog. 25. (Hebr. mh maschach pal-    ŚCIGEBA, y, m., Slov. mastihuba, qui ungil ora. MAŚCI-

pauit, cf. macać). ^    S TY,    a, e, pełen maści, 90U    ©albcit, Croat« màszten;

MASC, MAZC, ści, z., (Boh.    mast adeps; Sorab. 2.    mahs,    Vind.    masilast, shauboun; (Eccl.    micthti pachnący, won-

maz, żabwa, źalba; Sorab. 1. mas mazidło, sadło; maść    ny), ob. Mastny, masny. — §. Maścisty, jednej maści z

żalba ; Vind. et Carn. mast, fału, toustina « sadło, tłu-    innemi, n. p. Cztery konie maściste, gletcbfätbtß.

stość, mazidło; maść Vind. et Carn. shavba, shalba, po- MASEŁKO, a, n., demin. nom. masło, SButter. Pójdę, kró-

Jer. 29, 8. (które się wam śnią. ô Leop.). Snom wiary Nie dawam ; słucham jednak, coś marzył za mary. Past. Fid. 44, (cf. mara, mor, marny, cf. Boh. mariti marnować, rozmarily gnuśny; Garn. marnati » bajać; Vind. mar-nuvati, marnujem loquor\ Croat. mârnm, marim euro; Bosa. maritise, hajatise curare; ling. mârati desiderare). — §. Marzyć, vaniloqui, marnie gadać, pleść, fdjiDafceiî, oï&ern reben; (cf. Boss. MopoumL, ob. Moryczyć). Kara dla proroków, którzy marzą nieprawdę, którzy powiadali to, co się im marzyło, a zwodzili lud mój matactwem swoim i dziwy swerni. 1 Leop. Jer. 23, 32. MARZYĆ się recipr., śnić się, einem träumen; Sorab. 2. sze zowasch; BOSS. et Eccl. MCMTaTŁCH

ma-

mu

to i

S; xs>'

nama-

M A S1 A - M Y Ś L N Y.

MASŁO - M A S Ł O K.

53

wki wydoję, masełka    narobię.... Tent. 52, 8; Ross. Ma- isty). Mléko oślicy subtelniejsze jest    i niemaślne, przeto

ca«uo.    dobre przeciw kaszlowi. Sienn. 273.    Rusacy w niedzielę

*MAS1A, MASSIA, ob. Maża.    mięsopustną jadają przez cały tydzień    z masłem, i sarnę

MASKA, MASKOWAĆ,    ob. Maszka.    one niedzielę tygodniową maślną nazywają. Gwagn. 504,

MAŚLANKA, i, z., bie UButtermild); Boh. podmaslj; Sorab. 1.    ob. Maślanica.

fétk ; Garn. pinenu mleku; Ross. cußopomi, H3ÓOHHa,    MASŁO, a, (Boh. masło; Slov. masło; Vind. frovu

uaxTaHbe ; (Ross. Mac-iaima meloe proscarabaeus). Kiedy    maflu, puter, fmedenz; Garn. pûtr; Croat. puter, maszlo;

się w maślnicy od śmietanki    mas/o już oddzieli i skupi,    Sorab. 1. butra; Sorab. 2. buttra; Dal. masslo; Rag. mà-

zostaje się mleczna maślanka,    której na domowe potrzeby    sio ; Ross. KopoBte MacJio ; bic Sutter. Vf primaria lite-

zażyją. Kluk. Zw. i, 223. MAŚLANY, a, e, od masła, rali dialecto aliisque qnibusdam Slavon. dialectis adhncdum Flitter«, öOtt 33utter. Przez    post niewolno mięsne lub    significal oleum; butyri ver o significatus secundańus est;

maślane potrawy jadać. Boh.    Kom. 1, 135. — fig. Jakże    quod derivata haud obscure innuunt. Durich. 1, 368, (cf.

też u dyabła trzymasz? czy maślane masz ręce? leat.    mazać); Vind. et Garn. maflu; Croat. maszlo; Slav. masło

20, 18. Nie spodziewaj się, abym był tak maślanym,    «szmalec; cf. Germ. ©djmalj; Ross. Macao olej, masło;

jak mój pan. ib. 29, 82, zniewieściały, bezkostny. *MA-    Ross. et Eccl. imcAims, M&CAiïijS oliwne drzewo, macaisymtl

SLAN1CA, y, i., maślnice plur., Eccl. et Eccl. Macxemma,    oliwny, MAĆAftYiise ogrojec ; Bosn. maslina; Rag. maslina*

ceAMHua cupHaa, tydzień przed wielkim postem, w któ-    oliwa; Bosn. masliniscte oletum; (cf. Ross. Meca olej; Mec-

rym z masłem wolno jeść, podług cerkwi Greek., bie    cia Messyasz, pomazaniec). Masło jest tłusta część mlć-

33iitterruoć^e oor ber großen haften. Ruś przez tydzień ma-    ka, oddzielona od wodnistej przez zakiśnienie. Kluk. Zw.

ślanicą nazwany, mięsa nie    jedzą. Pm. Kam. 321, ob.    1, 54. Zwyczajem jest, oleje zsiadające się na umiar-

maślna niedziela. — *§. Maślnice, zapusty, kulig, karna-    kowanym powietrzu, jeżeli z roślin zbierane są, masłami

wał. Ir., gaftttûcfltMuft&arïeit. MAŚLARKA, i, z., która    bu tyra nazywać; łojami zaś, seba, albo tłuszczami, adipes,

masło robi, przedaje, (Boh. maselnice), bte Slttterfrau, b(t£i    gdy się otrzymują ze zwierząt. Kruml Chym. 152. Masło

Sutterwełb. Wszelkiemi siłami starał się ogłosić, że też    robić, (Vind. mesli, medem; cf. mieść, miatać, śmietana;

i on autor; ledwde już nie i maślarkom o swojćm dziele    cf. mieszać; Carn. medem, pinem, pineti; Boss. naxTaTt,

powiadał. Mon. 73, 67. MAŚLARZ, a, m., Boh. maseł-    (cf. pachać). Owcze masło (Vind. ouzhjiu maflu, ouzhji

njk, który masło robi lub przedaje. Włod., inusitatum est.    puter,    fmetenik). Ustoiny    masła roztopionego    (Vind.    tro-

Cn. Th. 392, ber Stattcrmann, Sutterljoćfe ; Ross. naxTaai>-    pine).    Osła masła Boh.    homole masła. Ód    masła    for-

iilHKt; (cf. MacieHHKŁ przedawacz oleju lub masła).— $. mowanego z migdały, niech płacą po groszy dwadzieścia, Transi. Maślany człeczek, bezkost, niewieściuch, ciastoch,    bo dobre    po staremu masło. Lek. C 2 b.    Namaż go ty

ein SBctdlltng. Jakiż to wykwintniś; krzywi się na nas    masłem,    przecie    on śmierdzi dziegciem.    Cn. Ad. 638,

maślarz. Ossol. Str. 8. — §. Maślarz, maślaż, maślacz,    (cf. wilk chowany, żyd chrzczony; czego się za młodu

wino słodkie geslawe z dojzrzałych doskonale jagód, ma-    skorupa napije, tym trąci). Choćbyś mazał i masłem Ju-

stkie wino, którym zaprawiają się cienkie, SBeiîtflUêbrud),    daszowską głowę, Przecie łże po staremu. Klon. Wor.

(Oefterr.) Sluêbrucl). MASŁEK, łka, m., n. p. Chcąc    28.    — Opływały drogi    moje masłem.    Budn. Job. 29, 6.

(prawi Amor) nas Pan ojciec porobić masłkami, Kazał    Ma    się jak pączek w maśle. Rys. Ad.    39.    Dziecię ma

nam kuć ufnale, poddymać miechami. Zimor. Siei. 222.?    się    u ojca, by paczek    w maśle, nic    nie    ucierpi, nic

MASLESKA, i, z., ziele, złotogłów, lilia żółta, złote główki,    nie    uzna, jedno zawsze    by w uwinieniu    leży.    G Licz. Wych.

martagum. Syr. 107, ©olbmurjel, eilte 9lrt »on Silietl. Carn.    E 4. Iż wszystkiego pomiernie z rozmysłem używa, Juz

slatovist; (ct. Boss. MacaeHMCB, KtmaiCB hubka włóknista).    jak pączek w maśle w dobrej sławie pływa. Rej. Wiz. 19,

MASLIC cz. niedok., masłem krasić, mit Suttcr Cttimacfyen,    (cf. ma się jak piszczek na stypie). Jeśli taki trzyma sta-

(cf. maścić); (Vind. mafliti, pomalliti, sabieliti (ob. Żabie-    rostwo od ciebie    i zamki, Dać drugiemu    połowę, ująć

lić), obieliti, zorkati ; Ross. M8CJHTŁ posmarować olejem    masła z    grzanki.    Pot. Arg. 328, (ująć    mu obroku),

lub masłem). MAŚLIĆ się recipr., gadając pieścić się, Proteo mutabilior, płochy, niestateczny, by wiatr, kuro-jak małe dzieci. Tr., im ©precfycn, mic bie fletttcn Svtnber,    płoch,    pędziwiatr, tak stateczny, jak masło    na słońcu,

fmtfdjeln, Mnbcht. MAŚLNICA, y, £., Maślniczka, i, ś.,    Macz.    Na końcu każdego    objadu bywa miękka, jak    ma-

zdrobn., Boh. masnice, móselniee; Croat. maszlenka; Garn.    sło. Teat. 8. c, 46.— $. Transi. Masło spiglasowe, bu-

pinov; (Garn. maslènek, masovnek « garniec od szmalcu),    tyrum Antimonii. Krumt. Chym. 408.— §. Botan. Wronie

bdö Sutterfap. Wlewa się śmietana w maślnice, w na-    masło, ob. Wroni.

6aft, ben bie dürfen au8 oerj^iebenen Körnern unb ^flarn jen preffen,    Turc, maeslaek, pulvis e foliis can

nabis masculae, pilula inebrians. (Croat. maszlak, che-merika ; Vind. maflak, zhemerika « ciemierzyca). Popi i ich Janczarowie z kwiatu konopnego czynią sobie ma-słoki rozmaite, jedne dla wesołego serca, drugie dla smutku i płaczu, inne dla miłości i Wenusa, inne dla

czynie w-zględem swojej wysokości ważkie; a w nim się MASŁOK, u, m., ein beraufdjenber ttnb mü4'enb mac^enber tak długo kłóci, aż się masło oddzieli i skupi. Kluk. Zw.

Ma

ma-

1, 225. — Maślnice, ob Maślanica. — Maślniczka, puszka od masła , jaszczyk, Ross. MacJHHaa qauiKa, cxHHHua. MASLNY, a, e, maślany, od masła, SJutter », butterartig ; Boh. mâselnÿ, (ob. Masny, mastny); Vind. floun, maflen, masten ; (Garn. maslen « szmalcowany, szmalcem zaprawny); Croat. maszlen ; Ross. MacaeHUif (2 ole-

śmiałości i serdeczności do boju. Syr. 823. Popy Tureckie, gdy się do boju gotują, biorą masłoku na raz, jako bobowe ziarno; zaczym się do takowego męstwa pobudzają z śmiałością i cierpliwością, że nic nie uwa-żywszy sobie niebezpieczności i śmierci, prawie bez rozumu do okrucieństwa idą. Tak ten masłok z rozumne- MASSYK, u, m., n. p. Gładko choć małe kieliszki wysuszam, go czyni szalonego, z cichego i pokornego okrutnika.    by tylko massyk był stary. Mon. 68,427, wino, essencya.

lora szarego. Os. Żel. 35. MASNOŚĆ, MASTKOŚĆ, ści, z., tłustość, bie gettljdt, Ceitigfett; {Boh. mastnost, stnota; Vind. masha). Ziemia masności czyli tłustości nie mająca. Os. Zel. 32, {ob. Łysak). Glćj wiele mastkości. Torz. 65.

ma

ma w sobie

Syr. 138. Birk. Exorb. H. 3. Z olejku, z soku, z ko-    [zwane tak od góry winnej, mons Massicus, w kampanii lj.

rżenia i z żywicy serdecznego korzenia, bywa konfekcik MASTAB, u, m., miara, pomiar, z hiem. bet SJłajJftab. czyniony od Turków, który oni masłachem, my masło-    Kopersztychy do mastabów rysowane. Torz. 51. *Mu-

kiem zowiem. Syr. 136. Ziele masłach piją, a potym    sztap. Aqua Msc. ‘Musztabel u malarzy, kijek do pod-

wpadają w oszalenie, sami sobie zadawają rany, przez    pierania ręki, gdy się maluje. Magier. Mscr.

piersi, poprzek, takież przez ramiona. Baszk. Bz. 99. MASTYKATOBYUM indecl., lekarstwo, które w uściech trzy-Warg. Radź. 27. Pisze Radziwił w peregrynacyi, ii    mając, głowę od flegmy czyścimy. Cn. Th., lekarstwo

widział murzyna, który jadł masłok; jest to proszek zie-    zdolne do wzbudzenia wypróżnienia przez kanały gru-

lony, na kształt Reubarbarum , a jedząc go, koło głowy    czołków ślinnych. Dykę. Med. 4, 203, et» $a»mttel, ein

obiema rękoma sobie szermował, mrucząc coś pod nos    31r$C»ei)»uttel im SDîltnbe $U balte» lUtb J» îaucit. MASTYKO-

sam sobie. Powiadali tam ci obywatele, że ten czło-    WAG, ał, uje, cz. niedok., zębami gryźć, żuchać, Fauen

wiek jest chory, otoż mu to lekarstwo na to, żeby bólu    Mastykując abo żuchając korzonki zajęczego maczku,

nie czuł, i tak przez one furyą i manią zbywszy rozu-    flegmy z głowy wyciąga. Urzed. 27 et 339. Zadnich zę-

mu , wszystkiego zapomina. Cwagn. 683, (cf. opium).—    bów powinność jest mastykować, t. j. drobić. Sak. Probl. 71.

Transi. Masłoku sobie w czub nalał. Bot. Arg. 518, t. j.    MASTYKOWE drzewo, ob. Lentyszek. Sienn. Wyki., ber

oszalał, er Ift rafeitb. MASŁOK, a, m., MASŁOCZNIK,    üJîafttrbaitnt; Sorab.i. mastikszowe drewo; Croat. mastik;

a, m, §. a) który z masłoku szaleje, et» 00» 2)îafd)lad)    Dal. mritvina, trislya; Vind. mirtvik, mirtvikovu drevu ;

SBÜtbeitbcr. Wysiadłszy z okrętu zabiegł nam drogę nie-    Bosn. mastik, mrritvina , triscglja; Bag.. xvàtka ; Ross.

jaki szaleniec, jakich tam zowią masłocznikami. Warg.    MacntKa. Mastykowa żywica, abo MASTYKS, u, m., ber

Radź. 26. Masłokowie Tureccy. Cn. Tli.— b) Ogól-    9)îa[ttr, żywica żółtawa, przeźroczysta, sucha, w krupkach

nie: szaleniec, Croat. maszlaehki ; Hung. maszlagos em-    łomna , która się zapala na węglach. Wypływa z drze-

ber, ei» Sftafenber, Serücîtcr. Masłoczniki chrześciańskie,    w a należącego do rodzaju terpentyny, rosnącego na wy-

których płonnemi obietnicami czart upaja, któremi spi-    spach Archipelagu. Dykę. Med. 4, 20.

MASŁOSWIASZCZEN1E, mazanie. Salt. Sob. B 1. MASŁOWATY, a, e, ifabeUen-farbig. Masłowaty koń. Tr.

MASLLJK, a, m., boletus Lutem Linn., gatunek hubki, rośnie obficie w sierpniu, okrywając prawie ziemię w lasach sosnowych. Kluk. DykcA, 75. Grzyb maśluk. Jundz. 563, eine 2Irt (Srbfd?tt>amme ; Ross. mbcji6hhhk1), ochhobhhicl.

MASOWY, MASSOWY, od masy, ob. Masywowy.

MASNY, a, e, namaszczony, gefalbt, mit Salbe gefd)»uert. Kobiety takiej nieodpędzisz od masnćj skóry, jak sobakę. Zab. 12, 100. Iżyck. — §. Masny, ob. Maślny. MA-STKI, a, ie, MASTNY, a, e, {Boh. mastnÿ, mastliwÿ ; Slov. mastni, tueni ; Bosn. mâstàn ; Croat. maszlen, mà-szten ; Carn. mastne, fmaslen » szmalcowany) ; Vind. masten, (maflen, mafloun * smalcem zaprawny; masilast, shauboun« maścisty, pełen maści; Eccl. MacTiin pachnący, wonny); tłusty, fett. W krokosie mięsiwość jest biała, mastna i słodka. Syr. 1526. Jadajacy wiele i mapo winien też ciężko pracować. Perz Lek. 541. Ko-sztywał ma korzeń poczerniały a wnątrz biały a mastny. Sienn. 486. Stare orzechy masłniejsze są , a ku jedzeniu gorsze. Sienn. 212., Spie.z. 121. Cytrowe jabłko skórę mastną. Spicz. 121. Żółta mastka glinka. Torz. 5. Ziemia mastka, jak mydło. ib. 64. Ziemia masna, ko-

jaja się tak bardzo. Birk. Exorb. U. 5. Pijany, masło- MASYWOWY, MASOWY, a, e, lity, tttaffto, 00» gebtegnem 3Re* cznik, szaleniec. Bot. Arg. 260. MASŁOCZNY, a, e, sza- talie. Tr. Z masywowemi pętlicami suknia. Mon. 72, 452. lony, oerrüeft, toabnftnnlg. Masłoczna senteneya. Biel. MASZCZĘ, ob. Maścić.

"MASŁOŚWIASZCZENIE, w Greek, cerkwi, ostatnie po- ‘MASZEK, szku, m, Sala w szczerozłote obita szpalery i

usadzona drogim maszkiem. Pot. Syl. 474, cf. adamaszek. MASZEROWAĆ, MARSZEROWAG, ał, uje, cz. niedok., w marszu ciągnąć, marfcfyieren; Vind. marfhirati, hoditti; Ross. MUp»IHp01i»Tb , HTTH.

sno

ma

MASZKA , MASKA , i, i., twarz przyprawna , zasłaniająca postać człowieka dla niepoznania. Kras. Zb. 2, 132, btc 9)îaêl'e; Boh. śkrabośka ; Carn. shęma, mashkara, {ob. Maszkara); Vind. fheina ; Croat. larva, maskàra, preo-braza , naliehje , krinka ; Dal. krabanossnicza , krinka , maskara; Rag priobraza , nalijeje, krabanossiza ; Bosn. masekara, maskara, krabanosięa, krabanosnięa ; Ross. et Eecl. MacKa, xapa , xaptna, xapima , aumiHa, .îhmhhk» (cf. lice), poata npHTBOpHaa; {Arab. mascara» gra, igra, Walach, et Alban, maskûra » figlarz, błazen). P. Marcus a

S. Antonio deducit maska a Carniolico mashein maszczę, maże, »quia personati primitus non erant larvati, sed variis coloribus faciès pingebant, quod etiamnum plebs in pagis facere solet. » X. Labbe prowadzi etymologią maski od musca, co właściwie znaczyło czarownicę w prawach u Longobardów. Lib. 1, tyt. 40. W Delfinacie, w Pedemoncie tym nazwiskiem dotąd czarownicę zowią, a że się tedy ukrywać zwykły, nazwaliśmy twarze fałszywe Ziemia masna, ko- maskami. Teat. 24, 29. A. Czart. (cf. ßaexa apud

F/esych. Saumaise Solin. 923., Menage Etym. 487.,

kogo w maszkarę. Cn. Ad. 708. oblec go w kapturek, szydzić z niego, na błazna go wystrychnąć, einen DOr bet SBelt $um 32arren machen. — §. Brzydka twarz, larwa, n. p. Meduzyna maszkara mioce sprosne węzę ze /ba rozczochranego. Tward. Wl. 112. Jaki mi specyaï; rozumie , że do tej jego przebrzydłej maszkary wzdychać nie przestanę. Teat. 29, 81.— §. Person. Osoba brzydka, z/a, koczkodan , ropucha, eine ijńflltdje, böfe ^erfott, eine ©d)laraffe. Pani służbite /aja/a, zowiąc ją maszkarą. Dwór. C 5. Idź sroga z/a maszkaro! ßardz. Trag. 80. MASZKARADA, MASKARADA, y, z., Ross. MacKapaAî, maskowa biesiada, fine 3Jîa»farabe. Wszędzie podstęp, nieszczerość, ostrożność i zdrada, Nie dziw, ludzie to samo są, co maszkarada. Zabi. Z. S. 25. MASZKARA-DNY, a, e, Ross. MacKapaAHŁw, 9)?a§fcirabeu *. MASZKAR-NICA, y, z, kobieta umaskowana, propr. et fig., eine ntrtśftrie SBeiHperftm. Ona się maszkarnica ciesząc z swej roboty, Mówi : toć mu się pewnie obrzydzą zaloty. Bania!. G b. MASZKARNIK, a, m.. umaskovvany, propr. et impr., ein Vîaêftrter, ein Vermummter. Co za pożytek cnych maszkarników , którzy biegają po ulicach i po przecznicach? Modrz. Baz. 141. Komedyanci abo maszkarnicy, gdy się ubiorą w jedwabne szaty, zdadzą się jakoby wielcy ludzie. Petr. Ek. 9. Dłużej się szerzyć nie dali te-maszkarnikowi, (Dvmitrowi fałszywemu). Tward. Wl. 26. Birk. Dom. 55. Kosz. Cyc. B. MASZKARNY, a, e, MASZKARSK1, a, ie, od maski, umaskowany, od maszkary, 9D?a3feit*, maefirt. Zbytnie te stroje, nieróżne są od maszkarnyeh ubiorów. Pelr. Ek. 8. Miły boże, jako wiele na święcie żon jest błaznic, jako wiele maszkar-nych ! ib. 75. Maszkarskie ubiory najwięcej się połyskują. Smotr. Lam. 65. Maszkarne pisma. Zggr. Pap. 91. MASZKOWAĆ, MASKOWAĆ, ał, uje, act. niedok., skować, dok., maską zasłaniać, (Croat. barb. maskaritise jocari), Croat. nalichńjem, (cf. lice); Bom. priobraziti, pókritti obraz maskarom , krabanositi, pokrabanositi ; Rag. priobrazivati ; Ross. MaCKiipOBait, maMtren, propr. et fig. Ściany takie wewnątrz maskować trzeba lamperyą. Switk. Bud. 464. Rozkoszników szczęście jest umaskow'ane. Pilch. Sen, list. 2, 310. MASKOWAĆ się recipr., fntj maêftrett. Do tak wielkiej doskonałości przyszła dziś maskowania się sztuka, iż się już nie trzeba pod innym ukrywać strojem. Teat. 49. d, 30. Udawanie i maskowanie się. Teat. 22, 42. Dobre trzeba mieć oko na tego maskowanego gaszka. Teat. 22. b, 29. Maskowany, mnśftrt ; Croat. maskara.szt, preobraznik ; Rag. priobra-xenik; Car», sbęmast; Yind. obfheman, fhemast, samu-mran , preblezhen ; Bosn. maskaran, krabanos. MASZKO-WY, MASKOWY, a, e, od maski, SJîcrêfen*. Ross. m-miHHŁiii. Książę dawał bał maszkowy. Teat. 48. b, 39. Maszkowy argument Chrysippa : Gdybym ci ojca w ma-szce pokazał, nieboże , I spytał, czy znasz tego, cobyś odpowiedział? Min. Ryt, 1, 513.

MASZT, u, m, Sorab. 1. mażt; Boh. steżen; Cam. jam-bora , ambora, garzhin ; Yind. jadrou penj, ambora,

drevu h’veflu, jarbolu; Croat,

Wacht. Gloss., ©eutfô. mxîüï 1795, 4, ©t. 349, 51 blg. s. v. 2J?aÖfe). Przyniesiono ze sklepu maski bardzo gustowne. Teat. 24. c, 60. Esehil po Tespisie w przystojny strój przybrał osoby, On wymyślił na twarze maski dla ozdoby. Dmoch. Szt. R. 45. Rzymianie przyznają sobie wynalazek maski. N. Pum. 2, 222. Pod czas karnawału Weneckiego wszyscy od rana do nocy w* ma-szkach ukryci chodzą. Zab. 13, 212. Suty chcąc ślub wyprawić, sam się ubrał w maskę, i kuligiem wyjeżdża chcąc sąsiedztwo skupić. Teat. 43. c, 163. Z kuligiem wpadli, postrojeni w maski ib. 57. — §. Melon. Maska « osoba w masce, eine maêftvte perlon, eine ÜDîaêfe. Reduta gdy była dla posła dawana, wszystkiej przytomnej szlachcie i maskom , trzeba było dawać podarunki. Pam.

83, 2, 53. Kto też ta piękna maska, co teraz przyszła?

Ld. — §. fig. Larwa, SDîaëfe, Sam. Dla pięknej ma-

szki twarzy swojej , dostała męża bogatego. Teat. 50, 36. roboty, Mówi : toć ob. Facyata. §. Transi. Pokrywka, zasłona, płaszczyk, barwa, SJłaófe, ©ecftttantel, ©iljettt. Spada maszka, a zdrajca, co pod nią przebywa, Tym jeszcze wszeteczniej-szy, im dłużej był tajny. Kras. Sat. 20. Zedrę maszke wdzięczną, a pokażę oczom ślepych inamatorów, co jest, za czym się tak usilnie ubiegają. Bafs. Niedz. 1, 175.

mu

Szczęśliwa potomności, zrzucisz z nauk maszki, Nie będą twoją szkołą głupstwa mądre fraszki. Zab. 4, 234,

Yind. odfhemati, resobrasiti = demaskować. — §. Person.

0 maszko zdrajczyno! Bals. Niedz. 1, 175, o obłudnico,

urna-

‘licemiernico ! |>eu^leritm. MASZKARA, y, z., MASZKAR-KA, i, z., zdrbn. §. 1) Maszkary abo maskary są odmiany zwyczajnego stroju dla tym większej osobliwości umyślnie czynione. Nazwane z Włoskiego mascaro ; Włosi zaś wzięli z Arabskiego maskara, znaczącego żart, kro-tofilę. Kras. Zb. 2, 132, bte Verfletbtutg beê gaiijett Stör* perê, cf. Ital. barb. maskara * żart. — §. 2) Maska propr. et fig., bte SDîaiffc. Larwy abo maszkary na twarze Aes-chylus wynalazł. Dambr. 614. Sprośna rzecz, kiedy dobra pani czegoś tak wiele na twarz nakładzie, iż się zda, jakoby była w maszkarze. Gorn, Dw. 54. Śwóat jedną jest tragedyą, na którą kto we wspaniałym pokaże się majestacie, wnet odprawiwszy scenę, złoży maszkarę , i do tego z którego się począł, powróci prochu.

Bardz. Trag, praef. Trudno maszkarę długo nosić. Pilch.

Sen, 7. Maszkara, postawa, a dalej nic; w maszkarze chodzi; z wierzchu coś pięknego, wewnątrz plugastwo. Cn. Ad. 481. Jednał sobie miłość w gminie pospolitym Maszkarą, i postępkiem swym pokrytym. Tward.

Wl. 10. Na oko kto co czyni, powierzchownie, na pozór, maszkary stroi. Cn. Th. 445. Co rok to inną maszkarę na gębę włoży, udaje się rJz za Kalwina, drugi raz za Lutra. Birk. Zyg. 12. Swoje rzecz w maskarze cudzej sprawuje. Cn. Ad. 779, (o kim inszym mówi, a o sobie myśli). Złoto, srebro, klejnoty, na czas tylko zdobić mogą maszkarkę. Mon. 68, 1013. Odważył* się wewnętrzne skrytości przezierać, I ozdobne maszkarki z

ludzi złych pozdzierać. Flor. Sat. 153. Niech zdejmą    jambora, jadrenu drevu,    ..    _______

ludzie maszkarę, pod którą się tają. Mon. 65, 130. Oblec    jadrenu drevu , jarbolu, jambor, arbor; Dal. jedarna jal-

56

MASZTALERZ - MATA.

MATAĆ- M À T A C Z Y N A.

Tak sie nam piękna ta masztalnia widzi, w której się Jezus urodził. W. Post. W. 2, 255.

MASZTOWN1K , a, m., rodzaj wieloryba, physeter tur sio , długi na łokci 50, podobny do małooka, znajduje się w morzu północnym. Zool. 397. cf. olbrot, eilte 9Irt ÎBatb ftjcb. MASZTOWY, a, e, od masztu, 3)1 aft - ; Boss. Maq-tobmh. Masztowy drąg poprzeczny, anlenna. Cn. Tli., Slov. żeżło, reja, bie 6cgel[tangc, bie V«l). Masztowy od-ziemek, cnlx muli. ib. ber jyup be§ SOîaftbrtlim». Masztowy wierzch abo dziura, carchesium. Cn. Th. bocianie gniazdo, Vind. verfhelu, ber VlaftfiU'b. Masztowy powróz, drąg poprzeczny trzymający. Cu. Th. rejowa lina, ba$ fRabfeil. Masztowe drzewo, na maszt Boss. MauTOBHtWB.

MASZTYKOWY, ob. Maslykowy.

MASZYNOWY, a, e, n. p. U smuklerzów guzik bywa rozmaity, Angielski, maszynowy. Holenderski. Magier. Mskr. eine 9lrt Knopfe, bep bett ^ofamentirent.

MATA, y, i., plecienie ezworogranne z słomy, zielska, trzciny, bie 5D?attc, ©trobmatte, (Lat. med. matta; Angl., Doll, matt; Svec. matta; Anglos. matta); Sorub. 4. fwo-manć pżikrćw; Croat. szlarnmcza, sztura, rogoznicza ; Vind. pleteniza , storea ; Bosn. asurra, sturra , rogosgja ; Boss. porosta, poro3«Ha, uuHOBKa, uuHOBO'iKa. Mata ma być wszerz jako słoma dwa kroć, a wzdłuż na czte-

na jedne rzecz

raz

va; Bosn. jarbuo, arbuo od drieva, jambor, katarka ; Boss. Manta, s4pH.io, uierjia, mena, (cf. żagiel); Eccl. MarnrB, mono, mona, mena; ber SDîaft, SDîaftbaum. (Dan., Angl. Svec. mast; Gail, mas, mast; Hisp. rnastil; Fini, masta); — drzewo wysokie, proste, znacznej grubości, którego zażywają w pośrzodku okrętu albo statku wodnego dla zawieszenia na nim żaglów. Ład. B. N. 404. (cf. spiry). Maszt jest obłe drzewo wysokie , które na okrętach w pośrzodku stawiają, linami na wszystkie strony rozpiętemi ujęte; reja w przek pod sam wierzch masztów' wciągają z rozpostartym żaglem. Otw. ()w. 452. Maszty bywają sosnowe , świerkowe. Kluk. Bośl. 2, 164. Już reje przy-prawują, już maszty dźwigają majtkowie. Bardz. Luk. 34. Nawę na morzu spierające wiatry skołatały, maszt i żagiel utrącon. Tward. VVY. 94.

MASZTALERZ, rn., starszy stajenny, (z Włosk. cf. Germ. üJîarftaU), ber 3îettfned)t, (stallfnecbr ; (Boh. marśtaljr; Garn. mashtaiir; Vind. konjar; Boss. CTpeMHHHUił, cf. strzemię). Nie poruczą konia, jedno umiejętnemu i pilnemu masztalerzowi. Sk. Kaz., 420. Już masztalerze konie posio-dłali. Auszp. 36. Żupnik powinien do czterech koni chować jednego masztalerza. Herb. Stat. 403. Z Strzelczyków i masztalerzów na łowczych i koniuszych awansowali. Teat. 19. b, 6. MASZTALERSK1, a, ie, od masztalerzów, (StalifnecbhO, SïeitînedjtîS «. Na sobie powinność masztalerską mają, Za wojskiem ku potrzebie zawsze konie wodzą. Paszk. Dz. 405. Ja nie znam się na masztalerskićj robocie. Teat. 35. c, 25. MASZTARŃIA, MASZTALNIA, MASZTELN1A, i, z., stajnia na konie, ber SjjjtrbejM, Vïarftafl. Żłoby masztami, /ab. 9, 267. Gdyby koń krwią mokrzy!, nie ruszaj go kilka dni z ma-sztelni. Syr. 945. Bononczyś w izbie, a kondel do psiarni, Szpilka w pultvnku, a widły w masztami. Mon. 71, 545.

ry łokcie. Zaw. G. Jeśli przymrozki panują, matami grzędy okrywać należy. Przędz. 65.

MATAĆ, ai, a, trans, et intrans. niedok., (Boh. masti, matl, matu ; Siov. maśt, matoł confundere), cf. matlać. Matać szaty, pończochy, fteppen, Gall. piquer, 2). Ißoln. Sßörtcrb. 449. cf. cyrować. — §. Matać, kręcić, wykręcać, kłamać, treten, »erbrelien, lügen. Plecie, bredzi, mata oszust bezsumienny. Klon. Wor. 47. Słowo boże matać nie może, a zmysły nasze niepewne są. W. Post. W. 2, 35. Kupują Faryżowie fałsz, prosząc stróżów, aby ma-tali, jakoby Jezusa ukraść mieli uczniowie. Sk. liaz. 486. Odpędzeni od Paryża, udali się do Aurelii, matając, iż od króla na pomoc.miastu posłani są; lecz kłamstwo swoje i zdradę odkrywając, wnet na mieszczanie uderzyli. Sk. Żyw. 2, 449. Kiedyś się zgodziła, więcej jej nie trzeba matać wykrętami. Teat. 5. b, 78. fcf. motać). — §. Matać kim n. p. Nie należy na dobrego człowieka matać kim, t. j. omylać kogo, mendach [allere. Macz., einen berücfcn. Jeśli Chrystusa naśladować nie chcesz, czemu bogiem matasz? W. Post. W. 269. MATACKI, a, ie, wykrętny, kłamliwy, lügen* Üûft, oerbreljt. Tych kroków wśrzód rnatackich sposobów nie kładę. Teat. 43. b, 79. Aż nazbyt przesławne imię JJ. PP. Matackich de stemmate kłamca. Mon. 74, 295 MATACTWO, a, n., machlarstwo, wykrętarstwo, kłamstwo , szalbierstwo , wykręt, 2)rel)ere9, $erbrefwng, £ûge Prorocy powiadali to, co im się marzyło, a zwodzili lud mój matactwem swoim i dziwy swemi. 4 Leop. Jer. 23 32. Pismo ś. za kłam, za fałsz, za matactwo miano Żarn. Post. o, 623. Matka plotek, albo matactwa, jest próżnowanie. Biał. Post. 276. Słów aż nadto, a same matactwa i łgarstwa. Kras. Sat. 43. Róg jest bogiem prawdy, a matactwem się brzydzi. Sk. Kaz. 22. Do króla w matactwie donieśli, jakoby biskup z cesarzem sekretne korrespondencye miewał. Sk. Zyw. 4, 245. Bezczelności podłej do tylu matactw nie chciej tu przydawać. Teat. 48. b, 30. MATAGZ, a, m., krętarz, ina-chlarz, kłamca, wykrętarz, łgarz, szalbierz, cf. *mate-matacz, ein Verbreiter, ctn Sugtter. Szatan kłamcą i ma-taczem i kąkolnikiem jest. Żarn. Post. 245 b. Był to wielki matacz, nie jednego wyzuł z fortuny. Mon. 67, 44 Pochlebcę, matacze i inni źli ludzie, którzy niecnotą uróść chcą. Gorn. Dw. 394. Matacz ewanielicki. Dwór. J 4. t. j. heretyk. — Najszkaradniejsi matacze i plugawey oni, którzy się gnostykami nazwali. Sk. Dz. 402. Birk. Dom. 21. MATACZKA, i, z., machlarka, wykrętarka, bie Vcr> brefyeriitn. źle rnataczki i szalbierki niektóre czynią, za lekarki się udając. Syr. 1079. MATACZYC, ył, y, act. niedok., kręcić, motać, oerbrcljCU, yernńlTen. Nawy ich jako jelenie osaczy, Gdy pstrą siecią powietrze nad niemi mataczy. Bardz. Luk. 63. MATACZYNA , y, i., MA-TACZYNKA, i, z., zdrbn., rzeczy zamotane, »enmrrteS 3eng, SBtrnnarr. Mataczyną jakąś z ludźmi mówić. Eraz Ob. G i i i. Któż zdrowego oka dziecinnej tej mataczynki nie widzi? Weryf. pr. Dziecina ta podzierzgła w te mię mataczyny. Tward. Pasq. 105, kręte obroty, 2)rebei*C^Cn bre^nbe Śeroegwtgen. Przez świat cały mam stroić z szcze

ściem mataczyny! Bardz. Luk. 134. Znaków ujrzysz tak    691. <pomg&Uime, SDîuttcrfraut. Ziele króliki, książki, gło-

wiele złych klęsk, gdzie Tygrys strojąc mataczyny Trupy    wka ś. Jana, też matecznikiem i stokrocią wielką zwane,

ma

znosi i rzuca na brzeg. Bardz. Luk. 140. Dalsze boju czy-    bellis. Syr. 782, üDîaMiebett. — §. Matecznik, Boh.

ny Zaćmiła niepogoda przez swe mataczyny. Bardz. Luk.    tećnjk, matećnjćek pieszczoch, ÜDîutterfôljndjett.

54. Wsparte wiosły zadrżały karyny A rufy z częstych MATEDORSTWO, a, n.f (z Hiszp.) pierwszeństwo, prze-razów stroją mataczyny. Bardz. Luk. 47. MATANINA, y, waga pewnych kart nad drugiemi we grze, n. p. Słu-z\, zamotanie, tricae. Cn. Th. mierzwa , tterroomteS 3^9 #    sznie niżnik czerwienny, a kinal z nazwiska, Uczczony ma-

2Btrw)örr, 33ernncfltmg. fig. bałamuctwo, wykręt, ©réitéré^,    tedorstwem. Kras. Sat. 103. SDîataborfdjaft, SDîatabortttel.

śBernnrung; Boh. zmatnost, zmatek, matenice; Vind. smo-    MATADOR, a, m., we grze, karta przeważająca, eilt 3

ta, opazhina, smotenje; Carn. komatya; Ross. nyiaHB,    tabor. Idź społem i z kłótnikiem, gdzie trzy ‘matadory

nyTaHHita; cf. plątanina, *pętanina; cf. Boh. motanina ti-    Niezawodne do garści galą luisdory. Mon. 76, 727. MA-

tubatio, (ob. Motać). Prawdy nie było, ale było wiele    TADORA, y, ź., osoba poważna, eine angefeljene , eljrtour*

mataniny i pochlebstwa. Birk. Sk. B 2 b. Wielu ludzi    bigę ^erfon. X. Kam.

ta malanina omamiła, że zapomniawszy uczciwego, wszys- *MATEMATACZ, a, m., szydząc: matacki matematyk, jak tkie myśli swoje wzbieraniu pieniędzy utopili. Siar. Ref.    n. p. astrolog, kuglarz matematyczny, ein ntattyentattfdjer

93. Gdy każdy co swojego przyda, za czasem śmieszna    ©«ufier, ein 2Iftrolog etc. Zabobonnicy i mistrzowie ich

matanina rośnie. Kłok. Turk. 169, (łatanina). MATA-    matematacze. Syr. 176. Matematacze tym chcą podpie-

NINKA, i, z., fraszka, eine föleinigfeit, ein 9?id)t3. Dziś    rać błędu swego, że każdy człowiek ma konstellacyą

przedają duszę swoje leda za czaczko , leda za matanin-    swoje. W. Post. Mn. 59. Na korzeniu dzięglowym mąkę. Klon. Wor. ded.    tematacze każą wyrzezać raka, i to przykładać na wrzo-

Pochodz. domalać, namatać, omatać, odmatać, porna-    dy jadowite. Śyr. 97. MATEMATYCKI, a, ie, MATE-

tac, przematać, rozmatać, wmatać, wymałać, zamatać,    MATYCZNY, a, e, mattyematifd). Figury matematyckie.

zmatać ; matnia, może tez i: gmatwa, gmatwać.    Petr. Pol. 2, 358. Instrumenta matematyckie. Star. Dw.

MATGZY, MATCZYN, MATECZNY, a, e, macierzyński,    3. Boh. mathematycky. MATEMATYK, a, w, w mate-

SDîuttep, mntterlicfl; Boh. matćin , matećnj ; Slov. matkin ,    matyce biegły, osobliwie w astronomii, ber 2Jłattyetnaticu3,

materinski ; Sorab. 2. mutterżini, mutterowi ; Sorab. 1.    Lepszy chłopek przy swojej prostocie który żyje przy

macżernć, macżerski; Carn. materne; Vind. matern ,    cnocie, A niźli matematyk biegły, który siebie Zapomnia-

maternski; Croat. matèrin; Rag. mdtterin, majcin, matte-    wszy, pogląda na gwiazdy po niebie. Kulig. 154. Z Rzy-

rinski; Slav. matterinski; Bosn. majcin, matterin; Ross.    mu wygnani gwiazdarze abo matematycy. Sk. Dz. 39.

MaTepHiii, MaTepHHCKiił. Niech się matcze na synów nie    MATEMATYKA, i, z., bte SDîaffietnattc, Ross. MaTeMamna,

zlewają winy. Bardz. Trag. 85. Występki mateczne czę-    nauka mająca za cel, własności rzeczy ile rozciągłych i

stokroć, jakoby dziedzicznym spadkiem na dzieci idą.    sposobnych do mierzenia i rachunku. Kras. Zb. 2, 132.

Birk. Zyg. 54. Nigdy matczéj wiary nie złamałabym sy-    Vind. matematika, snanost semlomere, razhunstvu, sves-

nu.

Bardz. Trag. 209. Ledwie przypuszczał mateczne    darie etc.

prośby, nakoniec zwyciężon, Matko, rzecze, moja, co MATEŃKA, i, i., bland, dem. nom. matka, Hebe SWutter. mam wżdy z tym światem czynić ? Birk. Dom. 28. Sy-    Coż się z tobą dzieje, moja najukochańsza mateńko, ty

nowi Mieczysława z Dąbrówki dano imię z ojca matczy-    płaczesz, ojciec płacze! Zab. 14, 349. Prawo do raju

nego Bolesław. Biel. 34. W którym przypadku córki    utraciliśmy przez niepowściągliwość w smaku mateńki

do wiana matczynego przychodzić mają. Stat. Lit. 4. Mat-    naszej. Mon. 70, 814. Ewy/

czyn i bratni. Pot. Syl. 43. MATECZNIK, a, m., dla 'MATEOLOG, a, m., *matematacz, n. p. Ciemny mateolog utrzymania matki rojących się pszczół, robi się z lipiny,    Ruski. Sak. Kal. C 1 b. Błędy mateologów schisma-

nakształt zamkniętej baryłeczki, z tak gęstemi szpara-    tyckich. Sak. Persp. fi 2 i, O miły babi mateologu !

mi, aby ani matka wyleźć, ani pszczoły wleźć mogły.    Pim. Kam. 63. cf. teolog.

ma-

tracium , almatracium ; liai, materazzo, matarazze ; Angl. mattress; Gall. materas, matelas); piernat spodni, bte Üïîatrafce ; Croat. matràcz; Vind. maJroza, perniza, zho-ba; Carn. arovnik, arovniza; Bosn. mataraę, duscek, matarcicch ; Bosn. vajkusna posteglja; Slav. proshivena perinja; Ross. TiotaKt, TiOfcHaeKS. Dla chorych najlepsze są materace włosami końskiemi pomiernie miękko wysłane. Krup. 5, 336. Sierć z ogonów bydlęcych gotuje się, i nią się wytykają do sypiania wygodne materace. Kluk. Zw. 1, 239. Widziałżeś ten materac, na którym sypiam? Boh. Kom. 4, 199. Położył się na swoim materacu zwykłym, to jest na worze. Birk. Dom. 57. Sypiał na słomie, abo jakim wełnianym materacu ubd-

Z tego nie prędzej wypuszcza się, aż znać będzie, że MATERAC, a, m., (Lat. med. mataratium, mataricium, się pszczoły w ulu utrzymać mają. Kluk. Zw. 4, 228. et 2, 162, Ross. MaToyHHKB, baê SBeiferl^airê, SJïutterljairô im SBtenefiocfe. Dawszy pszczołom cudzą matkę po utraceniu własnej, jeżeli nie będzie w mateczniku tak osadzona, aby jej szkodzić nie mogły, prędko ją zagryzą. Kluk. Zw.

4, 185. — Świnię, gdy mniszą, z boku roztwór nożem uczyniwszy, dobywają z niej matecznika, aby się dla lepszej karmi niepłodną stała. Rydel. cf. jajecznik, ber erftoćf, $rud)tjïocf. — §. Bolan. Matecznik abo pszczelnik, ziele, w którym się pszczoły bardzo kochają, melissa.

Urzed. 206. SKeltffe. (Boh. matećnik matricaria » Maruna qu. v.). Jest też i pszczelnik leśny, który Fuchsius pło-szczycznikiem, a według nas, matecznikiem zowie. Syr.

Słownik Lindego wyd. f. Tom III.

1. to co stanowi ciało i bryłą go robi, bic ïMaterie, bie förderliche SMateric, Boh. hmotnost, od hmatania * macania; Sorab. 1. materiya; Carn. mate-rija; Vind. materia, riezh, perprava, naprava, spraunost, perpravek, perpravina ; Ross. Marepia ; Eccl. K6i)i€CTito.

Jeszcze nam nikt nie powiedział, co jest materya, bo do dziś dnia nie znamy w-szystkich jej własności. Staś. Buff.

16. Człowiek we śrzednim niejakim miejscu między myślą i materyą past3nowiony. Birk. Kaz. Ob. A 4. — 2.

Materya znaczy rzecz, z której się powinna robić rzecz druga: cegła, wapno, drzewo, materya na dom; sukno, płótno, bławat, materya na odzienie; przygotowanie myśli i dowodów jest materyą pokazania tej prawdy i tego zdania. Jez. Wyr. To z czego co robią , jako w budowaniu drwa, kamienie. Cn. Th. matcryały, Saumałerialtcit,

^Materialien. Widząc Dawid, iż nie jest wolą bożą, żeby ko-s'eioł sam budował, synowi gotował wszystkę materyą, kruszce wszelakie, drzewa cedrowe i inne potrzeby. Sk. Żyw.

Salomon zbudował kościoł z tej materyi i skarbu, który był ociec jego zostawił, ib. 176. Materya na budowanie, jakie są drzewo, cegła, wapno etc. Mącz.

Materya, wątek, wszelaka rzecz, z której może co być.

Mącz. Pszczoła we dnie materyą tylko znosi, a w nocy robi. Kąck. Pas. 20. Malować się Aleksander nikomu nie dał, jedno Apelesowi, a lać z materyi, tylko Lizypowi.

Warg. Wal. 282. i. j. z kruszcu,    tum SMetall. Oliwa materya, to jest, ognia; im więcej    oliwy, tym ognia więcej i dłużej. Birk. Sk. Zł 2. — 3.    Transi. Przedmiot pisa

nia, mówienia, materya listu, ksiąg, kazania, rzecz o której kto pisze, mówi, bte fMaterie, bet ©cgeitfianb ber

Seljanbluitg, ber (Stoff.    Taką materyą przed się    biorę, któ-    MaiBtii, (cf. Maciej).    Mateusz ś. apostoł i ewanielista,

rej podobno sam tytuł    niejednego od czytania    odrazi. Zab.    pierwej celnikiem był.    Zaf. Test. 357. Kras. Zb. 2, 133.

12, 257. Przypadek    ten był materyą wielu    dyskursów    MĄTEW', twi, z’., (Ełym. mącić); drewno do kłócenia pły-

i szeptów. Kras. Pod.    2, 23. W materyach    status, je-    nów, eilt Quirl. Tr.    koziołek; Sorab. 1. mutei ; Ross.

dnomyślność jest potrzebna ; a    pod większość głosów    siyroBKa,    uiyTOBOMita,    KO.iOTOBKa.

pociągane być nie mogą. Skrzet.    Pr. Pol. 1, 70. Nauka,    MATKA,    i,    z.,    (Boh.    malka,    mater, maté, mali; Slov. mat,.

gim. Sk. Żyw. 1, 219. Ciężar mego materaca. Hui. Ow. 145. MATERACYK, a, m., dem., eine Reine üMaterafce. Cyrulicki materacyk, jaki na rany przykładają, eilt fletneâ Muffen ber Sßunbarjte auf bte Sömtbe ju legen. Przykładają sie' rzeczy przygotowane, włożone w materacyki, to jest woreczki, wielkość przyzwoitą mające. Krup. 5, 297. Materacyki robią się z pachniącyh ziół kwiatów i nasion. Perz. Cyr. 2, 532. Ranę plastrem nakrytą, materacykiem z ziół zrobionym, w ciepłym winie rozmacza-nym z wierzchu przyłożysz. Perz. Cyr. 1, 80,

MATERKLASY, ow, plur., Boh. haraburdy, stare graty, rupieci, zbiór różnych rzeczy starych, połamanych, (Śeriille, ©eruntpel, ©rihnpelnterf. W ubierze bardzo skąpa; nie lubi mniej potrzebnych materklasów. Teat. 7, 48. Z wielą zaświadczeń podróżnych I materklasów nabożnych, Powracał pielgrzym do domu. Kniaź. Poez. 3, 122. Kupiwszy materklasów i wiatru i dymu, Powracał jeden łajdak na osiełku z Rzymu. Zab. 13, 274. Treb. — §. Vo-eanl sic aliqui et figuras mathematicas et literas sili ignotus. Cn. Th. tmfeefaimte ober unfernibare ©djriftjfige, £>iero* gtypOen, ntatfjcmatifdic gtgnren.

MATERYA, yi, ź., z Łac.

2, 161.

która uczy rzeczy, któremi choroba ma być uleczona, zowie się materya medyka. Krup. 5, 14. O! to gruba ma-terya! Teat. 21, 113. a) gruby postępek, gruby kawałek. — b) powód, podnieta, pobudka. Cn. Th. SSeranlaffuttg. Masz teraz materyą do zwady. Tr. — 4. Materya jedwabna, bawełniana, wełniana, 3eng, ©eibenaeug, SaiimrooHen* jcug etc. (Vind. materia, roba, robovina, riezh; Slav. svitta, podstava). Materye dla przykrycia nagości naszej, i za-słonienia siebie od ostrości wiatrów. Xiadz. 75. Tak krawiec kraje, Jak mu materyi staje. Teat. 20, 99. Robota wyborna leda materyą zaleci. Cn. Ad. 995. — 5. Materya rany, wrzodu »otok, ropa, ber (Eiter, bte SMaterie. Ab-scessus, zebranie się materyi alias wrzód. Comp. Med. 8. Materya czyli jad ospę czyniący, musi mieć podobieństwo z jadem francę sprawującym. Krup. 5, 444. MATERYAŁ, u, m., MATERYAŁY, ów, plur., materya 2 * z czego co robią, 'Materialien. Boss. Maiepiajw, CTpoHJibiitie npłinacu. Materyał taki kształt wydaje, do jakiego go młot wr kuźni przymusi. Zab. 8, 260. Proś go tu, może mi dodać cokolwiek materyału do mojej komedyi. Teat. 34. b, B. MÀTERYALISTA, y, m., w hucie śklanćj materyalista, przysadczyk, który materyą na śkło przysądzą, tyle znaczy w hucie, ile przysięgły gumienny, czyli karbownik w folwarku. Torz. Szk. 120-1. ber üMateriaHenairêgcber in ber ©la^üttc.—§. Korzennik, kupiec handlujący korzeniami, suchend roślinami etc., Vind. materlist, sazhimbar, eilt SMaterialift, SMaterialpänbler, SMaterialfrämer. Sprośno się mylili pierwsi aptekarze, także materyalistowie, którzy nasienie stoziarnu za amomum przedawali. Syr. 752. — §. Materyalista, utrzymujący materyą wieczną, z której dopiero bóg porządek świata ułożył ; albo też utrzymujący, iż dusza nie jest duchowna , iż materya jest wieczna i jest bogiem, albo iż bóg jest duszą powszechną ożywiającą materyą. Kras. Zb. 2, 133. ein pljtlof. üMateriaUft, ber e8 bloë mit ber Sanierte palt. Materyaliści Eccl. Bome-

CTBeHUHKH ; cf. BeiuccTBOBüTH, óoroTBOpiiTt ubóstw ić materyą. MATERYALNIK, a, m., co materye lub materyjki robi, tkacz, ber 3cwgWßdKr. Ern. 1468. W rodź. ieńsk. matcryalniczka. ib. MATERYALNY, a, e, — ie adv., z materyi złożony, ciało mający, Ross. MaTepiflJibHhiu, mate* rtett, förperlld). Duszy żadna rzecz materyalna nie może się dotknąć. Bial. Post. 230. — Transi. Zmysłowy, nie-duszny, cielesny, forperlid;, fimtltd). Proszę mi ani wspominać o posagu; mądry człek nie dba o te materyalne bagatele. Boh. Kom. 4, 171. To są rzeczy materyalne, podłeniegodne naszej uwagi; rozum grunt, i nauka. ib. 4, 125. ‘MATERYJSKI, a, ie. maleriatus, co jakoby z materyi jest. Mącz., Sorab. 1. materiyski. MATERYJKA, i, i., materya jedwabna, półjedwabna, bawełniana, cienka, ein feiner 3c»‘J-

MATEUSZ, a, m., imię męzkie, SMattficiuS; Slov. Matuś; Jloss.

MATKA.

MATKOBÓJCA - MATLAĆ.

59

matka, mater, mama, mamka, mamićka ; Garn. mâtè, G. matere, (Carn. mada, majda * matki siostra; Bremens. SDîobbcr ; Carn. majka obesa mulier); Vind. mati, m^ika, mama; Croat. màti, G. matere, mayka, rodicza; Slav. matti, mati, G. matere; Bosn. matti, majka; Rag. mâjka, matti, G. mattere; Hung. annya; (Dung, matka * gamrat, fryjerz) ; Sorab. 1. macż , malT, macżer, mahsch, matka, maczeria ; Sorab. 2. masch, mahsch, G. malischere, mutter, mutterka, mamma; Ross. mTb, Maiepn, (MaTKa samica; pszczelna matka; macica, żywot; MaiepmHHa słowo zelży we) ; Eccl. [math, accus. 2] MJTGfm ; Pers. mader; Ital. mądre; Lat. mater; Graec. p,r\triQ; Dan., Svec. moder; Angl. mother; Belg. üDîober; Gall. mere; [Debr. em mater; Arab. täßH mater fuit, cf. mama); g. 1. co płód czyli dziecię na świat urodziła, bte SDhltter, bet) 5D?enfd)ett itttb Suteren. To zwierzę, które do pewnego czasu płód nosi, a potym go na świat wydaje, jest jego matka ; u zwierząt zowde się samicą. Zool. 73. Był ten dzień, gdyśmy w matkach bywali, i sami Nadzieją tylko ludzie wprzód, a zarodami. Otw. Ow. 614. Snadniej dziesięciu synów jedna    matka, niż matkę    dziesięć    synów    żywi.    Pot. Arg.

416.    Mamka za matkę    nie stoi; co matka    to matka.

Cn. Ad. 478. Nie toż macocha, co matka. ib. 667. fcf. matka daje, macocha pyta, czy chcesz?). (Croat. Y bila mayka, y mila mayka; Rag. I billa majka, i milla majka « matka choć obije , kochana). Nic nie umie, chyba za panią matką pacierz mówić. Mon. 71, 107. (na paskach jeszcze chodzi; trzeba go prowadzić). Jaka matka, taka córka; cf. jabłko niedaleko jabłoni pada; (Vind. kar ma-zlika rodi, radu mishi Iovi; Croat. sto machka rodi, vsze misse lovi ; cf. kotka), W matkę się wdawać, Vind. fe pomaterim ; Boh. pomateriti se. Wiele ze złych matek córek    świątobliwych. Auszp. 29.    Ojca i    matki tylko za

grosz    nie dostanie. Jag.    Gr. B 5.    Pewna    była    Marya po

ciechy swojej po trzech dniach; jednak matką jest, matką się być znać musi spoinie z synem na krzyżu wdsi. Sk. Kaz. 176. (cf. krew' nie woda). — Matka z ojcem « rodzice. Jednej matki, rodzeni Eccl. e^iiHOMaTepHHii, BKjnoMaiepHUH. Druga matka Eccl. BTopopo4HTe.ii>nima, bmLcto Maiep«. Stara matka « babka, Slav. stâra mama. Matka żony * teścia ; matka mężowa « świekra. Sekl. Marc. 1. Po rynku biegał, jak go matka urodziła. Falib. Dis. N. 2. t. j. naguteńki, mutterncufenb. — Od matki komu zadawać, bękartem go nazywać. Dudz. 48. einem lmefycltdje ©elmrt oorritcfen. Ross. ópaHim noro no MaTepiiti ; (Marep-cæobo giube zelżywe słowo). Ty synu takiej niewiasty, która się sama

uro-

Hoe

wspomniał matki. Pot. Jow. 14-2. Matka czeladna * gospodyni ; (cf. ojciec czeladny * gospodarz), bte $au3tttutter, frait. Rostropne matki czeladne i gospodynie najlepiej temu zaradzą. Syr. 141. Matka boża * bogarodzica, bte fDîutter ©OtteS. Tak piękny, jakoby go matka boża dziła, os humerosque Deo similis. Mącz. Matko Boża ! ! ! * ab dla boga, 3eful SDîarid! — Matka chrzesna, bte $atl>e, ob. Chrzesny. Figur, transi. Matką pierwszą, a powszechną wszystkich rzeczy, jest ziemia. Petr. Ek. 4. Ziemia matką wszystkiego , Z niej wynika wszytek Dla kraju porządnego i wzrost i pożytek. Zab. 15, 305. Moskiewska ziemia jest matka wielu rzek przednich. Doter. 158. Cnota jest matką rostropności. Teat. 18. c, 86. Próżne były znoje, trudy, poty, kiedy fortuna matką być nie chciała. Mon. 65, 96. Czy im przyrodzenie matką, nam macochą, Ze ich samych tak bardzo, nas tak mało kocha? Zab. 8, 351. Koss. Matką ojczyzna. Teat. 1, 6. Statutu Litewskiego matką jest statut Herburta. Gaz. Nar. 1, 211. (źrzódłem). — §. Transi. Poloni matko dicunt annosioribus ; pani honestioribus. Ch. Th. (alteĆS) 20?ütter$ett. Haj Matko ! a dajcież też tu wódki. Teat. 30, 10. — £. 5. Oecon. Matka pszczół, maciora, królowa, Carn. mazhèza ; Vind. matiza; Ross. Mama, bte Sienemnutter, bte ^oittgtmt, ber SBetfer. Gospodarz ma obaczyć, aby wr ulach wiele królów abo matek nie było. Cresc. 598. Matka jest właśnie fundamentem zgromadzenia pszczół, daleko dłuższa od pszczół roboczych; ale smaglejsza od trądu. Nie daremnie ją matką zowią, bo jej wszystkie pszczoły bytność swoje winny. Kluk. Zw. 4, 170. et 177. — §. 4. Anatom. Błonki mózg otaczające, zowiemy matkami, że mózg od różnych przypadków obraniają; n. p. Gruba błona mózgu« twarda matka, dura mater-, cienka błonka, pia mater-, pobożna matka. Krup. 5, 108. — *£. Matka « macica, zyw'ot macierzyński, bte 5Mrmutter, ©eMrmutter. Paniom, którym matka bywa skażona i zaziębiona, gdy się w niej wiatry zamykają, że się odyma, a bywa wielki żywot, lekarstwo takie.... Urzed. 8. — 5. Botan. Matki Bożej włoski, capillns Veneris, gratteit^flar, u nas roślina ta rośnie na starych murach, albo w murowanych studniach. Kluk. Rosi. 2, 237. — Bylicę, Setlfttß, niektórzy zowią matką zielną, a to dla jej wielkiej mocy. Cresc. 271. MATKOBÓJCA, MATKOMORDERCA, y, m., Sorab. 1. macżere zamorduwnr; Vind. materni vmorez; Ross. et Eccl. Mare-poyóiBua; ber SOîuttermorber. Ojcobójce i matkobójce. Birk. Kaz. Ob. E 5 b. Matkomorderca. W. 1 Timoth. 1, 9. Bibl. Gd. MATKOBÓJCZYNI. i, z., która zabiła swoje matkę, ku chłopu miała, zaż nie wiem, że    bte SÄuttcrmörberinn; Sorab. 1. mariera zamorduwarka. MA-

ty miłujesz syna Isai ku swej lekkości, i ku zelżywości    TKOBÓJSTWO, a, n., zabójstwo matki, ber SDîuttermorb,

nieuczciwej matki twojej? 1 Leop. 1 Reg. 20, 31. Gdy    Sorab. 1. macżere zamorduwanstwo ; Ross. MaTepoyöiäCTBO.

szlachcic szlachcicowi matkę wspomni, co przepada. Tam. Pochodź, cf. mac-, macica, macicorodny, macicowy, ma-Uü. 124. Przysiągł nam, pod złej matki synem. Pot.    ciczny, macierz, macierzanka, macierzaduszka, macierzan-

Jow. 152. t. j. pod skurwysynem, fo UKlljr er ettt e^rlti^eê    kowy, macierzyński, macierzysty, macierzyństwo, macierzy-

SRutterftnb ift. Niech takiej matki synem mię nazwie, kto    zna, maciniec, macinnik, maciora, maciorka, macocha,

dotąd ujrzy, ze to czynię. Pot. Jow. 167. Zawoławszy    macochowad, macoszyński;— matczyny, mateczny, mateńka,

go rzecze: synu takiej matki, Wróć coś ukradł, bo cię    matuchna, matula, malusia, matusinka, matusineczka, ma-

dam na katowskie męki. Pot. Jow. 105. On się sprawia    tuchniczka; cf. mama, mamula, mamunia.

i stawia oczywiste świadki, Ze złego słowa nie rzekł, ani MATLAĆ cz. niedok., gmatwać, matać, pomieszać, jufantnteit

brittfen, unter einanber werfen, »ermifôen, »erttumn. W kupę rzeczy różnych nie matlając, przystąpmy do tego artykułu. Hrbst. Odp. P b. Tak mówiącej matlały się sło- ‘MATROS, ob. Majtek, żeglarz, marynarz, flis. wa, confusa fuere. Zebr. Ow. Al. Matląc palcy po czele, MATRYKUŁA, y, z., uroczysty zapis osób jakie zgromadze-co ujrzał, namacał. ib. 391, (digitis ad frontem saepe re-    nie składających, bie SWatrifel, Croat. maticza.

nowa, tu leży matrona, Za żonę Hortensemu dana, czy wypchniona. Bardz. Luk. 26. ob. Matedora.

latis, macając).    MATUCHNA, y, i., MATULA, MATULKA, MATULEŃKA,

MATNIA, i, i., (Etym. matać); Ross. Mama; Carn. me-    MATUSIA, MATUSIEŃKA, MATUSIENECZKA, MATUNIA,

tavneza (cf. mieść, miotać), potshvu; Sorab. 1. rebaczka    MATYŃKA, MATEŃKA, i, z., demin. blanda nom. matka'

wata; Dosn. halov; ber ©<uf fltn gtfdjentefce. Matnia jest    (cf. mamunia); Sorab. 1. maczicżka; Vind. mamiza, babiza;

sam wór niewodu, w tyle z skrzydłami jego się łączący,    Rag. majciza, mamma; Ross. MaTyiuna; Eccl. Maronna;

w którym się ryby zbierają, i który bywa na trzy sążnie    befteê SWütterdjen, ^erjcnS Mierzeń, liebfte SJtatter. Patrz

długi. Kluk. Zw. 3, 242. — Fig. et transi. Sieć, sidło,    jak się chwyta rączkami różanej Szyje matuchny swej nie-

łapka, dołek, 3îe£, galle, ©djltnge. Gdy    odkładacie    nie-    pokalanćj.    Groch.    W. 341. Matuchna jego, dziewica Ma-

dbale, tym czasem Filip ze wszech stron    w matnią    was    rya. Wróbl. 202.    et 26. Ach matulo ! jakże ja wdzięczna

zagarnia. Nag. Fil. 19. Jak błotni linowie Kozacy na ma- wam będę. Teat. 54. b, 34. Dobry wieczór matulo. ib. tnią przyszli. Biał. Odm. 43. Co czynić, wpadłszy już 30, 81. Troskliwa matulka synaczkowi zawsze łzy otarła, do matni! Bardz. Trag. 314. Strzeż się matni zdradli-    Pilch.    Sen.    225.    Jak pucek    się kwili, gdy z rąk tatusia

•wych , w które płochych mieści Zbyt czuły nad podstępy    Padło, co    dla zabawki dała    mu matusia. Toi. Saut. 44.

zawidy, kunszt niewieści. Kras. Sat. 67. Z jednej Lu-    Jakbym teraz doznawał, czuję, że matula Na łono mię

terskićj matni tak wiele różnych sekt wyszło. Sk. Żyw.    swe wziąwszy do piersi przytula. Zab. 8, 257. Nar. An-

2, 78. Miał pogotowiu sposób, aby wszystkim dogodzić,    tosiu jeśliś przewinił, Trzeba, żebyś matuli zadosyć uczy-

a samo tylko duchowieństwo w matni osadzić. Nar. Hst.    nil. Nar. Dz. 3, 19. Moja najukochańsza matuleńko. Teat.

7, 55. Pociągać do niewolnictwa matni.    Teat. 46,    65.    30. b, 55.    Moja    matuleńka dobrze powiedziała, że... ib.

Wszystko złe bez porządku; jak w matni się    zgubię. Dmoch.    7. b, 30.    Same    panie matusieńki synaczków do złego

Szt. R. 65.    wprawują. Falib. G. 3. — Z Mazowiecka : ‘Matuchnicho

MATOŁKA, i, n., parvus, dcformis et stupidus homuncio.    miła Boża!    Bies.    A. 1. t. j.    matko boża! — Matuściny,

Cn. Th., ein fleineS mtb babeę einfältig unb    3)?enf#*    a, e,    od matusi,    SWfittentyenS    «. Ross. ^aTyuiKHHt. Słó-

#ett, człowiek mały, szpetny, głupowaty. Włod. — §. Pos- wek matuścinych bardzo naśladujesz. Źebr. Ow. 25. sunt etiam sic dici cacodaemones familiäres, servorum ha- MATUŚ, ia, m., miano kota, ob. Maciek, 3?ante einer fta£e. bitu conspicuo, domestica munia diligentissime obeuntes,    Stary matuś spojrzał na myszkę. Nar. Dz. 3, 213. Zab.

quales in Lithuania, Russia, Samogitia aliquot, in Svecia    5, 235. Łap za myszkę matuś" w nielitościwe spony. ib.

vero et Lappia quam plurimos, nostro etiam saeculo repe-    5, 236.

riri a fide dignis (?) audivi; quos Delrius ex Joanne Meletio MATWANINA. Teat. 28. b, 84. ob. Gmatwanina, matanina. Teutonica lingua Coltri vocari ait, de quibus vide Olaum    MATWAC , ob. Gmatwać, matać.

Magnum. Cn. Th.; dyabeł wcielony, posługi sprawujący, MATYASZ, a, m., MATYASZEK, szka, m., demin., Maciej, czemu wierzyło przedtym pospólstwo. Włod., Dudz. 44.    Maciek, nom. propr.    SJłattfjtaśS. Oklej i z płocią to    dla

(cf. inkluz); ein #au3geift, (Spirifur, ©pinneftr), ber (o gut    Matyasza, Lepszéj potrawy godna gęba nasza. Jabł.    Ez.

war, ftd) su aüerlep $au8bienften braudjen 3« taffen. Lamia,    5. Dobra Matyaszowi płotka. Cn. Ad." 162. A Matyaszowi

nocna jędza, matołka, nocne straszydło, duch albo cza—    płotka, ib. 5. in partitione piscium communi opera capto-

równica. Mącz. Spectrum, matołka, fałszywe wyobrażenie    rum, parochus scholarchae ophidion et sibi anguillam, as-

na oczy łażące, obłuda, ib. (cf.    marchołt).    signabat. (cf. dobra kozie brzoza; dobra psu mucha; szko-

MATONOG, u, m.₉ MATONAK, a    et    u, m.,    chwaścisko    w    da psu białego chleba; dobra w chomąto słoma, w ka-

zbożu, (Etym. od matania nóg), ein    gewiffe« Untat    im    ©e*    ftan bawełna; dobry tobie chléb; dobry tobie cienkusz;

treibe. We lnie się znajduje matonak, łoboda i inne chwa-    do wody z gębą; nie    twojej to gęby kąsek; takiemu    ta-

ściska. Haur.Sk. 34. To matonog, to osty pszenne żni-    kie; jakie odzienie,    takie raczenie; jak cię widza,    tak

wa głuszą, Ze w trudnym do plewienia chwaście ginąć    cię piszą; komu się mięsa nie dostanie, ten" na polewce

muszą. Otw. Ow. 203. Natura matonaka do szaleja po-    niech przestanie; a mnie przecie piskorz; lepszy rydz

dobna, głowę zawraca. fJaur. Sk. ól. — fig. Krótko cię    niz nic; co bóg da, do kobiałki; jednemu sie skrupi,

wyplatam z tego matonogu. Pot. Arg. 581, (z téj wikła—    drugiemu się zmiele; jednemu szydła golą, drugiemu

mny, mataniny).    brzytwy nie chcą etc.). Brudny ‘Matysie! Pm. Kam. 62.

MATRAG, ob. Materac.    Matyasz, chłop, kruczek, Wołoszyn, zdrajca, nie był

MATRONA, y, i., z Łac. dama przez stan i wiek poważna,    godzien córki Kazimierza. Biel. 416. Gwagn. 260. Wy-

cillG Patrone. \ind. matrona, pofhtena shena; Rag. ple-    prawił się Matyaszek, chcąc spróbować wojny. Mat. z

mieniza, vladikka; Eccl. noca4HHua, 6iaropo4Haa meiia.    Pod. A 1. (cf. Albertusy). Matyaszki abo kruczki. Klon.

Matrony Rzymskie pierwszego marca obchodziły uroczy—    Wor. 12, czerwone złote bardzo rzadkie, z wybitym kru—

stość Matronales zwaną, na pamiątkę przebłaganych Sa-    kiem, od Węgierskiego Matyasza bite, îlîabfnbufatCH bc3

binów przez niewiasty. Kras. Zb. 2, 134. Marcya Kato-    ftóntgś 2Mtl/taś oon Ungarn.

’MÀUKA, z Czeska • mąka. Sęki 67. *MAWA * my dwa ma-    My»eHeHCTOBCTBOBaTB, manfoU fesjtt, (ob. Chłopodur). —

my, Dualis, ob. Mieć. Groch. W. 335. Papr. Kol D 3 b.    W mówienia sposobie : „za mąż iść” przez wyrzutnią

MAUR, MAURYTAN1N, a, m., z Maurytanii rodowity, cm    P™JPadek zwarty ma tak jak pierwszy. Kpcz. Gr. 2, p.

«Dtaure, (cf. murzyn). MAURYTANIA, ii, z., kraj Afrvkań-    ¹²⁵- «nett SJłamt nehmen, tyeirattyen (Mo« wm beit Settern);

ski, Sflauritanten. MAURYTANKA, i, rodowita zMau- °PP0S- zenić sir> cf- obso1- bvrać    brać za męża, oè.

rytanii, etltC SDłflUtłntt. W Trypoli Kologlossowie, czyli z    Brać; Slov. wdśwóm se, manżela sobè beru; Rag. vdattise;

mo-za musa;.

MAUKA-MĄŻ.

MAŹ.

61

Turczyna i Maurytanki zrodzeni. N. Pam. 12, 293. MAU-    Vind. vdati fe, vdajati fe, omoshiti fe, obmoshitife,

RYTAŃSKI, od Maurytanii.    sha vset! Croat. szkupsze vdajem, szkup idem

MAWIAĆ, aJ, a, oct. niedok., frequ. vorbi mówić, Boh. Boss. nocflrnyrL aa koto, nocaratL, (of. posag). Sorab i •    .. d    a,    /    ,    ’ a    1. wudahwam szo. Ludwisia za maż idzie. Teat. 7. d, 6*

mluwiwati; Äflflf. govorukati; oft faßen, JU fügen pflegen. Zofio    . za maż Doszła' /ab 14 34Q Par,’

Mawiali starzy Polacy, gdzie wiele ceremonij, tam szcze- tł, ^    , t P T c i c oko

rości mało. Jfo». 66, ASI. Ludzie im sa mędrsi, tym ^tora jeszcze za maz n.e szia Wł. S«. 259. (Córa mnićj mawiała. Gil. Post. 99 b.    Ktejstutowa w małżeństwo szła za Janusza. Bid. Św. 225

b. Widział uchybione swe nadzieje przez za mąz pójście J™?, “J; .ob‘ Sz^odrzemec.    królowy. Niem. Król. 2, 43. bttrcty bie £eiratty ber ßönfgtnn,

MAXYM1LIANISTA, ob. Maksymiliamsta.    Vind. «moshenje, vdaja, vdajanje; Carn. moshenje, mo-

MAZ, ęża, m., (Boh. et Slov. muz; Sorab. 1. muz; Sorab.    shitva; Eccl. 3aMy*ecTB0, noc.ar.rHiuc. Małgorzata z przy-

2.    muhż; Carn. et Vind. mosh, (Vind. moshtvu, zhlovek    muszenia rodziców za 'męża króla Szockiego Malkolina

* człowiek, chłop); Croat. mus; (2. mus, selyan * chłop);    poszła. Sk. Źyw. 373, in" hac phrasi hodie omittitur za

Dal. mux, mush; Rag. muux, vöjan, vôjno, drügh; Slav.    męża: z przymusz. rodź. za króla Szockiego poszła. —

esovik; Ross. Mym; (cf. Eccl. MyacHKB chłop); cf. Lat.    Omisso verbo iść: Przymusili ją za mąż przeciw jej ży-

mas; Germ. üDîettfcty; cf. Arab. müzzekkür masculus); ber    czeniu. Teat. 43. c, 11*7, fte jtoentgen jtc ju tyeirattyen. Eu-

SKann. a) mężczyzna, człowiek, w poważnej mowie, einer    doxia Cesarzowa musiała 'przez dzięki za maż za Dioge-

ntmtttltctyen ©efttylettytê, ein SDîarnt. Nie płacze mąż, chyba    nesa. Biel. Św. 77 6. Długo wdową będąc * ku starości

ten, co od męstwa stroni. Bardz. Trag. 524. Tego, kto    za mąż chciała. Ezop. 25. Wdowy za mąż gotowe. Rys.

wielkiego serca, a mężny, mężem zowiemy. Kosz. Lor.    Ad. 63., (cf z jednym w dół, z drugim w dom). Zmó-

162 b. Kleofas nazywa Chrystusa mężem od męztwa.    wić dziewkę za mąż, pactionem nuptialem facere. Mącz.

Dambr. 225. Matka, od żalu, że tam nie skończyła.    ein grûuenjinnner »erleben. Za mąż wydawać * o córkach,

Męztwo w tym, wszystkich mężów przewyższyła. Odym.    toż co o synach, żenić ich, eine îottyter »ertyeirattyen, Vind.

Sw. 2 G g.; Carn. et Vind. môshâk vir constans. — Mąż    hzhi vdati, vdajati, omoshiti, (cf panna na wydaniu, do-

zacny, Eccl. My*e4o6iCTBeHHHK'B, Graec. dvdgaya&rjrrjg ; mężna; Sorab. 1. wudacżna, pomużka żonska; Vind. vda-nyaceaoóiecTBO, Graec. drdguya&ia; My5Ke406jCTByjo,    jatliva, mosheiva; Sorab. 2. wudahta nupta). Gdy przyj-

Graec. drdgaya&śco. Mężowie wielce mężni;, Eccl. BejH—    dzie czas, abo dziewkę za mąż wydawać, abo syna oże-

KoyMie, Greec. psyalavÖQol — (oppos. Vind. figamosh «    nić.... Petr. Ek. 16. Jedli, pili, żenili się i za mąż wy-

tchórz). Z męża w kobietę przewierzgniony Eccl. npe-    dawali. Leop. Matth. 24,    38. Bibi Gd.; (oźeniali się, i za

3. vy żKGJKeHTj. Wiem , zeć zaraz odliczy pieniądze, bo    mąz dawali. Sekl. Math.    24). W ośmiu dniach wydać za

mąz z niego poczciwy wielce i rzetelny. Teat. 42. d, B.    mąz dwie córki, na to    chvba bankier który wystarczył.

Vind. Bodi tebi besieda mosh ; ein 2ßort, ein SSłann. Gwał-    Teat. 7. b, 41. Uczynił fundacyą, podług której corocznie

tern na siebie nacierają, Mąz o męża, konie się z końmi    trzy panienki ubogie kosztem jego za mąż wydawane i

rozpierają. Tward. Wl 139. Piątym pułkiem władał sam    wyposażone będą. Gaz.    Nar. 1, 287. — Obsol. et vitios.

Henryk. a tam stanął główny mąz (flos) Polskich i Ślą-    Małgorzata, gdy jej za    mąż chciał książę Polskie, król

skich ludzi. Krom. 245, t. j. sam wybór, sama treść, ber    Czeski i król Sycylijski, słowa na to rzec nie dała. Sk.

Äern, Eccl. My5KeH3ÓpaHie, Graec. arógoloyict. Błogosła-    Zyw. 113. et 185. — Kocha słyszę na męża Walerego,

wiony mąz, który nie chodzi w radzie niepobożnych. Bibl.    Teat. 42. c, 17, t. j. myśli za niego pójść, albo że się

Gd. Ps. 1, 1. Przebrał Jozue trzydzieści mężów bardzo    z nią ożeni. — Już trzeci rok za mężem * mężatką jest,

mocnych, ib. Jos. 8, 3. — §. Mąż, małżonek; oppos. żo-    zamężną, fie tft fd)on bret) Satyrę »ertyeirattyet. Gdyby*która

na, małżonka, ber ©tyentattn, ber SDîamt; Slov. muz, man-    matka miała córkę za mężem, któraby umarła.... Szczerb.

żel; Sorab. 1. wożenenć muż; Vind. sakonski mosh, sa-    Sax. 140. ruenn ffe eine »ertyetrattyete ïoetyter tyatte.

konik, drushe; Croat. mus; Slav. mux; Bosn. musg, voj- Pochodź, rhejata, mężatka, meiny, me.zki, mężnie, mena, Ross, contmeit ; Eccl. cojkhthhicb. Mąż z żoną skła-    siwo,    mężczyzna, mężczyński,    wężnośd, mężobójca, meżo—

dają małżeństwo. Sax^ Porz% 132. Przecież to mąż gło-    bójski,    mężobójstwo, mężowa,    mężyca , mężyka , mężowy;

wą w domu ! Teat. 53, 8. Zony podległość mężowi Eccl. bezmężna, zamężna, zamężcie, zamężniała." no4My*ecTBO. Mąz jest najwyższa familii głowa. Zab. 16, MAŹ, i, z., kołomaź, tłuste wmzowe, (Boh. mazadlo mazidło, 12 Mąż jest domu każdego podporą i szczytem, Pan- maz plama; Vind. mast; Croat. salov * kołomaź, mazidło, na bez tego tęskni, i jej byt nie bytem. Gaw. Siei 384.    sadło;    maz litura); [îtyeer 4],    SBageitfctyttttere. [Mietka abo

Jejmość Panna czego inszego potrzebuje, nie raharbarum,    rzadką    smołę mazią zowiemy.    Sienn. 224, ob. Smoła. —

senesu; mąz! Teat. 18. b, 15. Męża zbyt pragnąć, Ross. 4]. Kto się tyka mazi, palec smołą skazi. Min. Ryt. 4,

62

MAŻA -MAZAĆ.

MAZACZ - MAZIARZ.

MAZEPA , y, m., Jan Mazepa sławny

MAZGA, i, 1,

cz. niedok., paskudzió, plugawić,

Vind. siazh, siauz , zepez, riban, kluk ; Ross. Dla takiego mazgaja jak ty, żadnej na świecie. Teat. 22. b,

190, kto sie smoły dotyka, pomaże się nią. Bibl. Gd. Syr. 15, 1. (ob. Mazać).

‘MAŻA, y, i., MAZ1A, MASIA, MASSIA, i, i., gatunek wozów, eilte 2irt SBagen. W mażach łubianych wozili Kozacy połcie do Lwowa. Zimor. Siei. 251. Podrwił, co osła z koniem sprząga do ładownej maży. Pot. Pocz. 3G3. Posłanników Szwedzkich zdradliwych, ku pamiętnej światu ich sromocie, na mażach wywieźć precz wołowych każe z miasta. Tward. Wt. 189. Chmielnicki do szturmów moc wielką Sposobił maś wołowych z chróstami, w które na-przągł chłopów. Tward. Wl. D. 74. Skarżyła się na mrówki , które jej spać nie dały, i na maże, które ją na drodze wśrzód łasa przestraszyły. Kniaź. Poez. 1, 159. Lepiej swego doglądać, a spokojnego żywota używać, niż tak jak gonna ‘maśsia za dworem biegać. Rej. Zw. 158 q. Prov. Otóż tobie byśku mazia. Rys. Ad. 52. Cn. Ad. 801. (masz, czegoś żądał; dźwigaj ciężar, któregoś pra-gnął). •'

*MÄZA, ob. Zmaza.

MAZAĆ, ał, maże, ac.t. niedok.\ Boh. mazati, zmazati ; Sorab. 2. mafasch, ja mazu, mażom, ma Cu , mafom, fmafasch; Sorab. 1. mafacż, mazu, mażein, mazam; Vind. masati, masal, mashem, pornasati, shalbati, shaubati, oshaubati; Carn. masati, mashem; Croat. mazati, masem, (cf. lichi— timazać, pochlebiać); Bosn. mazati; Piag. màzati, (mazati adulari) ; Ross. Ma3an>, Ma wy, TasHjTb, CMa3art, cwaiKy, cMasbiBaib; Eccl. ejieonoMa3aib, MvponoMa30BaTb ; cf. Hebr. maschach; Syr. nïïïi meschach unxit; cf. Ital. macchiare ; Gertn. ftfmtf^Ctt, jcfymilken ; Graec. cr^/w; cf. Lat. smegma). Edm. Castelli Lex. Heptagl. ad rad. Hebr. rwa observavit, convenire cum Slavonico masati, Dulm. et Boh. mazati. Sed non tantum dialecto Boh., verum eliam Slavica Literali, Dalmalica et Russica ccteris-que wa3aTif ungere signifient. Durich. 1, 308; §. 1. frittieren, Befc^mteren, falben. Krzyżmo ś., którym ochrzczonego mażą, godność wielką chrześcianina znaczy. Hebst. Lek. F b. (pomazuja, cf. pomazaniec) Maże nas Duch ś. na kapłaństwo, i królewieami niebieskiemi czyni. ib. C b.

Plastry, lekarstwa, mazania, syropy..... Petr. Et. 17, Carn.

masanje; Croat. màz, mazanye; Hang. mâzolâs; Ross. CMaaua. Nie bij, a nie głaszcz, nie maź a nie liż. Źegl. Ad. 155, (cf. obraziwszy leczyć; uderzywszy pogłaskać; cf. nie chwal mnie, a nie gań mnie). — §. Kalać, plugawić, pr. et % fig. bejubeln, befcfjmietm Chłop idąc drogą woła : wara ! drewno wlecze Bardzo sprośnie zmazane, błoto z niego ciecze. Papr. Pr. G 5 b. Wbieźawszy do miejsca kalnego, umazał się. Papr. Kod. T A. Zły to ptak, co swe gniazdo maże. Hipp. 53. Nie maże się słońce od błota, które suszy. Sk. Kaz. 500. Słoneczny promień od gnoju się nie maże. Sk. Dz. 574. Mazią się maże, kto się mazi tyka. Kchow. 132. Jeżeliby mąż wolny z cudzą żoną sprawę miał, tedy cudze łoże nierządem cudzołożnym maże się. Kucz. Kat. 3, 146. Sorab. 1. wonekmancżźu conscelero. Nic jadowitszego nie-masz, coby nad nieuczciwe ludzkie bardziej lżyło, i sro-mociło i mazało. Weryf. pr. 2. (hańbiło). I namby też przystało nie mazać nikogo, Gdyż o ludzie bez winy

dziś na świecie drogo. Papr. Kol. E. (lżyć, ‘bezeczcić). Mazać się, o dzieciach, ob. Płakać.— §. Mazać, paskudnie pisać, (Boh. mazati); fd)led?t fdjreiben, fintieren. — §• 2. Mazać, zmazać, wymazać * przekreślać, niszczyć pisane, Bosn. smersiti, mtêlofcben, auäfireidjen, tpegtpifdjen. Gdy lepiej roztrząśnie swoje pisma, maże te, myśli, z których był kontent gdy pisał. Zab. 4, 171. Żydek jarmarkowy, tu się pisze, tu się maże. Teat. 24. b, 21. (tu zaciąga dług, żeby tam płacił ; łata się). ‘MAZACZ , a, w., Roli. mazać; Sorab. 2. mafar; Vind. masavez, masez, omasavez, masilar, masilavez; Croat. mazitel ; Ross. Masa^biuHKii; Eccl. Maaaiejb; który maże, pomazu-je, ber ©djntferer, Sefdjnnierer, ©«Iber, Seflretdjer, 5lnftret* djter. ‘MAZAN1EC, ńca, m., zarażony, nieczysty, ein tu* fteirter unreiner SDîénfd). W Auszpurgu osobne są domy chorych, osobne sierot, osobne mazańcom, osobne trędowatym. Gwagn. 450. MAZANEK, nka, m., (Boh. ma-zanek mollis, delicatus)\ bezkost, niewieściuch, ein üüöetcib Itîtg, 3<*t’tling. Syrop z sadzcu bywa dla rozkoszniejszych i pieszczonych mazanków czyniony. Syr. 284, cf. Boh. mazat se pieścić się. MAZANINA, y, i., cokolwiek jest mazanego , namazanego , pokajanego , zmazanego , przekreślonego; Vind. masouje; (Boh. mazanina « lepenice, lepianka; mazanice illitus, labor sordidus ; Boh. mazanec libum\ Sorab. 1. mazanka panis unctus pinguedine, buty-ro ; Ross. MaąaHKa gliną oblepiony dom; Pruski mur; ob. Lepianka), ©efetymiere, ©dnniererep, f$mterfge$ 3eug* MAŹĆ, ob. Maść. hetmant Kozacki, przywiązał się przeciw Piotrowi W. do króla Szwedzkiego Karola XII. Kras. Zb. 2, 141, ein be* rüljmter ftelbljerr ber 5tofaFeu. — §. Transi. Mazepo przeklęty, właśnieś się umył do Anielki. Teat. 22. b, 100, i. q. mazgaj, ftfjmtertger Äerl. Powierzono kosz dwom wiel- ' kim mazepom, którzy rozumiejąc, że był z brudną bielizną, wrzucili go w wodę. Teat. 11. b, 69. Gadajże mazepo, masz-li gadać. ib. 16. c, 71. brzydkie plugawe babsko, ein garjłigcS, cfelf>ajte3 ©ctb. Tr. MAZGAĆ, ał, a jubeln, bejubeln, barbouiller. Tr. Mazgać, klecić, jubeln. Ern. 1135. MAZGAJOWATY, a, e,— o adv erb., plugawy, rozlazły, tólpig„ fetymierig. Derbisz mazgajowaly. Teat. 14, 108. MAZGAL , a, m., MAZGAJ, aja, m.t (cf. Rag. etc. mazgar mulio , mazak * muł) * paskudnik, nieulizany, etrt fdjtmeriger Äcrl, ein Tölpel. Mazgai, klecha, ein ©u* blcr. Eni. 1135, Boh. słiwou, trdlenec, halomna, pauza, bliwou; Garn. zmók, shêstovilast; tarban, mlatilu, hedovez, neHTIOX'L , TJO.lßH'B.

Pan bóg nie stworzył kobiety 52. Milcz głupi mazgaju, ib. 52. d, 118. Prędzejże hul-taje, coż za mazgaje! ib. 52. d, 65. Gdyrałeś Wc Pan , że mazgaj, że się nie stara podobać ludziom. Teat. 29, 88. Jurga niby mazgaja udaje, ale poznałem ptaszka, jest to z głupia frant. ib. 30. c, 12. Ma-ż on służącego? $•. I jak jeszcze żywego chłopca, nie mazgaja ! Teat. 46. b, 64. MAZIARNIA, i, i., gdzie maź robią. X. Kam., bie ©djtnierjteberep. MAZIARZ, a, w., robiący lub prze-

przez pomieszanie języków w Mazowitów czyli Mazurów przemieniło. Nar. Ust. 2, 523. Mazurami i Radomianów i Podlasianów zwykliśmy częstokroć nazywać dla blizko-ści ; jeśli się urażają, tedy im powiadamy: nie Mazury-ście; ale gdy potrzeba wam ognia, idziecie po niego do-Mazurów. Sarn. Ann. 8-42. Prov. Rozśmiał się, by Mazur na ziemię. Rys. Ad. 59, (cf. pełen nadziei rolnik się-śmieje). — Mazurek, demin. Falib. Dis. L. 2. — §. lone , czerwone, żółte mazidła, któremi ludzie w dłuż    2) Mazur, mazurek, taniec, ein £aitj. Tańcujmyż Mazu-

dający maź, ber ©djmietjteber, ©djtuterfiänblev. MAZIDŁO, a, n., maść do namazywania, bie ©albę junt ©Untieren; (Garn. mast, masilu ; Sorab. 1. mas; Y ind. masavina, namas, obmas, masilo, masilu, pomas, shauba, shalba; Croat. masalu). Chustę mazidłem potrzyj po ranu i w wieczór, i przykładaj. Sienn. 513. Rozmaite mazidfo wymyślacie na ozdobę ciał waszych. VU. Post. W. 312. Łaziebników, golaczóto i barwierzów wydworne owe zie-

zaciągają. Syr. 278. Mazidłem smarować Ross. ymcm-    ra. Tent. 24. c, 74. Skakać mazurka przy multankach..

saTt, yMac.îiiTL. (MAZINET, MACINET, a, m., rak mor-    Mon. 71, 201. — §. 3) Mazur* trunek, może piwo Maski pająkowi podobny. Wiod. ex Cnapii Th. 909, bte    zowieckie ; n. p. Ja to kiedy Mazura    pije kusz po ku-

Ärabbe, ©anteïer ber Taf^enfrebê). MAZISTY, a, e, Boh.    szu, Przybywa choć po    trosze we    łbie animuszu. Pot.

mazawÿ; rozmazisty, do mazania snadny, fcfymtertij, leitet Jow. 2, 78. — §. 4) Mazurek, wróbel leśny, mniejszy JU fdjmiereit. Używają olejów mazistych, najbardziej oli-    od domowego, na głowie    kafowy, w    koło szyi ma czar-

wnego zamiast karmi ogniowej. Kruml Chym. 29. Wy-    ną obrączkę, pod oczami    biały, na    grzbiecie jaśniejszy

tłaczanie oleju mazistego z jąder świeżych,    olei nngui-    od domowego. Ład.    fi. N. 104,    ein SMbfycrliltg, gelb»

nosi. Kruml Chym. 135. Oleje niewonne    za pomocą    fperltng. Ty mię odziej na ów czas piórami mazurka,

prasy otrzymane, nazywają mazistemi. Kruml    Chym. 132.    Będę sobie świegotał    skacząc po    gałązkach, Jedno być

MAŻNICA, y, i, puszka na kołomaź, bte ©djttńermdfte,    w kraju Turków, co    wróblem w    Powązkach. N. Fam.

îl;eerbü$fe, b«g ©cfymterfaß; Sorab. 2. mafniza; Boh. ko-    24, 374. — g. 5j Placek z migdałów,"ein 2tfaiibelfudm

lomaznice ; Ross. jiaryHTb, aaryiraiKB, Jtarymo, aarymna,    MAZURKA, i, i., z Mazowsza rodzona, bte SJłofumut.

MC, MB,

M E.

(Ross. Ma3ii.i&HHna puszka na maści). Maźnice na smołę przy pojazdach, bywają sosnowe. Kluk. Rosi. 2, 162.

Znalazł maźnice, zgubił szkatułę na drodze. Pot. Pocz.

650, (większa strata niż zysk). MAŹN1K, a, m., rzeka

w Kijowskim, która wpada do Olszanki. Dykę. Geogr. 2, MCHÓWATY, a, e, Ross. moxobutmh, na kształt mchu, 139, ein $luß tut ftucnufdjen.    doń podobny; n. p. Bluszcz drzewny kwiat ma mcho-

Pochodz. kołomaż; namazać, omazac, obmazać, poma-    waty. Syr. 887, moośarttg. MCHOWY, a, e, od mchu,

zad, pomazanie, pomazaniec, pomazanka, podmazać, prze-    (ob. Mech), Boh. mechowatÿ; Ray. mahast; Ross. moxo-

mazac, rozmazać, rozmazisty, wmazać, wymazać, zama-    bmii; SOłooŚ *, Mit    Mchowa pościołka. Kchow. Fr.

zać, zmaza, zmazać; maść, maścić, namaścić, omaścić,    17. Czym do pancerza się przynęci, Kiedy mu rncho-

ornasta, pomaścić, premaścić, rozmaścić, zamaścić ; ma-    wy ciężki kożuszek łabędzi? Kchow. 39, cf. mszysty.

sio, masełko, maślanka, maślany, maślny, maśny, maślar- MDŁAWY, a, e, nieco mdły, słaby, ettuaś fdtruaei)- Widzisz-ka, ma siar z, ma sin ica, maślic sieL.    że tę równinę, miejsce spustoszenia, Gdzie się smutny

MAZOWIECKI, a, ie, od Mazowsza, 9Jłafttrifcf), SOłafomfd).    mdławego błysk iskrzy płomienia? N. Pam. 12, 367.

Kraina Mazowiecka coś ma w sobie niewdzięcznego i    MDŁAWOŚĆ, ści, i., słabość, bie ©d)n)ad)ltd/feit, ©cfytwh

grubego, tak iż z mowy i z postępków ich zwykliśmy    die; Croat. mlahavocha. MDLEĆ, ał, eje, neutr. niedok.t

me

się naśmiewać. Petr. Et. 297. Gawronięta żartem Ma-    cf. mgleć, (Boh. mdleti, zemdleti; Vind. smedleti,

zowieckie kury zowią. Pot. Jour 10G. Mazoweckie księ-    dleti, miahou biti, omlahati, omahniti, omagati, ome-

stwo. Herb. Siat. 27 etc. 'MAZOWSZAMI, a, m., Ma-    dleti; (Croat. mlednem * chudnąć); Slav. obamliti) * sła-

zur, Z Mazowsza rodem, ein 33tûfotuer, 50îafitr. Z Mazo-    bieć, fd)»Mcf) werben, fraftloś tucrbett, propr. et fig. Mdle-

wszany wojnę stoczył Kazimierz. Papr. Ryc., J. Kchan.    ję, mdło mi, omdlewam. Cn. Th., id) werbe o(mntäd)tig.

Dz. 169. Smiecież to twierdzić o cnych Mazowszanach !    Wc Panna mdlejesz, kiedy kurczę rzną. Teat. 19.. c, 153.

Birk. Exorb. 7. MAZOWSZE, a, n., MAZURY, ur, plur.,    Pragnie i prawie mdleje dusza moja do nich. Sk. Żyw.

Masovia, SDiûfait, SDîafuretX ; wielka i znaczna prowincya    100. Zimny po członkach mdlejący pot płynie. Hal. Ow.

Polska, z tytułem księstwa; z dawna miała udzielnych    254. Ach! panna nam mdleje. Teat. 42. c, 19. Hiszpań-

ksiąząt. Dyko. Geogr. 2, 139. Maslausz abo Mazosz, któ-    ska siła już dziś mdleje prawie. Paszk. Dz. 37. MDLIĆ,

ry był u Mieczysława podskarbim ^ dzierżawy na pogra-    ił, i, cz. tiiedoL, cf. rnglić; Boh. mdliti, zemdliti, zem-

nic.zu Pruskim pod moc swoje podbiwszy, Mazowszem    dliwati, zemdlowati ; Slov. mdliti, mdljwarn ; Bosn. mlo-

od imienia swego nazwał. Krom. 86. Cwagn. 205. Dru-    haviti; Vind. smedluvati, vunsmedleti, vunsmedluvati ;

dzy od Massagetów xMazowsze nazywają. Klecz. Zdań. 8.    (Ross. 3ie4JHTb, mitrężyć, Meae4a mitręga) ; mdłym czy-

Z Litwy do 'Mazowsz po mierniki słano. Grzępsk., Do 'nić, osłabiać, fdmmdieit, fd)W«d) tna^Ctt", abmatten, entfrdf» Mazowsz. \ol. Leg. 2, 634, zamiast do Mazowsza albo    ten. Gdy to mówiła, rniękczyla serce jego, i mdliła

do Mazur. MAZUR, a, m, g. 1) ‘Mazowszanin, ein 5S)?a*    męzkie serce jego. Sk. Źgw. 123. Nieprzyjaciel naszych

fur. Mogło być, że Słowianie podbiwszy nad Wisłą    pracą prawie ustawiczną mdlił. Warg. Cez. 128. Gdy

mu : czemu ciała

Massagetów, imię ich dawne zostawili, które się potym    kto posty zachowuje, zaraz mówią

twoje tak mdlisz? Bial. Post. 245. Dzieci po polach sy- mdlony ; omdleć, omdlewać; zemdleć, zemdlewać; cf. mgleć, piały, aby tak we mdlonych a co dopiero rosłych le- mglić, mgły, mgła,    mgnąć; cf. mknąć.

ciech, ku pracy się przyzwyczajały.    Glicz. Wych. E 5,    ME, ob. Be, beczenie    owiec, ba3 SJîôcfew ber    ©djafe auS»

(w słabych, wątłych, pieszczonych latach). MDŁO adv.,    jubriicfen.

(Boh. mdło), słabo, fdjttfacl), InUflośL    ofmmadjttg. Natura    ME, contr, loco moje,    a Pronom. Mój, moja,    moje qu. v.

nas tak bardzo mdło rodzi, Ze nas    snadnie ku złemu    MEBL, ‘MEMBL, a, m., MEBLE plur. z Franc, meuble, e

swawola przywodzi. Rej. Wiz. 401. Człowiek stworzo-    Lat. mobile, a movendo, üDîeubleit, SDîoMliett; porządki do-

ny mdlej nad wszystkie inne zwierzęta. Petr. Pol. 2,254.    mowę, sprzęty, (Vind. premiklive rezhi, prenofhliva ro-

Dawnićj przejrzane troski mdlej nacierają. Oss. Sen. 53.    ba, preloshliustvu, ob. Ruchomości). Chcę mówić o

Mdło mi, mdleję, omdlewam. Cn. Th., id} werbe ofyttmädj’    zbytecznym i wymyślnym sprzęcie abo ochędostwie do-

tfg. MDŁOŚĆ, ści, i., (Boh. mdloba; Slov. mdłoba ;    mów, to jest, jako dziś modnie mówimy, o meblach.

Yind. omaganje, omedlaviza, omedleuza, omedlenje, ofla-    Mon. 66, 622. Zbytek w kosztowności meblów tak wiel-

betje, nemuzh; (Vind. medluest, madlost macies ; Croat.    ki, że też meble gubią czasem dom cały. Zab. 4 6, 280.

mlednoszt) ; Croat. mlahavoszt, gingavocha. tesina; Rag.    Papierowe obicia nierównie piękniejsze, bo adamaszko-

mlohayos; Bosn. mlohaustvo ; Slav. obamljénie); zabra-    we smutny mebl robią. Zab. 43, 240. Widziałam salę

knienie siły, słabość, bezsilność, bte ©djrodclje, Ofjnmacljt,    piększoną ładnie, meble, malowania i inne ozdoby. Teat.

5îraftIoftgfett. Mdłość rozumu i zabawy poważniejsze (nie-    45. b, 6. U starej baby, co już po zwierciedle , Złość

wiastom) odjęte, wszystkie myśli i starania (ich) obróciły    smutek, zazdrość, zostały za meble. Zab. 43, 353. Druib.

do strojów. Warg. Wal. 343. Litery trzymać się, a znaki    Memblów kosztownych wybory. Zab. 9, 438. Skrzet. 459.

za rzeczy brać, niewolniczej mdłośći jest, miserabilis    MEBL1K, a, m., zdrbn., n. p. Najmniejszy meblik dwana-

animae. Zygr. Gon. 203. Mdłość * omdlewanie, bte Oljtt«    ście razy jest opłacony. N. Pam. 22, 7. MEBLOWAĆ,

ntać^ttgfeit, bte Oljnmacfjt, ttt bte matt faßt; Ross. o6mo-    ał, uje, cz. niedok., omeblować, umeblować, wymeblo-

potfB, 6e3naMHTHOCTS, 6e3naMaTCTBO. Mdłość jest nagłe    wać dok., meblami zdobić, w meble opatrywać, meubltren,

sił ustanie, ze krwi, w cyrkulacyi przeszkodę mającej;    ait^mettbltrert. Pałacyk kształtnie meblowany. Teat. 34. c, 26.

z ustaniem pulsów'. Comp. Med. 163. Przeciw mdłości, MECENAS, a, m., §. 1) patron doświadczony poważny, pod która bywa z zawróceniem głowy, lekarstw'0. Cresc. 499.    sobą młodych praktykantów mający, ein aitgcfeljener, er*

Skoro to usłyszał, mdłości go porwały. Teat. 56. b, 110,    fafjnter 2lb»ocat, unter bent bte ^racticantctt arbeiten. Pa-

nudy, Uebelfett, iBeängfttgung. Jezus uzdrawiał wszelaką    lestrze w trybunale nie więcej jak trzydziestu mecena-

chorobę i wszelką niemoc. Sekl. Matth. 4, not. «mdłość    sów pozwalamy; z których każdy za swoich dependen-

abo niedużność.» MDLUCHNY, a, e, bardzo mdły, fetyr    tów odpowiada. Vol. Leg. 7, 770., Skrzet. Pr. Pol. 2,

fc&tnadj; Boh. mdljćky. Mdluchne siły. Cziach. 94. MDŁY, *MEDŁ, mdła, mdłe, cf. mgły, (Boh. mdły; Slov. mdły; krehky ; ( Carn. medl, madal ; Yind. medel, medou , Croai. mieden * chudy ; Ross. Me&ienuMH mitrężny); Croat. mlahav, gingav, nemochen; Dal. mlihav; Bosn. mlohav;

587. Wystarał się o jednego z najlepszych Warszawskich mecenasów do swojej sprawy. Teat. 9, 25. et 7. b, 53. — §.2) Mecenat, a, m., który się opiekuje naukami i uczonemi, od Mecenasa Augustowego ministra tak zwany, etn SBefcfjtijjer ber 2Btffenfd)aften unb ©eleljrten, Slav. mlâv, mlahav; Rag. mlohàv; cf. Sax. Inf. tltóbe, eilt 9Mceua3.

rnöe; Anglos, methig; cf. Germ, ntube) * słaby, bezsilny, MECH, mchu, m., (Boh. mech, chmerek; Slov. mech; So-fraftltrê, fdjroacfy, oljinm5cl)ttg, pr. et fig. Białogłowy są    rab. 2. moch , möch; Sorab. 1. moch, móch ; Carn. mah ;

pospolicie od mężczyzn mdlejsze. W. Post. Mn. 570. Na-    Vind. mah, meh ; Croat. mah, mćhen, mehlen ; Hung. moh ;

tura ludzka mdła jest i zraniona. Petr. Pol. 61. Mdłe    Dal. maah; Rag. maah, mâh; Bosn. mosak, musàk, missak.

róży szypułki. Zab. 43, 326. Zabi. Szpiegowieście wy,    (Bosn. mâh, perjięe od ptiçe ; prriva brada); Ross. moxi,

abyście obejrzeli mdlejsze miejsca w ziemi, przyszliście    wxa, mouiok’b, MOiuesmcE, (moxhu kosm wełny, pierze na

nogach niektórych ptaków); £)bb. 9)îte3, SKtefdj; Angls. meos ; Angl, mos; Gall .mousse; Dan. moos; Svec. mos-sa; Isl. mosa Arab. mosc; Lat. med. mussa); musevs Linn.; §. 4. ba$ SD?oo3; (cf. Hcbr. "pto much tenuem esse, attenuari). Mchy są pospolicie bardzo drobne roślinki, mające łodyżkę gęsto listeczkami okrytą; rosną na gruntach najnieurodzajniejszych, na drzewach, kamieniach etc. Bot. 470. Mech na drzewie, fBauntmooS, włókno abo włochaciny na drzewach, jako na starych dębach, drzewach sosnowych, jodłowych, świerkowych, brzozo-wycli, cedrowych, topolowych, modrzejowych etc. Syr. 844. Ten, który rośnie na twardej ziemi, zebrany i wysuszony, przydaje się do wyściełania dylów w ścianach i do utykania szpar, fêrbnttW. Ład. H. N. 404. Mech wodny, SSaffermooS, 2BaflferIłnfen, w długich włóknach

tu. Leop. Genes. 42, 9. ( nieobronność ziemi. 1 Leop. ).

W młodości mdłą radę w sobie mamy. Budn. Cyc. 61.

345.

Wywiedźcie mię z bitwy, bociem bardzo medł. Radź. 5 Ezdr. 4, 30. Wywieź mię ztąd, bo medłem. Budn. 1 Reg. 22, 33. (bom zranion. Bibl. Gd.) Z wielkiego pragnienia był medł. Papr. Ryc. 95. Patrząc przed strachem był każdy medł. Rej. Wiz. 85. Jeszczem prawie nie ozdrowiał, medłem jeszcze, nondum sum confirmata valetudine. Mącz. Kęs sobie odpoczynął, aby k sobie przyszedł. Bo wrzdy z onych przestrachów był jeszcze jakoś medł. Rej. Wiz. 409., Leop. Jud. 46, 43. Sędy wytrzeć popiołem, zwłaszcza byłoliby mdłe wino. Cresc.

236 b.

Pochodź, nademdleć, nademdlewać, nade mdlały , nade-

64

MDŁO - MDŁY.

M E - M E C H.

Patrz, na cnocie byś nie był medł. Rej. Zw.

MECHANIKA - MĘCZEN N ICZK À.    65

MECH.

w wodzie rosnący, jest potrzebny do budowy wodnej MECHANIKA, i, i., cześć matematyki, nauka, o ruchu i młynów i statków, gdyż miejsca poutykane przerasta i coraz    bardziej    spaja.    ib., Kluk. Roił. 2, 188. et    238, cf.

rzęsa    wodna.    Mech    porosły na murach. Karp.    3, 122.

Mech skalny kamienny, który na skałach i kamieniach roście. Urflęd. 6i. ©tetîtntüirê, (ob. Liszajec). Prov. Kamień często poruszany, mchem nie obrośnie. Cn. Ad. ‘MĘCHERZ, a, m., {Boh. mècheyr, mèchyr; Slov. meehar; 330. I kamienie mocne mchem porastają. Prot. Kont.

C. 2.    Chwalę    ja wsi    lubej dary, Strugi i mchem    kosmate

kamienie i gaje. Zab. 9, 313. liyck. — Pierś    z pod-

gardłkiem wołowi od mchu się lipkiego zieleni. Bardz.

Trag. 169. — Mech z trupiej główki, e craneo humano, najduje się na czaszkach człowieczych, zwłaszcza które przez długi czas w miejscu wilgotnym leżą. Syr. 845.

Mech psi, musc, caninus, #unb8im»)8, ^unbêflcc^tc, wychwalają go w ukąszeniu od psa wściekłego. Krup. 5,

155. Mech koralowy, morski, gniazdo koralowe, gli-snik, z koralami w morzu roście. Urzcd. 60. Syr. 1417.

Sîoraôemnoirê. Mech morski » porost morski, SDîeermooë, roście po skałach morskich, a najwięcej po skorupach ryb i małżów morskich ziemią objętych. Syr. 1418. —

§. 2. Mech transi, papie, mech , perz, pierze , wełna na ziołach, jako na oście, mnichu etc. Cn. Th., baś SBoIItge gcmiffer Çflanjen, wollige ©taubfaben, (cf. kocanki). Hałun jeden plumosum zowią, że jest jako pierze abo mech.

Urzed. 402. Niektórych krzewów’ nasiona, mające na sobie mech lub rostki, bywają daleko od wiatru zaniesio-

równowadze. Jak. Mat. 3, 227; bte SDłecIjantc. MECHANICZNY, a, e, mechanicznie adv., ntec&antfdj. MECHANIK, a, m., mechaniką się bawiący, ber 3)łecfjatttCU3. Pierwej ludzie byli mechanikami, niżeli pomyśleli o mechanice. Znosk. Condill. 1.

Vind. mehir, mehur , mihier, mehier; Carn. mehûr, me-hiur; Croat. mehûr, mehùrchecz; Bosn. mihir, mjehir; Rag. mjehir, mjehirih; cf. macharzyna, miech); uryno-wy pęcherz, bte UrinBIafe. Przez zamianę głoski za głoskę mówią męcherz zamiast pęcherz. Kpcz. Gr. 1, p. 85. (?) Dekokt na rozpędzenie klejowatych ‘wilgości w męcherzu, które częstokroć mocz zatrzymywają. Sleszk. Red. 195. Męcherza bolenie jak leczyć. Sienn. Rej. Pszeniczne krupy często używane czynią kamień w męcherzu i w nerkach. Cresc. 158. W nerkach i w męcherzu odymania, z wody bywają, ib. 13. Picie wody z winnego drzew’a kapiącej, w męcherzu kamień łamie. Cresc. 291. MĘ-CHERZYK, a, m., demin., n. p. Kłokoezyna miasto owocu rodzi w niejakich męcherzykach ziarnka słodkie niewielkie. Cresc. 470. Żółć w jeden męcherzyk zebrana. Sak. Probl. 206. Jad w ‘mecherzynkach. ib. 80. MĘCHERZO-WY, a, e, od męcherza, Urinblafett «, Stajen * . Lekarstwo na kruszenie kamienia męcherzowego. Śleszk. Ped. 195. Na męcherzowe zatkanie. Sienn. Rej. Męcherzo-we owrzedzenie. ib.

ne. Brzost. Duch. 20. — §. 3. Na zwierzętach włosiki, MĘCINY, in, plur., zamącone płyny, męty, triibeS SBaffcr K. niby wełna delikatna,    feine    tnoUtge    $>aave, n>etd)eê tpaar    Sepia wypuszczając    czernidło, kryje się w męcinach.

auf ben gieren. Stwórca niektóre zwierzęta mchem odział, Klon. Wir. 2. niektóre w' skórę kosmatą oblokł. Gorn. WY. U. Wieś ‘MĘCZADŁO, a, n., narzędzie męczenia, baê SDYartertrtftru* według przyrodzenia piękny strój i szaty Z jagnięcego ment, lub co mękę cierpi, przedmiot męczenia, ber ©e* mchu daje bez szkatuł    utraty.    Gaw.    Siei. 358. Niemasz    genjftutb ber SOîarter,    ba$ iDîarteropfer. Sam wojarz, które-

lepszćj zwierzyny, jako    nasza    gąska,    Dobre pierze, do-    go złe jest sprawą,    tego zostaje męczadłem. Staś. Num.

bry mech, nie gań mi i miąska. Rys. Ad. 49, (puch). —    1, 55. MĘCZARNIA, i, i., miejsce męki, katowania,

Per excellent. Mech na jagodach, pubes, lanugo, mło-    męka, stan męczący, ber Słarterort, bte SDłarterfammer,

doc.iana bródka, pierwsze włosiki na twarzy, na jago-    bte SWarter, martenwtler 3»jł«nb ; {Boh. mucirna; Slov.

dach, bte elften Sartfiaare, ein 5D?tld)bart; Boh. chlaupky,    mućjrne; Vind. martranje, pefuvanje; Carn. pęsirna;

peyr ; Dal. zaali maah ; Hung. moh ; Croat. mah, pavu-    Croat. mêrczvarnicza, muchanye; Sorab. 1. cżweluwano .

liczą na bradischu; Vind. podlafhi, pavolize na bradifhi,    Ross. 40Ky«a, ob. Dokuka). Dwa szturmy do serca ś.

pervi bradni meh; Carn. diaka heshka ; Rag. parvi mah;    Agnieszki założono, jeden od lubieżności, drugi od mę-

Bosn. mâh, prriva brada; Ross. nymoKTi, npocfcAHHa;    czarni. Bals. Niedz. !, 45. MĘCZARSKI, a, ie, MĘ-

Eccl. HA&CIH6. Kwap,    mech,    puch.    Volck. 458. Ledwie    CZENNY, a, e, od    męczenia, Vind. martrouni, mar-

kwiaty dopiero piérwszemi I mchem mu były porosły    trarski, trinogni; Croat. muchyan, tesek; Ross. MynH-

jagody. P. Kchan. Jer. 245. Mech brody pacholęcej.    TeitHŁiił, MymueJBCKifi, TOMHTeibHUH ; SDlarter » . Mę-

Nar. Hst. 4, 102. Gdy mu pierwszy mech z rumianej    Czarskie narzędzia. Pilch. Sen. list. 1, 102. Rudolf gar-

jagody Bez pracy ‘spądza wyostrzona brzytwa.... Pot.    dło dał u pogan, ‘męczennie. Chodk. Kost. 43, na mę-

Syl. 44. Dopiero mu subtelny mech na twarz wstępo-    kach, auf ber $olter, męczeńską śmiercią, bltrdj ben 5DYar*

wał. Otw. Oiv. 543. Lato mu dwudzieste wyciska mech    tertob. W'ielce 'męczennie z wielką męką Eccl. MHOro-

na twarzy. Gaw. Siei. 368. Slov. Gaki mech, taki flek;    ncnuTHi. MĘCZĘ, ob. Męczyć. (MECZECIK, ob. Meczet).

rasus.

qualit sponsa, talis sponsus. Mechem udérenf; aliquantum    MĘCZENNICA, y, i., Boh. mućjrna,    §. 1) katownia,

— §. 4. Podatek rybny za Piastów nazywał się    miejsce, na którym męczą, n. p. złoczyńcę, carnificina.

‘mech, który dawali arendarze wodni w rybach. Nar. Hst.    Maci., bte üJîarterftiibe. Ufał w bogu, już w katowni i

2, 259, cf. miech.    w męczennicy samej podziemnej będąc, do którćj zło-

Pochodz. mchowy, mchowaty, mszysiy, omszeć. Carn.    czyńce tylko przedtym na gardło osądzone spuszczano,

mahovje muscosetum; {Ross. MiueHHKb chlew zimowy,    Birk. Gt. K. 43. Wywiedzion łotr z meczennicv. Pieśń.

stajnia ciepła).    58. — g. 2) Męczennica * MĘCZENNICZKA, i, i., Boh.

Słtwnilt Linitgo wyd. X. T®m III.

Pr. Pol. 2, 72. M/ody Derwisz zaczął się kręcić, i w krótkim czasie tak daleko postąpił, iż mu pozwolono kręcić się w meczecie. Ale raz z wywichnioną nogą wyniesiono go z meczetu. Kras. List. 137. MECZECIK, a, m., demin., Kras. Sat. 80. MECZETNY, a, e, od me-

mućedlnice ; Rag. mucceniza; Ross. uyieiwcia ; Eccl.

CTpacTOTOTepmma , HcnoB^HHua ; białogłowa, która męczeństwem zginęła, bie SJîârterilin. Czyliż ta męczennica Chrystusowa, od świata i od czarta, i od ciała kuszona nie była? Bals. Niedz. 1, 48. Zakonnica męczenniczka Eccl.

npen040ÓH0MyqeHHua, CBHmeHHOMyqemma. — §. 3) bo-    czetu, üïïofdjeen«; Ross. MeqeTnuÄ.

tan. Męczennica, passiflora, bie ^afftOllS&lume, ma wyra- MĘCZYĆ, ył, y, cz. niedok., mordować, trapić phys. el mor., żać na sobie niektóre znaki męki Chrystusowej. Kluk.    martern, plagen, platfen, matt unb tnübe tnadjen; Boh. mu-

Dykc. 2, 170. 'MĘCZENNICKI, MĘCZEŃSKI, a, ie,    ćiti, zmućiti, lomcowati, hrdliti; Slov. mućiti, mućjm;

MĘCZENNICZY, a, e, Boh. mucedlnicky; Boss. MyqeHH-    Sorab. 1. mucźu, cźweluyu, cźwielowacz; Croat. muzhiti,

necKiił, MyqeiiHKOBï, CTpa4aamecKiS ; Eccl. CTpacTOTep-    muchiti, muchim, trapili; Bosn. mucciti, kiniti; Rag.

imecKiü; od męczenników czyli męczeństwa, SJîârtprer * .    mucciti, karscitti, (Rag. mucciv passibilis, muccivos pas-

Staranie koło ciał męczenniczych. Smotr. Lam. 167. Mę-    sibilitas, cierpiętliwość^ ; Garn. pesati, pęsam (cf. pytać,

czennicza korona. W. Post. VV. 2, 309. Korona męczeń-    pytki), taràm; Vind. pefuvati, martrati, mujat, nadlugati,

ska. Sk. Zyw. 1, 272. Męczennicki ufiec sześciu tysięcy    hudusadeti, nadleshuvati, restegniti, (cf. rozciągnąć sc.

sześć set, i sześćdziesiąt od ręki niewiernych poległ, ib.    na torturach); Ross. Myqmb, Myqy, CMyqHTb, n;tMyqnTb,

Męczennickie księgi» martyrologium. Sk. Dz. 423. Dzieje    «pioqiiTL, tomhti>; cf. Germ, matt; Inf. Sax. maf; cf. Graec.

męczennickie. Smotr. Lam. 173. Pieśń na cześć mę-    pó&oę). Rychlej się ty, męcząc mię, zmęczysz; niżeli

czennicza Boss. MyqeHHqem. MĘCZENNIK, a, m., Boh.    ja męczony na złą twoję radę przystanę. Sk. Żytu. 1,254.

mućedlnik ; Slov. mućedelnik ; Sorab. 1. martrar, fwedk,    Pragnienie swoje w bagnach raczćj męczyli, niżeli gasili,

(cf. świadek); Carn. marternek; Vind. marternik ; Croat.    Warg. Wal. 254, (drażnili). Długom się nad nią męczyła,

muchènik; Bosn. muccenik; Slav. mucsenik; Bag. muc-    niż do siebie przyszła. Teat. 26. d, 22. Bosn. muccitise,

cennik; Ross. MyqeiiHK’L, CTpa4aaeiVB; Eccl. CTpacTOTfiT»-    sgjuritise; Eccl. MyqHTejbCTBOBaTHCH, ^aocTpa^Tii. — Mno-

HM|h, HCnoBtAhtiNKT», (cf. spowiednik); ber SDîartprer, kto    go męczony, trapiony Ross. MHorocTpa4a.ïbHbiH, e. g. Iobx.

za wiarę Chrystusową śmierć w prześladowaniu od po-    — per excell. Męczyć na wyciśnienie prawdy, mękami

gan otrzymał. Kras. Żb. 2, 144. Męczennicy, którzy dla    wyciskać co od kogo, na pytki kogo brać, ciągnąć zło-

świadectwa wyznania wiary a nauki o P. Chrystusie,    czyńcę, einen fültern. Męczenie złoczyńców zawsze jest

śmierć podejmowali. Mącz. Pierwszy męczennik Ross.    rzeczą niebezpieczną. Sax. Porz. 134. Dano go na męki;

nepB0CTpa4a,ieuB. Męczennik zakonnik Eccl. npeno4o6-    a on siedmkroć męczony, do żadnej się rzeczy nie przy-

HOMyqeHHHKT»; męczennik kapłan, biskup Eccl. ctuigeii-    znał; niewolnika jego ośmkroć męczono. Warg. Wal.

HOM^YCIIMIIKI; Boss. CBJimeHH0CTpa4a.ieu'B. — £. Transi.    267. Nie trzeba go męczyć, sam‘się zaraz wyda. Cn.

Jakokolwiek niewinnie cierpiący, ber unfcfmlbtg leibet, ein    Ad. 669. MĘCZYĆIEL / a , m., męczący drugiego, ber

SOidrtprer. Zasłużonym, alem nieszczęśliwy; jest to być    eilten martert,"ber Quäler, Reiniger; Bosn. muccitegl; Rag.

męczennikiem* bez palmy. Mon. 65, 96. MĘCZENIEC,    muccitegl; Vind. martrar, martravez; Carn. pęsovt, pe-

ńca, m., idem. poet. n. p. Zemsty cudzćj a własnćj mę-    sovz, tarovt; Ross. MyqHTeib, tommtcjil, Tep3aiejb, Kaczeńców ślepoty. Zab. ’3, 99. Nar. MĘCZEŃSTWO, a,    Ta3aiejib, iuoTopa3Tep3aie;ib ; Eccl. ÔHpqift. W rodź. ieńsk.

n., Boh. mućedlnictwj ; Bag. muccénstvo; Vind. marter-    męczycielka, Rag. mńccitegliza, Ross. MyqHTejbmma. *Me-

nifhtvu ; Ross. MyqcHHqecTBO, CTpa4a;n>qecTBO ; Eccl. My-    czycielski Ross. HynmeieBi; ‘męczycielstwo, tyrania, okru-

qeHHqecTBO, CTpaTOTcpnqecTBO ; §. a) cierpienie męki i    cieństwo Ross. MyqHTeabCTBO; verb. Eccl. MyqHTCJbCTBO-

śmierci męczeńskiej, $0(ärtert^um, ülîârt^rertob, SDtaterlefben,    Baib tyranizować.

îDîartertob. Męczeństwo nietylko ono jest, które przez Pochodź, pod słowem: męka.

krwi rozlanie bywa, ale i w onych, którzy dla wyzna- MEDAL, u, m., MEDALIK, a, m., zdrobn., (ob. Metal), po-nia wiary cierpią prześladowania, urągania; drugie mę- mnik bity, pieniądz pamiętny, eilte SDłebaiUe; Bosn. meda-czeństwo pismo pokazuje w onych, którzy dobrowolnie    glja, medaglięa ; ^ Croat. medalya, sulenczia; Rag. peccja-

dawali swe ciała na męki i śmierć dla wiary. Bial. Post.    tniza, kovniza; Ross. Me4aJb. Ma gabinet medalów. Weg.

109. Umierać od prześladownika, męczeństwo jest ja-    Mann. 3, 25. •

wne; ale potwarze wytrwać, męczeństwo jest na sercu MĘDEL, MANDEL, dla et delà, m., Boh. et Sorab. mandel; tajemne. Sk. Zyw. 1, 28. — §. b) active Męczenie, baé    Carn. mandel ; Boss. naniamaib; z Ariern, bie üftaitbel, fünfje^n

hartem, jbic harter. Cesarz Feliksa był na męczeństwo    ©tlirf. Mandel ma w sobie sztuk piętnaście. Solsk. Geom.

chrześcian postawił. Sk. Zyw. 1, 23.    3, 136. Mędel. Cn. Th. Mendel. ‘Chmiel. 1, 167, ob.

MECZET, u, m., meczyt, Tureckie słowo, bożnica. Paszk.    Bunt. Już były kopy w polu, już mendele stały. Kmit.

Dz. 32; eine îürfijdje SRofôee. Kras. Zb. 2, 144, ob. Me-    Spit. A 3 b, t. j. zboże w kopach, w mędelach. MEN-

szkita; Croat. mèchit; Carn. mezhyt; \ind. Turska zirkou,    DELEK, Ika, m.} zdrobn., n. p. Len powiązany w snopki,

inoshea, mezhit; Rag. mecit ; Ross. MeqeTb, MH3rHTb.    w niewielkie mendelki układa się. Przędz. 9.

o-®»

66

MĘCZENNICKI - MECZET.

MECZECIK - MEDARD.

Konstantynopolowi dodaj ozdoby meczety, czyli kościoły    EDELANU sztuka. Inslr. cel. Lit., ‘ ob. Mędzelan.

Tureckie. Pam. 84, 77 Tatarowie w Litwie osiedli,    EDARD, a, m., imię chrzestne; uroczystość przypada 8

wolne mają stawiania i utrzymywania meczetów. Skrzet.    czerwca. 4j

MEDARDEK - MĘDRKOSTWO.

MĘDRKOWAĆ -MĘDRZEĆ.

67

MEDARDEK, dka, m., imię dziecięcia. Tcat. 19.

MEDERA, ob. Madera. ‘MEDŁ, ob. Mdły.

MĘDLNY, a, e, w mędle bogaty, ntattbelretd). Żyd mędlne-mu chłopkowi, zamiast jednej lub drugiej porcyi wódki, dziesięć przypisze. Mon. 73, 587. MĘDLOWAć cz. nie-dok., w medle układać, tn SJîcmbeln legen; Sorab. 2. man-dlowasch.

MĘDOWESZKA, ob. Mendoweszka.

MEDREK, drka, m., MEDROSZEK, szka, m., MEDRELA, MEDRELKA, MADRELKA, i, m., MEDROSZKA, i, m., 'MĘDROHEL, a, m., ‘MĘDROHELEK. lka, m., zdrobn., fałszywie mądry, za bardzo mądrego się mający, (Boh. mudrak, mudraćek, mudroch , mudrlant; Sorab. 1. mu-druwacźk, mudracżk, wschohowedomcżżik ; Vind. modru-vauz). Mędrek, mędroszka, argutulus. Cn. Th., półmę-drek, niby to mądry; cf. po Łacinie mądry, a po Polsku głupi, ber ftdj roetfe bunft, ein Mgltng. Insza mądry, insza mędrek. Fredr. Ad. 18. Mędrek przecie coś widzi, lubo nic w rzeczach nie widzi. ib. 3. Lepszy prostak powolny, niż mędrek* swowolny. Cn. Ad. 452. Tyś bardzo prostak, choć się mędrohelem jakimś czynisz. Pim. Kam. 205. Obawiają się, aby ich kto z mędrohelków herezyi nie nabawił, ib. 354. By nie postylle, nie po-kwapiłbyś się krasomówco na kazalnicę, i gęby mędrelo rozdziewić nie umiałbyś. Smotr. Ex. 7., Smołr. Lam. 5. et 25. Bardzo ci mędroszkowie z brzegów wylewają, A nas prostą chudzinę szpetnie w zysku zdają. Rej. Zw. 239 b. Młode mędrki podobne są owocom, przez kunszt wcześnie wydanym; dojrzewają prędzej; nigdy jednak tej jędrności mieć nie mogą, jaka jest w tych, co o właściwej porze dochodzą. Kras. List. 75. Gdzie są mądrzy, tam muszą być i mędrkowie. Teat. 34. b, 11. Wolałbym urazić sto mądrych, niż jednego mędrka; bo tamci rozumem, a ci płochością rządzą się. Teat. 34. b, a 2. Wolałbym być nieuczonym, a rozumnym, niż mędrkiem nie-rostropnym. Boh. Kom. 4, 164. Nierostropny mędrek jest głupszy nad prostaka. Boh. Kom. 4,163. Moi mili mędrkowie , tożeście mądrzy na złe roboty. Birk. Ex. H 2 b., Birk. Dom. 165. Wejże tego mędrelki, jako dworzań-skiego zakrawa! Alb. z Woj. 17. Mędrelka ten chciał z gwiazd przyszłość przepowiadać. Pot. Arg. 240. Skoro dopadli księgi, choć za czas niewielki, Wyrównali, ba przeszli nadęte mędrelki. Pot. Pocz. 682. — *§. Bez przytyku, demin. blande: One ze wschodu mędrelki, którzy za no-w'ą gwiazda nowonarodzonego króla szukali. Pot. Pocz.

37. ‘MĘDROCHA, MĘDROCHNA, MADROCHA, y, z., MADROSZKA, i, i., zdrobn., fałszywie mądra, która udaje mądrą, Carn. modrijanka, modriza, bte flug fepit will; bte bte ©eletyrte ma^t. Nasza mądrochna siła głupstw czyni. Falib. Dis. A 3. Wnet mądroeha mędrszemu głupstwo przypisuje. Łączw. Zw. 17. Trzymam, że tamtych filozof nie jednał, ale mędrochna. Falib. Dis. J. 5. Mędrochna. Pot. Jow. 2, 58. MĘDRKOSTWO, a, n., (cf. Boh. mudr-ctwj philosophia), fałszywa mądrość, Boh. mudractwj, mudr-lantstwj ; Vind. premodrust, presbrifnost ; Ross. cyesty-4pie; Eccl. Tmeiiy4pie; (ôppÿtfferev, Mty Sdtyctt. Tym

do mędrkostwa zapędom należało zabieżeć. Mon. 66, 806. MĘDRKOWAĆ, MĘDROWAĆ, ał, uje, intrans. contin., mędrka udawać, po mędrkowsku rozumować, flfigeln, Pft* mmfteln, ptyilofoptyajfam ; Boh. mudrowati; Carn. modrim se, modruvati; Vind. modruvati, modruvanje, premodru-vati; Croat. mudrovati, mudrujem; Bosn. mudrovati; Rag. mudrovatti; (Sorab. 1. mudruyu, na pżekor retzu oblo-quor); Ross. My4pHTb, noMy4pHTb, noMy4poBaTB, My4py», cyeity4pcTB0BaTb, yMunuaTb, uy4poBaHie, My4pcTB0B3Hie, MHOroMy4pie ; Eccl. 3J0My4pcTByro, 3iOMy4pie, cyeyMie, nycToe My4poBauie, yiueHie, yMCTBOBame. Już to trudno mędrować. Rej. Post. x. 1. Ale tu trudno mędrkować. Rej. Zw. 10. Nie wiem, by nam co pomogło to mędrowanie. Rej. Post. M m 4. Ćo komu przeznaczono, trudno ma ujść tego, by też nie wiem, jako figlował abo mędrkował. Ezop. 60, (cf. ruszyć konceptem). Slov. Mnoho mudn, nèdobre mudruge. Tylkobyś nie mędrkował, bo to nie są drwiny. Zabi. Zbb. 86. Żadnego w swym dworze zachować nie chciał, któryby nad obyczaj medrował. Baz. Hsl. 30. Miło jest mieć sługę rostropnego, ale nie sługę mędrkującego. Teat. 24. c, 18. Mieszka kto nie dobrze naśpiżuje, mędrować nie może. Papr. Ryc. 720, indigenti difßcile philosophari. Każdy filozof swoim mę-druje sposobem. Zab. 4,14. Ossol. — Nie mędruj w sprawach twoich. Radź. Syr. 10, 27., Budn. ib., (nie wynoś się z mądrości w wykonywaniu spraw twoich. Bibl. Gd). Czytałem ja poety, mawiał z filozofy, Lecz jedni mędro-wali, a drudzy bajali. Rej. Wiz. 81 b. MĘDRKOWSKI, a, ie, od mędrka, z mądra głupi, geleljrtbumttt, flug fetytt tfloHenb, mttttaßenb flug; Boh. mudrcky; Ross. My4pe;iUH. Prawnik z mędrkowską miną, z nadetemi tony, Zdaje się w sprawie stawać, gdy mówi do żony. Treb. S. M. 19. MĘDROSTKA, ob. Mądrostka. (MĘDROWESZKA, WĘ-DROWESZKA, ob. Mendeweszka). MĘDRSZY « Mądrzejszy, comp. adj. mądry. MĘDRZEC, drca, m., cf. miło-mędrzec, Boh. mudfec; Carn. modrijan; Vind. modruvauz, umovez, pametuvauz, resumovez; Rag. mudàraz; Sorab.

1. mudrak, mudrowcz, mudraczk; Ross. My4peub, yMHHKX; Eccl. My4pocTHHKlB ; mądry człowiek, ber ÜÏBetfe. Słyszałem o sławnych Dziwiących wieki swoje, siedmiu, mędrcach dawnych. Zabi. Firc. 45. Spytany Pytagoras, jakoby się dał zwać, nie chciał mędrcem; bo już ten tytuł ubieżeli byli oni siedm mędrcowie; ale się filozofem, to jest, miłośnikiem mądrości nazwał. Warg. Wal. 272. Z śmiechem różni urągają, i ósmym go mędrcem nazywają. Bach. Epikt. 27., Hor. Sat. 210. — *§. Święto mędrców. Módl. Gd. 15, (trzy króle). MĘDRZEĆ, MĄDRZEĆ, ał, eje, ne-utr. niedok., zmędrzeć dok., Boh. mudreti ; Eccl. iiy^piio, My4pwca, ynpei«y4pHTHca ; mądrym się stawać, mądrości nabierać, gefdjeut werben, weife werben. Coraz bardziej świat mędrzeje. Haur. Sk. 64. Teraz świat schytrzał bardziej, niż zmędrzał. Star. Zad. C. Cokolwiek przeciw prawdzie mądrzeje, to będzie heretyctwem. Zygr. Gon. 71. Próżno mędrzejesz po szkodzie. Pot. Zac. 13. (cf. po śmierci lekarstwo; po objedzie łyżka). Wnet ten drobiazg głupków zmędrzeje, jako chlusną jednego z nich. Birk. Zyg. 15. Czynić, że kto mądrzeje, robić kogo mądrym Ross. et

MEKLENBURG - MELANKOLIK.

MĘDRZYK - MĘKA.

Eccl. yMyjpHTŁ, yMy^pan,, My4p», no6oMy4pnTH, Hay-

68

«MTB My4pOCTH.

MĘDRZYK Tr., ob. Małdrzyk.

MEDYACYA, yi, i., wdawania się, instancya, orędownictwo, pośrzednictwo, Rag. sriedustaanje , hodotajstvo, bte 3?er< mittelung.

'MEDYCKI, a, ie, MEDYCZNY, a, e, lekarski, mebtctmfc&/

Rost. atKapcTBeHHbiH. Żadne juz nie chciały pomódz medyckie remedya. Haur. Sk. 508. MEDYCYNA, y, i., a) lekarstwo, bie Slrjenety, SMtcin. — b) Lekarska nauka, lekarnictwo, bte Slrjene^fttnbe, SKebtctn; Croal. vrachtvo-znanztvo. MEDYK, a, m., lekarz, doktor, ber 2D?ebtCU$, ber 3lrjt. Łukasz medyk, abo lekarz Antyocheński. Sk. Pochodź, męczadlo, męczarnia, męczennica, meczenni-Żyw. 2, 273. Trzeba, zęby medyk    cokolwiek był szar-    czka,    męczennicki, męczeński, męczennik, męczeństwo, mę-

letanem i umiał wróżyć. Zab. 5, 88.    czyć,    domęczyć, namęczyć, przemęczyć, rozmęczyć, umę-

MĘDYK, oh. Mendyk.    czyć,    wymęczyć, zamęczyć, zmęczyć; cf. nękać; cf. nukać.

MEDYKA, i, £., trawa od kraju Medyjskiego tak zwana, my MEKLENBURG, a, m., xiçstwo i miasto w Niemczech. Dykc. ją kozorożcem polnym zowiem, medica, gramen Burgun- Geogr. 2, 441. Lubow. Klecz. Zdań. 27, SMlettburg. dicum, SBurgunbifd) ©rcrô. Syr. 4242, ©djnecfenflee, ©td)elflee. 'MELABIJA, [ii, i., «biesiada; cf. Graec. pskonoita; Lat.

MEDYKAMENT, ob. Lekarstwo. MEDYKASTER, stra, m., udający doktora czyli lekarza, (cf. doktor pończoszka), etn 3lftcrarjt. Między medykastrami pierwsze miejsce mają baby. Comp. Med. 439.

nemi blachami i szynami żelaznemi palą. Syr. 87. Męka ku wybadaniu prawdy, zawsze jest rzecz niebezpieczna. Sax. Porz. 434. Na mękę go dawali, chcąc się na nim czegoś dowiedzieć; jedni powiadają, ze z mąk umarł, drudzy ze go zabito. Nar. Chodk. 4, 251. Warg. Wal. 267. Po męce swój występek godzi się powiedzieć. Kmit. Tr. C. — Proverbialiter : Co widział, słyszał, robił, plótł jakby na mękach. Zab. 42, 94. Nagi. Pleciesz jak na mękach. Teat. 8. b, 93., Zab. 46, 454. Czarownice bredziły na torturach, ztąd przysłowie pospolite: bredzą jak na mękach. Boh. Dyab. 2, 340., Slov. gako na mukach płetć.

rne-

z wa-

lopoeia, śpiewanie biesiadnicze 7J; n. p. Poskromcie radzę młodzi swoje melabije, [Tollite de lautis juvenes convivia mensis. Sarb. epigr. 419. — 7|. Któż wie, jeśliże szych śmierć kuflów nie pije ? Kchow. Fr. 38. MEDYOLAN, u, m , Milan, Sfta^lflnb; (Boh. Medyolan, Me- MELAMP, a, w., z Łac., miano psów myśliwskich, ein 3?a* dulan ; Bosn. et Croat. Milan ; Slav. Milân) ; dawne mia- me ber 3agbpimbe. Banial. A 2 b.

sto Włoskie, stolica księstwa tegoż imienia. Dykc. Geogr. MELANKOL1A , ii, i., z Greek., krew' abo żółć spalona, 2, 457. MEDYOLAŃSKI,    a,    ie,    SDîûtytônbif#,    oón    SRtty«    czarna. Cn. Th., böfeö, fdjroorjeä ©eblüt; Boh.    cemokre-

nepitowei-czarne

lartb; (Boh. Medulandsky;    Croat.    Milanszki;    Bosn.    Milanezki).    wnost, kalokrewnost; Vind. zherna kri ; Eccl.

Księstwo Medyolańskie. Wyrw. Geogr. 244. MEDYOLAN- nie. Wyłap lymowy wywodzi melankolią, to jest CZŸK, a, m., z Medyolanu rodem, etn SPła^Ićtnber ; (Boh.    wilgoci. Urzęd. 434. Znaki melankolii głównej naprzód

Medulanćan; Bosn. Milanez; Croat. Milanecz; Slav. Milśnac).    są szaleństwo abo głupstwo bez gorączki; przy tym bo-

Papieże Aleksander II, Urban 111, Celestyn IV, Pius IV, i    jaźń i smutek. Comp. Med. 94. — Melankolia, choroba

Grzegorz XIV byli Medyolańczykami. Dykc. Geogr. 2, 457.    ze krwi czarnćj pochodząca. Cn. Th., smutnodur, ©djroep

'MĘDZEŁAN, n. p. Od Mędzełanu różnej maści, od sztuki    ntutl/, 2Mutd)olte ; Rag. zlovoglnos, zlovoglja , dreseglje;

po gr. 4. \ol. Leg. 358, ob. Medelan.    Slav. turôvnost; Bosn. złota, tuga, zlavoglja, sgjalost;

MEJ; n. p. Herb kupił, a nie czynił nic godnego, Lecz    Vind. tegota, teshkoferzhnost, teshoumnost, britkomifle-

mu też mówią: o towarzyszu hej! W twoim herbie mej!    nost, teshaunost, famofvojomilost; Ross. rpycTb, 3a4yM-

Stryjk. Gon. E 2.    niiBOCTB. Melankolii, tak smutnej jako wesołćj, przyczy-

MEJSTER, ob. Majster.    na, jest zgęstwienie krwi, i zamulanie humorów    w mózgu.

MĘKA, i, i., Boh. et Slov. muka; Slav. muka; Bosn. muk-    Boh. Dyab. 2, 79. Kanianka melankolii, którą Łacinnicy

ka , kina, mucnóst, muccenje; Rag. mukka, mùcnos,    hipochondryaką zowią, jest pomocna. Sijr. 504. Bądź wesół,

muccénstvo; Croat. mùka, moka, muchanye; Dal. kina,    melancholia szkodzi zdrowiu. Boh. Kom. 4, 375. "MELAN-

mńka; Hung. munka-'trud, praca, cf. Germ. SDïtibc; Vind.    CHOLICZEĆ, MELANKOLICZEĆ nijak, niedoli., zmelankoli-

muka, martra, marterstvu, hudasadetje, nadluga, muja;    czeć dok., melankolikiem się stawać, ntelandjoltfd} werben.

•Garn. martr, martra ; Sorab. 2. martra, pina , (cf. miiha,    Oszpecony tą chorobą, jął melankoliczeć. Oczk. Przym. 42.

miija trud; Germ. SÜJîülje); Sorab. i. cżwiela, cżweluwano;    Melankoliczejąc na lata przeszłe wspomina, ib. 297, ob.

Ross. Myna ; męczenie, mordowanie, trapienie, phys. et    Melancholizować. MELANKOLICZNY, a, e, Melankolićznie

mor., bte ^ein, bte SDîarter. Wielka męka tu na ziemi.    adv., melattć^oltfc^; Boh. kalokrewnÿ; Vind. zhernokerven,

Sk. Dz. 499. Męka Pańska; historya o męce Pańskiej*    klopovufhen, tegoten, sakernel, teshkoferzhen, britkomi-

passya, bie ^ûjjtim, baô Reiben ©^rtfłt; Vind. Kristisovu    flen, tefnoumen ; Carn. tutast; Slav. turôvan, sümoran;

terplenje, pasion; Boss. CTpa4ame, CTpacTŁ ; Eccl. CTpa^b-    Bosn. zlotan, zlovogljan ; Ross. 3a4yMnHBUH,    rpycTHLift,

bi, CTfkAĄitiiHie. Boża męka, ob. Boży. — Niedziela biała rpycTMBWH, 3ayHtJBHŁiH, 3ayHUBCHŁ; Eccl MepHome^iHLiü! abo męki Pańskiej. Groch. W. 65, ber ©Ottntag 3ubtlate. Burak melancholicznym i z melancholii zbłaźnionym jest Męki złoczyńców, pytki, ciągnienie złoczyńców, bte    ratunkiem. Syr. 4290. MELANKOLIK, a, m.,    etn* 2Mut*

golter; Vind. pefa, restesai, sbarkuvanje na pefi ; Rag.    (fcoItCUS. Niewesoły, ponury, melankolik. Cn.    Ad. 694

muccilo; Ross. nuTKa, poaucKŁ. Mękami dochodzić Ross.    (cf. kwaśny, zasępił się; wesoły jak świnią w deszcz/.

nbiTaTŁ, (ob. Pytać). Na mękach świecami, albo rozpalo-    Melankolik rodzi się lisowato, koleryk czarno. Rej. Zw.

6 b. Melankolik lamentuje, wszystko mu nie w czas, MELON, 'MALON, a, m., Ital. mellone, bie SDîcIone; Boh. wszystko sie mu krzywdą widzi. ib. 3 b. Melankolicy    melaun, turek; Sorab. 1. melona; Vmd. malâvn, dinja;

bywają smutni, milczący.... Pelr. Pol. 2, 302. Melan-    Carn. angurka, dina; Hung. dijnuije; Croat. dinya (cf. dy-

kolicy mają postanowienie ciaZa zimne i suche. Petr. Et.    nia), gërchka, (cf. ogórek); Dal. melun, mlun, pepun;

139. Melankolików nazywamy tych, którzy ustawicznie,    Bom. melun, mlun, limun, pepun, pipun, digna, lube-

albo najwięcej o jednej rzeczy myślą, tak ze o innych    nięa, gljubenięa; Pag. pipun, pipunich, digna; 'Slav. dinja,

rzeczach nie wiele dbają. Krup. 5, 608. Żeś sam jest    lubenica, lyubenicza; Ross. 4Whh. Bardzo wielorakiego*

melankolik, nie gań drugim baśni. Pot. Jow. 2, 84. —    gatunku, są żóZte, zielone, maZe, wielkie. Najprzedniejsze,

W rodź. źeńsk. Melancholiczka. MELANKOLIZOWAĆ, aZ,    Kandelupy zwane, po wierzchu są chropawe, niemiZe na

uje, intrans. niedok., melankolicznym być, Rag. zlovogli-    wejrzenie, ale w smaku bardzo delikatne. Ład. H. N. 105.,

tise, meland)oItftmt, traurig feętt. PocząZ melankolizować    Kluk. Rośl. 1, 223. ‘Malony jabZczyste albo dynie okrą-

i smucić się. Haur. Sk. 400. Psyche tym czasem me-    gZe, malonom podZugowatym i kuklastym podobne są. Syr.

lancholizuje, I pędzi swe dni utopiona w myśli. Morszt.    1186, SDîelortenpfeben! ‘Malony wodne, auguriae, ©«ugme*

24., Teat. 3, 5.    Ionen. Sienn. Wyki. Melon siatkowy, ob. Arbuz, bie 9îtftntelo»

MELCHMUS, u, m., z Niem. SDîtlc^mitS, robi się z mleka ne. MELONOWY, ‘MALONOWY, a, e, od melonów, Ross.

sZodkiego i t. d. Wid. Iiuch. 415.    4Mhhbih, SDMonett*, n. p. Melonowy konfekt. Sienn. 531.

MEŁCIE, ia, n., subst. verbi mleć; ba3 f0?a^len in ber Mjlf. MEŁTY, a, e, part. perf. verbi mleć » mielony, (rentablen ‘MELĘ * mielę, ob. Mleć.    .    Dudz. 15.    '

MELDOWAĆ kogo, z Niem. melben, anntelben, ob. Opowie- MEMBEL, ob. Mebel.

dzieć, oznajmić, n. p. Eh co tam meldować, u mnie nie MEMBRANA, y, i., z Łac., skóra wyprawna do pisania, par-trzeba tego. Teat. 30, 60; Vind. meudat, pouedat, na-    gamin, eine    $aut, barauf ju fdtreiben, Pergament. — Jurid.

glafiti; Ross. oóocaaTb. Meldowanie Ross. oócBMKa. Mel-    ChciaZbym,    żeby pisarz membran nie dawaZ; ale    ogląda-

dować się Ross. æoiojkhtlch , 40Ma4MBaTŁCH.    wszy pozew, żeby go pieczętowaZ, jeśli sZuszny; a jeśli

‘MELIHBASZ, Trotz ma sZowo Meszelbas, MusuZbas, rotier    niesZuszny, żeby go nie pieczętowaZ. Gorn. Wl. Q 4 b.

glatter Gattun »um Unterfüttern. Towary Tureckie, kobierce,    Membrany, albo zapisy ręczne/mają być do akt podane!

melihbasze.... Vol. Leg. 4, 82.    Vol. Leg. 3, 578. SZowro przy świadku, jest jakoby cy-

MELILOT, ob. Koniczyna, nostrzyk.    rografem i membraną. Haur. Ek. 173.

MELISSA, y, i., Carn. melisa; Ross. Meancca, nanounaa MEMORYAŁ, u, w., MEMORY ALIK, a, m., demin., Croat. TpaBa, nqeüfcHHK'L; métissa ofßcinalis Linn., 2Jîelijfe ; prze-    memorial, napomenek: Dal. uspomena ; a) książki pa-

dniejszy rośliny tej gatunek jest ten, który raz posiany    miętne. Cn. Th., ein fßitirlw#, $enfbud}. — b) Prośba na

pomnaża się potym przez podzielenie korzeni. Kluk. Rośl.    piśmie podana, supplika, eitt Memorial, eine ©upplif. Prze-

1,    271. Najpożyteczniejsza jest melissa cytrynowa, któ-    czytam Wc    Panu memoryalik ode mnie uZożony,    i upra-

rćj liście rostarte wydają zapach cytryny. Ład. H. N. 105.    szam, abyś    go cheiaZ podać dworowi. Boh. Kom.    2, 312.

Melissa Turecka, Dracocephalum Moldavicum, ïürfifcfje $le> MEN, u, m., rzeka w Niemczech, ber ftluß STOayn. Wyrw. liffe; gatunek smoczej gZowy. Kluk. Dyke. 1, 195. [oè. Ma- Geogr. 21.

tecznik. 4]. MELISSOWY, a, e, od melissy, SKeliffen *, MENDAK < byk, buhaj.

Carn. melisen.    MENDEL, ob. Mędel.

'MEŁKA, i, £., ob. MyZka , omyZka.    MENDEWESZKA ! MĘDOWESZKA , DEMNOWESZKA, i, ź.,

cz 'ni

MELNiCA, y, i., ryba morska po Kaszubsk    nazwan    , jest    Wędroweszka, wesz    od zwyczajnej ludzkiej pZaściejsza!

z rodzaju Zososiów, ale z morza nigdy ni    wychod    ; nie    mnożąca się za skórą,    osobliwie koŻo części wstydliwych!

jest tak dobra jak Zosoś. Ład. H. N. 105,    eine 3Irt    Sad)3.    pod pacharni,    czasem    i w brwiach. Ład. H. N. 184., Dykc.

MELODIA, yi, z., z Greckolac., bie SDîelobte;    figuralna mu-    Med. 4, 281,    bie gtljlauê; Boh. muńka ; Cum. kershêlu;

zyka, t. j. z kilku różnych gZosów abo tonów, niższych,    Vind. kirlhella, turka ; Croat. ficzayzlin; Ross. niomnua!

wyższych, śrzednich abo z instrumentów rozmaitych zZożo-    Wszy te po ciele w skórze bywające, sprośnie Polacy

na. Cn. Th., uZożenie i razem zebranie wielu tonów, dźwięk    zowią ; ja je zowie skórnemi. Sienn. 502, [cf. mady. 71.

zgodny w śpiewaniu lub graniu sprawujących. Kras. Żb. ‘MENDYK, ‘MEDYK, a, m., z Łac., żebrak, ein Scttler. Ła-

2,    147., Vind. skupfsglafnost; Ross. Hanißi; (Eccl. csa/fE-    zarz medvk leżaZ przed wrotami bogacza wrzodów peZny

KorMciuc, cf. harmonia). MELODYJNY, MELODYCZNY,    Bals. Św.' 2, 428., Susz. Pieśń. 3, *0 3. Przedtym żoZ-

a, e. Melodyjnie adv., figurą idący, harmonicas. Cn. Th., nierz jak potrzeba, teraz rnendvk ubogi. Bal. Sen. 65. mefobifói; Eccl. cm^kot^cmtb. Na lutni melodyjne gra- ‘MENESTRA, y, z., rosóZ WZoski. Wid. Kuch. 406, eine me. Lib. Hor. 59. Niechaj Orfeusz zabrzmi w strony    3talimtifd>e Sritlje. Tu WZoskie menestry, także figatelle.

swoje, By melodyjne byZy wiersze moje. Auszp. 9. Choć-    Banial. B. 5.

byś pożyczaZ u Orfeusza melodycznej treny. Jabl. Ez. 147. MENICA, MENNICA, MENNICZNY, ob. Minca, (mynica).

Arf i organów gZosy najmelodyjniejsze. Przyb. Milt. 566. MENONISTA, ob. Manista.

dal, poświęcony przy paciorkach , eine getüdffte SDîcbatDf. Jesteś jeden z czarodziei, Którzy pewne mentale nosząc

Nie innych jedno melodyjnie wypieszczonych sZodko brzmią- MENTAL, u, m., MANTALIK, a, m., z Franc, médaillé, me-cych gZosów słuchali. Pilch. Sen. 367. Bogu wdzięcznie krzyk kapeli melodyjnie przygrawa. Kchow. Roz. 15".

1    inkluzy Z pomocą dyabelstw dokazują. Zabi Amf. 89, cienia skazówki prostopadłej do poziemnéj płaszczyzny w

ob. Metal, metallum.    téj chwili, kiedy słońce najwyżój. Łgsk. Mier. 2, 462

MENUET, MEN WET, u, m., z Franc., pewny taniec, eine [południk. 7].

szpany strugane Dłotem, kształt biorą ostrym mesłero wytaczane. Otw. Wirg. 415.

MĘSKI, MĘZKI, a, ie, (Etym. mąż); (Boh. mużsky; Slov< muzski ; Sorab. 4. muzki, muzaezé; Vind. moshki, mo-shoun, moshat; Carn. móshke; Croat. mùski virilit, ru~ sticus ; Bosn. museki; Slav. musko; Rag. museki ; Ross MyjKCKift, MywecKift; Eccl. MftSKhCKi, hko MystŁ ; Ital. ma* schjo; Lat. maseulus); mężczyźnie należyty, ‘mężczyń* ski, mcinnlidi, Scanner *, t>on SDłann^perfotten. Niemesks rzecz stroić się. Cn. Ad. 618, forma viros neglecta de* cet. — Wszędzie płacz męski, wszędzie krzyk niewieści Wszystkich przejął strach blizkićj śmierci srogi. P. Kchan Jer. 30, ob. Płeć męska, rodzaj męski, ‘naród męski n. p. Przykazał król, aby każde dziecię, które się uro dzi w męski ‘naród, zabili. Bial Post. 28. — Gramm Wyrazy żeńskie, męzkie, nijakie, masculina, femininś neutra, n. p. król, królowa, królestwo. Kpcz. G-3, p. 3. Bywa i w niemęskim ciele męski rozsądek Fred. Ad. 4 2. — *§. Męski, mężowy, małżonkowy t (Sljemamtś », SJłanncS * oppos. żeniny; n. p. Sól Alka! męską niepoteżność do małżonki przez czary uczynioną ‘odpądza. Syr. 437. Pokrzywa w winie uwarzom? pobudza i umacnia uczynek męski ku żenie. Sienn. 184 cf. sprawa małżeńska. — §. Męski • mężny, Boh. ziły; H°ss- 6iaro4yiiiHhiH; tapfer", roaefer, ntamtltdj. Męskie serce. Tr. — Transi. Jagody miernie cierpkie czynią wino męskie, mocne i trwałe. Cresc. 335. ‘MĘSKIE, MĘSKO, MĘZKO, adverb., mężnie, jak mężowi przystoi, po męzku, mämtnltd), tapfer ; Boh. mużsky; Slav. rebreno , junaeski ; Ross. MyacecTBenHO ; Eccl. MyacecTBeH-* nk, MywecKoe. Pokrzepiajcie się, a męzko sobie poczynajcie. Leop. 4 Macch. 2, 64. (mężnie. Bibl. Gd.)

( Boh. zmuziti se, zsrdnatjm serce wziąć). Posilaj i zmacniaj się, a czyń męsko, nie bój się, ani się lękaj 4 Leop. i Par. 22 , 43. Męskie czynili, zadając razy ciężkie. P. Kchan. Orl. 4,7. W żadnćj rzeczy sobie niestatecznie a niemeskie niepoczynali. Kosz. Lor. 426. Każdego z nich napominała głosem ojcowskim męsko, i Leop. 2 Macch. 7, 24. Niechaj nas znajdzie on złośnik, a my męsko sprzeciwiamy się temu. Birk. Dom. 443. Męsko uśmierz kłopoty, siłą zwyciężone. Bardz. Trag, 403. Wdzięczne piosnki na lutni niemęsko wygrywał ib. 4 97, (pieszczenie). Zginał Wezyr niemesko powrozem uduszony. Psalmod. 74/ Po MĘSKU/Po MĘZKU adverb., jako mężczyzna, tüte eine ©îaitttêperfon, alê Warnt Przebrany po męzku. Teat. 29, 41. et 44. c, 24. Kędziory jak hyacynt gronisto do koła Wisiały mu po męzku z przedzielnego czoła. Przyb. Milt. 4 42. MĘSKOŚĆ, ści, z., męstwo, meżność, bte Śłannltcfyfett, ïapferîeit. Życzę takiej męskości i serca naszemu narodowi. Falib. B. 2. Sorab. 4. muskofcż; Slov. mużnost, zmużilost; Vind. moshkust, moshounost ; Ross. My*ccTBO , B03MyjKai0CTfe, 406łecTi.

Verniet. MENWECIK, a, m., demin., n. p. Złożyłem nie- ‘MESEŁ, sła, m., z Niem., ber SDłeijlel, dłoto, n. p. Buk-dawno pewny mcnwecik, muszę ci go grać. Boh. Kom.

2    257.

MEOTYS, ob. Widowe jezioro.

MERCHA, ‘MYRCHA, y, i., (cf. marcha), Sorab. 4. morchei wszetecznica; Vind. podrepenza, kusla, zifa, podnudiga, zafuta; eine lieberltdfe SBcthóperfon ; (cf. Boh. et Slot. mrcha, mrśina; Carn. mèrha, mershina, merlatina; Vind. merha, merhatina, mcrfhina, merlatina, merletina, orlova vranska pallia « ścierw, cadaver; Croat. merha, merczina cadavcr foetidum, caro morlicina, merha pecus, merezvarim ex-carnifico; cf. Boh. zmrhat protrudere, viciarc, ttuprare, mrśeti marcha się stawać ; Slov. mrchać, marnotratnÿ).

Już się powietrze, ziemia, tobą zaśmierdziała, Od twego wszeteczeństwa, mercho niewstydliwa, A nad wszystkie niewiasty, na święcie złośliwa ! Papr. Kol F i b. Chował sobie w swojćj wsi ‘myrchę, z której miał bęsia.

te merchy najwyżćj sadzają, A

nas

Zygr. Pap. 334. U

tę co nie ma złota, do kata wepchają. Papr. Kol C. 2.

Merchy jawne. Zygr. Pap. 9. Merchą albo cudzołożnicą niewstydliwa ją nazywali, ib. <47. Z Carogrodu wszyscy nieczystością kupczący, i sprosne merchy, wygnane były.

Sk. Dz. 448. Pożarł z merchami majętność swoje. Sckl.

z mu«

70

MENUET - MERYDYAN.

MESEŁ - MĘSKOŚĆ.

Luc. 45. (z wszetecznicami. Bibl. Gd.). Ukażę ci osądzenie merchy wielkiej. Budn. Apoc. 4 7, 4, not. ,,abo wszetecznicy.”

MERGIEL, ob. Margiel.

‘MERKIN, n. p. Korzenie, szafrany, merkiny płaca cła....

Vol. Leg. 4, 81

MERKURYAŁ ziele, ob. Szczyr. MERKURYUSZ, a, m, MERKURY, ego, m., ber ©ott Sttercnr, (ob. Laskownik); §. a) bożyszcze pogańskie, posłaniec bogów i bogiń, protektor kupców, krasomówców: i złodziejów etc. Kras. Zb. 2, 454,

[Boh. et Slov. Zeloń, Dobropan; Carn. Selân, Sélôn, Shi— lôn). ‘Miroczynny Merkury, pacifer. Zebr. Ow. 556. —

§. b) Planeta najbliższy słońca, znaczy się Ç. ib., Chmiel.

4, 173, ber planet 2J?crcumt$. — §. c) Chem. Merkuryusz, gen. u, m., żywe śrebro, rtęć, ba$ Quedftlber. Dykc. Med.

4, 243. Z merkuryuszu, merkuryalny, n. p. Merkuryalne pigułki. Maść Merkuryalna. Dykc. Med. 4, 267. MERKUR YUSZOWY, a, e, od Merkuryusza, 3ftercur£«. Jako ten, który kładzie kamień na gromadę Merkuryoszową, tak kto wyrządza poczciwość niemądremu. Leop. Prov.

26, 8, Wujek, ib., not. ..kamienie położone na znak drogi zwano Merkuryuszem.” (5Rabcnftettt Cittlj.).

MERSKAĆ, ał, a, cz. niedok., rózgami bić, smagać, chłostać, mit ftutljett fctylagett; Boh. et Slov. mrskati, mrśtiti, mrsknauti, mrskawati; ( subst. mrskać « flagellons, mrsk cięcie rózgą) ; Sorab. 2. marskasch ; Vind. tepsti, sefhvi-zati, fhverkati, fhibati, oklotiti. Kazał nieposłusznego merskać aż do śmierci. Gorn. Dw. 4 40.

MERYDYAN, u, m., ber SJłertbtatt, cyrkuł południowy, do którego słońce przyszedłszy, wszystkim krajom pod nim leżącym południe czyni. Wyrw. Geogr. 49. dyrekeya

MESÓWKA, i, z., gorzałka pierwszy raz przepędzona. Ry-    śliny, do skrytopłciowych należący. Kluk. Dykc. 3, 49,

del., nur einmal erft abgewogner Sranuimein, Nulter, cf.    jest kryształowy, najmniejszy, siwy, pływający. Jundz. 542.

szumówka.    *MESZELBAS. Tr., ob. Musułbas, Melihbasz.

MESP1L, MESPUŁ, MESPL1K, ob. Niesplik.    MESZK1TA, y, i., meczet, bożnica Turecka, eine Sftofdjee..

MĘSTWO, MĘZTWO, a, n., (Boh. mużnost mężność, (mu-    Ten obraz, który chowają tak skrycie, Z niepobożnego

zstwo lud, mężowie collect. SDZannfdjaft ; Croat. mustvö    gwałtem weź kościoła, I własną ręką postaw w twej

rusłicitas)’; Slov. mużnost, zmużiłost; Ross. MyjłcecTBO,    meszkicie. P. Kchan. Jer. 28. Ach jakom nieprawości

B03My*a.t0CTb ; Yind. moshust, moshkust, moshounost,    wszelakiej hołdował, Właśniem światu i dyabłu meszki-

bradinstvu; Rag. cjovjectvo; Bosn. ęlouisctiuo); §. a)    tę zbudował Z ciała mego. Kulig. 19.

me-

wiek męski, już nie dziecinny, nie młodzieńczy, ba$ MESZNE ego, n, dochody za msze. Dudz. 44. (Boh. männliche Silier, bie üJîaitnbarîeii. Od 44 roku do 48    sny missalis, meśneho (obyli) dâti dziesięcinę dawać;

człowiek z młodzieństwa k męstwu wyrasta; a piąty ten    cf. Croat. malomeshnyak = wrzesień ; velikomeshnyak« sier-

wiek życia, męstwo, trwa do czterdziestego roku; potym    pień).— §. Dziesięcina w ziarnie dawana, me snopowa,

idzie starość. Kolak. Wiek., Eccl. B03My*HTH, bt> co-    Skrzet. Pr. Pol. 2, 32, ber Storn er jebente. Meszne, mszo-

BepmeHHŁiH B03pacTŁ npHBecTH Koro. Wzrost ciała lu-    we czyli tnissale, ztąd wzięło początek, że przy ukła-

dzkiego, więtszy jest w męstwie, niźli w dzieciństwie.    dzie z plebanem o dziesięcinę, pleban brał obowiązek

Sk. Kaz. 66. Zobaczemy, jak się naród ten począł i    odprawiania mszy. Czack. Pr. 4, 318. N. Pam. 42, 348.

urodził, wzmacniał i wzrastał, a do doskonałego jakoby    Po dziesięć groszy mają płacić, bądź gdzie są snopowe

męstwa przyszedł. Faliss. FI. praef. (cf. ‘mężność). — §. b)    dziesięciny, abo meszne, spy. Vol. Leg. 2, 662. Na Ru-

Quemadmodum Latinis fortitudo a viris virtus dicta; ita    si meszne zastępuje w wielu miejscach dziesięcinę; a

nostris od mężów męstwo » mężność, bie ïapferïeit, ÜRflntt*    jest meszna pewna kwota pieniężna, którą wsie składa-

mannltd)er üJîutl); Slov. zmużiłost, udatnost; Boh.    ją na msze, za należące z krescencyj swych dziesięciny,

zmużiłost, udatnost, udatenstwj, statećnost; Vind. mu-    Ostr. Pr. Cyw. 4, 301.

ezh, junastuo; Bosn. varlöst, jakost, hrabrost, mocch, MESZTY, plur., pantofle Tureckie, cf. kapcie; Croat. mèsz-snaga; Rag. jàkost; Ross. aoÓJiecTL, 6.iaro4ymie, xpa-    tva * trzewik skórzany.

czynić MET! §. 4) słowo graczów w szachy, którym się wyraża zamknienie i opasanie cudzej strony. Wlod. Pers. mat; Gall. mat; Ross. Mars; matt! im <Sd)ad)fpiele. Uczyniwszy na szachownicy kilka ‘szcia bardzo misternego, dał mu met. Gorn. Dw. 459, er madjte tyn matt. — fig. Albo szach albo met. Cn. Ad. 2, (t. j. jak kostka padnie; lub strata lub zysk). Daje szach fortuna i met rozumowi. Pot. Syl. 304. Za łaską bożą przeciwnicy tak wzięli met, iż zostali w pohańbieniu. Baz. Hst. 287, klęskę, porażkę; cf. Boh. giż gest po nas weta, (cf. wet!), już koniec, już po nas, przepadliśmy. — Transi. Met * ciasny kąt, trudność, cieśń, Ross jiaTi>, bte dśnge, Sebrangnijl, 9îotl>, ©djmiertg« fett. Met komu dać « przyprzeć do ciasnego kąta, ob-skakiwać kogo, trudność mu zadawać, einen in bie (Enge treiben, i\in etniretben; (cf. kozi rożek). Mógł im szach i met dać, i ukazać nie jednemu wrota do rozumu. Birk. Zamoj. 27. W tył, w' boki, w czoło rozpuścił zagony, I tusząc złamać ostatnim nas metem Uderzył z ordą Jabl. Buk. P. — §. 2) Met, ob. Meta.

MESSYASZ, a, m., Ross. Meccia, SDîefftaê, zbawiciel świa- MĘT, u, m., kał, gąszcz płynów nieczystych, baê 3)icfe, ta, obiecany patryarchom. Kras. Zb. 2, 453. Słowo Greckie Chrystus po Żydowsku Messyasz się wykłada ; po naszemu pomazaniec. Hrbst. Nauk. C 5 b, (ob. Maść, maścić, mazać). Prov. Wyglądać czego, jak żydzi Mes-syasza , t. j. z utęsknieniem, jak kania deszczu.

MĘSZCZYZNA, ob. Mężczyzna.

MESZKA, i, i., pchła ziemna, ber (Srbfloty, mordella Linn., chrząszczyk bardzo maleńki, którego liszki w rozsadach kapuścianych wielkie szkody czynią. Kluk. Zw. 4, 46. et 377. Ład. H. N. 405.

MESZEK, szka, m., (cf. mech), Riccia Linn., rodzaj ro-

z*

MESÓWKA-MESZEK.

MËSZELBAS - MĘT.

71

ópocTŁ. Męstwo [zachowuje w niebezpiecznościach sta- MESZYSTY, ob. Mszysty. łość i przystojność. Modrz. Baz. 28. Męstwo ma odwagę do podjęcia się rzeczy trudnych; śmiałość do potkania się z nieprzyjacielem. Star. Woj. A 2 b. Męstwo należy na wycierpieniu i znoszeniu przykrości cielesnych. Star. Ryc. 36. Nie dość na męstwie, trzeba byś go dobrze użył. Teat. 45. d, 36. Wczas walecznie poczyna, męstwo nie czeka na lata. Morszt. 426. Wszak w sercu człowieka Z dobrej krwi zrodzonego męstwo lat nie czeka. Osin. Cyd. Męztwa dobywać przystoi, Gdy przeciwność w oczach stoi. Cn. Ad. 482. — §. *c) Mę-ztwo * cnota, ad modum ethicae virtutis Latinorum, 5tu* genb. Możność, chocia za bogactwy, chocia za zacnością rodzaju chodzi, tedy odłożywszy męstwo, a coż jest jedno miecz w ręku szalonego? Każda Rzplta doznała bardzo wiele złego od ludzi możnych, ale męstwem nie ozdobionych. A czegóż tedy nie dostawa, jedno tego, żeby ci, którzy chcą, aby je nad insze przekładano, dowcipem, cnotą i zacnemi tego sprawami poprawowali.

Modrz. Baz. 167.

ïritbe, nodj ni#t auëgeftanbner ©etrdnfe (£efen); baê îrübe im unreinen 2Bajfer, (ber Sobenfaij); (cf. drożdże, fusy, ustoiny); propr. et impr. Boh. okalek, rmut ; Rag. mûtex; Bosn. mńtesg, smetgna, buna ; Ross. et Eccl. mstł, (mnyTa, CMyra, MATeath odmęt, bunt, rokosz; cf. Ger. SDîeute* ret); MaTeacMBUH warchogłowy). Wodę mętną od samćj ziemi, postawisz na chłodnym miejscu, aż męty osiędą. Kluk. Kop. i, 421 , (ob. Męciny), Gdy wino przestaje burzyć się, tedy glina w nie wpuszczona, czyści je, ciągnąc z sobą na dół wszystek męt i drożdże. Cresc. 349, (cf. ustoiny). Czarnego Stygu męty. Hor. 4, 266.

— fig. Zrzódło czyste nauki Chrystusowej bez mętu.    szanina złożona z miedzi, mosiądzu i cyny, z której

Bals. Niedz. 1, 242. Ci którzy z mętów i cieniów sta-    działa leją. Jak. Art. 3, 301, śpiż, ©locfenfpeife, ©locfen»

ma-

rego zakonu do świat/ości prawdy niebieskiej wychodzili,    crj, ©ieflerj. — §. 2) Metalum z Łacińska , obrazek

mętami jeszcze oczy zamulone i zaćmione mając, rychło    ły mosiężny, srebrny, rogowy, kościany etc., okrąg/y,

się światła domacać nie mogli. Żarn. Post. 3, 160.    czworograniasty, abo krzyżyk u paciorków, (cf. mental,

Pochodź, mętny, odmęt, zamęt, męciny ; mącie, mąci-    cf. medal); tabella metallica sacram imaginem utrinque

ciel; mątew; namącić, otnącić, pomącić, rozmącić, za-    impressam Habens. Cn. Th. 397, eilt ©djftllftücf mit betu

mącić, zmącić; smęcić, smętny , smutny, smętek, smutek,    23ilbniffe eine! ^eiligen JU bepben (Seiten. METALIK, a, m.,

smucić, zasmucać; chachmęt, zachachmęcić ; bałamut, ba-    dem. — METALLURG, a, m., umiejętny koło metalów i

łamucić; (Ross. öaaaMyTHTb zamęcić).    ich dobywania, ber SföetaHurg; Ross. ^pyaociOB* ; Eccl

META, y, i., MET, u, m., z Łac., kres, cel, bal 3^, bie    py404t1aTe.iL, py4HHXTj 4t^ MacTeps. METALLURGIA,

beftimmte ©rctltje; (Groat. meta, czil, (metalacz» strzelec) ;    ii, i., nauka o metallach , o rudach, o górnictwie, bte

Rag. svârha, (cf. zwierzch); Vind. namienik, namerik,    3MaUnrgie ; Ross. py40Ci0Bie; Eccl. py404taame. Me-

nakonz, tarzha ; Ross. Mtia, (MtiKa, MiTOnna znak, zna-    tallurgią się bawię, Graec. ptr cdXovQyêco ; Eccl. py404t~

mię), MHineHb, npe4tj[,b, npe4MtTb ; cf. przedmiot, prze-    aaio, py40Konaro. METALLURGICZNY, Ross. py40cao-

dział; cf. R oss, MimiS dobrze tratiający, 'mierny; MtmTb    bhhh. METALLOSIARCZAN żelaza, métallo - sulphas-ferri,

godzić, celować, mierzyć; cf. mieść, miatać; HOMtTHTb    siarczan żelaza, mający w sobie nadto solnej zasady,

ugodzić, trafić). Niemasz drogi bez terminu i mety.    Śniad. Cliem. 2, 49. METALLOWY, METALNY,    a,

Pilch. Sen. list. 2, 267. Kto idzie prostą    drogą,    ma    3MaU«; Sorab. i. metalski ; Vind. medenen; Garn.    bron-

swe stanowisko ostateczne; błąkacz nie zna    terminu    ani    zhen; Ross. sieTajLiOBbiił, MeTa.LumecKiH , py4HHH.

mety. ib. 1, 125. Nie stawiając kroków, dójść do me- 'METKI, a, ie, [»rzutki; Etym. miotać ; to znaczenie ma ty pragną. Mon. 65, 161. Idą na umor    w zawody, ai    rusk. metkij. 2], n. p. Mizguś metki. Hor. 2, 271, może

się o met sam pożądany oprą. Dirk. Kr.    Kaw. 25. Ge-    miękki ; cf. Ross. Mtnd« dobrze celujący, zręczny,

sarze z domu Karolingów zakładali metę swoich naja- 'MĘTLARSTWO , a, n., mącenie, odmęt, niepokój, bal zdów    aż do Odry.    Nar.    list. 5, 207. Ta    to jest    meta    trüben, Unruhemathen, Serroirren, bie SSernnrrung. Nierzą-

myśli    moich godna.    Hul.    Ow. 185.    dnie żyją,    nic nie robią, ale chytrze metlarstwo stroją.

METADOR, ob. Matedor.    Gil. Post. 191 b. METLIĆ, MĘTLIG, MĘTLOWAĆ ci

METAFIZYKA, i, i., bte Üfteiapfipftf, nauka przyczyn rzeczy niedok., pometlować dok., mącić, mieszać, niepokoju na-zmysłom niepodlegających. Kras. Zb. 2, 134. Gdybyśmy    bawiać, trüben, rernurren. Źle, kiedy Pan ludziom do-

mieli wiadomą w całej obszerności metafizykę naszych    puszcza obyczaje swe psować, metlować, i prawie jako-

myśli, rozum nasz ogarniałby rzeczy ogólniej. Śniad. Alg.    by cudzołożyć. Weresz. Reg. 105. Miedzy zawiedzione-

1,66, (metafizyczne rodzenie się ich).— Transi. Ciemne,    mi ludźmi pomętlował, powichrzył, że niemasz początku

nie do pojęcia zdanie, etiual, bal fàtuer    ju begreifen ift.    ani końca. Gil. Post. 18. Mętli mi się to słowo. ' Tr.

To, co mówicie, ciemna jest metafizyka;    Której żołnier-    840, jest mi na języku, biefel 2Bort läuft mir auf ber

ski mój rozum nie przenika. Zahl Amf.    98. METAFI-    Bunge permit, id> babę el auf ber 3unge. Mietle się. Tr.

ZYCZN\, a, e, — ie adverb., ntetaphpfifd).    METAFIZYK,    861. Mietle mi się, wikle mi się, wije mi się, gdy

a, m., ber üDîctaphpficul. METAFIZYKOWAĆ cz. intransnie mogę przypomnieć. Dudz. 45. metafizycznie rozbierać, metapbpfictreit, pinlofop(>iren. Krzy- MĘTEL, tla, m, z Niem. ber SWantel, płaszcz; (Sorab. 2. czeli uczeni, i metafizykować żwawiej zaczęli. Mon. 69, mantel, mantlik; Sorab. 1. mantyl; Croat. mènten, men-

29. — METAFORA, y, z., eine SDîetapi/cr, figura retory-    ténecz; Hung. mente; Bosn. modraccja , modrina, koretl

ki, przez którą słowo traci swoje właściwe znaczenie,    Ross. Marnia, Maminua; ob. Mantolet). MĘTLIK, a, m,

przenośnie inne na się biorąc. Kras. Zb. 2, 154, ob.    zdrbn., mantylka, ein Éânteldjen; mętlik, rodzaj sukni,

Przenośnia; Slov. pretwaritelka. METAFORYCZNY, prze-    płaszcza lub podwłosnika białogłowskiego. Włod. Zosta-

z ro-

72

META - METAL.

METALIK - MĘTNY.

nośny. METAFORYCZNIE, przenośnie.    wiła królewna mętlik w gęstwinie, mordując się

METAL,    METALL, u,    m.,    Graec. ptzaXXov ;    Hebr.    zbójnikiem.    Pot. Syl. 327. Szafarka w Tureckim letni-

metd,    metallum ; §. 1    a) kruszec, ba0 detali;    rzecz kopal-    ku, Tabin    na mętliku. Bies. C. 4. Mętlik kanonicki z

na nad inne cięższa, w ogniu topniejąca, ochędożona    futerek. Tr., baś ®om^ermmänielcf»en. Nieszczęsna miłość

blask czyniąca, po stopieniu zwierzch wypukły czyniąca,    szaty wymyśliła nowe, Paniom mętle, mężczyznom de-

młotem bita rozciągająca się. Kluk. Kop. 2, 134., Os.    lie dębowe. Pot. Jow. 162. (ob. Delia, ob." Dębowy).

Rud. 6. Metallern zowią każdy kruszec, topić, kuć i cią- MĘTNICA, y, i., mącicielka , która spokojność mąci. Tr., gnać dający się. Jak. Art. 3,301, Bok. kow; Slov. kow,    bie griebcnéftoreriuu. MĘTNIK, a, w., mąciciel. Tr., ber

ruda, mè(f, (ct. miedź); Sorab. 1. metali; Vind. ruda,    ffriebeuśfiorer. MĘTNOŚĆ, ści, z., nieklarowność, bal

rudstwu, bron, bronz, medenina; Garn. brom, bron;    îrübefepu, bie Unreinheit; Vind. motnost, motnina, kal-

Croat. med; Bosn. mjed; Rag. gvözdje, (cf. gwoźdź;    nost, kounost ; Ross. wyTHOCTb. MĘTNY, a, e, MĘTNIE

Ross. MeTaiib, py4a. Metalla kruszczynami zwać mo-    et MĘTNO adverb., nieklarowny, kalny, trübe, bi(f, tttdît

zem, bo z kruszczu pochodzą. Sienn. Wyki. — b) Po-    flar; Boh. kalny; Sorab. 1. mutnć, zamutźenć; Croat.

dług pospolitego wyrażenia nazywa się też metalem, mie-    muten; Vind. moten, kalen, kauen, koun ; Rag. mutan,

10

Strachota.

dow’tipilka, cf. dowcip.

MĘTOPERZ, ob. Nietoperz.

METR, a, m., z franc., dający lekcye czego, ein iflïaitre. ber in ctroaS Unterricht giebt. Pani jako metr w tych rzeczach będzie mi lekcye dawać, a ja jak żaczek, ut re mi fa sol la za nia powtarzać bede. Teat. 52. d, 104.

METRESSA, y, i.METRESKA, i ! i., zdrbn., nałożnica, cf. fryjerka , gamratka, kawalerka, pani duszka, bte tüîab treffe, baö SîcMtvetb. Juno nie raz się żali na metressy i basztardy Jowiszowe. Bardz. Trag. 2. O jako białogłowy srogi żal podżega, Gdy się w jednym metressa z żoną domu zbiegał ib. 447. Jak wielkie stado za nim metress się uwija. ib. 252. Gaszek dyament oddał swej metressie Na długich miłości zadatek. Zab. 15, 250. Nar.

— § Metressa, suka legawa z gatunku wyżłów. Ryd.

Séante ber $orftej$unbtnnen.

METROPOLIA, ii, 2-, katedra arcybiskupia. Kras. Zb. 2,

157, Ross. MUTpoimia ; Eccl. Maieporpa^ ; bte 2)îetropoIt* tanfirdje, crjbtfc^öfltÄe $ird)e. METROPOLITA, y, w., cybiskup mający zwierzchność nad biskupami. Kras. Zb.

2, 157, ber ÜJîetropoltt. Ross. MurponoaiiTt. METROPO-LITAŃSKl, METROPOLITSKI, a, ie, arcybiskupi, er$f>b fcböfltcb; Ross. jihtpoiiomtobs , Minponoaiinhi, Mitrponu-ahtckm. Palliusz Metropolitański. Ld. Lwowski władyk metropolitskiego tytułu używa. Gwagn. 300.

METRYKA, i, i., (cf. Lat. matricula), §. 1) pospolicie nazywają się metrykami księgi kościelne, gdzie chrzty, pogrzeby etc. zapisywane są. Kras. Zb. 2, 157, ojfeittltcfye kegtfterMdjer, ^rotoMe, âtrd)enlmd)er, Tmtflutcfyer, gettfyenlb ften. Papież przez kanonizacyą świętego tego w metrykę ś. wyznawców włożył. Birk. Rom. 59. — $. Zaświadczenie chrzestne, ber Tattfdfettt. Co to do    niej należy, w

cudzą    metrykę zazierać? Teat,. 10, 69.    — §. 2) Me-    MEZELAN, u,    m., materya wełniana i    lniana, 9)îefelattg,

tryka,    archiw, ba§ 9Ird)tt); Boh. listowna,    listownice, tag- Gall. mezeline,    eilt    tVOÜtter ltnb leinener    3^0- ^r-

nice;    \ind. arhiv, pifmualifhe; Rag.    pismoshranna,    MĘŻEN, żna,    m.,    n.    p. Sam król trzymał na smyczy    mę-

73

MĘTOWY - METRYKA-

METRYCZNY - MĘŻEN.

umutni, mutexan ; Bosn. mutan , izmuchjen, smuehjen ; Ross. MyTHbiH, MjTeHï , MHTejKjiHBHil, (mhtokhmh buntowniczy). Mętnym byé Eccl, CTiiHamca, MyTHUMï óbiib, iiiHOK) 3aiviapaTCa. Mętne piwo tuczy, lecz nie zdrowe jest, Kluk. Rosi. 3, 271. Wina młode, mętne, aby się rychlej ustały, co robić.... Sleszk. Ped. 370. Morze czarne ma kolor swój od mętnych wód , które tam przypędza północny wiatr. Boler. 19. W mętnej wodzie nikt się nie przejrzy. Rot. Pocz. 80. Jaki szczep, taki owoc; przezroczyste źrzódło Mętnych z siebie poników nigdy nie wywiodło. Zab. 10, 320. Kniaź. W mętnej wodzie prędzej się piskorze łowią. Jan. Lig. F. 3 h. (cf. w odmęcie łowić). — fig. Juz mi się napełniona Bachem Świeżym po sercu myśl tłucze przestrachem W mętnej radości. Hor. 1, 307. Nar., (w radości zmieszanej, ib. 305. Min.). MĘTOWY, a, e, od mętów, ©afe*, £efen = . Tr.

METOD, u, m., METODA, y, i., z Greek., sposób dawania lub robienia czego porządnie, hic 2)?etbobc ; Rag. pût, red, nacin; Ross MeKM’B, cnocoöi. METODYCZNY, a, e, — ie adverb., podług pewnego metodu, ntetljobtfdj ; Rag. rćdni, spùtni. METODYUSZ, a, m., imię własne, Boh.

METONYMIA, ii, z., figura retoryczna, Slov.

ar-

pismoshranisete. Metryka Koronna, archiwum korony Polskiej, jest także osobne W. X. L. Kras. Zb. 2, 157. METRYCZNY, a, e, od metryk, archiwowy. Tr. 21rd)h) * . METRYKANT, a, w., ber 5lrd)martirê, ber über ba$ érdjm cjefejjt ift; Boh. listownjk. Metrykantów nazwisko jest późniejsze , wzięte od urzędowego obowiązku, strzeżenia metryk czyli archiwów Rzpltćj ; ale urząd ich był dawniejszy, i nazywali się pisarzami kanclerza. Skrzet. Pr. Pol. 2, 347. — (Seraja był pisarzem. Budn. 2 Sam. 8, 18, (not. «kronikarzem, ‘metrykarzem, a właściwie, pamiętnikiem królewskirn»).

ZATA , y, z., MĘŻATKA , i, z’., Boh. mużatka ; Carn. moshakena virago, cf. męźyca; Rag. muxattiza, muxatta, dovedêna; Bosn. udana, sgena; Sorab. 1. newésta, (cf. niewiasta) ; Eccl.    , i.i;r,;t;.vrHi|A , koh 3a MyjKeMt ;

zamężna białogłowa, bte einen SWann (tat, eine yerftetratfye* te iffieibSpcrfon. Tak panny, jak rnężate, i wdowy, białogłowy zowiemy. Bial. Post. 202. Niemężatka Yind. ne-vdana, neomoshena.— Meton. 'Mężyca, żona, SMnttttttt, grau. To jest kość z kości moich, rzekł Adam, zwana mężatką będzie, bo z męża wzięta jest. Sk. Żyw. 133. Nazową ją mężatą, bo z męża wzięta ta. Budn. Gens. 2,23, ob. Mężysta, mężyna, SOîcutntltn. gut!). ‘MĘŻCZYŃSKI, a, ie, mężczyźnie należyty, przyzwoity, służący, od mężczyzny, męski, mannltcb, ?Dîan§perfonen jufontntcnb, SDîan* ner «. W ubiorze trzeba być ochędożnym; wszakoż aby nie było białogłowy ochędostwo, ale mężczyńskie. Gorn. Div. 114. Zygmunt August ostatni potomek z mężczyń-skiego plemienia domu Jagiełłowego. Gwagn. 133. Biel. 592. ‘Męszczyzniego rodzaju. Biel. Hst. 30. Mężczyński, abo niewieści. Radź. Deal. 4, 16. W tym nie białe głowy krzywe, ale przeklęte żądze mężczyńskie. Gorn. Dw. 412. Brzydziła się ogółem wszystkim mężczyńskim narodem. Otw. Ow. 291. Wszelakie jajca a najwięcej wróble , pobudzają mężczyński uczynek. Urzed. 452. Ani cudzołoztwa, ani porubstwa, ani męźczyńskićj psoty chronić się nie umieją. Zygr. Pap. 353. (pederastyi). MĘŻCZYZNA , MĘSZCZYZNA, y, m., męzkićj płci człowiek, mąż, bte 9Ä«un$per)Mt; Slov. chlap, (cf. chłop); Vind. moshtvu; Rag. museko ; Croat. muska glava, (cf. białogłowa); Ross. Mymmta. Niechaj będzie obrzeżan każdy mężczyzna. 3 Leop. Genes. 17, 10. (każdy pogłowia męskiego. I Leop.). Boniwel, najpiękniejszy wieku swego męszczyzna. Nietn. Król. 4, 84. — *Generis feminini; n. p. Trzykroć przez rok będzie się ukazowała każda męszczyzna twoja przed Bogiem. Bial. Post. 173. Leop. Exod. 25,17. (każdy mężczyzna twój. Bibl. Gd., wszelki mężczyzna twój. Leop. Ex. 34, 23). Święto białe głowy obchodziły, przy którym tylko jedyna męszczyzna bywała. Otw. Ow. 247. — §. collect. Mężczyzna » płeć męska, mężczyzny, üKautiSperfotten, SDMuner. Sto miasteczek spalili, mężczyznę siekli, tylko niewiasty i dziatki w niewolą pędzili. Stryjk. 271. Żaden z mężczyzny sprawy ich bronić nie śmiał. Warg. Wal. 266.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom III.

zna i sokoła. Banial. A 2 b, miano charta, 9?autC CtitfS 2Btnb$unbe3.

MĘZKI, MĘZKO, MĘZKOSĆ, po MĘZKU ob. Męski, MĘŻNIE, adverb. adj. mężny, Boh. mużne; Eccl. xpaôpcKH, xpaôpo, cMtio; mannhaft, tapfer. Mężnie się stawić, mężną twarz pokazać. Cn. Th., Eccl. M&ffibCTBOBtmi. Serce się w królewiczu mężnie radowało, Gdy mu się z przyjacielem powitać dostało. Banial. J. 4. MĘŻNIEĆ, iał, ieje , nijak. niedok , rozrastać się , masculescere. Mącz. mcntnltdj werben, ntamtbar werben; Vind. braditife, (cf. broda); Eccl. MyjKaioca; Ross. MyacaTŁ, BoajiyncaTb. Dzie-ciuch w siedm lat zęby roni, w drugich zarasta, potym mężnieje. Psalmod. 77. W trzecim miesiącu pawięta wypuścić na pole, żeby rosły i mężniały, tlaur. Sk. 132. Trzy czasy w życiu ludzkićm, czas wzrostu, mężnienia i ubywania. Mon. 69, 634, Ross. Bemyatanie. — activ. Mę-żnić. Chodk. Kost. 43, Eccl. MyjKąto, Graec. urógóco, in virilem aetatem pcrduco. — **MĘŹNOCZYNNY, a, e, — ie adverb., mężnym sposobem czynny,    Du

sza mężnoczynnie rostropna. Zab. 16, 147. Nagi MĘ-ZNOSć, ści, z., Boh. mużnost; Vind. moshovitnost; Ross. B03MyjKaiocn, ;    'a) męzki wiek, bte SDłanubrtrfett,

baś mannltcbe Slltcr. Peryod ten do Augusta ; tu już pora mężności państwa Rzymskiego, a sama już jakoby dostatecznie duża dostałość państwa. Faliss. FI. praef. (cf. męstwo). — b) Męzka dzielność i odwaga, męstw'0, SWannlidjfeit, &apferfeit, SDłaunpett ; Vind. ferzhnost, juna-kost, ferzhlivost; Croat. jakoszt; Bosa. hrabrenóst, ja-kost; Ross. xpaôpodb, 40Ó4ecrŁ. Mężność bez śmiałości nie jest, sama jest śmiałość, która mężność sprawuje. Ezop. 12. Panie Spartańskie dla mężności serca, jakiej pochwały godne! Falib. Q. 3. Mężność, którą wszystkie smutki i przeciwności cierpiemy. Wróbl. 201. Mądrość, sprawiedliwość, mężność, mierność, dobra to są samego umysłu. Goni. Sen. Sama mu szyje ku ścięciu nastawiła; na co on jako wryty stanął, dziwmjąc się takiej mężności, jakiej w wielu mężach nie doznał. Sk. Żyw. 1, 143. O lwie, i jego mężności. Haur. Sk. 317. Stał upieniony, srodze zajuszony, Trudno psa tego mężności wysławić. Past. Fid. 197. "MĘŻNOSTRZAŁE Persy. Otw. Wirg. 466, pharetrati. MĘŻNY, a e, męski, co do wieku, dorosły, mattltkr; (Vind. moshoun, bradi-ten, moshki, mosbat, (moshakenja » domężna panna); Carn. moshât; Ross. BOSMywaJMH ; Boh. mużsky, state-cnÿ, udatny; Slov. zmużiły, srdnatÿ; Carn. moshakast, shtajf, jak, môshâk; Vind. moshku, moshoviten, moshko-viten , mozhan, junaken, junazhen , tersath, ferzhen, ferzhliu, (cf. junacki, serdeczny); Bosn. snasgjan (cf. snażny), jaki, hrabren, junacki, vitescki, vrrilli, varli, vrrio; Croat. jâk ; Slav. jaki, sérdesan; Ross. MyjKecTBeH-HblH , BOHHCTBCBHŁIH , 40Ó.ieCTBeHHŁIH , 400IÎH, XpaÔpblft ,

B3ópaHHbiH, B03ôpaHHbiw, 6.iaro4yiiiHbiH; mannhaft, tapfer, lltämtltdjl, (cf. dzielny). Mężny, wielkiego serca; nie ustąpi placu; nie zepsuje serca. Cn. Ad. 483. Mężny woli na placu, niż na łóżku umrzeć, ib. 484. Mężny z tyłu nie bije. ib. 484. Mężny poczciwą śmierć przedsięwziąwszy, wszelakim złym przygodom, prędkim i nagłym, które

śmierć przynoszą, nielękliwym się stawi. Petr. Et. 173. Mężnemu serce pomaga. Cn. Ad. 259, cf. gdzie serce, tam szczęście, audaces fortuna juvat. Mężnym fortunę nieba obiecują. P. Kchan. Jer. 28. Mężnym był, nie tak dalece w ciele, jako w duszy, nie w barkach abo ramionach. Birk. Kaw. Malt. R 3 b. Jeżeli ma męstwo , nie rad wadzi mężniejszych za siebie. Mon. 65, 228. Mężnym umysłem znoszą karanie. IIul. Ow. 131. Mężnym jestem Eccl. 4o6iCTByjo, Myæe4o64CTByio, Graec. dvdçayu&ém. W męztwo lub w mężnych obfituję, Eccl. 6,iaro40Ó4bCTByio, Graec. ivardgeoo. — g. loco Utuli: Byli przy ,lym Wielmożni i Mężni mężowie Krystyn z Ostrowa Kasztelan Krakowski, Sędziwój z Ostro-roga Poznański Wojewoda etc. Herb. Siat. 300.— g. Transi. Będzieli wino z wierzchu mężne a mocne, tedy wszystko takie jest ; ale jeśli miękkie z wierzchu, tedy i w śrzodku. Crcsc. 347. Jagoda winna, która jest subtelniejsza w'o-dniejsza, smaku też mężniejszego, zimniejsza ma naturę. Crcsc. 335. MĘŻOBŁAGA I i, i., MÓŻOBŁAGINl, i, a., U Rzymian jeśli między małżeństwem stały się po-swarki, tedy szli do kościoła bogini mężobłagi, viriplaca, tak nazwanej od ubłagania mężów. Petr. Ek. 63. Warg. Wal. 36, bte SDWniterfityneritm. Mężobłagini. Mon. 75, 590. MĘŻOBÓJCĄ, y, m., zabójca, morderca, ber £obtfdjldger, SDłorber; Croat. lyudomorecz, ludomorecz; Sorab. i. cżwm-yeka zamorduwar; Ross. nejOBiKoyóiiłua, 4yuiery6eivL, 4y-meryÓHHKS. Ktoby kogo czymkolwiek uderzył, ażby umarł, mężobójcą jest. Radź. Num. 35, 18. Mężobójcy nań przyszli zabić go. Petr. Pol. 141. Wyprawił wojska, potracił *mę-żoboce one. Rej. Post. R r 6. Wywiódł na puszczę 4000 mężów ‘mężobójec. 1 Leop. Ad. 21, 38. (zbójców'. Ribl. Gd.). Mężobójcą być Eccl. et Ross. iie.iOBiKOyóiHCTByio, 4yuiery6cTByK), yÓHBato. Mężobójcą sam nad sobą. Cn. Th., ber ©elbfimorber. Nikt się zabijać, ani sobie ^mężobójcą i do śmierci swej przyczyną być nie ma. Sk. Zyw. 1, 92. — §. proprie Mężobójcą fern., która zabiła męża, bte SDiatUtÖ» mörbertmt. Orestes matkę zabił, srogą meżobójcę. Klon. ■ Wor. 65., Ross. MjrjKeyóifina. ‘MĘZOBÓJNY, a, e, bojący się męża, m«mterfd?ett, ttt«mt$f(§eu, Vind. moshobojefh, MĘ-ZOBÓJSKI, a, ie , morderski, zabójski, mörberifdj, morb* fjaft. Mężobójskie, po meżobójsku adv., tttörberffd)cr Seife. MĘŻOBÓJSTWO, a, n., zabój, ber Serb, £obtfd)Iag; Sorab. 1. czwoyeka zamorduwano; Carn. ludomorstvu; Vind. vboi, vrnor, vmorjenje, vmorstvu , ludomorstvu; Croat. ludomorztvo, ludomorsztvo ; Ross. MyaceyôiMcTBO, 4yiue-ryócTBO. Mężobójstwo, gdy kto kogo umyślnie zabije, gdy kto kogo zabije z gniewu, gdy kto kogo z przygody zabije. Szczerb. Sax. 245. Nie każdy mężobójstwa winien, kto kogo zabije, ib. 158. Mężobójstwo popełniać. Cn. Th. “MĘZOCHWYTA Kreuza. Petr. Hor. 2, O b. ,,t. j. chciwa męża, a sobie go łapiącego ze szkoda Medei”, bte ntaittt* bafdjeitbe (Sreufe. ‘MĘŹODUR, ob. Chłopodur. 'MĘŹ0-KSZTAŁTY, a, e, w kształcie męża, Eccl. My?Keno4o6eirE, Graec. dvâgooeiârjg. ‘MĘZOLUBNIK, a, Eccl. M^nseitioBeiii, Graec. dvdgtgdctrig, lubiący męża lub mężów, ntattnlte&eitb, mditnerltebenb. IV rodź. źeńsk. Eccl. M^nsexiociuiJt, wetta HCKpeHHO jfoóemaa CBoero Myata ; MyjKepanHieibitHita,

Graec. drdgsgńcrtęia. ‘MĘZOMĄDRY, a, e, Eccl. MjmeMy-4peHHHH, mężom równy mądrością, n. p. młodzian, My-jKcyMHtiH, HMtjomifi paąyMS MyæecKiü. (MEZOPOTAMIA, ob. Międzyrzecze). MĘŻOWY, a, e, od męża, SDîamtê », Scanner * ; Slov. manżelow; Carn. moshov; Vmd. moshouj; Rag. muxèvgli; Ross. MymeBS, MyatHUH. Pod mocą mężową fbędziesz, a on będzie tobie panem. 1 Leop. Genes.

3. Zona bez mężowego przyzwolenia nikomu nic dać nie może. Szczerb. Sax. 445. et 144. Paprockiego dziesięcioro przykazania mężowego. — ‘Mężowa subst., ob. *Me-żata, ‘mężyca. — ‘Mężożen Eccl. MymometrB, Hermafrodyt, adj. MytKemetiCKw. (MEZOZEUGMA, figura retoryczna, Slov. prostredowâzalka). MEZTWO, ob. Męstwo. MĘZU-LEK, lka,,ro., MĘŻULEŃKO, MĘZUNIO, i‘ m., MĘŻULO, a, m., MĘZYCZEK, czka, m., MĘŻYK, a, m., demin. a) blanda nomin. mąż, fperjenśmćinncljett, lieber üDîann; Ross. MymetteKS. Jak się masz mężulku? Teał. 54. b, 51. Kłóciłem się z mężulkiem Wc Pani. Nieme. P. P. 85. Wyśmienity z ciebie byłby mężulek. Teat. 52, 55. Mój mę-żuleńku ! ib. 10. b, 89. Mężulku luby, moja ty pieszczoto! Mężulek wszystkiemu temu wierzy. Zab. 14, 240. Szym. Meżulu! Teat. 43. c, 27. Mężuniu miły, siadajmy do stołu. ib. 51, 63. Otóż to jest ten przeznaczony me-żunio. ib. 21. b, 16. Oj kochany mężunio. ib. 52. d, 13. Moje serce, mój mężyczku. Teat. 50. c, 42, Życzyłbym jak przyjaciel, by Waść Dobrodziejka swego kochała mę-żyka. Teat. 45. c, 83. — b) aliter Mężyk, ein fleitteë SDïmtn* ć^ert- Nantis, karzeł, mały, krótki mężyk by pieniek. Macz., Slav. mushko; Slov. mużótko; Sorab. 1. mużik; Sorab. 2. muhżik; Vind. moshei, moshiz; (Ross. MyatHueKS, m}>kh-ueHŁKO * chłopek, My^tKHKS nieokrzesaniec). ‘MĘŻYĆ, ył, y, cz. niedok., za mąż wydawać, Vind. omoshiti, ein grau* enjtmnicr »erl)eiratf>ett, i$r einen Storni geben. Chcieli księżniczkę mężyć z królewicem. Pot. Syl. 506. — *§. Prawda, że tam inaksza moda księży, Kędy się każdy żeni, każdy kapłan męży. Pot. Zac. 50. mężem czyli małżonkiem jest. ‘‘MĘŻYCA, y, £., męska kobieta, cf. bohatyrzyca, cf. ma-trona; ein ntamt^ofteê, mannltd) benfeubcS grauenjtmmcr, eine ipelbtttn. Wanda, waleczna mężyca. limit. Spit. G. Gmin Ludowice Przyznać musi, że Polska tak wielkićj mężyce od początku nie miała, i że mieć nie bedzie. Leszcz, dass. 27. ‘MĘŻYNA, ‘MĘŹYSTA, y, £, bie SJWnninn. (8utl).). Rzekł Adam: toć kość z kości mojej; ta (Ewa) bedzie nazwana mężysta, iż z męża wzięta jest. Leop. Genes. 2, 23. (mężyna. Wujek. ib. mężatka. Bibl. Gd.). MEZY'SKO, a, m., na ohydę: brzydki mąż, ein Jiäßlicber SRflint ; Sorab. 1. mużisk; Sorab. 2. muhżisko. Ów mę-żysko , z ową matrymonialną powagą, kroku nie odstępował. Teat. 19. c, 54.

M G.

MGŁA, y, z., MGIEŁKA, i, z., demin., Pot. Arg. 609; (Boh. mha, rnlha; Morav. et Slov. mhla; Vind. megla, megliza; Carn. mégla; Sorab. 2. mla, kurawa; Sorab. 1. mha, hma, maha ; Croat. mëgla; Bosn. maghla ; Slav. et Dal. magla; Rag. màghla, maghlina, oblacina; Eccl. Mbraa; Ross. Ty-Matts; cf. Graec. ofiitfą; cf. Chald. robscurari); ber

3łebel. Kiedy wapory blizko nad ziemią tak się skupią, iż się staną nieprzeźroczyste, tedy jest mgła. Kluk. Roił. 5, 92. Hub. Wst. 164. Mgła kiedy idzie w górę, plute przynosi. Opal. Sat. 47. Mgła, u flisów Mamka qu. v,

—    Transi. W urynie krytycznej pokazuje się z początku mgła w śrzodku jej pływająca. Krup. 5, 467. (obłoczek).

—    §. fig. allegor. Wiele w Turczech ludzi, co ni mgła za słońcem z samej szczególnie łaski Cesarskiej podnoszą się na najwyższy stopień, a nim noc nastąpi, znowu opadają na ziemię. Kłok. Turk. 95. — §. Mgła, zasłona, zakrycie, przeszkoda do widzenia, chmura, n. p. Przyjdę do ciebie we mgle obłoku. 1 Leop. Exod. 19. Cnota, chociaż zakryta na czas mgłą zazdrości, jednak blask swój kiedykolwiek wydać musi. Mon. 65, 63. Czemużem ciebie nie widziała, światłem najświętszej wiary twojej? bo mgła własnej miłości zaćmiła oko rozumu mego. Wys. Kat. 424. Już oczy Izraelowe mgłą były zaszły. 3 Leop. Genes. 48, 10. (już Izrael na oczy nie doźrzał. 1 Leop., cf. bielmo). O mgło wieczysta, mętne ciemnoty, Darmo u was mój rozum szuka, Chętnie się do mej cofam prostoty, Próżność jest i nauka. Zab. 13, 232. Nar. Nie widzą tylko przez mgłę zdań uprzedzonych. Zab. 8, 175.

—    Mgłę komu w oczy puszczać * tuman w oczy puszczać, oczy zamydlać, einem ©anb in bte Singen ftreuen, tym et* neu blauen 2)unft tmrtnacfyen. Mistrz Inflantski Jagiełłę ła-godnemi słowy ubłagawszy, śrzodkiem wojska Polskiego, któremu był podobno mgłę w oczy puścił, wjachał wolno do Malborku. Stryjk. 502. ‘Wstydajże się, mgłę w oczy puszczając, w ohydę podawać. Pim. Kam. 19. ‘MGLEĆ, ał, eje, neutr. niedok., mgławym się stawać, neblidjt ty er* ben. Wzrok jéj szukając próżnej już pomocy, Mglał, i okropnej podawał się nocy. Kniaź. Poez. 1, 229. — *§. Mdleć, słabnąć Croal. mlahàvem langueo. Gdy strzałą zraniony mglał a truchlał, upamiętał się. Glicz. Wych. F 5. Marnie próżnować, tylko spać a z lenistwa mgleć. Kosz. Lor. 67. MGŁA WY, a, e, (Boh. rnlhawy nebulosus); §. a) mglisty, nebelig. Podnoszą się pary w mgławe powietrze. Przyb. Ab. 10. — §. b) Łacno się mgnąey, czyli mknący, leidjjt betueglicf). Sen przerwany rozkosznie wachlarzem jutrzenki, Gdy szemrzą mgławe strugi i liście. Przyb. Mili. 141. — §. Transi. Mdły, niemocny, fcbmacb, P^nnta^ttg. Nie gniew żartki zasili rękę, chociaż mgła-wą. Hul. Ow. 44. MGL1Ć się recipr. contin., MGLI się impers., mgła wstaje, mglisto jest. Cn. Th., Boh. ge mlha-wo; Croat. meglisze Ross. TyMatmibCH ; e§ tft nebelig. ‘MGLIĆ, ił, i, cz. niedok., mgławym czynić, mgłą oblekać, (Slav. magliti; Croat. meglim; Bosn. maghlitti; Rag. maghlitti, omaghlitti, namaghlitti); nebelig madjen. Por pomaga przeciw boleści zębów, ale wzrok oczu mgli. Cresc. 215. — §. Mglić * mdlić, fd)mftd)en, olmmadjtig ma* d)cn, ber straft berauben. (Gdy nieprzyjaciele) oślep uciekali, (Izraelici) w jednym hufie bieżąc za nimi,mglili wszytkie, których naleźć mogli. W. Judit. 15,4, MGLISTY, a, e, MGLISTO adv., pełen mgły, propr. et fig., nebelig ; Rag. ma-ghliv, maghlàst ; Carn. meglęn ; \ind. meglen, meglast, meglenast, megleche; Croat. meglyiv, meglen; Bosn. na-maghgljen; Slav. maglovit; Ross. MriHCTufi, mohhlim, iy-

76

MGLISTOŚĆ - MIĄĆ.

M IĄ D L ł G - MIAŁKO.

M8HHMH; Sorab. 1. hmćyitć. Białawe piaray na niebie,    wylejesz na miednicę, mniesz w czystej wodzie. Sienn.

częstokroć tak małe, iż tylko przez przezierniki być mo-    564. Cokolwiek około siebie nalazl, zmiął to i zwinął,

gą widziane, gwiazdami mglisterni, stellas nebulosas, zo-    Biel. Sw. 257 b. Pościel zmięta. Hul. Ow. 60. Nie za-

wią. Hub. Mech. 532. MGLISTOŚĆ, ści, z., mnogość    wiążesz ust wołowi, który mnie, albo wyciera zboże w

mgły, bte Aebcligfeit; Croat. meglenoszt, nameglenye; Rag.    gumnie, i Leop. Deut. 25.

meghlnost.    Pochodź, wymiąć, wyminąć, wymię.

MGŁY, a, e , mgnący się, słaby, leicfyt beweglid), fdjroacfy, MIĄDLIĆ, ob. Międlić. MIĄDLICA, ob. Międlica, nicfjt feft. Twarde pieśni spławna słysząc Wisła, W zdu- MIAŁCZEĆ, MIĄCZEĆ, MIĄKNĄĆ, MIĄKAĆ, MIAŁKAĆ. Tr., mieniu mgłych wirów zawisła. Zab. 12, 19. Przyl — §.    ob. Miauczeć. MIAŁK, MIAŁCZENIE, MIAŁK ANIE. Tr., ob.

Mgły «mdły, (cf. 'omglewanie. Oczk. Przym. 5), (Croot. mla-    Miauczenie.

sce, (Boh. mclćina), eine Untiefe. Żebyś się rafy miał strzedz abo prądu, Wskok ty na mialczą do nizkiego lądu. Klon. FL E 3. MIALCZÉJ, comp, adverb. miałko.

MIAŁKI, a, ie, 'MIAŁY, 'MIĘŁY, (comp. Mielejszy, miel-szy); §. 1. drobno zmełty, (Etym. miele, mleć); fletu Ober fein gemahlen, flein geftoßen; Sorab. 2. maiki, mawki mały; Ross. MbiKift drobny, mały, płytki ; Mira kreda ; Eccl. Mt.iKiH, HeirpyiiHbiif, uaiulnieifB. Miałki popiół, miałki pieprz tłuczony. Cn. Th., in pollinem tusus, in pulverem contritus. Chleb pszeniczny z najbielszej i najmielszćj mąki. Syr. 936. — $. Miałki, drobne mający ziarneczka, Heinfóruig, ganj fein; Ross. pa3CMrmoH, pa3CuniiHBbiii. Miałkie piaski. Teat. 50, 30. Piasek bardzo miałki i prawie ziarna niedotycznego , którego wielkości dojrzeć nie można. Sienn. 600. Piasek miałki, arena glarea, ma najdrobniejsze ledwie widziane ziarnka. Kluk. Kop. 1, 253, febr feiner ©nub, $Iugfanb.    Piasku trzeba dobierać, jak

najmielejszego, żeby się lepiej topił. Torz. Szk. 222. Naj— mielsze stają się proszki, gdy się trą między kamieńmi porfirowemi. Krumt. Ghym. 70. — §. 2. Transi. Ilzeka miałka *niegłeboka, tak że piaski widać, płytka, ein fetd) ter 3‘Inß; Boh. mèlky tenais, non profundus; Vind. plitel, neglobok, gasliu; Ross. et Eccl. Mli.iK0B04Hbiîi, Mt.iKOBa-TblH, Mt^Kifl, HerjyóoKiw. W miałkiej rzece, zawsze ryba drobna. Pot. Jow. 77. Łodźby ta mogła, dla swojej lekkości, Iść po najmielszćj wodzie, bez trudności. P. Kchan. Jer. 379. U flisów blak, miejsce gdzie woda miałka. Magier. Mskr., ob. Mielą, mielizna, cf. hak. — §. fig. Miałka myśl etc., niegłeboka, eilt feiefiter, faber ©ebaitfe. Węg. Mann. 1, 105. Miałki rozum, prosty człowiek, albus mente, alba praecordia habet; ab ayua non pro funda, quae albescił, Xevxàg yyévaç e%e(. Pindar., Cn. Th. 250, eilt feilster $opf. Kto jest mózgu miałkiego, poważnych się wstydzi rzeczy podjąć. Lib. Hor. 15. Henryk, pan miałkiego na cudzym zdaniu najczęściej polegający. Nar. Hst. 3, 87. Nie ja, człek miałkiego rozsądku będący, ale ludzie, którzy głębsze rzeczy bacznym rozsądkiem upa~ trować umieją, wszyscy mu to przyznają. Falib. Dis. P. 2. MIAŁKO adv., Mielćj, mialczćj compar., Eccl. wiiKO, 4poÓHo; §. I. drobniuchno, w drobniuchne ziarnka, flein* foritig, feilt. Ziemie, które jaki kolor mają, jak najmielćj się rozcierają. Kluk. Kop. 1, 529. Miałko co tłukę, kruszę, in pollinem lando. Cn. Th. — §. 2. Miałko, niegłę-boko, nicht tief, feiefjt; Boh. mèlko. W bród przez Rodan, gdzie było najmielćj, usiłowali przebyć. Warg. Cez. 7. Na wilgotnej ziemi rośliny mają być mialczćj sadzo-

hàv ; Dal. mlohav). Płot bywa namglejszy, gdy między 'MIALCZA, y, i., mielą, mielizna ,t miałkość, miałkie miej-dwa koły żerdzi kładą etc. Cr esc. 144. Czego nie mógł mgły głos, nie mogło wołanie, Dokładały gęste łzy, i ręku łamanie. P. Kchan. Orl. 1, 266. Na co stawiasz mgłą ręką zwierciadło przed oczy ! Hul. Ow. 89. Im dłużej człowiek zamilcza grzechy swe, tym mglejsze bywają cnoty jego. Wróbl. 70. Zemglone są cnoty moje. ib.

MGNĄĆ, ął, ie, inlrans. niedok., (cf. mignąć, mknąć; cf. mżyć; cf. Germ. fcbmtegeii; Dl. mykia; Dan. myg) ; (Vind. megniti, namegniti, ozhi odmegniti, samegniti; Bosa. maghnuti occima (cf. machnąć), mighnuti occima ; Sorab.

czas

1. mikarn, z wocżzima kiwam; Lat. nicto); z łatwością łagodnie poruszać, mit 8eid)tigfeit fctitft bewegen. Uyehlćj, niżby kto mgnął okiem, stało się to. Pieśń. Kat. 17. Mgnienie, łatwiuchny ruch, eine gattj leidjte Bewegung, leiste 9îüf>ruitg. Narody jako mgnienie języczka u wagi przed bogiem poczytane są. Leop. Jes. 40, 15, (jako proszek na szalach. Bibl. Gd.). — Mgnienie oka, mgnienie okiem, miganie, Boh. mżenj, okamżenj, mżiknuti; Slov. okamże-ni ; Vind. smeshik, sameshik, trenik, (okomegnik, oko-megnenje » mignienie, skinienie okiem, Aitgenmtnf); Garn. hip, hipz; Croat. megnènye, smànye, hip; Bosn. trenutje od okka, hip, ejas od vrjemena; Slav. okotrenutje; Ross. ftimoBeHie, (adj. »irHOBeHHUil momentalny, MrnoBCHHO momentalnie); Bewegung ber Augenwimpern, ©intperit, Augen* ttlittf, W zachw'yceniu po dwie godziny bywała, niepo-ruszoną zostając, tak że nie było w niej wddać ani jednego oka mgnienia, ate tylko otwarte oczy w krueyfixie zatopione trzymała. Sk. Żyw. 556. — §. Mgnienie, okamgnienie, 'ocemgnienie, moment, najkrótsza chwilka, króciuchny, ber Aitgetlbltcf, ein 3łu! We mgnieniu giną lubości, we mgnieniu gasną radości. Lib. Sen. 6., Ross. bt> Maxy.

Pochodź, smagły, smagać, smagliczka; śmigać, śmignie nica ; migać, mignąć, migotać, migotliwy, migi ; śmiech, uśmiechnąć, śmiać się, śmieszny; smuga-, mżyć; cf. mknąć. rozumu,

M I.

MI Dativ. Pron. Ja, co obacz.

MIĄĆ, miął, mnie, mnę cz. niedok., zmiąć dok., Boh. mnau-ti ; Croat. menem ; Ross. mhti> , urny, ataîb, iHMy, Marie, yMHTb, yMHH8Tb, KOBepuaTb, KOMKHTb; gnieść, ścierać, pocierać, brttcfett, reiben, winben. Liście mydelnicy, gdy je w rękach mnie, puszcza z siebie jako mydliny. Syr. 621. Pszenicę namoczoną na krochmal, gdy zmięknie, między rękoma ją mną. Syr. 957. Stopiwszy ten łój,

MIAŁKOMYŚLNOŚĆ - MIANO.

MIANOWANIE - MIANOWICIE. 77

ne. Cresc. 664. Na siew lnu 3 albo 4

wc

na

HMe-

razy nowinę, coraz płytcćj albo miałczćj zorać. Przędz. 24. — Transi. Miałko rzeczy brać. Przestr. 253, t. j. niegłęboko. MIAŁ-KOMYŚLNOŚć, ści, z., Petr. Et. 109, §. a) brak głębokich myśli, ©ei^tigfeit im ©enfen, ftabtgfeit MIAŁKOŚĆ/ ści, l, miałkość mąki, pieprzu utłuczonego, piasku, bte ftetnfbr* nigfeit; Ross. MtanucTb, »rkiKOTa, jrLiKOBaTOCTb. — §. b) Miałkość rzeki «niegłębokość, mielizna, mielą, cf. odmiał, bie Untiefe, ©eidjtigfeit; Vind. plitvost, plitlust, gaslivost; Ross. Mt.iK0B04ie, OT»ie.Ub; Eccl. jrLiKOTa. — §. Transi. Miałkość, bte ©eic^eit, gabfteit. Miałkość dowcipu ro-stropność nagradza. Nar. Dz. \, 52. Zaszłe mgłą dowcipu źrzeniee, wyjaśnia bóg, aby człowiek choć w miałkości, poznać mógł rzeczy skrytych tajemnice. Wad. Dan. 54.

‘MIAŁY. Smotr. El. 37 « miany, ob. Mieć.

MIANA, y, i., Boh. mena; Garn. męjna ; Groat. mena; Dal. izmina, promina; Ross. srfena; (Rag. et Bosn. mjena«nów); odmiana, bie Serattbernng. Fortuny sztychy sprawiły mnie mianę. Jabl. Tel. 134. — g. Zamiana, ber $auf$, ber SBecfjfel. Widzę, że w sprośnym dźwigasz pałacu kajdany, Gdzie Cyrce więźniom bydląt postać daje w miany. Zab. 15, 83. Za złodziejów nie chcąc uchodzić sąsiedzi, Wziąwszy srebra, bielonej podsunęli miedzi; P>vły to niby miany. Zab. 8, 95. Trep.

Pochodź, mienić, mieniąc, mieniony, mieniono, mienio-krusz, mierny, domieniać, namieniać, odmienić, odmienny, odmienność, odmiana, odmieniacz , potnienie, przemienić, przemiana, na przemiany, wymienić, wymiana, zamienić, zamiana, zmienić, zmiana, zmiennik.

MIANIE « Mienie , Mieć, quae vide.

MIANO, a, n., vocabulum priscum, imię. Cn. Th.. Boh. gme-no, gmé; Slov. meno; Sorab. 2. mjeno, meno, mè; Ross. ima, obs. re3a, re3a; ber bauten. Henryk, tego miana ósmy, król Angielski. Baz. Hst. 42. Miano jej dano na chrzcie Bilarya. Burl. B. 3. Za co się tak przezwałeś?

Tak mię zawsze zwano. Jako? Sozya, twoje ma być własne miano? Zabi. Amf. 22. Dawne miano przytaję, Późniejszym zaś czasem Zwali go szydercy sotmasem. Zab. 8, 94., Treb. Karol Wielki i wiatrom i miesiącom wymyślił nowe miana. Budn. Bibl. pr. Wnijdźcie \v kościoł, nieście dzięki Panu, Dajcie winną chwałę jego mianu.

J. Kchan. Ps. 147. Nie weźmiesz miana boga twego próżno. Buda. Exod. 20, 7. — Not. nomen canis melius exprimitur voce: miano', quam imię; n. p. Gończym daja miana od rzek: Wisła, Dunaj, Raba, Skawa. Ryd. Jeden myśliwy swoim chartom i charcicom te nadał miana: Murzyn uwił wieniec, panna warkocz spletła. Chmiel, i, 383. — §*. Miano « imienie, dobro, baś ©ut, Saitbgut. Utratnicy stracili marnie miano i majętność swoję. Petr. Ek. 92. — (II. MIANO gerund. praeter, verbi mieć * miał ktoś, man fyat gehabt). MIANOWAĆ, aI, uje, cz. niedok.,

[ Boh. gemenowati, gmenugi; Slov. menowaf, gmenugi ; Vind. jimenuvati, jemnovat, jimluvati, pojimenuvati, po-jimluvati; Garn, iménujem, imenuvati; Groat. imenuvati, imenujem ; Bosn. immenovati ; Rag. immenovati, imènu-jem ; Sorab. 1. menuyu, womenuyu, meniez, pomenicz; Sorab. 2. namenisch, (cf. namienić, mienić); Ross.

HOBaTb, HMeHyio, MHMeHOBaTŁ, HapeKan», HapimaTb; EccL MMHHyio); imię nadawać komu, einen benennen, einem ei« nen ;3łameu geben. Postrzygli ono dziecię, i mianowali Semowit. Biel. 30. Nie każdy tym jest, czym się mianuje i gîosi. Mon. 66, 192. — Grammat. Przypadek mianujący, mianownik, Nominativus, Slov. mengićni, menowalli-wi, menowatliwec ; Garn. iménuvauz; Rag. jmmenovnik, (ob. Mianownik); Groat. imenovnik ; Ross. HMenHTeJbHtiH na4e*rb; EccL HMHHHTe;ibHMM. Do mianowania, mający być mianowanym Slov. menowauliwi, nominandus. — §. Po imieniu nazywać, wymienić, eilten nennen, besoin 9?a« Uten nennen. Po nazwisku go Wc Pan mianuj, albo zgoła po rzemies'le. Tent. 50. c, 67. Nie mianował go, ale dosyć wyraźnie, lub pod pokrywką wytknął. Kłok. Turk. 223. — §. Mianować * głosić, wspominać, powiadać, nennen, ermähnen. Jam, pry, Klorynda; jeśli kiedy moje Imię, o królu, słyszałeś mianować. P. Kchan. Jer. 40. Kto kogo o dług pozwie, powinien powiedzieć przyczynę, i mianować imię długu. Chełm. Pr. 130. Wszelka nieczy-stota, łakomstwo, niechaj się nie ‘mianuje w nas. jGraz, Jez. L l 2. (niech się nie znajduje). — £. Kto dobrowolnie dług odniósł, sam się mianował. Pilch. Sen. list. 2, 318. odezwał się, lub tez upominał, cf. Germ, mai;« nen. — \. Mianować kogo czym, mianować na urząd kogo * nominować, ogłaszać, jemanben gu etmaê, ju" einem 51mte, ernennen ; Vind. jimenuvati, veliti, praviti, rezhi; Ross. napa4HTb, napaatarb; Eccl. H30CTaBnm Król Wc Pana mianował chorążym. Teat. 8, 118. MIANOWANIE, ia, subst. verb., nazywanie, cf. mienie, Boh. gmeno-wanj; Sorab. 1. menuwacżnofcż ; Vind. jimenuvanje, ji-mluvanje; Croat. irnenuvanye ; Eccl. HMHHOBame, HiweHO— BaHie-, Ross. HapeKanie, napeneHie, Hapa^ ; ba? Zeniten, bis Benennung, Namengebung. Zacharyasz skarany był niemotą, aż do urodzenia i mianowania syna swego. Za(. Test. 367. — Mianowiny, n. p. Piast zabił wieprza, i beczkę miodu nasycił na mianowanie syna swego, według pogańskiego obyczaju. Biel. 50. Przyszli do niego dwaj mężowie nieznajomi; prosił ich na mianowiny. Postrzygli mu ono dziecię, i mianowali Semowit. ib., Biel. Św. 164

b. Zjechali się na mianowiny dziecięcia goście. Papr. Ryc., cf. postrzyżyny, baś 9tomeit3feji, an meinem bem Äinbe ber 9îame gegeben mürbe. — §. Mianowanie kogo na urząd « no-minacya, bie Ernennung 51t einem Slmte. MIANOWANY, a, e, part. perf. nazwany, imieniem nadany,, wspominany, wymieniony, genannt, benannt, erwäfmt. Żywot ś. Katarzyny od niemianowanego, ale wiernego składacza wypisany. Sk. Żyw. 184. od -bezimiennego.— Arithm. Liczba, która wymawia się bez naznaczenia gatunku jedności, zowie się liczba niemianowana, numerus abstractus, nitgenann« tf 3^1; kiedy się zaś i rodzaj jedności razem wymawia, jako to mówiąc cztery funty, sto kul, w ten czas nazywa się liczba mianowana, numerus concretus, genannte Jak. Mat. 1, 3. — §. Mianowany na urząd « noininat, ju einem 2(mte ernannt; Ross. HapH4Huft. MIANOWICIE adv., Boh. gmenowite, zegmena; Sorab. 1. mynuiże; Slav. ime-nom; Vind. sjimenam, jimenitnu, po jimeni, per jimeni ; Ross. HMeHHO , hmchhto, nOHMflHHO; po imieniu, detj

78

M I A N O W I N Y - MIARA.

MIARA.

men, mit bauten, namentlich Pasterz nazywa owce swe mianowicie. W. Joan. 103., Sekl. ii. — §. Szczególnie, osobliwie, infonberfieit, befonberS, namentlich Nic mianowicie dotknąć nie śmieli, tylko w obec i w pospolitości. Sk. Dz. 782.    0 każdej rzeczy, albo ogółem, albo mia

nowicie pisać można. Hipp. 58. MIANOWINY, ob. Mianowanie. MIAN0W1SK0, a, n., miano, imię, denomina-cya, ber 9îamc, bie 23citClinitltg. Doznawamy, iż się mia-nowisko twoje stosuje z sprawami twojemi. Bzów. Roi. 58. Niemasz żadnego, któryby na jej szczęśliwe miano-wisko nic drżał. ib. pr. MIANOWITY, a, e, wyraźny, wyrazisty, namentlich aitêbrittflid) ; Slov. menotliwî, menec-ski ; \ind. jimenliu, rezhliu; Caï n, imenske. Inaczej na żadnego pana nie pozwolimy, jedno z takową pewną a mianowitą umową, iż nam prawa wszystkie poprzysiądz ma. Stat. Lit. 63. Nie obawiaj się panu uprzykrzyć się uprzejmą, mianowitą a ustawiczną modlitwą swoją. W. Post. W. 76. Mianowity, znamienity, znakomity, namhaft, ait' febnlićt) ; Sorab. 1. menuwacżnć; Croat. immenit, imenu-van; Üal. prczvan ; Vind. jimeniten, jimenoviten , jimeni-tliu; Garn. imćnitu ; Ross. HMeHHTufl ; Eccl. hmhhhtlih. MIAN0W1T0ŚĆ, ob. Znamienitość, Vind. jimenitnost, ji-mcnovitnost; Ross. HMeumocTb. MIANOWNICZY, ego, subst. Ml., MIANOWNIK, a, m., oznajmiciel imienia, nomenclator. Mącz., ber 9łamettitenitcr, ber bie tarnen ber Sachen unb ^er* fottett nennt. Mianowniczy u Rzymian, sługa, który każdego z mieszczan umiał mianować; tłumacz imion ludzkich. Gn. Th. Porządkiem alfabetu spisywali mianowniczowie (no-menclatores) imiona panów dostojniejszych. Pilch. Sen. list. 2, 436. — §. aliter Imionotwmrca, nazywacz. Cn. Th., który imiona nadaje, impositor nominum, ber Sîamengeber; Eccl. MMaHOBaTeJb, HMaHonojomHTejb ; (Rag. immenik; Croat. imenik; Boh. gmenowatel; Eccl. HMaHOiomenie nomenclature, cathalogus). — Arith. Mianownik, mianujący w frakcyi , pisze się pod linijką. Solsk. Geom. 3, 78., Sorab. 1. menuwar; Vind. jimenuvauz, jimenounik; Garn. jménuvauz; Croat. jmenovnik; Ross. HMeHHTe.it>; ber 9łett* rer eines S3rnc^§, część dolna, wyrażająca, na wiele części jedność jest podzielona. Lesk. 2, 48. Mianownikiem zwany, że ułamkowi daje nazwisko. Jak. Mat. 4, 64. — g. Mianowniczy, mianownik, co mianuje urzędniki. Gn. Th., ber fênteniier ju 2lemtent. — §. Grammat. Mianujący, casus Nominatives. Mącz.; Slov. menowatliw’ec; Carn. jme-nuvauz; Rag. jmmenovnik; Croat. imenovnik; Ross. hmc-. HHTeibHUH naACHct; Eccl. HMHHiiTeJbHbiß. M1ANY, part. perf. verbi mieć.

MIARA, y, i., (Boh. mjra, mijra ; Slov. mjra; Sorab. 2. mera, (mèriza maca); Sorab. i. mëra, mira; Vind. mera, res-mir, merik, (domernost, demcritje * prawidło) ; Garn. mira, bokill, firkèl ; Croat. mera, mertuk, vàgan ; Dal. mira; Hting. mérô, mćrtćk (»waga); Slav. mirra, (mirov, « maca); Bosn. mirra, mjerra, ornira (2 pondus, 5. aequilibrium); Rag. mjerra; Ross. wrfepa ; Eccl. Mtpa, MT.pnao * miara, waga; cf. Graec. fioigà sors, piiotn divido; cf. Lat. meti-ri; Graec. pérçov; cf. Cerat, bte 9)ïarî 21 big.); baê 3Dîap. Chcąc mierzyć, trzeba mieć jaką znajomą wielkość, aby z nią porównywać nieznajomą, i ta się właściwie nazywa

miarą. Łejk. 4, bte junt SWejfen btenenbe ©röße, ber Sfóajh ftab, ba$ üftaß, cf. cal, palec, dłoń, piędź, stopa, krok, sążeń etc. — §. Narzędzia i naczynia od mierzenia, ße, 3nftrumetite, ©efäße, mit benen man mißt. Kieliszki szynkarskie, byleby były do miary zrobione; bo szynka-rzowi więcej zależy na mierze, niż na czystości śkła. Torz. 425. Miary do mierzenia zboża, jeżeli bednarskie, bywają dębowe, sosnowe, bukowe; jeżeli z jednego kloca dłubane, topolowe, wierzbowe, osowe, olszowe. Kluk. Rośl. 2, 464; cf. kłoda, korzec, ćwierć, achtel, maca; beczka, garniec, kwarta; łokieć, arszyn; pręt etc. Wielą dawne-mi konstytucyami nakazywana była jednostajna w kraju miara i waga. Kras. Zb. 2, 459. Miara główna, ba3 (Eich maß, ob. Główny. Miara szewska, ob. Kompas. Miara krawdecka, Croat. mertuk; n. p. Krawiec dobywa miary. Teat. 44, 88. Nie mógł zrobić sukni bez miary. ib. 4 4, 88. Nastały suknie tak podkasałe, iż się zdało, jakoby w wodzie miarę brano. Dwór. H 2. Jeden chodzi w mierze, drugi suknią dzierze. Cn. Ad. 509, t. j. mnie obiecano, drugiemu dano. — §. Fig. Nauka religii miarą powinna być i prawidłem spraw naszych. Kłok. Turk. 455, SJtaßftab Uttb nhchßhutr. Nierozsądck tego projektu dał miarę o głowie podającego go. Ust. Konst. 2, 5. Wnętrzne dary, nie mogą mieć z zwierzchniemi wagi ani miary. Kolak. Cat. C 3, (scil. spólnćj, t. j. niemasz żadnego między niemi porównania;. Sternika się o wszystkie gwiazdy dobadywa, Zkąd zna ziemię, gdzie z nieba miarę morze miewa. Bardz. Luk. 434-. podług których się gwiazd dalekość morska mierzy i miarkuje. — \. Per. Excell. Miara skarbowa polna ma łokci 44- Yr Ostr. Pr. Cyw. 2, 297, ein befttmntteS gelbmaß »on 44 */, (EUett. Cztery szoppy czynią jedne miarę nasze; 24 miar zowią się ohmą. Kruml. Ghym. 64, fin beftintmteê Sßeinntaß oon oier ©eßoppen. — §. Miara pro modo et quantitate capacitatis , longitudinis, temporis: jednej to miary statki, łokcie, mile. Cn. Th., jednej wielkości, »on einerlei) 2Raß, »Ott einerlei; ©röße, Umfang, Sänge te. Wszystkich opon była jedna miara. 3 Leop. Exod. 36, 9. (wszystkie były *]e-dnylkie. 4 Leop.). Garce i kwarty mają być po wszystkim państwie jednej miary. Stat. Lit. 400. — §. Miara » mierzenie, n. p. Lepsza miara niźli wiara. Rys. Ad. 35, lepiej mierzyć niż wierzyć, ba$ SMeffen, bte Śłeffung Sîermeffung. — §. Miara, rzecz pomierzona jaką miarą, vt cum dicimus; daj miarę od mąki, słodu etc. Gn. Th., . ein SKaß »oll, ein 3ttaß; j/s. SWelfl, ÜHalj tt. f. tv. — §. Miara » pomierne, co się daje od mierzenia abo mełcia młynarzowi, bie SDIeßtiteße, ÜÄnllermeße ; (Boh. mÿmelek ; Bosn. ujam, koji uzimglje mlinar vodeniejar). Odpust bez ofiary, a młyn bez miary, nie lubią czekać. Mon. 76, 284. Klucznik młynarza ma mieć na pieczy, aby pańska miara dochodziła do dworu spełna. [Jaur.Ek/39.—

§. Moraln. Miara, naznaczony kres, ba3 SDtaß, bte be< fiitlttnte ©rättje. Jest miara w każdej rzeczy, są pewne granice. Jei. Ek. G. 4, est modus in rebus. Bóg złe na czas przepuszcza, miarę im daje, jako i póki szkodzić mogą. Sk. Dz. 20. Jednako grzeszy, gdy kto z miary wykracza, jako i ten, kto miary nie dochodzi ; rów ny

MIARA.

MIARA.

bezmiernie, niemasz miary, n. p. Dobrze iść miarą, co nie ma miary w sobie, ale gwałtownie idzie, to trwać nie może. Gorn. Wt. G 4. Trzymaj miarę w wydatkach, miarą kotek mówi. Opal. Sat. 31. Miarą kocie, idzie o cię. Jabi. Ez. 19. Min. Ryl. 3, 560. Źegl. Ad. 139. Niema kota w domu, coby nań wołał w miarę ! Rys. Ad. 46. Kota masz w herbie, który przypowieścią starą Malowany w kominie, miarą woła, miarą! Pot. Pocz. 524. (alluzya do miauczenia kotów; cf. kot).—Wszystko dobrze w miarę. Budn. Apopht. 130. Najlepiej wszystko w miarę. ib. 89. allcê «lit SDîafk Wiejską syt strawą, ni pragnie, ni łaknie, Wszystko mu w miarę na niczym nie braknie. Zab. 9, 15. U nas w miarę nic; albo nazbyt, albo nie dostaje. Pot. Pocz. 702. , Bez miary lekarstwo, stanie za truciznę. Fred. Ad. 75. Czego chcesz od nas Panie za twe hojne dary, Czego za dobrodziejstwa, którym niemasz miary! J. Kchan. Dz. 270. t. j. nieograniczone, niezmierzone, nieskończone są, oljtte Sftrtß, Itnennapltcb. — §. Kara powinna być w miarę występku , t. j. w stosunku. Te słow⁷a mają być w miarę rozumiane. Glicz. Wych. N. 2. (stosownie do związku

tra-

wystepek jest, gdzie co zbywa, jako gdzie niedostawa.

Kosz. Lor. 114. Wszystkie cnoty mają miarę swoje; tak ten grzeszy, kto przejdzie miarę w wielkości, jako i ten, który miary nie dopędzi. Gorn. Sen. 84.] Na mierze każda cnota, a miarą jest pewny kres. Pilch. Sen. list.

2, 91. Miara we wszem ma być zachowana. Rys. Ad.

39. Taka jest natura wszystkich rzeczy na świecie, że im co jest w mierze swej najpiękniejsze i najpożyteczniejsze , tym gdy wyjdzie ze swej miary, jest najspro-sniejsze i najszkodliwsze. Gorn. Wi. C 4. Nigdybym przed-tym nie dał wiary, Do tej nieszczęścia, że mogę przyjść miary. Zab. 13, 297. (do tego stopnia). Nigdy miary w napojacli nie przebrał. Zab. 2, 168. er (lat nie über bte ©djmtr genauen. Dobra groza, gdy ma miarę, co jeśli wychodzi z swej miary, lepiej jest, gdy się ku łaskawości przeważa. Pilch. Sen. 381. Żadnej miary na pohamowanie swawoleństwa nie szukamy. Star. Ref. 6. (t. j. żadnego hamulca, żadnego śrzodka). W siłach nie dobrały miary pogaństwu, w starciu zaraz przemożone.

Biąłob. Odm. 34. t. j. nie zrównały im , fte (delteit tfuteu baé SPłaafś mdjt, waren tlpten nicht getMdjfett. Jagoda winna, w swej mierze i    w słodkości dostała, krew' dobrą    rzeczy). — §. W miarę, w cel, tué 3tel,    celnie

mnoży. Cresc. 332. t.    j. w należytym czasie, bie gehörige    fnie, (cf. mierna ręka); (Ross. MkTKift; cf. liai,    mira;

3ctt. — §. Niemiara,    zbyteczna mnogość, zbyteczność,    Gall. mire * cel), n. p. Już się wprawił ten    łuk w    miarę

zbytek, ttebenitöß, gu    große 3<$1» Ueberfhtß; Ross. tmo-    strzelać; strzała z niego jedzie w pewny    cel; a    same

pnueio , TMopłWHO; Eccl. qpe3CHTŁ, npeimniiiHO, 6e3-    zaś wypuszczone strzały w miarę idą. Bardz. Trag. 516.

MipHO, npe6e3MbpHO. Za doktorów się ludzi udaje nie-    Boże daj, aby król przez exekucya królestwo    swe dźwi-

miara, Ksiądz, mnich, prostak, żyd, kuglarz, balwierz,    gnał, i w miarę pierwszą wstawił. Orzech. Qu.    8. w kló—

baba stara. Min. Ryt. 4, 185. Co niemiara, nieskoń-    bę, w ryzę, w porządek, m bte alte Orbuung.    — §. Pod

czenie wiele; ungäßltg ötel. Do mnie się zewsząd co nie-    miarą» pod przepisaną miarą, nad) einem .»orgefdjriebttm

miara zleci, Sarmaci, Niemcy, Cymbrowie, Geci. Hor.    Sftaß, nad) bent SDîafJe. W mieście już pod miarą dawa-

1, 512. Kniaź. Samych kościołów' na sto i czterdzieści    no ludowi wodę na każdy dzień. 1 Leop. Jud. 7, 11.

spalił, a wsi co niemiara. Bid. 180. Postaw jedno nad    Lekarz najpierwćj to przepisuje lekarstwo, żeby chory

żołnierzami zbyt srogiego pułkownika, a będziesz miał    pod pewną miarą zażywał pokarmu i napoju. Pilch. Sen.

co niemiara zbiegów. Pilch. Sen. 58. Star. Ryc. 29. Po-    125. Wino śrzednie najlepsze jest, zwłaszcza zdrowe-

zjeżdżało się tego, co niemiara. Tent. 28, 92. —    §.    mu pod miarą zażywane. Cresc. 569. Zażywaj dóbr do-

Miary zachowywanie, mierność, wstrzemięźliwość, ba5    czesnych pod miarą, pod likiem; Nie bądź żądz wyu-

SDtoßtjalten, ba$ üftaß, bte SWaßtgfeit. Według Polskiej mo-    zdanych    podłym niewolnikiem. Nar.    Dz.    2, 203. Ta

wy po przęczkę, t. j. w'e wszystkich rzeczach miarę cho-    cnota i    ta była Katona nauka, Żyć    pod    miarą wedle

wać, a z brzegów, tak w radości, jako w smętku nie stanu swego. Bardz. Luk. 26. — Oppos. Nad miarę, Ross. wylewać. Kosz. Lor. 15. Miara swych uczy nie    tracić    upe3MkpHO, roakwo, über bte SDfajklt. Godzienem wpra-

dóbr gula , Zbytkiem szalonym, ani w kręgle kulą.    Stryjk.    wdzie    za grzech odnieść karę, Gniew jednak mściwy do-

Gon. B 2. W dostatku trudno miarę "zachować. Rys.    tknął mię nad miarę. Zab. 13,297. Harab.—    §. W mie-

Ad. 71. Trudna w dostatku, w szczęściu miara. Gn. Ad.    rze» w naznaczonym kresie, w równowadze,    nie waha-

460. (cf. ma chleb rogi; dostatek rozpycha; szczęście    jąc się,    jednostajnie, im ©Ietd)getMd)te, in    einerlei Cage,

podnosi ; honory przemienią humory). Dał ci bóg dary,    üßne ftd)    gu »eränbeni, üljîte git itmnfeit.    Proszę Wac Pana,

używajże miary. Rys. Ad. 9. balte SDłflfś. Trzeźwość a    stój w mierze, nie ruszaj się (przy fechtowaniu). Teat.

miara, najwierniejsze stróże zdrowia. J.    kchan. Dz. 197.    26. c, 118.    Ze strachu tak drżę, ze stać nie mogę w

Miara we wszystkim potrzebna. Gn. Ad.    487. cf. piędzią    mierze. Teat.    43. b, oo. Mym ustom ust nie umykała

się mierzyć; śrzodka się trzymać. — W życiu miarę za- Swoich prześlicznych, i w mierze trzymała. Past. Fid. chowaj według twego stanu, Mierność    jest wielki ‘ do-    73. Księżyc    nigdy w mierze Nie stoi, raz szczupleje,

chód i chłopu i panu. Bach. Epikt. 42,    (parsimonia ma-    drugi cerę bierze. Pot. Jow. 215. Stoi cena w mierze.

gnum veeligal; niech się gęba zgadza z mieszkiem). Dziwuję Gn. rlh. 1069. (nie idzie w górę, nie upada). Języ-się w Maciejowskim tym wielkim darom bożym,    uczci-    czek    wagi w mierze stoi. TY. ( w śrzodku). Nie znać

wości, miary, wstydu. Gorn. Dw. 3. — g. Miarą,    w mia-    było,    czy rzeka szła, czy w swój mierze stała. P. Kchan.

rę, (Vind. po maru, mernu) « według miary, pomiernie,    Orl. 408. (bezruchu).— §. Meton. Miara * strona, wzgląd,

stosownie do miary, mit 2J?aß, tttäßtg, oppos. bez miary,    część, 3tü^|td)t, ?D?aßgabe. Z każdej miary doskonały

80

MIARKA - MIARKOWAĆ.

MIARKOWAĆ.

na

act.

, mie-

mer-

Cn. Th. tu jeber    Obiccowal do Cesarza ze wszech

miar pilno napisać. Warg. Radź. 5. Chcesz wiedzieć nie tylko jakim sposobem, ale i z których miar drogę tę wziąłem przed sobą. Warg. Radź. 1. Niemasz niczego, cobyś z każdej miary Miał bez przywary. Hor. 1, 283. (nikt bez ale). Przemień ich smutek w radość, nagrodź z inszej miary, Daj im za icht doczesne insze wieczne dary. Groch. W. 399. — $. Żadną miarą « żadnym sposobem, auf feine 2lrt mtb Śeife; Boh. nikterak; Vind. nikoli, kratku nikar; Rosn. nikako ; Croat. nikak; Ross. HHKaKs; Eccl. ot7>h,y»,v> , HHisflKO. Córka moja żadną miarą nie chce iść za niego. Boli. Kom. 4, 84. Odbieram drżącej reki wyrazy, że żadną miarą nie może. Hui. Oiv. 103. — §. W jego miarę, idem est, quod nie przymierzając. Cn. Th. 1215. ob. Przymierzyć. MIARKA, MIARECZKA, i, i., Boh. mjrka; Garn. mirèza; Vind. me-riza ; Rag. mjerriza; Croat. vaganecz; (Sorab. 1. mjrica ćwierć korca); Ross. Mtpua, Mipouna; dem. vom. miara, bat) 5Wdßd)Cn, ein fleincê Stfaß. Zbytek ciału naszemu ku rozpustności wędzidła rozpuszcza ; dosyćci jest bujny ten osieł nasz, a gdy mu nad miarkę dosypiesz, będzie bujniejszy. Żarn. Post. 13. (nad potrzebę). Jaką miarką mierzysz, takąć odmierzą. Cn. Ad. 286, Sorab. 2. S kakeju miru iii merisch, f takeju buzo tebe faszej merone ; wet za wel; co drugim wyrządzał, to samego potkało. Ruś Sandomirski wszystek kraj splondrowali; zebrali się nie Sandomierzanie, chcąc im też to tąże miarką oddać. Biel. 172. (odwetować). Ja się daną mi od boga miareczką kontentuję. Smotr. Ex. 7. ("darem jego). — Z miarką do wszystkiego. Mon. 76, 198. (z umiarkowaniem, wstrzemięźliwie). Miarkę przebrałem mych występków. Kulig. 54. (przeładowałem). Trafi się przebrać miarkę w winie. Klok. Turk. 199. Dopełniły się już nasze miarki, Przyszedł czas, że nas pobrano za karki. Chrośc. Job. 200. — §. Miarki prochowe, spulnerttlttßdten, pudełka wałkowej postaci, zrobione z białej abo z miedzianej blachy. Jak. Art. 5, 501. — $. Miarka, ósma część korca, ber ad)tc Sfietl eines 6d;effelS, baê Südjenntaß. Korzec Krakowski ma miarek ośm , a miarka kwart siedm. Tr. Dziesiątą część korca brała w się miarka. 1 Leop. Ezech. 45, 11. Miarka, !6ta część korca, czyli garcy 2, którą młynarze biorą od zmielenia korca zboża. A'. Kam. Miarkami przedawać, maßmeife tterfattfett * na miarki. *(MIAR-KOTAĆ, ob. Markotać). MIARKOWAĆ, ał, uje, niedok., umiarkować dok., (Sorab. 2. markowasch; Sorab. 1. merkuyu animadverto; Vind. merkat spectare, auscul-tare, curare, explorare : merkat, samerkat intelligere; Carn. merkati, mirkam attendere, mandare mernoriae ; Croat. mèrkam attendo, observo)’, miarą określać, wymierzać, nad) bem 9)?aße beftimmen; (cf. Genn. merfen. 21 b I g.) Każda taka część ałunu namoczy się w wodzie, miarkując do każdego łota, sześć łotów wody. Kluk., Kop. i , 187. Nie chciejcie zepsutym waszym zdaniem apostolskiego miarkować obyczaju. Bals. Niedz. 1 , 216. WMc Pan Dobrodziej miarkujesz czas po swojej niecierpliwości. Teat. 22, 13. t. j. mierzysz go wredług niej, sądzisz o jego długości według niej, fie nteffett bte 3eit nad) betu SKaßftabe ißrer Rngebtilb. Dorastanie przedtym nietylko z liczby lat , ale też z ciała w mężczyznach miarkowano. Szczerb. Sax. 198. Rzecz jest barzo sprośna, z siły miarkować sprawiedliwość, ib. 72. Nie było ani rzeki, ani góry, którąby granicę swą miarkowali, co onych krwawym i długim bojem waśniło. Pilch. Sali. 249. miarę jej określali, naznaczali, eS gab ba feinen ftlllß, feinen 23erg, nad) bem fie tbre ©ranjett befiimmf (genterft) hätten. Za Bolesława jeszcze nie wymyślne prawa mieli, przetoż w długie nie wdawali się sądy, lecz jako sama słuszność ukazowała, tak trudności swmje miarkowali. Krom. 78. (rozsądzali). Modulor, śpiewam, nócę, miarkuję n. p. miarkować, umiarkować, podać głosy. Majcz.

—    g. Miarkować do czego * przymierzać, przystosować, ctmaeS nad) einer anbern ©ad)e abnteffen. Kapłani sami mogli tekst żydowski, i słowa, różne rozumienia mające, do prawdziwego rozumienia z daru ducha ś. miarkować. Sk. Dz. 116.— § Miarkować « określać, hamow ać, ograniczać, bcfd)vdnfen, bemnten, mäßigen. (Sorab. 1. pome-fam; Boh. mjrnjm; Carn. mâsâti; Vind. masati, redno-smeriti, sdershuvati). O po tysiąc kroć błogosławiony, Kto tak swe żądze i chciwość miarkuje. Past. Fid. 26. Miarkuj gniew tak prędki, wynikający z fałszywego rozumienia. Teat. 25, 93. Miarkuj pani żale swoje. Teat. 45. d, 73. Umiałem aftekt, mimo swe kochania powody miarkować. Teat. 46, 53. — Miarkować = powodować, rządzić, kierować, leiten, führen, regieren. Puszczają się losy na łono, ale Pan Bóg je miarkuje. Sk.Żyw. 1, 122. Życzę sobie tego, byś mię mądremi tw'emi radami w tej sprawie miarkował. Żab. 14, 218. Miarkować szczęście, to dzieło mądrego. Zab. 15, 264. — §. Miarkować co czym * jedno drugim hamować, łagodzić, tłumić, etlMê burd) eine attbre ®ad)c mäßigen, im gehörigen Stfaße erbalten, ba* mit bemnten. Miarkuj frasunki śmiechem. Hor. 1, 285.

—    $. Miarkować co z czym « mierzyć co z czym rżąc porównywać z czym, stosować, pomierzać, etmaS mit einer ©aebe abnteffen, bamit ttergletdten, barnad) meffen. Aleksander swoje z nieprzyjacielską potęgę miarkując, najemnych ludzi zaciągnął. Krom. 769, suas hostilesqne vires metiens. — Aliter: Według miary mieszać z tym, łączyć z tym, mit einattber nad) bem 9Jfaße »ermtfdjen. Żaden się na niego o karanie nie gniewał, tak umiał łaskawość z karnością miarkować i pogodzić. Sk. Żyw. 2, 50. — g. Miarkować co z czego * dochodzić z czego miary jego, sposobu czyli istności lub kształtu jego, eilte @ad)e au8 einer anbern abnebmett. Ludzie to co' słyszą, sarni z siebie miarkują ; coby sami uczynić mogli, temu wierzą; co nad siły być rozumieją, za zmyślone mają. Sk. Zyw. i, 20. — §. Miarkować * dociekać, dochodzić, postrzegać, pomiarkować, zmiarkować, dok., dociec, dójść, postrzedz, merfen, abitebnten, erratben. Vind. kati, vanzhati, svanzhati ; Ross. Menaib, aaiwfenarL, aa-M’bTHTb. (Vind. samerkliu; Sorab. 2. merkowne ; Sorab. i. inerkomnć znaczy ). Goż Wc Pan miarkujesz po mojej słabości ? Teat. 52. b, 58. Kto zmiarkuje, jak wiele chór ma głosów? dają się głosy wszystkich słyszeć ogólnie, lecz w szczególności żaden. Pilch. Sen, list. 2,378.

MIARKOWANIE - MIAR Z.

MI4SKO - MIASTO.

81

Slov. mestećko ; Sorab. 2. mëstko; Sorab. 1. mestażko; Hung. mezôvâros; Vind. mestize, varafhez; Croat. va-ràssecz, gradich ; Slav. varosbcsich ; Ross. ropo^OKt, nocą^; Eccl. r|>a^hi|h; (Ross. srfecTenKO małe miejsce, placyk, miasteczko; Boh. mistećko loculus); dem. nom. miasto, ein ©tdbtd)en, eine Rente ©tabt. Wieś kościelna, czyli jak u nas nazywają miasteczko. Xiadz. 17. Sftarftfletfen, Çfarrborf. Miasteczko to było, nie zwano go jeszcze miastem. Warg. Wal. 3. Miasteczka i wsi aż do Halicza, Ta-tarzyn wyplóndrował. ib. 82. Dziś Ateny bezkształtnym w sw⁷ćj postawie targowym miasteczkiem. Zab. 16, 132. Dwie miasteczce, (dual. « dwa miasteczka). Biel. 594. Tam i sam po drodze do miastek wstępują. Białob. Odm.

Boh. mjsto, na mjsto; Carn. namęst ; Vind. na mesti, na mestu , sa ta ; Croat. meszto, mezto , na mezto ; Rag.' mjesete, na mjesto, zà; Bosn. mjesto; Slav. misto; Ross. et Eccl. bmKcto ; adverb., zamiast, na miejsce czego, za, anftatt, ftatt. Chrystus umarł za nas, umarł miasto nas, i na miejscu nas. Salin. 4, 238. ib. 229. Nagroda wybranych bożych jest nagrodą pewną, miasto co światowe są wątpliwe. Lach. Kaz. 1, 32. Miasto włosa utrefionego łysina, i miasto pasa powróz, a miasto kształcika miękkiego siermięga. Birk. Kant. C 4. Człowiek człowiekowi jest czasem miasto boga, Czasem też miasto wilka abo złego wroga. Klon. Wor. 81. (cf. człowiek człowiekowi zdrowie; człowiek człowiekowi zguba). Miast wdzięczności, stałem się niewdzięcznikiem. Kulig. 97. Nieraz lud Izraelski niewdzięczny łask Pana, Miast boga, czcił ukłonem w bałwanach szatana, ib. 96. Za méj ukaranie winy, Miast chleba, przyszło mi jeść z wieprzami słodziny. Kulig. 41. Jeżeli będzie miał sługę, co w kuflu języka nie moczy, tedy na to miast będzie miał ręce magnesem natarte. Mon. 76, 770. Kłokoczyna w miasto owocu, rodzi w męcherzykach ziarnka słodkie niewielkie. Cresc. 470. Niema smaku w potrawach, a w dzieciach pociechy, Strach i ból od nich czuje, za miasto uciechy. Jabl. Tel. 31. — cf. natychmiast, odtychmiast, dotychmiast.

nad zamiar.

11

Zgadłeś? któż ci to o tym powiadał? Ç*. Miarkuje ja to.    dzi do lekarstw. Kluk. Dykc. 2, 57. mistrzownik, ftatfer*

Teat. 9. b, 87. Po worku We Pana miarkować można,    nwrjel, SOîetfternntrjel.

czy serce jego tli się, czy stygnie. Teat. 1, 19. MIAR- MIASKO, MIASECZKO, MIASEŃKO, a, n., Boh. masysko, KOWANIE, ia, n., subst. verb., miarą dochodzenie, do-    masyćko; Slov. masko; Ross. mhciio; dem. nom. mięso,

ciekanie, ba§ (Ermeffett, (Erforfcfyett. Kazimierz kanclerza    jarteS $letf$, (t$lctfc^(^en). Niemasz lepszej zwierzyny, jako

do Torunia wyprawił, dla miarkowania i ustanowienia    nasza gąska, Dobre pierze, dobry mech, nie gań mi i

sprawy Pruskiej. Krom. 657, ad disceptandum et transi-    miąska. Rys. Ad. 49. caruncula. Karmi go co najlepszym

gendum. Miarkowanie okiem. Tr., okomiar, ba3 Slugeit*    kąskiem, Chlebem, masłem, i jajcy, pod czas też i mią-

tttafj. Miarkowanie, hamowanie, w mierze trzymanie,    skiem. Papr. Kol. T 4 b. — §. Transi. Mięso rad jada-

b(lâ SDMjśtgett, 5D?tlbern. Panowanie jest ozdobna niewola,    jacy, ein §letfd)effer, [Boh. masogidek), ber gem gletfd)

która miarkowania mocy potrzebuje. Sk. Dz. 581. MIAR-    t$t. Który się w mięsie kocha, miąsko niektórzy mó-

KOWAC się recipr., miarą rządzić sobą, fiel) tm SOîaÇe    wią, carnarius. Mącz.

galten, ftd) felbft junt gehörigen fflîajk anljalten, ftd) tuctjRgen. MIASTECZKO, ‘MIASTKO, a, n., (Boh. méstecko, mestyś; Kto się nie miarkuje przystojnością, szlachcicem się zwać nie może. Star. Ref. 33. Nigdy się nie zmarszczył, tak się miarkując, iż żadnej po nim popędliwości znać nie było. Sk. Zyw. 2, 79. Drogi to teraz czas, trzeba się ująć, trzeba się miarkować. Mon. 75, 684. Miarkować się szkatułą, dochodami. Tr. — §. Miarkować się po ludziach (do ludzi), jakiego są życia i umysłu. Tr.

(t. j. miarę podług tego dla siebie brać, stosować się).

Miarkować się z kim * na ostrożności się z nim mieć. Tr. belwtfam mit jemanben »erfahren. — Pierwsza miarkuje się do trzeciej liczby, jako druga do czwartej * ma się.

Tr. bte erfte 341 owjält ftd) jur britten. — *§. Jeśli bój domowy, jak *się ‘miarkujemy, zaczynasz i niesnaski, płakać tylko przyjdzie. Bardz. Luk. 42. (jak miarkujemy, 1. MIASTO, ‘MIAST, na to MIAST, w MIASTO, za MIASTO, dociekamy). MIARKOWANY, a, e, part. perf., do miary przystosowany, nad) betlt 9Jîa$ beftimmt. Najlepsza miarkowana z wielu rządów Rzplta. Petr. Pol. 105. MIARKO WNIK, a, m.t modulator, śpiewak, miarkownik głosów. Mącz. ber etmaê proportionfrltd) abmtj-śt, j. ber Jon« funftler, Tonmeffer. Croat. merkavècz Observator. MIAR-KOWNY, a, e, miarkowany, w miarę się dziejący, propot'* ttouirt, gehörig abgemefen. Miarkowna hojność krzewi cnoty znaczne. Zab. 14, 103. Nar. ‘MIARNOŚĆ, ‘MIAR-NY, ob. Mierność, Mierny. MIAROWY, a, e, od miary, według miary, nad) bem SWaße. Ross. MtpiLiLHbiH, MipH-Te.ifcnbiit. Dźwięk miarowy dwóch wierszów słodko w ucho wpada. Dmoch. Szt. R. 4. — 1. MIARZ in voce Jakmiarz qu. v.

Pochodź, miarkować; pomiarkować, pomiar kowanie ; umiarkować, umiarkowanie; wymiarkować ; zmiarkować’, mierny, mierność, bezmiernie, niemierny, niezmierny, niezmiernie; mierniczy, miernicki, miernictwo, ziemio -miernictwo , krajomiernictwo , miernik ; dluzmiernik ; domiar, domierny ; mierzyć, domierzyć, namierzyć, obmierzyć, odmierzyć’, jakmiarz, nadmiarz; nadmiareh’, pomierzyć , pomiar, pomierny ; pólmiarek ;_ przemierzyć, przemian, przemienny, przymierzyć, przymiarek, przymierny, mir, tnirny, *mirzyć, *zmirzyć, przymierze, sprzymierzyć

sieL, sprzymierzeniec; rozmierzyć, rozmiar, rozmierny, 2. MIASTO, a, n., Boh. et Slov. raësto; Sorab. 1. mésto, zmierzać, zmierzyć; śmierzyć, uśmierzać, uśmierzyć,    miesto; Sorab. 2. mësto; Vind. mestu, varafh, obsidanu

nieuśmierzony ; umierzyć; wmierzyć; wymierzyć, wymiar,    gradifhtvu; Carn. męjstu ; Dal. misstö, grad, (cf. gród);

wymierny; zamierzać, zamierzyć, zamiar, zamierzenie,    Croat. vâras, varash; Hung. vâros, (cf. warować); Bosn.

grâd, (misto, mjesto locus)-, Slav. vàrosh, grad; Rag. 2. MIARZ, u, m., Imperatoria, rodzaj rośliny; korzeń wcho-    grad, (mjesto * miesce, położenie); Ross. ropOAt; Eccl.

Słownik Lindtfo wy i. Î. Tom III.

82 M1AST0BURZYCIEL - MIAU.

MIAUCZEĆ - MIĄŻSZE C.

(cf. Graec. peazóg refertus); bic ©tabt. Miasto jest mnóstwo domów, ulicami porządnie sadzone. Modrz.

Baz. 8. Miasto bywa stanowione z wielu ulic, z wielu pierzai. Petr. Eh. 49. Wszelkie miasto ztąd sie stawa, że w nim ludu jest zebranie w pewną gromadę, ku spól-nemu życiu pod jednym prawem. Gil. Post. 218. Lu-dotłumne miasta. Zab. 6, 241. Miasto główne, miasto stołeczne, ob. Główny, stołeczny, stolica. — Miasta ludźmi stoją, nie murami, lub domami. Ca. Ad. 487. (cf. wielka stodoła, a zboża pusto; wielka klatka a ptaków mało). Beka rękę myje, miasto miastem żyje. Modrz.

Baz. 58. (cf. noga wspiera nogę). — Książętom Mazowieckim dwie 'mieście {dual. * dwa miasta) wydarli. Biel.

569. — §. Miasto oppos. wieś ; n. p. Na wsi każdy wybaczy, że czasem brakuje czego, bo to nie miasto, żeby wszystkiego dostać. Teat. 24. b, 23. — §. Miasto oppos. stancya, dom, n. p. Jeżeli też pod czas mojej nieby-tności siostra moja często na miasto nie wychodziła? MIAZDBA, y, z., Boh. mazdra Teat. 15, 40. ob fte ntdjt oft (tit bte ©tabt) angegangen ift. Muszę wyjść do miasta. Teat. 28, 120. Jejmość wyjechała do miasta, ib. 14, 70. Upewnij go, że nie-jesteśmy w domu, że w mieście kolacyą jeść będziemy, i że się poźno wrócimy, ib. 12. b, 114. Pójdę na momencik do miasta i zaraz wrócę. Teat. 7, 31. NB. Na mieście i w mieście, duae locutiones, rem eandem sonant, sed priorem usurpât is, qui in domo aliqua civitatis est, ut poszedł na miasto, na mieście gdzieś pije, byłem na mieście, co tam na mieście słychać, Lat. foris est, foris bibit etc. — Posteriorem usurpât, qui extra civitatem est, ut: byłem w mieście, co w mieście słychać: fui in ci-vitate. At vero po mieście chodzić, szukać, est civitatis plateas vel domos obire quaerendo etc. Cn. Th. 1216. —

Miasto, oppos. przedmieście n. p. Patron mój mieszka na Krzywym-kole w mieście samym. Mon. 70, 61. — § Miasto, civitas, społeczeństwo miejskie, bie ©tabtbnrger, (gilt*

100(mer ber ©tabt. Całe miasto wyszło naprzeciw niemu.

Ld. — Petrycy tłumaczy civitas miasto ; civis mieszczanin, koronny syn: »Iż co u nas Bzpltą Koronną zo-wiemy, to u starych miasta były, jak Sparta, Ateny, Kreta. Przeto gdy co o mieście powiemy, to się może rozumieć o Rzpltćj, ©taat, jak u nas Korona, wiec mieszczanin toż co koronny syn». Petr. Pol. 194. et 200.

Prawo miasta * miejskie, baé Bürgerrecht. Rzymianie dawali garnącym się do siebie prawm wolności, które zwali prawem miasta ; zaczym cudzoziemcy swobod wszelakich używali, jakoby się w samym Rzymie urodzili; u nas to się zowie indigenat. Klok. Turk. 100. ‘MIASTOWI., burzący miasta, ber ©täbtejerftörcr;

e, Tr., MIAZDZYSTY, a ,

a,

BURZYCIEL, a Eccl. rpa4opa3opnTe4t. 'MIASTORZADCA, y, m., rządzący miastem, gubernator, Ross. rpa40Hana4bHHK’B, rpa-40npaBHTe.it; gubernatorstwo, miastorządztwo rpa40Ha-»ia.ibCTBO, rpa4onpaBHTe,ibCTBO.

Pochodź, pod słowem miejsce.

MIASZSZY, ob. Miąższy.

MIAU MIAU! krzyk koci, fOîtau, ber ©djrep ber Slawen. Stach na dworze, udając kota wrzeszczy: miau miau miau! Teat. 14. d, 12. — Ztąd alluzya do słowa miara: n. p.

Przypowieścią starą Kot malowań w kominie miarą woła, miarą. Pot. Pocz. 524. Opal. Sat. 31. Lek. C. Jabł. Ez. 19. Min. Byt. 3, 360. Źegl. Ad. 139. Niema kota w domu, cobv nań wołał: w miarę! Bys. Ad. 46. ob. Miara. MIAUCZEĆ, MIAŁCZEĆ, ał, y, ad. niedok., MIAUKNĄĆ, ął, ie, jednotl., krzyk koci miau wydawać, nttau* CU ; {Garn. mavkati, mavkam ; Vind. mav’kam; Croat. maukali, muczam, mlemlyam; Hung. miogok; Bag. mi-skati, maukati ; Boss. MaynaTb, MayicaTb; Lat. maumare; liai, miagolare). Miauczących kotów przeraźliwa wrzawa, Szczurów odważnych pisk słychać ochoczy. Kras. Mysz. 26. Kotka tam miauczała głosem cienkim. Jak. Baj. 74. Niemasz tam kota wcale, bo to ja miauczałem. Teat. 14. d, 13. Jak kot zamiauknie swym głosikiem drogim, To myszy jak piorunem postrzelone srogim Lecą w gruzy. Zab. 9, 279. Miauknęła tylko żałościwie pstrusia : Ah najmilszego straciłam filusia. Kniaź. Poez. 2, 123.

mâzdricka; Croat. mćzdra* błonka, baś £>antd)Cn. Dzieci aby w nosie palcami nie dłubały, rozjątrzywszy bowiem miazdre, wdać się ogień może. Mon. 70, 69. Ross. Me34pa, MH34pa zewnętrzna strona skóry u garbarzów, ob. Miezdrzyć. — MIAZGA, i Pod korą roślinną jest miazga, składająca się z wielu warstew siatek, pełnych pęcherzyczków. Bot. 14. bet* ©pitni tit etncut Sattnte, {BoL miza succus arboris, mizka

dem.; Slov. mjza; Carn. męsga ; Vind. mesdrou, snoterna mehka skorja teil drevefs {ob. Miazdra), musga argilla; (muszg, muesik ; Croat. mozg, mozag v drevu medulla, cf. mózg); Croat. mćzga ; Bosn. mozak; Sorab. 2. rne-fga; Sorab. 1. maszola succus, cf. mięso; Boss. MH3ra, M3ra, cep4ueBHHa ; (Eccl. mcto , BiamiocTb , pa3TBopeme wilgoć); cf. Ilebr. naft mazah expressil; Sorab. 1. meczu, mecżim ; Graec. [ivÇco). Miazga jest między skórą i między drzewem. Sienn. 163. Druga skóra na drzcwiech spodnia, bywa zielona, czasem też biała ; a tę zowią miazgą. Cresc. 54. — Medic. Miazga , chylus , jest płyn biały, bez zapachu, bez smaku, mający stężałość mleka. Dykc. Med. 4, 282. ®i)t)ln$, 9Jłt!d)faft — §. Miazga, gąszcz lepisty, eut btcfer fiebriger Sm). Wnet jego sadło, ciało , jego* miazga cała, Od gnuśności z pijaństwem złączonej zropiała. Zab. 8, 93. Treb.— Cicho obwiesiu, bo cię na miazgę stłukę. Teat. 8, 85. Zbił mię na miazgę Kozak. Zimor. 240. Kartacze ich w miazgę zsiekły. Przestr. 40. Jeżeli się ważą zbliżyć do nas, maczuga ich nasza na miazgę zdruzgoce. Sias. Num. 1, lii. Rag. razkostiti. MIAZGOWA-NIE, chylificatio, naturalne owo działanie w człowieku, za pośrzednietwem którego pokarmy odmieniają sie w miazgę. Dykc. Med. 4, ,286. ob. Trawienie. MIÂZG0WATY,

e, na kształt miazgi, gęstolepisty, tute ein btcfer fiebriger Srep. {Sorab. 1. ma-szotné ; Slov. mjzawÿ soczysty). Szczepienie nie ma być jedno w pniak miąższy, a który ma skórę miąższą a miażdżystą, jako jest figa, gruszka , jabłoń. Cresc. 124. w MIAZ, w MIASZ, ob. Miesz. MIĄŻSZEĆ, MIĘŻSZEĆ, MIA-SZEĆ, MIĘSZEĆ, ał, eje neutr. niedok., miąźszym się stawać, grubieć, btef werben, btcfer werben, an Stefę ju* neunten. {Croat. odebelyńjem). Crassesco, na szerzą rostę.

M I Ą Ż S Z O - MICHAŁ.

MICHEASZ - MIEĆ.

83

miąższeję. Mącz. Zgrubiało a zmięszszało serce ludu tego. Dla boga Mości Panie będziesz Waszmość chorzał.... Pot. i Leop. Math. 13, 15.    Drzewo z    wilgotności    i obfitości    Jow. 228. Na chudej szyi jego wszystkie kawałki    I wszys-

soków mięższeje. Cresc.    50. Vox    roboratur,    głos mię-    tkie przez krtań możesz policzyć michałki.    Pot.    Jow. 200.

szeję, mężnieje. Mącz. Spissesco, geścieję, mięszeję. ib. MICHEASZ, a, m., prorok starego zakonu, prorokował za MlAZSZO, M1ĄSZSZ0 adverb., *rubo, grubo. Cn. Th. btcf, króla Joatana. Zat. Test. 320. ber ^ro^et üDîicfw. gtol. MIĄŻSZOŚĆ, MIĄSZSZOŚĆ, ści, i., *rubość, gru- MICHNIK, a, m., demin. nom. Mikołaj, Mikołajek, Miś, bóść, Mięż, mięsz, qu.    f. ; Cn. Th. bte 2)tcfe.    Miąższość,    Heiner 9îtfoIau§; n. p. Mój drogi Michniku.    Opal.    Sat. 158.

gęstość, bte 2)tcfe einer    ^Infjtgfeit.    Różność wina z wo-    Mały Michniku. J. Kchan. Fr. 75.

dności albo miąższości, bowiem wino albo będzie subtelne ‘MIDERA, n. p. Jego sukcessor, jego pokolenie, W mide-a wodne, albo gęste i miąższe. Cresc. 569. — Summa rę pójdzie. Kchow. 253. może mizerya, mizeractwo. części materyalnych, z których składa się ciało, nazywa MIĘ, ob. Ja.

częstl., Boh. met, mjt, mjti, ‘gmjti, mel, meg, mam; Slov. mat ; Sorab. 2. mesch, mel, mam , F. frneju ; Sorab. 1. miecz, miel, mam; Vind. met, imeti, imam, (cf. imać); Carn. jmęti, imęl, imam, jimeiti ; Bosn. et C)oat. imali; Rag. imatti; Slav. imati, imao, imała, imało, imà, imash, imam; (cf. kada ia uzimam « jak będę miał, cf. wezmę, wziąć, cf. jąć); Ross. hmLtb, hmL.ie, hmLk); Eccl. iim^th imixE, iimumî. — §. 1 a) Posiadać, w majątku dzierżeć, fabelt, befreit. Pieniądze miał, ale zdrowia nie miał. Sk. Dz. 874. Kto chce co mieć, musi cierpieć. Zegl, Ad. 45. (cf. bez prace, nie będą kołacze; leżąc wilk nie tyje; kto chce ryby jeść, musi się zmoczyć; Boga wzywaj, a ręki przykładaj; łów sobie kotku; leniwemu pieczone gołębie do ust nie wlecą). Łakomy mówi: lepiej co mieć, niż wiele umieć. Cn. Ad. 437. (cf. lepszy funt szczęścia, niż cętnar rozumu). Ma-li co? wszyscy pytamy; a jak dobry? mało dbamy. Cn. Ad. 472. Mam swego do nowego: Mam z gębę chleLa. Cn. Ad. 479. Masz doina, a u sąsiad prosisz; ma, a u drugich prosi. Cn. Ad. 480. Ma, a nie zażyje; mając nie zażyć, głupstwo. Cn. Ad. 459. — lnlrans. absolute: Ma w kalecie, w rzemieniu« ma kota, (ob. Kot). Kto nie ma, nie straci. Fredr. Ad. 24. Z niemianej rzeczy nie ucierpię straty. Zab. 11, 7. Koss. Lżej nie mieć, nie miawszy, niż postradawszy. Cn. Ad. 457. (cf. ciężej postradać, niż nie dostać). Mia-wszy nie mieć, ciężko. «6.487. Najgorsze słowo: miałem, teraz nie mam. Pot. Jow. 23. Miał, a teraz nie ma nic. Teat. 29. c, 69. Ma zkąd, więc może czynić bogaty ofiary. Hul. Ow. 71. Ociec jego, iż ma na co inszego, a to na piwo, abo ubiory, przeczby też nie miał mieć nauczycielowi? Glicz. Wych. M 6 6. (cf. stać go). Rozdał między nich pieniądze, ażeby się mieli >za co ochłodzić. Gaz. Nar. 1, 264. — Mieć na sobie, na głowie, i t. d., ubranym być w co, baben, nuftabm, attfyabeit, Vind. gorimeti, na febi imeti. — §. ogólniej. Mam co « nie jestem bez tego, należy to do mnie jakokolwiek, {d) fyabe etroaś, mir fommt e§ ju, eś beftnbet ftd) beip mir. Mógłbym go zgubić, ale mam sumnienie. Mon. 66, 191. My miejmy w uściech to, co w sercu mamy. Teat. 54. c, D. Nadzieję swoje w bogu będę miał, niechaj nadzieję swoje w tobie pokładają. Gil. Kat. 53. Wielką z niego dogo-dę ‘bedziew'a miała. P. Kchan. Orl. 25. (dual. » my dwa będziemy mieli). Tu leży Archedice, co chluby nie znała, Choć ojca, syna, męża, brata królów miała. Zab. 15, 173. t. j. króla miała za ojca, króla syna, króla męża etc. fte (lattf

się miąższością, masse, ber Hirperlidje Situait, bie förperlidje MIEĆ, miał, mieli, miej, ma, mam, med. niedoli., miewać üDîaffe, bie ©idjtigfeit, 2)iife; ale my używając tego słowa, oznaczać będziemy przez nie liczbę wyrażającą, z wielu części materyalnych jest złożone ciało jakowe. Jak. Mat.

3, 233. Ponieważ ciężary ciał jakichkolwiek zawsze są w stosunku miąższości, idzie ztąd, że z dwóch ciał jednakową objętość mających, jedno cięższe od drugiego, to też większą ma miąższość. Hub. Mech. 72. Bryła i miąższość ciał nie z miejsca się poznaje, które zastępują, ale raczej z wagi i ciężaru. Rog. Dos. 1,194. MIĄZSZY, M1ĄSZ-SZY, a, e, 'ruby, gruby. Cn. Th. Mci. (Zaginął Positivus, który musiał być miąski ; Etym. mięso). Około zamku były cztery mury, każdy mur na trzy sążnie miąższy. Gwagn.

122. Przywiązali go do miąższćj i zwiercianćj tarcicy. liaz. Hst. 10. Gwoźdź miąższy na palec. W. Post. W.

299. — Mięższy, miężczejszy comparât, « grubszy, n. p.

Najmniejszy palec mój mięższy jest, niźli grzbiet ojca mego. VV. 3 Reg. 12, 10. (mięższy niż biodra ojca mego.

Bibl. Gd. ib.). Arcydziegiel jest korzenia wietszego mięż-czejszego nad inne dzięgle. Syr. 98. Co z miąższego tylko kamień obcinać. P. Kchan. Orl. 1, 56. — §. Powietrze wilgotne i miąższe. Doter. 246. gęste, btćfe Suft.

— §. Transi. Był król Jagiełło głosu miąższego, mowy prędkiej.... Biel. 305. Rozkosze pól niebieskich zmyślił Mahomet, na przychęcenie ludzi prostych i miąższego dowcipu. Kłok. Turk. 167. — §. Stopa miąższa, pes cu-bicus. Rog. Doś. 1, 45. ein ©ttMcflijJ; cf. bryła. — *§. Insi opiwszy się, wczas sobie 'miąsszym końcem czynią: on zaś pijąc, nic po sobie nie zostawił, ani sobie wracaniem, ani ‘miąsszym końcem [t. j. zadem. 7] pomógł. Kosz. Lor. 118.?

Pochodź, miej, miejz, iv miej, w zmiesz, miesić; cf. mięso.

na szyi

MICHAŁ, a, m., MICHAŁEK, łka, m., demin., MICHAŚ, ia,

m., demin., Slav. Mihoilo; Ross. Moafiio; Eccl. MiixaMt; üDîtcfyael. Michał archanioł, jeden z pierwszych duchów niebieskich. Kras. Zb. 2, 160. (cf. Croat. miholschack * wrzesień ; cf. sz. Mihala kony ; Hung. szent Mihâly lova « mary). Do ś. Bartłomieja masz wszystko z pola sprzątnąć, i począć siać, i masz zasiać do ś. Michała. Maur. Ek.

44. Święty Michał, kopy spychał. Wol., (źniwro skończone). — 2. burl. Michałek * łyk jakiego trunku, cf. glu glu, bul, bul; fin ©d)Iucf ctncê èctrcinfé, cttt (Oe« fi e r r.). Inepte aliqui dicunt, małe michałki czynić, pro łykuty, nie bardzo łykać pijąc, po kąsku, wolno pić bez łykania. Cn. Th. 768. Nie pił od urodzenia Włoch jeden gorzałki, Widząc, kiedy jej zażył dwa spore michałki,

roz-

Nie ma nic prawda do krwi, cnota do

się rzeknąc, zkądże on to ma? Sekl. Marc. 6. Mieli to kapłani żydowscy z pisma, iż Messsyasz przyjść miał. Sk. Kaz. 16. (wiedzieli). Mamy to za rzecz pewną, iż cała armia Moskiewska przeszła za Dunaj. Gaz. Nar. 1, 240. (t. j. odebraliśmy pewną wiadomość). Błogosławieni będą to mieć, iż żadnej boleści, ani przykrości ucierpieć nie będą mogli. Karnk. Kat. 91. *Mawa. Groch. W. 353. (dua-lis • marny, my dwa). Papr. Kol D 3 b. W targu : Ośm złotych weźmiecie. Ff. Nie dam od dziesięciu. A. Macie pół dziewięta. If. Przyłóżcie spół dziesięta. Alb. na Woj. 12. (daję wam).— Transi. Masz tu (w tym piśmie), przez jakie i krwawe trudności Umnożyły się drogie twe wolności. Groch. W. 582. t. j. masz tu naukę o tym, znajdziesz tu, osiężesz wiadomości o tym, ht btefer ©djrift paft bu, ober ftitbeft bu, lernft bu, mte.... Masz czego się chronić, a czego życzyć sobie potrzeba. Bardz. Trag, praef. — Ale to niechaj już ma swą drogę ; jest jeszcze coś innego, co człowiekowi wiele ująć może wziętości. Gorn. Dw. 117. (t. j. niech

nas ma

co mu szkody

nie-

einen ßimtg juin Skier, einen fiimig jum ©oÿne, einen Słimtg junt ©entaÿl 1C. Radaby druga co dzień dziesięć mężów miała. Paszk. Dz. 127. Tak u siebie płonnie rozumiałam, Ze ten dzień najpiękniejszy w życiu moim miałam. Teat. 45, 34. (liczyłam). Juliusz Cezar, Katulla, jednego z pomiędzy najwierniejszych miał przyjaciela. Mon. 68, 213. — Ma, nie ma : piórko, kołpak, szablę etc., a droga ma-gierka ? a przedajna ? etc. puerorum petulanłiurn voces, quibus insectari soient eos, qui ultra suam conditionna ve-stiti sunt. Cn. Ad. 479. Ostrożnie, krzyczy woźny, bo z sobą mam autentyk. Teat. 43. c, 42. Godnie takowy urząd na sobie mieć mogą. Budn. Apopht. 133. (piastować go, być nim przyodzianemi). Jeden z tych urzędników, miał moc nad piwnicznemi. 3 Leop. Gen. 40, 3. (władnął nad szynkarzami. 1 Leop.). Rzecz ta nic w sobie rozumu nie miała. Sk. Dz. 187. Wojenne zabawy więcej mają lania krwi, niżeli sławy. Min. Byt. 2, 12. Chrześciański żywot w wielkich Pańskich stanach, osobliwe ma podzi-wienie, i większe ludu zbudowanie. Sk. Żyw. 1, 29. Błąd, który się na wojnie dzieje, nie ma poprawy. Warg. Wal. 232. (nie jest do poprawienia). Oczy odwraca, i co wprzód kochała , W oczach i myśli radaby nie miała. Past. Fid. 22. Zaczekaj, mamy z sobą do mówienia. Teat. 29, 28, mtr Indien mit einanber etmaê ju fpredjen.... Mam z Wac Panem co mówić, proszę nie odchodzić. Teat. 17, 23. el 17. c, 57. Nic ty nie miej z tym człowiekiem. 1 Leop. Math. 27, 19. (t. j. do czynienia, nie wdawaj się). — — b) Mieć co do kogo : a) W stosunku z nim być, im Skrljältniffe fiepen. Co te przykłady mają do nas ? co za stosowność miedzy tamtemi krajami a naszym? Gaz. Nar. 2, 211.

musu. Pot. Zac. 59. (w żadnym nie są stosunku). Bądźby był żonaty, bądź stanu duchownego, Byle z dowcipem pięknym , nie ma nic do tego. Star. Vot. C 3. mniejsza o to ; to nic nie znaczy, ß) W pretensyach być do kogo,

n. p. Muszę się z nim sam na sam rozmówić, co on ma do mnie. Boh. Kom. 1, 32. Chciałbym wiedzieć, co Wc Pan masz do mnie, że wszędzie honor mój szarpiesz. ib. 1, 47. — Mieć co do siebie: wyknąć, nałóg mieć, an fiep Italien, ht ber ©emopnpeti patten. Maniacy mają to do siebie, że żadną miarą niechcą zażyć lekarstwa. Comp.

> Med. 90. Dyar. Gr. 548. — similiter Ma chleb rogi ; ma nędza nogi, (ob. Róg, noga). — Mieć co czynić, mieć o czym myśleć, ob. Co. Mieć co nad kogo, ob. Nad. Mieć naprzód, ob. Naprzód. — Mieć co po sobie, ob. Po. Mam z cię siły, mam go z kaszel, ob. Kaszel. Mam zeń rozumu, ob. Z.— Mieć, dostawszy sobie, uchwyciwszy, n. p. Miawszy w ręku opuścił. Cn. Ad. 488. Mam cię”, juźeś w saku. Już ci go mam, wilk w sieci. Cn. Ad 477.— c) Mieć dostawszy od kogo, osiągnąwszy od kogo * dostać, osiągnąć, befommett, pabett, frtegen. Bądź zdrów Hołotkiewiczu, masz na garniec miodu. Treb. S. M. 80. (cf. nać). Będziesz miał tedy ten worek, tylko uczyń mi to, co wiesz. Teat. 55. b, 9. To masz! ob. alluzyą pod imieniem Tomasz et Jadam. Czego mi Jowisz nie dał, od Alcydam miała. Bardz. Trag. 525. Gdy Jezus począł uczyć w bożnicy, wiele ich słuchając zdumiewali

ma swą odprawę, niech już pójdzie na stronę, niech pójdzie swoją drogą). — d) Passiv. Mieć co * cierpieć co, n. p. krzywdę, szkodę, stratę, etc. SBibermärtigfetten pabeu, b. t. letbcit. Mówimy” o febrze, że my one mamy, a ona nas ma. Pilch. Sen. list. 48. Skępcy tak mają bogactwa, jak my mamy febrę, 'która raczej. Przeto należałoby wspak mówić: febra go trzyma; i podobnymże sposobem, trzymają lub w szpony wzięły skępca bogactwa, ib. 4, 147. Z pospolitej powieści, ten co ma szkodę, ma i grzech, mer beit ©d)abeit bat 2C. Na tych tow-arach wielką stratę miał. Ld., (doznał). Postylion jadący do Paryża, odebraną miał sobie gwałtem torbę z listami. Gaz. Nar. 1, 248. ed mar tptit ba3 gclleifeu mit ©e« malt abgenontilteit morbett. Krzywdę mieć « cierpieć, doświadczać, ttnredjt bulbett, letbeit. ” Nawet przeciwko tym, od których krzywdę masz, przystojnie postępować powinieneś. Kosz. Cyc. 19. Pewmie nieprzyjaciela tu wkrótce będziem mieli, bo się o jassyr wzięty pomścić zechce. Jabl Buk. Q7> b. mir merbeu beu $etub hu Sburjeu I)ier l)a« ben. Phrastice: Masz czegoś chciał. Cn. Ad. 480. otoż tobie! dobrze ci tak! ba paft bu’3 uuu! e3 tft bir ffyoit redjt! btr gefcptept fcpott redit! Ma! dostał, uchwycił, uderzono go. Cn. Th. oberwał. Masz za swe, kara za występkiem chodzi. Zab. 13, 234. Nar. Bolesław na tym był, jakoby to oddał Prussom, acz mieli już za swe, poczynili. Biel. 78. Dobrze ci tak, masz za swe, baczny Korylu, I cóż ci po twym niebie, po Dyanach tylu! Zab. 9, 367. Ejsym. Masz tobie! Teat. 56. c, 19.— aliter: Otóż masz vel macie! indignationix, irrisionis, ba Iiabt iprö nun! beu Itumillen unb (Spott airôjubrütfeu. Otoż go macie-! teraz ja wszystkiemu winien. Teat. 8, 107. Otóż go macie, gadułę! ib. 24. c, 22. Otoż go macie, to drugi Kato, samemi senteneyami sadzi. ib. 6. d, 43. — $. Activ. varie : Prowizya od summy, którą miał u jednego z sąsiadów. Kras. Pod. 2, 234. t. j.” ulokował był, er patte ba$ ©apttal bet) tptit. Bodaj dyabeł Wc Panią miał z takim uporem. Teat. 33. c, 33. t. j. bodajby ją wziął, baß [te ber £. popie. Miał wzgląd na to, żeby dom jego nie zginął, i tak siła inszych rzeczy miał przed sobą, a. nie

. Na tym zależy, coś jest, nie za co cię 0. Abyś takim był, za jakiego chcesz, -

mu.

to, zęby synowi dal wychowanie. Gorn. Sen. 213. miał w myśli, w oku, er hatte tńele anbre ©adien nor. Mieć kogo na oku, mieć oko na kogo, ob. Oko. Mieć na pieczy, ob. Piecza. Miej język za zęby. Cn. Ad. 489. (mało i ostrożnie mów; gdy co masz powiedzieć, ukąś się w język; nie wszystko powiadaj, co wiesz: wiedz nie wiedząc; milczeć lepiej). Miej to przy sobie * tajemnicę chowaj. Cn. Th. Powiem ci, ale proszę, miej to przy sobie. Biel. Hst. 62. bemalte eê heç btr. Miejźe w sekrecie, co mówił. Teat. 35. c, 48. bewahre eô al3 ein ©ę* hetmntß. Mieć mowę do ludu, eine fJîebe galten; (ob. Prawić). Mieć kazanie, eilte frebigt galten. — Senatorowie, pamiętając, kogo im w opiekę poruczono, mieli do tego królewica, żeby o wszystkim w ciągnieniu wiedział. Gorn. Dz. 4. pilnowali go w tém, fie gelten tint baju an. Nie tylko sam się w dobrych naukach ćwiczył, ale i syna k temu miał. Kosz. Lor. pr. (ob. Mieć się do czego recipr.). — Mieć na kogo co, ob. Chrapkę, gas, wark. — Mieć kogo w uszanowaniu, we czci, eilten in ©l)ren galten. Mieć kogo w nienawiści, gegen einen $aß hegen.— ‘Mieć za co, poczytywać za co, für etwaê galten ; Slov. za to mâm ; Sorab. 4. za to ye mam arbitror. — Próżną chlubę, marny zysk, znikomą rozkosz, za boga miałem. Psalmod. 35. Tego sobie nie miała za okrucieństwo, że ludzie żywe na poły przecinać kazała. Warg. Wal. 349. Tak obietnice, jako i pogróżki jego za nic sobie miała. Sk. Zuw. 47. Głupi za nic ma wszystko, chyba co sam zrobi. Min. Ryt. 4, mają. ib. 4,

aby cię miano. Budn. Apopht. 4. Wszyscy Jana ‘jako proroka mają. Sekl. Math. 21. (za proroka mają, jako proroka czczą). Jam jest dotąd miany Ojcem Mirtylla, i tak rozumiany. Past. Fid. 305. Król powinien poddane swoje za bracią swą własną, a nie za niewolniki u siebie mieć. Orzech. Qu. 454. Mamy sobie za powinność, dać powszechności sprawę z naszych czynności. Zab. 44, 4 90. Głupiego człowieka, mieć się już za wiecznie nieszczęśliwego. Warg. Wal. 246. Za rozbojniki, nie za rycerze słusznie się mieć mają. Star. Hyc. 22. Biorąc Dąbrówkę za żonę Mieczysław, Chrystusa za boga mieć obiecał. Sk. Dz. 878. Złoto miał za miedź. Sk. bz. 571. Proszę cię, miej mię za? wymówionego. 4 Leop. Luc. 44, 48. Nie rozumiejcie, Ze to czyni z bojaźni, tchórzem go nie miejcie. Jabl. Tel. 452. Pojedynku nie przyjmiesz, nikczemnikiem i bezecnym będziesz miany. Birk. Gl. K. 48. Kto gospodarzem , ja cię mam partaczem, bo nie dbasz o to, na czem należy wszystko. Pot. Jow. 485. Chłop durny dużo o sobie mający. Jabł. Ez. 83. t. j. trzymający, ber große ©tfitfe OOtt ftdj \)<x\C Mam ja za to, że mi teraz już milczeć dopuścicie. Gorn. Dw. 157. t. j. tak sądzę , id) halte bafttr. Mam za to, często używane od Litwinów, niesłychane u Polaków, za mniemam. Wlod. Mam za to, mam to za pewne, compertum habeo. X. Biel. — Mieć za złe, übel beutelt, übel nehmen. Nie miej mi za złe, że przed tobą wynurzam zdanie moje. Teat. 25. b,

38. Prosiłem go, iżby troszkę poczekać, za przykre nie miał. Wys. Źyw. 597. Mieć za niedobre, nie pochwalać, nie approbować, Vind. krivudati, dolpoviedati, nepoterditi, mißbilligen. — §. Mało na czym mieć * nie przestawać na tym, ait etwaê nicht genug haben, nicht bamit jufrieben fep, oppos. dość mieć na czym, n. p. Oni wielcy hetmani starzy mało na tym mieli, iż umieli rycerskie rzemiesło, ale chcieli być k temu i uczonemi. Gorn. Dw. 57. — £. 2. Mieć, adjectum infinitivo alterius verbi, signißcat de-stinationem, obligationem, et historicam incertiludinem., foUett. — a) Destinationis: Jam mu jeszcze w dzieciństwie była przeznaczoną, On mnie miał być małżonkiem, a ja jemu żoną. Teat. 44. d, 43. Co ma wisieć, nie utonie. Dwór.

K., waê hangen foli, erfäuft nicht; (cf. co komu przeznaczono , to go nie minie). Miał jaki pasorzyt zjeść i wypić, wolałem ja. Teat. 55. d, 40. Ma-li co być złego, na Tatary. Cn. Ad. 472. (cf. kiedy mam wisieć, wolę za obie nogi; kiedy ma być kwaśno, niech będzie jak ocet). Masz-li co dać, daj szczodrze. Cn. Ad. 444. Gadajże, kiedy masz gadać. Teat. 40,26. — b) Obligations : (Vind. imeti, imam; Sorab. i. derbesch, derbu). Nawet przeciwko nieprzyjacielem mają być niejakie powinności przystojnych postępków zachowane. Kosz. Cyc. 19. W pierwszych czworych księgach powiedziało się to, co się powiedzieć miało. Gorn. Sen. 327. Jeśliby król po tym upomnieniu Papieskim trwał w uporze, tedy go arcybiskup miał wykląć. Nar. Hst. 4, 544. Co na Alonza, niemasz co narzekać, fy. Nie mam go też za co i chwalić. Teat. 24, 85. (nie mieć przyczyny). Iron. Miałeś czego czekać, było czego żałować. Cn. Th. 505. — c) Inccrtiludinis historicae a) Niby to gatunek fuluri conjunctm n. p. To jest rzecz jawna, że to co ma być, jeszcze nie przyszło. Kucz. Kat. 2, 645. Dojutrkowie nigdy nie żyją, ale zawsze żyć mają. Pilch. Sen. list. 342. Stanie Ceres zdumiała, i co się już stało Trwoży ją, jakoby się stać dopiero miało. Ustr. Trój. 38. Tego co ma być, nikt nie może wiedzieć. P. Kchan. Jer. 263, guod futurum, sit, wa$ geft^e^en foli, IMS gefaben fonntc. Niechaj mu do tego nie przychodzi, żeby miał kogo miękczyć; a sam żeby miał być twardy ko-Gom. Sen. 460. baß er jentanb erroetdjeit unb felbft ge* gen jemanben fühlloö bletben foUte. ß) Cum praesenti et praeterito: Zdaje mi się, że mam znać Wc Pana. Być może, bo i mnie się Wc Pan coś ochapiasz. Teat. 30» b, 88. mich bünft, id) foli fie feittien. 0 Zbigniewie powiadano Bolesławowi, jakoby Czechy poruszyć miał. Krom. 426. — Cum participio : Część dzieła twego już wyszłe-go, a naszego wyjść ‘miałego (mianego). Smotr. El. 37. opus edendum. — NB. Na wyrażenie tego imiesłowu participa fuluri passivi, w Słowackim i w Cerkiewnym dya-lekcie odkryłem osobne zakończenie, n. p. Slov. meno-womllwi mianowanym być mający, nominandus; Eccl.no-nyCTHTeJbHUH dopuszczonym być mający, concedendus; aŁh-Haa dziać się mające, agenda. Podobnież i na gerundium Eccl. nonycTHTe.ibHO mające być dopuszczonym, conce-dendum est. — §. Absolute, n. p. Ludzie wymarli, i nie miał kto z pola zbierać, za czym na polach wszystkie zboża niepoźęte zostały. Gwagn. 379. nie było komu, oè. Niemasz; (Ross. HMieTCH, hm-Lica, Gall. il - y—a ; oppos» HtcTi niemasz). Jedno ‘wżdam nie za równo, według

tego jako komu, masz, albo niemasz, tak to się przyda-Glicz. Wych. F. 2 b. (jak kogo staje). MIEĆ się re-cipr.; (Boh. etc. mit se); — §. 1. neutr., Mieć się dobrze, źle, śrzednie » znajdować się w dobrjm, złym, śrzednim stanie zdrowia, majątku etc., ftd? m\)l kftnben, Übel beftn« beu, tu 3lnfe$ung ber ©efunbtyett; ftd? gut [teilen, tu guten    (t. j. było na co patrzeć, ale nie było co jeść; oczy tyl-

dzień, niech sobie gęś zarznie; kto na tydzień, niech wieprza zakole; kto na miesiąc, niech wołu zabije; kto na cały rok, niech zone pojmie; a kto do śmierci, niech księdzem zostanie. Rys. Ad. 31, (prov. liai). Oczy się wżdy dobrze miały, zęby od głodu szczekały. Cn. Ad. 5Ć.

wa.

Itmftänbeu, ober tu fd?Ied?tett Ümftäubeu fei?tt, tu 5Rücfftd?t beâ    ko paść było; głodny dostatek; cf. wonno, a głodno). Jak

Vermögens. Nie potrzebują zdrowi lekarza, ale źle się    się mam w łasce Wc    Pana    Dobrodzieja? Mon. 67, 458.

mający. Budn. Matth. 9, 12. Ci którzy się niedobrze mają,    (czy sprzyjasz?) — §.    Mieć    się, w jakim stosunku być,

potrzebują lekarza. Leop. Marc. 2, 17. Przynosili do Je- ftd? »crfyaltctt, f>efd?affett fci?tt. Wiersze ich tak się mają, zusa wszystkich, którzy się nie dobrze mieli; i uzdrowił źe każdy jedenaście sylląb zamyka. Paszk. Di. 101. Rzecz ich. Leop. Marc. 1, 32. Jako szalony, lub co się ma    ta tak się ma.... Sk.    Zyw.    1, 172. bte ©ad?c »erhält ftd?

choro, Kiedy sny straszne, nocy niedospałe.... P. Kchan.    fo. Wzięli przedsię artykuły    listu Aleksandrowego, który

Jer. 556. Pytał się godziny, której się lepiej miał ? A    list tak się ma sam w sobie Łacińskim językiem.... Herb.

oni mu powiedzieli: że go wczoraj siódmej godziny fe-    Stał. 674. Sentencya ta Kwintyliana tak się ma językiem

bra opuściła. Sekl. Joan. 4. ; (kiedy mu się poprawiło ?)    Polskim. Glicz. Wych. K 3. Polskim językiem tak się w

Jestem dosyć krzepki, i na zdrowiu mam się dobrze.    sobie ma. Weryf. pr. 16. t. j. tak brzmi, ber Srtef lautet

Pilch. Sen. list. 2, 357., Ross. 34pa0.uo, 34paBHTL, 34pa-    fo ... . Takci się też równie dobrodziejstwa, jako i role

BecTBOBaTfc. Mam się dobrze, nie schudłem. Cn. 77i. 385.    mają- Gorn. Sen. 71. — Mathem. Kropka, oddzielająca

Wiele ludzi, którzy się na rozmaite niemocy źle mieli,    dwa wyrazy każdego stosunku, znaczy ma się do, a dwie

Jezus uzdrowił. Sekl. Marc. 1. Pokojowy, jeśli się źle    kropki oddzielające dwa stosunki, znaczą jak, n. p. 7.

ma bardzo, zaraz mu stancyą dadzą w pokojach Sułtań-    9: 12. 14, siedm ma się do dziewięciu, jak dwanaście

skich. Star. Dw. 51. Jakby się miał? pyta się chorego    ma się do czternastu, iub 7 jest do 9, jak 12 do 14.r Jak.

Stefana lekarz. Zab. 16,361. (cf. Eccl. hmctbo, hm^hctbo ;    Mat. 1, 138. — §. Mieć się ku » nachylać się, zanosić

Grace. t'Çiç, komplexya , konstytucya ciała). — Ogólniej:    się ku, w kierunku być ku, ftd? ju ettuaS f>tlt ltdgeit. Wszel-

n. p. Quomodo tibi res se habet? jak się masz, jak się    ka rzecz ku swemu końcowi pewnemu ciągnie i ma sie.

*wodzi? Mącz., Slav. kakose nahodite? kakoste? Rag. kak-    Glicz.    Wych. O 1 b. Widząc, iż się Rzplta ku upadku

kosi? kakko stoijsc ? kakkose chinutisc? une ge&lé? tt)a$    miała,    nie czekali aby.... Stryjk. 295. Powiadano, ja-

Utacfyft bu? Jt'tf Befinbejł bu bid)? Jakże mi się masz? TeaP    koby Zbigniew Czechy poruszał, jakoż powieść miała się

15. c, 25. Jak się masz? Ijr Jak o mnie dbasz! ib. 33,    ku prawdzie; gdyż on na wojnę Czeską nie chciał być

20. Zab.    13, 198.    Mam się jak groch    przy drodze. Cn.    bratu pomocen.    Krom. 126. Zostań z nami, boć    się    już

Ad. 478.    t. j. każdy    mię szarpnie,    trąci. (cf. Slov. Tak    ma ku wieczorowi. Sekl. Luc.    24. — Impers. Ma    się    ku

sa mâm , gako boli w trni ; jak goły w cierniu). Mieć    wojnie »zanosi się na wojnę, eg l?at ben 21ufd?etlt junt Srte«

się, powodzić się, wieść się, Ross. riojkctłch, Morjoca,    ge, eg    läßt ftd? baju att. — §. 2. Activ. Mieć się, spra-

n. p. Einy xyjo MOweTŁca; źle się ma, źle mu się powo-    wować    się, zachowywać się, ft$ »erhalten, beueftmcit, bc«

dzi, (cf. módz). Dobrze się mieć, Ross. ó.iaroHMkTbca; Eccl.    tragen.    Zamknął się w twierdzy, gdzie mieć się odpornie

óiarouMymecTByjo, óaaroHMCTByio, Grace, ivextéco-, adj.    umyślił, dopókiby mu posiłki nie nadeszły. N. Pam. 24,

ö.iaroHMHMH, óiaroiiMCTBCHHHH, óiaroiiMymecTBeHHbiH do-    259. Nie inaczej przeciwko nim ma się mieć, jeno jako

brze się mający. Miałem się jak piszczek na stypie. Cn.    ten, który.... Glicz. Wych. N 3 b. Ma go uczyć, jakoby

Ad. 478., (ma byt dobry; opływa jak paczek w maśle).    się miał z osobna ku każdemu mieć, tak słowy, jako

Straż przy więźniach Tureckich ma się dobrze, bo tego    ukłonem, ib. L. 8. — §. Mieć się gdzie » obracać się tam,

sami więźniowie przejeść nie mogą, co im w jałmużnie    dążyć tam, nakłaniać się tam, phys. et mor., ftd? tuobtlt

Turcy dają. Star. Dw. 20. Miałbym się dobrze, gdybym    tUCUbClt, ltctgeit, tuofńlt trauten, IDOfitn log arbeiten, ftd? auf

miał pieniądze. Teat. 22, 28. Miał się kiedyś dobrze, utrą-    ettMg legen, »erlegen. Gdzie się mam? zkąd jestem tu?

cił wszystko na burku. Birk. Ecorb. 30. W przygodzie    quo feror ; (wicher go niesie). A. Kchan. 293. t»o gerade

przyjaciela najrychlej    poznamy, Nie    tak    nam więc trudno    td? fuit? Idźcie    póki możecie,    a do głównego wojska    się

oń, gdy    się dobrze    mamy. Biel. S.    M.    Dób. Mam się    miejcie. Warg.    Cez. 183. Z    ściągnionemi miał    się    na

dobrze, żyję sobie wygodnie. Wszystkobyś miała czego    koń do niego ręczynkami. Tward. Wł. 6. Do czego nas

potrzebujesz. Teat. 54. b, 80. — Miej się dobrze, bądź,    sama natura wiedzie, tam się mamy mieć zawzdy. Petr.

zdrów, getyab bid? tuoljl, (Vind. sgodi fe tebi dobru). Miej    Ek. 71. Gdy pierwszy uf począł ustępować, drudzy wnet

się dobrze, czegoć nie dostanie, kup sobie. Cn. Ad. 492.    tył podawszy, do lasów się mieli. Stryjk. 320. Rodan

Miej się dobrze, może-li być, miej się jako chcesz, ja-    tak letko płynie , że na którą stronę się ma, okiem ro-

koś godzien, ib. 491. Male ajfecti alicui vel offensi dicunt:    zeznać nie można. Warg. Cez. 9. Ma się ku Włochom»

vale, bywaj zdrów, nie chcę więcej z tobą przestawać.    zamyśla k. Wł., pergit ad Italiam. Cn. Th. — Skoro do-

Wlod. rozbrat z tobą, wypowiadam ci przyjaźń. Cn. Th.    rastasz lat, i lepszej siły, Miejże mi się do zbroi zaraz

Różnie się różni mamy, jedni więcej w potęgę, a drudzy    bracie miły. Star. Vot. C 4. Zygr.Ep. 91. Kto się z mło-

w bogactwa. Lub. Roz. 96. Kto się chce mieć dobrze na    dych lat wyćwiczy w cnocie , ustawicznie potyra się ma

M I E G Ę - MIECH.

MIECHAST Y - MIECHUNKI.

87

Bosn. mih , mjeh ; Ross. m^xï , niuiOKi, jyTapt. , nyib ; Eccl. Mtmki|i>; (cf. \Rebr. ^ vas in quo est semen; cf„. moszna, moszenka) ; cf. 5Dîufd)eI. 21 b lg.); wór, ber ©atf,. ber 23eutel. Ojca żegna, miech pieniędzy bierze, i idzie.. Falib. E 2. (cf. mieszek, trzos). Nie ostoi się woda w miechu. Cn. Ad. 629. (w rzeszocie). Za miechem wody stało. Cn. Ad. 4299. de praesentia ficta vel incredibili.— Skórzany miech, ob. Sęd, 'sumka. Miech wełniany, Vind. sura, SBrllfacf. — Miech » futerał, ber ©acf, bflś gntteral. Włożyć piszczele w miech » 'kesać się w wargi, milczeć i smutnym być, contrahere rictum. Mącz. bte pfeife ttt bfrt ©acf ftetfen. Miech, na którym grają • kozieł, dudy, Sorab. 2. mechawa; Vind. pifhou na mieh, mefhniza, ber ©ubelfflcf. Grają, szaleją ludzie, póki staje miechu. Pot. Pocz. 443. — g. Miech skórzany do poddymania, aba nadymania, ber 23Iafebalg; Sorab. 4. mech, naduhwak; Boh. nadymać; Slav. mishlna ; Rag. mjehovi; Carn. pi-havnek ; Vind. mieh, pihalu; Ross. Mhxx. Blozbaki abo miechy kowalskie. Eraz. Ob. E i i i. Miech składa się z drzewa i ze skóry, są też w nim pewne dziury, klapy czyli drzwiczki. Hub. Wst. 205. Głowa miecha kowalskiego Boh. zhlawj mechu. Miechy kowalskie bywają brzozowe, lipowe; miechy u organów, dębowe, lipowe. Kluk. Rośl. 2, 462. Podnieś jeno mieh wzgóre, tedy wnet

do poczciwości. Siar. Ref. 158. Z młodu nie sie ku dobremu nie miał, i owszem do wielu złego złą skłonność w sobie pokazał. Sk. Zyw. I, 414. Nie ma się do niczego , śmierdzi mu robota. Klon. Wor. 33. Tym, którzy sie mieli do nauk poczciwych, przystojnie do cudzej ziemi nakładał. Star. Zad. D b. Do sławy się miejmy, abyśmy znowu zawołanemi Słowianami byli. Star. Ref. 6. Widzę, iż wy sami do tego się macie, wszyscy sami dobrowolnie z chucią, jeden przed drugim uprzedzając, staracie się o to. Raz. Sk. 654. Spodziewa się, aby wzruszeni onego przykładem, i oni się tez mieli do tego. Paszk. Dz. 84. Przed śmiercią miej się do siebie, Ty światem gardź, nim on ciebie Wzgardzi. Dar. Lot. 24. t. j. wchodź w siebie samego, gelje tn bid), gtepe bid) tn bid; felbft Jttritcf. Każdy człek poczciwy ma się do boga ze czcią jak największą i nabożeństwem. Pilch. Sen. list. 2, 250. Jeśliby trwał w uporze, a w piętnastu dniach nie miał się do zgody, i pokoju, tedy go arcybiskup miał wykląć. Nar. Hst. 4, 344. trenn er ftd) nidjt junt grieben lenfte. Zuchwały umysł króla , ma się znowu do wojny. Pilch. Sali. 24 4. Manliusz z wielką zgrają ludu począł się mieć do broni. Pilch. Sali. 54. ntadjte Slnftdlt bte Stoffen JU ergreifen. Hej Panowie moi, Szyper głosem zawoła, miejmy się ku zbroi. Papr. Ryc. 26. Skoro pierwsza straż rozruch usłyszała, I do sprawy się , i do broni miała. P. Kchan. Jer. 228. Porzuć błazeństwo prostaku, A miej się wr skok do szyszaku. Jag. Wyb. C 2. Już chrześciański hetman w onćj dobie, Do szturmu się miał wszystkiemi siłami. P. Kchan. Jer. 274. (gotował się). W strojach swmich mają się nie do natury, ale do zbytku. Mon. 69, 594. (nie trzymają się natury, zakrawając zbytku). — §. Mieć się ku komu * skłaniać się ku niemu, skłonnym być ku niemu, życzliwym mu być, sprzyjać, życzyć mu, einem geneigt fetjn, getrogen, I)oIb fetjtt. Pan mój kochał Elizę i mieli się do siebie wzajemnie. Teat. 27. c, 47. Stach, jak uważam, lubi moje Basię, a widzę ma się i ona do niego. Kniaź. Poez. 3, 426. Serce moje lituje się zbyt nad nim, i ma się ku niemu. Jabł. Tel. 331. Jadwiga, gdy jej powiedziano, jako pan osobliwy Jagiełło , dopiero jęła się mieć ku niemu , i stroić. Biel. 230. Consectatio, zabieganie czego, mienie się po czym, staranie. Marz. Mieć się na ostrożności, na pieczy, czuwać o sobie, auf feiner §nt fev)n. Miej się na pieczy,.żeby czego dziecinnego po tobie znać nie było. Gorn. Dw. 53. Wychodzisz na świat Janie, miej ostrożność. Kras. Sat. 61. Polacy ostrożnie się mieli względem oświadczeń króla Pruskiego. Ust. Konü. 4, 28.

Pochodź, majątek, majętny, majętność; cf. miano, mianować , mienić, mienie, namienić, pomienić, pomieniony; cf. pomnieć, wspominać etc., mniemać;—imienie, imię; namiętność; umieć, umiejętny, umiejętność ; rozumieć, rozum; miewać; ob. imać, cf. jąć.

MIECĘ się, ob. Miotać się.

MIECH, u, m., (Boh. mech, chmerek; Slov. mech, pytel, (ob. Pytel) ; Sorab. 4 et 2. mech ; Carn. męh ; Vind. mieh, fhakel, vrezhje, vrezha; Croat. mah, meh, sa-kel, (cf. sak); Rag. mjéh, misenizze , mieścina, maxa ;

do niego Nabierzesz pełno wszędy powietrza wolnego , A gdy gwałtem przyciśniesz, ujrzysz, alić szumi.. Rej. Wiz. 449. Wiatry, próżne miechy nadymają. Zab. 7, 225. Koss. Płuca są jako miechy niejakie. Sak. Probl. 402. MIECHASTY, a, e, worowaty, buchasty, Boh. mechaty, (mechna * gruba kobieta, pękata); Carn. męhast; Ross. MtuiKOBaTtift. *M1ECH0N0SZ, a, w., noszący miechy, ber ©acftrager ; Croat. mehonoszecz; Vind. vrezhje-fez, fhaklonofazh ; Sorab. 1. mechow noscher, ob. Miecho-wnik. MIECHÓW, a, m., miasto w Krakowskim. Dykc. Geogr. 2, 455, eine ©tabt im flrûïautfôen. MIECHOWITA, y, m,, Za Bolesława Kędzierzawego osadzeni w Polszczę kanonicy grobu bożego, nazwani Miechowitami. Nar. Hst. 3, 363, ein (Sanomctrê ront ©rafte (£f>rifti. — §. Nomen. Propr. Matyasz Miechowita, z Miechowa, kanonik Krakowski , medyk Zygmunta l, kronikarz sławny. Pelr. Et. 507. Kras. Zb. 2, 163, ber berühmte Strjt mtb ©efd)td)t* fdjretber. MIECHOWNICTWO, a, n., rzemiesło robienia miechów, mieszków, worków, bttS £dfd)nerl)anbtt)erf. MIE-CHOWNICZY, a, e, od miechownika, Żćtfdjner *. MIECHO-WNIK, a, m, który miechy robi, ber ïafdjncr; Boh. kapsaf; Vind. mofhnar, arfhatar; (Ross. M'fcxomii.HK'L kuśnierz). Ów kaletnik abo miechownik rzemiesłem się żywił. Baz. Hst. 37. Szczerb. Sax. 4 82. Kotlarze, rymarze , miechownicy. Vol. Leg. 3, 592. — §. Co wory nosi z ciężarami. Wtod., ber ©aefträger, 'miechonosz; Sorab. 4. mëchownik, mechownoscher. Miechownik, tragarz. Dasyp. F f f 3. MIECHOWY, a, e, worowy, od miecha, ©ad*; Ross. MtxoBWH, MtiiiemtbiK, KyiemtUH. ('MIECHTAĆ, ob. Miotać). MIECHUNKI, ów, plur., Boh. mechuńka; Bosn. moscenski ; Sorab. 4. żidowska wischna ; Ross. MtxyHBKa; rozmaite mają nazwiska, garliczki , pęcherzyca, Żórawiny,, wiśnie psie, psinki pecherzyste, morskie. Syr. 4374. Mni-

m., dem.

Mieczysław. Jabl. Her. M1ECZNICZY, a, e, §. a) od

M1ECZNIKOWNA, y, i,

88

MIECIELICA - MIECZ.

MIECZKO - MIECZYK.

chówki. Tr., 3ubeitftrfd)ett, Soberede. Physalis alkekengi Linn.

Pochodź, macharzyna, męcherz, pęcherz-, mieszek, mie-szewnik, mieszeczek, rzezimieszek-, moszna, moszenka. Boh. mèchura gatunek ciasta miechastego.

MIECIELICA, y, i., (Etym. miotać), Tr., zamieć, zadymka, zawierucha, wijadł, zawiewka, kurzawa śnieżna, ©dpteegeftbber; Boh. metelice, praśenice, chumelice ; Ross. MGTejiHita, Meiejb, Bbwra, KyTepina. MIECISKO, a, n., miejsce miotania , gdzie się co miota, ciska , rzuca, ber SBltrfort, tl)0 ettMê ^Itngctrorfen ttttrb, (cf. śmiecisko). Myśliwy mieciska, gdzie na jelenie siatki miotać, pokazuje. Kosz. Lor. 40 b.

MIECZ, a, m., (Boh. et Slov. meć, Sorab. 1. mecz, miecz, mitż; Sorab. 2. ma’z; Vind. mezh, kordezh, fabla, (cf. kord, szabla); (Vind. mczhuvati, f rnezham vdarjati * płazować ; domezhuvati, f rnezham dobiti * doszermować się); Carn. mêzh, (mćzhe « szpada); Croat. möch, mach; Dal. macs; Hang. metzöker, (kard « kord; Dal. korda gladiator); Rag. màc, (maccia gladiatura, maccitise * szermować); Bosn. maç, (meçati percutere, ob. Miotać, mieść) ; Slav. macs ; Ross, sieub ; [Eccl. mcyl ; Goth. rnekis ; Skand, moecir 2] ; Svec. stekamets ; Angls, me-ee; cf. Germ, mcjjen, SDłef5cr ; cf. Gr. Lat. machaera; cf. Arab. 3Wß percussit gladio); bflë ©dpcrbt. Miecz, którym złoczyńcę karzą. Warg. Wal. 46, miecz katowski, brtS ^enfcrtf^toerbt. Piękny to honor, zabić człowieka ; u nas za taki honor, mieczem katowskim płacą. Boh. Kom. 4, 223. Kto kogo zabije, miecz katowski powinien go w kark pocałować. Boh. Kom. 2, 125. Pod miecz iść te wszystkie mają. Past. Fid. 153. Miecza go sądzą godnym. Bardz. Trag. 409. — Miecz, broń, cf. zelazo , ba3 ©djroetbt, ©treitldjrcerbt. Przyszli z mieczmi, z broniami. W. Post. W. 266. I on też w powszechnym zamieszaniu Rzpltćj miecza dobył. Pilch. Sen. 30. cr jog bctS ©djioerbt. Kraj uspokoił, miecza nic dobywając. Sk. Dz. 875. Przed dobytym i gołym mieczem uciekli. Warg. Cez. 176. Miecza nie daj szalonemu, a dostatku głupiemu. Cn. Ad. 488. Mieczem swoim sam się zabija. Smotr. Lam. 51. Utopię w nim miecz pomsty. Teat. 18, 428, brt3 M)efd)loerbt. Kto miecz trzyma, pokój miewa. Rys. Ad. 27. si vis pacem , para bellum. Ogień i miecz, częstokroć za lekarstwo stawa. Bardz. Trag. 217. Zwojowali kraje mocą i mieczem. Kłok. Turk. 84. Miasta i wsie mieczem i ogniem pustoszył. Warg. Wal. 243. Kto mieczem wojuje, od miecza ginie. Rys-: Ad. 22. Kto mieczem robi,    mieczem    bywa też zabity. Pot.    Zac.    44.

Pieśń. Kat. 68.    By był    nie on , buf wszystek    rozpro

szony Szedłby był na miecz nieprzyjacielowi. P. Kclian. Jer. 545. Dwaj ci Hektorowie murem mocnym i mieczem byli na Tatary. Kolak. Cat. A — § Miecz » męzka płeć; (oppos. kądzicl, podwika * żeńska), ba$ tttdmt* lid)e ©efdjledjt. Statku więcej powinien mieć miecz, niż podwika. Pot. Syl. 492.    Krewni z ojca, u    nas :    po

mieczu. Ostr. Pr. Cyw. 1,176, ©djroerbtmageit, Sernxmbte trott ber üdtcrltdjen ©eite. (cf. rzemienny brat; cf. oppos. po kądzieli, po wrzecienie). Krewny po ojcu, jako mówią po mieczu, agnatus, krewny po matce, po wrzecie-nie, cognatus.    Groi. Obr. 78. Po korzeniu    abo    po

mieczu, ib. 64. W Pawle biskupie Wileńskim skończyli się książęta Holszańskie męzkićj sukcessyi, co zo-wiemy, po mieczu. Stryjk. 306. — §. Theol. Dwa miecze = władza duchowna i świecka, n. p. Oto dwa ‘miecza (dual.), jeden ma mieć papież, a drugi cesarz. Szczerb. San. 324. 1 Leop. Luc. 22, 38. Kazał używać obojga miecza, i duchownego i żelaznego. Sk. Dz. 822.

—    *§. Mieczem, płazem, Vind. mezh * płaza ; (mezhuva-ti; f rnezham vdarjati • płazować) ; ntit bet' $ud)td. Jeśli obwiniony nie przyidzie za trzecim przywołaniem, tedy powód wstawszy ma przeciwko wiatrowi dwa razy mieczem , a trzeci raz sztychem uderzyć. Szczerb. San. 438.

—    §. Na szkutach miecze, łączą cztery słupki od zim-belka i sztymblocha, na których leży półka. Magier. Makr., ©djjroerbtJjbljer, Äreufcbalfen. MIECZKO, a nom.

miecznika, ©d)lt)erbtfeger3 * ; Boh. mëcjrskÿ. Z rąk jćj wypadła broń, mieczniczego robota kowadła. Morszt. 00. Mie-czniczy warsztat Rag. maccjarniza. MIECZNIK, a, in., §. 1 a) co robi miecze, bet ©d)tverbtfeger; Boh. mecir; Sorab. 1. metznik, metżer; Bosn. macjar; Rag. maccjâr; Vind. mezhar, mezhudelevez, mezhir, mezhiunik, oroshniar, (cf. orężny); Garn, mezhir, brytvar, (cf. brzytwa); Slav. sabljàr; Croat. szablyar, (cf. szabla); Ross. mnaacHHKt, mna>KnuH Maciepii, (cf. szpada; Ross, MemniKE« kat, mistrz).

—    b) Co nosi miecz, urzędnik Królewski, Koronny, abo powiatowy, ensifer. Cn. Th., ber ©djrocrbttrdgcr, ettt Beamter; Croat. mechonuszecz; Ross. MeyeHOceijb, Meiie-HOrna. — fig. Ir. Gdy zaś wpół nieba w złotym migając ubierze Oryon stary miecznik na północ się bierze.... Zab. 10, 31. Koss. — §. 2) Miecznik, niphias gladius, Boh. mećowa ryba; Ross. caóaa, aexoim, ber ©djwerbtftfd), ryba morska , u której z wierzchu szczeka wyrosła na kształt jakiego miecza. Kluk. Zw. 5, 93. mieczyk, ostropysk. Chmiel. 1, 623. — §. 3) Srokos wielki, ptak. Tr. MIECZNIKOWA, y, i., żona miecznika, bte ©emabltmt be3 ©djroerbttrfigerâ, bte ©d)n>erbttrdgertnn. Miecznikowa Koronna, Litewska.

córka miecznikostwa, bc8 ©d)tverbttrdger$    MIE-

CZNIKOSTWO, a, n., urząd miecznika, ba§ ©djwerbttrd* gcramt. — §. collect. Miecznik z miecznikowa, ber ©djroerbttra* ger uttb beffett $rait; n. p. Państwo miecznikostwo przyjechali. ‘MIECZOBOJ, oja, m., Ross. »ieaeóiiTCUb, Meue-óoeufB, gladiator, fektownik , szermierz. ‘MIECZOTANE-CZNIK, a, m, z dobytym mieczem tańcujący. Tr. ber ©djroerbttflnjer. MIECZOWY, a, e, od miecza, Boh. mećo-wy; Rag. macni ; Ross. MemibiH ; ©d)tt)erbt * . Kawalerowie mieczow'i w Inflanciech. Wyrw. Georg. 576, bte ©d)n>erbtrttter. Pam. 85, 1 , 465. Na placu już mieczowym żywot mu darował. Tward. WŁ 18. U nas w Polszczę nietylko rozwodu mieczowego, ale też snąć i listowego, dla marności i cudzołoztwa niemasz. Sekl. 20.?— Linia mieczowa. Nar. Hst. 5, 160, t. j. po mieczu, męzka , bte tttdmtltd)e Stttte ; oh. Miecz. MIECZYK, a, m., dem. nom. miecz, Boh. meeik ; Vind. mezhiz ; Sorab. 1. metżik; Bosn. macię; Croat. mèchich; Rag. macciz; Ross. ueqHK’B ; Eccl. MeneirB ; ettt ©dwerbteben, ettt fletneS

MIECZYSKO - MIEDNICA.

MIEDNIK - MIEDZA.

89

©djroerbt. Jan Olbracht mieczyk zawzdy przy boku nosił. Słryjk. 664.—§. Dotan. Mieczyk, gladiolus Lina., Vind. mezhizhovje; Hoss. iunaacHaa ipaBa; ©djroertel, ©d)tt)erbt* litten, rodzaj rośliny, rośnie w zaroślach trawnych dziko. Kluk. Dykę. 2, 29, wyzwano to ziele tak od figury, bo ma liście jako mały mieczyk, albo jako nóż w ostrość się kończąc. Urzed. 158. Spicz. 46, cf. kosaciec. Mieczyk smrodliwy, ob. Staropłodzień. — Mieczykowie ziele « mieczyk. Cn. Tli. Insze jest ziele mieczyk, a insze mieczykowie. Urzed. 4 58. Osiękną rzeki, trzcina i mieczykowie wyginą. Budn. Jes. 4 9, 6. (sitowie. Bill. Gd.). — §. Mieczyk, ryba. Chmiel. 1, 625, ob. Miecznik. MIECZYSKO, a, n., miecz stary, niezgrabny, dit ÿâjlttdjeS ©djiuerbt, Rag.

MIECZYSŁAW, a, to., fMieczsław. Biel. 400,

miedziak); Eccl. kohocl, ommhaamiiiiij, Mt4Haa, ioxaHŁ yMUBajHaa; Etym. miedź); doniczka do umywania rąk, do mycia głowy, do płókania czego, pelvis. Cn. Th., ein 2ßafd)becfen, ein Seifen. Miednica do nóg u Rzymian i Greków, fasek u nas używają abo kociołków niegłę-bokich , które poszły na miednice; naczynie do nóg, pelvis. Cn. Th., ein guPecfttt. Miedniczka od golenia, betd Sctlbterbecfen. Wylali trzy miedniczki wody na każdego. Paszk. Dz. 82. Miednica dla przemywania oka, pelvis pro balneatione oculi. Czerw. 34. — §. Miednica, czyli czasza, miara do miodu przasnego, ma garcy 42, czyli garcy cechowych 6. Czack. Pr. 292, ein SDłctfunajŁ (Etym. miód). Miednice i kwarty mają być po wszystkim państwie jednej miary. Stat. Lit. 400. — §. Anat. Z dwóch gatunków kości bezimiennych a z trzeciego kupra, składa się w ciele owa wydrążałość miednicą nazwana. Perz. Cyr. 4, 32, ber unterfte $l)eil im ©cfymeerbtun

maccina.

402, 103), Nom. propr., Mieczysław, mieczem sławny.

Chmiel. 4, 60. Dziecięciu już widomemu imię Mieczysław, który jakoby mieczem sławy dostępować miał, nadają. Potym go matka z fraucymerem swym Mieszkiem d)e, baä    Seifen. Krup. 2, 414.

abo Mieczkiem z pieszczoty nazwała. Wincenty (Kadłu-    MIEDNIK,    a,    m., (Etym. miód),    melitites. Plin. H.    N. 36,

bek) pisze, jakoby ślepego jeszcze przy postrzyżynach od 19, lapis dulci et mellilo sapore. Cn. Th., ber #ont(jfłeitt; zamieszki i rozruchów wszczętych, Mieszko nieszczęśli- Rag. medenizza vino melato.

wie nazwać, a potym na chrzcie imię to na lepszą stro-    MIEDZ, i,    z.,    (Boh. méd aes, ćuprum, (zwonowina *    miedź) ;

nę w Mieczysława obrócić miano. Krom. 53. Papr. Ryc. Slov. mèd,    kow, ruda aes;    Sorab. 1. medż,    khopor;

MIĘDLIĆ, MIĄDLIĆ, ił, i, cz. niedok., zmiędlić, pomiędlić    Sorab. 2. kuppor; Vind. med , medeniza, medu, mede-

dok., cf. miąć,    Ross. mrtl,    len abo    konopie obrabiać    nina »mosiądz; kufer, kotlovina » miedź; Carn. mèd,

międlicą, §lad)Ś ober £>CUtf räufeln, riffeln, raufen. Len    mjedu, medu, męd, mjed« mosiądz; bakr * miedź; Croat.

skoro z pola będzie zebrany, zaraz go miądlić i główki    med, mèdo » kruszec, metal; kotlovina , kufer, kuffer,

wymłócić. Zaw.    Gosp. Len i    konopie    miądlić, czesać, ib.    bruncz »miedź; Dal. mido, myedo aes; Dal. et Slav.

Aby paździerza,    gdy konopie    miądlą,    w oborę nie mio-    bakar cuprum; Rag. mjèd; Dosn. 4. mjed, svakka stvar,

tali. ff aur. Ek. 49. Zmiądleni a starci są, jako len. 1    koją se vadi iz rude metallum, 2. mjed ęrrigljeni cuprum;

Leop. Jes. 43, 17. MIĘDLENIE, M1ADLENIE, a, n.,    Ross. Mt4b, (JKe.naa m4>4Ł, Ta30Baa n4>4b mosiądz, Mt-

subst. verb., Ross. Marie/ baê §lad^ê* ober #anfraufen, bte    4HK0Banb, h^hiike kotlarz, M^awnecTBO kotlarstwo ;

9îaufe. Czas miądlenia konopi, wypada pospolicie pod    Eccl. Mi>4CTB0BaTH, kobotł Ha naKOBaibHt kuć) ; cf. O b b.

tę porę, kiedy już inne roboty w polu ustają. Jak. Art. 3,    2Dîi)fcf); fyoâjb. Sîefttng; cf. mosiądz; cf. metal); ba3 Tupfer,

249. W międleniu baczyć trzeba, aby szkody nie było    miedź, metal czerwonawy, w przełamaniu lśniący, dźwięk

przez słabe ujęcie garści przędziwa. Przędz. 45. Miejsce    wydający, twardy, przecież znacznie ciągły. Kluk. Kop. 2,

międlenia Ross. Mfl4bHH. MIĘDLICA, M1ĄDLICA, y, £,    177. Miedź Norwegską poczytają za najlepszą na dzia-

jBoh. mèdlice;    Ross. mhio,    MfbiHua,    HH.ibKa ; narzędzie    ła artyleryczne. Jak. Art. 3, 502. Miedź żółta, ob. Mo-

od międlenia,    ba3 2Berf.jeitfl    JUtn SRtjfettt, btC gla^Sraufe.    siądź. — g. Bujają wyrojone pszczoły, a gdy kto w ten

$anfraitfe. Len już przesuszony trzeć trzeba miądlicami,    czas w miedź zakołace, zdumiałe powracają. Bardz, Luk.

a pocierać cierlicami. Haur. Sk. 82. Międlica albo ła-    458. (w miedziane naczynie). — Miedź, miedziaki, mie-

maczka o dwóch powinna być żłobkach; len zaś pierwej    dziane pieniądze, ^Upfergelb.

przez międlicę , a potym przez cierlicę przepuszczony Pochodź, miedziak, miedziany , miedzianka, miedzisty, być ma. Przędz. 4 5. Sposób miądlenia * czyli tarcia ko- miedźny, miedziolity, miedziennik, miednica, miedniczka. nopi na miądlicach czyli na tarlicach. Jak.'Art. 3, 219. MIEDZA, y, z., (Boh. meze, mez, (meznjk kopiec); Morav. — §. Gdy się ciasto dobrze ruszy, umieszać go co naj-    meza ; Slov. meze, (pornezy, konćiny granice, fines);

lepiej rękoma albo jako gdzie zwyczaj, międlicą abo    Sorab. 1. mjeza, mefa, miofa granica, miofnik kopiec;

drągiem. Syr., cf. mątew, ein Quirl.    ‘    *    Vind. meja, krai, krajifhe » granica ; mejitife, menitife,

MIEDNICA, y, i., MIEDNICZKA, i? £, demin., (Boh. et Slov.    namejati, permejati » graniczyć ; meini knes * margrabia ;

medenice, medenićka ; Sorab. 4. medzencza ; Sorab. 2. moja, mejnifs discrimen; menik » kopiec; Carn. meja bekina; Vind. medniza, vmivauniza, vmivalu, ulivalu,    conßnia, meinik » kopiec; Croat. medja, medya , mèja ,

omivalu; Carn. mçdénza; Croat. medenicza, vmivalnicza,    megya terminus, conßnium, meta ; barb. mejasc ; Rag.

umivàcha ; Bosn/ mjedeniça (» 2. miedziak), leghegn ;    meghja, vulg. meghiaasc terminus, maceria; Bosn. 1.

Rag. leghjén, leghjencich; ffung. medentze, medencze,    meghja, ograda od kamenja maceries, 2. meghja, brigh,

metencze, mosdómedentze ; Ross. pyKOMOHHHKTj, pyno-    koji razdigljuie zemglju ; Dal. meas ; Hung. megye ter-

MOHHHMeKŁ, JioxaHb, laxaHb, loxaHKa, Ta31, Ta3HHî    minus, mezö, mezea«pole; Ross. Me*a granica, kopiec,

(Ross. M'fe4HHua miedziane naczynie, kocieł, garnek; Eccl.    miedza, cyMeacie pogranicze, cueJKHO o ścianę, MesteBaib

42

MiewniK Lindegt wy i. S. Tom III.

mierzyć pole, MeseeBiumcE ziemiomierca ; Arab. ritt ter-    416. Miedziana mąka, RupferBraun, Rejfel&rflUtt, stawa się

minus; Chald., Syr. rms mensus est, Arab. HCtt; cf. Lat.    na miedzi, gdy rozpaloną w wodę wrażą, potym z niej

messus, metior; cf. Craec. geTęśoj; cf. Ind. madjama «    nóżką zajęczą zmiotą. Sienn. Wyki *Zwonili na* miedzia-

między; cf. Lat. médius). — *§. Granica, okres, ©ranie.    nych ‘cymbalech. 1 ‘Leop. 1 Par. 15,-19. (na spiżanych.

Spowiednik trzyma króla w miedzach powołania jego.    3 Leop). — fig. Miedziany » kamienny, twardy, nieczuły,

Weresz. Beg. pr. — §. Szczególniej: miejsce między    eueren, ftemern, ÿart, fuftüoS. Kto co wskórać chce , trze-

dwiema rolami, ber 9toin jimfôett bcn Siedern, ber gelb*    ba mieć miedziane czoło. Teat. 27, 89. Człowiek pra-

anger. Miedze pól ościennych Boss. amte. Na mie-    wdziwie miedzianego czoła. Przestr. 101. (bezczelnik).

dzy płonki mają sadzić. Haur. Ek. 21. — fig. Na mie-    Miedziane, w troją miedź miał ten serce okowane, któ-

dzy siedzi. Cn. Ad. 1226. (cf. we dwoje młóci ; na dwóch    ry naprzód nawą swą puścił się na morze. Birk. Krz.

stołkach siedzi). — Transi. Kiedy w podziale twojej mo-    Kaw. 36. ‘MIEDZIEN1CA, y, z.\ Eccl. mIwih, ny3HHua

wy niemasz pewnych i znacznych miedzy i kresów, je-    JBHaa, bte Rupferfcftmtebe. 'M1EDZIENNIK, a, m.,

dnę cząstkę odłączających od drugiej, mieszają się one    Graec. yaXxonhxGrîjç. W. Sap. 15, 9. Jes. 41, 7. (kotlarz.

Z sobą. Pir. Wym. 147. ©rctlt$punfte, SRllÿepuitfte, 9tu$e*    Bibl. Gd. blachę młotem gładzący, ib. Jes.), ber ©rjar*

pl«£e. — Fortifie. Miedza, merlon, w przedpiersieniu,    beiter, Rupferfdjltttb ; Boss. Mi4HK0Ba<tfc, m1j4hhki>. —Mie-

pełność czyli miąższość przedpiejsienia, wzięta od strzel-    dzią handlujący, miedziennik Garn. bakręnar. — *§. Zwią-

nicy do strzelnicy. Jak. Art. 3, 501. część parapetu mię-    zał go dwoma łańcuchoma. Budn. Jer. 52, 11, not. władzy strzelnicami zawarta. Łeń. 2, 229. bte 3«>tfc&CUn)änbe    ściwie : »'miedziennikoma. » (łańcuchami miedzianemi.

$ttnftf>en ben ©djfeßoffnmtgett ber 8ruftn>e$re.    Bibl. Gd), eherne Setten. (MIEDZ1NKA botan., ob. Miodun-

MIEDZIAK, a, m., §. a) pieniądz miedziany, Vind. kufrou    ka). "MIEDZIOGROMNY, a, e, poet., z miedzi ogromny

denar; Garn. męsheza ; Bosn. mjedeniça, novaç; Bag.    odgłos wydający, ntet«fltfd)tönenb. Hucznej trąby brzękiem

mjedeniza ; Eccl.    , ntHA^h; eine Rltpfenttültje.    miedziogromnym. Zab. 2, 396. Nar. Szlachetnej waltorni

Miedziaki, Supfergelb. Trzy tysiące złotych miedziakami.    brzęk miedziogromny. Nar. Dz. 5, 41. MIEDZIOKRUSZ,

Ossol. Str. 5. — g. b) Miedziak, miedziane naczynie,    u, m., Supferttitfel, kruszec arszenikowy, od koloru tak

miedziany kocioł, Boh. medenec ; Eccl. MtaHOTBopenie;    nazwany. Kluk. Kop. 2, 245. “MIEDZ10LITY, a, e, z mie-

Ross. MtAHHiW; (Eccl. iui4Hafl miednica); eilt Rltpfergefdjtrre. dzi lany, »oit ©rj gegofeit, miedziany, e&ent, propr. et fig. Miedziak albo sagan, w którym się różne grube mięsiw-a    Zamki królów miedziolite. Hor. 2, 200. Mus z miedzio-

gotują. Wiel. Kuch. 416. Miedziak w piec wmurowany    litej ręki Wypuszcza na kogo chce drapieżne osęki. Hor.

dla grzania wody dla krów. Świtk. Bud. 56. eilte fitpfente    1, 158. Nar., Mon. 75, 595. ‘MIEDZ10P-ŁAW1NY, a, e,

OfenWafe, ba$ SBaffer fur baś 9?fe$ ju »dritten. MIEDZIAN-    topiący miedź, fupfcrfcf)mel$eiib. Miedziopławna huta’ Floss.

KA, i, z., szpilka miedziana. Cn. Th., eine fupferne SRnbel.    jrMmnaBiMLHLiH 3aB04*. 'MIEDZIORZEŹBA. N. Pam. 3,

— §. Ruda miedziana, miedzianka u górników. Os. Żel.    317, ob. Kopersztych. ‘MIEDZIOTARG, Eccl. idvtHOKy-

79. Supfererj. MIEDZ1AN0BR0DA , y, m., ahenobarbus,    ntimtc, Graec. yaXxonQarHov, gdzie się miedź przedaje,

ber RupferBart, SRotyBart. Cesarz Frederyk Miedzianobro-    ber Rupferntarft. 'M1EDZIOZIELONY, à, e, fupfergrutt',

da. Birk. Dom. 1. MIEDZIOBRODY, a, e, Mon. 15, 595,    \ind. kotlounoselen. MIEDZISKO, a, n., miedź brzydka,

fupferMrtig. MIEDZ1ANOGÓRSKI, a, ie, od gór, gdzie    fjflßltcBeS Tupfer. — *§. W kasku jadła kryjesz wiszące

się miedź dobywa, RupferBer0WCr». Mier. Mscr. MIEDZIĄ-    miedziska, pendentia parvo aera cibo cela's. Źebr. Ów.

NONOGI, a, ie, mający nogi miedziane, fupferfüßtg, erj*    216.? MIEDZISTY, a. e, miedź w sobie majacy, Vind.

füßtg. Oto miedzianonodzy cielcy ogniem parzą z no-    kufrast, kotlovinast; Boss. Mt40BaTŁiH ; fupfer&rtltig. Mie-

zdrzy dyamentowych, aeripedes. Zebr. Ow. 163. MIE-    dzisty kamień, chalcites. Cn. Th., Plin. 37, 11.

DZIANA , a, e, Boh. mëdennÿ ; Slov. mëdenni ; Vind. MIEDZKA, i, £., dem. nom. miedza , ein Heiner SRaitt. Tr. medenen . aereus, kruszcowy; (medini; Carn. medęn * MIEDZNY, a, e, od miedzy, 9iatn *, ©rältjeit * ; Boh. me-mosiężny; Croat. miden, mèden; Dal. miden; 7?«^. mje-    znij; Boss. MeæeBUÜ ; n. p. Miedzne drzewo, na miedzy

dni; Bosn. mjeddeni aeneus, cupreus); Boss. Mh4HUH ;    stojące drzewo, terminali». Cn. Th., Boh. meznik , mie-

Eccl. mhahh*; miedziany, od miedzi, z miedzi, fupfertt,    dzny kamień, kopiec; Dal, messnik * miedzny, ościenny

»on Tupfer, Tupfer»; (Sorab. 1. khoporowć ; Sorab. 2.    sąsiad.

kuprowi, kuporowi; Vind. kuffrast, kufrou, kufrast, ko- MIEDŹNY, a, e, §. 1) od miedzi, miedzisty, fupfer^altig. Ka-

tlovinski, bronzhen ; Croat. kufren; Carn. kufrast, ku- mień miedźny, cadmea, lapis ex quo fit aes. Mącz.

fręn, bakręn; Slav. bakreni). Miedziana kopalnia, (Carn.    §. 2) Miedźny od miodu, mcllarius. Mącz., iponig*" MIE-

bakrishe). Maleńka miedziana tabliczka. Teat. 37. d, 49.    DŹINO adverb., n. p. Pilnie pszczoły robią , bedzie mie—

Szczero miedziane bez żadnego pobielenia szelągi, były    dźno albo miodowo, erit magna copia mellis. ‘Macz., Bo*

kowane dla ubóstwa. Star. Mon. A. 3. Rdza miedziana,    ittgretcfy. ‘MIEDŹW1EDŹ. Bej. Zw. 17 b, ob. Niedźwiedź,

gryszpan. Urzęd. 401. Miedziany sok, koperwas, Rupfer» MIEDZY, MIĘDZY praepos., (Boh. mezy, \cf. Boh. mezek, toalfer. Sienn, 265. Miedziana piana, miedziany wytrysk,    Vind. mefeg, mesek.muł, cf. mieszaniec); Slov. medzi’

miedziany kwiat, flos aeris, RupfertreBen, flupferfàûum.    mezy; Sorab. 1. mes; Sorab. 2. mâfi; Vind. med, mei.

Gdy w hutach wycieczoną miedź polewają zimną wodą,    miefama, vmiefs; Carn. mêd, mejd, mêj, smejs ; Croat.

meju, megy; Slav. mediu ; Rag.

90

[MIEDZIAK - MIEDZI AN Y.

MIEDZ IENIC A - MIEDZY.

wyskakuje ta piana, jako ziarnka jaglane. Sleszk. Ped.    mèd, mey, megyu

Ld. Między

mèghju; Bosn. meghju, ù srid ; Ross. MC5K4y, Menu, ; (cf. Eccl. Mentel,in, średni, cocToamifi Me*4y 4ByMa bgiu,l— mh; cf. Lat. médius; Graec. yśaor, fisza, fiszami-, Ger. mitten, mit; ltal. mezzo ; Angls, mid; Goth. mith ; cf. Ind. madjama ; cf. miedza) ; śrzód , pośrzód ; z czwartym przypadkiem na zapytanie dokąd? ad locum ; z szóstym na zapytanie gdzie? in loco; jnnfdjen; auf bie $rage roofim? mit bent Accusât.; auf Me grage tno? mit bem Instrumen-tali. Rozdał między burzycielów pieniądze. Gaz. Nar. 1, 264. To hrabstwo idzie między dwa kliny gór Py-renejskich. Boter. 7. Niźliby na dwór wyszedł między ludzie, powinien używać tego lekarstwa. Syr. 272. Jeszcze moje imię nie miało szczęścia, mieścić się między tłum korrespondentów Wc Pana. Mon. 73, 185. Skry-tość tylko złości sprzyja, niech ją moralna nauka między grzechy główne położy. Staś. Zamoj. 20. Między złemi znajdziesz dobrego. Cn. Ad. 489. Czasem też i między pokrzywami lilia roście. Kosz. Cyc. 70. Będąc między młotem i kowadłem, wolałem łaski Pańskiej postradać, a niżeli na uczciwym szwankować. J. Ossol. Mscr. 57. Miasta te między strachem i nadzieją były. Fur. Uw. R

h. Między strachem i nadzieją stoję. Past. Fid. 310. Potrzeba mi sukien uczciwych, żebym się przynajmniej między ludźmi mógł pokazać. Teat. 14, 113. To jest sekret, który między nami tylko wiadomy być powinien. Teat.

21. b, 13. Niech to będzie między nami. Teat. 28. b, 89. Niech to się zostanie między nami. nami mówiąc, nie znają się u nas na ludziach. Mon. 66, 77. unter mrô gefagt, im Vertrauen.... Tak miedzy nami mówiąc, pan doktor może się nie poznał na chorobie. Perz. Lek. 357. Wątpię, między nami mówiąc, żeby cię Eliza kochała. Teat. 5. c, 49. — §. Z między « z pomiędzy , n. p. Z pomiędzy nich najwaleczniejszy, t. j. z grona ich, z liczby ich, au3 il/rer 3^ auS ifirer SOîitte, aul {firent üDîittel; Vind. ismed, smed; Croat. zmèd, zmegy. MIĘDZYBALCZE, a, n., intertignium. Cn. Th. (Vitruv. 4, 2), miejsce między halkami. Włod., ber BlMfdfenraunt jtni« fdjert ben halfen. MIĘDZYBOŻ, a, OT., miasto w Podolskim , w okolicy przedziwnie urodzajnej. Dykc. Geogr. 2, 156, eine (Stabt in ^ob. MiERZYBRWIE, ia, n., Ross. Me>K4y6poBie ; Graec. to psaôcpgvov. Cn. Th., miejsce między brwiami. Wlod., ber Bwtfcijeuraum jttnfdfen ben 3iugcn« braunen. MIĘDZYCHÓD, a, ot., miasto w Poznańskim, po Niem. Siwbaum. Dykc. Geogr. 2, 156. 'MIĘDZYCZASIE, ia, n., czas między jedną a drugą chwilą upływający, bie 3'Dtf^en;eit ; Eccl: MOKAonacie. ‘MIĘDZYDROŻE, a, «., średnia droga, ber 3>t>if$enu)eg, Sîitteltneg. N. Pam. 17, 255. MIĘDZYDUPIE, ia, n., grobla, taras między półdupkami, perinoeum. Perć. Cyr. 1, 176, Me Slrfcfyferbe, ob. Międzyszew. MIĘDZYF1LARŻE, a, n., Eccl. Meuuy-CTOJnie, inter columnium, plac między fdary. Cn. Th., ber BtMfdjenraum jtMfdfen ben (Säulen; Rag. meghjuredje* ‘międzyrzędzie, interordinium. ‘MIĘDZYGÓRZE, a, n., miejsce między górami, ein Ort jtMfdjeu Sergen; Ross. Me*ro-pie, Me*4yropie ; adj. międzygórny, MentropHUH, ueauy-ropHŁiił. ‘MIĘDZYKOSTNY, a, e, będący między kościami. Ross. Me5K4yuocTHBiH, jtMfdjen beu iînodjen beftnblicfi. *MIĘ-

DZYKŁADKA , i, z., Slov. medzokladka , medzostogka, parenlhesis, ob. Nawias. MIĘDZYKROK, u, w., miejsce między nogami,' ber 3tmfd)enraunt pifdjen ben Seinen. Krup. 2, 157. ‘M1ĘDZYKRÓL, a, ot., interrex. Biel. 609, ber 3nnfd)enföntg, ob. Bezkrólewie. M1ĘDZYKSIĘŹYCZNY, ob. Międzymiesięczny. MIĘDZYŁAZ, eza, m., królewszczyzna w województwie Pomorskim. Dykc. Geogr. 2, 156, eine ©tarojłie. MIĘDZYLES, a, w., miasto w Podlaskim. Dykę. Geogr. 2, 156, eine Stabt in ^obla$. MIĘDZYŁOPATCZE, a, n„ pochrzypczyzna. Cn. T/i., interscapilium, ber {Raunt jroifdjen ben (Schulterblättern; Croat. jarek; Eccl. Merajoy-paMine. ‘MÏEDZYMIEJSCE, a, n., intervallum, plac miedzy jednćm a drugióm miejscem, ber 3t»if^enraum, Ross. npoMenęyTOKi ; adj. ripoMejnyionnuH. MIĘDZYMIESIĘCZNY, M1ĘDZYKSIĘŹYCZNY, a, e, interaustris. Cn. Th., Dudz. 45, jtmfdjen jroety üftonatfien, ober 23îottben, Slov. mezymë-sycnÿ. Międzymiesięczny czas, międzymiesięcze, Rag. meghjumjesecje interlunariurn; Ross. Men^OMtcanie, Me-jKHiwfecflnie. ‘MIĘDZYMiOT , a , m., Ross. Menc40Merie ; Slov. medzihśdćka, predhadzka, predhaditelka interjectio, ob. Wykrzyknik. M1ĘDZYMORSKI, a, ie, bimaris. Cn. Th-, Dudz. 45, dwumórski, jwifdjen pety 5D?eeren gelegen; Croat. megyimorecz. MIĘDZYMORZE, a, n., ziemi plac wazki między dwojem morzem. Cn. Th., Eccl. iiconnoe srfecTO; (Vind. medmorje * wyspa), bic ßanbenge. Isthmus, ziemia wazka miedzy dwoma morzami leżącą. Wyrw. Geogr. 11., N. Ram. 22, 21. MIĘDZYMURNY, a, e, inter-muralis. Cn. Th., Dudz. 45, j»tf$en ben Stauern beftublidk MIĘDZYMURZE, a, n., pomoerium, Rag. meghjuprokopje, ber 3'Mnger, ber ^la£ jwlf^en ben Stauern; Boh. mëstîstë. M1ĘDZYNOŻNY, a, e, jwtf^en ben Seinen feejtnbltd). Planeta Wenus panuje macicy u pań, i strojom ich miedzy-nożnym. Sienn. 480, ob. Międzykrok. MIĘDZYPJĘTRZE, a, n., Archit. miejsce między jednym a drugim piętrem. Tr„ ber 3»t[^enraum jnńfdjen ben ©totfroerfeu. M1EDZY-PŁUCNY, a, e, jroifdjeit ben fiungen beftnbltd;. Błona mię-dzypłucna, mediastinum. Perz. Cyr. 1, 41. ‘MIĘDZYPÓ-SEÈ, sła, ot., Slov. mezyposeł, internuncyusz. MIĘDZYRZECZE, a, n., MIĘDRYRZECZA, y, z., termin geograficzny, znaczy ziemię między rzekami położoną. Dykt. Geogr. 2, 156, cf. Graec. rj [isaoTioTuytcc, ein JtMfdjett glttffeu Itegenber Sanbeêftricf! ; Ross. et Eccl. sieauoptnie, cpe4optnie, 3eMiH, KOTopaa leauiTŁ jienuy 4By»ia pinaMH. — Na tej międzyrzeczy wielkie imiona dziedziczy. Pot. Arg. 552. ztąd MIĘDZYRZECZ, a, ot, imię różnych miast: 4. Międzyrzecz, Interamna, lub Mederecum w Wołyńskim. Dykc. Geogr. 2, 156, eine (Stabt in SBol^nien. 2. Międzyrzecz, po Niem. Steferi^, w Poznańskim, leży nad dwiema rzeczkami, ib. 3. Miasto w Kijowskim nad brzegiem Rosi. ib., ettte (Stabt in ber Sßotroobfdjaft Ätjoro. 4. Miasto w Podlaskim, ib., eine Stabt in ^obladjten. Są i inne w Polszczę małe tego imienia miasta; w Trockim jest starostwo tegoż imienia, ib. MIĘDZYRZECZKA, i, £., miasto w Kijowskim. Dykc. Geogr. 2, 156, eine Stabt tnt Sîijonufdjen. MIĘDZYRZECZNY, a, e, między rzekami leżący, ptfdjett bluffen liegcnb. Z miasta międzyrzecznego. Budn. Deut. 23, 4. (z Mezopotamii. Bibl. Gd.). MIEDZ Y-

92 MIĘDZYRZĘDZIE - MIEJSCE.

MIEJSCE,

i.    ±

a na

miasteczka,

wsie

Wielka pomoc zwycięstwa jest miejsce.

RZĘDZIE, MIĘDZYSŁUPIE, ob. Miedzyfilarze. MIĘDZY-ŚWiEClE, ia, n., intermundia. Cn. Th., Włod., bte 3nn* fdjenroelt, 3twfd)enraume jtMfd)en ben SBeltförpern. MIĘDZY-SZEW, szwu, m., perinoeum. Krup. 2, 4 4-, ob. Miedzydu-pie. MIĘDZYWALE , a , n., miejsce między podwójnemi wałami, ber 3n>tfcl;enraum jnńfdjen hoppelten SBdUen. Tr. M1Ę-DZYWODNY, a, e, cf. międzyrzeczny, jtotfcben bem SBaffer liegenb. Miasto międzywodne. Morszt. 79. MIĘDZYWSCIIO-DNI, ia, ie, ku wschodowi mieszkający, gegen Cften U)0&* nenb. Starzy historykowie wszystkie narody północne i międzywschodnie Scytami i Sarmatami za jedno zwali. Stryjk. 105. MIĘDZYŹEBERNY, a, e, będący między zebrami, jnnfc&eu ben SRtbben beftnbltcb ; Hoss. Me*4ype6epnuH. ‘MIĘDZYZIEMNY, a, e, śrzodziemny, miteMltblfój. Dzieli Europę od południa morze międzyziemne. Gwagn. 1. Sy-dończykowie i Tyryjczykowie byli najsławniejsi żeglarze dla przyległości morza międzyziemnego., Stryjk. 14. Ocean międzyziemny. Pot. Syi 308. MIĘDZYŻYLE, a, n., miejsce między dwiema żyłami, ber 3rctfd)enranm jnnfć^cn jtoep» en Slbern. Tr.

‘MIEGOĆ, ‘MIGOĆ, (qu. v.), i, z., wilgoć, bie

Ryme miewa bydlę z zbytniej miegoci powietrza. Crtsc. 552. Gdy kołami słońce ocyrklowane, znaczy migoć. łlaur. Sk. 101. Jeśli czasu siania ziemia bardzo sucha, tam nasienie lepiej będzie leżało, niźli w skrzyni, zwłaszcza będzieli potym jaka miegoć. Cresc. 155. 'M1EGO-TNY, a, e, wilgotny, feudjt, (distg. migotny). Pod owcami ma być sucho, bowiem miegotne ‘stanie nie tylko ich wełnę psuje, ale też i kopyta chropawe czyni. Cresc. 556. Pastwiska owcom najpożyteczniejsze na suchych łąkach, ale miegotne miejsca są im niezdrowe, ib. 556. Owoc czasu pogodnego zbierany, smaczniejszy bywa, niż ten, który bywa zbieran czasu miegotnego, albo gdy ma być deszcz. Cresc. 676. Owcze mięso nie dobrego smaku, bowiem bardzo miegotne. ib. 563. M1EG0CE sie, M1E-GOTAĆ sie, MIEKC1Ć sie, ob. Migotać.

MIEJSCE, MÎESCE, ‘MIESTCE, a, n., Boh. misto, detnin. mjstećko; Slov. mesto; Sorab. 1. miesto , mćzto; Sorab. 2. mésto (ob. Miasto subst. et adv.); Carn. męstu ; Y ind. mestje, mestu, mestouje, stant ; Croat. mezlo, meszto; Bosn. misto, mjesto ; Iiag. mjesto, misto; Hoss. MtcTO, MbdeyKO, (cf. miasteczko); Eccl. mtxto okolica, cf Graec. pearóg plenus, refertus). J. Kchan. chce, żeby pisać 1niosce, wyraźnie dodając, nie podoba mi się miejsce, jak piszą. Now. Char. Mieśce. Sk. kaz. 59., Herb. Siat. 64. Na mieścu zwykłym. Papr. Hyc. Miestce. 1 Leop. Joan. 20, 7. Derivat miesce a verbo jest Durich 1, 53, nam miejsce locus est, ubi quidquam consislü. Yarro 4, 2. — §. 1. Miejsce, na którym co jest, abo być ma, ber Orf bte ©telle. W gospodarstwie wszelakiej rzeczy trzeba mieć pewne miejsce i schowanie. Petr. Ek. 13., Hoss. bmIjcth-Jiime, (ob. Wmieśeić się). Każda rzecz miejsce swoje ma mieć, i na swoim miejscu leżeć. Petr. Ek. 15. Na słowo komenderującego szczotki na miejsca ! puszkarze wyjmują z kanału armaty szczotki, które zostają w reku pomocników. Jak. Art. 4, 410. Ujźrzał prześcieradła zwi-nione na jedno miestce. 1 Leop. Joan. 20, 7. Idźcie na swoje miejsca ! Teat. 12. b, 117. Na miejsca! do porządku! — Miejsce potrzebne, sekretne » potrzeba, sekret, dwór, ganek. — Miejsce ścinania, ber SRidjtplafc, Carn. mertvishe. — (NB. na wyrażenie wyobrażenia miejscowego, służy w Polskim zakończenie na - sko, a z Ross. - iszczę, n. p. bojowisko, boisko, bojsko « miejsce bicia; pobojowisko* miejsce bitwy; obozowisko * miejsce obozu; uroczysko, uroczyszcze * miejsce ‘roku, ‘zroku, termin, meta, granica}.. Płaca od miejsca, od stanowiska, miejscowe Yind. meslifhnia, ©tanbgelb. Na jednym miejscu, na miejscu, auf einer ©telle. Na jednym miejscu (leżąc) i kamień obrasta. Jabt. Ez. 175. Na miejscu kamyk mchem obrasta. Hys. Ad. 42. oppos. kamień często poruszany, mchem nie obroście. Cn. Ad. 330. częsta miejsc odmiana, nie-pożyteczna ; Vind. gosta slushba, riedka fuknja. Godziny jednej na miejscu posiedzieć nie możesz. Teat. 14. d, 5. Biegun, wszędybył, miejsca nie zagrzeje. Hys. Ad. 48, Slov. nikdè ne ma mesta; Croat. nigder dugo. Nigdy długo fortuna miejsca nie zagrzeje, Zawsze w obrotach, zawsze mieni swe koleje. Min. Hyt. 5, 104. Niewieście potrzeba na miejscu w domu siedzieć. Petr. Ek. 6. spokojnie , auf CtUCttt $Iecfe. Ja się dziś mcm prezentować w miejscu pańskim, a sukień uczciwych nie mam. Teat. 56, 25, (na pokojach). Miejsce, nie rozum odmieniają. Którzy za morze biegają, fund. 81, (coelum, non animum mutant. Horat.). Slov. Prov. Ani ohńa né ma, ani mesta; i ognia i miejsca nie ma. Łokieć na miejscu kosztuje połowę mniej. Gost. Gor. 115. t. j. na miejscu, gdzie tę materyą robią, mtf ber ©telle, au bem Orte, mo ber 3cug gemacht roirb. Na miejscu, w domu; auf Ort uitb ©telle. Jak się z końmi w drodze, i na ‘miejscu gnarować. łJaur. Ek. 149. Został na miejscu, zabitym został gdzie był, poległ, er ift geblieben, ift auf bem fpiafce geblieben. Chrystus umarł miasto nas, i na miejscu nas. Salin. 4, 238. na naszym miejscu, za nas, zastępując nas, an unfrer ©tatt. Odyniec rozdrażniony, Gdy nie po miejscu ręką strzelecką trafiony. Pot. Arg. 481. nie po należytym miejscu. Tak niegodziwa droga, że ani z miejsca ruszyć się nie można, man fommt nidjt mm ber ©telle. Z miejsc miejsce, mm einer ©telle jur attbern. Łasica dzieci swoje młode z miejsca na miejsce przenosi, aby ich nie znaleziono. Sienn. 286. Fatalnym dla kraju zrządzeniem przenosiły się tylko domowe klęski z miejsca na miejsce. Nar. Hst. 4, 257. Miejscami adv., Boh. mjstem, misty, onde i onde; Hoss. nosrbcTHO; (cf czasami), gdzie niegdzie, an mandait ©teilen, l/icr unb bort. Miejscami dobra droga, miejscami najniegodziwsza. — g. Miejsce * co sie znajduje w jakim położeniu, Werter. Miasta, wszystko to są miejsca, (cf Hoss. noMbcTHUH possessyo-nat, noarbcTte, noftrliCTŁHite dobro nieruchome). Obronne miejsca. Miejsca święte, lub uprzywilejowane. Mon. 76, 562. Którzy się sami zabijają, na świeconych miejscach chowani być nie mają. Szczerb. Sax. 392. (na cmentarzach, w kościołach). — g. Miejsce * położenie części ziemi, na której się co znajduje, bte Cage beê £rt$. Hetman, który się nie zna na miejscach, nie może sie zwać rozumnym. Lub. Roz. 557.

MIEJSKI, MIESKI, a, ie, od miasta..

MIEJSCE.

MIEJSCOPIS - MIEJSKI.

93

Warg. Cez. 221. lokalność.— §. Miejsce « miejsce próżne, plac, w którym się co znajdować lub mieścić może, ’rum, ber iRmim, ber ^lafc; Vind. prestor, prostor, (cf. przestwór); Croat. proztor ; Ross. Micro, npocipaHCTBO ; (oppos. 6e3-ütcrie brak miejsca; adj. 6e3MicTHHH). Mamy tu wszyscy miejsca dosyć. Ld., ('zmieścimy się). Obecność boga żadnym się miejscem nic zamyka. Sk. Kaz. 59. (nieokreślony, wszędybytny). — Fig. Dać komu miejsce, powolnym być, ucho dawać, 3Rcuim geben. Słowom jego miejsca dali. Zbił. Dr. B 4. t. j. wysłuchali go, fte gaben i(wt ©e* ł;or. Daj miejsce rozumowi. Teat. 52. d, Ul. Odpuść mi, ale prawda musi mieć swe miejsce. Gorn. Dw. 280. Jeśli dziś usłuchasz ludu twego, a pofolgujesz mu, a dasz miejsce prośbie ich, a będziesz do nich mówił łagodnie, będziesz je miał sługami. 1 Leop. 3 Reg. 12, 7. Posłuchaj mię, niech ma miejsce i wagę prośba moja. ib. Jer. 37, 19. Ubogi jeśli rzekł co mądrze, pewnie nie dano temu miejsca. Biał. Rost. 296. Mąż lekkowderny słowom zdradliwym żony dał miejsce, i nie wysłuchawszy młodzieńca, potępił go. Sk. Zyw. 322. Jeślim godzien, że mię naśladować, 1 miejsce memu chcesz dać przykładowi.... P. Kchan. Jer. 118. Wojsko, Tortozę wziąwszy, miejsce dało Zimie, i roku nowego czekało, ib. 3. (t. j. ustępowało zimie). Miejsce mieć, fig., 9(aum ftnben, einen ^Ia$ ftnben, *pia$ Ijaben. Senatorowie przy boku królewskim , mają na sejmach miejsce i głos. Boler. 3, 44. (zasiadają). Płacze , żałości, ciężkie narzekania , Miejsca nie mają u niej, ni słuchania. Fast. Fid. 22. Cnota wszędy ma miejsce. Zegl. Ad. 38. (cf. dobremu wszędy dobrze). Cnota, pokora, nie ma miejsca u dwora. Zegl. Ad. 36. Siła rzeczy prawo dopuszcza, któreby same w sobie miejsca mieć nie miały. Szczerb. Sax. 206. (nie godziłyby się). Radzili mu, żeby tego nieprzyjaciela, albo zabić kazał, albo jakokolwiek z miejsca ruszył. Warg. Wal. 116. t. j. oddalił, na bok uchylił, attf btC ©ette fcfyaffen. Litość bierze miejsce pomieszania w jej sercu. Teat. 18, 103. (zastępuje). — Miejsce wyznaczone, względem porządku, godności, poważania * ranga, bte Stelle, ber Paj), ber Crbnung 'nad). Miał u stołu bardzo nizkie miejsce. Xiadz. 214. Kłócić się o miejsce, o pierwszeństwo, (Ross. MtcTHHnaTbca, subst. MtcTHunecTBO sprzeczanie się o miejsce). Ludzie wyższe miejsce dali rzeczom potrzebnym, niźli rzeczom na schwał dobrym. Gorn. Sen. 165. Nie to mię obraża, że cnocie po rozkoszy dajecie miejsce, ale to, że ja na sztych kładziecie z rozkoszą. ib. 229. — Aliter Ja z miejsca mego wnoszę, żeby tego pozbyć się ciężaru. Zab. 13, 281. Treb., t. j. ja z mojej strony, ile do mnie, td) für meinen 3$eU. — §• Miejsce » funkeya, urząd etc., bte Junction, ba3 5Imt, bic Stelle, bte matt beflcfbet. Nie miejsce męża, ale mąż miejsce zdobić ma. Cn. Ad. 621. Nie miejsce szuka głowy, ale głowa miejsca. Rys. Ad. 45, aliter służba, ein ©teuft, Unterfont« men. Jak się odprawisz od pani swojej, tedy masz miejsce u mnie. Teat. 30. b, 62. W domu moim na zawsze miejsce ci dać przyrzekam. Teat. 2. c, 45. Idź precz z mego domu, nie masz u mnie miejsca. Teat. 11. c, 21. (straciłeś służbę). — AUegor. Na chrzcie każdy przysiągł,

wszystkim tym rzeczom miejsce u siebie wypowiedzieć, a pokój dać, któreby się szatanowi podobały. Kosz. Lor. 62. — §. Miejsce » legowisko zwierzęcia, bte CagerfteHe, baêCager etneê 2J)ter3. Amoniakiem miejsca, abo tylko brzegi pieleszów, w których się bestye przechowują, skropisz, precz uciekają. Syr. 219. Zająca często z miejsca, skoro ich zajuszą, W polu na rącze charty ogarzy poruszą. Pot. Pocz. 501. — §. 2. Miejsce po dziecięciu ze sznurem, co wychodzi po porodzeniu płodu, secundinae. Kirch. Anat. 72, bte 3?ad)getmrt. Placek czyli miejsce, jest płaska i okrągła część, która się najduje w samym spodzie macicy. Wejch. Anat. 105. Boleści i zapaleniu niewieścich miejsc. UrzeJ. 130. MIEJSCOPIS, a, m., opisujący miejsca, topograf, ber ïopograpf, Eccl. MtcToonHcaieib. MIEJ-SCOP1SMO, a, n.t Ross. Microoiwcame, topografia. ‘MIEJ-SCOPISKI, a, ie, Ross. MtcrooiiHcaTe.ibHbiH, topograficzny. MIEJSCOWY, a, e, od miejsca, Boh. mistnÿ; Slov. me-stownj ; Sorab. 1. meztownć; Ross. et Eccl. mLcthhü, naMicTHbin; Orfê «, ortfid), ben Ort belangenb. Choroby miejscowe, które w tym samym miejscu przyczynę swoje mają, w którym się znajdują. Krup. 5, 7. Stosować się potrzeba do miejscowych zwyczajów. Xiadz. 69. Poszczuje miejscowego zająca; lecz że charty już znużone, musiał go pościgać dłużej. Pot. Pocz. 501. t. j. z miejsca, z legowiska , ailés feinem Säger. — Ze prawie po wszystkich narodach prowineye, stany, miasta, kompanie, mają swoje od praw powszechnych excepcye, takowe prawa municy-palnemi albo miejscowemi nazywamy. Ostr. Pr. Cyw. 1, 8. Miejscowa jurysdykeya Boh. sydelne prawo. Miejscowy rządca Ross. MtcTOHana.ibHMCB. Miejscowe wino. Tr., krajowe, Sattbmetn. — Gram. Miejscowy ‘spadek. Tr. > Localis, Slov. mestowee,

©tabt « ; Boh. mestsky ; Slov. mestski, méstskÿ; Sorab. 1. meslżanski, pomestżanski ; Carn. meistne, meistni; Vind. mesten , miesten, miestaun, miestni; Croat. varàski, pur-garszki ; Dal. gradzki ; Dung, värosi, pólgari ; Slav. va-roshki ; Ross, et Eccl. rpa/tCKifi, ropOACKifi, ropOAOBbift, (cf. gród). Miejskie mury, (Vtnd. mestni sidi, bofhtia ' mostnu sidouje, obsidje). Chleb pszeniczny z śrzednićj mąki, nie do czysta wypytlowanój, miejskim abo kupieckim mianujemy. Syr. 936, ©tabtbrnt; (cf. królewski, pański). Miejska przyjaźń, konwi na piwo, a różna na pieczenia nie bronić. Rys. Ad. 40. Miejskiej przyjaźni, wiernej miłości, przewozu we krę musi przypłacić, ib. 41. (cf. mieszczański). Miejski sługa, woźny miejski, ceklarz. Cn. Th., (Boh, holomek; Slov. radnj służebnjk; Vind. miestni hlapez, miestni fhlushauńik, vapot, berizh ; Dung. vâros s zol gój a ; Ross. pa3cmbtu.HKT>, npHCTaBi, ob. Przystaw). Miejskie sprawy s cywilne , n. p. Miejska sprawa, actio civilis, dlatego tak jest nazwana, że tak aktor, jako i pozwany i przed skargą i w skargę, i po skardze, mie-szczany zostają. Szczerb. Sax. 4., ib. 320. Więźniowie o sprawy miejskie i długi. Star. Dw 20. — Wieniec miejski « obywatelski, bte Śfirgerftone, był u Rzymian w wielkiej uczciwości, choć z dębowego a wierzbowego gałęzia upleciony; sąsiad sąsiadowi, od niego w potrzebie jakiéj ratowany, dawał go. Budn. Apopht. 87., Warg. Wal. 60.

MIEKCZENIE - MIĘKKI.

i-    Ł.

wa.

— Miejskie subst. * miejskie prawo, Boh. mestkć prawo; Ross. ropoACKoe npaBO ; ba8 ©tabtrecbt. Miejskie prawo, które każde miasto sobie ku używaniu własnemu postanowiło, jako prawo Magdeburskie, którego nasze miasta używają. Sax. Porz. 4. — aliter Miejskie, prawo miejskie, prawo pod którym mieszczanin w mieście mieszka, brt$ Bürgerrecht; Sorab. 2. bergarstwo; Vind. miestna, me-mestauna praviza, mestne praude; Rag. gradjanstvo; Bosn. graghjanstvo, pucjanstvo; Ross. MimaiicKOC npaBO. Miejskie prawo, któremu wszyscy, którzy w murze siedzą, jednako podlegli. Szczerb. Sax. 461. Nie była w te czasy Etrurya do miejskiego naszego przypuszczona. Warg. Wal. 134. Konną służbę im odjęli, miejskie też wzięli. ib. 65. Cały korpus offieerów przysiągł na miejskie. Gaz. Nar. 1, 152. — aliter Miejskie « wkupno do miasta. Cn. Th., bte Soften beô Bürgerrechts. — §. Miejskie, po miejsku adv., ftdbttfd), bürgerlich; R°ss- noropoACKy.

Pochodź, mieścić, domieścić, narnieścić, obmieścić, pomieścić, przemieścić, przymieścić, rozmieścić, umieścić, wmieście y zmieścić, namiestnik, namiestnictwo, namieslni-czy. 2. mieszkać, mieszkiwać, domieszkać, namies-zkać, mieszkanie, mieszkanka; omieszka, omieszkawać, omieszkać, obmieszkiwać, pomieszkać, pomieszkanie, przemieszkać, zamieszkać, zamieszka, zmieszkać. 3. miasto, miastko, miasteczko, mieścina, mieścinka, mieścisko; zamiast, natychmiast, dotychmiast, odtychmiast ; przedmieście, przedmieszcza-nin, przedmiejski ; mieszczanin, mieszczak, mieszczanek, mie-szczaninek, mieszczański, mieszczaństwo,- mieszczanka, mieszczka.— *$. mścić, mściciel, zemścić, pomścić, zemsta, pomsta.

MIĘKCZYG, ył, y, cz. niedok., zmiękczyć, umiękczyć dok., Boh. mèkciti, zmekciti, obmekeiti, obmekćowati; Sorab.

4. womechczschem; Garn. mćshkam, mezhitn , mehzham; Vind. vmehkuvati, omezhiti; Croat. mehehati, mćhkcham, mehkotim ; Rag. mekotiti, meksejatti, omeksejatti, omek-sejavati; Bosn. meksejati; (Hung. lagyatanni, cf. łagodzić); Ross. et Eccl. MfirqHTB, cmhpihtl , cMaraart, yMHPiHTb, yMHPiaib, H3MHPiaK>; (cf. Graec. pukaxtgeo) ; zmiękczać, miękkim czynić, propr. et fig., meid) ntadjen, erweichen. Łobodę przyłożyć na twardość albo na gruzie, tedy mięk-czy, i ból uśmierza. Spicz. 10. Próśb, gniewu, łez na-wetem, miekcząc go, używał, Ale cóż, gdy na wszystko głuchym zawsze bywał. Teat. 45. b, 16. Juzem ją zaczynał miekczyć; serce jej skłaniało się ku politowaniu. ib. 57, 24. Przestań mię miekczyć dowodami przywiązania swego. Teat. 50. c, 114. Upartych żydów' Piotr miękczy cudami i mądremi wywodami. Groch. \V. 81. Miękczący Ross. MarqiiTejibHUH. MIEKCZYĆ się recipr., * MIĘK-CZEG, ał, eje, neutr. niedok., MIĘKNĄĆ jednotl., zmięknąć, zmiekczeć dok., Boh. mèkceti, mèknauti, zmeknauti; Slov. meknu; Sorab. 1. womaknu; Croat. maknem; Hung. meglagyulok; Ross. MHKHyrb, MarwfeTb; Eccl. MHPrfeio, Mar-kotIuo, Manaty; Graec. paXaxiÇopLcci; miękkim się stawać, propr. et fig., weich »erben, gelinbe werben, erweicht werben, (ich erweichen Ictffen. Twarde dęby, srogie skały, Zmiękczyłyby się, i łzy wypuszczały. Past. Fid. 20. Już się zmiękcz, już ssę nasyć, 'przecz przyczyniasz męki? Bardz. Trag. 500. Biada tym, którzy jak twarda opoka Nie zmiękczą

się, ani im Iza nie padnie z oka. Teat. 44, 31. Trybu się oduczyli zmiękczeni dawnego, Zwolna się przyuczywszy Egipskiej swobodzie. Bardz. Luk. 16. (rozpieszczeni, znie-wieściali). Patrząc na niego, serce mi mięknieje. Teat. 2, 127. Bars. Duszę masz nieokrutną, i czyniącą pięknie , Która nad przypadkami nieszczęśliwych mięknie. Treb. S. M. 132. Na honor! widzę, już ca/y mięknę, Na te przymioty i wdzięki piękne. Teat. 56. d, 21. roztapiam się, rozpływam, jak wosk, jak mas/o na słońcu. MIEKCZENIE, ia, n., subsl. verb., zmiękczanie, zmiękczenie, baS 2Betd)ttMd)ert, (gni)etcl;en. Kupcy rzeczy zmiękczeniu animuszów służących , do Belgów nie mają przywozić. Warg. Cez. 2, (rozpieszczenie, złagodzenie). MIEK-CZYCIEL, a, m., Cn. Th., miękczący, zmiękczający, ber tërweicfjer, ber etwas wcid) macht. MIĘKCZYCIELKA, i, i, bte toetcfyemtn. MIĘKINY, in, plur., słodziny, otręby, czyli plewy drobne ze zboża, Vind. mezhine; Eccl. ocIibkh, orpy-ÓLi; Ross. MHKHHa, Jarte §ulfen unb ©preu. Miękiny, które z prosa otłukanego odchodzą. Syr. 1006. Kiedy się prosa rodzą, jagły tłuc , i miękiny chować dla świni. Zaw. Gosp., Haur. Ek. 75. — §. Spissamentum, treść, drożdże, miękiny i wszelakie ostatki z wyżętych a wybitych rzeczy. Macz., gąszcz, biffer ©a£, Brep. MIĘKISZ, a, m., dolna wisząca część ucha. 7V., język uszny, baS Ohrläppchen. — §. Miękisz pozostały po wyciśnionćj miękko ugotowanej rzepie. Kluk. Dyke. 1, 78, miękki gąszcz, miękiny; cf. Rag. mekotta, mecina., mehscina pulpa; Ross. mhkhiitb, mjikh-iuckb ; ośrzodka chleba, mięsistość owocu, brzusiec palców. — §. W górn. Miękisz, mydłak, ziemia przyboczna rudzie, do niej podobna, z tym wszystkićm nie jest rudą. Os. Żel. 80, ©eifenerbe. MIĘKKAWY, a, e, MJĘK-KAWO adv., nieco miękki, Ross. MarKOBaTbiil, nmd)ltd)t, glctdtjattt Weid). Pęcherzykowata nabrzmiałość miękkawo uczuć się daje. Perz. Cyr. 3, 145, cf. pulchny. MIĘKKA WOŚĆ, ści, z , Ross. MarnoBaTOCTb. MIĘKKI, MIĘTKI, a, ie, {Boh. mekÿ, mèkkÿ, żjdky; Sorab. 2. męki; Sorab. 1. mechki, mjechki, miachki; Vind. mehak, miehek, me-uk, rnehzhmu, mejhak, mckak; Garn. mêhk, mckak, me-kuftin ; Croat. mèhkek; Dal. mekahan, mók ; Rag. mék, meek , mekahan ; Slav. mekan ; Rosn. męki , mekahan Ross. MariîiS, iiaront; cf. Graec. fialaxog; cf. mknąć, mgnąć; cf. Germ. fdimtegett; Dan. myg; cf. Rabb. ^ molle); nietwardy, wcid). Wszelkie ciało, które mierną siłą znacznie ściśnione być może, nazywa się miękkim. Hub. Mech. 250. Gdy nie trzeba znacznej siły na rozdzielenie cząstek jakiego ciała, to ciało nazywamy miękkim. Rog. Dos. 1, 66. Miekkiemi częściami ciała są: chrząstki, myszki, żyły suche, więzy, błony, błonki i wnętrzności. Perz. Cyr. 1, 13. Drzewa miętkie, składające się z żyłek miętkich, rzadkich, białych, takie są olszyna, leszczyna, wierzbina, lipina, topolina. Jak. Art. 1, 66. Jasion, buk, kasztan, jodła, sosna, liczą się między gatunkami miętkiego drze-Jak. Art. 5, 152. Na rogaciznie najpodlejsza skóra biała, bowiem bywa najmiekczejsza. Cresc. 548. Wody miękkie: deszczowe, śnieżne, rzeczne, jeziorne. Hub. Wsł. 120, weicheS SGBaffer. — Transi et fig. Łagodny, łaskawy, miękki, cichy. Cn. Ad. 419, wetd), gelinbe; (cf.

MIĘKKO - MIĘKKOSERCY.

MIEKKOSKORUPY - MIELIZNA.

L

95

dobry jak lato); Eccl. MflrKOHpaBHUH, AOÓpOHpaBHBifi. Cha-    miękkosercość Vind. mehkoferzhnost, SOBeit^^erjtgfeit. M1ĘK-

rakter miękki Ross. MflrKOHpaBie. Na końcu każdego obja-    KOSKORUPY, n. p. pław. Tr., eine roeidffdjalige SftnfdjeL

du, taka bywa miętka, jak masło. Teat. 8. c, 46. Min-    MIEKKÛUSTY, a, e, metcßmäultg. Tr. Koń twardousty,

daka Strojnat zabił, a państwo Litewskie osiadł; wszakże    koń miękkousty. ib. MIĘKKOWŁOSY, a, e, włosów mięknie miękczejszym ten stawił się chrześcianom. Krom. 272.    kich. Cn. Tb. rocid^aarig ; Eccl. MflrKOBAacHH. MIĘKNĄĆ,

e,

—    §. Miękki . delikatny, miły, belifat, gart, lieblidj. Głos    ob. Miękczeć. MIĘKUCZKI, a, ie, MIĘKUCHNY," a/

jej miększy i wdzięczniejszy zniewalające wydawał odgło-    MIĘKUS1EŃKI, a, ie, intens, adj. miękki; Miękuczko,

sy. Weg. Alarm. 56. Prawdę prędzej w ludzie więc wmó-    miękuchno, miękusieńko advcrb., Boh. mèkauckÿ; Sorab.

wiemy, Kiedy rym miękki doda jéj wdzięczności. P. Kchan.    i. mechkuźki, pomecbkuźki, Croat. mèbkehen ; Hoss.

Jer. 2. Nie widać w niej było układności miękkiej, nie-    makohlbIh, mskohckl; fe^r U)Cic^, ganj meid?. Skrzydła mu-

butnéj , którą miłość nastarcza. Zab. 11, 87. Fias. Od    szki miękuchne, z Zefirów złożone, Niby z delikatnego

miękkiej młodości mojej. Aqu. Mscr. — §. Miękki » pie-    jedwabiu złocone. Zab. 10, 191. Molliculus, cienki, mieszczony, delikatny, z przyganą: zniewieściały, niemęzki,    kusieńki, subtelniuchny. Mącz. Miękusieńka blaszka, ib.

järtlid), tretet, nmd/licfy; Eccl. MHrKOCTHbłił, csacTOAłOEłiKi ;    (Ross. MHKymKa zgniłka, odleżałka).

Hoss. HtatHbiił. Człowiek miękki, Hag. mekopùtiza; Carn. Pochodź, domiękczyd; namiękczyd, namiękczad, namie-mèkush, mekushnèk ; Sorab. i. mechkliwcz. Miękkim,    kać, namieknać\ omiękczyć; odmiękczyc, odmięcz, odmie-

pieszczonym być Eccl. xacKOcepACTBOBaxB. Miękkie ko-    kac, * odmięknąd ; pomiękczać, pomiękczyć; przemiękczyd,

biety krzyki boleści wydały, Mężczyzny chociaż twardsze,    przemiękad, przemięknac; rozmiękczyć, rozmiekad, rozmię-

łzy wylewały. Przyb. Luz. 156. Pieszczone dziecię miękka    knad; zmiękczać, zmiękczyć.

matka w płaczu tuli. ib. 48. Prosił młody Leszek, aby ‘MIEKTAĆ, ob. Migotać, go więcej w' miękkim białychgłów towarzystwie nie trzy- ‘MIEKUT , a , m., n. p. Sardowie noszą dla cięcia i dla mano. Nar. Hst. 4, 116. Rzymianie obrzydzili sobie na- pchnięcia przy boku miekuty. Pot. Arg. 273, cf. miecz, koniec Grecki język, jakoby niewieści i miętki. Sk. Dz. MIEL, i, i., mielizna, odmiel, miejsce miałkie w wodzie, 32. Dusze miętkie rozkosz cnocie przekładają. Jabł. Tel.    miałkość, płytczyzna, eine Untiefe, ein fetdjter £5rt tnt

46. — §. Miękkie szaty, abo jedwabne, mężczyźnie za    Scijfer, cf. bród; Hoss. mcjl; Eccl. mLil na boa^, mLi-

hańbę przyczytają. Eraz. Ob. B. MIĘKKO, MIĘTKO adv.,    KOTa, MtaKOBOAie, (mieat; (distg. Ross. mLal kreda;

Miękczej compar., (Boh. męko, mekce); meid). Ty śpisz    Eccl. jtŁab, BaiiHO wapno). Puściwszy głąb, po mieli

wnik, który słód robi, Boh. sladownik, sladek , hwozda ozdownik ; Hoss. coaoaobhhkü. Mielcarz, jeżeli cokolwiek spóźni sie, słód zatęchnie. Świtk. Bud. 268. MIELCARKA, i, L, Cn. Th. 1018, bie SMjerinn. MIELCUCH, a, m„ ozdownia, słodownia, (Boh. sladowna), ba§ Î0îali* ^auâ, bie SKrtljbarre. Gdzie znaczna jest propinacya, muszą być wielkie mielcuchy, znaczne słodownie. Świtk. Bud. 265. Mielcuch albo browar, ib. 264, Srau^iauö. Dudz. 45. O browarze albo o mielcuchu. Haur. Sk. 161.

miękko na miękkim materacu. Bardz. Luk. 185. Miękko się wozimy. Cn. Ad. 354. Na mieli utonąć. Cn. Th. spał, kto na ławie całą noc przespał. Cn. Ad. 126. (be- MIELCARZ, a, m., z Niem. ber 2D?ćil$er, SKaRntadjer, słodowe dormit, qui non sentit, quam male dormiat ; czego zgoła nie czujemy, na to się nic nie skarżemy). — Moral. Upomniał go miętko i łaskawie. Sk. Dz. 648, łagodnie, fanft.

—    §. Abusiv. Miękko « zniewieściale, pieszczenie, Hoss. hLjkho , metdflid). z młodych lat nie chowaj dzieci miękko , Niech przywyka synaczek niewczasom. Opal. Sat. 5.

bomtrifdjen. — §. Mielec, gatunek trawy, poa aquatica Linn., młoda dobrą paszą dla owiec. Kluk. Dykc. 2,206. wiklina wodna. Jundz. 117, 2Bafferrifpengra$. MIELENIE, MEŁCIE, ia, n., subst. verbi rnleć, bflS ÜJîa^len in ber fßiüble.

Miękko żyją, to na toż samo wychodzi, jak gdyby mówili , że źle żyją. Pilch. Sen. list. 2, 355. “M1ĘKK0LI-CZNY, a, e, n. p. Mało pomogą Muzy miękkoliczne, Kiedy Kupidynowe dochodzą strzały sercotyczne. Zimor. Siei. MIELĘ, ob. Mleć. MIELEC, lea, m., miasto w Sandomirsk. 274. lica miękkiego, meidjmangig. M1ĘKK0N0GI, a, ie, nad Wisłoka. Dykc. Georg. 2, 155, eine ©tabt tnt ©an* mollipes. Cic. Div. 1, 9, meidtfüßtg. Cn. Th., Sorab. i. mjechkohnohawcz; Croat. mehkonog, nogomehkek. MIĘK-KOREKI, a, ie, delikatnych reku, mit garten £>ćinben. Tr.

MIĘKKOŚĆ, MIĘTKOŚĆ, ści,‘l, (Boh. mëkost; Y ind. mehkota, mehkust, mehkoba, mezheunost; Carn. mehku-shnost, mehkust, mehkóta, mehkóba; Bosn. mekota, MIELERZ, a, m., z Niem. ber 9Mer, $oI$ûufeit ber Äojlett* mekahnost;    Hag. mekós, mekscîna, mekota, męka-    brenner,    (Boh. miljr; Svec. mila; cf. Vind. milar , defet

knos; Croat.    mehkócha; Dal. mekota, mekoszt, mek-    zentou;    Carn. majlar * 1000 funtów surowego żelaza),

china; Sorab.    1. miechkofcż ; -Ross. matkoctl ; Eccl. mäkv    Mielerz,    stós z drzewa, na kształt stogu porządnie uło-

kotä: cf. Graec. gaXaxôrgç) ; oppos. twardość, propr. et    żony, z    którego węgle kurzą. Os. Zcl. 79. Źle kiedy

transi. btC 2Beid)c, bie 23eid)I)eit, bie 2Seid;lid)feit; cf. znie-    węglarz mielcrz    nadto pochyły robi, albo    jeden bok mie-

wieściałość, pieszczoność, papinkow-atość, Sorab. i. mech-    lerza układa z    drzewa grubego, drugi z    cienkiego. Osv

kliwcżtwo ; Rag. mekuhnos, mekoputnos ; Eccl. et Hoss.    Rud. 73. ib. 582. (cf. mielerz razować, obrazować).

UAKiKOCTh, ciUCTOMOKiiic, hIj/Khoctb, ntra, ipaRhCTBO,    Weź wajnsztynu i saletry, ugnieć na kształt głowy cu-

MCHOcpxA»»c> MCKOCp-LAbCTRO. Żyć nie masz w gnuśli-    kru , połóż na    wierzch wągiel, a będzie    do dna jakoby

me-

wéj miękkości. Mon. 68, 169. MIĘKKOSERCY, a, e,    mielerz gorzeć.    Sienn. 513.

serca miękkiego, Yind. mehkoferzen, meid$er$ig; subst. MIELIZNA, y, z., (Boh. melćina ; Slov. ndmeł; Carn.

96

MIELNIK - MIENIĆ.

MIENIĆ.

n.,

lina ; Dosn. plitko , gaziscłc ; Hoss. srkiKOBO.jie , Mejb, OTiweib, copMa; (wfejH3Ha, m1>.ioui> drobiazg, fraszka); Eccl. MbjiHoia,    Ha , ifèmiiu , mÎjih , HiiKia

Micia bs ptKaxt); miałkie miejsce w wodzie, mielą, płytczyzna, blak, eine Untiefe, ein feister Ort, (cf. bród). Znalazłszy na Odrze mieliznę, przeszedł na drugą stronę bez trudności. Nar. Hst. 3, 157. Przeszli Wisłę, częścią łodziami, częścią w bród mieliznami, ib. 4, 140. Przyb. Luz. 23.

MIELNIK, a, m., n. p. Pójdźno Waść do mielnika, zęby mlił zaraz. Teat. 8. b, 25; co miele w młynie; ber SDłuUer, Ross. Meieitt. Mielnicy za Kaz. Jag. układali miedzy sobą towarzystwa; a w ustawie swojej względem dozoru młyna warunki postanowili. Czack. Pr. 1 , 191. MIELONY, a, e, zmełty, gemahlen tn ber STOityle, n. p. Pszenica mielona. Radź. Levit. 2, 14. Mielone mąki. Kluk. Rośl. 3, 259. M1ELUCHNO intensiv, adverb. miałko . drobniuchno, tn feinen Körnern, ganj fein jerftoßen. Pieprz, cynamon, siarkę mieluchno zetrzyj. Sienn. 371. Mielu-chno tra perły niektórzy na proch do zębów. ib. 516. ‘MIĘŁY, M1ELSZY, ob. Miałki.

M1EŃCABSKI, a, ie, (aliud est mincarski), od zmieniania pieniędzy, wekslarski, 2Bed)fel *, 2Bed)śSler » ; Boh. rnennj. Wszedł Jezus do kościoła, i wyganiał wszystkich , którzy przedawali w kościele, i stołv mieńcarskie.... Leop. Matlh. 21. 12. MIEŃCABSTWO", ‘MIEŃCZARSTWO, a, wekslarstwo , zmienianie pieniędzy, b(t$ ©elbmecbfeltt. Do pieniężnego handlu należy ‘mieńczarstwo. Petr. Pol. 50, ob. Mincarstwo.

MIENIĄC, iał, ia, cz. contin., (Boh. mêniwati frequ.), zamieniać, frymarczyć, oertaufdjen, oerroedjfelit, roedjfeln. Bartek z swego stanu bardzo kontent, żeby go na inszy mie-niał. Teat. 52, 44. Jakaż to szkoda, że mieniać żón swych nie można. Teat. 14, 68. — §. Mieniać się z kim na co, abo czym, recipr., frymark z kim czynić na co, einen ïanfdj mit jemanben, mit etrocrê, mad)cn; Sorab 1. mieniam szo. Micniał się z nim odzieniem , wypuścił go tylnemi drzwiami, a sam się do pokoju wrócił. Warg. Wal. 215. MIENIANIE, ia, n., subst. verb., zamiana, 2. baś ïanfdjen, ber îaufdj. 1. MIENIĆ, ił, i, cz. niedok., zmienić, przemienić etc. dok. , Boh. mèniti, zmeniti ; Sorab. 1. mienim; Carn. męjnam, meinam; Vind. me-njati, mejniat, menit, enu sa drugu dati, taufhat; Rag. mjêniti ; Croat. menyati ; Ross. mÎhhts , CMtHHTb, CMt-hhtł, CMbHHBaTb ; mianę czynić, odmieniać, dnbent, oer» önbern. Co to jest? gdy cię ujrzę, zaraz kolor mienię, Albo blednieję, albo zbytnie sie czerwienię. Zab. 16, 298. Zmienione masz oczy, płakałeś zapewne. Teat. 4,

59. (nie wyglądają, jak zwyczajnie). Jednak twarzy nie mienił, i wesołym się pokazowa/. Sk. Dz. 1169. Nie masz nadziei mienić , w największym strachu a niebezpieczeństwie o panu swoim. Bej. Zw. 200 b. — MIENIĆ się recipr., odmieniać się, ftd) »eränbem, ftd) äubern. Zbladłem raz, to znowu rumieniłem się, sto razy zmieniła się twarz moja. Teat. 3. c, 7. O jak się zmienił, gdzież ono rumiane lice, gdzie twarz wesoła? Dambr. 435. Daj ci go bogu, jako się zmieniła, Ta tu kraina,

jakby nie ta była. Past. Fid. 265. Mam to z doznania, Jako się ludzkie wole mienią i ^mniemania. Jag. Wyb. C.

4. Wino, których czasów się najbardziej mieni. Śleszk. Ped. 580. Z lada przyczyny zdanie mieni się człowieka, Co chce jedna godzina, druga się odrzeka. Min. Ryt. 4, 188. Lata się mienią, lecz nie natura w człowieku. Nar. Dz. 3, 216. Czasy się mienią, i my się w nich odmieniamy; Jakże to? zawsze gorsi z czasem się stawamy. Min. Ryt. 3, 216. mutantur tempora, et not mutamur in illis. Mienią się rzeczy, tak jak my zmieniamy. Kras. List. 2, 89. — Mienić się, cerę twarzy odmieniać, n. p. zemdlewając, bfc ©eftdjtéfarbe oeränbcrtt, bleid) werben, erbleichen. Com ją otrzeźwiła, znowu mdleć zaczęła, znowu się mieniła. Teat. 43. c, 35. Mieniony, part. perf., zmieniony, odmieniony, odmienny, zmienny, n. p. Głosem żałosnym i mienionym wołał : bieżcie, bieżcie sąsiedzi, miasta naszego mury wywrócono. Warg. Wal. 111. niezwyczajnym, mit ungemöfinltdjer Stimme.— §. Mienić « mienionym co do koloru czynić, pstrzyć, bunt machen, mit mannigfaltigen Farben fdjmücfeti. Tam łąka się zieleni, Którą kwiat rozmaity wdzięczną farbą mieni. Szym. Ś. W. 3. Mienić się recipr., odmiennemi kolorami się pstrzyć, [id) bunt färben, mannigfaltige Farben an* neunten, ober haben, in oerfdjtebne Farben fptelen, *fd)tHetn, fdjtclen. Mora (materya jedwabna) z każdej strony inaczej w oko bije, owo zgoła mieni się, jak cudowny obraz. Mon. 74, 366. Kierz biały, kierz czerwony, nadobnie się mienią, Drugim rzędem fiołki za tym się zielenią; To wszystko swym porządkiem rozsądzone było, Tak iż się jedno z drugim farbami mieniło. Rej. Wiz. 23 b. Mieniony farbami * pstry, bunt gemacht, bunt; Boh. menawy discolor. Wszystkę baczność obrócił na chustkę moje, i na suknią mienionego koloru. Zabi. Roz. 102. Szarłat rozmaitemi farbami i haftami mieniony. Ossol. Sen. 16. (variis coloribus distincta). Zasłona robotą tkacką mieniona, i przetykana. W. Exod. 36, 35. Szczęście w mienionej szacie chodzi. Birk. Zamoj. 26. (cf. łaska pańska na pstrym koniu jeździ).

MIENIĆ . cz. niedok., ( cf. namienić; Etym. miano; cf. Lat. memini, comminisci; Graec.fxvaôpai, pvaéiv) * wspominać, mianować, nennen, erwähnten. Mień hasło, die castrense verbum. Mącz. Hasło wiary, przez któreby ro-zeznawani byli wierni od innowierców, gdyby mienić hasło zapytani byli. Smotr. El. 22. Nie mień octu, piwo warząc. Rys. Ad. 41. (nie wspominaj złego). — Mienić, ogłaszać za co, als etroaä befannt machen. Pisma ich ganiłem, i heretyckie być je mieniłem, a gdzie tego potrzeba była, i dowodnie pokazowałem. Smotr. Nap. 6. Pochlebcy prawdę za fałsz, a fałsz za prawdę mienią. Zab. 15, 279. Wielki fałsz, mienić się i ożywać chrze-ścianinem, a uczynków chrześciańskich nie naśladować. Rej. Post. J i 5. Pytał go, jeśli się mieni, abo chce być członkiem tego kościoła? Baz. Hst. 211. — §. Mienić » mniemać, poczytywać, rozumieć, bafür haltert, glau* ben, achten, meinen, (Vind. mienit). Ty szedłszy chłopu w dom, wszystko mienisz twoim. Star. Vot. E 4. Jan król Czeski mienił się mieć blizkość do królestwa Pol-

skiego, gdyż ma Wacława córę. Biel. 179. Ci którym przesądy pożytki przynoszą, każdą książkę, ukazującą szkodliwość ich, mienić będą, że jest przeciw religii. Gaz. Nar. 1, 35. Wojewoda Krakowski jechał do Mieczysława, chcąc mu się z tego sprawić, co nań mieni. Biel. 112. Był ś. Wacław w podejrzeniu u pogan, którzy nań mienili, że Drahomirę dał potajemnie zabić. Biel. Św. 144 b. — 1. MIENIE, ia, n., od słowa mienić 2 * sława, imię, ber 9łuf, ber 9?ame. Uczciwe 'mienie (rumor), jest to jak majętność druga. Min. Ryt. 4, 139. Za twym rozkazem idą Cześć, sława, mienie, hańba z ohydą. Chrośc. Job. 193. — 2. MIENIE, ia, n., subs. verbi mieć» §. a) posiadanie, b«3 fabelt, 33eft^en. Więcej pociechy z nadziei, aniżeli z mienia. Ost. Str. 3. — §. b) Co kto ma, lub jak się ma, majątek, (bie $a< be), bcrô Vermögen ; Boh. gmënj; Slov. gménj, statky, zbożj; Vind. imetik, imetje, imanjost, (ob. Imienie); Carn. imęnje; Rost. HMymecTBO, mrfeme, noKiaæa, 3a5KHTOKT>, (cf. zażyć); Eccl. sumom, (cf. żywot) ; cf. Eccl. HenMymecTBO niedostatek, ubóztwo, ÓMrOHMfcHCTBO, óiaroHMCTBO dobry byt ; Ross. ójarococTOBjiie. Jest w nim grunt poczciwości, dar wyższy nad mienie. Teat. 43. b, 82. Drozd. Nie łakomili się na dobre mienie, ale wszystko opuściwszy z jałmużny tylko żyli. Star. Dw. 49. Przedłużeniem wojny mienia ich i majętności szkodę ponosiły. Pilch. Sali. 229. Kraj nasz całe swoje mienie winien roli. Gaz. Nar. 1, 20. —• MIENIONO advcrb., odmiennie kolorami , pstro, bunt. Mieniono czynię. Cn. Th., pstrzę. MIENIONY, a, e, part, verbi Mienić qu. v. — MIENIONY, ego, n., aj taniec, w którym się damy z mężczyznami mienią, ber 2Be#feltanj, wo Samen unb ßf)apeanr etnanber ûbwedjfeltt. — b) Mienione , zielone, gra dziecinna, etrt Ähtberfpiel. Choć odmiany w rzeczach są lubione, Lepsze gonione w szczęściu, niż mienione. Jak. Wyb. E b. MIENIOKRUSZ, u, m., Saubenbal^erj, kruszec mieniący się w różnych kolorach. Kluk. Kop. 2, 234. 'MIENNOŚC, ści, z., odmienność, bte 33eräitberitd)fett. Mienność luny. Cliodk. Kost. 13. [odmiana xiezyca, lunacya 2]. 1. MIEN-NY, a, e, Boh. mënitedlnÿ, mënnj ; Ross. jrfeHOBHbiił; mogący być przemienionym, üeriMitbelbar. Grunt wszystkich ciał jest wę śkło mienny, gdyż ich ostateczne prochy można w śkło obrócić. Staś. Buff. 16. (cf. Boh. mennj ljst»wexel). 2.—MIENNY, od miana, w składanych: dwumienny, bezmienny.

MIENTUS, ob. Miętus.

M1ER, ob. Mir.

MIERNICKI, a, ie, MIERNICZY, (contr. Mierczy. Kosz. Cyc. 161.) a, e, (Etym. miara; Boh. meficky; Ross. Mkpji.ib— u uh, MtpHTejbiiMH, MemeBbiilJ; od mierzenia, czyli miernictwa, üJteß», jur Sfteßfunft gehörig, geometrii#. Geome-trya, to jest miernicka nauka, (miernictwo) Grzępskiego. Mierniczny pręt, placowy, laska do placu mierzenia, łokieć też zowią. Cn. Th., Croat. zemlyomernicza ; Hung. foldmérték; Vind. merna fhnura, merauna verv, bte 9$eß* îUtbe. Mierniczy statek, celowy, naczynie którym prostują, w prost mierzą, groma. Cn. Th. ein ßttttal mit Sio* ptern. MIERNICTWO, a, n., ziemiomiernictwo, nauka

Słownik Lindego wgd. 3. Ton» III.

miernicka ; Boh. merictwj ; Carn. mirstvu ; Vind. merna viednost, merna vmetalnost; Croat. meroznanye; Ross. 3eM,ieMtpie; bie SÖfeßfunft. MIERNICZNE, ego, n., Mierniczego zapłata. Cn. Th., baâ üfteßgelb. MIERNICZY, ego,

m. , MIERNIK, a, m., Boh. méfie; Sorab. 1. mérez, mèr-nik ; Carn. mirzhun; Rag. mjerrilaz, mjerâc; Slav. mi-râcs; Vind. mernik, merez, merzhun, merni sastopnik, merni vmetalnik ; Bosn. miernik; Croat. merecz, mernik, meritel, kupnenik, polyomérecz, zemlyomćrecz ; Hung. mero, mereii, földmerö ; Ress. MtpHTeib, Mipaik-muKï, MeateBinmiKî, pa3Mhicab ; Eccl. MipiiabHHKï, Mt-pmeib ; aj miernik powszechnie każdej rzeczy, długiej, wysokiej, szerokiej, dalekiej, blizkićj. Cn. Th.,' mie-rzyciel, ber fDîeffev. Mierniczy, miernik poi, gruntów, ib. ber ftelbmeffer. Inaczćj świat malarze, inaczej miernicy, Konterfetować zwykli na małej tablicy ; Miernik wszystek krąg ziemski linijami kryśli, Nie wiele oczom, więcej pokazuje myśli. Zimor. Siei. 126 Miernik abo geometra, od punktu, jako przeznaczonego celu, wymiar czyni. Haur. Ek. 22. Miernicy jeździli po Podlasiu, a starszy nad niemi, czasem przez pośrzodek izby sznur miernikom ciągnąć kazał, dziury poprzewierciawszy. Gorn. Dz. 145. Mierników najwięcej jest w Mazowszu, niż gdzie indziej w Koronie. Grzetp. Geom. K b. Miernik abo mierniczy, urzędnik, który miar publicznych dogląda, Graec. b ustgovopioc. Cn. Th. ber 9)taßauf)ei)er, ber über bie 2Äaße bte 3luf[t#t tyat. Józef był sprawcą wszystkiego państwa Egiptskiego, i jakoby miernikiem a szafarzem nad zbożem i gumny Faraona. Glicz. Wych. C 6., ob. Miro-cznik. — b) Mierniczy, geometra, rodzaj zanocnic, których gąsienice chodząc cale się skrzywiają, i tyle zarazem postępują, ile same są długie. Kluk. Zw. 4, 102. eine 2lrt 9?a#tfalter. — §. 'Miernik, człowiek umiarkowany, wstrzemięźliwy, eilt Mäßiger; oppos. niemiernik,

n.    p. Trudno , żeby niemiernik ku skromnemu życiu przyzwyczaił się. Modrz. Baz. 29, ein Unmäßiger, (cf. rozpustnik). MIERNIE, MIERNO, adv., pod miarą, niezbyte-cznie, śrzednie, mäßig, mittelmäßig; Boh. mjrnë; Croat. zmèrum; Dal. szamirom; Hung. mertekletessen ; Ross. yarfcpeimo. Niemiernie Slov. nëmirné, nad miru. Królewna chodziła do klasztoru, a tam w refektarzu bywała uczciwie i miernie z Gwilelmem i z innemi pany, takież z paniami, wesoła. Biel. Św. 227 b. Miernie się mam, ani zbyt źle, ani zbyt dobrze. Teat. 34. b, B 2. — §. Miernie , w miarę , w cel, nie chybiąc celu , dobrze mierząc, godząc, trafiając, trafnie, celnie, genau abgejielt, occurat, rtdjttg tnê 3iri treffenb. Ross. m-Łtko, irikibito, u-fejb-KO. Było 700 mężów, tak miernie bijących z procy, że też i włosu nie chybili. 1 Leop. Jud. 20, 16. Ten pusty chłopiec, ślniący się piórami, Jak miernie z łuku srogie puszcza strzały. Bardz. Trag. 134. Strzały mier-

. no do celu puszczają z łuków. Lib. Hor. 34. Umiej łuk miernie ciągnąć, umiej bronią władać. J. Kchan. Dz. 42. Szlachcic tak miernie strzelał, że z łuku na ścienie Szy-chtował zawieszone strzałami pierścienie. Pot. Pocz. 633. To mówiąc, rzuci pocisk zajadły na niego , ale jad nie dał miernie rzucić i uderzyć. Jabł. Tel. 218. MIERNIU-

13

98

MIERNIUCHNY - MIERNOŚĆ.]

MIERNY -M1ERZCH.

CHNY, a, e, MIERNIUCZKI, a, ie, intensiv, adj. mierny,

Mierniuchno, mierniuczko, Tniarniuczko adverb., recïjt fefyr mäßig ; temperatissimus. Mącz. Ziele to jest mierniuchno oziębiające. Urzed. 125. Sztuczkę mięsa tylko zje, i także Tniarniuczko pije. Sekl. 13.

Przednie bogaty, mäßig begütert. W wolnych rządach najlepiej , kiedy radnicy są miernomajętni. Petr. Pol. 384.

M1ERNORÓWNY, a, ę, równej miary, oott gleichem SERaße.

Cykle miernorówne. Źebr. Zw. 27. MIERNOŚĆ, ‘MIAR-NOŚĆ, ści, i., Boh. et Slov. mjrnost; §. 1. miara, wielkość lub stopień w miarę, wczesność, baê rechte 9Waß, bie üftäßtgfett. Pszenica najlepiej się tam kocha, gdzie jest mierność powietrza, to jest, ani bardzo zimno, ani też bardzo gorąco. Cresc. 154. W tym słowie mierność, miara się zawięzuje. Budn. Cyc. 74. Rozgniewany, gdy karać będzie, nigdy tej mierności nie zachowa, która jest między tro-chą a małem. Glicz. Wych. G 3 b. Każda cnota jest mierność, t. j. w śrzodku dwu poboków występnych stoi, z których jeden jest niedostatek, a drugi zbytek.

Petr. Et. 119.— §. Mierność, cnota, skromność, wstrzemięźliwość, obeszłość, bie SDtäßtgfett, (Ent^altfamfett : So-rab. 1. zmeromnofcż ; \ind. mernost, domernost, sder-shlivost, triesnost, rednosmernost : Garn. masnost; Croat. mertuchlivozt, mertuchlyivoszt ; Ross. yMhpeHHOCTb; Eccl.

MhpHOCTb. Mierność chwalebna , na tym ma dosyć, co bóg dał. Hor. Sat. 55. Mierność w życiu, dobrowol-nćm ubóstwem jest. Pilch. Sen. list. 128. Mierność nas od niesłusznych rozkoszy odzywa, a do słusznych obżarstwu i nierządności miarę ustawuje. Modrz. Baz. 28.

Mierność i na małe przestawanie, a zbytków się chronienie, osobliwiej młodzi zalecaj. Star. Ref. 7. Pan o *niemiarność potępia, o post nie. Sekl. 13. Dziś nie na *miarności, ale na przebieraniu pokarmów post ustawili.

Post w Tniarnośei zależy, nie w przebieraniu potraw, ib. W każdej rzeczy trzeba mierności. Bial Post. 198. Zab. 4, 163. Mierność ma ten urząd wodzić rozumowi pod posłuszeństwo to, co się w affe-kciech poczciwości przeciwi. Gorn. Dw. 350. Grunt mierności jest ten, aby żądza rozumowi posłuszną była.

Kosz. Cyc. 62. W życiu miarę zachowaj według twego stanu, Mierność jest wielki dochód i chłopu i panu.

Bach. Epikt. 42. Mierność, frugalitas. Mącz. Niech mierności    zbytek próżny ustępuje. Zbił. Zyw. D 2.    Rzplta    MIERUNKA,    i, z., Boh. meruńka, morelka. Tr., eilte üDîorcHe.

nasza    ma siła zbytków, niemierności, rozpusty,    której    — MIERZ;    zakończenie wielu    imion Polskich, n. p. Gnie-

wielu    potrzeba lekarzów. Gorn. WY. Q. 4. Miernością nie-    womierz,    Kazimierz, to jest,    gniewem mierzi, kazią (nierządności zwyciężamy. Wróbl. 201. — §. Mierność    * śrze-    rzi. Jabt.    Her.-, (Boh. Miroś,    imię mezkie). cf. mir.

dność, btc SDftttelmäßigfett. Mierność stanu, mierność my- MIERZCH, M1ERZK, SMIERZCH, SMIERZK, ZMIERZCH, u, śli, To przedziwnym człeka losem; Niechaj kto chce, jak chce kryśli, Z wstążką, tytułem i trzosem, I w tym co jest i co czeka, Mierność szczęściem jest człowieka.

Kras. List. 2, 90. — §. Nieprzedniość, śrzedniość, niedoskonałość, btc Uiiôoflfontmeitïjett, SDdttelmäßtgfctt. W rzemiosłach przepisom wierność Dosyć działa, choć rzecz trudna ; Ale w rymotworcy mierność Więcćj niż zła, bo jest nudna. Kras. List. 2, 70. Przy małej liczbie dobrych-dzieł, wychodziło mnóstwm miernych, a wiele i niższych od mierności. N. Pam. 3, 325. — §. 2. Mierność

‘MIERNOMAJĘTNY, a,

ib. 15.

przy-

ręki w strzelaniu « dobre mierzenie, godzenie do celu, celność, trafność, bie Slccurateffe ber $anb im ©djteßett! Mierność oka ; mierność strzelby. MIERNY, a, e, ‘M1AR-NY, Boh. et Slov. mjrnÿ; Sorab. 1. pomèrnofcziwé, romné; Carn. masliyv, masne; Vind. rednosmeren sast, triesen; Croat. mertùchlyiv, mertuchliv, merni; fJung. mértékletes; Rag. mjerriu, mjerni; Ross. et Eccl. MT.phH'L, yMbpeHHbifi ;    1) odpowiadający miarze,

będący w miarę, nie nad miarę, it(4 bem 9)?Clß, mäßig , ttiltyt über bte üftaßeu, pror. et fig. Mierne długo trwa, a niemierne leci, Ledwie więc czasem iż zostaną śmieci. Rej. Zw. 217 b. Cycero miał na swe potrzeby mierną majętność. Kosz. Cyc. A3 b. Kto tak swe żądze* i chciwość miarkuje, Ten się fortuną mierną kontentuje. Past. Fid. 261. Teat 55. d, 49. Strefa mierna, la zone temperée. Staś. Buff. 219. umiarkowana, gemäßigt.—Moral. Mierny, skromny, wstrzemięźliwy, mäßig, gemäßigt, entfmltfam. Mierny, obeszły, frugalis. Mącz. Wielu się znajduje ludzi nie-miernych, których brzuch bóg jest. Bej. Post. H. 5. ‘Miarny, stateczny, niewielemówny. Sekl. 51. ‘Niemiarne ciepło. Oczk. Przym. 423. Ręka w szafunku hojna, w gniewie mierna. Czach. Tr. C2. Była postępków statecznych, w słowach mierną. Sk. Zyw. 1, 178. Miernym czyli umiarkowanym być Eccl. MhpHCTBOBaTH. Na Orfeusza gędzienie, Lucyper w piekle mierniejszy, a cichy bywał. Biel. Św. 10. (łagodniejszy, łaskawszy). — §. Mierny, śrzedni, nienajlepszy, ujdzie, kiedy lepszego niemasz, mittelmäßig, paffabel, leibliefy; Ross. cepe^OBuS, He3a4opHUH. Przy małej liczbie dobrych dzieł, wychodziło mnóztwo miernych. N. Pam. 3, 325. — 2) Mierny, dobrze mierzący, godzący, w cel trafiający, celny, occitrat ^telcrtb, pünftlidj jielenb, auf bert fjïunft trcffcitb; Boss. mKtkw, mLtok'b, lykiibHbiH, (oppos. npoópociMBbiH) Temu z pod miernej cięciwy Nie ujdzie żaden zwierz żywy. Morszt. 202. Tak ręki był miernej, że ścinał chłopcu pieniądz drobny z głowy, a włosa żadnego nie ruszył. Papr. Ryc. 51. Nie ujdzie twojej miernej ręki jeleń. Pot. Arg. 209. Psy pod miernąć zwierza prowadzą cięciwę, ib. Zabiwszy smoka, łuk die dębu zawiesił, znak szczęścia i oka miernego. J. Kchan. Fr. 41. Mierną strzałą w biegu jelenia nie minie. Lib, Hor. 74. Łanie wiatronogie Strzelał z miernej rusznice, abo wieprze srogie. Zbił. Zyw. B 3.

zme-, ma-szmeren,

we-

m., (ob. Mrok; Slov. 'mrak, mrkśni, mrókota, Sorab. 1. fmerkowano, szmerknoni ; Croat. mrak, kaz, szumrak; Ross. cyjiepKH; Eccl. cyMparcb, CLMpaKi», cyMepKH, (ipiiMfiaifŁ ; {Carn. merknenje ecclypis ; Boh. mrak chmura; Slav. merk * brunatny ; 9?brb. murf ciemny; cf. Gall. morne; Pol. morąg); mierzchanie, bte Dämmerung, 3lbcnb* bämmermtg, (cf. brzask). Tu straszliwe płomieni odbicie o chmury Migając bladem skrzeniem z tamtej strony góry Rzucało szare mierzchy. Przyb. Ab. 93. Chmur u nas niemasz; ztąd aże do smierzchu widzieć możem,

MIERZCHA - MIERZIĄCZKA.

MIERZIĆ - MIERZIENIEC.

99

nic nie ćmi firmamentu. Pot. Arg. 241. Z mierzchem, in ber 2)ammerung. Poszedł z zmierzkiem pod wieczór. W. Prov. 7,9. (z zmierzkiem. Bibl. Gd.). Przed oczyma ich z mierzkiem wyjdziesz. W. Ezech. 12, 6. (z zmierzkiem. Bibl. Gd.). Z smierzkiem dochodzi kres czucia dziennego. Kanc. Gd. 344. MIERZCHA sie, MIERZKA się, ZMIERZCHA się, MIERZCHNIE neutr. imp. niedoli., zamierzchnie, zmierzchnie, zmierzchlo dok., mrok pada. Cn. Th., e§ hämmert, eö rntrb Slbenb; Boh. mrkne, smrkâ se, saumrkâ se; Sorab. 1. szo szmerka, szmerknu, fmerkuyo szo , wetżori szo, szmerknucż ; Vind. fe mrazhi, nuzh fe diela, mrak fe dęła, fe nozhij ; Carn. rnrazhy se, (merkniti, merknem« mroczyć, zamroczyć); Croat. mrachisze, (merchim, potemnujem * zamraczam ; mercha-nye * zaćmienie) ; Rag. mracitise, smarknutise , smarknî-yatise ; Bosn. mracitise , smarknutise, smrriknutise ; Slav. smêrcsese ; Dal. vecser se csini; Ross. MepKHyTb, no-MepKuyTb, CMepKaTŁca. Gdy sie już mierzchało, z one-go miejsca się wracał. Baz. Hst. 24. Świta, mierzka, bieżą lata, Ludzie młodo schodzą z świata. Pieśń. 168. sol oritur et occidit. Nie mierzchający się, wiecznie światły Ross. HeaiepuaiomiH, HeMeprtaeMbiB. — Mierzcha mi się w oczach, vcrtigine tenebricosa laboro, vicinus epi-lepsiae morbus. Cn. Th. 1378, Ross. aiepemuTbca, noMe-pemHTbca, mtr nńrb bunfel swr ben 21ugeit. Prędko się zamierzchło. Cn. Th. cf. zamierzch, zamierzchnąć ; cf. omierzchnąć. MIERZCHLIWY, a, e, mroczny, ciemniawy, bdmmertg, bunfel; Ross. cyMpauHbiH. Była jeszcze mgła mierzchliwa. Przyb. Ab. 151.

MIERZĘ, MIERZENIE, ob. Mierzyć. MIERŻĘ, ob. Mierzić. MIERZEJA , ei, i., Wyspę przy wpadnieniu Szkarpawy do Wisły Niemcy Neryngiem, Polacy swą mową Mierzeją zową. Klon. Fl. G 3, bte 9łdf)rung. NB. corrigas Adelungium s. v. Sprung.

MIERZIĄCZKA, i, z., Boh. murzutost ; Bosn. mrrizochja, ne-navidost odium', Sorab. 1. rozmerzano, rozmerzanczko, wostuda; Slov. ośkliwani, ćemer ; Slav. gerstanje; Vind. gnufnoba, gnufitnost, grosa, ostuda; Croat. grüscha, vtraganye, vegyanye, lenoszt; Dal. lenobia, doszada; Ross. CKyna, 40ca4a, nenaab; obrzydzenie, niesmak, ohyda, ttnluft, SSerbrujŚ, (Efel, Slbf^eu. Oczy spuściwszy, okazywał mierziączkę. Mon. 69, 215. (niechęć). Wyście nas w mierziączkę wprawili do Faraona. Leop. Exod. 5, 21. (wyście nas ohydzili w oczach Faraonowych. Bibl. Gd., tyr l;afet unfern ®erud) ftinfenb gemalt nor $I;arao. Sut^.). Bałem się mierziączki i gniewu jego. Leop. Deut. 9, 19. (jego popędliwości i gniewu. Bibl. Gd.). Oto dzień pański przyjdzie, pełen wielkiej mierziączki, i gniewu. 1 Leop. Jes. 13, 9. (niełaski. 3 Leop.). Królował Bolesław po klątwie więcej roku, ale z wielką u wszystkich mierziączką. Krom. 108. invisus omnibus. Sługa, który pana swego ratując, kogo rani, za to żadnej mierziączki od rannego niech nie ma. Herb. Stat. 246. Dla przyjaźni, mierziączki, bojaźni, darów .... Sax. Porz. 11. Masz mierziączkę na złe, odisti malum. Wróbl. 9. Do grzechów języcznych należy bluźnienie, przeklinanie, mierzączka, w słowie uwłoctwo. Wróbl. 91.

nienawiść, <paß. O boga nic niedbając, ludziom wielkie przyskorki, a mierziączki i krzywdy czynili. Glicz. Wych. E 2. MIERZIĆ, ił, i, act. niedok., omierzić, umierzić, zmierzić, obmierzić dok., (cf. Boh. mrzeti molestiam af-ferre) ; w ohydę co komu podawać, einem etttxtô gum 2I&« fdjeu mad;en ; (Boh. ohawiti; Bosn. mrrziti odi ; Rag. marzjetti aspernari, marzjetti tkoga, na tkoga odi). Grzech to jest, co cię mierzi bogu. Chrośc. Job. 123. 1) Mierzić sobie co, brzydzić się czym, niesmakować w czym, ftd) etmaS ner* leiben, e3 überbrüßig fe^n. Swoje nie idzie w smak, chyba mądremu, każdy głupi mierzi sobie własne dobro. Pilch. Sen. list. 67. — 2. Mierzi mię co * mierzę się czym, (Boh. mrzet se indignari), przykro mi jest, brzydzę się tym, eg nuberftetyt mir etroag, efelt mid) an, madjt mirfêfel, id; trage 2lbfd;eu banor; (Boh. w ohawnosti miti; Slov. ośkli-wjm sobè, ostjhwóm se; Sorab. 1. merfacż, me merfy, merze me, fom rozmerzanć, wostudża szo me ; Sorab. 2. sze wostużisch, muzasch ; Vind. mersati, mersi, sa-merset, samersi tu meni, merzhati, merzhim, merzhu-vati, kujati fe, ostuditi fe, gnufiti fe, grositi fe ; Carn. mersy se meni, mersèm , mersiti, gravsha se, pergnusy se, gnusiti ; Rag. marzitti, omraziti se, marzjetti; Bosn. mrrisko bitti ; Croat. merzim, odurjavam, (merzeti » gardzić), gruszti mi se, utraga mi sze; Dal. mrazi mi sze, leni mi sze, gnussitise ; Ross. Mep3'fen>, CMepabTŁ, Mep3HTŁ, OMep3im>, 6pe3roBaib, no6pe3roBarb, ob. Obrzazg; Eccl. Mep3K)ca, Mep3HTb mh, OMpamaTH; cf. Lat morosus; Germ. mürrifd) ; cf. Pol. śmierdzić, smród). Jeleniowi spodobało się czoło z rogami gałęzistemi ; ale golenie chude te go bardzo mierziały. Ezop. 16. I boga i ludzi pycha mierzi. Kosz. Lor. 32. (nie podoba się). August ludzie bardzo mierział, dla zbytniego wyciągania podatków, ib. 130. (ohydnym się stawał). Pospolicie takiego każdy mierzi, kto mu prawdę mówi. Rej. Post. H h h 6. (każdemu jest przykry). Chrystus Faryzeusze mierział, i nauka zbawienna jego, która je w oczy kłóła. Żarn. Post. 3, 701 b., (był im nieznośnym). Kto z pijanicą żyje, pospolicie tego samego wino nie mierzi. Kosz. Lor. 4. Cymonowi to przyczytano, jakoby go nie miał kufel mierzić. Gorn. Dw. 326. Mierziła ta rzecz, którą uczynił Dawid, Jehowę. Budn. 2 Sam. 11, 27 not. „za złe było w oczach Jehowy”. ( to była zła rzecz przed oczyma Pańskiemi. Bibl. Gd). On mię mierzi, jak grzech. J. Kchan. Fr. 17. Mierzi go łakomy, wolałby sam. Rys. Ad. 40. Mierzi go każdy towarzysz, ktoby się chciał wdawać w sprawy jego. Rej. Ap. 25. Iż go błogosławieństwo wielce mierziało, Daj to Panie, aby go wiecznie mijało. P. Kchan. Ps. 166. Żołnierzom Tureckim wojna Węgierska ‘zmierziała, że na sam jej odgłos powstało nieukontentowanie. Klok. Turk. 205. 'MIERZIĘCZYĆ się zaimk. niedok., mierzionym sposobem kłócić się, ftd) efelljaft berumjanfen. Szalony ten, co się z każdym mierzięczy. Ezop. 8. Gospodarzowi potrzeba dobrze opatrzyć , aby żona taką była, aby się nie mierzięczyła w domu. Petr. Ek. 3. 'MIERZIENIEC, ńca, m., Bosn. mrrizak; Ross. Mep3aBeipB, plugawiec, spurcifi-cus. Mącz., ein efeltyafter 9Äenfd), Boh. ohawnik. Ty mier-zieńcze, zasłużyłeś karanie. Ezop. 4. Jeszcze gadasz mier-

P--

Vind. mrina, merva; Carn. mèrva, mervèza; (Croat. mer-vina tcobs ; mervo, mërvichik paullulum ; Bosn. mrriva, mrriviça mica, mriive, ostaçi reliquiae). Słomy omłóco-ne na boisku ozierać trzeba, i mierzwę rewidować, aby się w nich niedomłócone kłóski nie znajdowały. Haur. Sk. 20. Spiesznie skryła te rzeczy pod mierzwę, którą słano wielbłądom, i usadziła się na niej. Leop. Genes. 31, 34. ( Wujek, barłóg). Praca eraczów nieoszacowana, Z mierzwą zrównana. Groch. W. 557. Siana, słomy, plewy, i mierzwę od nas kupują. Gost. Gor. 406. Drobny gnój abo mierzwe po łakach rozmiatał, aby trawa lepiej rosła. Cresc. 38/    MIERZWIASTY, MIERZ-

W1ATY, a, e, pogmatwany, zgnieciony, bunty etncmber ge* tu irrt, 2ötrr s (ftrüty). (Carn. smershàn » rozczochrany ; Bosn. smervivi, izmervivi, izmrriviv friabilis). Mierzwiatą słomę osobno kłaść, a dłuższą na powrósła znowu osobno. Zaw. Gosp., Haur. Sk. 24. Gnojem mierzwiastym przysypować. Cresc. 326. MIERZWIĆ act. niedok., zmierzwić, pomierz-wić dok.; (Rag. màrviti, smàrviti, razmarviti diminuere; Slov. mrwim, mrwiti friare; Carn. smèrvim ; Croat. mérvim com-mnuio, frio, razmervlyujem contero; Bosn. mrriviti, smerviti, smrriviti); pognieść, pogmatwać, ścierać, jufauuucn niHeit, JU* fantmen tutrren, rnTen, brutfen. (Sorab. 4. mermu szo scateo). — §. Mierzwić, pomierzwić, namierzwić, mierzwą nagnoić, i ogólnie pognoić, nut SBtrrftroty btingen, unb ubcrtyaupt burt* gett, Boh. mrwjm, pomrwjm; n. p. Mierzwić rolą owcami. Tr., w hurtach owce trzymając gnoić, bett 2Icfer tyttrben.

zieńcze! Papr. Kol. T 2 b. (Sorab. 4. merfak; Vind. mer-sliuz » tetryk, dziwak). *MIERZIENNIK , a, m., lenó. Macz. fin Ipurentyänbler. ’MIERZIENNICA, y, i., czarownica, phar-maceutria. Macz., eine ipfjce. MIERZIONO adv., (cf. Boh. mrzute morose, et mrze spurce ; Slav. mêrsko, neraddo * nierad ; Croat. merszko ; Dal. gardo foede) ; brzydko , paskudnie , eîeIÇaft, tyäjlltcty. W Inflanciech baby z włosami rozkudłanemi, niewiasty i dziewki głowy mierziono noszą.

Gwagn. 414. MIERZIONOŚĆ, ści, i., cf. Boh. mrzutost indignatio, et mrzkost spurcitia, brzydota, omierzła szpe-tność, efeltyßfte IpĆijHictyfdt; Boh. ohawnost, obawa; Sorab.

4, mierzacźnofcż, wostuda ; Vind. merkost, merhust, gnu-fnoba, (merzhnost, merzhlivost * zły humor, markotliwość);

Croat. gnusoba, mersota, merszkocha, gnyusz; Dal. gar-dnoszt ; Bosn. ghnusoba , gnusócbja, (mrrizochja odium) ;

Rost. Mep30CTŁ. Mierzioności w starym chwalić nie mogę.

Budn. Cyc. Star. 33. Mierzionościami swemi napełnili dziedzictwo moje. Budn. Jer. 46, 48. (sprosnościami. Bibl.

Cd.). M1ERZIONY. a, e, (Boh. mrzuty ingratus et mrzkÿ spurcus); brzydki, omierzły, sprosny, efeltyaft, tyfißltcty, cer* tyflflt; Boh. ohawnÿ; Slov. rnrzky, mrzuty; Vind. mersik, samersliu, (mersliu, samersliu, mershak * markotny); Carn. gnusné, (cf. gnuśny, gnój); Sorab. 1. mjerzaczé (rozmer-zane indignatus), wostudnó; Croat. mèrzek, gruszten; Dal. dodian, doszadjen, doszadliv; Slav. mêrzak; Bag. màrzak, marzgliv, (marzêch ingratus) ; Bosn. mrrizgliv, ghnusni;

Boss. Mep3KiÖ , Mep30CTHŁIH, Mep30KX, 6pe3rjHBLlM, 6oro-

Sorab. 2. mèrisch; Sorab. 4. mèru, merim, mjrim; Vind. merit, pomerit; Carn. mirèli, miruvâti; Slav. mirriti, mi-rim; Croat. meriti, merim, zmirjati (»mierzyć, ważyć na wadze); Dal. miriti ; Hung. merni, mirni, megmćrem; Bosn. mirriti, mjerriti meliri, ponderare; Bag. miriti, mjeriti, izmjerriti, izmjerrivati ; Boss. MbpflTt, Mbpnib , CMbpaTŁ, MeæeBaTL, Meæyio ; (Eccl. MbpmiBCTBOBaTH, tnbp/m,, mierzyć, ważyć); Grace. psiQoo, psoi'Çco partior)\ g. 4. miarą wielkości rzeczy jakiej dochodzić, meffett. W Prusiech, w Mazowszu, w Litwie na włoki mierzą, w Wielkiej Polszczę na szlady, w małej Polszczę i w Rusi na łany. Grzep. K 2 b: Rozmaite są sposoby mierzenia, inaczej się mierzą grunta, inaczej gmachy, inaczej towary. Teat. 26. c, 406. Nic zawsze szczęśliwy, co mierzy korcami złoto. Bardz. Trog. 234. Wymyślacze, co wodę łyżką mierzą. Rej. Ap. 68., Bys. Ad. 73. (cf. piasek liczyć, drzwi do łasa robić, bąki strzelać; cf. liczykrupa). Nie mierzą chłopa w korzec, często mały bije, A wielki z piwnym wą-sem nadstawuje szyje. Kchow. 52. Pewniej mierzyć, niż wierzyć. Cn. Ad. 828. (lepsza miara, niż wiara). Rozciągnął się, i zmierzył się nad dziecięciem umarłym trzy kroć. 4 Leop. 3 Beg. 4 7, 24. (położył się ezepierzywszy). •— \. Mierzyć się z kim, próbować się, skosztować się, tentować się z kim, fitty mit Ctttftn nteffen. Z walecznym Hektorem zmierzę się wzajemnie, Czy ja zginę od niego, czy też on ode mnie. Dmoch. II. 2, 244. — Transi. Mierzę co czym » miarkuję co czym, stosuję co do czego, eine ©öctye nad) dtter anbertt abnteffen. Chęcią się, nie datkiem, mierzą usługi. Zab. 5, 249. OssoL

Mep3HiS; Eccl. CKyiiHUH. Choroby, wrzody, które są brzy- MIERZYĆ, ył, y, act. niedok., mierzać contin. ; Boh. meriti; dliwe a mierzione , przystoi zakrywać. Glicz. Wych. G 4 b. Trzeba im te wady zganić, ująć, a jakoby czym mier-zionem osypać, ib. M 2. Żywot plugawy i mierziony i nieszczęśliwy prowadzić. Star. Bef. 76. Mierzione rze-zaństwo. Petr. Hor. F. 4, (not. „rzezańce zniewieścieli, bez brody, zmarszczki po twarzy mając, głos niewieści”).

Wychodziło innych siedm wołów, tak bardzo mierzionycb, i chudych, żem takich nigdy nie widział. Leop. Genes. 44,

49. (szpetnych. Bibl. Gd). Bydlę, byłoliby chrome, albo wżdy na którym członku mierzione, albo ułomne, nie ma być ofiarowane. Leop. Deut. 45, 24. Prawda nam jest niewdzięczna i mierziona. W. Post. W. 202. Wszystkie te rzeczy złe są, i bogu mierzione. ib. 24 6. W ręku laskę trzymał zieloną, Znak że poseł z nowiną idzie niemierzioną. Pot. Arg. 260. (przyjemną). — Mierzieńszy, mierzniejszy compar., n. p. U Turków niema narodu mier-zieńszego nad Niemiecki. Stryjk. 44. Niemasz nic bogu i ludziom mierzieńszego, nad okrutnego człowieka. Kosz.

Lor. 28 b. Daleko mierzieńszą nieludzkość nieprzyjmo-wania gości w dom przedsięwzięli. Leop. Sap. 49, 43.

na nim roz-

Najmierzieńsza brzydkość. W. Post. W. 253. Im prze-wrotniejszy a chytrzejszy człowiek, tym bywa nierządniej-szy, mierzniejszy. Kosz. Cyc. 426. MIERZK, ob. Mierzch.

MIERZLIWY, a, e, obmierzły, efdtyrtft, gräultd). Tuż ściga za niemi zaraza mierzliwa, Co niepozbytym ciosem wnętrzności przeszywa. Zab. 6, 148. Minas. MIERZNĄĆ, ob.

Omierznąć, cf. nadmierznąć, namierznąć.

MIERZWA, y, i., słoma pogmatwana, nieprosta, SBtrrfłroty,

$njttUJtjft0(j ; Boh. mrwa, mrwka, drchotina; Slov. mrwa;

ma; wojsko małe, zmniejszone panów dwory. Mon. 65, 466. ftnben nirgenbê ein ttnterfommen. Dworzaństwo ustało; nie ma się gdzie szlachecki syn umieścić. Kras. Pod. 2, 274. Znalazł przy dworze umieszczenie, przyzwoite urodzeniu swemu. Staś. Num. 4, 35. (tlnterfcmmen). W ustach ludzkich równie fałsz i prawda mieścić się może. Teat. 26, 45. (znajdować siej. Co umysł wzrusza i co oko pieści, W twojej osobie wszystko się to mieści. Kras. Woj. Choc. 30. W głowie mu się to nie mieści, jakby to być mogło. Karp. 4, 35. pojąć nie może, nie chce mu wleźć do głowy; er famt gar nictyt begreifen, roili ifmt ttidjt in ben Stopf. (Eccl, MtcTHanme schowanie). MIEŚCINA, y, i., MIEŚCINKA, i, i., demin., biedne ubogie miasto, eine elenbe 6tabt. Wypędził go do nikczemnćj mieściny. Warg. Wal. 447. Ziemi Włoskiej wsi i mieściny mieczem i ogniem pustoszył, ib. 245. Leżała mieścinka w padole, niewielką mając równinę. WTarg. Cez. 56. Miasta wszystkie, mieścinek do 40 zapalili. Warg. Cez. 5. Nie-masz tak podłej wioski, tak lichej mieścinki, coby w niej trzydzieści i czterdzieści' chorągwi nie brało. Star. Ref. 413. Teraz idę do łasa narąbać chrośeiny, Bo jeszcze mam niektóre bez płotów ‘mieściny. Banial. K 4. (miejsca). MIEŚCISKO , a, n., z przyganą, Ross. ropoAMUe, eine armfeltge (Stabt, ein elenbeä 9îeft. Bezbożne to mieścisko. Pot. Zac. 114. Dym tylko z mieścisk wychodzi. Dar. Lot. 1. Ten, co jamy dał wszelkiemu zwierzowi leśnemu, w ‘mieściszczku swojém gospody mieć nie mógł. Kanc. Gd. 49.

Chwalę, co się piędzią mierzą, Objad miarkując z wieczerzą. Kchow. 190. Zabi. Amf. 96. (cf. niech się gęba zgadza z mieszkiem; cf. miarą kocie)'; ftd) nad) ber Secfe jfredeit. Głupi kto z wydatkami przychodu nie mierzy. Nar.

Dz. 3, 423. Mierząc się swą stopą, i wiedząc, ze mu tego wiele ludzi zajrzeć miało, daru nie przyjął. Gorn.

Sen. 83. — Mierzę co czym * sądzę o czym z czego, eine 6ûd)e OUê et!M$ fllmeÿmen. Twoją wielkością mierzam cnotę twoje ; Powierzam się królowi i nic sie nie boję. Teat.

54. d, 53. — $. 2. Mierzyć do czego, na co » godzić na co, celować, na cel brać, Boh. smériti, smèrowati; Vind. namerjati; Garn. namirjam; Bosn. smirati, nagagbjati, za-zgohiditi ù çigl ; Slav. mishanati; Croat. czûlyati; Boss.

MHIIieHHTŁ , Ivfe-IHTL , HautMTfc, npHUijHTŁCH , HajltTHTb,

HaMtnait, H3HOpOBHTL, H3HopaBJHBaTb; (cf. Gall. mirer;

Bal. mirare, mira * cel, celownik), nrorauf jtelen, roi>I)tn Jte* len. Gdzie indziej mierzy, a gdzie indziej uderzy. Pot.

Arg. 564. P. Kchan. Orl. 4, 47. Nie zawsze uderzy, gdzie kto mierzy. Cn. Ad. 600. Wiele radnicy do swego pożytku mierzą, niżeli do całości Rzpltej. Star. Zad. C. Powieszony Masław od Prusaków z urągowiskiem: wysokoś mierzył, wysoko wisisz. Nar. Ust. 2, 353. alla petisti, alta tenes. W bok dyszlem mierzą, zawrócę ich. Teat.

nnt.

42. d, d. na bok się biorą, kierują, fie lenfen feitroärtä MIERZŸCIEL, ob. Miernik, mierniczy.

Pochodź, pod słowem miara.

‘M1ERZYK, a, m., (Boh. mirik opium), fêpptd), Apium. Stefanek w swoim herbarzu wyłożył mierzyk, nie wiem co MIESI, ob. Mięsny.

to za słowo,

Grzęd. 28. wiec Czeskie!

M1ERZYN , a . m., MIERZYNIEC , ńca, m., [MIERZYNEK, nka, m., 4.], ein SDïittelpferb, »on mittlerer ©refie. Mierzy-ny, konie miernego wzrostu, zażywają się do różnych pojazdów, pospolitej jazdy. Kluk, Zw. 4, 462. Koń świadom boju, gdy trąby usłyszy, Uszy podnosi, pysk zadziera łysy, Nogami tupa, a robotny Mierzyn, kark powiesiwszy, stoi nieochotny. Kchow. 38. Konie Moskali niewielkie, mierzyńcy, wałachy niekowane. Gwagn. 578.

MIEŚĆ, ob. Miotać.

MIESCE, ob. Miejsce. MIEŚCIĆ, ił, i, act. niedok., pomieścić, umieścić, zmieścić dok., Ross. yMtcTHTB, yMimau»; (cf. Graec. gsatôsiv ; cf. Gall. mettre ; Lat. mittere) ; dać miejsce, wyznaczać miejsce, umieszczać, plactren, ^la$ anroetfen, einen $la^ geben, »ermaßen, beroa^ren an einem Orte. Dałem mu 100 dukatów, aby je gdzie dobrze u-mieścił. Teat. 8. c, 77. ulokował, nnterbringen, anlegen. To doniesienie w gazecie swojej umieścisz. Gaz. Nar. 4, 239. (położysz, in bie    aufnebmen, barin einen Ort

vergönnen). Na pozór on j-est grzeczny, a wewnątrz jad mieści. Kras. Roj. 111., chowa, Derbergen. Mieszczący, obejmujący w sobie Ross. BMkcTHTe^LHbiH. Mieścić kogo na funkcyi, amplojować, Ross. pacuiiHHTb, pacnnHHTŁ, placiren, anfteDen. — Mieścić się recipr., miejsce mieć, SRanm tyaben, üîanrn ftnben, $lafc f?aben. Boh. smëstknati se; Ross. yMkcTHTtca. Zmieścić się wszyscy już prawie nie mogą. Past. Eid. 322. (miejsca już prawie niema). Skarżemy się, ii szlachta u nas mieścić się gdzie nie

404

MIERZ YCIEL - MIEŚCIĆ.

MIEŚCINA - MIESIĄC.

ani Polskie, ani Ruskie, ani Niemieckie. MIESIĄC, a, m., (Boh. mésyc; Slov. mesâc, mesie; Sorab.

2. rnaszez; Sorab. 4. miszaz, mieszaz, meszacz, mieszacżk, mëszacztwo ; Slav. misée; Bosn. misseę, mjeseę, mjese-cina; Rag. mjeséz ; Vind. mefez, miefez, luna, mefsez;; Carn. mejsz, męsz, messez, luna; Croat. meszecz; Ross. MtcaifŁ, Jyna; cf. Graec. grtv, gr^óę; Lat. mensis; Bal. mese; Gall. mois; Aeol. /Arab. manalh); §. 4. czas,, który obroty księżyca czynią, ber SDîonat. Mieszają niektórzy te słowa niedobrze, jako masz pod słowem księżyc. Słowo Polskie miesiąc zgadza się z Łacińskiem mensis. Cn. Th. Miesiąc słoneczny, ber ©onnenmonat, miesiąc księżycowy, ber SOîonbenmonat. Zebr. Zw. 26. Miesiąc księżycowy, przeciąg czasu, którego potrzebuje księżyc, do okrążenia ziemi. Śniad. Jeog. 201. Miesiąc gwiazdowy, sidereus, czas, w którym księżyc powraca do jakiej gwiazdy stałej. Hub. Mech. 476. Miesiąc peryodyczny, przeciąg czasu, którego potrzebuje księżyc, żeby odszedłszy od jakiej gwiazdy stałej, znowu do nićj powrócił. Śniad. Jeog. 202. Miesiąc obieżny, periodicus, czas, w którym księżyc przebiega długość 360°., rachowanych od pierwszego punktu znaku barana. Hub. Mech. 476. Miesiąc synodyczny, lunacya, przeciąg czasu od nowiu do nowiu. Śniad. Jeog. 202. Miesiąc dobieżny. Hub. Mech. 426. Zwyczajny miesiąc cztery tygodnie i jeden albo dwa dni w sobie zawiera. Hub. Wst. 284. Dwa ‘miesiąca przedtym. Biel. 401. (dual). Imiona miesiąców: styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad, grudzień. Pierwszy dzień miesiąca, Calendae, Eccl. CBflmeiiHOMkc/mie. Jest przy-

, zorzo, mie-

słowie o Ruskim miesiącu, iż gdy komu biciem abo karaniem grożą, tedy mówią: poleżysz mi z Ruski miesiąc. Salt. Okuł. 39. (t. j. bardzo długo). U dworu znowu wytrwasz miesiąc Ruski, Niźli przybiją na drzwi rejestr Pruski. Klon. Fl. H 2 b. — (Slov. Na psë letnićke, ad Ca-lendas Graecas). — Transi. Miesiące żołnierskie, abo towarzyskie. Papr. W. 2, 230. bic 0olbatenmonate. Konsty-tucya za Jana Kazimierza obiecuje, iż w każdym roku przez cztery miesiące, Sept., Oct., Nov., Dec., cokolwiek starostw, dzierżaw i urzędów ziemskich do dyspozycyi królewskiej przypadnie, to wszystko król zasłużonym w wojsku rozdawać będzie. August II. w paktach obiecuje miesiące żołnierskie prawem warowane, mieć w pamięci. ib. — Miesiące Rzymskie, SRömcrmonate, podatek nadzwyczajny pod czas wojny cyrkułów rzeszy Niemieckiej. Wyrw. Geogr. 229. — g. Trannl. Miesiące białogłowskie, upławy miesięczne, miesiączki, czasy, krew' miesięczna, bal SKonatltdje ber SBct&er, bte monatltdje SRetntgung. Gam. dishe, dishenga, sumàh; Sorab. 1. żonska meszacżna kho-rofcż; Rag. vrjeme xensko, stvari xenske; Ross. Mica-tiiina, MtcauHoe ; Eccl. AoyiiOKcnmc, MtcauHoe, OTckAame. Białogłowa miesiące czyli miesiączki mająca, Carn. dishna shena; Sorab. 1. mefacźniwa, meszacżniwofcż cżerpacza. Lekarstwa na zatrzymanie miesiąców białogłowskich. Śleszk. Ped. 145. Macierzą duszka, pijąc ją, paniom miesiące wywodzi. Urząd. 284. Mała ożanka mocz i miesiące przywodzi. Spicz. 232. — §. 2. Źle Miesiąc zamiast księżyc; Dudz. 31, ber SDîoitb. Miesiąc jest tej natury, iż światłość swoje od słońca bierze. Rej. Ap. 64. Lubo spojrzał na słońce, lub na miesiąc krzywy, Zaraz żagie opuszczał, miał wicher straszliwy. Bardz. Luk. 49. Czarownica swym wierszem, miesiąc sprowadziła z nieba na dół. Bardz. Trag. 462. Odmienno chodzi rad, jako i miesiąc. Birk. Zamoj. 7. Miesiące odmienne. Groch. W. A 3. Miesiąc świeci * księżyc świeci, ber SDłanb fcfyetut. Panna Julianna, ani jeść chce, ani pić, ani spać, ustawicznie wzdycha, lubi po miesiącu chodzić. Teat. 24, 110. tut SDłonbldjetite fpajueren. W zimie nocy całe przepędza na miesiącu, chuchając w ręce. Teat. 6, 97. tttt SDîonbettfdjctite, (ob. Poświata). — Slov. Nedbâm na mesâc, ked’ mi slunce switi ; nie dbam o gwiazdy. — Blande: À Dieu jasna pogodo siącu! Teat. 22, 76. słońce moje, gwiazdo, perełko, rybko, gołąbku. — §. 3. Przez miesiąc rozumie się też figura, którą składają dwa cyrkuły nierówne, spoinie się dotykające wewnątrz. Solsk. Geotn. 214. jiuep tu etnanber ge« fdjobne 3tr!el, ob. Miesiączek. ‘MIESIĄCOSŁOW, u, m., Ross. MbcHUOCJOBŁ, kalendarz; adj. MtcauocaOBHLiH kalendarzowy. MIESIĄCOWY, a, e, 1. od miesiąca, Boh. më-syćnj ; Sorab. 1. mészaczowné; Carn. mejszov; SJîonatl*. Są gołębie miesiącowemi zwane, ztąd że co miesiąc młode wyprowadzają. Kluk. Zw. 2, 169. — *2. Księżycowy, SJłOttbl *. Światłość miesiącowa. Budn. Jes. 30, 26. Miesiącowy okrąg, Vind. obstretna, ber Sftottb^of. MIESIĄCZEK, czka, 01., demin. nom. miesiąc, a) ein fleuter 9Äonb; (Sorab. 1. mćszacżk; Bosn. mjeseciaę, misecjaę). Koło Jowisza obracają się jego miesiączki. Os. Fiz. 539. — b) Miesiączek, promienie nad głową świętych na obrazach,

kółko święte. Włod., Ross. i^Ta, ber Słtmbul tun einen ^eiligen fôopf. — c) Miesiączki, miesiączyki, gatunek podków, które się dają, kiedy kopyto na pięcie ma jaką wadę. Kluk. Zw. 1, 182. eilte 2lrt )pufeifen. *— d) Miesiączki niewieście, ob. Miesiące, upław niewieści, bal 9Ä0ttatltd)e ber SBeiBer. Dykc. Med. 4, 288. — e) Botan. Nogietek, Miesiączek po Czesku, Boh. mësycëk, calendula, bte Sfttn* gelblitnte. Syr. 1530. Spicz. 46. — §. Wytrych, klucz, otwieracz, podkownik, ziele, a że w strączkach nasienie ma, na kształt miesiąca w pierwszej kwadrze, pochodzących , też miesiączkiem zwane, IBetlfrant, Çeltfcljen, coro-nilla securidaca Linn. Syr. 769. MIESIĄGZKOWATY, a, e, — o adv., lunaris. Perz. Cyr. 158. utOttbföwttg. Półmiesiączkowaty kabłączek u paznokciów, lunula digiti. ib. MIESIĄCZNICA, y, i., miesięczny upław niewieści, bte monatliche Reinigung, (ob. Miesiące, miesiączki). Sara już była stara, i już miesiącznic nie miewała. Sk. Żyw. 2, 202. — §. Botan. Miesiącznica, Miesiącznik, a, m., lunaria Linn. îDîonbfrant, rodzaj rośliny. Kluk. Dykc. 2, 98., Jundz. 330. zaparstnica. Urzed. 180. MIESIĄCZNIK, MIESIĘCZNIK. (Cn. Th.), a, m., Boh. mesyćnik, narnesy-cnjk; Carn. mejshen ; Croat. meszèchnyak; Rag. mjese-cnik, mjesecjâr; Ross. MioHBHUH, MtcauHHKt. Choroba miesięcznika, ‘miesięcznictwo, (Boh. mësycnost; Vind. miefezhlivost, miefezhna boliesen). Miesięcznikiem jestem (Eccl. ÆjHCTBytoca, jtytramincH; adj. Vind. miefezhliu, miefezhast, od miefeza boun) ;    §. 1 a ) lunatyk. W.

Matth. 17, 15. Sienn. 324, ein 9Üonbftd)ttger. Lunatycy abo miesiącznicy. Sk. Zyw. 1, 118. cf. nocobłąd. — b) Dziecię na świat urodzone obrzezane, czyli bez napletku. Tr.? ein Sttnb, bal ojme SSorÿaut geboren loorbcn. (Ross. MicHUHHKE miesiąc mający). — §. 2. Botan. Miesięcznik ziele, Selenotropium. Cn. Th. üDîonbwenbe, ein Sîraut, jo jtd) gegen ben SOîonb menbet. MIESIĘCZNY, MIESIĄCZNY, a, e, Boh. mësycny; Slov. mesacni; Sorab. 1. meszacżne ; Croat. meszecłmi; Vind. miefezhen, vfakomiefezhen ; Rag. mjèsecni, messecni; Ross. MicHUHHH, jyHHbiił ; jeden miesiąc trwający, lub co miesiąc powracający, monatlich, 9)Î0« îtatl *. Miesięczny 'obrok abo jurgielt. Cn. Th. Miesięczne subst. neutr., Ross. MbcauHHa, 2)?onatlgelb, SJtonatlge« Bałt. Musi być jeszcze u Pana moje miesięczne, moje strawne, moje roczne, moje zasługi, moje suchedni. Teat. 32. b, 11. — Czyszczenie białogłowskie miesięczne. Krup. 2, 176. miesiące, miesiączki, miesiącznice, bte monatliche Üîetittgmtg. Białogłowy miesięcznego nie mające płynienia, niepłodne są. Krup. 2, 177. Grecy chcą, aby niewiasta, w niemocy swej miesięcznej, ś. tajemnic nie brała. Sk. Dz. 145. Upławy, to jest zbytnie miesięczne pławy. Sienn. 381. Niewiastom miesięcznym używania ciała Pańskiego bronią. Sk. Dz. 1026. t. j. czasy swoje mającym, bte bal 3ftonatltcl)e Baben. — Glisty miesięczne, lunaticae vermes, $erjlDltrtn; Ital. maldella luna, wzięły to imię od miesiąca, abowiem i miesiącem rostą i zaś maleją. Sienn. 548. Mie-siączne ziarno, menispermum Linn., Sftonbfanten, rodzaju tego roślinnego gatunkiem jest rybotruj. Kluk. Dykc. 2, 116. Miesięczny kamień, Boh. mesyćnj kamen« księży-czny kamień, SKonbfietn, ftrauenetl. — Miesięcznie adv.,

MIĘSIARZ - MIĘSNY.

MIĘSO.

105

co miesiąc, motlflütclj, Ross. nOMic/MHO, (cf. MicjWHO miesiąc świeci, ob. Poświata).

‘MIĘSIARZ, a, m., mięsojadacz, mięsożerny, ein gletfćfjeffer. Grzeszy, któryby nie naczczo przyjął chleb duchowny; trzeba to uważyć cielesnym mięsiarzom, aby wiedzieli, że grzeszą. Hrbst. Odp. U. 8. cf. Slov. masar; Sorab. 1. mja-sznik; Croat. meszar; Hung. mëszâros; Vind. mefar; Ross. mhchhk-b rzęźnik ; Gem. Sfteßger.

‘MIESIĆ, il, i, ad. niedok., zamięsić dok., rozczyniać. Cn. Th. 408. ben £etg etnmacfien, etntetgen. Miesić ciasto, wapno. Wlod., cf. miąższo czynić.

MIĘSISKO, a, n., paskudne mięso, clettbe3 §Ietfd). Grube mięsisko. Past. Fid. 164. Mięsisko narosłe. Hipp. 105. MIESISTOŚĆ, ści, i., cielistość. Cn. Th. bte SBoUtgfeti be§ , 9leid)tfium ait ftleiftfi, Gorpttlenj; Boh. masytost. Mięsistość drzewa, owocu * części jego mięsiste, bflö gleb fc^tge, fletfdjarttge Tfietle; Bosn. mecja, mekota, pupa, ob. Mięsiwość. MIĘSISTY, a, e, Mięsisto adv., cielisty, fleb fd)ig, förperltd) ; Boh. masytÿ, libiwÿ ; Slov. masnaty; Śo-rab. 1. mjaszoyité; Vind. mefenast; Slav. mesnat; Croat. mèsznat, meszaszt; Ross. et Ecd. mhchctmh, mhkothnh. Anioł mięsistsze na siebie przyoblecze ciało, Żeby go łacniej oko śmiertelne dojźrzało. Przyb. Ab. 8. Pacyent ten zdrowo i mięsisto wyglądał. Perz. Cyr. 3, 150. Mięsista część abo sztuka w zwierzęciu, pieczenia. Cn. Th. ein fletfdjtgeê ©tücf o on einem gefcfjlacßteten Spiere, ein Sra» tenfiücf, ein traten. Korzeń mięsisty, carnosar., z sub-stancyi kruchej złożony. Jundz. 2, 6. MIĘSIWO, a, n., colled., ftleifdjroerf, gletfd), gletfdpaare, gleifdjfpeifen ; (Boh. libiwina (cf. lejba); Carn. mesnina). Mięsiwo, owe mięsiste części, które się z nitek składają, i z wielu zwierząt są pokarmem człowiekowi. Kluk. Ziv. 1, 31. Mięsiwa nad wszelkie inne pokarmy posilne. Haut. Sk. 504. MIĘSIWOŚĆ, ści, i., n. p. Kapary większe więcej w sobie mięsiwości i soku mają, niźli mniejsze. Syr. 870. Oliwki moczyć , dokąd się mięsiwość od kostek nie puści. Sienn. 608. Dynie wodniste są mięsiwości bardzo jusznéj. Syr. 1188. Rag. mekotta, mecîna, mehscina ; Bosn. pupa, pnpica, mecja, mekota od mesa, sridina od kruha, (cf. ośrzodka) ; Ross. mhkotb. 'MIĘSNICA, y, i., jatki mięsne, schowanie na mięso, $leifcbl>anf, ^leifdjbelläb ter, (Boh. masnice; Carn. mesniza; Vind! mefarniza, me-fniza; Slav. mesarnica; Croat. meszarnicza, mesznicza; Hung. mészârszék). Na szkucie mięsnica bywa naprzeciwko kuchni, gdzie słoninę i leguminy dla flisów chowają. Magier. Mskr. (cf. śpiżarnia). M1ĘŚNICZEK, czka, m., musca carnaria, co do kształtu pospolitym muchom podobna, lecz większa, jaja składa w miesnej zgniliznie. Kluk. Zw. 4, 371 ‘Ład. //. N! 112. bte ftleiftpege, ©miejb fliege. MIĘSNY, a, e, od mięsa, z mięsa, Boh. rnasny; Slov. masiti; Carn. mêsn, mesęn ; Vind. mefen; Sorab. mjâszné; Rag. meesni; Slav. mêsnj ; Croat. meszny, me-szan; Ross. mhchhh; gletfdj*, junt ftletfd) gehörig, won Sletfd). Niewolno przez post wielki, mięsne lub maślne potrawy jadać. Boh. Kom. 1, 135. Od wszelkiego się mięsnego pokarmu wstrzymywali. Pilch. Sen. list. 4, 14. Mięsna polewka. Sienn. 153. (cf. rosół). Mięsny dzień * w który

z mięsem jedzą, ein gleifôtag, (oppos. postny dzień, (suche dni) ; Vind. mefni den, masten den). Śrzody i soboty niemięsne. Cstrz. Kruc. 2, 154. (w które nie godzi się mięsa zażywać). Mięsna grzęda «polica, ein gleifc^bretb ipatfbrett. Mięsne jatki, Boh. masné kramy, masnice; Slov.. masny kram, gałka, (ob. Mięsnica), od przedawania mięsiwa, gleifcpctnfe, (cf. jatki). — Fig. Wydał go na mięsne“ jatki. Rys. Ad. 72. t. j. na rzeź, na sztych, Vind. me-fniza, mefarniza, ubijalifhe, umorjalifhe, er fiat tljtt jut ©d)Iacf>t&anf geliefert, in fiebenégefaljr hinein geftürjt. — Mięsne serce, oppos. zkamieniałe, ein fletfdjem iperj, baä nid)t fteinem tft, fig. Wszak i wy macie serca mięsne? Pot. Arg. 749. (cf. człowiek nie kamień). Twardsze w piersiach nad żużel, nad skały, nad krzemień, Na miękkie i na mięsne serce Panie przemień. Pot. Zac. 192. MIĘSO, a, »., MIASKO demin., (Boh. maso ; Slov. maso ; Sorab. 1. maszo, mjaszo, mśffo; Sorab. 2. mêszo; Vind. mefu, rnefsu ; Carn. mêsu ; Croat. mèszo ; Dal. meszo ; Rag. et Bosn. meso; Ross. maco, cf. mięsiarz; Carn. etc. mćsar* rzeźnik; Germ. Sftefcger; cf. Sttett", 2)?au3, SJhrôfeï; cf. md* ften, SDïaft; Lat. mando, mansum , macellarius; hal. ma-cellaio, mazzare; ap. Ofryd. mazalar; cf. Graec. [lao-ćcopcu; Aeth. nttÏÏÎ masach epulatus est; Arab. maza » mięso; cf. mięsz, miąż, miąższy); §. 1. bfl3 gletfcl). W skład zwierzęcy wchodzą mięso i kości; mięso składa się z skupionych włókien. Zool. 63. ( O zwierzętach , których nie jedzą, n. p. okoniach, mówi się, że wiele ścierwu mają na kościach ; o człowieku, że dużo ma ciała. (Slav. put; Ross. ibiotb, cf. płeć). — §. per. cxcell. Mięso* mięso do jedzenia, gletfcfl junt ®ffen. Mięso wyraża się często zakończeniem zwierząt na — ina, cielęce mięso, cielęcina; w Ross. zakończenie to oznacza tak mięso, jak skórę n. p. ojemma jelenie mięso, jelenia skóra; CBtîKHHa świeże mięso; — w Cerkiewnym skórę n. p. BOiOBHHa, BOJOBaa Konta wołowa skóra, (cf. wołowina). Wedle Pitagoresa nie mamy zabijać bydła i jadać miąs. Otw. Ow. 629. Rzeźnicy od miąs wszelakich mają płacić.... Vol. Leg. 5, 183. Mięso ociągać , (ob. Ociągnąć). Miąs wieprzowych miernie tylko zażywać. Haur. Sk. 476. Kaczki mają mięso czarne, a tym samym są ciężkie do strawienia. Boh. Kom. 1, 286. Lepiej ten pości, który sztuczkę mięsa zje, niż ten, co strawi całą misę ryb dobrze korzennych. Sekl. 13. Sztuka mięsa, (ob. Sztuka). Gdybyś kładł mięso do beczki bez soli, zgnije do trzeciego dnia. Pot. Arg. 445. Głupie mięso, (ob. Nerka). Kto chce mięso jeść, trzeba z skóry odrzeć zwierza. Pot. Jow. 173. (cf. bez prace nie będą kołacze; cf. leniwcze nać jaja, Ç-. czy też obłupione?) Z mięsem jeść, oppos. z postem, ftletfdjfpetfen effeit. Bolesław Chrobry dzikie prawo ustanowił na tych, co w poście z mięsem jedli. Nar. Hst. 6, 191. (Slav. mêrsiti ; Bosn. omrrisitise). W wielki piątek dla słabości jadał z mięsem. Mon. 68, 208. Będę dziś z mięsem jadł. Teat. 19, 25. Kazali gotować im z mięsem, w te dni, kiedy oni sami poszczą. N. Pam. 10, 55. ftc ließen tfitten gleifcßfpetfen locbett. Mięso lubiący, mięsu rad , (ob. Miąsko). Kaszka fraszka, jarzyna perzyna, chléb trawa, mięso potrawa. Haur. Sk. 507. Ryba

104 MIĘSOJADACZ - MIĘSOPUSTNIK.

MIĘSOPUSTNY - MIESZAĆ.

Lusztykujący, rozgardyas strojący, biesiadnik, godownik, ettt édjlctmiHer, ^rafer. Próżne mięsopustników życie. Bals. Niedi. 1, 132. MIĘSOPUSTNY, a, e, Boh. maso-pustnj ; Ross. MaconycTuuH, cuponycTHbiił, od mięsopust , ^aftnadjt? *, ^afc^tngS *. Mięsopustne święta , obżarstwa i pijaństwa pełne. Petr. Ek. 80. (cf. kuligowy). Siła najdziesz, którzy dni szalone mięsopustne wypełniają, nie uprzykrzyłyby się drugiemu mięsopusty i cały rok, a czas krótki postu uprzykrzy się wnet. Biał. Post. 176. Wody się opije, a prawie się jako mięsopustna kiszka nadmie. Rej. Zw. 157. Niedziela mięsopustna, ber ©omt* tag Sexagesima. 4łaj. Kalend. Ross. cuponycTHaa He4t-M zapustny tydzień. M1ĘS0PUST0WAĆ, ał, uje, intrans. niedok., mięsopusty obchodzić, bte gafhtadjt begehen, fdjfing galten ; Slov. faśangowati; Croat. fasenkovati ; Dal. pokladdujevati; Eccl. MaconyCTByio, Graec. ànoxQiazlÇo» camem edere cesso ; comessor, heluor, bacchor ; 3arOB.ni-BaiOCH àrtoxQsarîÇa». Większy zysk czynimy dyabłu trzy dni rozpustnie miesopustując, a nizli bogu czterdzieści dni nieochotnie poszcząc. Żarn. Post. 95. Chrześcianie źle mięsupustujący. Bals. Niedz. 1, 30. — Transi. Rozgardyas stroić, lusztykować, hulać, godować, fcfjlammeit, praffett. Biesiadować, mięsopustować. Petr. Ek. 80. Rozpustnie żyję, huczę, mięsopustuję, bacchor. Mącz. Ustawicznie mięsopustują, wszystko łokciem rozkoszy wymierzają. Birk. Ek. D 2 b. Biesiady i miesopustowanie. Petr. Ek. 80. *MIĘS0TAR'G0WISK0 , a, targowisko na mięsa, jatki, ber $letfd)marft, Eccl. Maconp04aiHme, MHCHMfi pa4’B. MIĘSOZER, a, m., ber glctfdjfrejfcr. Wszyscy ludzie stali się już teraz, iż tak rzekę , rnięsożerami. Mon. 74, 586. 'MIĘSOŻERNOŚć, Eccl. »HBoatpeme, ba? ftletfdjfrelTeit. MIĘSOŻERNY, a, e, żrzący mięso , mięsem żyjący, fïetfc^freffenb ; Boh. masoźrawy; Sorab. 1. mjasza wożrawć ; Croat. męszoser; Rag. mesoxderaz; Ross. ruo-T0H4HUH. Sęp mięsożerny. Przyb. Milt. 87. Ptaki mięsożerne. Zool. 26.

woda, chléb trawa, mięso wsiemu ‘holowa. Sak. Probl.

151. Im mięso, a nam poléwka zostanie. Bratk. G. 3.

(cf. Matyaszowi plotka; cf. ubogiemu piskorz). Ten bóg, któryć dal mięsa, da-ć pewnie i chleba. Pot. Arg. 516.

(cf. kto dał zęby, da-ć chléb). Komu się mięsa nie dostanie, ten na polewce niech przestanie. Cn. Ad. 162.

(cf. lepszy rydz nizli nic; co bóg da, do kobiałki). Kto mięso ma, o grzankę nie dba. Rej. Wiz. 105. Z tłustego mięsa, tłusta polewka; Rys. Ad. 79., (oppos. Slov.

Lacné maso, ridkâ polewka ; rnerces pretio correspondent).

Z mięsa się chlubią, a ono i polewki nie widzieli. Gorn.

Dw. 272. Niemasz tu komu ufać, ni z mięsa, ni z pierza. Pot. Arg. 744. (nie ufaj pozorowi). Zakryta w mięsie na tym świecie wada, Pan wilk dla mięsa często w jamę wpada. Bratk. H 4 b. (Croat. Isches rànu v cze-lem meszu, quaerere pilum in igne\ cf. węzła w sitowiu szukać). Mięso mięsem gonić potrzeba, t. j. karmione-mi dobrze chartami polować. Chmiel. 1, 80. Allegor.

Głodny ci zięć powie : złe mięso bez chleba. Pot. Arg.

817. t. j. dziewka bez posagu; etttc fdjone 93r<tut oljne $raittfc()ai, tft fern    Ta bywszy jedynaczką, miała

chléb do mięsa, Powabne to oboje w zonach intéressa.

Pot. Pocz. 183. — §. Mięso jagody » mięsiwość, n. p.

Gdy dławiąc jagodę winną mięso jagodne ziarnka nie puści, jest to znak niedojrzałej jagody. Cresc. 335. feleifćOigfett, Sletfd) in bcu grüßten. — §. 2) Transi. Mięso górne abo ziemne, Sergfletfcf), jest to kamień składający się z grubych szyb i niby nitek twardych. Kluk.

Kop. 2, 100. MIĘSOJADACZ, MIĘS0JAD, a, m., jadający mięso, lubiący mięso jeść, rad mięsu , miąsko, Boh. masogjdek; Slov. masogedek; Rag. mesojeghja; Croat. meszojed; Eccl. Macofucut, nai>TOM^u|h, >KHB0S4eu'&.

(Ross. MflcolUfc; Eccl. MHCoaciie mięsne dni). MIĘSO-PRZEDAWCA, y, w., Ross. et Eccl. Macoiipo4aBeij'E, ber $leifd)üerfaufer, ob. Rzeźnik, mięsiarz. MIĘSOPUST, u, ,m.,

MIĘSOPUSTY, G. pust plur., (Boh. masopust; Slov.

masopost masopust; Croat. meszopuszt, pokłady, fa- ‘MIESTCE, ob. Miejsce, senk ; Dal. pokłada, pokładę ; Bosn. pokladdi ; (Ross. ma- MIĘSZ, MIĘŹ, MIĄSZ, y, (MIĄŻSZOŚĆ, bte $tcfe. Mięsz conycT'B, MHConycrie początek postu, gdzie się przesta- umywalni była na trzy wielkie palce. W. 3 Reg. 7, 26. je jeść z mięsem); Eccl. MaconycrB bacchanalia, libera-    Drzewo u włóczni jego było na mięsz, jako nawój u

lia, (3aroßeHie carnisprivium; Ross. caponycrB, cbipo-    tkaczów. Leop. 2 Reg.' 21, 19. Lawy'z balek, w miąsz

nycTie ostatni dzień karnawału); zapust; si    voccm Po-    na stopę były. Warg. Cez. 62. W mięsz albo na mięsz,

lonicam mięsopust expendas, proprie sonat id,    quod Graeci    trzy, dwa palce, gruby trzy abo dwa palce. Włod. Ka-

recentes vocant: to ànôxQsooç, Latini recentes carnispri-    mień on był wrzdłuż trzynaście stop, a w mięź siedm.

vium ; si vero rem, quae illo triduo geritur, considérés,    Sk. Dz. 1180. Słupy miały ‘wzmięsz półtory stopy. Warg.

dicas ethnicorum bacchanalia. Cn. Th., (sed cf. pusty,    Cez. 81. Naczynie to było wzmiesz na dłoń. Budn. 2

pust); bte $aftnad)t, ber $afd)tttg, ba? (Sarttettal, befottber?    Chroń. 4, 5. cf. miąźszy.

bte brety lejjteit ïctge; (cf. kulig). Post odrzucają, ale mię- MIESZAĆ, MIESZAĆ, ał, a, act. niedok., zmieszać, pomię-sopusty, od czarta wymyślone, bardzo pilnie    zachowują.    szać dok., Boh. misyti, smisyti, frequ. michati ; Slov.

W. Post. W. 57. — g. Transi. Rozgardyas,    lej rozlej,    mjsym, mjśjm ; Sorab. 1. myszecź, mischu, mischam,

hulanki, lusztyki, luftige? Sebett, Suftbarfelteu.    Pościć po    mcscham, miszu, muczu (cf. mącić); Vind. miefhati,

mięsopustach miłosnych. Teat. 3. b, 82. Jeśli tak będą    fmiefhat, samiefhati, permiefhati, pomiefhati, fmiefhu-

codzień mięsopusty, na szary koniec przyjdą. Wad. Dan.    vati; Carn. mejsiti, męjsem, mesèm, mejsham,. męsham ,

44. Po nieustannych mięsopustach, post nieustanny na-    sbloditi; Croat. meshati , méssam; Rag. mjêsiti, mjescja-

stąpi. Teat. 22, 9. (po godach głód). MIĘSOPUSTNIK,    ti, umiêscjati, umiescîvati, umjêsiti, zamjêsiti, izmjescjati,

a, m., Boh. masopustnik, mięsopusty obchodzący, bac-    mjeescjam, sméstl, sméten, (cf. zmieść, zmiatać); Bosn.

chanalia celebrans. Cn. Th. etît $afttta#t?fdłtt)drmer.— Transi.    mjescjati, miscjati, smiescjati, izmjescjati, smiscjati ,

miesza.

izmiscjati, pomiscjati, smesti, zamesti, smetati (ob. Miotać), smutiti, (ob. Mącić, smucić); Hoss. MtrnaTb, arfemaio, CMi-rnaTb, csrfeuiHBaio, (arfecHTt, Mtrny miąć ; Eccl. iiacth, mata, ci.ii,ńi|i\TH burzyć); Iłal. mescolare, mischiare, miscere; cf. Lat. miscere; Graec. piayeïv; Angl, mash ; Hebr. nDtt masach; Chald. et Rab. iTD masag, miscuit; G er. mifcfyen, (cf. ntönfcfyen, mengen; Graec. filywfii); nttfd^en. Mieszać, mieszać co z czym, pomieszać, zmieszać co z czym, ôermtfôen, un» ter etnûttber nńfc^en. Trudno z/e z dobrym mieszać. Opal. Sat. 7. Śmieli chrześcianie i małżeństwa z Araby mieszać. Sk. Dz. 906. Łzy z Izami mieszać, mi/o człowiekowi. Bardz. Trag. 271. (cf. nap/akać sie pociecha. Bólu niema/e ulżenie P/acz, k temu wypowiedzenie; Pociecha, gdy co boli, Namówić się do woli). Pijcie wino, którem wam zmiesza/. Kucz. Kat. 3, 370. (t. j. z wodą nagoto-wal). Mieszają przysłowia w pismach swoich, jak groch z kapustą. Mon. 75, 63. Eutychus mieszał natury w Panie Krystusie. Kat. Gd. 86. Mnie Panowie do rzeczy tej nie chciejcie mieszać. Teat. 11. c, 47. (wplątać, wciągać). Z panami palca nie mieszaj, bo jeśli krótszy naciągną, jeśli dłuższy, to wcale utną. Teat. 22. b, 63.— §. Mieszać w garcu, w kotle « kłócić, nmrubren, burd)etn» önber mtfàen. Zioła te warząc ustawnie mieszała, wierzch wywracając, A na spodek zaś wierzchnich rzeczy naganiając. Otw. Ow. 266. — Fig. Będę tak długo tym odmętem mięszał, aze wżdy kiedy ułowię węgorza. Orzech. Qu. 20. — §. Zwierzęta niektóre, niedaleko siedliska swego, wszelki ślad mieszają i gubią. Pilch. Sen. list. 2, 133. (zatracają). — Mieszać « zamieszać, zamącać, burzyć, uniespokajać, öernnrren. Za co tak smutną myślą mieszasz swą spokojność? Teat. 45. d, 21. To słowro: do kozy! Tak mię mocno zmieszało, aż mię przeszły mrozy. Teat. 46. b, 46. Miesza pycha rozum. Psalmod. 19. Nadzieje i trwogi mieszają szczęście. Bardz. Trag. 431. Nie trzeba mieszać pokoju. Boh. Dyab. 3, 138. ben grteben ftoren. Krew' niewinną dla swojej dumy rozlewamy, bunty i fakeye czynimy, Rzpltą mieszamy. Star. Ref. 11. A tyżeś to, który mieszasz Izraela? W. 5 Reg. 18, 17. (który czynisz zamieszanie w Izraelu? Bibl. Gd). Nie lubi ze mną tańcować, powiada, że mieszam w kon-tradansie. Teat. 39, 21. MIESZAĆ się recipr., a) passive zamieszać się propr. et fig., jtcb t>crtnifcJ)ett. W małżeństwie się nie mieszał z niewiernemi i pogany. Sk. Dz. 875.— §. Pomieszanym się stawać, trwożyć się, strwożyć sie, fonfitó werben, »ernńrrt fepit, jtdj nernńrren. Historyk Krane sam z sobą ustawicznie się miesza. Nar. Ust. 2, 245. U pijaka we łbie zawsze się jako w kotle W. Post. W. 3, 256. Częstokroć próżnemi i nikczemnemi mieszamy się rzeczami. Pilch. Sen. 355. Gdy cię ujrzę, zaraz kolor mienię, Albo blednieję, albo zbytnie się czerwienię, Gdy chcę do ciebie mówić, miesza mi się mowa. Żab. 16, 298. — §. b) Active Mieszać sie do czego, albo w co »wdawać się w co, (Boh. plichtiti se; Vind. nufs notervtikuvati, cf. nos wścibić), ftd) In etwaä młfcfjen. Dziwujemy się, iż naród wasz miesza się do spraw naszych. Gaz. Nar. 2, 141. Mieszam-ie ja się do czego, czegobym do końca nie przywiódł?

Słownik Lindego wyi. i. Tom III.

Teat. 7, 47. Daje ci to zupełnie na wolą, sam się więc mieszać do tego nie będę. Teat. 38, 190. Milcz, i nie mieszaj się do nas! ib. 36, 102. Jurysty pospolita zabawa, mieszać się za pieniądze w cudze intéressa. Teat. 23. c, 36. Na co się w to mięszacie, co do was nie należy? ib. 9. b, 44. Królowa w materye Rzpltej mieszać się nigdy nie powinna. Skrzet. Pr. Pol. 1, 122. — §. Mieszać się cieleśnie, odbywać sprawy cielesne, jtd) »ermifdjcn (flei|cf)llcl)). Kogut, ptak najlubieżniejszy, gdyż na dzień z 50 razy może mieszać się z kurami. Ład. H. N. 73. MIESZAŁA, y, m., mąciciel, Vind. miefhavez, fmiefhar, ein SSerwirrer. Jednacza tego świata, mieli za mieszałę tego świata. W. Post. W. 285. ‘MIESZALKA, i, i., narzędzie od mieszania, ob. Mątew', koziołek, ein 9îü£rft0(f, SRu^rlöffel, Ross. ühmaiKa; Rag. mjesejaliza, mechjaizza. MIESZANIE, ia, n., subst. verb. baé SD?t* fdjen, Sermifd;en, bte SDîtfdjjung, 93ermlfcfjung, Ross. yiwrfccKa. Związek początków między sobą nazywa się mieszaniem ciała, mixtio, które rozróżnić należy od gromadzenia, aggregalio. Kruml. Chym. 15. W arytmetyce reguła mieszania, reguła alligationis. Śniad. Alg. 1, 37. Mieszanie się cielesne, spraw?a cielesna , Ross. comie ; Lat. coitus. MIESZANIEC, ńca, m., z różnych zwderząt urodzony. Cn. Th., ob. Pomieszaniec, Carn. smejs; Ross. noaitcB, Tyiaa; (Oefterr. ber üïïifôltng), ber Slrtjwitter, ber oon jroeperlep 5lrten gejeugt tft. n. p. Mieszaniec koń, (cf. muł Vind. mifg, miefg, mefeg, mefek ; Carn. mèsg; Croat. mèzg ; Eccl. micite, G. Mena; cf. miedzy). Mieszaniec pies. — Transi. Tezeusz mieszańca srogiego (Minotaura) zabił. J. Kchan. Dz. 280. Mieszańcy srodzy Centaurowie. P. Kchan. Orl. 1, 159. Samarytanie byli mieszańcy, ani prawi żydowie, ani prawi poganie. Sk. Kaz. 145. (cf. £>ćtlberltnge. 51 big.). Persius Grek z ojca, a z Rzymian-ki rodem Mieszaniec, znacznym bogactw chlubił się dochodem. Hor. Sat. 105. — similiter Mieszaniec * półszla-chcica, ein falber (Sbelmann, szlachcic po matce, blo3 mutrerltcfjer ©ełte non 5lbcl, nicht ebenbürtig. — §. Mieszaniec » obojej płci, androgynus, hermaphroditus. Cn. Th. ein ©efd;Ied)têjwitter, ber beiderlei) ©efdjledjte in ftd) »ereinlgt, Carn. obojnak; Dal. dvoyszpolnik ; Rag. dvospolnik, po-lucjôvjek, poluxena, polumuxko, poluxensko; Eccl. mä-;r;o;t;cHM|w, My*e*eHCKiH. — *§. Równie jak gdy Neptu-nus, wód ‘mieszaniec srogi Trójzębem wymiatając, roz-siepywa drogi.... Chodk, Kost. 10. który miesza, burzy, kłóci wody, mieszała, mąciciel, UmrÜÇrer, Slufrityrer. MIESZANIEC, herb; tarcza podłuż linią przedzielona; z prawej strony pół orła białego , z lewej dwie róże białe. Kurop. 3, 33. ein ffîcppen. MIESZANINA, y, i., MIE-SZANINKA, i, i., zdrobn., (Boh. michânice, mjśamna, smésyce, michanina, hatla matla, Slov. smjśanj; Sorab. 1. meschancza ; Carn. mejshnina , męshta, smejs, smejshnâ-va ; Vind. fmiefhnjava, fmiefs, fmiefhik, fhunder bun-der, enu skuf drugu; Croat. zmész, méshanye ; Bosn. misejania, mjesejania, izmisejanje; Rag. mjesejania, mi-scjàlina,* mjescjalina; Ross. MtuiaHMna, cartct, BcanHHa, pacTBopi; Eccl. nßHtii.chHHK'E, npHsrfemeiiem, BCHKaro po-4a cartel, 6e3T> pa3öopy HeoTÓopHbiM ; Hebr. noto me-

14

sech; Chald. meseg, mixtio); pomieszane rzeczy,    nin; Rag. gradoslatnik, gradianin, (cf. mjesctanin

* ro-

©cmifdte, ©wirre, 2ftifd)tnafd), Verwirrung. Kirgiesowie    dak, ziomek); Hoss. MtnutuiiirB, ropoæaHHHï, rpa4o*H-

kropią słuchaczów 'swoich krwią zmieszaną z błotem i    Teab, rpajKAaHHia; obywatel miasta, czyli miejski, pod

z ziemią, a tę oni mieszaninę rozumieją być swoim bo-    prawem miejskićm żyjący, ber Bürger, ©tabt&Ürger, ®tabt*

giem. Boler. 4, 132. Zrobiono z wina pewną miesza-    bewegter, ©tnbter. Kto wmieście żyje, każdy mieszcza-

ninkę, kaldeszan zwaną. Mon. 73, 356. Odehłań abo    ninem. Zab. 15, 273. Jestem Rzymski mieszczanin, i

gromadę początków pomieszanych, poganie zwali chaos,    za wielką summę tegom mieszczaństwa dostał. W. Act.

my mieszaniną. Otw. Ow. 3, (cf. odmęt). Mieszanina 22, 28. miejskie Rzymskie mam, Mit śRotnifdjer Bür* ciemna wyprowadzeniem jasności, i przydaniem kształ-    ger, Babe baS 9îôltltfd)e Bürgerrecht; Ecc.1. rpa5K4aHCTByio,

tów rzeczom, rozprzątniona była. ib. 7. Rozumiały, że    Graec. Tiohxsvopai. Petrycy civis tłumaczy, nie obywatel,

się świat w mieszaninę obraca. Sk. Dz. 60. Wielka    lecz mieszczanin, dodając in parenthesi: syn koronny. Petr.

mieszanina przez wojny świat udręczyła. Sk. Dz. 1074.    Pol. 197, (cf. miasto). Mieszczanin > obywatel, mieszkaniec,

Przyszliśmy do sromotnej mieszaniny i nierządu ostatnie-    ber ©inWO^uer. Przystał ku jednemu mieszczaninowi krainy

go. Star. Hef. 6. Teraz takie bigosy, takie mieszaniny,    onéj. Sekl. Luc. 15. MIESZCZANKA, contracte MIESZCZKA,

§. a) która w mie-

Że mi się od kłopotu aż kurzy z czupryny. Teał.    43.    i, i., MIESZCZANECZKA, demin.,

c, 4. Reguła mieszaniny w arytmetyce; reguła alligationis.    ście żyje, obywatelka miejska, bte ®tabtf>ürgertnu, ©tćibte*

Lesk. 2, 78. — §. Rhetor. Mieszanina, hysteron , prote-    rinn, BürgerSfrnu, Bürgcrëtod)ter; Boh. meśtanka, meśtka,

ron, Slov. miśatelka, hakmatilka. MIESZANKA, i, £.,    meśtenjnka; Slov. mescenka ; Vind. mestniza, mestauni-

mieszanka bydłu, farrago. Cn. Th. ©etueitgfel, SDiCligfuttcr,    za; Croat. gradchanicza, varoschicza, varoskinya , purga-

©emettge, genttf^lteê putter; Boh. miśanina; Ross. MtcHBO,    ricza ; Slav. et Rag. gradjànka , [Rag. mjesetanka « ziom-

MicHiiiKa; karmia dla bydła z różnego zboża, lub z    ró-    ka) ; Ross. ntmaHKa , ropojKamca. Mieszczki biorą na się

znój słomy. Włod. — §. Mieszanka, w rodź. ieńsk ,    toż    ubiór szlachecki, szlachcianki strój wojewodziny. Petr.

co mieszaniec w rodź. mezkim , n. p. Gładsza żadna    in-    Ek. 68. Wej! jak się mieszcznneczki stroją. Teat. 36.

na w puszczach się nie udała między mieszankami,    in-    c, 14. — b) transi. Mieszczanki góry Parnassu. Zab.

ter semiferos. Zebr. Ow. o06. MIESZANO adverb.,    ge*    12, 297. Gawdz. t. j. mieszkanki Parnassu, Muzy. MIE-

, oermtfd)t. Ciepło, zimno, wilgotno wr wszystkich    SZCZANKOWAĆ, ał, uje, intr. niedok., mieszczankiem

przyrodzonych rzeczach mieszano się najduje. Petr. Pol.    być , eilten lUtbcbeutenbett Burger abgebctt. No ! to już podo-

54. MIESZANY, a, e, part. perf., gcnttfcbt. Mieszana li-    bno teraz mieszczankować zaczniemy. Teat. 14, 179.

ie, od mieszczan, miejski, Boh.

nia, składa się po części z prostej, a po części z krzy-    MIESZCZAŃSKI, a,

wćj linii. Lesk. 6. Mieszaną mowę makaronizmem zo-    méstanskÿ; Vind. mestaun, miesten ; Sorab. 1. miesch-

wiemy. Klecz. Zdań. 88, Slov. cudzomiśanost, cidzomi-    cżanski, mestżanski, birgarski; Croat. purgàrszki; Ross.

chawost * b arb ar ismus. — Mieszana twarz, pomieszana,    MtmaHCidö, »rbmaHHKOBE, rpa>K4aHCKiü ; ©tflbtüürger * ,

beftürjt, Sorab. 1. kaykiżlem. Pościć nie z mieszaną    «Stäbter -, bte ©tUIDOfmft Ctlter ®tabt betrefettb. Mingajło

twarzą; ktoz bowiem smutny koronę odbiera, kto z mie-    ciągnął prosto do Połocka , chcąc mieszczańską hardość

szaną twarzą tryumfuje? Pociej. 88.    uśmierzyć. Stryjk. 232. MIESZCZAŃSTWO, a, n., §. 1)

Pochodź, domieszać, namieszać, pomieszać, pomiesza-    miejskie, prawo miejskie, Vind. mestnifhtvu, mestau-

nie, pomieszany, przemieszać, przymieszać, rozmieszać,    nifhtvu , miestnina; Croat. purgàrsztvo ; Ross. »rfemaHCTBO,

umieszać, wmieszać, wymieszać, zamieszać, zmieszać.    rpa?K4aHCTB0; b(t$ Bürgerrecht Jestem Rzymski mieszcza-

MIESZCZAK, a, m., contemtim , zgrubiałe: brzydki mie-    nin; jam za wielką summę tego mieszczaństwa dostał,

gerêmann (Äleinftäbter). Przez wzgardę pyszny ten sędzia    m., Pot. Jow. 198, mieszczek, oerdrf/tltd;: eitt elettber Bür*

mieszczan w dekrecie swoim mieszczankami nazwał. Ust.    gerćhltaitlt.

Konst. 2, 164. Kijem zbić mieszczanka nie nowina; bo MIESZĘ, ob. Miesić. MIĘSZEC, ob. Miąższeć. to chłop powiadają, nie szlachcic. Opal. Sat. 142. Zagra- MIESZEK, szka, m , dem. nom. miech, Boh. meśec, mjśek ; dzamy i najlizsze ścieżki, któremi się z pospolitości ja-    Slov. meśec, mesćek, mechurjk; Sorab. 1. mèschk,

kozkolwiek nędzny gramolił mieszczanek. Mon. 65, 49.    moschna; Sorab. 2. mćschk; Carn. meshizhk ; Vind. rao-

Z paszczeki odrzychłopskich panów wydarł obłów mie-    fhnja; Rag. mjesenizza, mjescich, miêscjaz ; Bosn. miesc-

szczaninka ubogiego. Birk. Zyg. 18. MIESZCZANIN, a, m.,    chicch ; Croat. sep; Ross. Mimout, »rbuicmncB ; Eccl.

BoL meśtenin, meśtian, meśtók; Slov. mesćan , meśtan,    mt.uiu|u , MbrneKt, M’buieuitK’L, MOmeHKa, .tyiap^; worek

meśtinin; Sorab. 1. mestżan ; Sorab. 2. bergaf; Vind.    ledajaki. Cn. Tli., ettt Beutel, ettt ®(t(fel. — §. Botan. Okry-

cie owocowe zowie się mieszek, folliculus, kiedy z jednej sztuki złożone, która się w czasie dojźrzenia z jednego tylko boku otwiera; ziarna w nim są loźne, me-przyrosłe. Bot. 126, ber grudjtüalg. — Mieszek do rozźa-

mestnik, mestannik, purgar, mjesten zhlovek ; Car. mej-stnek, burgar; Croat. varaschan, varossecz, gradchan, purgar; Dal. gradyanin; Hung. varosi, polgâr; Bosn. graghjanin, pucjanin, (cf. pułk, cf. gród); [Slav. gradja-

MIESZEWNIK.

MIESZKA - MIESZKAĆ.

107

rzania węgli. Kluk. Kop. 2, 144. Sorab. 1. naduhwacżk; *M1ESZKA, i, ź., zamieszka, mieszanina, burzka, SBirrmarr, Bosn. miescnięa, puhalo, eilt    Heiner Ipanbblafebalg. Mie-    98ermtrrung.    Papr. hyc.

szki do kominków pokojowych. Kluk. Roił. 2, 162. — MIESZKAĆ, aï, a, med. niedok., (Etym. miejsce, 'miesce ;

Mieszek od pieniędzy * kaleta , worek, sakiewka , bur-    Boh. etc. meśkati morari, cunctari). *1 a ) na jednym

sa, eilt ©elbbeutel. Każdemu dała Suïtanovva po pięć    miejscu długo się zatrzymywać, bawić się długo, fiel) mo

mieszków, każdy o pięciu set talarach. Kłok. Turk. 25.    lange anfljalten, siermetlcn. Samarytanowie prosili Jezusa,

Choć pieniądze wydasz, przecie mieszek chowaj. Rys. Ad.    aby mieszkał u nich. Sekl. Joan. 4, not. «aby został

8. Slov. Meśec mu wiprâhol, pauper est. 1 głupi mą-    abo    trwał    przy nich»;    (prosili go, aby u nich    został, a

dry, gdy wielom rozdaje, I mądry głupi, gdy w mieszku    został tam przez dwa    dni. Bibl. Gd.).    Przyszli    do niego,

nie staje. Bratk. Bib. (cf. i mądry głupi, gdy go nę-    i u    niego    zmieszkali dzień on. Budn.    Joan. 1,    39. (zo-

dza złupi). Eklipsys figura , gdy w mieszku dziura, ib.    stali    przy    nim onego    dnia. Bibl. Gd).    Prosili    go, aby

— Slov. Kdo si népredre oći, predre    meścek. Byle mie-    mieszkał u nich przez kilka dni. 1 Leop. Act. 10, 48.

szek był blisko, przyjaciel przybędzie.    Jag. Gr. A 2. Pan    Gdyby kto po dwie 'godzinie siadał w tej wodzie na

Bóg i mieszek, to przyjaciel prawy,    A ludzka przyjaźń    dzień, musiałby 25 dni przy tej wodzie mieszkać; a je-

tylko dla zabawy. Rys. Ad. 55. W mieście zawsze re- śliż po 4 godziny na dzieńby siadał w niej, tedy 13 kę w mieszku miejcie. Dwór. D 3.    Kto mieszek stra-    dni powinien wymieszkać. Syxt. Szk. 254. Popędzaj,

ci, niech skórą płaci, Cn. Ad. 583.    (Slov. kdo meśec    abyśmy nie 'mieszkała (dual.) na drodze. 1 Leop. 4 Reg.

trati, néch chrbtom plati ; cf. kto ma ciążą, tego nie    4, 24. Trzydzieści lat i dziewięć na świecie zamieszka-

wiążą). Kto ma mieszek, niech weźmie i kaletę. Sk. Dz.    wszy, przeniósł się na tamten świat. Groch. W. 576.

894. (cf. wziąłeś konia, weź i bież). Wyuczeni mieszki    Zamieszkał tam niemal cały rok w Manrezie. Wys. Ign.

rzezać, kraść , zbijać, palić. Pot. Arg 432. (cf. rzezimie-    20. Grecy pisali mądre rzeczy, a sami w wielkim błę-

szek). Lepszy mieszek za grosz, w którym kopa, niż    dzie mieszkali. Biel. Hst. 25. zostawali, [te ftecften tlt et*

za kopę, w którym grosz. Rys. Ad. 35. Slov. Zlati me-    nem grollt    3tr.). — §. b*) Mieszkać na czym * bawić się

sec ma, bohati gest. Dobre    napichowani meśec mat.    na czym ,    ftd) mit ettM§ »ermeilen, mit etma$    Befdjöftigen.

Mieszek pan. Cn. Ad. 834. (cf. grosz pan od roku do    Na strawę deputatom, póki na poprawie statutów mie-

roku ; cf. pieniądze wszystkiego dokażą ; złoty orzeł wszę-    szkaćbędą, ma być dawany z każdej włoki grosz jeden,

dzie doleci; dowmdy srebrne abo żydowskie najmocniej-    Vol. Leg. 2,794. — §. *c) Mieszkać, mieszkać do czego,

sze ; złota szwajca najtwardszy mur przebije). Mieszka    abo w czym* nie śpieszyć, omieszkawać, faunteit, jaubern;

dziekanii nie napełnisz,    ale    dzięgami. Cn.    Ad. 489.    (cf.    Boh.    meśkati,    bawiti, wâhati,    (cf. wahać się); Slov.

dobry co dziękuje, lepszy co oddaruje; cf. czapka za    meskâm, adj. meśkawy powolny, żmudny; Carn. mèsh-

biret; cf. darmo nic, brząkać tu trzeba; cf. bez pienię-    kam, shokam, (meshkov * powolny); Vind. fe mudit, ke-

dzy do targu, bez soli do domu). Kto służy z łaski, ma    fniti, kefnuvati, odkladiti, odlashati; Sorab. 2. sze pitwasch;

mieszek płaski. Cn. Ad. 428.    (Slov. Meśec plni pawućin;    Sorab. 1. komdżu ; Dal. kaszniti, karczmati;    Hung. ke-

meśec pawućinami zatâhnuti;    marsupium vacuum ; paję—    sni ; Bosn.    kasniti, uęknittti ; Ross. MbuiKaTt,    yMtuiKaTB,

czynami mieszek napełnić). Boli go mieszek, ib. 42. (boli    MomaTï», æihtl, Me/UHTb, Me.ie4HTb, noaieieAHTŁ, ysie-

go kaleta, zmindak, skąpy; ma, a nie zażywa). Nie me-    4MTb , ry3aib, yKOCHHTb, yKoentTb. Nie mieszkaj nic,

go    to mieszka    potrawa. Cn.    Ad.    618. (tańsza u mnie    a co wskok to    rychlej do niego,    aby cię    nie uprze-

gęba; cf. nie    twojej to gęby    kąsek; do wody z gębą).    dził gniew jego.    Rej. Post. S s. 6.    Wstań,    a nie mie-

Niech się gęba zgadza z mieszkiem; pnrsimonia magnum szkaj, biegaj nocą, a nie zostań się aż w Egipcie. Sk. vectigal. Budn. Apopht.    7. Star. Ref. 75.    Rys. Ad.    77.    Zyw.    1, 176.    Przystałoby do    elekcyi się pośpieszyć,

(cf.    piędzią sie    mierzyć; cf. miarą    kocie). Budować wie-    a w tćj rzeczy    długo nie mieszkać. Biel.    636. Nie

zę    chciał, z    mieszkiem się    nie    pomiarkowawszy. Sk.    mieszkajmyż do    niego, póki czas    mamy. Sk. Kaz. 23.

Żyw. 1, 22. Nie według mieszka koszt wiedzie. Cn. Ad.    Gdzie Chrystus ich, czemu do pomocy im mieszka! Sk. '

77. (większy rozchód, niż dochód). De suo apponere, z    Kaz. 14. Mieszkać w tym nie chcieli, aby do niego po-

swego mieszka dokładać. Man. Zapłaci za nas z mie-    słać nie mieli, wywiadująe się, czyjąby to mocą czynił?

szka swego. W. Post.    Mn.    58. Kradną    jednym,    aby    Bial.    Post. 49.    Nie trzeba nam    z tym Amuratem miesz-

drugirn rozdawali, hojni z    cudzego mieszka. Gon.    Dió.    kać,    dać już pokój radom, i na wojnę zawołać. Baz.

384. Wytrząść kogo, wypróżnić mu mieszek, excutere    Sk. 71. Gdy mi potrzeba bez odwłoki się wrócić, dla

aliquem. Mącz. Im kto lepiej częstuję, im lepiej komo-    Boga proszę, abyście nie mieszkali. Wys. Kat. 397. Miery, obory, mieszki swoje wytrząsa, tym sławniejsze panie.    szkający, ociągający się, mitrężny, Ross. MtniKOTHbiłł,

Sk. Kaz. 394. Za mieszek" kogo wodzić, wytrząsać ko- mIuukotho ; Eccl. lachin»,    — §. Mieszka mi się

mu mieszek, kaletę, ciągnąć go. wyciągać, trawić, fol-    recipr. impers.,    poźno na mnie, długo się bawię. Wiod.,

litim ductarc aliquem. Cn. Th. 409*. Slov. Śturmuge no    mora mihi fit.    Cn.    Th., mudzi mi się, e$ bflliert mir §U

k zamku, ale k meśku. MIESZEWNIK, a, m , \hoh.    lange, man Mit    ntiefy    gu lange auf, e$ mtrb mir $u lange git

meśeenik ; Carn. môshnâr; Vind. mofhnar, vrezhar, fba-    marten, td) M&C    ni$t    Beit. Głodnemu najbardziej się mie-

klovez, mofhnodelauz; Croat. mosnvar; Rung, mosar);    szka. Cn. Ad. IAA. (czekać długo pragnącemu, markotno;

miechownik, ber Sentier.    *    Żądzy wielkiej, mała chwila Zda się jak najdłuższa mila;

szcze-

zna-

cf. głodny woli jeść, niż muzyki słuchać). Wyliczanie mego nieszczęścia byłoby nader obszerne, fy. Nie będzie obszerne; mieszka mi się, wiedzieć je muszę, nie baw' się a powiadaj. Tr. Tel. 9. — §. *d) Mieszkać w czym » żyć w tym, życie przepędzać w tym, leben, bfl3 Seben führen, hwbringen in etroaä. Nauczał, iż małżeństwo złe jest, i brzydził się temi, co w nim mieszkali. Sk. Dz. 248. bie itt ber ®he lebten. — Transi. Szczęśliwe miasto, które mieszkając w pokoju, Obawia się przygody, a myśli o boju. Modrz. Baz. 85. Mieszkać z kim * zyć z nim, mit einem leben. Jan ś. napominał Antypatra, aby nierządnie nie mieszkał z żoną brata swego. Biat. Post. 54. Miał sumnienie z tą mieszkać, z którą brat mieszkał. Baz. Hst. 42. Miło im jest miłośnice mieć, a z niemi w swéj woli i w psocie mieszkać, niżeli swą własną oddaną z boga a ludzi dzierżeć. Glicz. Wych. B 7. Bolesław Mścisławowi żonę mocą wziął, i z nią sprośnie z zgorszeniem poddanych mieszkał, i potomstwo miał. Sk. Żyw. 1, 286. Ze złą żoną mieszkać, jest skracać sobie żywota. Pelr. Ek. 6. Miał Ulisses przenagabienie od Atalanty, aby z nią mieszkał, ib. 24, (cf. Ross. cojkh-TeiŁ małżonek ( * spółmieszkaniec) ; Eccl. ct.;i;htii, clîkii-TCAbCTKOKATii w małżeństwie żyć). — Mieszkać z kim dobrze, źle; chować się z nim dobrze, źle, mit jftnanben gut, ober fehlest leben, »erträglidj, unuerträgltch mit ihm leben. Źle bardzo mieszkało to książę z tą Jadwigą, bo się nierządem bawił. Biel. 448. Papież źle mieszkał z Barbarosą Cesarzem. Biel. 100. er ftflnb mit ihm auf feinem guten 3uße. Olgierd i Kiejstut zgodliwie bardzo i przyjacielsko z sobą mieszkali. Arom. 404, Ross. yjKHTLca, y)KHBaTbCH, (cf. używać). Żeby nie Kozacy, tedyby Ta-tarowie dobrze z nami mieszkali. Biel. 659. — 2. Mieszkać gdzie-domem stać, ‘obywać, cf. ‘obywatel, roohnen; (Boh. bydleti, bydliti, obywati, byti bytem, zustawati; Slov. bydljm; Sorab. 2. budlisch ; Sorab. 1. bodlu, wobodlu; Vind. prebivati, stanuvati, pozhivati; Carn. prebivam, (ob. Przebywać, bywać, spoczywać, stanąć, stać, stawać); Croat. prebivati, prebivam; Dal. prebivati; Slav. stajati ; Bosn. stati, stanovati, pribivati, domuati ; Ross. błdkhtł, błiwm-BaTb, WHTeJŁCTBOBaTt; Eccl. OEIIT9TH, OÓHTaiO, CTaHCTBO— BaTb. NB. similem Polono idomati translationem signifi-cationis morandi in habitationem, offert lingua Gallica in voce demeurer). Kazał im mieszkać w mieściech Saraa-ryjskich. 3 Leop. 1 Ezdr. 4, 40. (obywać. 1 Leop). Po téj ziemi nie chodził mąż, ani tam mieszkał człowiek. 3 Leop. Jer. 2, 6. (obywał. 4 Leop.). Ja i ta oto niewiasta ‘mieszkałaśwa (dual) w jednym domu. 4 Leop. 3 Reg. 3,

47. (‘mieszkałychmy. 3 Leop.). (mieszkałyśmy). Oba razem nie możemy pod jednym mieszkać dachem. Teat. 48, 426. Jak sobie zbudujesz, tak też mieszkać będziesz. Haur. Ek. 34. Lubi pięknie mieszkać. Teat. 4 9. b, 48. Gdzie stoję, tam zaraz mieszkam; bo przyznam ci się, wszystko z sobą noszę. Teat. 7. d, 44. Biegaj, a nie zostań aż w Egipcie, i mieszkaj tam. Sk. Żyw. 4, 476. Mistrzu!

* gdzie mieszkasz? rzekł im: pójdźcie a oglądajcie; i szli, i widzieli, gdzie mieszkał, a zostali przy nim onego dnia. Bibl. Gd. Joan. 4, 39. Budn. Kto własność swoje ma,

temu nie trzeba komorą mieszkać. Ern. 490. W sąsiedztwie mieszkać Eccl. npioóiuaio. — Fig. theol. Bóg w nim mieszka, a on w bogu. Wiśn. 609. (bóg z nim jest).

—    g. Trans. Mieszkać, bewohnen; Vind. obstanuvati; Ross. HaceJHTL. Wszyscy ci, którzy mieszkają tę ziemię, Jednego syny ojca, jedno to jest plemię! Żab. 45, 409. Uczynię, że będą mieszkane miasta. 3 Leop. Ezech. 36,

33. (obywane. 4 Leop). ‘MlESZKACZ, a, m., mieszkaniec, ber Sewohner, Cśtnwohner; Boh. bydlitel. Wy mieszkacie miasta tego. Budn. Judic. 5, 23. (obywatele miasta tego. Bibl. Gd). Mieszkacze domów glinianych. Budn. Job. 4, 49. (co mieszkają w domach gl. Bibl. Gd.). MIE-SZKALN1A, i, i., poet., mieszkanie, pomieszkanie, bit Sßohnung. Dla przecudnej architektury, zdały się być te miasta mieszkalnią bogów. Przestr. 433. W téj świętój Apollina mieszkalni. Zab. 6, 210. MIESZKALNY, a, e, g. 1. gdzie można mieszkać, Boh. obytnÿ, bydlitedlnÿ; Rag. pri-blvaoni ; Vind. h’ prebivanju, prebivatliu, stanuvatliu, sta-nujetliu ; Sorab. 4. wobodlenité; Ross. oÔHTaeMufi; Eccl. OEiiTHAhiTL ; bewohnbar. Mieszkaniu służący, mieszkalny, inusitatum est. Cn. Th. 409. Niemasz kraju, któryby nie był mieszkalnym. Ossol. Sen. 44, nulla terra aliéna nobis. Wstręt naturalny mamy od miejsc pustych niemieszkalnych. Mon. 65, 405. (niezamieszkanych, unbewohnt). Po niemieszkalnym dąży Kaukazie, w miejscach, które Hy-dasp podmywa. Mon. 67, 646. — g. b) Od mieszkania, domowy, SÖohnungS *, #auS -. Z oświeconym wiekiem strachy nikną, już domy nasze duchów mieszkalnych mało mają. Mon. 65, 406. Dom jeden zawierał wygodnie całe mieszkalne gospodarstwo, w piwnicy, kuchni, izbach i śpiżarni. Xiądz. 74. MIESZKANICZKO, a, n., maleńkie pomieszkanie, eine ganj fletne ffiobnuug. Obejrzą się, aż wszędzie jezioro zalało, Tylko co mieszkaniczko ich gólne stało. Zebr. Ow. 240. (chata). W korabie mieszka-niczka sobie poczynisz. W. Genes. 6, 44, not. „komory, przegrody, gniazda” ; (przegrody. Bibl. Gd.). Wróbel lazł sobie mieszkaniczko, a sinogarlica gniazdo. Leop. Ps. 83, 4. (domek. Bibl. Gd). ‘MIESZKANIE adv., ociągając się, z ociąganiem się, z omieszkiwaniem, gaubernb. Nie-mieszkanie wszystko złe przybyło, jak na gwałt. Wad. Dan. 406. MIESZKANIE, ia, n., subst. verb., Boh. et Slov. méskanj; Vind. pozhafnost, kefnuvanje ; Rag. kasnenje, karsmanje, zkaenje; Ross. irł>iiiKanie, MbuiKOTa; Eccl. npnsfib-a»nïe; 4 a*) niepośpiech, omieszkowanie, mieszkanina, ba§ 3aubern, ©dutnen. Słyszawszy o praktykach Ruskich Bolesław, wezwał bez mieszkania senatorów na sejm. Stryjk. 488. (cf. niemieszkalnie;. — g. b*) Mieszkanie z kim » życie z kim, baê Seben mit jemanben, (cf. Ross. co-Hurrie spółmieszkanie, małżeństwo). Nie chcę złego mieszkania między małżeństwem być okazyą, nie chcę zgody ich psować. Sk. Zyw. 4, 322. Okrom takowych przyczyn, które słowem bożym są wyrażone, żadnych okazyj do niemieszkania powinnego w małżeństwie, abo do rozwodu, szukać sobie nie będziemy. Vol. Leg. 2, 901. Stefan.

—    2 a) Mieszkanie gdzie, domem stanie, ‘obywanie. 4 Leop. 4 Ezdr. 5, 38, ba3 Sßo^nen, ber Aufenthalt an einem Orte; Boh. obydlj, obÿt, byt, bydlenj, bydiiste; Slov. pfj-

MI E S Z K A N IE C - M I Ę T À.

MIETCZANY - MIĘTUS.

▲    4

109

rogi z serem i z miętą; zapach ma przenikający. Ład. H. N. 106. Kluk. Rośl. 2,238. Mietka kędzierzawa, crispay ßraufemünie. Dykc. Med. 4, 289. Mietka leśna, polna, kobyla, Boh. mata piana (ptasza miętka), sylvestris, infinie, ^ferbentünje. Cresc. 255. Sienn. 99. Mietka Grecka , marzymiętka , szałwia Rzymska, Włoska , Piw oniai wonna , P. Maryi miętka , karupień Ursino, angusti folii spicata. Dykc. Med. 4, 291. Cresc. 255. Cn. Th., gran* enmünje, ÉJîarienmünje. Mietka wodna, aquatica, Sajfer« müttje. Dykc. Med. 4, 292. Jundz. 304. (cf. lebiotka). Mietka ptasza, alsine (mokrzyca. Jundz. 198), tego rodzaju u nas tylko jeden gatunek jest Kurzyślep. Kluk. Dykc. 1, 26. 33ogelfraut, £mfmerbarm. Kocia mięta, ftafcenmünäe, że kotki bardzo jej rade pożywają. Syr. 499. Calammtha, kocia miętka, ziele, niektórzy białą lebiotka, niektórzy rybną nacią zowią. Maj'.z., Ross. Komeqba MHTa. Miętka polej, pul eg i um, ber ^ole*9, ffiafferpoleç. Jundz. 304. Kluk. Dykc. 2, 119.— Prov. Język uszczypliwy Zwykł obracać i miętkę pachniącą w pokrzywy Paszk. Dz. 1 12. Po-twarca miętkę w pokrzywy, złoto czyste w miedź obraca. Pot. Arg. 499. Są i tacy, co zwykli miętkę w pokrzywy obracać. Gwagn. 713. Jakoby mieszał pokrzywy kto w miętki, Kiedy w pociechach przypomina smętki. Pot. SyL 226. MIĘTCZANY, a , e, od miętki, SJîünjen *, Traufe* tnünjen * ; Ross. mbthlih. Olej mietczany. Krumł. Chym. 356.

MIETELNICA, y, z., agrostis Linn., rodzaj traw właściwych,. ©trauśgr«3, rolowa, spica venli\ łąkowa, calamagrostis; psia canina; trzcinna arundinacea ; odnogowa slolonifera; włoskowa capillaris-, biała alba. Jundz. 111. Kluk. Dykc. i, 17., Eccl. naynHHK'L.

MIETELNICTWO, a, n., kunszt miotania się po powrozach czyli linach, 6etlentänjerfunft, ßuftfpnngerep. Morszprę-gi, latanie po powrozie, już coś na mietelnictwo poszło* a szlachcicowi by kąska nie przystoi. Gorn. Dw. 33. MIE-TELNICZY, a, e, od mietelmków, ©eiltdnjer*, Cuftfprin» ger*. Mietelnicza, kuglarska obręcz, koło. Cn. Th., pe-taurum. MIETELNIK, a, m , {Boh. prowazolezecj, ber ©eiltnnjer. Mietelnicy, kuglarze, co się po powrozie z wysoka spuszczają. Petr. Ek. 29. Mietelniki, które po powrozach latają. Marz.

MIĘTKA, ob. Mięta. MIĘTKI, MIĘTKA, MIĘTKIE, ob. Miękki. MIĘTKIEW, ob. Mięta. MIETLÈ mi się, ob. Mętli mi się.

bytek, (ob. Przybytek); Sorab. 1. wobodleno, statek, (cf. stancya , stanie) ; Croat. prebivalische , ztan , dom ; Carn. stanuvanje, prebivalishe ; Vind. stanuvanje, prebivanje;

Botn. pribivaliscte, stan, kuchja, dom; Slav. pribivalac; liag. pribivâliscte; Hung. szâllas, fcf. szałas); Ross, hch-TeibCTBO, oÔHTa^Hiue, wiiiame, oÔHTame, jkilio, *Hjn,e;

Eccl. obiiT-nnb, ccAHTKA, C£AHi|ie (ob. Sioło, siedlisko),

«pola», CBOa, CBOHCH, f ob. u siebie, do siebie; cf. Gall. chez lui, chez moi). Pojedziemy do Warszawy na mieszkanie. Teat. 15. c, 97. — Generis feminini; Wszyscy tam wiecznie zostaną w mieszkani. Pot. Syl. 378. — §. b) Mieszkanie * miejsce abo budowanie do mieszkania, bie nuttg, ber SBofynort. Po wszystkim brzegu zachodnim morza czerwonego są mieszkania rzadkie i małe. Boter. 212.

Mieszkania są zdrowe, kiedy nie mają wilgoci. Pir. Pow.

77. Różne mieszkanie, przychodzi w nieznanie. Rys. Ad.

60. Mieszkanie górne w domu, góra, ut na górze on mieszka, a ja na dole. Cn. Th. MIESZKANIEC, ńca, m., który gdzie mieszka, ber ©tnroo&ner, Seltener; Boh. obywatel, (ob. 'Obywatel); Sorab. 1. wobodlenk; Carn. osse-bçnk, ossebenek, sabenèk; Vind. prebivauz, stanuvauz, stanounik, ofar, offar, prebivaliz; Croat. prebivàvecz, pre-bivalitel; Rag. et Bosn. pribîvalaz; Ross. oÓUBaTeib, *h-Teib, »Hieni ; Eccl. ceabHHKb, BcejbHHicL, KOTopoS >kh-BeTB rAb. Mieszkańcy Ross. wmiH, jkhtlh jiioah. Ilekroć mowa by/a o ludziach nieszlacheckiego stanu, oby-watelów mieszkańcami nazwanych mieć chciano. Ust. Konst.

1, 119. MIESZKANINA, .y, z., omieszka, baê 3attbern,

©(turnen, bie 33erfäumniß. W/adys/aw Wielkopolaków o mieszkaninę zabawną ostremi s/owy zgromi/. Krom. 515.

MIESZKANKA, i, i., która na pewnym miejscu ma swoje mieszkanie, bie Semofmerinn, ©tnrooljnerinn; Boh. obywa-telkyné, (ob. Obywatelka); Vind. stanouniza, ofrava: Bosn. pribivaliça; Rag. pribîvaliza; Ross. oÓHBaieAbHHua, jkhjh-na. Królowa lasów, górnej mieszkanka pustyni. Bardz.

Trag. 139. Pompeja zone przez te wojny Lezbijczyki mia/y za swą mieszkankę. Bardz. Trag. 134. MIESZKI-WAĆ, 'MIESZKAWAĆ, a/, a , intrans. frequ., zwykle gdzie bawić, ftd) «uralten pflegen. Ta pyszna rzeka, w której krokodyl mieszkiwa, kraj Abissynów oblewa. Przyb.

Luz. 314. Sprawy ludzi na ziemi mieszkawających. Żarn.

Post. 3, 711 b.

Pochodź, pod słowem miejsce.

MIESZKOWATY, a, e, — o adv., na kształt    mieszka, nne    ,    . . . . ... łV    D

ein ©acfdjen; Sorab. 1. moschnató; Ross.    irfciiiKOBaTbw.    MIETLICA,    y, z^ .    kąkolnica. Boh. metlice;    ^ois. MeTJiHua,

M1ESZYSKO, a, miech niekształlny, brzydki, rat l/ii- »««•»- bre Sabra, ob . M.otła 2. - Wiejska 1idylo chcesz

flM« <Sat, Ecd. «tmume.    '    b-v    n,e nasiał, mlelllce-' •'

MIESZCZEć, MIEŻSZEĆ, ob. Miaższeć. MIESZKO, ob. Mie- Hor: “ u6- A'"; WETLINA, y, z miotła niemocna, czko Mieczysław    *-    ladajaka, n. p. Ufność nieprawych kształtem pajęczyny

MIĘTA,’ y, i. .MIETKA, i, i, MIĘTKIEW', tkwi, l, Boh.    lada »iatru i mietliny. Ckroic. Job. 33. lin Wit/«,

mata; Sorab. 2. mätwej; Sorab. 1. mjatw'ej, miatkej; Vind.    ^efcn-

metiza; Carn. męta; Croat. meticza ; Hung. ménta ; Dal. ‘MIĘTOSIĆ cz. niedok., n. p. Nieprzyjaciela polip doskoczy-metvicza ; Bosn. metva, metviça, celina gijudiça, puligna wszy, w morzu miętosi, contniet. Zebr. Ow. 90. gnębi, trava, kaloper; Rag. metviza, mètva; Slav. metviha; Ross. dusi, «teber briirfeit tn beit ©runb. MIĘTUS, MIENTUS, a„ MflTa; Eccl. matbs; Lat. menta Linn.\ Graec.    fiiv&rj; Angl.    m., Boh    mjk,    mnjk; Slov. men, mnik,    mentuś;    Sorab.

mint; Dan. mynte ; Germ, bie SJ/Ünje, b«8    Äraut; ziele    1.    menck; Garn, mènk; Vind. menizh, rutel; Slav.    mlich;

ogrodowe i dzikie, służy żołądkowi; na Rusi pieką pi- Hung. menyhal; Ross. MeHb, MeHeKX, uajHMï; gadus Iota,.

110

M I Ę T U S 0 W Y - MIGAĆ.

MIGAĆ - MIGANIE.

bie Slalraupe, ryba węgorzowi podobna; głowa i szczęki szerokie; u dolnej szczeki was jeden; znajduje sie w rzekach. Zool. 178. Kluk. Zw. 3. 171. MIĘTUŚOWY, a, e, Slalraupett *, Ross. iia-OMeM. Mięso miętusowe ciężkie do strawienia. Kluk. Zw. 3, 172. MIĘTY, a, e, zmięty, part. perf. verbi miąć.

MIEWAĆ, ał, a, act. frequ. verbi mieć, (Boh. mjwati, mj-wawati), jit fyaben pflegen, fortbauernb jtaben. Poseł prawie codzień konfereneye z książęciem miewa. Baz. Nar. 1, 257. Miewać się, ftd? beftnben, (eine längere 3eit (rntburd); cf. mieć się). Jakże ci się powodzi, i jakże mi się miewasz? Tent. 30. b, 73. Jak się miewasz Teresiu? dobrze ci się spało? Nieme. R. P. 24-. Jakże się miewasz, moja Anusienku? Teat. 27, 31.

*MIEWIDŁ0, a, n, mlewidło, mełcie, mielenie, mlćwo, ba§ SOialjlen in ber SDînpIc; Bok. meliwo molitura. Zboże nie-doźrzałe do użytku niespore, ziarno się skurczy, do tego w niiewidlet będzie ujma i mitręga. Ilaur. Sk. 15.

w M1ĘŻ, MIĘŻSŻEĆ, ob. Miąż, Miąższeć etc.

‘MIEZDZIĆ się, zaimk. niedok., miazgę puszczać, pienić się, ślinić się, geifern, fepäumen, n. p. Miezdzaeëgo się pasku-dnemi jady, dziecina dojrzawszy.... Zebr. Ow. 35, madi-dum.

MIEZDBZYĆ, ył, y, cz. cunt., mięso wyrzynać, anófletfdien, baś> pifeft ^eraué fdjneiben; Ross. MH34pnTb, (Me34pa, MH34pa strona sierciowa skóry; Boh. mazdra membrana, ob. Mia -zdra, miazga). Kusznierczyk miezdrzy skóry. Tr.

"M1EZGAĆ sie, ob. Mizgać się.

MIG, u, m., MIGI, ów, plur.,    §. 1. mgnienie okiem, ein

Slngennmtf, üöiitf mit ben Singen ; Crout. namegnenye; Vind. megnenje, namiganje, kasanje, okomegnik, okomegnenje, (nameshik = mina) ; Ross. Min t, nepcMHrn, (»Hirt moment, b b Murb, MiirOMü, ci) MHry w momencie). Oczyma tylko z sobą gadały na migi Tym językiem serdeczne tłumacząc intrygi. Min. Ryt. 3, 120 Slngcnfpracfye. Migi czyli poruszenie pewne ciała, mianowicie twarzy, są pierwszym i pospolitym językiem. Kpcz. Br. 5, 10. ©ebarbcufpracbe, üDîienenfpradie. Najpierwéj się tłumaczono przez znaki jakieś, czyli jak pospolicie nazywamy, na migi. Karp. 2, 6. Na migi tylko z sobą mawiali przez znaki. Olw. Ow. 141, Ross nepcMiimyrbCH, ncpeMiiniBaibca. Z głuchemi na migi rozmawiają. Star. Bw. 25. Przez migi co pokazo-wać sobie. ib. 59. Nieznajome migi i ukazy. Chrośc. Ow. 259. Szczypię, ściskam, na różne pokazuję migi, By mię wyrwał z tej intrygi. Zab. 7, 207. Zwyczaj na dworze Tureckim mówić jeden do drugiego na migi, żeby się cicho sprawować, i tak są niektórzy wyćwiczeni w tym niemym języku, że sobie całą historyą wypowiedzieć mogą, nie mówiąc. Klok. Turk. 19. et 44. — §. Figi migi * fik mik * fortel, n. p. Kiedy służebna zna te figi migi, Kiedy z piwnicznym będzie jednej ligi. . . . Bratk. D 4. Teraz wszystko na fik mik. Teat. 45. c, 80. Wszystko fik mik za nic. ib. 65. Klecz. Zdań. 67. — §. 2. Mig» migot, migotanie, miganie, drżący blask, baś glimmern. Blask na blask odbijają tarcze migiem częstym. Przyb. Miit. 176. MIGAĆ, ał, a, cz. cont., MIGNĄĆ, ął, ie, jednotl., (cf. mgnąć, mknąć, mżyć; Slov. okom mihnuf;

Sorab. 1. z woczżima kiwam, mikam; Carn. mignèti, mi-gnem, migam, (miglarn * iskrzę); Vind. megniti, namegniti, miniti, snaminje dati f ozhi, f ozhmi migati, namigati, nameshati, nameshuvati, meshim; Bosn. mighnuti occima, migati, maghnuti occima, namighnuti, higljati occima; Rag. namighnuti, namighivati, (cf. Rag. mùgna fulgor); Croat. migati, migam, misem, (miczam moveo, agito, mi-czamsze nictor)-, Ross. irnrHyn,, imran», mony, 1104MH-rHBaib , CMHHIBaTLCH , CMIirHyTŁCH ; Eccl. MH3aiO , MbSftfTII, M*y ; Braec. pico; Lat. nicto, cf. mico ; cf. Berm. *mte* gen, fdnntegcn; Boh. mżikali, mźiknuti) ; g. a) powiekami ruszać, mżyć, Carn. trenem, treniti, mit bflt Slugenbec» fein bltnjen, nummern. Ustawicznie miga. Tr. — §. b) Migać na kogo, mrugać nań, Ross. nonaBaib, mit ben Singen einen SBinf geben, ein Beteten geben. — Transi. Gębą tylko miga coś pod nosem, mruczy jako niedźwiadek jaki. Opal. Sat. 117. rusza gębą, mit bettt SDłctule ritten. Niedbale się modli, tylko wargami migając. Hrbst. Nauk. b.

5. Nosem migać. Eraz. 0 b. a.-— §. nijak. Błysnąć, iskrzyć się, fnnfeln, ftraĘlen, flimmern. Każdy się w różnokrasnym wieńcu kwiatek mieści, Ten miga, tamten pachnie, ów wabi, ten pieści. Zab. 12, 220. (migota). Tak mignie strzała, lecąc z tęgiego ciçciw'a. Zab. 16, 189. Saków. Już puścił strzałkę, a ta ledwo mignie, Twardego serca Tetydy doścignie. Zab. 16, 330. Alić ledwo drobna mignie chwila, już po nim. Zab. 12,233. (ledwie zabłysła). MIGAĆ się, MIGNĄĆ się recipr., z drżącym blaskiem się ruszać, migotać, cf. Lal. micare, flimmern. Iskry radości w oczach wszystkich się migały. Przyb. Milt. 48. W tym się światełko wśrzód gęstwi mignęło, W tamtę natychmiast udalr się stronę. Kras. Woj. Choc. 59. Jeden drugiego w: zapędzie wyściga Do blasku światła, co się coraz miga. ib. W spokojnych wodach nadbrzeżnego morza Miga się drżący blask zeszłego zorza. Kras. Oss. C b. Płomień migający się, flamma tremula. MaLcz., ob. Migotny, migotliwy. Nie wszystko drogi kruszec, co się mignie. Zab. 14, 102. Nar.-, (nie wszystko złoto, co się świeci, co się lśni). Za co z taką wytwornością trefisz włosy? gęstsza na karku końskim miga się grzywa. Pilch. Sen. list. 4, 236. Odchodzi bystra Irys, i ledwie się mignie. Dmoch. U. 2, 328., Ross. MejibKHyrb, Me.ibKaTb, npoMeib-KHyTb, (MejibKOMt nagle, prędko). Któż to był ten, który przy wejściu naszćm mignął się tylko i uciekł. Teat. 32. b, 41. (tylko co się pokazał, zjawił; cf. minąć). Aten się Pandiońskich imię ledwie miga, quid restât nisi nomen? Zebr. Ow. 587. (słabo się przebija). — §. Migające się brw'i, vibrons supcrcijium. Cn. Tli., drżące, jittemb. — §. Miga się w oczach, błyska się co, perlubitur acicm nostram. Cn. Th., Ross. pnómb bü riasaxB. Jakiś człowiek w oczach mi się mignął. Teat. 56. c, 103. Coś mi się mignęło. Teat. 27, 115. t. j. zabłysnęła mi jakaś myśl, e$ blt|t in meinem ftopfc eine 3b«, e$ fteigt in mir ein ©e« banfe bltfcfcbnell auf; id) abnbe ma3. MIGACZ, a, m., Boh. mhauran mrugacz; Vind. namigavez, kasauz ; Ross. mh-rym, f. MHryHba; oczyma migający, ein Slinjelauge, ber mit ben Singen bliujelt. MIGANIE, MIGN1ENTE, ia, n., snbst. verb., (cf. mgnienie), [Eccl. mianie, smranie, M>KeHie; Ross.

MIGAWKA - MIGOTAĆ.

MIGOT - MIJA Ć.

Hi

ku, Błyskotnym gwiazdy promykiem migocą. Zab. 5, 404. Nar. (Bosn. prisivati, sjatti). Miegocące gwiazdy. 1 Leop. Job. 38, 31. (iskrzące). Nad przepysznym szyszakiem kita się migota. Przyb. Luz. 63. Jako światłość zorzy, gdy słońce wschodzi rano bez obłoków, miegoce się.... Leop.. 2 Reg. 23, 4. Febus między czarnemi chmurami migoce' się. Leszcz. Class. 75. (przebija się swoim blaskiem). Wzruszają się świątniee, jako błyskawice po wierzchołkach migocą. Zab. 15, 4. Kniaź. Dobędzie błyszczącego miecza swego i oszczepu miękcącego' się. Radź. Nah, 3, 3. (lśniącego oszczepa. Bibl. Gd.). Pszczoły po powietrzu latając, jedna drugą trącając, miekcąc skrzydłami, żądła swe jakoby ostrząc wymykają. Cresc. 605. Crispari her-bis terra dicitur, miekce sie od kwiatków. Macz. MIGOT, u, m., MIGOTANIE, MIEGOTANIE, MIEKCENIE, ia, subst. verb., blask drżący, ba3 glimmern, baê ©efflmmre; Boh. plapol. Promienie abo miekcenie od złota,- aura. Macz. Miesiąc i gwiazdy puszczą z siebie straszącą ciemność i miegotanie. Sk. Kaz. 5. Gwiazdy tak świtne-migotem. Przyb. Mili. 250. Niebo, ziemia i wody, ja-śnią się migotem. Przyb. Luz. 62. Krzesła jarym lśniły sie migotem, Sadzone kosztownemi perłami i złotem. Przyb. Luz. 7. MIGOTLIWY, MIGOTNY, a, e, migający sie, flimmernb. Nieinaczćj jako zwykł piorun przeraźliwy, Zerwany z błyskotnego gromu migotliwy, Błyszcząc chmury przenikać.... A. Kchan. 223. Chodk. Kost, 26. Miecze te ogniste piekło migotliwym oświeciły blaskiem. Przyb, Mili 28. Migotne gwiazdy, micantes. Ossol, Sen. 11. — *§. Żyłki bez zasłony migotne znacznie skaczą'. Zebr. Ow. 149, trepidae, trzęsące, drżące, jtttemb.

‘MIGAWKA. Lodereck., « powieki, ble Siu*

MHranie; Boh. mhauranj); baâ Sltnjeln mit ben Slugen. Mruganie , ba3 SBtnfen mit ben Singen, (ob. Mig). Mniemanie zle o żonie łacno uroście, z jakiego jej kiwania albo migania nieprzystojnego. Petr. Ek. 68. Miganie sie * migot, migotanie ; ba3 flimmern. W bolach oczu i w iskrzenia lub w miganiu sie przed niemi, pijawek używać. Perz.

Cyr. 2, I3i. genbecfel.

n,,

MIGDAŁ, u, m., MIGDAŁEK, łka, m., demin., Boh. man-dle ; Siov. mandlowé gódro; Sorab. 4. mandelina; Vind. mandelni, mandelnovu drevu; Carn. mandele, mandalno-vo drevu, mandola, badém , jêdr; Croat. mandala ; Dal. mendala ; llung. mandola , mondala , barb. bajam ; Rag. mjendeo, G. mjendela ; Bom. mjendela ; Slav. bódemi, bâdemovo drêvo; Ross. MHH4aaHna, MHH4ajHHKa, MHn4a.lL;

Eccl. aMHr4a.lL, Miir4aiL, z Greckołac , àfxvyêalov, amy-gdalum, §. 4. ble SJłanbel, drzewo i owoc, ber SJîanbeb kum unb bie grucfot. Migdały są owocami drzewa nazwanego migdał. Dykc. Mtd. 4, 295. Migdały potrzebują gruntu suchego, piaszczystego, ciepłego. Kluk. Roś!. 4,

458. Cukiernicy przyprawują migdały wielorako. Kluk.

Dykc. 4, 33. Migdały gorzkie. Dykc. Med. 4, 297. —

Migdały lub kasztanki ziemne, tërbmanbeltt. N. Pam. 4 7,

202. — burl. Niebieskie migdały » rozkosze tamtego życia , bte greuben be3 tylmmlifckn 3wt[alemś. Czyńcie się zamyślili o niebieskich migdałach? Mon. 70, 98. Głucha na starca pobożne exorty, kogo inszego rada słuchała, który jéj nie o niebieskich migdałach gadał. Ossol. Str.

3. — §. Personif. Migdał, migdałek, fircyk, gach, elit Stufcer, ein Suider. Widząc wdowa Mazurka, że migdał

niełupiony. . .. Kchoiv. 206. Otóż to mieć takiego mi- MIGRENA, y, i., bte STOlgrane, ba3 0«!bfeittge ^opfmelj. Ból gdałka panicza. Zabi. Z. S. 4 5, (Boh. mandeljćek gatunek głowy, który bywa w jednej tylko jej połowie. Perz. Lek. gołębi). — §. 2. Anatom. Migdały, są dwa dosyć duże 167. Sen ten sprawił mi migrenę. Mon. 66, 286. gruczołki na każdej stronie ust, między obłąkiem zasłony MIJAĆ, ał, a, contin., MINĄĆ jćdnotl., Boh. minauti, minu, podniebieniowćj. Krup. 2, 338. Slinne jagody w ustach, mjgeti, mjgjm; Garn, minem, mènim ; Vind. rniniti; Cro-albo migdały śliniaste. Kirch. Anat, 49, bte üJîdnbellt lut    at. minńjem, minuti;    Rag.    minuti; Bosn. minuti, pritni-

£mlfe; Boh. mandle; Sorab. 4. schiyney mandlikay; Sorab.    nuti ; Ross. MiniOBaTŁ,    mhhjio ; (cf. Lat. minui). — a) ne-

2. pli; Vind. gobize, slesde na poshiriki ; Croat. zlèsda,    utrum uchodzić, upływać, ustawać, vorüber geben, »erffte*

zadussnïcze;! Bosn. zavratak; Rag. ghlindurra; Ross. me-    f-Sen, »ergeben. Dni moje, jako cień mijają, a czekać nie

rbaa. MIGDAŁOWATY, a, e, na kształt migdałów, mau»    chcą, do śmierci mię prowadząc. Sk. Kaz. 25. Mija świat

belfórmtg. Uczynisz trzy czaszki migdałowate na każdym    i pożądliwość jego. ib.    500.    Jako cień, gdy się nakłania,

słupcu świecznika, gałka jego i kwiat jego. Buda. Exod.    mijam. Budn. Ps. 109,    23.    Gdzież ta godzina bieży, któ—

25, 33. (na kształt orzecha migdałowego. Bibl. Gd.). Ml-    ra mija? Zab. 16, 576. Wszystko mija, każda rzecz

GDAŁOWY, a, e, Boh. mandlowy; Sorab. 4. mandelnè;    odmianę swą bierze. Otw. Ow. 642. Zacność, uroda,

Croat. mandalszki; Hung. mondolaból, bajamski ; Rag.    moc, pieniądze, sława, Wszystko to minie, jako polna

mjendolov, mjendalski; Ross. et Eccl. mhh4H.ii>hłih , hmh-    trawa. J. Kchan. Pr. 4. Co minęło, już się nie wróci.

iTtaiOBUH; od migdałów, Sîaubel*. Migdałowy olejek.    Cn, Ad. 107. (co zginęło, zginęło; przepadło; czas utra-

Sienn. 254, Ross. MHiuaibnoe Marcio. Migdałowe mleko,    eony nigdy się nie wróci). Mijający, przemijający, Boh.

po-

orszada, ffftanbelmlldj, (Vind. mandelnovu mleeku). Migda-    pomigitedlny, pomi'nutedlny ; Carn, mimezhe ; Vind.

łowe drzewo Rag. mjendelovina.    fvetu. — §. b) Transit. Mijać co, kogo * mimo kogo cho-

MIGI, ob. Mig.    dzić, nie potykać go, nie trafiać nań, przemijać go, chy-

MIGOĆ, ob. kiegoć.    biać go, einen, etmaê überg^eu, ntc^t treffen, uerfe(ilen, auê*

MIGOTAĆ, MIGOTAĆ się, ał, migota nijak, contin., migoce    ruettfieu, an ber (Sette liegen laffen ; Rag. mimoehi, mimo-

niedok., M1EGOCIĆ, ‘MIEKCIĆ, MIGOCIĆ się, drżącym" się    hoditi; Vind. zhriesjiti, prohoditi, prestopiti, vugnuti, vu-

Iśnić blaskiem, flimmern ; (Bosn. mięati movere, agitare-,    giblyem, vunhenjati, vunvihati, isgibati, vungibati. Jak

Vind. meshgetati, meshati « mżyć ; Lat. mico; Carn. me-    strzelę, pewnie cię nie minę. ßardz. Trag. 464. Smier-

ketam « drze). Na tle błękitnym, w pięknym stojąc szy-    teiny koniec życia nikogo nie minie, Śmierć pewna, lecz

112

MIJAĆ - MIKOŁAJ.

MIKROSKOP - MILCZATOŚĆ.

pewności niemasz o godzinie. Min. Ryt. 2, 169. Kogo MIKROSKOP, ob. Drobnowidz.

mija przypadek, nakoniec znajdzie. Bardz. Trag. 17. Co MIKSTATNIK, MIXTATNIK, M1STATNIK, a, m., nosarz, komu bóg obiecał, to go nigdy nie minie. Zegl. Ad. 40. tragarz, co dźwiga ciężary. Dudz. 45., Włod. ettt îrâger, Przyidzie do rąk to, co nas przez lat wiele minie. P.    £aftentrdger ; Grace, piafraróg, mercenarius. Mixtatniki,

Kchan. Orl. 1, 17. — Activ. Biskupi oni, na króla się    co na ramionaeh tłómoki albo jakie rzeczy z    najmu no-

i moc jego oglądając, mijali prawdę i sprawiedliwość.    sza. Warg. Kurc. 34. Dosyćeś się i nazbyt    nade mną

Sk. Dz. 1081. (unikali). Myślmy co czynić mamy, miń-    pomściła, O pani mixtatnikom i przekupniom    miła. Pctr.

my co się działo. Teat. 43, b. 95. (puśćmy). Jastrzębiu    Hor. 2 Q 3 b. By aksamit miał być po kopie, toby

ty! bodajeś zginął, I pierwszej kuli nie minął. Kniaź.    mixtatnicy w aksamitnych kamizelach na trecie stawali.

Poci. 3, 209. t. j. nie uszedł, nießt entgegen. Jeżeli kie-    Falib. Dis. M. 3. Mularze, cieśle, mistatnicy, Vol. Leg.

dy trafi się Wc Panu przejeżdżać naszą stroną, proszę    5, 179. ‘MIXTAT, u, m., tret, gdzie stawają mixtatni-

mnie nie minąć. Teat. 33. d, 62. nie zbaczać, nid)t £>or«    cy, n. p. Chłop z drągiem na mixtacie. Stryjk. Gon. E 3.

bet) JU fafyren, fonbertt etnjufpred;en. Mijając« mimochodem, MIKUŚ, ia, m., n. p. Widziałem pijanicę, ku pośmiewisku JTiimojazdem, im SSorbCiJpafftren, SSorBepge^en, SSorbeęfa^rett ;    przechodzących, mikusia, inne salty, po ulicy z pijań-

Ross. BCKOibSL. Wszystkie mię insze sposoby mijają,    stwa odprawującego. Mon. 71, 268.

Tę sarnę jednę widzę na to drogę. P. Kchan. Jer. 157. MILA, i, i., MILKA, i, ź., zdrbn., (Boh. mjle; Sorab. 1. mihla ; t. j. opuszczają mię, nie służą mi, mtd) oerfoffen alle an«    Sorab. 2. milé ; Vind. mila ,    milia , versta ; Carn. mila,

bera £wlf«mtttcl, .bloß.,,. Wojsko miało być pisane W    milia; Croat. mila, milya;    Rag. migi; Bosn. miglja;

przestronym polu, kędy nad pięknemi Łąkami    jezdni mi-    Slav. milja; Ross. wiar ; Eccl. nonpiupe; Isl. myła; Svcc.

jali z pieszemi. P. Kchan. Jer. 421. t. j.    przeciągali,    mil; Angl. mile; Gaił. mille; hal. miglia ) ; btf SDîetlc ;

przemaszerowali, fte jogen »oritber. Ni się tu    wąż łuska-    (Łac. milliare, Grace, pilov \ Chcld., Arab    mil, milo,

ty w srogie kłęby zwija Po ziemi, ni za kołem wielkim    milion)* wymiar ziemi, według krajów różniący sie. Kras.

w cyrkiel mija. Otw. Wirg. 403. t. j. wtula, in einen    Zb. 2, 166. Mila Polska mała « sążniów 2500; śrzednia

3trfel breljen. MIJAĆ się recipr., Sorab. 1 et    2. minusch    «3333 J/₃ ; wielka « 3750. Jak. Mat. 1, 4. Mila, brana

szo, minu szo ; nie potkać się z kim, chybić    się, propr.    za cztery Włoskie, trzyma łokci 13333 i calów 5; bra-

ct fig.y nteßt jufatnmeit treffen, etnanber verfehlen ; n. p. Mi- na zaś za pół piątej » 15000; a za pięć « 16666 */ jam się z kim drodze, nie widziawszy go, ut nie Pr. Cyw. 2, 297. Staj 32 czynią nasze Polską milę ró-wiem , gdziem si z nim minął, i. e. nie potkał, chcąc    wną ; a staj 40 czynią naszę milę wielka. Warg. Kurc.

abo mogąc potka Cn. Th. Bardzo daleko minąłeś się    praef. Mila Ruska; wyrażenie używane, gdy mila zdaje

z rozumem. Teat. 33. d, 57, bu unb ber Serftanb ißr fepb    się być długa jadącemu. Wol. —■ O mile, eine 2Me

Bepbc rcett Wit etnanber. Z prawdą się mijał. Groch. W.    nrnt weg. Bądź mi" przyjaciel o mile daleki. Zab. 14,

264. oddalił się od niej, er Wtri) non ber SBaßrIiett ab.    257. Szym. ‘(nie chcę z tobą mieć przyjaźni). Taki

Sędziowie często się z świętą sprawiedliwością mijają.    tchórz, jakiego o dwadzieścia    mil w okolicy nie znajdzie.

Teat. 49, 81. Twój język tu się z prawdą mija. Zab.    Teat. 17. b, 14. Gdy szedł,    na milę w koło czuć go

15, 181. — §. Active Mijać się z kim w drodze « ustę-    było frantem. Zab. 13, 280.    Prcb.

pować mu z drogi, przepuszczając go, etnanber (auf ber MILAN, ob.Medyolan,

Straße) atlêwctcben. Potkał swego nieprzyjaciela na tak MILCZĄCOŚĆ, ści, z., taciturnitas. Cn. Th., Cn. Syn. 868. ciasnym miejscu, iż się minąć nie mogli. Sk. Żyw. 2,    milczatość. Tr. ob. Milkliwość, Boh. mlćeliwost; Sorab. 1.

24. Ulica, którą wozy tam i sam przechodzą, niech będzie na szesnaście stop szeroka , aby się mogły dobrze mijać. Chełm. Pr. 201.— Transi Kłaniam kapitanie! mijajmy się, jak gdybyśmy unikali od siebie. Teat. 4, 46.

Pochodź, pod słowem mimo.

MIK * fik mik, ob. Figa , ob. Mig.

MIKOŁAJ, aja, m., MIKOŁAJEK, ajka, m., dem., Ross.

HHKOaaft, HHKOiHHLKa, 1 ) imię męzkie, 9îicolau«, (cf.

Michnik dem.). Kras. Zb. 2, 165. W Kijowie wielkie się cuda przez ś. Mikołaja działy. Nazywa się Mikołaj ‘Przyciski , że przycisnął ścianą złodzieja , który lazł w nocy kraść do cerkwi ; ś. Mikołaj mokry, że wyciągnął z Dniepru dziecię, bund.s22-3. ‘Mikułę (Russice) świętego Ruś miedzy świętemi najbardziej wenerują. Gwugn. 509. — 2) botan. Mikołajek, Boh. mććka, Eryngium Linn., Sftantt«« tren, rodzaj rośliny. Kluk. Dyke. 1, 207. Jundz. 179.

Krup. 5, 201. Ross. CBHHymta TpaBa, nepTonojox'L ch-Hiił, nepeno^ouiHaa TpaBa. Korzeń Mikołajków rzyć. Spicz. 44.

Ostr.

»-Le ^

babia

melcżżitofcz, melcżżawa ; Vind. mouzheunost, mouzhlivost, samouzhnost, satihnost, fampuzhlivost ; Rag. mńk, za-muuklost, muklina ; Croat. mńk, muchanye, skom ; Ross. MOJMaiiiBOCTb; bte 3?erfcbwtegen^ett. Pomlerność, ochota, wstydliwość i milczącość ozdobi biesiadę. Eraz. Ob. E. ‘MILCZALNICA, y, i., Eccl. MAii|miitii|a, cela samotnego bogomyślcy lub pustelnika, samotnika, eine dttnftebler« celle. Ross.    pustelnik, noma^LHUH pustelni

czy, samotny; Eccl. MOinaiŁCTBOBaTH pustelnikiem być. M1LCZANA, ‘M1LCZENA, y, z, (ob. Milczany), milczenie, ba« Schweigen, retnen SDîttnb galten. Zerwał aż dotąd Eu-milczaną Chrapliwym głosem. Pot. Syl. 342. Z tym się wszyscy rozejdą, skoro z rady wstaną, Ale sobie przyrzeką wzajemnie milczaną. Pot. Arg. 157. Sorab. 1. melcżżawa. Powiedz mi wszystko, znajdziesz u mnie milczaną. ib. 700. (sekret). Kazał przysiądz milczaną raz, drugi, i trzeci owej babie. Pot. Pocz. 431. Kto chce ‘milczenćj, niech sam nic nie prawi. Morszt. 247. ‘MILCZATOŚĆ, ‘MILCZASTOŚć, ści, z., Tr. milczącość,

menes

MILCZATY - MILCZEĆ.

MILCZĄCY -MILCZANY.

113

milkliwość, bic Słetfdjttńegenljett. Jakoż się w tak mło-deńkim wieku do milczatości mógł przyzwyczaić? Tr. Tel. 40. MILCZATY, a, e, 7V., Boh. mlćeliwy ; Slov. mlćliwi, mlćawi, mlealiwl ; Sorab. 1. melcżżi ; Carn. movzhliv; Vind. raouzhast, mouzhliu, mouzhehen, mouzhèn, samouzhast, samouzhliu; Rag. muukli, mûkli ; Ross, moi-qaiHBHÜ ; Eccl. mT.YajhmiKt, KOTopuä He MHoro roßo-pHTï ; oerft^ttJteßen, milczący.

MILCZEĆ, ał, eli, milczy, milczą intrans. cont., Boh. mlćeti, mlćel, mlcjm; Slov. mlcat, mlefm; Sorab. 2. malzasch; Sorab. 1. melcżecz, melcżżu; Vind. mouzhet, mouzhati, mutati, obtihniti, vtihniti, mouzhim , muzhim ; Carn. mouknem, movkniti, movzhati, moYzhim, mutàm, (cf. Lat. mutus); Croat. muchati, muchim; Bosn. mucjati, (act\v. Botn. muckati far silentio, uciszać) ; Rag. mûcjatti ; Slav. mucsati; Ross. MOinaTt, 3aMOMaTŁ, CMO^aTŁ, c»iai-HHBaTt; nie gadać, nie mówić, fd)n)dgen. Caluchną drogę milczał, jak zaklęty dyabel. Teat. 41. b, 60. I głupiego , gdy milczy, za mądrego poczytują. Budn. Prov. 17, 28. Rys. Ad. 14. Mądry, i gdy milczy, boga chwali. Zab. 7, 228. Milczał w domu, ale z wielką utratą zdrowia swego bieżał na obronę ojczyzny. Birk. Zbar. 13 b. Kiedy język milczy, rozum ni zacz nie stoi. Rys. Ad. 24. thesauri absconditi nulla utilitas. Kto milczeć nie umie, nie umie i mówić. Mon. 70, 682. Sposobnym do mówienia nie jest, kto się pierwej milczeć nie nauczył. Zab. 6, 318. Nie ustąpi milczenie częstokroć wymowie, Gadać nas uczą ludzie, a milczeć bogowie. Nar. Dz. 3, 106. — Milczeć« nie odzywać się, fd)tt)etgett, ftd) lttdjjt melbeit, füll bleiben. Proszę milczeć i nic nie mówić, aż swoje przełożę. Boh. Kom. 2, 331. Mów, będę już milczał, jak slup. Teat. 34. b, G’ 2. — Milczeć, przestawać mówić, n. p. Milczećby lepiej; cudniejby tobie milczeć; a kiedyby milczeć? Cn. Ad. 493. — Milczeć « zamilknąć, fttimrn werben, oerfłummen. Milczy od strachu. Cn. Ad. 497. (cf. wilk go ozionął; cf. piszczele w miech schować). Milczeć « nie odpowiadać, tttdjt antworten, fdjwetgCtt. Kto milczy na pytanie, zda się że pozwala. Pot. Zac. 60. Kto milczy, zezwala. Rys. Ad. 24. Milczy, znać że winien. Cn. Ad. 497. Slov. Kdo mlći, ten sa priznâwô. Milczącemu przymówka. Cn. Ad. 493, Czyli się to nazywa być przekonanym , milczeć i nie wdawać się w sprzeczkę? Teat. 49. c, 79. Nie zawsze trzeba milczeć; szkoda pod czas milczeć. Cn. Ad. 496. {Croat. Prov. Muchechega deteta ni szvoja mayka ne pozna ; cf. kot niełowny, chłop niemowny, zawsze głodny). Boże nie milcz mi żadnćj godziny, bo jeślibyś mi zamilczał, byłbym zgubion. Wróbl. 61, not. «nie zatulaj uszu twych od modlitwy mojej.» — Milczeć «nie powiadać, w sobie zamykać, nie opowiadać, ntd)t8 fagen, fćbwetgen. Mądry, co milczy, gdy go rana boli. Jabl Ez. 64. Kto dał dobrodziejstwo, niechaj milczy; a kto wziął, niech o nim powiada. Gorn. Sen. 69. Jest to do człowieka wada, gdy o tym mówi, o czymby milczeć miał. Kosz. Lor. 99 b. Im bardziej milczysz, tym .mi do wiedzenia Przydajesz coraz większego pragnienia. Past. Fid. 295. {Prov. Croat. ' et Rag. Tko mucij, dva uccij » kto milczy dwóch uczy,

Słownik Lindtgo wyd. 2. Tom III.

siebie i drugiego). Dajmyż już tedy sobie pokój, ty milcz, ja milcz. Opal. Sat. 42. ty cyt, ja cyt, (cf. język za zębami trzymać; ukąsić się w język). Milczeć lepiej ; milcząc nie wiele zgrzeszysz. Cn. Ad. 494. (szkoda podczas mówić). Milcz, kiedy dobrze; nie wykrzykaj Cn. Ad. 492. Kto teraz milczy, aby wiecznie milczał. Sax. Porz. 46. — Transi. Zawieszona na kołku z lutnią milczy piszczałka. Lib. Hor. 79. Wszak próżna beczka szumi, a wiatr ją obali, Pełna stoi, choć milczy, chociaż się nie chwali. Boh. Kom. 4, 267. MILCZĄCY, a, e, part. praes., fcfynmgenb. Z milczącej twarzy można wnosić, jaki był skutek tej mowy. Hul. Ow. 75.— Milczący « milczaty. 7V., trzymający język za zębami, »er« fdjtmegen. Milczący, słowa się na nim nie dopytasz ; milczy, jakby mu gębę zawiązał; gęby otworzyć nie umie. Cn. Ad. 493. (cf. niemy). Zbyt milczący najostrzejszemi są censorami wielomówstwa. Mon. 66, 220. Większy przestrach bywa od psa milczącego, Który z tyłu uszczypnie, niżli od jawnego. Rej. Wiz. 9 b. t. j. milczkiem kąsającego, nie szczekając. — MILCZĄC, 'MILCZĘCY, MILCZKIEM adverb., Boh. mlćkem, mlćky, mice ; Sorab. 4. melcżo, melcżżo ; Vind. mouzhe; Croat. muchech, mukom ; Slav. mûcséchi; Bosn. muce, mukom, podmu-klo ; Ross. MOOTa, moikojte ; nic nie mówiąc, po cichu, fd)tt>eigenb, ftiUfd)»ctgenb, füll, in aller ©tille. Masz co? zażywaj milcząc; nie wykrzykaj. Cn. Ad. 492. Milcząc mi przygania, czoło marszczy, rękę kurczy. Sk. Dz. 143. (cf. na migi). O północy milczkiem z obozu wyszli. Warg. Cez. 205. Statkom milczkiem po rzece spłynąć kazał. ib. 189. Chwalący milczkiem. Otw. Ow. 402. Bo-jaźliwi psi bardziej szczekają; jadowici milczkiem kąsają. Macz. Jako pies, milczkiem gdy kąsa, nie szczeka, Także pochlebca, by co wyłgał, czeka. Rej. Zw. 216 b. Pies gorszy, co milczkiem kąsa. Cn. Ad. 840. Kchoiv. Fr. 58. (cf. cicha woda brzegi podrywa ). Głęboka rzeka milczkiem zawsze płynie. Jabl. Buk. M 3 b. Milczy , a złe broi; milczkiem ukąsi; mówić nie umie, a przecię obrazi. Cn. Ad. 497. (oppos. kwiczy a wór drze). MILCZENIE, ia, n., subst. verb., Boh. mlćenj ; Sorab. 4. melcźżeno ; Rag. mûcjànje, mük ; Croat. muchanye, mük, skom ; Ross. Moiiame ; baê ©duretgett, ©tiUfćfitt)eigen. Uczniowie Pytagora powinni byli przez lat pięć milczenie chować. Pilch. Sen. list. 401. Stoją zbledli jak chusta, w głębokićm milczeniu. Zab. 8, 222. Zamknął żelaznym usta swe milczeniem. Zimor. Siei. 162. Daleko ważniejsze rzeczy wiem, i w milczeniu chowam. Teat. 29, 40. Ten snadnie myśl swą znaczy, Kto się milczeniem tłómaczy. Teat. 46. c, 64. Przeciwko dużomówiącym pomoc w milczeniu. Weg. Marm. 1 , 61. Wmieście, jak w lesie, głębokie milczenie. Zab. 15, 271. Milczenie, głupiego uda za mądrego. Cn. Ad. 496. Milczenie, młodego ozdoba, ib. Milczeniem wszystkiego zbędziesz. ib. 494. (szkoda pod czas mówić). Milczenie pod czas szkodliwe. Cn. Ad. 496. (szkoda pod czas milczeć). Milczenie stoi za pozwolenie. Smotr. Nap. 11. (kto milczy, zezwala). MILCZANY, a, e, (cf. milczana), zamilczany, nie opowiadany, »erÿeimli^t, nt#t Befamtt gemalt, »erfliegen.

15

raz miejsca odległością. Zah. 14, 175. Umilkł, jak słowik w ś. Wit. Pot. Jow. 171. — §. Transi. Milknąć, zmilknąć* martwieć, drętwieć, erftanttt, rtfefterktt. Już Pochodź, milknąc; zmilknąć, zamilknąć, zmilkły, za-    zmysły władzy pozbyły, Już wrodzone zmilkły siły. Kanc.

milkły, zmilczeć] zamilczeć, umilknąć, pomilczeć, wy- Gd. 318. Wódką tą nacieraj żyły mdłe albo zmilkłe. milczeć.    Sienn. 119. Zmilkła ręka, zmartwiała, uschła * odebra-

*MIŁ, ob. Miły. MILE, adverb. adj. miły; (cf. miło), miło- ło mu rękę. Włod.

ściwie, łaskawie, Itebrdcfy, (Ross. mimo; Boh. mjle). Czy MIŁKOWY, a, e,    od    Miłka qu.    v.

dyabli nadali te jej ślepki; tylko mile spojrzała na mnie, MILLENARYUSZ,    a,    m., Sekta    Millenaryszów, albo    Chilia—

jużem ci się udobruchał. Teat. 29, 85.    1. MIŁEK, łka,    stów, którzy nauczali, iż dusze sprawiedliwych zupełnie

m., MILKO, a, n., bolan., Molownik, stoziarn, Chenopo-    oczyszczone nie zaraz bywają przypuszczone do widze-

dium Bolrys Linn., ïrauknfrûut. Syr. 736. Krup. 5,    nia boga: ale wprzód będą z Chrystusem na ziemi króli 9.— 2. MIŁEK., łka, m., Miłosz, (Boh. Mjlauś), imię    lowały przez tysiąc lat. Boh. Dy ab. 3, 255. SJłtUenoner,

męzkie, ein SJîannënante ; (Boh. Milek Amor). Miłosz jej    SfötUenariften. (distg. Ross. mhjjIohiuhkx , milionowy bogacz,

sw'oje tak nócił żale: Pasterko moja, moje kochanie, ettt SDîtUtonctt).

Kiedyż usłyszysz Miłka wzdychanie? Zab. 10,200. Zabi. MIŁO adv. adj. miły,    Boh. mjlo    ; Slav.    ugodno; Croat.    dra-

— *§ Nie ciebiem się Miłku bał. Stryjk. Turk. F 2.

(maćku, cf. mydłku). M1LEŃKI, a, ie, MILUTKI, intensiv. adj. miły, feftr lieh, roertl), angenehm; Ross. Mment— km. Pani go zaraz z synem łagodnie przywita: Gdzie-ście byli mileńki, z pokorą się spyta. Papr. Gn. 1056.

*M1LIĆ, ił, i act. niedok., umilać, miłym uczynić, Croat. goditi, Itel) machen, WlieDltcfyen. Dzikich skał głazy milą ślaz i róża polna. Tom. Roi. 67. — §. Przymilać sobie, smakować w czym, Heb gewinnen. W krótkiej chwili , tak piękne miejsce sobie mili. Pot. Arg. 208. MILIĆ się * przymilać się, ftdj Itebrctd) etnfd?met$drt. Dziś się mili, dziś się wdzięczy, Wkrótce strapi i udręczy. Jak. Baj.

194.

114

MIŁ-MILKNĄĆ.

MILKO WY - MIŁOŚĆ.

Z Muz ma cnota zapłatę, a dzielność milczana , Ledwie nie toż jest; co i gnuśność pokopana. J. Kchan. Dz.

27. Rzeczy były tajne i milczane. P. Kchan. Orl. 1, 177.

M1LICYA , yi, i., bte SWtłtfi, pospolicie nazywają tak wrojsko nieregularne, straż mające granic i bezpieczeństwa wnę-trznego. Milicya województw lub ziem nazywa się w Polszczę, zaciąg żołnierzy z publicznych województwa tegoż lub ziemi podatków płacony, dla bezpieczeństwa wewnętrznego. Kras. Zb. 2, 167.

MILION, a, w., tysiąc razy tysiąc. Łejk. 2, 4, Boh. milion; Slov. milion; Sorab. 1. million; Carn. milljar; Vind. miliar, milion, defet stu jeserou; Ross. MHJMiOH'B, dite SDîtb ItOU. Dla dzieci wiosek za miliony nakupili. Wad. Dan. 92-. Co do milion dyabłów ! Teat. 33. c, 17. U milion kroć sto tysięcy! ib. 30, 35, (Ross. obs. K0i04a 100 milionów; cf. kłoda). MILIONOWY, a, e, na miliony wychodzący, miliony liczący, üDîtïXtonctt * . Carn. millijar-skie; Ross. mhjmiohhuh ; Slov. milionm. Intraty milionowe. Teat. 22, 25. Milionową dóbr swych oprawą, Pragnie przymilić cerę chropawą. Zab. 9, 347. Zabł.

MILKLIWOŚĆ, ści, i., milczącość. Cn. Th. milczatość. Tr., Boh. mlćeliwost ; Sorab. 1. melcżżawa ; Vind. mouzheu-nost, samouzhnost ; Ross. MCLiwaMBOCTL ; bte Słerfdjwie* geißelt. Szło mu tylko o całość wiary, i milkliwość senatorów. Warg. Wal. 38. MILKŁY, a, e, milczący, mil-czaty, nerfômtegen. Nie milkły Tantal. Petr. Hor. 2, R b.noł. »który wydał tajemnice bogów». MILKNĄĆ, milknął, contr, milkł, milknie, med. jedntl. umilknąć dok., poczynać milczeć, zamilczeć, przestawać mówić, Ross. et Eccl. cmoi-KHyTŁ, ii3M04KaTfc; fttU fdjwetgen, fturnnt werben, tterfhtm« ttten. Odgłos największy milknie z wolna za dalszą co-

go, (cf. drogo); Ross. mimo, yMiMtHO, yc4a4HTe4LHO, Jioóo ; przyjemnie , wdzięcznie , lubo , liefeltd), angenefmt. Miło co umieć, wiedzieć, słyszeć, zwłaszcza nowego, pięknego. Cn. Ad. 499. (nauka uciechą wdelką i ozdobą). Miło doma siedząc, o wojnie słuchać, ib. 500. Miło kiedy nas słuchają, a zwłaszcza gdy pochwalają. Cn. Ad. 500. (piosnka najprzyjemniejsza, chwała). Miło mi jest (Slav. drago mi je). Co tobie niemiło, tego drugiemu nie czyń. Zegl. Ad. 45. Co tobie miło, czyń drugiemu; a co tobie nie lubo, nie czyń drugiemu. Wróbl. 7. Miło nam brać dobre było, I złe przyjąć ma być miło. Pieśń. Kat. 152. Jakże to Rajnal księży łaje, aż miło czytać. Kras. Pod. 2, 246. Aż mi było miło na sercu. Teat. 19, 65. Ross. no HyTpy, (cf wnętrze) — §. Niemiło mu było na dziewosłęby, iż mu tak ‘żadną żonę przywieźli. Biel. 240. markotny był na nich. MIŁOMĘ-DRZEC, drca, m., miłośnik mądrości, ob. Filozof, Boh. libomudrec; Ross. 4ioóoMy4p’E ; ber Sßeltttmfe. Co mi-łomędrców dzieje się nauce, Obraz odmiany w wynalazków sztuce. Zab. 12, 78. (Ross. JK)6oMy4penHMH, Boh. libomudrcky, filozoficzny ; JK>6oMy4pie, Boh. libo-mudrctwj, filozofia; 4H)6oMy4pcTByio, Boh. mudrowati, filozofować).    »

MIŁOŚĆ, ści, i., Sorab. 1. milofc, mjwofc; Boh. milost amor , gratia; w innych dyalektach słowo to poszło na znaczenie łaski, miłościwości, n. p. Slov. milost, mil-lost; Slav. millósti ; Rag. millós, millotvornos, millosti-vós; Croat. miloscha, milost; Vind. milost, gnada; Dal. miloszt; Hung. malazt; Ross. mimoctł * łaska, miłosierdzie, łagodność; §. 1) miłowanie, kochanie, lubowanie, bte ßtebe, Boh. et Slov. milost, lóska amor, (ob. Łaska); Sorab. i et 2. lubofcż , (cf lubość) ; Carn. lubęsn, lu-besan; Vind. lubesen, lubiesen, lublenje, lublivost; Croat. lyübav; Dal. lyuvezan, lyubav; Slav. Ijûbav; Rag. gliu-bav, gliuvezan; Bosn. gljubav, millost ; Ross. aroóoBfc, jnoójieHie, BtmioóJieHie ; Eccl. iuorobl , cok>3Ctbo, akiem, (MY6HHIC, panmeatCTBO. Czucie mocniejsze nad przyjaźń, żywsze i czulsze niż wdzięczność, nazywamy miłością. Teat. 41, 113. Miłość jest, która myślą rządzi, serce parzy, Słodko w młodych się rodzi , a zbytkiem się żarzy W próżnowaniu.... Bardz. Trag. 56C. Uwaga

MIŁOŚCIWAĆ -MIŁOŚCIWY. 115

MIŁOŚĆ.

rozkoszy, którą rzecz jaka w nas sprawić może, daje nam wyobrażenie miłości. Cyank. Log. 39. Miłość jest pożądanie piękności. Gorn. Dw. 403. Miłości to jest przyrodzenie, aby rozdziałów nie dopuszczała, a związki jednego z drugim utwierdzała. Sk. Kaz. 630. Prawa miłość pragnie obecności, ib. 519. — Miłostkę Wenery zgoła zowią miłością, a insze z przydatkiem, jako miłość złota, pieniędzy, czci.... Petr. Et. 136. Kochałam Wc Pana przedtym, kocham i teraz, coż jednak za koniec miłość ta weźmie? Teat. 9. b, 112. Miłość miłość rodzi. Pot. Syl. 32. Miłość z miłości się rodzi. Cn. Ad. 584. (cf. kto miłuje bliźniego , będzie miłowan od niego). Stara miłość nie rdzewieje. Teat. 19. c, 76. Miłość wszystko słodzi; miłującemu nic nie ciężko. Cn. Ad.' 503. Miłości nie wygrozisz ; miłość z bojaźnią nie stoi. ib. 504. Miłość z obcowania roście, ib. Miłości, tylko cię do śmierci. Rys. M. 40. (cf. z jednym do grobu, z drugim do domu). Ślepa miłość. Sk. Dz. 124. Miłość zaślepia. Cn. Ad. 503; Slov. milosf z ludi blâznow robi. Miłość wszystkiego nauczy; miłość powab do wszystkiego. ib. 502. (cf. nauka gdy smakuje, prędko się pojmuje). Miłość cielesna abo nieuczciwa, jest bardzo sprośna i szkodliwa. Cn. Ad. 501. Rad się Jowisz kradzioną bawi miłością. Bardz. Trag. 571. t. j. miłostkami, umi-zgami, gachowstem , yerftofflne Suljlerety. Kto się chce żenić , domu i dostatku trzeba, Zła miłość powiadają, bez soli i chleba. Simon. Siei. 49. sine BaCcho et Cerere fri-get Venus. Trunek miłości, pójdź za mną, zadanie miłości , philtrum. Volck. 702. podarek zaletny, miłośniczy. Dasyp. X x 1 b., Eccl. 6jy4onmie. Bożek Miłości Boh. Milek. Miłości godny, (Carn. lubesniv; Croat. lyublyen, lyubki ; Dal. lyubezlyiv amabilis ; Ross. ;uo6e3HLiH ; Croat. lyubeznoszt amabilitas ; cf. miłosny). Miłość rodziców ku dzieciom wielka. Cn. Ad. 502. (krew' nie woda). Miłość W. K. Mści przeciwko Rzpltej. Gorn. Dw. praef. t. j. ku Rzpltej, bie £tebe gegen ben Staat. Święta miłości kochanej ojczyzny Czują cię tylko umysły poczciwe, Dla ciebie zjadłe smakują trucizny, Dla ciebie wie-zy, ;pęta nie zelżywe. Kras. Mysz. 85. $aterlanbëltebe. Janowi miękką a łagodną nad inne pokazował Pan miłość. Sk. Żyw. 2, 427. Miłość chrześciańska takowa jest, iż człowiek nie tylko sam się o się starać powinien , ale i o bliźnim mieć pieczą. Karnk. Kat. 425. Uczyń to dla miłości bliźniego. Teat. 55. d, 31. Braterska miłość Eccl. iioóoópaTCTBO. Wielką miał ‘miłość (upodobanie) ku zbawienia ludzkiego pozyskaniu, tak iż nad grzesznikami płakał, pragnąc gorąco zbawienia ich. Sk. Zyw. 1 , 510. Na miłość Bożka proszę Wc Pana. Teat. 33. b, 79. um ©OtteS Stilen. Na miłość bożka, nie wyrzucaj mu najmniejszej rzeczy. Teat. 41. b, 278. (jak Boga kochasz). Zapewne to dla miłości twojej moja Anet-ka ustroiła się tak pięknie. N. Pam. 11, 235. dla przypodobania się tobie, btr jn ©efallen. — Miłość ku sobie* miłość własna, samolubstwo, bte ©igenltebe, bte ©elbft« Bebe. (Vind. lastna lubesen, famofvoje lublenje, velku na fe dershanje). Człowiek z miłości wrodzonej ku sobie, wszystko do swego pożytku obraca. Sk. Kaz. 465. Wła

sna miłość sądzi być zbawiennym dla dobra powszechnego, co jej żądzom pochlebia. Boh. Zamoj. 35. Miłość własna nie ma żadnego przyjaciela. Cn. Ad. 502. (cf. sobie nazbyt dobry, nikomu nie będzie szczodry; sobie-dobrski małodobrski). — §. 2) titulus Wasza Miłość, obsolet. id quod hodie: Wasz Mość, Vind. gnada ; Ross. BbicouecTBO, (Suer Stebben. Mon. 66, 460. (Jego Miłość, Ich Miłość, Jegomość, Ichmość). Panie bracie, Wasza Miłość się kokoszy, a grosza nie ma. Bies. B 1. Jan Hus odpowiedział: niechaj o tym wiedzą Miłości Wasze, że wolę umrzeć, niżlibym miał na się widzieć jeden błąd. Baz. Hst. 7. Jeden żonę złą karał dla nieposłuszności, Odchodząc mało z domu, kazał Jej Miłości, Aby palców nie kładła w ‘skałę przyprawioną.... Papr. Koi. Q 3 b. (Jejmości). Zgubiwszy Marya Jezusa, pyta Józefa, gdy się z nim spotkała, o swym synu; on odpowie, iż z Jej Miłością być go mniemał. Zyw. Jez. 47. ib. 21. Pod obroną Jego Miłości Pana Piotra Kmity, pierwsze wydanie tych ksiąg było. Wróbl. praef. Latopisca tego dostałem u Ich Miłości Książąt Zasławskich, Stryjk. 56. Przed Jego Królewska Miłość ma być taki pozwan. Vol. Leg. 2, 606. (cf. Pan^nasz Miłościwy). MIŁOŚCIWAĆ, ał, a, intr. niedok., Waszą Miłością (Wasz Mością) kogo nazywać, waszmościwać, wysoko go tytułować, einen (Suer gtebben titulieren, einem fd)tnetd)lerild) tyolte Xitel ge* bett. Niechaj się ludzie kłaniają i zalecają i miłościwają sobie, jako chcą. Orzech. Qu. 80. Nie będę teraz patrzył na osobę człowieczą, ani człowiekowi tytułów wyliczać. Budn. Job. 32, 21 not. «tytułować, z tytułami mówić abo miłościwać*. Słychać teraz mnóstwo wiel-możności, jasności, miłościwania i inszych tym podobnych. Modrz. Baz. 236. MIŁOŚCIWIE adv., łaskawie, mile, łagodnie, gütig, gttdbig, Boh. milostiwé; Ross. mh-jocthbo; Eccl. jK)6e3Hh. Król Olbracht miał z Wojewodą Wołoskim miłościwie nałożyć. Biel. 456.    M1Ł0-

ŚCIWOŚC, ści, i., serce miłościwe, łagodność, łaskawość, litościwość, $ulb, üDiilbe, Boh. milostiwost; Sorab. 1. miwofcź, (milefcżiwofcż uśmiechliwość); Rag. millo-stivost. Niemiłośeiwość. Leop. Syr. 49, 5. MIŁOŚCIWY, a, e, Boh. milostiwÿ; Slov. miłostiwy; Sorab. 1. mjlofci-wy, miwofciwy, miwofcźiwć ; Carn. milostiv, milostn ; Vind. milosten, milostliu, milostnou ; Dal. milostiv; Croat. miloztivni; Rag. et Bosn. millostiv; Slav. milostiv, millo-stivan; Ross. mmocthbhm; (MinocniBeitL łaskawca, F. MHJlOCTHBima) ; łaskawy, łagodny, litościwy, gitdbtg, |>ulb* reid). Bóg miłościwy jest nad stworzeniem swym. Glicz. Wych. F 5. Grzegorz III, był tak miłościwy, iż nigdy od siebie człowieka, jałmużny żądającego, darmo nie puścił. Biel. Sw. 75 b. Miłościwym jestem Ross. 6,ia-rocTMHCTByio. Cnotliwe a miłościwe uczynki. Biel. Sw. 69 b. Przysięgał się : jak boga kocham , jak sobie dusznego życzę zbawienia, niech mi tak Bóg miłościw będzie. Mon. 73, 547. — Miłościwy Pan, tytuł * Wasza Miłość * Wasz Mość, ©ner Stebben, SIHergnćtbigfter fperr ; (Vind. mdostnik, gnadlovez, shlahtnik). Bez miłosierdzia ma tytuł fałszywy Pan Miłościwy. Groch. W. 565. Do Kasztelana Sierakowskiego pisze Rybiński : pismo

łom okazał. Budn. Apopht. 49. Jakoż to słodki Pan każdemu , a miłosierdzieństwa jego nade wszystkie sprawy jego. W. Post. Mn. 381. — Phrast. Wc Paneś łgał bez miłosierdzia. Teat. 26, 29. (na umor). Napadłem człowieka, który trzech zliczyć nie umiał, stojącego jak miłosierdzie w murku. Mon. 66, 723. cf. passya. — 2. Uczynek miłosierny, jałmużna » Ross. mhjocthhh, ba$ 2llmofeiî, eine barmfjerjtge fcanblung, errotefene Sarm^erjtgfett. Kiedy czynisz miłosierdzie.... Budn. Matth. 6, 2. „not. teraz to po Niemiecku (z Greckiego) jałmużną przezwano». — *§. Opposit. Niemiłosierdzie ; n. p. Bali się o młodego Bolesława, aby Konrad jakiego *niemiłosierdzia nad nim i nad matką jego nie pokazował. Krom. 130. jakiego okrucieństwa, Rnbarmtyerjtgfdt, ©raufamfett. MIŁOSIERNIE, 'MIŁOSIERDNIE adv., Boh. milosrdnè; Ross.

na

cza-

moje Miłościwej osobie Twojej ofiarą paść miało. Ryb. Geśl. dedic. Większym stanom, jako miłośeiwym panom, książętom, królom, przystoi na kopanie kruszców łożyć. Petr. Ek. 429. Gdy kto z zacności domu i z dostatku pięknie się ubiera, i sługom przystojną barwę daje, taki dworzanin miłościwy pan, a dworstwo jego wielmoźnością. Petr. Ek. 115. (cf. mościwy). Ja-koć się dziecię za młodu pyszno a szarłatno nauczy chodzić, potym tak się będzie odymało, ze słowa innego, jedno mój łaskawy a miłościwy, nie da sobie mówić. Glicz. Wych. F A b. Kraj tak zapyszniały, że w nim wszys-stko miłościwi panowie, by jeno kęs bobru do zawojku przyszył, a knafel u szyi powiesił. Hej. Ziv. 17. Królu najjaśniejszy, Panie nasz Miłościwy. Dyar. Gr. 52. — Miłościwe lato « jubileusz, rok święty, lato święte, zupełny odpust, Rag. veliko prosctègne; Vind. fvetu letu, fvetu godifhe, odpustiknu letu, jubilevu, odpu-fhanstvu, b«$ Jlibeljaljr, baê 3uMaum. Lato miłościwe, czas ubłagania. Sk. Uz. 12. Miłościwy rok. Bzoui. Roi. 91. Roku 1511 Papież Juliusz jubileusz albo miłościwego lata odpusty do Polski posłał. Stryjk 707. Pieśń. Kat. 115. W roku Pańskim miłościwoletnim, 1600. Klon. Wor. ded. — Fig. Pękaj się brzydka od złości prywato, Już ci upadło miłościwe lato. Zab. 14, 408. t. j. już ci nie przepuszcza. ‘MIŁOSIERDNIE. ob. Miłosiernie. MIŁOSIERDZIE, ia, n., 'MIŁOSIERDZ1EŃSTWO, a, n., MI-ŁOSIERNOŚĆ, ści, i., Boh. milosrdenstwj, autrpnost; Slov. miłosrdenstwj; Sorab. 2 et i. fmćlnofcż; Garn. mi-lost; Vind. miloferzhnost, miloferdnost, milost, v’smilanje, gnada; Croat. milosardje, szmiluvanye; Bonn. milosrrdje; Iiag. millosardje ; Ross. Mit,iocep4ie, MHiocep40BaHie, mh-jodb, MtuoBame, óaaroyTpoóie, yipoóa, yMmteitie, co-CTpa4aiejLH0CTb, cocTpa4aiejtbCTBO, noMMOBaitie, (cf. Ross. MHJOCTHHH, MHJOCTHHKa jałmużna); Eccl. cocTpaciie, co-6ojrb3HOBaHie; litość, politowanie, btc Sarniljerjtgfett. Miłosierdzie jest dolegliwość serca, powzięta z innych biedy, którą rozumie, iż niewinnie ponoszą. Pilch. Sen. 97. serdeczne nad nędzą ludzką użalenie i wzruszenie. Dambr. 345. ratowanie nędzy i potrzeby bliźniego, z litości serdecznej i z miłości pochodzące. Hrbst. Nauk. n. 6. Miłosierdzie boże znaczy, że bóg jest skłonny ku ratowaniu człowieka nędznego. Salin. 4, 198. Zmiłuję się nad tym, którego mi lito, a miłosierdzie okażę nad tym, nad którym się zlituję. 1 Leop. Rom. 9, 15. Lutość człowieka przy bliźnim jego, ale miłosierdzie boże nad wszelkiem ciałem. 1 Leop. Syr. 18, 12. Miłosierdzie mieć Ross. MiMOBaib, noMHJOBaTb, Miuyio, MH40cep40BaTb, MHJiocep4-CTBOBaTb, yMHJ0cep4HTbCłi. Prov. Slov. Kostel krósi ol-tar, a ćloweka milosrdenstwo ; kościoł krasi ołtarz, a człowieka miłosierdzie. — Miłosierdzia nie godzien, który żadnemu nie przepuścił. Cn. Ad. 505. Już ten zdrajca miłosierdzia woła. Paszk. Bell. A 3 b. Najczęściej miłosierdzia od cudzych doznajemy. Teat. 8, 51. Dzierzgowski arcybiskup, i Jan Łaski na sejmie chcieli, aby skarb pospolity założono, który nazwali montem pietatis, to jest góra zbożności abo miłosierdzia. Modrz. Baz. 557. dite CetÇfaffe, Slrmettfaffe, ßcmtbarb. Miłosierność nieprzyjacio

MHJ0Cep4H0 ;

łaskawie, litościwie, krmljerjtg, tmtletbtg. Wejźrzyj mię, miłosierdnie wysłuchawszy mię. Pim. Kam. 214. MIŁOSIERNIE, a, m., Boh. slitownjk; Eccl. MooBaiejb, yme4pHTe.11> ; Ross. c0cTpa4aTe.iL; który jest miłosiernym, etn Sarmfjerjtger. Miłosiernik i miłosierny bóg. Sk. Kaz. 67. W rodź. zeńsk. Boh. slitownice. MIŁOSIERNY, a, e, litościwy, Boh. milosrdnÿ, autrpny ; Slov. miłosrdny; Sorab. 1. miwofcziwë, fmelnć; Sorab. 2. fmilni; Carn. mile; Vind. milostiu, v’smilen, milosten, milostliu, milo-ferden , miloferzhen; Slav. milloserdan, millosêrdni, mil-lostivan ; Bosn. millosrridni ; Rag. millosardan, millostiv, millosni; Ross. Miuocep4HbiH, MM0cep4HH, MMocep4t, ÓJlaroyTpoÓHbiil, C0CTpa4aTe.ibHNH; Eccl. jhoóomhjiocthbmh ; barmljerçtg, gttäbtg, tmtletbtg. Bóg jest miłosierny, iż długo czeka tych, którzy zgrzeszyli. Budn. 4 Ezdr. 7, 64. Jest miłosierny, bo okazuje wielkie dobrodziejstwa wszystkim. ib. 66. Nie mogę mieć politowania dla Wc Pana, kiedyś dla mnie niemiłosierny. Teat. 9, 42. Stworzeniu bożemu miłosierny uczynek , dopomoc ku czemu. Paszk. Dz. 93. — Transi. Miłosiernym okiem poglądał, jak pla schwytana. Mat. z Pod. C 3. t. j. miłosierdzia wymagającym, mit einer barm^erjtgcn SKtette, (Sarmberjtgfett er« regettbcn ober Ijetfdjeitbett). MIŁOSNA, y, i., botan. ziele, Cacalia, ©acaltetifrattt; fraucymer tego ziela, a ile korzenia , do zjednania miłości i łaski używa. Syr. 592. Ziele, kani albo kotczy pazur także Miłosną rzeczone, dla mniemanych swych skutków, w czarach miłości, Damnamene, 6tretd)fraiit.’ ib. 123. MIŁOŚNICA, y, Ł, MIŁOŚNICZKA, i, i., danin.; (Boh. milenka, mjlićka; Slov. millostnica, Ijuba, dróga; cf. Boh. milownica ; Ross. Mtuocmua « dobrodziejka, łaskawczyni) ; kochanka, bte ©eliebte. Herman miał syna z miłośnicą Zbigniewa, a potym z Judytą żoną drugiego Bolesława. Biel. 64. (cf. fryjerka, gamratka, kawalerka , nałożnica, pani duszka). 1 Leop. Jud. 8. Miło im jest miłośnice mieć, a z niemi w swej woli i w psocie mieszkać, niżeli swą własną żonę. Glicz. Wych. B 7. Miłośnice, drapieżnice. Rys. Ad. 40. Miłośniczka. Rej. Wiz. 57. MIŁOŚNICZEK, ob. Miłośnik. MIŁOŚNICZY, a, e, miłości abo miłośnikom służący, Ctcbeê *. Mifośni-czy podarek, miłość u kogo jednający kamień, ziele etc. philtrum. Cn. Tli., podarek zaletny, miłośniczy. Basyp. X x i b., trunek miłości, pójdź za mną, zadanie miłości.

MIŁOŚNIE - MIŁOSTKA.

MIŁOSZ - MIŁOWNIK.

Volck. 702. ein Stebeêgefdfenf, Stebeêtrcmf te. Miłośniczy listek. Tr. eilt Ctebeêbrtefcbeit. Owid, sławny i doskonały w miłośniczćj nauce professor. Mon. 68, 1013. (artis amandi). MIŁOŚNIE adv., pełno miłości, ooll Siebe. Trzeba ich pożenić, bo coś miłośnie na siebie z boczka po-glądają. Teat. 45, 83. MIŁOŚNIK, a, m., MIŁOŚNICZEK, czka, m., (Boh. milostnjk, mjljk faworyt, kochanek; mi-lownik amator, amans ; Ross. MH.iocTHBeu'B dobrodziej, łaskawca; Eccl. mhiocthhhhkï jałmużnik); 4. lubiący co, kochający sie w czym, miłownik, ber etttXtÖ liebt, ber Sieb* I/abcr »Ott Ctmaö. Miłośnik starożytności. Mon. 69, 38. eilt 2Ilterttyuméiiebbaber. Najlichsze dzieło znajdzie wszędy miłośników, Znajdzie wszędy drukarzów, znajdzie czytelników. Dmoch. Szt. R. 24. Niemasz cię ojczyzny swej wielki miłośniku , Przednia tejże podporo i czujny strażniku. Groch. W. B 5. Taki ubóstwa miłośnik, iź i potrzeby swoje ledwie miał. Sk. Dz. 484. Wiernemu króla swego miłośnikowi prawdy taić nie przystoi. Orzech. Qu. 82. Przy łasce panów sława miłośnikom roście. Gorn. Dw. 22. t. j. faworytom ich, tfyren Sieblingen. — 2. Miłośnik, (Boh. milaćek; Rag. millostnik ; Slav. Ijupovnik, dragi; Ross. mmocthhk'b) gach, fryjerz, amant, ber Sieb* Iiaber, 3M)le, grever. Jabym chciała, by miłośnik mój żył w najdłuższe lata. Otw. Ow. 423. Coś na cudzołożnika poszedł mąż, gdy gorętszym nad uczciwe zostaje miłośnikiem. Dirk. Kaz. Ob. h 2 b. Miłość i miłośnik stały, Godne w oczach i w sercach Pańskich pochwały. Jag. Wyb. Rug. B 2. Kocham ją, nie jak mąż, ale jak miłośnik. Teat. 25, 4. Rodzaj marzących na jawi dzi-wowidzów, co ich miłośnikami zowią. Mon. 69, 488. Romanse miłośniczków i Nowe Ateny. Zab. 9, 268. Papr. Koł. S 4 b. — 3. Botan. Miłośnik, amaranthus tricolor, gatunek jego szarłat, dla piękności chowa się w ogrodach. Kluk. Dykc. 4, 27., b«ê breęfćtrbige £aitfeitbfd)ön. M1ŁO-ŚNIKOWY, a, e, od miłośnika; kochankowy, Siebf>Ctbet3 ». Uczciwe serce rychlej zezwala na miłośnikową prośbę za dobrowolną żądością, aniżeli za musem. Gil. Post. 94. MIŁOŚNY, a, e, (Boh. milostny gratiosus, elegans', milos-tnost venustas, eleganlïa; Rag. milostiv, millostiv, millo-sni; Carn. milostiv; Vind. milosten, milostliu * miłosierny); od miłości, StebeÖ *, Boh. milownÿ ; Vind. lubesni, salu-blen, lubesenski ; Ross. .hoóobhhh. Spokojność pójdzie z wstydem, w tył spięta powrozem, I to co się nie swoi z miłosnym obozem. Hul. Ow. 42. Dała swemu kochankowi napój miłosny. Mon. 76, 22, (ob. Miłośniczy). futra abo podarunki miłosne , są właściwie chimery. Bok Dyab. 563. Miłośna piosnka tarn, drajna. — §. Zakochany, »erlieft. Młodzieńcy, którzy są szpetni a miłośni, mają płacić po złotych sześć. Lek. D. Rłażej silny i zdrowy, daleko wierniejszy Powraca do swej Kasi, coraz miłośniejszy. Węg. List. 4 4. — §. Miłośny, amabilis, gratiosus. Cn. Th. licbenêltn'trbtg, beliebt. Nowina ta, piekielnemu straszna, i miłosna niebieskiemu, i ziemskiemu gminowi poczesna jest. Bzów. Roz. pr. MIŁOSTKA, i, z., MIŁOSTKI, ek plur., właściwie zdrobn. rzeczownika miłość; 4. miłosne kochanie, gachowanie, umizgi, miłosne konszafty, Siebespnbel, »erliebte 3ntrt(jue, taffe, Siebfcfyaft;

(Vind. salublene mifli, salublen pergod). Dziwnie pośpiesznej miłostki się dorwał. Zebr. Ow. 44 7. Podobno nowe jakieś miłostki są przyczyną tej niestałości. Teat. 48. d, 27. Doniesiono mi o miłostkach Wc Panny z Panem Hrabią, ib. 54, 96. Plugawe miłostki. Birk. Exorb. 6. Miłostkę Wenery zgoła zowią miłością, a insze z przydatkiem, jako miłość złota, pieniędzy etc. Petr. Et. 136. Szalona miłostka pali w człeku wnętrzności. Comp. Med.

266. Słyszano o jej bezecnych z tym młokosem *miłow-kach. Tr. Tel. 440. miłowka, obsc. « obcowanie cielesne. — 2. Miłostki « miłosne wiersze, Siebe3gebid)te. MIŁOSZ, ob. Miłek. MIŁOWAĆ, ował, uje, contin., (Boh. milo-wati, milkowati; Slov. milowat; Sorab. 4. mjluiu « kochać; Bosn. millovati amure, blandiri; Slav. millovati « cackać; Carn. et Vind. miluvati «litować się, (ob. Zmiłować się); Croat. miluvati * litować, żałować, (milenye « pieszczenie, umizg); Ross. MHJOBaHie miłosierdzie, MHaoBaib « litować się). — a) intrans. kochać, zakochanym być, lieben, »er* liebt feęit. Podał jej listek od miłego, i dołożył lito— wnemi słowy, jako nieborak nader bardzo miłuje. Gorn. Dw. 285. Wojsko takich ludzi, którzyby miłując, przy bytności białych głów swych, bićby się mieli, światby zwalczyło. Gorn. Dw. 289. Gore nieboga, okrutnie miłuje , A żadnej nie ma nadziei w miłości. P. Kchan. Jer.

449. W tym 'księżycu ku miłowaniu, jeśli masz pieniądze , dobry czas jest, z paniami się oznajmiaj, w nowe odzienie się ubieraj. Spicz. 499. (ob. Zaloty). — b) Transi. Kochać kogo, miłośnie, sprzyjaźnie, Sorab. 2. lubowasch; Sorab. 4. lubuyu ; Carn. lubiti; Bosn. gljubiti, millovati; Croat. lyubim ; Ross. .noÓHTb, m6m, ob. Lubić ; einen lieben. Miłował ją tak bardzo, że własnego serca Tak nie miłował, i zdrowńa swojego. P. Kchan. Orl. 1, 96. Imeś go miłował Bardziej, tym więcej będziesz go żałował. Past. Fid. 504. Ja ciebie miłuję, i wziąć za swą żonę chce, a ty przede mną uciekasz! Sk. Żyw. 2, 292. Jeden drugiego jako duszę swą miłował. ib. 45. et 458. Dawid Jonatę miłował, jako zdrowie swoje, i jako matka jedynego syna. ib. 2, 460. Człowiek , którego miłujemy, zda się nam bez wszelakiej wady. Gorn. Dw. 9. Byście miłowali jeden drugiego, jako umiłowałem was. Budn. Joan. 45, 4 2. (byście się społecznie miłowali. Bibl. Cd.). Witołt z Jagiełłem tak się miłował, jak przedtym Olgierd z Kiejstutem, iżby prawie parę Orestesów i Piladesów, i jedno chcenie i niechcenie , przyjaciela i nieprzyjaciela, między niemi mógł oba-czyć. Stryjk. 428. Woli Car, że się go boi lud, niżli miłuje. Bardz. Luk. 37. Miłuje go jak wilk barana. Cn. Ad. 506. (cf. dziedzic przywłaszczony śmierci dobrodzieja, jak kruk ścierwu czeka). Miłują się jako bracia, a patrzą swego jako żydzi. Cn. Ad. 505. Miłujmy się jako bracia, a rachójmy się jako żydzi. MIŁOWANY, a, e, kochany, luby, geliebt. Od stosu na ślub oblubieniec nowy Idzie, od swojej miłej miłowany. P. Kchan. Jer. 42. MIŁOWNIK, a, m., (Boh. milownik; Slov. miłownjk; Croat. lyubovnik, lyubitel; Dal. lyubovnik, lyubezan ; cf. miłośnik); który co lubi, ber Sieblmber »on etroaê. (cf. Eccl, MHJOBaie.ib miło-siernik). Prawdziwi miłownicy i stróżowie Rzpltej. Papr.

118

MIŁOWIE WNY - MIŁY.

MIMO.

(cf. prywatny żywot najlepszy; by wszy w Rusi, do domu musi). Miłeś mi, ja-k sól w oku. Cn. Ad. 499. (cf. kole mię w oczy; blask mi od niego; patrzeć nań nie mogę). Za żądaniem wielu dobrych ludzi, którym pokój ‘mił. Lek. Mnie *mił pokój, a oni w zwadzie się kochają. J. Kchan. Ps. 185. Twój zakon sam mi *mił. ib. 182. Koło mogiłki kto tylko przebieźy, Westchnij, tu filuś najmi-lejszy leży. Kras. Mysz. 39. — §. Miły * kochany, kochanek, luby, geliebt, ber ©eltebte, ber ©eltebtefte. Swojego miłego czas długi płakała. P. Kchan. Orl. 1, 178. Żal mię trapi, bez przestanku ciężki niebogę, Że bez ciebie najmilejszy wytrwać nie mogę. Zimor. Siei. 286. Nie weźmie wieńca tego nikt inny, Tylko mój najmilejszy jedyny. ib. 338. Gdzie jest mój miły i jako się miewa? Jag. Wyb. C 3 b. Płacz córko Inistory, twój miły nie żyje, Zginął twój miły, mieczem Kukulina. Kras. Oss. B 2. Komuż przykro wykonać dla tego, kto miły? Zab. 13, 224. Stracił swoje miłą. P. Kchan. Orl. i, 3. (swoje lubą). W tym ‘księżycu przyjaciół sobie nie jednaj sobie miłej szukaj. Spicz. 199. (kochanki). — g. Miły komu, od niego kochany, ukochany, lieb, beliebt, geliebt. Był wielki buntownik ten Saturnin, i pospólstwu bardzo nie mił. Warg. Wal. 253. Poznał wnet Osman, że to wojna była z narodem bogu miłym. Birk. Zyg. 29. (cf. Bogumił). Na cześć i chwałę miłego boga Papr. Ryc. — Vocandi casu : Miły bracie, lieber Sruber.. Co tu słyszymy, bracia ‘miła (mili). Sekl. 31. Najmilejsi chrześci-anie. W. Post. W. 254. (cf. drogi, złoty, mój ty, nieo-szacowany).— Ale miły boże, że się to cnota nigdy nie utai. Boh. Kom. 1, 341. Jedna niewiasta, przyszedłszy przed Mieczysława Starego, wołała o sprawiedliwość. Król pytał się, czego chce; powiedziała tak: Miły Królu! („bo na ten czas inaczej nie mówiono”).... Biel. 101, ob. Miłościwy. — g. W Panu Bogu, w Chrystusie miły, w Bogu miły, dilecte in Christo. Cn. Th. ©eliebter ttt ©ott, trt ©(irifto. Wiernie nam miły. Kur. Pet. 58. Sieber ©etreuer, ob. Wierność, titulus. — g. *2. Ironice n. p. Miły dudku. Twór. Wiecz. 88. Miły bajdku. ib. 11. obyczajów, jako miłe bydło, żyjemy. Star. Ref. 35. rutC ba§ liebe SJiel;, t. j. jak bydlątka. — Observ. «Ideam vocis miły exprimunt deminutiva blandientia braciszku «miły bracie , matuchna -- miła matka ; twarzyczka * miła twarz, mę-żulu * miły mężu.

Pochodź. Bogumił, Bogumiła, ludomiły; namiłować sie, przymilić sic, przymilenie, rozmiłować, umiłować, zmiłować , zamiłować.

Ryc. 60. Milownik ojczyzny. Chrzyst. Nin. Nie możesz inaczej okazać się być miłownikiem cnoty, jedno odnoszeniem dla niej waśni. Modrz. Baz. 114. Oni, co niepotrzebnie mówiąc, czas trawią, więcej mają być poczytani za sofisty, nizli za miłowniki prawdy, ib. 112. Nietrudna rzecz miłować miłowniki swoje. W. Post. W. 2, 98. Miłowniki i naśladowniki świata. Rej. Post. K k k 6. “MIŁOWIE-WNY, a, e, powiewający miło, Itebltd? roefyettb. Zefirów miłowiewne chłody. Mon. 73, 270. ‘Miluchnowienny Zefir. Chodk. Kost. 38. (‘MILSKO, a, n., mila fatalna, eine fatale, bäßltdje SJîetle, Sorab. 2. milisko. — MILTOWNE śkło, śkło zaprawne w hucie, tak iż jest miękkie do roboty dla paciornika. Magier. Mscr. z Niem. nttlbe). — MI-LUCHNY, a, e, MILUSIEŃKI, MILUTEŃKI, a, ie, ad-verbia in * o, intensiv, adj. miły, redjt fel)r liebltd), ctußei'fi angenehm, emneljmenb. On co dotąd tylko łajał, kłócił,

Miluchny, od Wc Pana jak się tylko wrócił. Teat. 43. c,

*55. Słowik milutki. Kniaź. Poez. 3, 111. Domek mi-lucliny, kucharz dobry, winko stare. Teat. 5. c, 17. Swą łagodnością ujmie ich miluchno. Auszp. 77. Jeszcze się, jeszcze sciskajta miluchno. Groch. W. 342. Swym panom miluchno pochlebiają. Pilch. Sen. 253. Oto jako leku-chno Zasypia, i coraz się uśmiecha miluchno. Zab. 1,

102. Nar. Dzień zchodzi miluteńko. Teat. 19,50. Trwała i po śmierci na twarzy jeg© ona piękność miluchna, jakoby się pomału i wdzięcznie uśmiechał. Sk. Żyw. 2,

330. Tak sobie na chłodzie milusieńko drzymał. Zab. 1,

98. Nar. Co za głosek milutki ! Teat. 55. b, 22. Siostra jej milutkie jest stworzenie, ib. 35. b, 26.

MIŁY, ‘MIL , a , e, (Boh. milo , libÿ, (Milek amor) ; Slov. miły; Sorab. 1. mjlny, mjly, mjwy, swodkomernć, (cf. słodki); Vind. perjasliu, radliu, lubliu, lub, perjeten, lu-besniu; Garn. perlizhn, (cf. mile misericors, miser); Cro-at. mil, dragi; Dal. mijl, drag; Rag. mdlij, mio , milla, millo ; Bosn. mio, mili, draghi, dràg, gljubesggljv, ugo-dan, (cf. drogi, ugodny, dogodny); Ross. mhjiuh , mh.is, jnoóbiH, cja40CTHbiM , ycM4HTe.ibHUH, ÓMroitnHbiH ; cf.

Germ. nttlbe; Angl, et Svec. mild; Ist. milde; Graec. /isi-liftog; cf. Arab. b'ft propensus sum\ cf. Bat. mollis); g. 1. przyjemny, wdzięczny, IteD , angenehm, Itebltcb. Niewiasty, które w krasności stopnia najpierwszego nie dochodzą, raczej miłemi niż krasnemi nazwać się mogą, że ich uroda nie ze wszech miar jest doskonała, lecz tylko niektóre powaby onym udzieliła. Mon. 65, 608. Twarz miła.

Teat. 23. b, 37. Czemuż cię kochać nie ma ? nad cię milsza żadna. Hul. Ow. 52. Drozdy miłe. Banial. J. 3.

Miłe powietrze Ross. Ó4ar0B034yiiiie. Miłym być Ross. MIMO, *IM0 adv. et praep. HpaBHTLca, noiipaBHTbca. Miła i pożyteczna zabawka. Mon.

66, 13. Komuż nie miły spokojny z żonką i z dziatkami miłemi objad i wieczerza wesoła.... Falib. A 2. Każdy do apetytu swego ciągnie rzeczy, Co miłe, to i dobre. Pot. Arg. 383. Milsze jest zdrowie po ciężkiej niemocy, Milszy wschód słońca po burzliwej nocy, Milsza po przykrej żegludze, część lądu, I po nierządzie milsza le-pszość rządu. Zab. 14, 413. Szost. Jak mi Bóg miły!

Teat. 28. b, 24. (jak Boga kocham). Jak mi dusza miła. ib. 58. Miło doma; niemasz jako doma. Cn. Ad. 498.

, am

Bez rządu, bez

Boh. mjmo; Slov. mimo, pomimo; Bosn. et Rag. mimo; Vind. mimu, zravenprezb, sraventotai, tesraunu; Carn. memu; Croat. mimo; Sorab. 1. nimo; Sorab. 2. mimo, żela: Ross. mhmo, HeB3H3paa; reg. Genit. et Accus., mijając, koło, podle, yorbes), wer* Über. Źle, kiedy musisz od mimo idących słyszeć: począł budować a nie mógł dokonać. Orzech. Qu. 70. yyn beit SlorÜbergeDenben, Rag. mimchödaz praetergrediens. Siedział ślepy wedle drogi, powiedzieli mu, iż Jezus mimo idzie. Sk. Kaz. 101. baß 3ef»3 iWÜber gelje; Slov. mjmo gjti; Vind. mimu jiti; Rag. mimóchi, mimohoditti; Ross.

Pochodź, pomimo; mijać, minąć; pomijać, pominąć; minęły; omijać, ominąć; przemijać, przeminąć, przemia-jąc; rozmijać, rozminąć; wymijać, wyminąć; zmijać się, znam, zminąć się.

et Eccl. mhmohth, MHMorpÄCTH , MiiMOxoî.HTH, MiiMOXOJKy,    ôor&eçfdftffen. MIMOŚRZÓD, u , m., excentricitas. Śniad.

MHM0X05K4y. Mimośmy żeglowali. Pilch. Sen. 334. Pan    Alg. 2. 55. Mimośrod, odległość ogniska od środka elli-

lasa jechał do domu *imo swój las, a    słyszał, że w lesie    psy. Śniad. Jeog.    16. N. Pam. 19, 86. MIMOŚRZODKO-

rąbią. Gorn. Wł. J. 6. Puścić mimo    się, mimo uszy*    WY, a, e, M1MOŚRZODKOWO adv., e-rcentrifd). Jeżeli

nic nie dbać na co, etWflS m$t ać&teit, feiner Slufmerîfam*    kierunek przechodzi przez śrzodek ciężkości, na ten czas

îeit ntdft ttmrbtgeit. Wiele jest rzeczy, które czasem pa-    uderzenie jest śrzodkowe; w przeciwnym przypadku zaś

nowie "przeględać muszą, a wiele mimo się puszczać,    będzie mimośrzodkowe, collisio    excenlrica. Hub. Mech.

jakoby nie widzieli, a nie słyszeli. Kosz. Lor. 169 b.    161. Mimośrzodkowo, excentrice.    ib. 162. MIMOWOLNY,

Harde mowy mimo się puściła. Otw. Ow. 216. To prze-    a, e, — ie adv., niedobrowolny,    untmllfiiljrltd). Gdy mycie drugim    mimo uszy pójdzie.    Budn. Apopht.    T 2.    To-    szki mimo woli naszej poruchywać się zwykły,    co się

bie z ust,    a jemu mimo    uszy    szust. Rys. Ad.    40.    (t. j.    dzieje w poruchu serca i śledziony, nazywa się to    poru-

na wiatr, słucha nie słuchając; mów ty ścienie). Prac-    chem mimowolnym, motus involuntarius. Perz. Cyr. 1,

tervecta est oratio mea aures vestras, poszła mimo uszy.    56. Mimowolne moczu i stolca odchodzenie. Perz. Lek.

Cn. Th. Wielka hańba twoja, jeśli ten policzek mimo    147. Mimowolne czułości. Nieme. Król. 2, 6. Szlachcic

się puścisz bez pomsty. Orzech. Qu. 104. Młodsi bojaźń    mający dom w mieście, nie ma    mieć przykrości w mi-

zadali hetmanowi; ale on to mimo uszu puszczał i bitwę    mowolnyeh stanowiskach, które    się nazywały ex officio.

odwlekł. Gwagn. 283. — Mimo pory *    chybiąc porę, nie    Czack. Pr. 325.    Wszelki mimowolny uczynek, ani kary,

w porę, außer ber 3ett, ntdjjt sur gelegnen    3«t. Zatrzymajmy    ani nagrody nie    zasługuje. Ostr. Pr. Kr. 1, 42. Każdej

się trochę,    by przyjście    nasze    do niego mimo pory    nie    rzeczy nadajemy mimowolnie, i przez sarnę moc    naszej

było. Teat.    42. d, B. —    Mimo    czego * pomimo    tego,    nie    wyobraźni, tej lub owej w naszym umyśle postaci. N. Pam.

zważając tego, chociaż co na przeszkodzie, ofmgeaclftet    10, 65.

beffen. Czujny ste'rnik ostatniej swej dobywa mocy, Mimo gwałtownej wichrów upartej przemocy. Zab. 13, 265.

Śpieszę do ciebie, mimo wiatru przeciwnego. Teat. 35. b, 138. Mimo te wszystkie wstręty i niestałość

że mię kochasz, ib. 25, 75. Głupstwo jest, żenić się z 1. MINA, y, i., Minka, Mineczka, demin., twarzy pozór, panienką, mimo jéj chęci. ib. 25, 73. — Mimo kogo *    Vind. nameshik, sadershba, naoblizhje; Ross. bh^; Gall.

niezważając go, na jego prawo, bezwzględnie nań, z jego    mine, Me ÜJîiene, ©eftditattttene. Sama postać i mina jego,

krzywdą, ujmą, ofytte fRÜcfftdjt auf jemanben, mit beffen !>tnt*    niemało rzeczom przydaje do śmiechu. Zab. 12, 263.

nnfejjUng, 3utücffe|ung. Jabłko Parys gładkiej, mimo cno-    Widać z miny, że musi być uczciwym człowiekiem. Teat.

tliwsze , Wenerze przysądza. Zab. 15, 214. Głupiby był,    34, 28. Nie sądź nikogo po minie, bo się w sądzeniu

gdyby mając syny godne, innemu dać swoje państwo,    poszkapisz. Zab. 13, 286. Tręb. Jak. Baj. 178. Nie trze-

’imo nie, miał. Biel. 111. — §. Mimo*oprócz, aujkr. Imo    ba to po minie człowieka szacować. Teat. 52, c, 18.

osobę sędziego muszą być dwie 'osobie u sądu;, tego    Jestże to postać służącego? nie ma miny na niego. Teat.

co skarży, i co odpór daje. Modrz. Baz. 376. Nie jest    17, 27. Przy minie kłapouchćj nam dobra siermięga,

żaden, komuby potrzeba więcej umieć, mimo człowieka    Teat. 43. b, 12. Z kwaśną miną słuchał żebraniny. Zab.

przełożonego. Kosz. Lor. 5 b. MIMOCHÓD, u, m., Ross.    14,245. Szym. (Vind. pomerdik). Mina płaczliwa Vind. na-

MHMOXO/fL ; Rag. mimoscjastje, baś 3Sorbe^geben. Mimo-    korpizh. Mina uśmiechiiwa (Vind. narasbtk). Owoż nadcho-

na gapiowata. Teat. 36. c, 64. Poglądała nań miną wzgardy. ib. 30. b, 28. Nie trap' mnie tą miną, Która mi krew' w żyłach ścina. Nieme. Król. 2, 189. Coż to u dyabła za miny robisz przyjacielu! Teat. 15, 85 (cf. mig; ob. Stroić miny, Vind. fe saderfbati, naoblizhjati). Minę

chodem, Vind. grede, griede; Ross. mhmoxo40mï, nepe-    dzi! mina desperata, mina bycza! Teat. 43. c, 144. Mi-

nyTbe, adv. im Sßor&etygeljen; adj. Rag. mimohodgliv. 'MI-MOCIAGNAĆ jednotl., ćiągnąć mijając, ttorbetijtefien, Sorab.

mu

1. nimoeżanu, nimocżaham. MIMÖCIEC dok. Vind. mi-tezhi * mimopłynąć, öoi’bet) fließen. MIMODROŹNY, a, e, Sorab. 1. nimpucżnć devius ; cf. zdrożny. MIMOJAZD, u, m., Ross. mhmo1>34'5, ba8 Sorbcęfafjren. Mimojazdem    poważną stroić, powagą nadrabiać Ross. npiocaHHTbca.

pewnie nas nie minie. Teat. 51, 3. Wstąpił tylko do    Zdawał się kochać Wc Pannę, czynił miny, jak gdyby

miasta mimojazdem. Gaz. Nar. 1, 137., Zał. H. T. 151.    był najprzywiązańszym. Teat. 17. c, 24. Wzięła na sie-

— Fig. Niekiedy mimojazdem, o czym innym rzecz ma-    bie minę, jaka przystała w takowćj okoliczności. Zab. 3,

jąc, napomyka niektóre śrzodkr zapobiegania złemu. Pilch.    137.    Przechodzi się z gęstą miną, dobywa    szpady i

Sen. 376. t. j. nawiasem, tttt Sorbe^gc^en. Ma on zręczną    ogląda. Teat. 21, 11. et 157. Ja zaś, nic nie    straciwszy

rękę do pojedynku; niech ci to mimojazdem napomknio-    miny,    odpowiedziałem.... Hul. Ow. 136. (nie    straciwszy

ne

będzie. Teat. 6, 119. ‘MIMOJECHAĆ, przyjechać,    fantazyi, przytomności).

Vind. mimupelati, »orkęfaljrett. M1MONATURALNY, a, e, 2. MINA, y, z., fortif. podkop, Boh. prukop ; Slov. mina; Sorab. 1. nimonaturski monstrosus, cf. przeciwnaturalny, Slav. lagùm; Ross. iKMpuBb, no4Koni; eine 2J?tne, ^ulöcr* nienaturalny. MIMOPŁAW, u, m., ba3 SSorfjetyfĆ&tffett. Nie-    mine,    ganki podziemne, które podsadzonemi    prochami

umyślnym, ale 'imopławem do niej zawiną. Pot. Syl. 377.    mogą    być na powietrze wyrzucone. Jak. Art. 3,    308. Fig.

MIMOPŁYNĄĆ, jednotl., Eccl. MHMoniOBy, MHMOibiOBymiH, Podstarości mój wielki nieprzyjaciel; ale już i na niego

miny podsadziłem, wkrótce go wysadzę.    Boh. Kom. 1,    Sienn. 451. Pieniądze robi    myncarz.    Pelr. Pol. 72.

314. Żebyś mi się miał koniecznie wdzierać w jéj ser- Myncarz fałszywej monety. Baz. Ust. 167. (Slav. krivo-ce, broń Boże, bobym cię minami od    niéj wysadził.    novcsar). Mynicarz, któryby    pieniądze    swe fałszował,

Teat. 22. b, 34., Boss. no4opBaTb, noApuBan». Wielu te albo ich nie tak kował, jakoby podług prawa kować jakimkolwiek końcem od nas założone,    i czy z blizka,    miał.... Szczerb. Sax. 255.    Fałszywi    myncarze. Vol.

czy z daleka prowadzone miny, z fortun i    z życia wysa-    Leg. 3, 12. Na blaszkach wybijają czasem menniczniki

dzają obywatelów. Mon. 66, 320.    wyobrażenia monet. Czach. Pr. 1 , 123. Poborca niech

MINĄĆ, ob. Mijać.    myśli o cłach; menniczny o ewaluacyi. Mon. 75, 714.

MINCA, MYNCA, MENICA, *MINICA, ‘MYNICA, ‘MENCA,    Myncmistrz, ber »jmetfter. Czach. Pr. 1, 161. ib. 11. —

y, ź., (Boh. mince; Sorab. 1. minez»; Boss. 3iaTHua, mo-    *2) Mincarz, mincownik, wexlarz, ber ©elbwedjlöler. Slóv.

Heia, 4eHtrH; Svec. mynt; sed mint, mynd • figura, obraz;    penezomènéc ; Hung. pénz-vâltô ; Vind. menjarez, de-

Hebr.    §• 1. moneta, pieniądze, SDîültje, ©elb. Za    narski barontauz, meinarz, bechslar ; Croat. memtel ;

Kazimierza W. dopiero mynicy Polskiej najwięcej poczęto    Boss. irfeHOBmmcB. Mincownik, który nad rozmaitą mo-

kować, gdyż przedtym skórzanej więcej było; a na niej    netą siedzi, odmieniając kto chce, numularius. Mącz.

z jednej strony był orzeł, a z drugiej król na majesta-    Argentarius, myncarz, który nad tym siedzi, aby myncę

cie. Biel. 170. Sam królu, niedoważną    mynicę kujesz.    za myncę dostawał. Mącz. Mensarius, myncarz, który nad

Krom. 625.    (levem monetam). Mynice    albo pieniądze    rozmaitą monetą siedzi, odmieniacz monety za monetę,

kować, któreby drugim podobne były,    nie godzi się.    ib. Chcąc być bezpieczniejszy w drodze, zmówię z myn-

Szczerb. Sax. 255. Dopuszczam ci bić    swą mince w    carzem, abo z głównym kupcem. który za granicą ma

twej ziemi.    1 Leop. 1 Macch.    15, 6. Mynca fałszywa    sprawy swoje,    aby mi tam oddano pieniądze    za listem

jest, gdy kto pod cudzemi herby rnynce bije, abo gdy    jego. Betr. Ek.    129. Mynicarz w cudzćj ziemi    rad zmie-

z metalów niedobrych, albo myncę mniejszej wagi. Sax. nia orty. Gród. Dis. 9. Myncarze, myncowniki, machle-Porz. 37.    Vol. Leg. 3, 12.    By mincy małoważnej i    rze. Zygr. Pap.    372. MINCARSTWO, a, n.,    a) kunszt

nikczemnej    nie kował. Stryjk.    609. Minicę bić królowi    bicia pieniędzy.    Wlod. btc SDîuttjerfiUtft, Vind.    denarstvu,

należy. Herb. Stat. 78. Większa mynica    , jako są talary    denarjaria. — b) Mincarstwo , minca (ob. Mieńcarstwo),

i czerwone złote. Cen. Pie. A. Gród. Dis. A 3. Ukażcie    wexlarstwo, ber ©elbwecfjfel, baö SÏÏnnjrcefett. Petr. Ek.

mi mencę czynszową. 1 Leop.    Math. 22, 18. f myncę. 5    129. MINCOWAĆ, ał, uje act. niedok, Boh. mincowati ;

Leop.). Oto masz mince, na    której jest wybita twarz    Vind. denar delati, kuvati, vdarjati, penesati, denariti ;

stworzyciela ; widziałeś pieniądze, oglądajże też teraz i    Sorab. 2. miinzowasch ; pieniądze kuć, ©elb ntiinjen. Ma-

perły. Sk. Żyw. 2, 103. Obrażon będzie majestat, gdyby    ją próbę mincowania monety i ceny ich. Gosi. Gor. 53.

kto mincę bez woli naszej bił. Stat. Lit. 3. Cztery sta MINECZKA, i, i., zdrbn. rzeczwn. mina; minka, eilt Sfttett« seklów srebra dobrej myncę pospolitej. Leop. Genes. 23,    cfyett. Któżby się spodziewał, żeby panienka z tą minc-

16. (tak jako szły między kupcami. Bibl. Gd.) Prov. Je-    czką, niby niewinniuchną, tak bezczelną być miała?

dnćj kuźni mince. Cn. Ad. 315. (jednej faryny, jedna to    Teat. 29, 46.

bursa; tegoż płotu kół; na jedno kopyto; jeden jako MINĘŁY, a, e, part. verb. minąć, mijać, Boh. minuly ; Slov. drugi). — §. 2. Minca, mincarstwo * argentaria. Cn. Tli. minuli ; Vind. minul , minyl, minjen ; Boss. et Eccl. mh-©dbU)ed;fel. Ludziom majętnym    przystoi mincą się bawić,    HyBiUHH, mhiijtuh; przeszły, upłyniony, öerjRjffen, »er«

odmieniać pieniądze kupcom ,    do cudzych krajów jadą-    gangen. Nie był rówien tobie z przeszłych królów przez

cym. Pelr. Ek. 129. — §. 3. Minca, menica, miejsce    wszystkie dn iminęłe. fjeop. 3 Beg. Z, 13. Zacni przod-

gdzie biją pieniądze, bte SMnjftcttte, üMrtje; (Bag. pjenè-    kowie minęłego wieku. Rej. Wiz. 3. (cf. Ross. wutye-

zniza; Croat. penezarnicza ; Vind. denarska hisha, pene-    mmh). ‘Minęlny, co minąć można, üermetbltcf), uchronny.

ale monetą zowiemy. Gil. Kat. 325. MENICZNY, a, e, od menicy, SOîÜnj *. Pałac menicznv w Warszawie. MINCARCZYK, a,

gefeUe. MINCARSKI, ‘MENCARSKI, a, carza, SÏÏunjer *, ÜJîunj * .

Mincarska forma, iconium. Cn. Th. ber SOîürtJcr*

sarniza, denarjanifhe; Bosn. ęekka). Srebro, gdy czło- MINERA, y, i., MINERAŁ, u, m., rzecz przez pracę ludz-wiek nieco odłączy na menicę, już to nie srebrem,    ką z miejsc podziemnych dobyta. Ład. H. N- 106. (kru

szce i sole) ; Boh. preystenina, cf. kow ; Vind. rudo-vina , rustvu ; Boss. MHHepaJTB, HCKonaeMoe ; ruda , körn., czeladnik mincarski, ber 9Jîünj* pane rzeczy w ziemi, kruszce, kamienie, cf. kruszczyna, ie, od min-    eut SDîttterctl. MINERALNY, a, e, mttteraltfd); Boh. ko-

131.

120

MINĄĆ -M E N N I G Z N I K.

MINCARSTWO - MINIA.

Urząd ‘mynczarski. Kosz. Lor. wny. Wody mineralne mniej więcej mają w sobie co przy-

mieszanego z rzeczy kopalnych. Kluk. Kop. 1, 91. MI-ftempel. Stoły *mencarskie. 1    Leop. Math. 21, 12. ob.    NERALOGIA, ii, ź., bte SDîineralOQte, uczy rzeczy kopal-

Mieńcarski. MINCARZ, MYNICARZ,    MYNCARZ, MEN-    ne w pewnym porządku poznawać. Kluk. Kop. 1, 13,

NICZNIK, a, w., MENNICZNY, ego,    ot., Boh. mincy?;    kruszcopismo, rudopismo.

Sorab. 1. minczar; Vind. denarski moister, penesar, MINERWA, y, z., bogini mądrości, Boh. Mudrena ; Carn. denarjedelavez ; Croat. penezàr ; Hung. penzverö ; Slav.    Modriza.

novesâr; Ross. MOHemuKij, MOHeTHOH Maciep^; 1) który MINIA, ii, i., (Boh. minyum; Lat. minium; Gall. mine; pieniądze bije, ber 2Jh'tn$er. Myncarz,    co pieniądze ku-    Dan. mönne; Svec. monja) ; ber SOîenittg,    (Carn.    mêneka ;

je. Spicz. 198. Ci co pieniądze kują,    to jest, myncarze.    Boss. cypHKfc); farba znajoma czerwona,    palona    z popiołu ołowianego. Kluk. Kop. 2, 331, n. p. Usta minią na-mazane. Pilch. Sali. 273.

a, ie, §. 1) od ministra, beö Sftttttflerô, SOîttttjler ». Ten hultaj tak jest przedajny, jak ministrowski Szwajcar. Teat.

29.    b, 42. Po ministrowsku, adverb. mtntftermäßtg, cf. sztucznie, nieszczerze. — §. 2) Od ministra protestant-skiego, n. p. Nauka ministrowska. Sk. Kaz. 249. predy-kantska, pastorska. MINISTROWSTWO, a ministra, bte SÄttttfletflelle. Wyniosła go królowa na kar-dynalstwo i ministrowstwo. N. Pam. 18, 323. ‘MINI-STRZYSZCZE, MINISTRZYSKO, a, n., z pogardą . fararz, pop , ein (proteft.) Pfaffe. Gdyby nie spowiednik jego zabiegł, byłby już jawnym heretykiem abo sławnym jakim

mincownj, od minicy, SDîültJ *. W jednej kuźni menni- ministrzyszczem. Zebr. Ziv. 138.

cznój wybity szeląg, tak jak czerwony złoty, służy swój MINKA, i, z., MINECZKA, dem. nom. mina, bciS ÜJîtettchett,

eine mebltdje ©eftdddtttette. Talijka składna, owa jakaś minka fartyczna czaruje człowieka. Teat. 21, 110. Choć niestrojny, przecież ma powabną minkę, Mógłby złowić rozsądną i młodą dziewczynkę. Teat. 43. b, 23. Na tak zamaszyste drwinki, szeląg skruszałej minki, mówi Zab. 16, 160. Te minki grzeczne, hoże, Jakich już świat mieć nie może, Nie wiem, co we mnie wznawiają. Teat. 35. b, 34. Mocno się lękam, żeby minka pobożna tej osoby, nie była zdradziecka. Teat. 3, 76. Pod tego pokornego baranka minką, jest wilk utajony, ib.

30.    b, 54. MINKOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., minki stroić, na migi się umizgać, wdzięczyć, przymilać, freunblictic ©ejtdjier ntadjen- Nasi labbusiowie kłaniają się oczkowaniem i minkowaniem. Zabi Dal. 31.

n., urząd

MINIATURA, y i., MINIATURKA, i, i., zdrbn., Vind. piknu obrasenje, dît 2DTtntaturgemd^Ibc ; sposób malowania drobnego przez punkta, farbami umyślnie do tego przyspo-sobionemi, na kości lub pargaminie. Kras. Zb. 2, 169. Ja się kocham w miniaturach. Teat. 9, 18. Maleńka miniaturka. Teat. 52, 95. Postać jej nawet miniatura sama. Teat. 30. b, 97. Malarz miniatur Vind. pikni obra-snik, ber SDîtntaturma^ler.

MIN 1CA, ob. Minca. MINICZNY, MENICZNY, a, e, Boh.

Rzpltój. Zab. 16, 161.

MINIER, a, m., podkopnik. Jak. Art. 3, 302, Ross. no4-

KonHBaibmHKi.

MINIMUS, a, m., mnich zakonu od ś. Franciszka de Paula postanowiony. Generał tego zakonu zowie się korrektor.

Są i zakonnice Minimae. Kras. Źb. 2, 169, dît SDîiUtd)

Dom Orbeit beö Ij. Franc, de Paula.

MINIOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., minią malować, mit SDîCtt» mg mahlen. MINIOWANY, a, e, mit SWenntg gefärbt. Cn.

Th. MINIOWATY, a , e, na kształt minii, mie fDłettlttg.

Cn. Th. MINIOWY, a , e, Ross. cypHKOBtifi, od minii,

SDïeittttgS *. Miniowe góry. Cn. Th., 2Jłettntg3grubett. Miniowy kamień drogi, corallis minio dislincta. Plin. H. N.

37, 10, ein mennigfarbiger ßbelftein.

MINISTER, stra, ro., ber SWinifter, z Łac. powszechnie MINÓG, NINOG, a, m., bte Sîeuttauge; Boh. neynok, oka-znaczy usługującego komu. Minister stanu, 0taat3mittb tice ; Slov. mgen; ffung. menyhal ; Vind. lampreta, szvel-fter, usługujący stanowi, czyli pod monarchą, czyli w    zhiza, ofimniza \ Bosn. moruna, cikov, cik; Ross. mh-

wolnym rządzie, osoba zaszczycona osobliwą prerogatywą    Hora, mhhoï”i>, tieMHors, Bbtotrb; petromyzon fluviatilis

do działania rzeczy publicznych. W Polszczę dwojaki    Linn.,    lampetra, ryba rzeczna, kształtem podobna do

ich rodzaj: pokoju « marszałkowie, kanclerze, podskar-    węgorza, krom głowy, która jajkowata;    ma po bokach

biowie; i wojny * hetmani. Kras. Zb. 2, 169. Których    głowy siedm otworów okrągłych w jednym rzędzie le-

zowiemy teraz ministrami, nazywali się dawniej urzędni-    żąeych. Zool. 193. Minóg morski, u Niemców Satltprele,

kami senatorskiego rzędu, że oni sami z urzędników,    Srtcfe. Kluk. Ziv. 3, 41.

miejsce mieli pomiędzy senatorami. Skrzet. Pr. Pol. 1, MINOTAUR , ob. Ludobyk.

166. Przezorni ministrowie przy sterze siedząc, pracu- MINTUS,. ob. Miętus.

ją. Kras. Sat. 10. — §. Minister jest także tytuł poseł- MINUGYA, yi, i, kalendarz z prognostykami, dît ©fllcttbcr; stwa, i dwojaki ich jest rodzaj, ministrowie przez się, Boh. minucy. W minucyach sprawy, którego się dnia i plenipotentiarii. Kras. Zb. 2,'469, dît abgefanbter ffflittb i miesiąca co dzieje, terminujemy. Stryjk. 273. Epaktę fier, eilt ©cfattbler, cf. ambassador, poseł walny. — §. Mi-    poznasz    z minucyj abo z rubrycelli, gdyż    ją zawsze ko-

nister słowa bożego, nazwisko pasterzów protestanckich.    notują,    tak w tych jako i w tej. Solsk.    Geom. o, 59.

Vol. Leg. 7, 574. predykant, dit Wiener bcê göttlichen    O kalendarzach abo o minucyach rocznych. Haur. Sk. 112.

2Bortc3, dtt protefiantifeber ©etflltcher. Sk. Kaz. 249. Strzeż-    Minucyom wierzymy, choć tak często bają, Kiedy nas o

cie sie ministrów kacerskich. W. Post. Mn. ólO. Mini-    zaćmieniach co rok upewniają. Pot. Pocz. 209. Prov. ■

strowie Belowi. W. Dan. 44, 10. (kapłani Belowi. Bibl.    Lepiej w drogę jechać z opończą, niż z minucyami.

Gd.). MINISTRANT, a, m.,    *§. Minister protestancki,    Fred. Ad. Hl. MINUCYARSKI, a, ie, kąlendarski, ©a»

dtt eyattgeltfcber ©etfiltchei. Przypatrzcie się tym odszcze-    Icttbcr». Latosa korrektura rninucyarska. Zebr. Ziv. HO.

pieńskim ministrantom. W. Post. W. 353. — §. Minister,    MINUC4ARZ, m., co pisze minucye czyli prognostyki

ministrant do mszy świętej. Cn. Th., ber betn ^riefter beę    z gwiazd, kalendarzopis, ber Meitbemtacher. Nie był

ber Ufteffe abmlntflrtrt. ^Liturgią czytaną z ministrantem    Stankiel pielgrzymem, ni minucyarzem, Gdzież się tego

jednym odprawować. Sak. Persp. 33. MINISTRANTURA,    nauczył, że takim jest łgarzem? Kchow. Fr. 125. Mi-

y, i, przepis ministrowania przy mszy świętej, bte 2W*    nucyarze dla krótkości znaki niebieskie obrazkami zna-

niftrantur. MIN1STROWAĆ abo MISTROWAĆ do mszy,    czą; insze są znaki astronomików. S'ilsk. Geom. 3, 31. Pot.

inepte dicitur pro służyć kapłanowi przy mszy świę-    Jow. 202. MINUTA, y, z., MINUTKA, i, i., zdrbn. §. 1)

tej. Cn, Th., bep ber Me nbminiflrtren. MINISTROWSKI,    bte SRtnute, po Słowiańsku drobnica. Sak. .Ok. 34. Slov.

16

Słownik Lindego wyd. S. Tom III.

422

MINUTOWY - MIÓD.

MIODEK - MODOPŁYNNY.

MIODNIK, a, m., botan. neclarium, część

minuta; Hung. minuta; Carn. minuta; Vind. minuta, smeshik ; Rag. màrviza ; Croat. hip ; Ross. mhhjtu , mh-HyTOmta ; sześćdziesiątą cześć godziny, dzieli sie na sekund 60. Kras. Zb. 2, 170. Kai. 39, M 5, ber 60fte %\)ń\ einer ©titube. Go w okamgnieniu minuty latają, Kochającym się w lata obracają. Past. Fid. 126. — §. Część 60 gradusa jednego w cyrkule. Solsh. Geom. 4. Jak. Mat. 1, 1Ô. ber 60fte îjjeil eineâ ©rabeS. — §.2) Wypis, krótkie zebranie czego. Wlod. oryginalne kreślenie czego, co się ma na czyste wypracować, ber erfteOrigtttfllenttMtrf. Minuta wyroku, wyjęta z ksiąg parlamentu Paryskiego. Baz. list. 51. Po cyrografy posiał, i brał juz wyznania i minuty, iż już nic nie winien. Rej. Post: 1 i i 5. Wziąłem ten zapis, i wyjąłem z osobna minutę jego. Radź. Jer. 32, 11. Prostą minutą nic nic może być dowiedzione, jedno tylko minutą pod pieczęcią. Herb. Stat. 405. Gdy prawa stawili przodkowie nasi, pozewek był na trzy palce, a minutka na dłoń. Rej. Zw. 189. b. MINUTOWY, MINUTNY, a, e, Ross. MwiymiiLiS, SOîtnuten * . Skazówka godzinna i minutna. Jak. Mat. 1, 62, (Ross. MunyiiiHicŁ, wiiiyTHaa CTpkiKa). Kolko minutowe w zegarku. Mon. 71, 389.

MINWET, ob. Menwet. MIOCĘ , ob. Miotać.

MIÓD, u, w., Miodek, dku, m., dem., (Boh. et Slov. med ; Sorab. 1. med, mied; Sorab. 2. mód, mód; Vind. med; Carn. męd, mjed, med, med; Rag. meed; Croat. mèd ; Bosn. mód ; Hung. mćz, muz ; Ross. Me^ ; Svec. et Dan. miód; (nazwisko to z Islandyi i Norwegii w swojej całości do Polski doszło , i w Polszczę zostało zachowane. Czach. Pr. 1, 276); Lith. meddus ; Fini., Esthn. messi; Graec. fith; Lat. mci; cf. Ger. 93?etf;. 91 big.). §. 1) Miód przasny, Vind. sterd, bet ipontg. Miodu pszczoły szukają w kwiatach, najwięcej w tych , w których są miodniki. Zool. 124. Miód pszczołom podbierać, ob. «Łaźbić. Cresc. 605. (Eccl. Me406panie * miodu podbieranie * ła-źbienie; cf. barć, ul, bartnik, pasieka; cf. jary miód cf. wiąza). W miedzie co warzyć. UrzcLd. 280. Mió niewarzony, surowy, Ross. cupcu.’B. Pszenica z miodem i rozynkami uwarzona , którą w pewne święta przynoszą do cerkwi do święcenia, [na parastas czyli exekwie. 2| ; Ross. kojhbo. Trudno mnie miodu pożywać, aż pierwej muszę pszczoły z ula wygnać. Biel. 113. Papr. Ryc. Słodki    miód, lecz w pszczole    żądło. l}ot. Arg.    304.

( cf. piękna róża, ale ma kolce). Płyń mu miedzie ! A. Iichan. 495. (mclla fluant    Uli).    Do swego    dya-

beł łyżkę miodu włożył, a do cudzego dwie. Rys. Ad.

9. (cf. sąsiedzkie lepsze ; cudze rzeczy lepsze się zdają). Miód z wierzchu , ale piołun pod nim dyszy. Pot. Syl.

450.■ = Wszędzie do miodu piołun się wlewa, I czyni słodycz mierzioną , Wszędzie w goryczy słodycz przebywa, I czyni    gorycz zwolnioną. Zab.    10, 409. Zabi    Gdzie

miód,    tam też żółć. Eraz. Jez.    B 5.    Obróciły się w

piołun cukry, miody. Jabl Buk. 2. Dobryś, łaskawy, słodszy nad miód , ale szkodzi Często żołądkom słodkość i cholerę rodzi. Zab. 16, 226. Bywa w'miedzie jad. Weresz. Pob. D 1. (Slov. Wic gedu neż medu; więcej jadu, niż miodu). Na miód, nie na żółć łowią ludzie muchy. Jabl. Ez. 97. Na śmierć z ochotą, jako (muchy) na miód

biegli. Zimor. Siei. 521. Co żywo, jak na miód bieżeli. Gwagn. 362. Gdy tylko się zuchwalcom otworzy to żniwo, Już prawie jako na miód bieży tam co żywo. Rej. Wiz. 70. Birk. Ex. H 2 b.— g. 2. Miód pity, ber SDłetlj; Slov. medowëc; Sorab. 1. met, napoy z medu ha z woh-de ztżinenć; Carn. et Vind. médiza; Rag. medovina; Croat. medicza; Hung. mćhser, mćz-ser; Slav. sherbet; Eccl. Me^OKiina. Miód do picia , jest miód przaśny rozpuszczony w wodzie, i za pomocą fermentacyi winnej na tęgi napój przerobiony. N. Pam. 6, 310. Z miodu przaśnego, w wodzie gotowanego, staje się napój słodki, według różnej proporcyi rzeczy korzennych przymuszanych. Krup. 5, 95. Miód pity. Kruml. Chym. 548. (cf. syta). Co jeno wezmą za zboża, to wszystko wydadzą na wina, miody Siedmiogrodzkie. Star. Ref. 52. (cf. lipiec). Miód z pieprzem, z bobkowem liściem i t. d., Ross. sÓifTem ; przedawacz takowego miodu 36nTeHiUHK’B. Miód do picia tłusty i stary, kopowiec. X. Kam. oppos. dębak. — *g. 3. Miód, 'padź, Ruskim słowem, który się na kwiatkach i na listkach drzewa znajduje. Chmiel.

l,    165, ber $ontgtl)au. MIODEK, dku, m., demin., Boh. medek ; Sorab. 1. mjedźik; Ross. »1040111. Owe przy-prawki, owe miodki, którcmi się mażą, owe maszkary.... W. Post. W. 279. Najlepiej wie, gdzie Węgrzyn stary, gdzie miodek słodki, Gdzie piwa dobre, gdzie dobre wódki. Zab. 9, 345. Zabi. Miodek aptekarski, dît $0tttg» faft, n. p. Miodek szczyrowy, różany, fiołkowy. Dykę. Med. 4, 311.

przypadkowa kwiatu, zawierająca częstokroć wilgoć słod-kawą. Bot. 105. ber ^ontgfelcf) einiger Çffanjen. MIO-DNO adverb., pełno miodu, 'miodowo, 'miedźno, Vind. sterdepoun, ÿonigretd), tfotl $0!iig. Im więcej roju, tym bardziej bywa niemiodno. Bratk. F. 4. ‘M10DOCIEK, u,

m. , ber $OlttgflujJ. Gdy usta otwiera, niby miodociekiem słodkie mu płyną słowa. Teat. 45. d, 27. 'MIODOJADKA ob. Trąd, fucus. 'MIODOJĘZYCZNY, ob. Miodomowny. "MIODOMLEGZNE n. p. potrawy. Miask. Ryt. 14. nabiał z miodem. MIODOLIZ, a, m., tinea mellonella, zanocnica pszczołom bardzo szkodliwa. Kluk. Zw. 4, 368 , eilt hen Steneit fdjMc&er Nachtfalter, ber ^oniglecfer. “MIODOMOWNY, a, e, "MIODOMOWNIE adverb., Ross. et Eccl. Me4oa3LinnuH;, mc^otoymii» , cja4K0CJ0BeciiMH, słodko brzmiący, fuß toitenb. Skoro głośna lutnia miodomowne strony Nawiązawszy, słodkierni dźwięk wydała tony.... Dmoch. Szt. R. 96. “MIODONOŚNE n. p. pszczółeczki. Zab. 4, 349. Koss. Ijonigtragenb, Jjonigbringenb. "MI0D00KI, a, ie, wdzięcznooki, fd)ünäitgtg. Znajźe teraz bogini miodookićj syna! Zimor. Siei. 166. “MIODOPŁYNNOŚĆ . ści, i., słodkowdzięczna wymowa, fiißflteßenbe Serebfamtfeit. Dała się nam słyszeć miodopłynność wymowy. Kras. Pod. 2, 218. Znajdą na sejmie krasomówcy plac do obwieszczenia miodopłynności swojej. Kras. List. 2, 41. “MI0D0-PŁYNNY, a, e, “MI0D0PŁYNN1E adverb., słodkowdzię-cznie mijający, fuß worüber flteßenb. Ilekroć mi na pamięć przychodzą niewinne Zabawki jej, i pićrwszych lat dni miodopłynne .... Zimor. Siei. 259. Miodopłynna wymowa. Kchow. 314. Swady miodopłynne. Tward. W. D. 2,

m.,

rosa.

m., ciasto miodowe czyli miodem przyprawne, Slov. medownjk; Hung. mézes ka-lśts , mćzes pogótsa; Vind. sterdeniza, sterdena potiza ;

Carn. jębazha lęzet ; Ross. mcaobhktj , MüAOBimeiCB ; ein ippnigfucfyeiî. Grzankę ukroić z miodownika. Haur. Sk.

436. Smak manny był jak miodownik. Radź. Exod. 16.

31. (jako placki z miodem. Bibl. Ud.). Gatunek miodo-wników Boss. cycjflHHiib. Miodownik, piernik , ein ^5fef* ferfncfyctt. Kichlarze miód nierozsycony na miodowniki wyrabiają. Vol. Leg. 2, 1649. Miodowników od sta.... lnslr. cel. Lit. — §. Co miodowniki robi, miodownikarz, piernikarz. Cn. Th. 589, ber Çfefferfü^ler. Miodownicy abo kichlarze miód na miodowniki wyrabiają. Vol. Leg.

2, 1649. — *§. Miodownik, co miód przaśny lub pity MI OLĘ, MIELĘ, ob. Mleć.

przedaje, ber £)tmtgt)crfctnfer, SMlwerfmtfer; Carn. mędar, 1. MIOTAĆ, ał, a, act. frequ. MIEŚĆ, miótł, miece, mio-medizhar; Ross. MeAOBumcE. — §. Miodownik, co miód    tę niedok. MIECIG, miecił, mięci contin., MIOTNAĆ

pija. Kras. Pod. 1, 20, ein 9Jîet()trtnfer.— §. Botan. Mio-    jedntl., (Boh. metati; Sorab. I. mjetam, cżiskam , (mottati*

downik melissowy, mcllitit mellisophyllum Linn., dla pię-    na motowidło nakręcać, metel » motyl); Carn. metati,

kności kwiatu i zapachu u nas w ogrodach chowany;    mętshem, metam, ( metavneza « matnia); Vind. metati,

pszczołom bardzo ulubiony. Kluk. Dykc. 2, 116. Jundz.    mezhem, mezheti, vrezhi, luzhati, (mesti, medem * ma-

317. Boh. medunka, sed vide Miodunka. “MIODOWONNY,    sio robić, cf. śmietana); Croat. metati, mèchem; Slav.

a, e, füßbufteitb. Miodowonne brzegi. A. Kchan. 208.    metnuti jacere, mittere, (cf. Gall. mettre); Rag. mesti,

MIODOWY, a, e, Boh. et Slov. medowy; Sorab. 4. mje-    metem, mètnutti, mecchjatti, metatti, vàrchi; Bosn. me-

dowé ; Hung. mezes, mézi ; Carn. mêden ; Vind. sterden;    tati, metnuti, vrricchi, (cf. Bosn. meçati percutere, ob.

Rag. méden, mèdast; Bosn. meden ; Croat. medven;    Miecz; Rag. smetati, smesti, zamesti perturbare)\ Ross.

Ross. MeAOBbiii, mcabchhuh; Eccl, MeAHHH«; od miodu,    MeiaTŁ, Memyrb, aieiy, cf. aura, msuhhü piłka do gra-

425

MIODOROBI - MIODOWY.

MIODUNKA - MIOTNAĆ.

222. “MIODOROBI, ia, ie, Çomgmaclfenb, Sorab. 4. meddżewacze. Komu pićrwszy raz wypuszczone roje Swe miodorobie ofiarują słoje? Pot. Arg. 696. “MIO-DOROBY plur., pszczoły, n. p. Jednych pogłaszcze, drugich muśnie, utnie, By w miodoroby poprzerabiał trutnie. Mon. 74, 34. — Eccl. Me404rkiaTe.ii>, Me^OBiumcL, Vind. medizhni kuhar • co miód pity warzy, ob. Miodo-war, ber üHetyjteber. “MIODORODNY, a, e, fiontgerseugenb. Miodorodne pszczoły. Kchow. Wied. 20. Gdy z wojskowych obozów w rozłożyste pole, Na kwiat wojska wywodzą miodorodne króle, Coraz kwiecia ubywa. Ustrz. Trój. 48. Motylu róźnowzory, robaczku skrzydlaty, I ty lubisz posysać miodorodne kwiaty. Nar. Dz. 3, 51. Mio-dorodny Hymet. Mon. 75, 595. MIODOSOK, u, melianthus, bte ipontgftlmttC, rodzaj rośliny. Kluk. Dyko. 2, 414. MIODOWANY n. p. ocet, który bywa z miodu pitego, gdy skwaśnieje. Urzed. 425, acetum mulsum, fêfftg» tttetfi, üïïetfyefftg, cf. miodowy. ‘MIODOWAR, a, m., który miód pity warzy, ber SDîetpfteber; Vind. medizhni kuhar; Ross. MeAOBapî, MeAOCTaBt; Eccl. MeAOA^AaTeAL, MeAOBiuHKE. *MIODOWARNIA, i, z., gdzie miód warzą, bte SKetbfiebere^; Vind. medarna; Ross. MGAOBapna. MIO-DOW1GA, y, z., Boh. medowice, medowka, gedowata rosa; Ross. MeABflHaa pocą; ber §u>lttgtl)au, ob. Miodowa *MIODOWIEC, wca, m., Boh. medowec, ob. Ko-libryk, ptaszek Amerykański. MI0D0W1NA, y, z., Boh. medowina; Rag. medenizza, voda medèna; Bosn. medo-vina; aqua mulsa, SBaffemtetlk Bylicę , warzoną w mio-dowinie, pijąc po kieliszku. Syr. 723. M10DÓWKA, i,

i., Boh. medowka; Boss. rpyma MeAOBaa; bte §i)nigbtrne. Miodówka najlepsza ze wszystkich gruszek. Dykc. Med. 2, 443. MIODOWNIK, a', cf. miedźny 2. Macz, £omg • yort $onig. Plastr miodowy {Vind. fet, lat, fetouje, fetje ; cf. syta). Woda miodowa, to jest syta. Sienn. 73. (miodowina). Miodowa brzeczka, którą sytą zowiemy. Syr. 501. Insza jest ocet miodowany, acetum mulsum, insza ocet miodowy, oximel, który jest z miodu przasnego. Urzed. 425. Jpontgefftg. —

Tak oszukuje sajdak tę miodową trzodę, Iż rozumie w zwyczajną że wlatuje kłodę. Toi. Saut. 46. pszczoły, rój pszczelny. — Anat. Nabrzmiałość, mająca materyą do przaśnego miodu podobną, nazywa się guzem miodowym. Perz. Cyr. 127. ba3 £omggefd)n)ür. — Oecon. Miodowa rosa, Boh. medowice ; Ross. weABHHafi pocą ; miodowica, miodunka. Tr., ber ^omgtklt, nie z powietrza spada, lecz jest wilgocią od jakowego bardzo drobnego na roślinach robactwa wypuszczoną. Kluk. Rośl. 5, 91. — ‘Miodowo adverb., miodno, fyotttgretcf). Pilnie pszczoły robią, będzie miedźno albo miodowo, erit magna copia mellis. Mącz. — §. fig. tr. Miodowy, słodko-wdzięczny, fuß, Itebltd), liefernd). -Łagodnemi i miodowe-mi słowy od ucieczki go odwrócił. Slryjk. 174. Rzucił się na niewinne, zapomniał umowy, Powieść jego miodowa, a umysł bojowy. J. Kchan. Ps. 79. (cf. jedwabne słowa, cukrowe). Z twarzą łagodną miodowe albo jedwabne słówka tworzyć, a zdradliwym sercem, co być może najgorszego myślić. Kosz. Lor. 49 b. Miodowa cera, rada bywa trucizną podkładana. Fred. Ad. 69. Jedni mówią, iż panu nie przystoi okazować się sługom miodowym i łaskawym. Petr. Ek. 411. (cf. maślany). — aliter. Chryzostom złoty, a Bernard miodowy. Kchow. Boi. 72. t. j. miodoplynny, miodomowny, miodousty; cl. złotousty. 4. MIODUNKA, MIEDUNKA, i, i., botan., (Boh. medunka » melissa, ob. Miodownik), §. 4 a) pulmonaria, płucnik, rodzaj rośliny. Kluk. Dykc. 2, 241. Jundz. 151, Boss. MeAyHHita, śhmgenfraut.— §. b) Miodunka, anchu-sa Linn., £)d)fenputge. Jundz. 454. Sorab. 1. wohlacze yazók ; Ross. flsuut bo.tobuh. Miodunka wielka. Syr. 4292. Miodunka płonna, płonny wołowy język. ib. 4296. Sienn. 23, ziele to dzieci zbierają, a miód z niego wysysają. Urzed. 95. Krótszego liścia Wołowy jeżyk też *Miedzinką zowią. Syr. 4292. MIODUNCZANY, MIODUNKO WY, a, e, t)on biefen Crantent, n. p. Miodunkowy kwiat. Krup. 5, 419. Konfekt miodunczany. Sienn. 446. — 2. MIODUNKA. Tr., • miodowa rosa, miodowica.

Pochodź. *miedźwiedź, niedźdwiedź , omiedzić.

124

MIOTAĆ.

M I O T A N I E - M I O T Ł A.

rzucała, przebijała, dobywała, grane £aare bradfen (terror, fdjmtmerten burd). MIOTANIE, ia, n.} subst. verb., abbrev. MIOT, u, m., Ross. MeTiraie, rzucanie, rzut, ba3 Sßerfen, ber 28urf; (Eccl. Meiaitie ukłon, pokłon). Starzy wielkie rzeczy odprawowali miotaniem kostek , jako i dziś w We-necyi urzędników obierają miotaniem gałek w banie. Petr. Pol. 2, 169. U pogan bez losów miotania człowieka nie zabijano. Sk. Dz. 683. Poganie pojmanego Krzyżaka przez miotanie losów na spalenie ofiary wybrali. Stryjk. 284. Wielki okręt już w okropnych miotaniaeh być pokazuje się. Przyb. Luz. 192. Najdziesz go w szałasie lub pod miotem cienia, Gdzie szuka od upałów południch schronienia. Przyb. Milt. 149. (cf. namiot). Z całą siłą rzuca w nieprzyjaciela, a żadna tarcza już nie odeprze tego miotu. Staś. Num. 1, 145. — \omitum alicui ex-cutere, pobudzić komu wracanie, miotanie szyją. Mącz. wymiot, 2lu8wurf, (£r&red)en. 2. MIOTAĆ, MIEŚĆ • zmiatać, zamiatać, wymiatać, fegen, feeren ; Boh. mesti, metl, mętu ; Bosn. mesti, pomesti ; Garn. modem ; Vind. pome-tat, huliti, husati, ciergati ; Sorab. 1. miefcż, mjetu; So~ rab. 2. mäfez, mätl, mätu, mäschem, roschisch; Ross. MecTb, Mery; Eccl. Many 40mü, noMexaio. Wiatr huczne-mi powiewy miota ziemię. Dmoch. Sąd. 15. Śnieg, dotąd nie szłapany Nogami, ani Austry dżdżystemi "miechta-ny. Zebr. Ow. 53. mieciony, miotany. 'MIOTACZ, a, wi., który miota, ciskacz, rzuciciel, Ross. MeraTe.ib. MIOTŁA, y, z., MIOTEŁKA, i, i., demin., (Roh. metla virga, me-tlieka virgitla, metliśte virgullum; pometlo, chwośtiśte, chwośtiśtko, kośtiśte, koste, kośtiśtko (cf. chwost), srne-tak miotła, miotełka; Sorob. 2. matawa, cbożischćżo; Sorab. 1. metwo, kóschcźischcżo, khożeżo, khoźeżiżko, (cf. kosz); Garn. metla, metliza ; Vind. metla, metliza, pometalu, ometizh, omouze; Croat. metla, metlicza; Rag. rnètla , metliza , smètliza , cettiza , (cf. szczotka) ; Slav. metlica ; Bosn. metla, metliça; Ross. Mena, MereieKŁ, MeTeJOMiiKb; Eccl. eLhiikł, ob. Winik; cf. Hebr. ryjft matte; Talm.    metal, virga, ramus); g. 1. ber Scfeu.

Z prącia brzozowego czynią miotły ku umiataniu domów. Cresc. 471. Z rózg brzozowych robią miotły. Kluk. Rośl. 2, 14. Około gniazd pawich trzeba często miotełką u-miatać i chędożyć. Cresc. 576. Miotła okrętowa Ross. TBaópa. Miotła otarta, nadpsuta Ross. okomcjoicl. Prov. Slov. Nowa metla, dobre metê; Croat. nova metla dobro pomeche; Rag. nova rnètla dobro mete*no\va miotła dobrze umiata. — fig. Skoro prywata Miotłę z kupy wiąże, tak wszystko u kata. Pot. Pocz. 636. (towarzystwo rozprzęże, poróżni). — Miotełka do szat. Cn. Th", ein Śłeftrbefett, Äletber&efen; (Vind. pometanna fhzhet, fhzhetna metliza); miotełka od sukień, za szczotkę służąca. — §. Miotła, rózga, bte 3îutbe. Złodziej taki ma być u prągi bit miotłami. Szczerb. Sax. 521. (chłostany, śmigany, gany). ib. 382. — Fig. Plaga, bicz, bte ikuttyc, bte $lage, ©etjlel, ©trafc. Tym sam na siebie tu miotłę przyniesie, i sam się osądzi. W. Post. W. 2, 41. Sami na się miotłę przyniesiecie. Kosz. Lor. 54 b. (bicz na siebie dacie). Bóg cięższą jeszcze miotłę, jak się w czas nie polepszy-

nia, MtTHTi. celować, godzić, mierzyć, (cf. meta); Eccl. g. Letniemû człowiekowi siwizna się juz miota/a. Ezop. 77. MeT&TH, Memy; cf. Hebr. matat, dimovcri; cf. Arab.

mut, moveri; cf. Lat. motus; cf. motać, motowidlo, cf. Arab. percussit gladio ; cf. Germ. fdjmetffen, cf. me^en); §. a) ciskać, rzucać, roerfeu, fdjmctflen. Uschłe gałęzie miecą w ogień. W. Post. Mn. 471. Kto prawa na bojaźń stanowi? Tarcze i zbroje miecą, chcąc t>yć zdrowi. P. Kehan. Jer. 249. Leży lew, a straszliwy Wzrok miece na te i n.a owe strony, ib. 267. Gdziekolwiek słońce miece strzały swoje.... J. Kehan. Ps. 9.

(rzuca ognie swoje.„ Karp. 5, 16.). To wszystko się mówi, jakoby groch na ścianę miotał; nic na to nie dbają. Modrz. Baz. 323. Birk. Gl. K. 43. ßezzakonnym zostawał i prawa pod nogi miotał. Sk. Dz. 536. Słowa zelżywe miotała przeciw córce swojej. Nieme. Król. 1,

155. Na imię jego pospólstwo wielkie miotało obelgi i zniewagi. Boh. Kom. 2, 504. Suknia niech będzie z nas jednego, komu ją skaże los o nie miotany. Odym. Św.

2 I i. Dobrze grać, i w jedenaście siedm miotać umiał.

Glicz. Wych. L 8 b. Tak się obiedwie stronie sieką zapalczywie, Mars temu i owemu los miece wątpliwie.

Stryjk. 208. Bogowie lądem i wodą me zdrowie miotali przez nieszczęścia mnogie. Zab. 13, 294. Harab.

Panowie pochlebcom szaty z siebie miecą. Star. Ref.

151. Niespodzianą szablą razy miece, I kędy się mniej strzegą, kole, siecze. P. Kehan. Jer. 113. Połowcy, wypadłszy aż ku rzece Okka , miotali na okof pożogi i rozboje. Nar. Hst. 2, 598. — g. b) Miotać czym, [rzucać czym, mit etttxrê gerinn werfen, mu fid) tyerunt werfen.

O suknią moje miotali kostkami. Ryb. Ps. 38. Widziałem barana rogami miecącego przeciwko zachodowi. 1 Leop. Dan. 8, 4. Głosem straszliwym zawyła, Szyją miecąc, po wietrze włosy rozkudliła. Oliv. Ow. 135. Na wszystkie biskupy słowy miotał. Sk. Dz. 118. Bojaźń znowu miota niespokojnym duchem jego. Teat. 9. c,

43. Mars się porywa z krzesła, i wśrzód bogów stanie, Miotają nim odwaga, duma, zagniewanie. Przyb.

roz-

Luz. 11. O jak wiele wzruszeń miota duchem jego po drt)dze do pałacu. Staś. Num. 2 , 6. Chwieje się w pomieszaniu, i zbyt mu markotno, Gdy srogie namiętności gwałtownie nim miotną. Przyb. Milt. 282. MIOTAĆ się recipr., g. a) rzucać się, ftd) fymtttt werfen, UU* rnlńg feęn; (Croat. mćtemsze turbor, commoveor ; Vind. metatife luclarï). Zwierz, im się bardziej w sieci miota, tym się w nię bardziej pląta. Pilch. Sen. 320. Próżno się miotać, kiedy już jarzmo na szyi. J. Kehan. Dz. 73.

Darmo się wpadłszy w sieć, ptakowi miotać. Pot. Syl.

292. Miece się, by pies na łańcuchu. Rys. Ad. 40. — g. b) Miotać się na kogo * rzucać się nań, porywać się nań, über einen Verfallen, auf einen foflgeÿen, jtd) über eilten Ijerftürjen. Nie mieć się kotku na niedźwiedzia.

sma-

Cn. Ad. 620. Nie mieć się na niedźwiedzia kocie zagorzały , Tyś niewielkie stworzenie, a niedźwiedź niemały. Bies. A. 4. Na papieża się wszeteczną gębą przed ludźmi i w kościele miotał. Sk. Dz. 1063. Niech się miota złość na cię, i cbytrość bezczelna, Ty mów prawdę, mów śmiało, satyro rzetelna. Kras. Sat. 12.—

MIOTLARZ - MIR,

MIRNY - MIRZY Ć.

125

my, na nas sobie zgotował. Hrbst. Lek. D 2. Ani miotła się przybliży do przybytku twego. Wrobi. 219; „flagellum, to jest, plaga boża”. — §. 2. Botan. Miotła, muscum scoparium, gewallter SDîooS, (33efenïraut). Ruśniacy i koziarze nietotą zowią; kępiasto wzwyż jak miotła rośnie z wielu włosienkowatych korzonków gęsto poplecionych , każda z osobna różczka prosto wyrasta. Syr. 842. — aliter Miotła

pomi-, umiri-

mietlica, Boh. metlice, Ross. MeuiiKa, MGTjiHita, kąkolnica, ber fRnben im ©etreibe, zielsko we zbożu abo kłos płonny. Cn. Th. W życie znajdziesz miotłę. Opal. Sal. 161. — §. Astron. Światło za kometą ciągnące się, Polacy nazywamy miotłami niebieskiemi, albo dla figury podobnej do miotły, albo iż wojną i powietrzem, które ona według pospólstwa poprzedza, miasta i królestwa wymiata. Boh. Próg. 5. ber ©djrcetf beS ©ometeu. — Miotła na niebie, gwiazda miotłasta, kometa, ein ©omet, ©djroanjftern. Roku 1468 miotła niebieska przez piętnaście dni wynikała. Krom. 691. cometes. MIOTLARŻ, a, m., Boh. pometlaf, chwośtiśtnik, chwostjk; Vind. me-tlar ; Croat. metlśr; Ross. et Eccl. MeTGJibin.HK’B, BiHmi-hhkł; który miotły robi, ber Sefenbtnber. MIOTLARKA, i, z., bte Śefenbtnbertnn. MIOTLASTY, a, e, na kształt miotły, tu ©eftrtlt etneS SefettS. Z lewej strony zagrzmiało, a ze światłem sporem Gwiazda miotłasta z nieba przez ciemność leciała. A. Kchcn. 54. t. j. miotła niebieska, kometa , ettt ©omet. "MIOTLICA, y, z., rózga wielka, eine grojk stutze. W jednej ręce trzyma maczugę, w drugiej rozgorzałą miotlicę. Staś. Nim. 1, 144. (cf. mietlica, mie-tlina). MIOTLISKO, a, n., miotła brzydka, niezgrabna, ein fcbeußltdjer S3efen ; Ross. Meonme. — §. Trzonek miotły, ein Sefenftiel. "MIOTŁO, a, n., pomiotło, śmieci, fig. fteljrtg, SluStnurf. Król swoich ministrów miotło, a swojego ludu tyran. Staś. Num. 2, 122. niby piłka, którą miotają, ber ©pielDaE feiner SKiniftcr. Rolnik u nas jest miotłem żądzy, chciwości i dziwactw właściciela. Przestr. 215. MIOTŁOWAĆ cz. niedok., miotłami smagać, chłostać, mit 5îlitf)en pcitfdfcu. Z ubogiemi ludkami gorzej, a niżeli z bestyami niektórzy się obchodzą, ^a to lichwami biczując, niesprawiedliwością miotłujac. Żarn. Post. 3, 779. MIOTŁO WY, MIOTELNY, a, e* Ross. Meie^HHH, od miotły, Sefett». ’MIOTNY, a, e, od miotu, rzutny, 2ßurf * ; Boss. MeiaTejbHUH.

Pochodź, mietelnica, mietelnictwo, mictelniczy, mietelnik, mietlica, mietlina; meta; matnia; motać; motyl; miecz, mieczyk, miecznik , miccznikoslwo ; domialać ; namiatać, namiot, namiotek; omiatać, omieciny; obmiatać; odmiatać, odmiot; pomiatać, pomiot; podmiatać, podmiot; przemia-tać; przedmiot; przymiatać, przymiot; rozmiatać; zmiatać, śmietana , śmietanka ; *śmiotana, śmieci, śmiecisko , śmie-eiuch; umiatać, umialacz; wmiatać; wymiatać, wymiol; zamiatać, zamiatacz.

1. "MIR, u, m., Boh. obs. et Slov. mjr; Sorab. 2. mór; Sorab. 1. mer, mier ; Carn. myr; Vind. myr, mir, mier, pokoi; Croat. mir; Slav. et Bosn. mir; Rag. mir; Ross. MHpï; (cf. Graec. yfzeooę, cf. miara, mierny, mierzyć); pokój, ber grtebe. Gdy Joram uźrzał Jehu, rzekł: jeśli mir a pokój Jehu ? 1 Leop. 4 Reg. 9, 22. Sam ich wzrok twój

gniewliwy W złamanym potępi mirze. Tward. Mise. 7. Ja przyjdę sam, za tyle nieszczęść, z sprawcy wojny Wziąć zemstę, żebym światu wrócił mir spokojny. Min. Byt. i, 141. Chcemy z sobą w mirze i pokoju wedle prawa zyć. Orzech. Qu. 12. Niema miru nielutościwym, mówi Pan. Leop. Jes. 48, 22. (niemasz pokoju im. Bibl. Gd.). Juz człowiek i wstydowi mir dawno wypowiedział. Hor. 2, lo3. Kobył., Pilch. Sen. list. 4, 9. W sługach swoich przystojność chce mieć nienaruszona, a sam onćj mir wypowiada. Pilch. Sen. 244. Raz się małżeńskim związawszy mirem, Po zgubie męża twym byłam jassy-rem. Chrośc. Ow. 26. t. j. przymierzem małżeńskim, etye* Itcfyeê SÜnbntfS. Wiele imion Polskich kończy sie na* mir, od miru, (cf. mierz), n. p. Kazimir, Skarbimir, Wisimir, Słowomir, Dobromir, Gniewomir, Cieszymir, Stomir. JabŁ Her. Tu należy też imię Lubomirskich, n. p. * On to z Turczynem uczynił przymierze, Prawdziwy Lubomirski. Pot. Jow. 83., Boss. Mupo^JOÖen’B Tnirolubiec; Rag. mirnik; adj. Ross. Mnpo.ifoówii 'mirolubny; Dal. Jyubomirni; Vind. radomiren, mirovolen ; Boss. Miipojioóie mirolubność, spokojność, ftrtcbfertfgfeft, mierność, Croat. mirnoszt, mi-rovnoszt. 'MIRNY, a, e, *MIRNO adverb., spokojny, pokój lubiący, friebferttg; pokojowy, od kończenia wojny, grte* bmś «; Dosn. miran, tih; Slav. miran; Rag. miran, mirni, mima ^ mirno ; Vind. miren, pokoin, miern, smiram; Carn. myrn ; Croat. miren, mirni, miroven ; Ross. Mttp-HHH, MIipeHX, CMHpHMH, MHpHO , CMIipHO, (OppOS. HCMItp— hhh niezgodny). Mirny traktat z Moskwą. Vol. Leg. 6, 148. ‘Smirno (mirno) po naszemu, spokojnie, zgodnie. Zotk. Mscr., frtcbltd). 'A1IR0CZYŃCA, y, m., zgodziciel, griebengfttfter; Boh. mifitel, mirce; Croat. miriteî, ritel, f. miriteliza , pomiriteliza ; Rag. mirotvoraz tegl ; Dal. mirotvoraez, f. umiritelicza ; Ross. Miipniejb, MIipOBUIIIKt, npHMHpHTe.Ib, f. npUMIipHTe.lbHima ; MltpOTBO-peuï. Był nieprzyjacielem złych , wybawicielem dobrych, miroczyńcą i na ziemi i na morzu. Gorn. Sen. 41. *MI-ROCZYNNY, a, e, n. p. Miroczynny Merkury, pacifer. Żebr. Ow. 356, Ross. npiiMHpnTe.ibHLnl. 'MIRODARNY, ar e, — ie adu., pokój darujący, Eccl. MSipoppuif,, frtebetr* fd^enfenb. 'MIRODAWCA, y, m., dający pokój, ber grte* bettgeber; Ross. Miipo4aBeir&, MHpo4aTe.n>; adj. 'mirodajny. 'MIROŁOMCA, y, m., naruszyciel pokoju, ber ^riebenŚfto* rer; Vind. rnirolomovez, prelomez mira; Ross. jmpoHa-pyiniiTe,ib. 'MIR0Ł0MN0ŚĆ, Vind. mirolomenje , prelo-menje tega mira; adj. ‘mirołomny Vind. mirolomezhen. 'M1R0NACZELNIK, Ross. MHpoHanajLHHKTi, początek pokoju, bóg. ‘M1R0N0SZEC, szca , m., Rag. mironossaz; Croat. miranoszitel, pacifer, ein grtebenbrtnger. ‘M1R0P0-SŁANIEC, ńca, m., herold, Croat. miraposzel, ber ftrte* benêbate. MIROPOSŁAŃSlWO, a, n., Croat. miraposzel-sztvo ; Dal. pokliszansztvo legatio pacificatoria; bte $rte* benSbotfdiaft. ‘MIROTWORCA, oh. Mirodawca ; adj. ‘mi-'mirotworny, uspakajający, Ross. MHpOTBopHTeabHbift; verb. MHpOTBOpHTb , yMHpOTBOpiJTb , MHpOTBOpCTBOBaTb USpoka-jać, uśmierzać, śmierzyć; Eccl. MtipoTBopeme pacyfikacya; MHpCTBOBaTH , MHpoBaTH * w pokoju żyć. 'MIRZYĆ , Eccl. MHpHTb, noMHpHTb śmierzyć, uśmierzyć ; Carn. myrim,

M I R Z Y Ć - MIRT.

126

M1RT0WANY, a, e, mirtem przyprawny, myrlatus. Cn. Th., mit SDtyrttyen angema^t. MIRTOWY, a, e, SJtyrtljett»; Slov. myrtowÿ; Hung. mirtus-fai; Ross. MupTOBMH. Mirtowy ogródek. Cn. Th., Vind. mirtovifhe. MIRTYNEK, nka, m., mirtem przyprawione wino. Cn. Th. Dudz. 45., Vind. mirtnu, mirtovu vinu.

Pochodź, śmierzyć, uśmierzyć, uśmierzy ciel; przymierze, MIRZANY, ob. Mirowy. MIRZCH, ob. Mierzch.

MIŚ, ia, MISIEK, śka, m., §. 1. demin.

myruvati; Croat. mirim ; Dal. umirivam ; Slav. mirim; Bosn. miriti. 'MIRZYC się z kim * złączać się, przymierze robić, ftd) oerbtnbert, n. p. Ci źydowie, co z nami mieszkają, zmirzą się z nieprzyjacielem, i miasto podadzą. Jer. Zbr. 16, oppos. Ross. pa3ivmpHTbCH rozróżnić się; Bosn. razmirięa, boj bellum ; cf. rozbrat.

nom. Mikołaj, 3î(c< feldjen, fletner ^tcolatrê. Abyś mógł być do tego Misiu sposobniejszy, patrz na Mikołaja ojca. Groch. W. 595. Misiek chłopiec już dzieciom niepotrzebny. Boh. Ossol, 14. — §. 2. Miś*‘miedźwiedż, niedźwiedź, etlt Sar. Miś w tańcu padł jak długi. Zab. 12, 93. Nagi Srogi misiek wysłucha cię spowiedzi, Ale zdrowie w tułowie ledwie się wysiedzi. Myśl. C 3 b. Oszczep, sieć, pies, kij dobry, misiowi do rzeczy, ib. C 3 b.

sprzymierzeniec, ob. pod sł. miara, mierzyć.

2. MIR, u, m., Ross. et Eccl. mifrL * świat, bie 20elt. (2.

Mips chłopstwo, gromada, gmin). Do skończenia świata, po Słowiańsku, do skończenia miru. Sak. Kal. B. 2 b.

— §. Mir * wziętość, znaczenie, n. p. Wielki mieć mir, niemieć miru. X. Kam., 5InfeI)en, (Srebit, ‘MIRNY, Eccl.

MipHbiH, światowy, świecki i t. d.

miseeka, miska * miska; cf. Germ. Słefte; Eccl. mhcku, cocy4£ 4M KyiuanbH, na no40Óie rjyóoKaro 6,1104a cx pyKOHTbMH głęboka misa z uchami ; Ross. MHca Muconiia czasza, czara głęboka, cf. misiurka; Vind. mifa, tabla; Garn. misa . stół; Lat. mensa; cf. Bisp. mesa; Kero mias ; cf. Graec. fiśaog) ; naczynie znajome kuchenne lub stołowe, bte ©cflüffel; Sorab. 2. żkla, schkla, żklicżka; Sorab. I. schkla, schklizka; Carn. sklęda; Vind. skleda ; Croat. zdela, zdelicza, (cf. Lat. scatella) ; Dal. zdila; Hung. taal; Slav. zdila, zdilla; Bosn. zdjclla, zdilla, plitiça, bgljuddo, golâr, krinęa, krincięa, zdjełlięa ; Rag. zdjella, krinza, krijnciza, plitizza, skip, zdjelliza, zdjelli-ciza ; Ross. (uwao , 6jiH)4eqKO, 6^t04Hme ; Eccl. 6jt04it;e (Sorab. blido * stół), iiAMtifg, (cf. panew-'). Misa spora, głęboka , paropsis. Cn. Th., ( Vind. et Carn. latovza). Misa chlebowa Boh. wośitka. Misa drewniana Ross. CTaBeifb, CTaBmncb. Misa płaska, patina; misa śrzednia, półmisek, przystawka. Cn. Th. Za starych Polaków misy stawiano, Jednę z mięsem wołowym, drugie z jarzynami, A czwartą z grochem, półmisków nie było. Opal. Sat. 32. Coż wżdy czynisz żółtobrzuchu, Marnie ożarły paduchu, Na pięć mis ci wrzody dają, Franca z wierzchu potrząsają! Rej. Zw. 231 b. Coż po sześciu misach, gdy na jednej dosyć? Rej. Zw. 14 b. quod fieri potest per pauca, fieri non debet per plura. Przed półmiskami zawsze ustawiają misy. Pot. Jow. 184. (starszy Pan Baranowski, niżeli Pan Kozłowski). Sześć mis, do tego sześćdziesiąt półmisków, Sto flasz, a tysiąc do tego kieliszków. Bratk. K b. Na objedzie u Wezyra, nie bywa jeno dwanaście mis. Klok, Turk. 61. Było ryb na sześć mis. Dwór. J. Fastuosus, pyszny, nadęty, wielmożny, który sobie na wiele mis poczyna. MaLcz. Aby ociec dziecięcia swego na dwie 'misie sam nie rozkładał, ale na jedne, aby nie dwoił sy-naczkowi. Petr. Ek. 96. Od misy pod czas mila do gęby. Cn. Ad. 141. (cf. grzank? czyli łyżka czasem od gęby odpadnie). Misa u fontany * bassin, baś Springbrunnen» becfett. Rurna misa, panew', czasza, w którą woda z cewek stryka, a z niej w skrzynią opada, crater. Cn. Th. 956. — Misa szalna, bte S^ale, Éagfdjale an ber SBage. — Prov. Slov. Wśecko sa ti na misu wilożif musi; Boeticum

MHCKa,

MIROCZNIK, a, m., Ruskie słowo, u żyda arędarza, do miarek służący, mierniczy, miernik, ber $nccï)t CttteÖ jübt« fd)eu ^Mjterê, ber über bte SDîajk bte SUtfjttyt pat, Ross. MISA, y, i., Miseczka, Miska demin.; (Boh. et Slov. misa, MtpajbiUHKS. Mirocznik żydziak u arędarza, odmierzył wódki tyle garcy, ile gospodarz jaki był mu w inwentarzu podany, że ma na chrzciny, na pogrzeb, lub na wesele wypotrzebować. Perz. Lek. 259. 'M1RNAJA n. p. czasza. Pim. Kam. 341, ob. 'Krasowola, poczerpało.

MIRRA, MIRA, y, i., Sorab. 1. mara, mjrra; Sorab. 2. marr-ha, żtaks, marowa żiwicza; Vind. mira, (mirtvik * mastyx);

Ross. MHppa ; Graec. fińgga ; Hebr. Tftj ; SOł^rrpen, sok żywiczny drzewa jednego Indyjskiego. Dykc. liled. 4, 316,

Drzewo, z którego ten sok ciecze, także mirrą zowiemy.

MaLcz., ber SOtyrrljenbaunt. Mirrą przyprawny, myrrhatus.

Cn. Th. — §. Mira, kamień drogi, z którego kieliszki, czarki, miseczki czyniono, myrrha vel rnurrha, etlt geuńf» fer ßb elfte tn. Cn. Th. 'M1RNICA, y, z., naczynie od 'mira czyli chrzyżma, chrzyżmał, ba$ (Sbnfambüdjêdjeit. Sak.

Persp. 6., Eccl. Mvpo, b«3 (Sprtfam. Sak. Persp. 5. Pim.

Kam. 370. MIRONOSICA, y, z., Ross. et Eccl. MVftoiio-chi|H, jedna z tych świętych niewiast, które ciało Chrystusowe balsamowały. Mironosice, trzv Marve. Mon. 75,

590. MIROPOMAZÀNIE. Sak. Persp. 4. Sak. Sob. B 1, bierzmowanie, Eccl. MvponoMaąame, MvpoBanie; Mvpono-»ia30BaTb bierzmować. 'M1R0ŚWIĘCIĆ. Pim. Kam. 25, święcić chrzyżmo. MIRN1K, a, w., kamień drogi, myrr-hites Plin., elit m^rrpenfdrbtger ébelfietn. — g. Botan. Ziele Mimik, mirra, popie jajka, kwiat ma zapach własnej mirry. Syr. 361 - 65. ftafcenferbel. MIROWY, MIR Z AŃ Y, a, e, Sorab. 1. marowé, z miry, żywicy lub drzewka, SDłprr* pen *. Mirowy olejek. Mirzany, z kamienia mimika, au3 bem mprrficnarttgen (Sbelffetn gcmacfft. Mirowy, mirnikowy, od ziela mimika, flafieuferbel *. Cn. Th., Eccl. MvpHUH;

Ross. MVpOBOHHHH, MVpOTOlIHBbIH , MVpOyxaHIIbIM ; SlüV. mirishav » wonny ; Boss. MvpoBOwie wonią ; Eccl. Mvpoio-«leus, przezwisko ś. Demetrego.

‘MIRSK, 'MIRSCH, ob. Mierzch.

MIRT, u, m., Slov. myrtus; TIung. mirtus-fa; Vind. mirto-vez, mirtovu drevu, mirtovina ; Croat. mirta; Dal. mar-chya; Bosn. mrricja, mercja; Ross. MHpTS, CMnpHa; Graec. fivQtoç ; Pers. mert; bte SsJtyrtye, drzewo Indyjskie, którego jagody suszone kupujemy pod imieniem Angielskiego korzenia. Kluk. Dykc. 2, 155. Mirt dziki, ob. Iglica.

fterinn in etrca3. Używała nań dwornych przysmaków, jako w tym była dobra misterkini, aby się mógł ku miłości zapalić. Gorn. Dw. 269, ob. Mistrzyni. MISTERNIE adv., sztucznie, kunsztownie, fnnftlid), meifterlid) ; Sorab.. 1. meeżelne; Dal. mestarno; FJung. mestersegessen ; Vind. povmetalski, po moistersku , po kunfhti, po moistroven; Ross. MacTepcKH. Drzewa tak misternie wymalował, iż liście ich chwiać się zdały. Opis. Jer. 22. Misternie far-bowanemi słowy historyą żywota swego wypowiada. Karnk. Kat. 234. Rzecz ta cała zmyślona była misternie. Teat. 52. M, 126. (zręcznie). MISTERNOŚG, ści, z., sprawność sztuczna, sztuczność, kunsztowność, zręczność, bte Sïün* ftlid)feit ; Hung. mestersćg; Vind. vmetalnostnia ; Boss. HCKjCTBO. I w drzewach może misterność a dobra sprawa odmianę uczynić. Cr esc. 78. MISTERNY, a, e, sztuczny, kunsztowny, zręczny, fnnftlidj; Boh. mistrny, mistro-wskÿ; Slov. mistrownÿ, mistrowsky; Hang. rnestersćges; Carn. mojstrovske; Vind. moisterski, moistrun, kunfhten,. vmetaln, vmetalnosten, sbrit; Croat. mesterszki ; Boss. MacTepcniH, Meciepcmił, ïi3KycTBeHHtn1, xy405KHbiM, xy-405KeCTBeiMBIM , XHTpblH ; Eccl. IbWOX^O-KbUT,, Xy40>KHH-nifi, óJiaroKOBapiibiH, 6jaroH03HCHHbiM. Tak swą umiał postawę układać, że się nic misternym nie pokazał, i owszem otwartym i wiernym. Jabt. Tel. 223. Dosyć misterny, zręczny, Boss. Mac'repOBarL. MISTERSTWO, a, n., kunszt, sztuka, Boh. mislrowstwj; Sorab. 1. miżter-stwo; Vind. moistrust, moistrina, moisternia; Croat. me-stria ; Dal. mestria, zanat; Hung. mesterseg; Bosn. mnj-storia, mcsctria, zanat; Ross. siacTepcTBO, xy4oa<ecTBo; bte $Ultft, titnftltd)fett. Kunszt to natury w małych rzeczach pokazać misterstwo. Psalmod. 37. Petroniusz kazał sobie wielkim kosztem i misterstwem obraz Kaliguli zrobić. Sk. Dz. 24. Wódki rozmaitem misterstwem by

Ingenium ; (cf. łopata). MISECZKA, i, i., Boh. misecka, MISTERKINI, i, i., doskonale co robić umiejąca, eine ÜM* Ross. ÓJK)4eyK0 , ba3 ©cf)uffeld)en. Miseczka do krwi puszczania. Tr. Miseczka, miarka aptekarska, lekarska, ace-tabulum. Cn. Th.

MISIEK, ob. Miś.

MISIÓRKA, MISIURKA, i, i., część szyszaka, zasłaniająca twarz. Dudz. 45, baS SSifter am $elme; (Ross. MiicropKa gatunek hełmów) ; żelazna jamułka, do której jest przyczepionym czepiec, spadający na ramiona, z kołek żelaznych złożony, tejże roboty, co kolcza zbroja. Pancerne towarzystwo siedziało w pancerzu z misiurką na głowie, tak nazwaną od Misru, czyli Misyru, to jest Egiptu.

A. Czart. Mscr. Rotmistrze mają mieć roty Kozackie, po stu koni pod chorągwią, w pancerzach, w misiurkach, z karabinami dobremi. Vol. Leg. 3, 406. Zyg. Ul. Kolczugi, zbroje, pancerze, misiórki. Chrośc, Fars. 292. So-łaki sami z pomiędzy Turków noszą na głowie miedziane misiurki. Tward. Wł. 106. Słudzy jego mieli misiórki u pasa zawieszone. Star. Ref. 81. Jęczą misiurki, pękają drzewa, Śmierć całą garścią rany rozsiewa. Nar. Dz.

l,    125. Obozem naszym zaszedł przez te brody, Lecz i tam trafił na dobre misiurki. Jabł. Buk. K. 4.

MISKA, i, i., Boh. miska; Vind. skleda ; Ross. 6.ii04eqK0 ; eine gtwitynltöje tiefe (. irbene ) ©djuffel. Przodkowie nasi prawowali się, na jednym wózku jeżdżąc, i z jednej miski jedząc, i ze dzbanka jednego pijąc, nierzkąc, żeby sobie mieli około prawa gardła pobierać. Sekl. 22. Ofiarował miskę srebrną. W. Numer. 7, 25. Z miskami prosząc o jałmużnę po mieście chodzili. Sk. Dz. 51, mit ©djfllen.

MIŚNIA, i, i., prowincya i miasto w elektorstwie Saskim.

Dykc. Geogr. 2, 145, üftetßen. U dawnych 'Myszeńska,

‘Myszyńska ziemia, et miasto Myszna, od słowa Polskiego mysz. Krom. 43. (Biazowsk.), Gwagn. 454. Mącz. ; Boh.

wają działane. Spicz. 98. Misterstwo natury w składzie ciała człowieczego. Petr. Pol. 407. A co wdzięczności więcej przydawało, Misterstwa nie znać, co wszystko działało. P. Iichan. Jer. 599. Nie zawiódł nas w błąd wymysł złego misterstwa. W. Sap. 15, 4. (wymysł szkodliwej umiejętności. Bibl. Gd.). W mówieniu więcej trzeba patrzeć prawdy, niźli misterstwa. Modrz. Baz. 65. W tej prostej figurze mówienia, wielkie się misterstwa i tajemnice zawierają. W. Post. W. 28. Acz nie każdy rozumie misterstwa wierszów, jednak wszyscy czują jawny skutek ich. Pelr. Pol. 2, 579. Sixtus V, obelisk z Ale-xandryi wielkim nakładem i misterstwem budowniczych podniósł. Sk. Dz. 259. Dowodzą tego chymistowie w swym misterstwie. Cr esc. 76, ob. Misterność. MISTROWAĆ, MISTRZOWAĆ, ał, uje, cz. contin., §. 1. sztucznie sprawmwać , fiiiifteltt, füttftltdj madjett ; Boh. mistro-wati; Germ. mctfterit; Ross. MacTepim, CMacTepiiTb, xiiTp-CTBOBaTb; Sorab. 1. mischtruju, mischtrujam; Vind. moi-struvati, kunfhtuvati, vmetalnosttuvati, (moistrit moderari, Carn. mojstriti superare ; Slov. mistrow’ânj censura). Pszczoły robotę swą tak mistrzują, że każdy plastr ma dwie rureczki. Kaek. Pas. 32. Kufle bukowe pięknie zmistro-wane. Zebr. Ow. 209. (fabricata). Jemu i myśl i sztuka

Miśeń; Sorab. 2. Mischa ; cf. Carn. mestni («miejski) ur-banus, apud Bohoricz. M1SNIEŃCZYK Boh. Miśnar; Sorab. 1. Mischonski ; Misnieńka, Sorab. 1. Misehonska.

MISNIK, a, m., prawda stołowa. Tr., Carn. sklednèk; Vind. sklednjak, sklednik, bet ©djüffefriltg ; (Boh. misnik vas detersorium, ein 6d;üjfelfd)aff, ©djeuerfd)flff). — *§• Misnik, co misy lub miski robi, Croat. zdelâr. MISNY, a, e, od mis, ëcfyüffe!*, do mis należący. Cn. Th. ‘MISOLIZACZ,

Croat. zdèlolizàvecz, ein ©cfyüffeHecfet, ïellevlecfer, cf. pochlebca, darmojad, darmoehleb. 'MISONOSZEC, szca,

m. , Croat. zdelonoszecz, ber ©d)Üj[eUwger.

‘MISSIA mała, ob. Bulgarya ; ‘MISS1A więtsza, oh. Serbia

et Bośnia. Gwagn. 641.

naucza-

MISECZKA - MISTATNIK.

MISTERKINI - MISTROWAĆ. 127

M1SSYA, yi, i., z Łan., wysłanie, posłanie, osobliwie dla nawracania do wiary chrześc., eilte SKtfftpn. Missye aby rzadko były dopuszczane, poi* ścisłym osób na to obierających się examinie. Mon. 76, 580. MISSYONÀRZ, a, m., Boss. B’feponponOB'l>4HiiK,&, kongregacya kapłanów od ś. Wincentego a Paulo założona; z obowiązkiem nia ludu prostego, i odprawowania missyi po kraju. W Warszawie osadzeni przy kościele ś. krzyża. Kras. Zb. 2,

172, ein SftijfionariuS. MISSYONARSKI, a, ie, od mis-syonarzów, SJftjffonarten ».

MISTATNIK, ob. Mikstatnik.

128

MISTRZ.

MISTRZOWNIK - MISTRZOWSKI.

zwali. Sk. Dz. 838.

a, e, sztuczny, misterny, doskonale zrobiony, fiinftlid), meifterlid) ; Boh. mestrowsky, mistrowny, mistrny; Sorab. 1. mischtersky; Bal. mestrovzki* Rung, mesterseges; Vind. moisterski, moistrun; Ross. nacTepcKifi. Dedal w postawieniu budowania 'wielmi mistrzowny. Macz. — §*. Od mistrza nauk wyzwolonych, doktorski w filozofii, SDîagifter», ®0« ctor * . Czemu się wstydamy kaptura mistrzowskiego abo

z ręki wyleciała Kowalskiej, koło której wtedy mistrzo-wała, quod opus fabrilis dextra tenebat. Zebr. Ow. 84. ib. 493. Boska moc i mądrość razem mistrzuje, około wszystkiego świata części. Gorn. Sen. 240. Siła jest rzeczy, które nam wielkie przynoszą pożytki, jedno iż się do tego pożytek tych, którzy około tego mistrzują, przy-mieszał, nikt zatym mistrzom nie jest powinien. Gorn. Sen. 257. Koło czynów wojennych w tym rzemieśle teraz mistrzował jedyny Gwilelm. P. Kchan. Jer. 459. t. j. celował w doskonałości robienia ich, er !Mr CtH SDîetfter tlt btefer Slrbett. Szujski scenę swą mistruje tym śpieszniej i ufa lej, gdy żadnej przy Carze ostrożności nie czuje. Tward. Wł. 19. in malam partem, chytrze układa, prowadzi, sztucznie udaje, gotuje, eilig führt er feinen argli« fügen ^lan Clltè. — §, 2. Mistrzować, ob. Ministrować do mszy.

MISTRZ, a, w., cf. maistr, Doii. mjstr; Sorab. 4. miżter, mischter; Sorab. 2. rnejstr; Carn. mojstr; Vind. moister, vmetalnik; Croat. mèster ; Dal. maysztor; IJung. mester; Slav. majstor , (meshtar * szkolnik , bakałarz); Hag. maj-stor, mesctar ; Hosn. majstor, mesctar; Hoss. Maciept; Graec. ugarcot); Hehr, mütt mischtar ; Wallis, meistri; Ital. maestro; Walach, mastoru ; Angl. master; Svec. mestare; Isl. meistare; Lat. med. meistralis; Gall. maitre; Lat. magister; Germ. ber SDłeiftcr. *§. a) doskonałością roboty celujący, ein nollfommner îOîeifter tu etwa». Lepiej mistrzów słuchać, niżeli wpółmistrzów. Petr. Pol. 2, 372. Mistrza dobrego z małej sztuki poznać. Cn. Ad. 506. On mistrz wojny Chodkiewicz. Paszk. Dell. B. Teraz mistrzu sam się lecz. J. Kchan. Dz. 131. On był lepszy mistrz, bo lepiej wymierzył, i właśnie ją pod szyszak trafił. P. Kchan. OrL 4, 469. (cf. gracz). — §. *b) Mistrz, nauczyciel, ber Serrer, ber Slïctfter. Mistrzu, mówi Nikodem do Jezusa, iż uczyć się do niego przyszedł. Gil. Kat. 207. Eleazar, jeden z przedniej szych mistrzów’. 3 Leop. 2 Macch. 6,

48. (uczelników. 1 Leop.). Chcąc brać księgi Tertuliana, mówił: podaj mi mistrza. Sk. Dz. 114. Najlepszy jest mistrz i nauczyciel pobożności natura. Warg. Wal. 170. Kto nigdy uczniem nie był, też mistrzem nie będzie. Budn. Apopht. 82. Nie może być mistrzem, jedno który był pierwej uczniem. Petr. Ek. 96. Mnie być uczniem a jemu mistrzem należało. Mon. 65, 90. Arystoteles był Aleksandra W. mistrzem. Gwagn. 628. Dał mię tobie ociec twój za mistrza własnego , Abym cię z młodu ciągnął do wszego dobrego. Modrz. Baz. 54. Cypryan retoryki w Kartainie sławnym był mistrzem i nauczycielem. Sk. Żyw. 2, 186. Jeśli płacim drogo kawalkatorowi, co nam konie ćwiczy, a czemuż nie mistrzowi, który mi syna uczy? Star. Vol. C. 3. Mądrzy mistrzowie uczą, jakie się mają czasy obierać wkopaniu korzenia. Syr. 144. Dzieciom więcej się podobają żądze i chęci ich, niżli porady rodziców, albo mistrzów ich. W. Post. W. 494. Jaki mistrz, taka i nauka. Opal. Sat. 138. Mistrzowie kłamliwi, którzy wprowadzają sekty. W. Post. Mn. 310. Dorna siedząc, uczył się od umarłych mistrzów, t. j. z ksiąg. Warg. Radź. 2. Sprawa dnia wczorajszego, Mistrzem jest dzisiejszego. Rej. Zw. 232 b. (nauczycielką, przestrogą).

— '§. Scypio censorem, t. j; mistrzem był uczynion Cij-czajów ludzkich. Kosz. Lor. 408. sędzią, Sittenrichter. —

*§. Mistrz w naukach akademicki, doktor filozofii, ber Vîagifter, ber ^fńlofoplue ®octor. Jan Tęczyński został mistrzem w Krakowie 1456 r., będąc panem z panów graduai magisterii dosługował się. Papr. Gn. 1200. Zostawszy mistrzem w filozofii, do teologii się udał. Sk. Źyw.

2, 76. Jan Muskata, mistrz w naukach wyzwolonych. Biel. 170. Jagiełło akademią Krakowską fundował, przyzwawszy do niej doktorów i mistrzów wszystkich nauk wyzwolonych z Pragi. Stryjk. 482. Professorowie, mi-strze i studenci. Vol. Leg. 4, 639. Czcij kantorze mistrza, czcij klecho plebana. Cn. Ad. 123. (cf. pierwszy wójt, niż ławnik; cf. starszy Pan Baranowski, niżli Pan Kozłowski; cf. starszy Pan Bóg, niż s'. Marcin). — §. Mistrz rzemieślniczy, majster, rzemieślnik pod którym czeladnicy robią, ber Stifter einer ^rofefftou ; Eccl. nep-BOxyAOJKHHK'B. Rzemieślnicy mają w swych cechach schadzki miewać, a stare mistrze, SUtmetfter, Sldtermon» ltcr, między sobą obierać, którzyby mieli moc, innych mistrzów doglądać. Sax. Porz. (ob. Cechmistrz). W tej aptece zawsze robi 300 aptekarczyków, 48 samych mistrzów, a 4 przełożeni nad niemi. Star. Dw. 29. —

§• Mistrz.kat, małodobry, ber gelbmetfter, Slbbecfer, §albmei* fier; Vind. kervnik, kervaunik, rabel, fraiman; Ross. MeqHHKL ; Eccl. r-iaBOctnemi, imant, ijÂYiiTcah, cneny-jaTopi, naiHqHHK'B, 3anjieqHUH aiacTepî. Zęby ścisnąwszy cierpi boleśó mężnie, Choć go nielutościwy ciągnie mistrz potężnie. Klon. Wor. 39. (Włodek utrzymuje: «słowo mistrz kata nigdy nie znaczy, lubo i kat mistrz jest w swoim rzemieśle.» Trotz czyni tę uwagę, że dla lego znaczenia słowo to dziś się już w inszych nie    ¹

używa). — §. Mistrz * przełożony, ber Vorgefeijte. Zbierz mi siednidziesiąt mężów z starszych ludu , które ty znasz , że są starszymi ludu tego, i mistrzowie. Leop. Num. 41, 16. (książęta. Bibl. Gd.). Mistrzem generalnym będąc, zakon prowadził świątobliwie. Birk. Dom. 29.

S. Atanazyusz, biskup Neapolski, był książęciem Neapol-skim abo mistrzem żołnierskim ; tacy się i marchionami Mistrz u Krzyżaków był jako król albo książę. Stryjk. 274. ber ©rofhttCtfter. Wielki Mistrz Maltański. Kras. Zb. 2, 108. — Mistrz « sprawca, autor , ber Urheber. Częstokroć człowiek swego szczęścia mistrzem, i robi je sobie. P. Kchan. Jer. 257. — §. Mistrz, pies myśliwy, pewny swój tryb polowania mający. 7V., eut 3agb$unb, ber gu einer Verrichtung beftimmt ift. Mistrze psy są: przejemca, popądzca, gońca, wyprawca i poprawca. TY. MISTRZOWNIK, a, m., miarz, imperatoria, ziele, Sfteifternmrj. Krup. 5,135. Syr. 113, Boh. wśedobr. 'MISTRZOWSKI, a, ie, MISTRZOWNY,

bakałarskićj rewerendy? Falib. Dis. 0 3. Nauki Mistrzo- ‘MITENKA, i, i., [rękawiczka bez palców. 7] n. p. Dama wskie * filozoficzne, pfyilofoptylfdje SBifjenfcIjaften. Człowiek    mitenki robiąca. Min. Ryt. 3, 349, Gall. mitaine » gatunek

uczony w naukach mistrzowskich. Sienn. 431. Człowiek    rękawiczek, eine SIrt £anbfdjube.

uczony w gwiazdarskiéj nauce, w naukach mistrzowskich, MITRA, y, z., ltal. mitra; Ross. MHTpa, z Grekolac., ber w filozofii. Spicz. 198. — Nauczycielski, 8el)r», Serrer».    33if(fyofê!)ut; Sorab. 1. mëcza ; Eccl. oynAcao;    infuła bi-

Bonawentura katedrę mistrzowską w Paryżu otrzymał,    skupia; także czapka książęca, ber gürftenljut.    Kras. Zb.

na której librum sententiarum z wielkim pożytkiem słu-    2, 173. — metonym. n. p. Gdyby chciał,    mitryby i

chaczów wykładał, trzy lata one katedrę doktorską spra-    ordery do jego córki wzdychały. Teał. 25. c,    21. (ksią-

wując. Sk. Żyw. 2, 28. Grzegorza ś. studenci z Aten    żęta i orderowi panowie),

i, i., dem.,

§. 1. robota żmudna, zwłaszcza tych, co łatają stare rzeczy; langweilige 5Irbeit, glttfereę, Slaubereę; Ross. no-Mbxa, Meie4a, MbuiKOia, naæH4ame. Mitręga, partani-na. Cn. Th. — g. Skępstwo, zmindactwo. Cn. Th., Sînau* fere^. — §. 2. person. Powolny, ochoczy jak pień na ptaki, etU laitgfamer 3<wberer. Czynią się Argusami, choć w biednej mitrędze kretowi równi. Zab. 15, 180. Ach mitręgo, jaćbym kości w tobie pogruchotał. Teat. 21 64. Co tu robisz, od wstydu zśniedziały mitrążka. Żółty do czerwonego rzekł kruszec pieniążka. Zab. 16, 160.— §. Zmindak, skąpiec, zmigrosz, liczykrupa , ettt ^naufer. Ma męża, który to ludzie wyśmienicie zdziera i wielkiego mitręgę. Teat. 15, 43. — §. Mitręga obseoen., watyd kobiecy, cf. mudo. MITRĘŻNY, a, e, MITRĘZNIE c<lv., powolny, nudny, żmudny, langfattt, langweilig; Boh. zpo-zdilÿ; Ross. kochłih, Koceni, Me4MTejibHŁiH, Me4JeHHUÄ, MtuiKOTHbiH. Starzec rad zwłóczy, ma nadzieje dalekie, mitrężny. Kor. Hor. 10. Lepiej podług mnie raz tu ginąć mężnie, Niż z cudzói, dyskrecyi, królować mitrężnie. Pot. Arg. 143. M1TRFZYC, ył, y, cz. niedok., §. 1) trawić czas darmo. Cn. Tu., mudzić, marudzić, jaubent, jogern; Ross. Mtumars, Meie4HTb, noMeie4HTb, kochhtb, MomaTb, Me 3eü langweilig, fänbelnb, Einbringen, »erleiern, üerflimperit, oerftmnpern. Staraj sie, niech ci marnie czas się nie mitreży, Tak ci spłynie godzina, praca nie zacięży. Min. Ryt. 4, 184. Gdym jest zabawny, cierpieć nie mogę, kiedy mi kto czas mitrężyć przychodzi. Teat. 23, 19. (psuć czas, truć czas). Insza czynić, insza mitrężyć. Fred. Ad. 16. Ani bitwy wydawał, ani też pokoju i spoczynku dozwalał, aby tylko nieprzyjaciela zmi-trężył. Pilch. Sal. 214. (trzymał go na wodzy, zmudził, go, er bieli i(m f;in). — §. 2) Mitrężyć, skępić. Cn. Th. fitaufern, fnttfcn.

puścić nie chcieli, prosząc, aby mistrzowską katedrę MITRĘGA, i, i., MITRĘŻKA, MITRAZKA, wziął, a im nauk ich skarb otworzył. Sk. Żyw. 1, 291.

— §. Od wielkiego mistrza, SDîeifter», n. p. Wielki mistrzowski urząd , ©ropttteifter ». — §. Mistrzowski, kaci, katowski, §enfer§ « , n. p. Oddać kogo w mistrzowskie ręce. Zab. 5, 162. — Po mistrzowsku * ‘mistrzowskie adverb.. jak mistrz, misternie, nteifterlid), meifterljaft. MISTRZOWSTWO , MISTRZOSTWO, a , »., Boh. mistro-wstwj ; Sorab. 1. miżterstwo; Vind. moisternia, moistri-na , moistrust ; Ross. MacrepcTBO , (cf. majsterya) ; stan mistrza, §. a) nauczycielstwo, baê Selwami, ber Serrer» ftanb. Filip bardziej się cieszył z przyszłego mistrzostwa Arystotelesa, niż z urodzenia Aleksandra. Kras. Hst.

30. Kiedy syn czego z nauk swych, jako z mistrzostwa , albo z rzecznictwa nabędzie, tego z bracią dzielić nie powinien. Szczerb. Sax. 429. — §. Godność mistrza nauk wyzwolonych, doktorska w filozofii, ba§ 33ła* fltftertum, Me 23?agifterwürbe. Magisterium, mistrzostwo.

Macz. Kollegia, i przy nich bakałarstwa, mistrzostwa, są bałamuctwa pogańskie. Hrbst. Odp. X x. — §. TJ' strzostwo wielkie, godność wielkiego mistrza, ©ropWL-⁻fłertyunt. Zygmunt xiestwo z mistrzostwa Pruskiego uczynił. Stryjk. Gon. 3. — §. Katostwo, Me gelbmeifterep, baê ©djarfridjteramt. 7V. MISTRZOWY, a, e, od mistrza, nauczycielski, be3 Celjrerä. Nie jest godzien nauki ten, który karania a nauczania mistrzowego nie przyjmuje cierpliwie. Budn. Apopht. 82. ‘MISTRŻOWA, t. j. żona,

Me SKeifterinn, beê SDîetfterê grau, Boh. mistrowa ; Vind. moistrova. — *§. Experyencya, jako najlepsza mistrzo-wa, oznajmi, która partya górę odniesie. Fur. Uw. F. 2. mistrzyni, nauczycielka. MISTRZYK, a, m., magistellus.

Macz., de:n. nom. mistrz, SDłetfterc^en, SDłetflerletn; (Boh. meystrjk najstarszy z parobków, ©ropfttedjt; Sorab. 1. miżtrik; Rag. mesctrîz). Teraźniejsi mistrzykowie płochym zdaniem twierdzą, iż ażeby być mądrym, niedo- MITRYDAT, ob. Dryakiew' ©egengift, perląc. Syr. 531. syć jest umieć po Łacinie. Mon. 75, 130. MISTRZYNI, M1TUK, a, m., Tatar, mitiuk, krótki czaprak na konia. A. i, z., Me SDîeifterinn, misterkini; Boh. mistrynë; Sorab. 1. Czart. Mscr., eine fnr$e ©djabrafe, cf. szekambet. mischterka ; Carn. mojstrovna ; Salv. majstorica; Bosn. M1TYNKA, ob. Mitenka, mesctrigna, mesctrięa; Ross. MacTepnua. S. Ewfrozyna MIXTATNIK, ob. Mikstatnik.

była do zakonu przychodzącym panienkom mistrzynią i MIZANTROP, a, m., z Greek., nienawistnik ludzi, tetryk, przewodzicielką do zbawienia. Steb. 98. Wszyscy uczę- Ross. et Eccl. ueiOBkKOHeHaBHAeufB, uejiOBhKOKeHaBHCTHHKŁ, ni do jej nauki, jako do mistrzyni garnęli się. Sit. Dz. 4HKap,B; mizantropka uejiOBkKOHeHaBHCTHHua ; mizantro-383. Mistrzynią była miłość, co rozum i dowcip ostrzy- pski qe^OBkKOHeHaBHCTHUH; mizantropija, ‘człowiekoza-ła. Past. Fid. 68.    wiść Eccl. ueJOBtKOHaBH^tHie.

Pochodź, burmistrz, gwiazdmislrz, cechmistrz, kunszt- MIZERACTWO, a, n., §. a) mizerya, nędza, ©feub,

mistrz, sztukmajster, ochmistrz, ochmistrzyni, zegarmistrz; cf. majster.

MISZESTRZE, ob. Myszotrzew, Kurzyślep 2.

Vind. riva, riunost, nadluga, teshava; Ross. 3iOCTpa4a-aie. — §. b) collect. Mizeracy, elenbeê SSolf. MIZERAK, a, w., MIZERNIK, a, m., MIZERACZEK, czka, m., dem.,

17

Słownik Lindego wyd. 9. Tom III.

nędzarz, nędznik, biedak, nieboga, ettî fêlettbfr. Z pana mizerak nagle przerobiony. Wad. Dan. 3. Przecię mizerakiem Jest przy władzy tak wielkiej, przy złocie żebrakiem. Jabt. Tel. 32. Mizeraka, co nie miał ratunku, zbawiał od frasunku. Chrośc. Job. 106. Nie potrzeba mizeraków nauczać płakać, ani żebraka, jak ma prosić. Sk. Kaz. 238. Star. Ref. 54. Mizeraki lubią 'MIZYNNY, a, e, Eccl. mh3IIhhlih najmniejszy, ber ^Ietltfie.

O nieszczęsny mizerniku. Ostatni, mizynny palec. Chmiel. 1, 60, ih. 683, mały

palec, ber Heine Singer ; Boh. malik, malićek; Vind. me-sienz, miesink, mihini perst, mesinik; Carn. mesinz; Croat. mezinecz, persztecz ; Bosn. mzinę, mazinę ; Ross. et Eccl. MH3HHeiVL, Ma.îWH nepCTL, MH3HHlIHKI> ( otł na-CTaro MH3aHia, Miirattba, hjh khbbhłh ; sed mh3hhhmh najmniejszy).

sia. Teat. 20, 72. Wolnie 'sobie postępować, wołają: debosz , mizguś, galancik ! Xiądz. 52. Porzuć Telefa, Telef mizguś 'metki. Hor. 2, 271. M1ZGUŚKA, i, z., umizgalska, kokietka, eine Sflffleritttt, Büfette. Niemasz tu i tych przykrych mizgusiek, Młodych o siwym włosie Jagusiek. Zab. 9, 347. Zabi.

ubolewać. Treb. S. M. 75.

Rej. Ap. 42. Z wierzchu mizerak, ale wewnętrznie majętny. Hor. Sat. 191. Ja chociażbym do śmierci miał być mizerakiem, Wolę być lwem w nieszczęściu , niż w szczęściu ślimakiem. Weg. Mskr. MIZERACZKA, i, i.,

M K.

MIZERNICA, y, z., kobieta mizerna, biedaczka, nędzar-ka, etlte (Slenbe. Przed ołtarz mizernica pogrzebny *przy-ciekła. Zebr. Ow. 203. ib. 332. infelix.' MIZERERE, llcum, bciéi SDîtferere, choroba , w której exkrementa grube, enemy dane, przez womity ustami odchodzą. Krup.

ślizgający się, battit fdjlüpfettb, fortetlenb. Mkłym czołn-kiem czyniła przetykania z takowych nici. P. Kchan. Jer. 404. Bieg nikłego roku. Pelr. Hor. 2. L 2.    2. Mkły

do czego, skłonny, porywczy, prędki do czego , fdjnefl $lt ettoaß. Chciej pohamować ręce mkłe do złości. Petr. Hor. 2, H 2 b. — §. 3. Mkły, ‘mskły, gibki, giętki, smukły, wysmukły, gefdpttetbtg, fdjlattf, biegfam. Mkła so-snina. Zbił. Zyw. A 2. Był Kazimierz wzrostu wysokiego, mkłego, długiej twarzy. Biel. 430. Był wzrostu mkłego , urody dostatniej, ib. 54. 'Mskłe śliże i rybki, które piaskiem żyją , Pasmami tam po krzemiennym bruku w'stoku się wiją. Pot. Arg. 211. 'Mskła ryba. ib. 730. U niego młodość rzeźwa, 'mskła. ib. 591. Jakie szumy we mkłych się choinach dzieją, Gdy z świstem niemi srogie wschodnie wiatry chwieją. Otw. Ow. 638. MKNĄĆ, ął, ie, cz. jedntl., (cf. mgnąć), Mykać, qu. v.t frequ. et cont., pomykać, posuwać, sunąć, fdjltebeit, rüden, fort« fdjtebett; (Boh. mknauti, mkl, rîiknu; Vind. mekni ti, ma-knuti, premekniti, meknem, (mikati « trząść, mikniti ra~ pere, cf. smyk; meknenje * ruch ; Carn. makniti, ma-knem trahere, mikam pectere linum, alUcere-, Croat. mi-karn lan); Rag. maknutti, pomaknutti; Slav. maknuti ; Bosn. maknuti, mięęati ; Ross. MnaTŁ, Mny szybko unosić, MKHyTb, MKHy zatkać, MUitaib, Muny czesać konopie, MbiKamma grzebień konopny; cf. Ger. fdptttegeit. 31 big.). Wieżę mkniono na kołkach, i chodziła na nich bardzo łacno i prędko. Warg. Cez. praef. 4. — transi. Potaczać, walić, porywać z sobą, fortntdljcii, n>cgfd)affcit. Tam gdzie niestałą mknie Wisła wodęFilis usiadłszy pasła swą trzodę. Zab. 13, 502. Zabi. Śmierć lub dziatki lub dziadki mknie, jako się nawiną. Brud. Ost. 9. (surripit). Śmierć nie zna złota i drogiej purpury, Mknie po jednemu , jako z kojca kury. I. Kchan. Er. 10. — MKNĄĆ verb. rned. « MKNĄĆ się recipr., ruszać, machać, piąć się, umykać, Croat. meknńjemsze; Vind. mufniti, fmufniti, fmukniti ; Ross. MnaTbcn, ftd) fortbetnegen, fimntcfcit, ftd) ritljrcit, IDCtter $U fommett. Mknąć z kim do wieży na męki’, corripere in quaestionem. Mącz. Corripio me hinc, ja ztąd mknę precz, ib., td) tltacfye, baß td) fort foiltme,

130

'.MIZERACZKA-M1ZGÜS.

M I Z G U Ś K A - MKNĄĆ.

5, 723. M1ZERNIUCHNY, a, e, — o adverb., mitellus, MKŁY, a, e, §. 1. szybko się pomykający, szybujący, po-nędzniuchny. Mącz., inlens. adj. mizerny , gar fe^r elenb.

MIZERNIEĆ, iał, jeje, neutr. niedok., zmizernieć dok., nędznieć, biednieć, elettb toerbett, yerfflllcit. Przez całe sześć dni konie od codziennego na ulicy stania bardzićj zmizerniały, niż gdyby drogę odprawiły. Mon. 65, 71.

Jakem zmizerniała, jakżem źle ubrana! Mon. 73, 328.

MIZERNY, a, e, MIZERNIE adverb., z Łac. miser, Boh. mizerny ; Sorab. 2. miferni ; Vind. riven, nadlushen, fromazhen, vsmilitliu; Ross. jiH4amiîî (cf. ladaco), n.ioxifi,

(cf. płochy); nędzny, biedny, elettb, armfeeltg. Oj mizerna głowo, na żadne pytanie odpowiedzieć nie umie.

Teat. 5. b, 59. Wielką podejźrzliwość miał w rzeczy mizernej. Jabt. Tel. 32. (bzdurnej). Słowa mizernego do mnie nie przemówiła. Teat. 8. b, 7. Lunatykiem jest, i mizernie się z nim dzieje, bo częstokroć wpada w ogień, i częstokroć w wodę. Sekl. Matth. 17. Opłakuje on upadek, a ono mizerne zginienie jego. Rej. Post. K k. Ostatni jarmark był mizerny. Pam. 84,1177. (lichy, cf. 'kiepski). MIZERYA, yi, z., (cf. Boh. mizyna, cf. mizynny),

§. 1. nędza, bieda, ßlcttb,    Nie widziałem takiej

mizeryi, jak w dobrach jego. Teat. 8, 49. Łazarz w- mi-zeryi życie przepędził. Sekl. Luc. 16. Jezus tychże mi-zeryj naszych skosztował. Sk. Kaz. 531. Patrzeć suchym okiem na ludzką mizeryą nie mógł. Sk. Zyw. 1,

286. Nie uważając mizeryi, nędzy i wzgardy swojej, ib.

2, 44. — g. 2) Econom. Mizerya z octem. Tr. śledzie, lub ogórki drobno pokrajane z jabłkami w kostki, octem, oliwą i pieprzem przyprawne.

*MIZG, u, m., umizg, (kreffe, oerMte ©dtmetdjelet)Sdffeleo.

Migi, mrugi, mizgi. Klon. Wor. 58. 'MIZGAC, MIE-ZGAĆ, ał, a, cz. cont., mizgnać jednotl., stroić się. Tr., ftd) pttjsett, fc^tttegeltt ; cf. muskać, musnąć; cf. Ger. mitijett.

31 Mg., cf. fdpittegett. Mizgać się * wystrajać się, ftef) fie« rauś pujsett, jtd) fdpttegcltt, lttebltd) tttadjett. Wszystko się mizga w zwierciedlo jak gaszek. Jabt. Ez. 157. (ob.

Umizgać się). Gdy się łasił, ; mizgał i prosił pokornie,

W bród mu odpowiedziała. Zebr. Ow. 52. verba jactanti mitissima. MIZGłJS, ia, m., zalotnik, fryjerz, gach, etlt Snffler, eilt ©tufcer. Bilet zapewne jest przysłany od jakiego misgu-

mknie MLEĆ, mlii, mioi, f. miełła, ‘miął, ,‘mlął, miele, mielę miolę cz. niedok., umieć, zemleć dok., (Boh. mljti, miel, meli ; Sorah. 1. mliecż, mljiu, rnleyu, mletżo; Sorab. 2. mlasch ; Vind. mleti, miel, melem , mejlem ; Carn. mię-ti, mleiti, męlem; Croat. mleti, melyem, (mela^mąka, Germ. SJîefil) ; Dal. szamlyivam ; Bosn. mlitti, samlitti ; Slav. mliti ; Rag. mljetti, megljem, mliosam , samljetti, samglivati, (mljevo faiina); Ross. mojotb, cmoiotb, Me-iio , caiejK), yMOJOTL, moæotlih ; Lat. molere ; Graec. IuvXkw ; Gall. ‘mouldre, moudre; Angl, mili; Svec. mala ; Dan., male ; Hebr. hbft malal) ; mahlen in ber 5D?ül)le. Pójdź no Waść do mielnika, żeby mlii zaraz. Teat. 8. b, 25. Make dać mleć na zimę, bo ta długo trwa. Zatv. Gosp. Młynarz miele, piekarz piecze. Zab. 12, 274. Dwie dziewki będą miołły we młynie. Sehl. Matth. 25. et Luc. 17. Samson w łańcuchach mioł w ciemnicy. Budn. Judic. 16, 21. (musiał mleć w domu więźniów. Bibl. Gd. ib.). Kto miele w młynie, umączy się. Pot. Pocz. 110. (kto się tyka smoły, ubrudzi się). Proch ten umiel na kamieniu marmurowym z wodą, jak farby trą. Sienn. 601. Nazbierawszy manny, zmeł w żarnach. 1 Leop. Rum. 11. Kto pierwej zboże do młyna przyniesie, pierwej ma mleć. Szczerb. Sax. 248. (kto pierwszy, ten lepszy). (Prov. Slov. Tak nëch sa mełe, łeda sa rumplowalo ; ita agere, ne nihil egisse videamur).— fig. Mleć językiem » młynkować, [wiele i nie do rzeczy gadać. 4]; btc Sinttje fünftlid) beugen, niebltdj unb järtlid) fpredjen. Umieją śpiewać, pląsać, stroić się wytwornie, Mleć językiem i strzelać oczyma niesfornie. Przyb. Milt. 568. (Ross. ny-CTOMeMTL bredzić, nycTOMe.iscTBO gadulstwo). — g. Miele się komu » powodzi się, szczęści mu się, c3 QÏÜCÎt ji-ntflllben, getyt itynt t)0!t ftntten. Widząc Kniaź, iż się naszym miele, a Moskwa trwoży sobą, wnet tak krzyknął.... Stryjk. 728. Powiadacie, że się nie wasze miełło. Falib. Q. Jednemu się zmiele, a drugiemu się skrupi. Cn. Ad. 314. (na wilka okrzyk, a wrona świnie skubie). Wiele przeciw tobie knował ; choć się to wszystko na nim zmełło. Pdch. Sen. Ust. 321. na jego głowę spadło.

Pochodź, melde, meliy; mięły, miałki, miały, miał-kość, mielą, mielizna , mléwo, młyn , młynarz , młynarski-, zmełty , zmełcie ; wymieć, wymielek ; domlcć; na-mleć; pomieć; przemieć; rozmieć; zamieć.

MŁACAĆ - MLASNIENIE.

MLEĆ - MLECZ.

431

tummle rntdl fort. W ciemnym ukryta obłoku z Seryfu. Zebr. Ow. 112. Seryphon deserit. Józef z Herodowego nie strwożon edyktu , Mknie do Egiptu. Koch. Roi. 115. (macha). Tolutim incedere, mknąć się, by płynął, czerstwo, szybko, prędko. Macz. Pola się uśmiechają, rzćki cichym pędem Mkną po gładkich kamieniach. Zimor. 331. Naznaczonym wszystkim cugiem Mkniem w ziemię, jeden za drugim. Kchow. 72. Rychlej mknie w dom słomą kryty Sen , niż na pałac obity. Petr. Hor. 2. D 2 b. Płótno mknie na wał. Zebr. 128. (tela jago vincta est). Ramiona mkną w gałęzie, palce w roszczki małe. ib. 259. (eunt, szybko się przeobrażają, przewierzgają).

Pochodź, myk, mykać, namykać, namknąć; odmykać, odemknąć, odemknięty; podmykać, podemknąć; pomykać, pomknąć, pomkniejy, pomek, pomyk, preLdkopomkły ; napomykać, napomknąć, napomkniemy ; przemykać, przemknąć, przemyk; promień, promyk, promyczek, promienisty; przymykać, przymknąć, przymknięty; rozmykać, rozemknąć; zmykać, smykać, zemknąć, smyk, smycz, smyczek; smok i t. d.; posmyk, posmyczny ; smuk, smuknąć, smukły, wysmukły; smuiyk; umykać, umknąć, umkniony, umknie-ty ; lumykać, wemknąć, wemkniety ; wymykać, wymknąć, wymkniemy; zamykać, zamknąć, zamknięty, zamkniony, zamek, zameczek, zamczysty, zamkowy, zamkarz. §. Boh. mok cieczą, płyn; ztąd: moknąć, mokry, mocz, moczyć i t. d. — g. cf. miękki, mięknąć i t. d.

M L.

MŁACAĆ, ob. Młócić.

MLANKA, i, i., gardas, Utyferle, ryba rzeczna, bardzo smaczna, podobna do uklei. Sienn. 517, eilt ^lußftfcty. Mrze-wki i mlanki niech dawa czeladzi. Myśl. F. 2.

MLASKAĆ, ał, a, et szcze , intr. cont., Mlasnąć, mlaśnie jedntl. (Boh. mlaskati ; Ross. qMOKHyTt, mnoKaTt, JKeßaTb, qaBKaTb, nouaBKaiL, nonaBKHBarb ; Carn. zmäkam , dle-skäm; (cf. Hung. malatz porcus, cf. ml'oto) ; Croat. mlà-szkam ; Bosn. mgljaskati, mlaskati ; Rag. mgljêskati co-medere sine appetitu) ; jedząc wargami klaskać, fd)nt(t|$en.

W gorączce nie napije się, byś mu cebrem nosił, Mlaska gęba, jeszcze daj, przebóg, będzie prosił. Rej. Wiz.

120. ‘Zbili mlaskał. Banial, J. 2 b, Sorab. 1. won MLECZ, a, u, Boh. mliej; Bosn. mljecce od ribbe ; Eccl. mlatscha oko szwina. — trans. fig. 0 ile całowan po ga-    MOÆOKa ; Ross. moiokh , g. 1) sok mleczny, istota mleczna,

jach mlaskało, Ile czułych uścisków widzieć się im da-    Mdjfaft, Md), etwa« Mityartigeg. Piórkami syny swe

Jo. Przyb. Luz. 285. Nasze siwce zaraz się po‘ brodach    obtykają, prawie pokąd im mlecz jeszcze na gębie. Glicz.

mlasnęły I wnet zgryźliwa jakaś rozmowę zaczęły. Treb.    Wych. h 2 b. (cf. młokos, cf. mech na gębie). Rybi

S. M.‘28. t. j. całowały sie.    MLASKANIE, ia, n., subst.    mlecz, bie Mety in einem Btfôe, tnt Mctyneï. U ryb

verb., contin. baê @ctymafcen,    b(t§ ©efômafce. MLASNIE-    samce mają w sobie mlecz, samice ikrę. Zool. 74. —

NIE subst. verb. jedntl. > MLASK, u, m., Sorab. 1. z hu-    g. 2).Spik pacierzowy, bct§ Mrf im «grübe, w pacie-

boma mlaszkneno, mlaszk, mlask; Boh. klok ; Ross.    rzowćj rurze u zwierząt, świeczka Ursino. Cn. Th. Prze-

meBame * b«8 ©djmflfeeit. Wietrzyk wydaje poszept i    dłużeniem mózgu jest mlecz pacierzowy, medulla oblon-

wdzieczne mlaskanie. Gdzie mu' sie balsamowe łupy    gata. Zool. 45. Mlecz grzbietowy. Krup. 3, 197. Mlecz

zkraść dostanie. Przyb. Milt.    107. (Boh. mlaskacek liga-    tarmowy, medulla spinali». *6.3,199. Kirch. Anat. 76. —

ritor, ein 9(ćifd)er; Elym. mis    liguńtio, Sfófóereę; łakotki    g. 3) Mlecz w drzewach niektórych, abo zdrzen, jako

mlsky cupedia; mlsny amans    cupediorum; mlsnost ligari-    we bzie, w winorośli, medulla. Gn. Th., b(t$ Mrf im

tio; mlsota cupedia).    ^lieber, im 2öeinftode unb anbern ^öljern. — §. \) Mlecz,

132

MLECZAJ - MLÉGZNIGA.

MLÉCZNICZKA - MLECZNY.

mleczko cielęce. Tr. ba3 23rö3d)en, Stalböbrööcljen. — g. 5) botan. Mlecz, Boh. mleć, mlić; Sorab. 1. mlócż; Rag. mlîc, mlicja, mljêcer, mljec, smljec; Bosn. mlicjaę, ce-pcègh, kostrisc ; Ross. MOJonaB, MOJioyaHHHKt. Każde ziele, mające w sobie sok mleczny; sonchus Linn., (Mnfebiftel, ©aubiftel, £>a[enfol)I, roślina kwiatu żółtego, w pręcie pełna jest soku białego. Kluk. Roił. 2, 239, błotny palustris ; polny arvensis ; gładki oleraceus. Jundz. 397. Urzed. 129, Ross. 3aa'ita Kanycia. Mlecz ostry abo czarny, od soku zwany, ©aubtftel. Syr. 1144. Świni mlecz, psi mlecz, mniszek, papawa, popia główka , mnisza główka, świni pysk, radyki, wilczy ząb, ^faffcnMatt, (Baurüffel 2C. ib. 1168. Wilczy mlecz, 2Bolf&ntld). ib. 1487, Ross. MOJO'iafi Boulin, etc. Mlecz jary, ob. Jary. Mlecz krowi, ob. Krowi. Mlecz słoneczny, ob. Kozia bródka. Mlecz sałaciany, ob. Endywia. MLÉCZAJ, aja , m., Vind. mlezhniza, kugniak, blagva, kupmak, kutmanka; Croat. miech gliva; Dal. klobuchyacz; Ross. cupohra, cupoh-*Ka, rpy34b, rpy340KX. Bedłka gorzka, agaricus pipe-ratus Linn., od pospólstwa na niektórych miejscach mlćczajem nazwana. Jundz. 353, ber ^[efferfdjtoantm. MLECZAK, a, m., Boh. mlićnik; Vind. mliezhnjak, ribji fa-mez; ber SJłtldjner, ber mćtmtltclje gifdj. U ryb samców abo u mléczakôw jest pozdłuż brzucha mlćcz. Kluk. Zw. 3,84, oppos. ikrzak.— g. Mleczak, ososek, sysak, etrt 2:$ter, b«3 n»d) faugt; Ross. mojoihhhki ; Rag. mlikö-scze. — g. Mleczak, garniec od mléka. X. Kam., ber SDMld)* topf; Mor. lâtka; Carn. lambora ; Ross. mojouihhkï. MLÉCZARKA, i, i., Mleczniczka. Tr., przekupka nabiału, Boh. r.iljkarka ; Carn. mlekarza ; Ross. Moiomunua , C4H-BOUiHHita, bte SDîtld^frau, 2tttld)l|Ötftnn. Otóż macie mlćczar-kę grzeczną, kto chce od niéj kupić mléka? Teat. 51. c, 19.— Krowy postępowały z wolna ku mleczarkom, czekającym na nie z skopcami. N. Pam. 23, 183. dziewki dojące, SDïelfertnnen, 9J?tld)magbe. MLECZARNIA, ob. Miecznik. MLECZEK, ob. Wilczy mlecz. MLECZKO, a, n., dem. blandum nom. mléko, Ross. mo-iomko, §. 1) üJîtlcf), fdjöne SDfÜcf). Ja oliwki, ślaz, kapary, Mleczko gdy jem, nie znam biedy. Hor. 1, 143. Kobył. — §. Mleczko kamienne, laclunae, SWottbmtld), substancya gębkowata, biała, którą nazywają grzybem kamiennym, podobna do gębki modrzewowéj; zmieszana z wodą wydaje kolor mléka. Znajduje się w jaskiniach między górami Szwajcarskiemu Ład. H. N. 107. — g. 2) Mleczko cielęce, animela. Wiel. Kuch. 396. Stalbôbrôêdten. Mleczko u rze-źnika, n. p. Mleczko cielęce, jest przy piersiach. Magier. Mskr. — §. 3) person. Mleczko, masc., co rad mléka używa* ut dicitur miasko, wódka. Cn. Th. ettt SJMldjmaul, ber gern Wlÿ ißt ober trtnft. MLECZKOWY, a, e, n. p. Sok mleczkowy, chylus (ob. Miazga), jest treścią wy-ciągnioną z pokarmu. Zool. 31, ber SDîildjfaft, fRatynUtgS* faft; ob. Mleczny. MLECZNICA, y, i., §. 1) botan. roślina poły gala Linn., SDîtlcfyfraut, ftreujjblume, SDłtlćfjwurj. Jundz. 357. krzyżownica. Kluk. Dykc. 2, 210. Ross. hct04Ł. Konicza wyczka, poły gala, słuszniej z Grecka ma być zwana mlecznicą, wielomleczną, dla skutku, że mleka paniom i mamkom dostatek daje. Syr. 598. — £. 2)

Mlecznica, ob. Miecznik. MLÉCZNICZKA. Tr., ob. Mléczarka. MLECZNIEC, iał, ieje, neutr. niedok., Mlecznieję, mleka nabieram , lactesco. Cn. Th., mlekiem sie stawam. Mącz. lit SDîtld) übergeben; Eccl. Mie^Hiro, mjckomü oôiwcTByio. Pszenica jeszcze nie jest w mleczniejącćj trawce, lecz w samem juz zbożu zupełnie doźrzałym. Pilch. Sen. list. 4, 228. MLECZNIE, a, m., Boh. mlekar, mljkar; Croat. mlechar ; Ross. cæhboiuhhicb ; Rag. mljecjâr ; g. 1) co robi koło mleka albo przekupień mleczny. Cn. Th., ber 3Jlilc$ÿi)fe, SDîtldjmamt. — g. 2) Miecznik, mleczarnia, mlecznica, (Boli. mlicnice; S/ot;, mlećnica ; Croat. mlechmcza); schowanie nabiałowe, b(t3 30îÜ£^Üe^dïtnt^, SDttldjgetOÖlbe, ber SDîildjMer. Podłoga w mieczniku porządnym, powinna być z cegły. Switk. Bud. 317. Dziwić się jeszcze trzeba nie pomału, Kiedy mlecznicę [ujrzysz dla nabiału, Na końcu ogroda. Zab. 9, 146, Boh. mlićnik; Ross. MOiomuHK'B naczynie od mleka, mleczak; (Vind. mliezhnik, priedni sob » mleczny ząb, SDłtldjjaljn) — §. 3) Miecznik, kamień, galactites, leucographia Plin., attrilus succum lacteum et dulcem reddit. Cn. Th. (Boh. kamen biły, mlekowy), ber üDîildjftettt. — £. 4) bolan. Miecznik, glaux, eilte attbre 3lrt ÜJîil^fraut, dostatek mleka paniom i mam-kom dodaje, i utracone przywraca im. Syr. 398. MLECZNO, a, n., g. 1) Mleczywo, nabiał, Śłildjttterf, 2Ätld), coli. SDîtldjfadjeu. o nabiałach , abo mlecznie. Raur. Sk. 64. Szwajcarya ma wielki dostatek masła, serów i mléczna wszelakiego. Bot. 107. W lecie chowają mleczno w chłodnym miejscu, aby sie z wolna zsiadło , a te naczynia z mlćcznem, lepiej żeby nie pokrywano dla paru. Haur. Sk. 64. Gdy bydło trawy zakusi, zaraz się mlćczno zmieni, ib. 33. Łatwa im wszelka robota, bo mlćcznami tylko żyją. Jabł. Tel. 114. Mięsa i mléczna nie jedzą, a mięso i mlćczno dobre jest. W. Post. Mn. 110. Pewnych dni wstrzymujemy się od mięsa i mléczna. ib. 3, 231. A to powściągnienie od mięsa i mléczna, zowie się post. W. Post. VV. 138. — g. 2. Mleczno adverb. adject. mleczny * z mlekiem, mit SJttldji; obficie z mlekiem, mtldjretd), mit »tel 3)?tldj>. Mleczno lubi kawę pić. Ld. MLECZNY, a, e, Boh. et Slov. mlićny; Sorah. i. mlocżne, mlokowć; Vind. mliezhen, mlieken ; Carn. mlęzhn; Bosn. mlicni, smlicjan, koji ima mlieka , mljecjan; Rag. mljeecni, mli-koscze; Croat. mlćchen; Ross. MOiouiHuH; Eccl. MjemiUH; od mléka, SDîtld) mléko mający, dający, lactarius. Cn. Th., tnildjge&enb, mtldjretd); mleczny, z mléka, »on SJłtlcU 2Md)*. Kwas mleczny, accidum lactivum, formuje się w mleku kwaśnym , gdzie z kwasem octowym jest zmieszany. śniad. Chem. 2, 29. Leczenie mléczne, biß SDîilc^cur. Leczenie czyli kuracya mléczna, gdy chorzy przez pewny czas samym mlekiem żyją, albo przynajmniej po większćj części. Krup. 5, 80. Na suchoty leczenie mléczne zachwalane. ib. 380. Sok mleczny, (ob. Mleczkowy, ob. Miazga), ber SDîildjfaft, SJîrtljrungêfaft, chylus, oddziela się w kiszkach z wpółstrawionego pokarmu, i staje się po-tym sokiem pożywnym. Kluk. Zw. 1, 33. Naczyniami mlecznemi, 2D?ilc^gefäßc, nazywamy te białe cewki, które sok żywiący, chylum, z cienkich kiszek w siebie przejmują, i onze w ściek mleczny, in receptaculum chyli, SDîil^f*

MLÈCZO WATY - MLÉKO.

MLEKODAJNY - MLÉWO.

135

było na wety. Pot. Arg. 508. Taka ładna, mléko i róża Teat. 30, 27. fcfyört, tüte SDłtldj Uttb 331ltt. Jak mléko wyglądasz tak biało. Min. Ryt. 1, 320. Dziewczę kochane, Twe lice z mlekiem różane.... Zab. 16, 177. Świet. — Mlekiem karmić » karmić piersiami, dać ssać dziecięciu (cf. obs. ‘doić), fettigen. Chowała syna swego , aż go odchowała od mléka. 1 Leop. 1 Reg. 1, 24. (od piersi); Eccl. H3MjenHaio, M-teKOMt nnraTH npeciaio, Graec. àno-yalaxriÇco. Mléko w piersiach utracam (Carn. sadojim). Zażył był Karakalla mléka chrześciańskiego i wychowania dobrego. Sk. Dz. 109. miał mamkę chrześcianke. ib. Ra-dziwił, dawszy Jerzemu Ossolińskiemu ś. chrzest, ojcu jego na mléko zaraz wypuścił dwie wsi. Boh. Ossol. 8, t. j. na koszt dziecinnego wychowania, na mamki etc: Coż wam złego uczyniły dziateczki, że je zabijacie jeszcze w mleku, jeszcze na łonie matek ! Birk. Ex. C. (t. j. jeszcze ssących, jeszcze niemowlęta). Mléko jeszcze ma pod nosem « młokos, od cycka niedawno odsadzon, er tft faurn ber Srnft entnwlmt ntorben, fńnter ben £>f>ren nod) ntcfyt trotfeit, ettt ©elbfdjitabel. Niektórym jeszcze mléko macierzyńskie w uściech nie wyschło, a ojcamiśmy je nad przystojność poczynili. Smotr. Lam. 25. Czyż ja mam wąs podstarzały zaufać chłopcu, co jeszcze mléko ma pod nosem? Mnie trzeba męża z twardym w brodzie włosem? Zab. 14, 247. Szym. (cf. mech na licu). — §. 2. Z Renzoinu robią mléko panieńskie, Smtgfewmtld), eilt ©djmtttftüajfer, wlawszy kilka kropel w wodę, zaraz woda bieleje ; która do czyszczenia rąk i twarzy służy. Krup. 5, 123. Dykc. Med. 4, 339. — §. Botan. Mléko czartowe, wilcze, ob. Czartowy, wilczy. “MLEKODAJNY, a, e, mtldj* gebenb. Mlekodajne rogate dobytki. Groch. W. 13. ‘MLE-KOKARMNY, a, e, karmiony mlekiem, ttttldjgenćiljrt, Ross. et Eccl. MieKonmaiomiH, mickoiihthuh , MjeKonmnHŁiH. 'MLEKOLICZNY, a, e, lica mlecznego, białego jak mléko, ttttldjtüctngtg. Położywszy na trawie skronie mlekoli-czne, Zasnęła twardo. Tward. Pasq. 94. “MLEKOPŁYNNE n. p. rzeki. Ryb. Gejl. C 2 b, mtidtftromenbe frlüffe. “MLÉKO-RODNY, a, e, Croat. mljekorodni, nttld)erjettgcnb. Czemu odkryte piersi noszą heroiny? doić jak krów nie zwyczaj, coż tedy po gołym mlékorodnym ciele? Łączw. Zw. 22. MLEKOWY, "a, e, od mléka, 2Mb*. śladuje przyrodzenia mlekowego. Urzed. 431.

Pochodź, od słowa mléka, Ross. moaoko, młokos, mło-kosik, Ross. MOAOKOCOCfc.

, va-

beflältniß, wylewają. Perz. Cyr. 1, 43. Żyły mleczne ta lactea. VVejch. Anat. 76. Cukier mleczny, SDîtldjjucfer, staje sie z serwatki przez długie gotowanie i czeste cedzenie. Krup. 1, 79. Ryba mleczna, ob. Mleczak. —

Twarz mleczna » mieczowata, biała by mleko, ettt Sfttlcfyge« jtcfjt, weiß tüte SKild). Twarz mu się mleczna krwią zarumieni. Zab. 8, 557. Kniaź. — Astron. Mleczna droga, bia-lomleczna droga na niebie, koło mleczne białe, które widziemy w pogodną noc przez pośrzodek nieba nad głowami naszemi rozwiedzione, pas białawy nieforemnego kształtu, tu i owdzie jakoby na wyspy podzielony, via lactea, btC 2Jîtl(|fîrapC. Oliv. Ow. 14. Hub. Mech. 532.

Dudz. 45; Rag. drobnozjezdiza ; Ross. MJcmtOH nyn». —

Dolan. Mleczne ziele, Miecznik , glaux, baś SDîtldjfraut qu. v., cf. przytulia. — Anatom. Mleczne zęby * młodociane, pierwsze, bte 9Md)jftI/ne, które w siódmym roku wypadają. Krup. Ost. 1, 79., Vind. mliezhnik, priedni sob. MLÉ-CZOWATY, a, e, — o adv., do mleka podobny, Ross.

MieKOBHAHUM, tntlcfytcljt, tlttldjältnltd). Wewnętrzna istota mózgu wygląda biało, czyli mieczowato. Perz. Cyr. 37.

MLECZYSTY, a, e,    §. a) mlecz mający. Cn. Th., ooU

SEJÎtld); Carn. mlęzhnat; Vind. mliezhnast, poun ralieka;

Rag. mljeciast ; Ross. mojobhctmh ; Eccl. JoemłCTŁiH. —

O roślinach, pełen mleczu, üoü 2Jïtld)faft, üoU üDîarf; ob.

Mlecz. — §. b) Koń mleczysty. Tr., mieczowaty, maści na mléko pochodzącej, ein ttttlcbfarbtgeê ^ferb. — 'Żywot nasz wątły, i mleczysty, w każdym nadto szczątku Latom rówien dziecięcym na wiosny początku. Zebr. Ow. 581. aetas tenera et lactens, mleczna; cf. mléko pod nosem, młokos. MLECZYWO, a, n., mleczno, nabiał, 2Jłild)waa*

IC, 23?ildjh Przy folwarku powinien być sklepik do mle-czywa. Switk. Bud. 58.

MLÉKO, a, n., Boh. mléko, mljko; Sorvb. 1. et 2. mlo-ko; Carn. mleku, (mlesva « szara) ; Vind. mlieku, mliku,

(cf. Vind. molsti, mulgere, doić); Croat. mlćko; Bosn. mljeko, mliko ; Slav. mliko : Ross. moioko ; Eccl. mauko,

Masło na-

(cf. Eccl. Mejb3HTH, H3MeJb3HTH doić) ; Svec. miölk; Dan. molk; Angl, milk, $. 1. Germ, bie SDîtld), (cf. Germ, tttel* fen). Mléko jest biała, słodkawa i tłusta płynność, która się w cycach zwierząt ssących zbiera. Kluk. Zw. 1, 35.

Mléko, płyn biały, słodkawy, rozdzielający się na trzy części, to jest, masło, sér i serwatkę. Śniad. Chem. 2,

23. Mléko krowie, koźle, owcze, oślicze. Dykc. Med. 4,

337. Mléko majowe skuteczniejsze jest, niż zimowe. Krup.

5, 76. Migdałowe mléko, czyli orszada. Perz. Cyr. 2,

Mléko kwaśne, zsiadłe, (Bosn. sgetięa, (cf. żętyca, rzęty-ca), strrighgljata, cf. serwatka). Mléko pokłócone, SRittyT* ntttó), (Vind. fmedki, fmjedeniza (cf. śmietana), matuda, penjenu mlieku, stępki, (cf. masło, cf. doić). Prov. Vind. Zherna krava ima sai bielu mlieku • czarna krowa białe mleko daje; nie sądź z pozoru. Vind. Krava per gobzi mouse * jaka karmia, takie mléko. — Croat. Prov. Vidi— sze, iz kojega mleka morę szir biti ; de fructu cognoscitur arbor, ex unguibus leo. Prov. Pol. Już łacniej mléko od mléka rozdzielić, niźli Polską krew' od Litewskiej. Gwagn. praef. Wszystkiego tam obficie, mléka tylko ptaszego nie

156. Pierwsze mléko po ocieleniu, ob. Siara, młodziwo. MLÉWO, a, n., (Etym. mleć), Vind. mêla, melaja; Bosn.

mlivo, móka; Rag. mljevo; Croat. mćlya ; Dal. mlivo, brasno; Ross. MeMBO; §. a) co zmielono, mąka, ©etttflty* leitet, SDîe^I. Rzecz podlejsza nad plewę 'mliwa startego. Dar. Lot. 4, 12. Ściskacie lud mój, i oblicza ubogich zmiełacie, by mlewo. 1 Leop. Jez. 3, 15. — g. b) Mlé-wo, Boh. meliwo molitura, mielenie, mełcie, berô trt bet SDfttljle. Sposób, jak się 'mliwa z różnego zboża odprawują na mąki i krupy. Haur. Ek. 142. Mąka starego 'mliwa bywa zatęchła. Syr. 937. W wyższych młynach za podniesieniem wody w niższym stawie, 'mliwo być nie mogło.. Stał. Lit. 299. Haur. Sk. 38. — Transi„

434

MŁOĆBA - M Ł O D.

MŁODEŃKI - MŁODOLATEK.

wi u

Tu nas do sławy woła nowe ‘mliwo. Pot. Syl. 205, t. j. żniwo. — §. c) Młynarstwo, SJïültlereç, üWütylttterf. Tr.

MŁOĆBA, y, i., MŁOCKA , i, 2., MŁODŹBA, y, i., Boh. mlatba; Sorab. mlocżeni ; (Sorab. 2. mloschni listopad); Carn. mlazhva ; Vind. mlaten zhafs, zhafs sa mlatenje ; Croat. mletenye, verssitva ; Rag. mladitba, varscidba; Bosn. varscidba, verscidba, vrriscenje od sgitta ; Ross. MOJOTböa, (cf. MoaoTMü cepy); Eccl. MMTbóa, MOiOTŁÓa; młócenie, czas młócenia, i to co się młóci, baê ®refd)en, ©ebrcfd?e, bte ©refcbjeit; baö ©cbrofcjme, aber ju Srejcbenbe. Gdy się gumno młóci, karbarze ustawicznie w gumnie pilnować mają młodźby, wymłacania dobrego ze słomy, gardlinę dobrze wytrząsać, pośladu nic nie zostawować. Haur. Ek. 32. Jeżeli w pierwsze młoćby, cena zboża w górę idzie, pospolicie potym upada. Kluk. Rośl. 3, 251. Upadło Babilon, połamały się na ziemi młodźba moja i córka bojowiska mojego. Lenp. Jes. 21, 10. (gumno moje. Bibl. Gd.). MŁOCEK, cka, m., który młóci, {Boli. mlatec; Sorab. 1. mlocżk; Sorab. 2. mloschz; Vind. mla-tiz, mlatizh; Carn. mlatish, rnlatizh ; Rag. mlatta , inlat-talaz ; Croat. mlatecz ; Boss. MOMTH.mmiKb ; ber $refd)cr. Młockowic, gdy młócą, trzeba ich pilnować,- by.... llaur. Sk. 6. Pierwszy młocek, (Boh. poklasnÿ), ber £)berbre[cber. MŁÓCIĆ, ił, i, oz. niedok., MŁACAĆ, a, fregu., (Boh. mlatiti, mlatiwati, zmlatiti, umlatiti; (młócić wózkiem Boh. Irjbiti, trjbiwati tribulare); Slov. mlatiti; Sorab. 1. mlocżu, mwocżu; Vind. et Carn. mlatit, mlatem ; Croat. mlatiti, mlatim, verssim sitek; Rag. mlatiti, varscitli, varhatli, vârchi; Hang. tséplem , tsépen , (ob. Cepy); Bosn. cepa-ti, versciti sgitto, varsciti, vrricchi ; (Dal. mlatiti « kuć, ob. Młot); Bosn. mlatiti, udarati pereutere, smlatiti pro-sternere ; Ross. mojothtł , Mo.iony, cmojothtb ; Eccl. mm-tiith, M.iaqy, Moaony; cf. Lat. malleo; Aeth. 'Sb'û malat, allisit)', cepami ziarna z kłosów wybijać, brcfdjett. Na klepisku młacają. Mącz. Z daleka stojąc nasłuchawają, gdzie drudzy młócą. Rej. Zw. 163 b. (pracujcież i wy). Próżno słomę młócić. Tward. W. D. 2, 133, Slov. slâ-mlótif; aërern verberare. Darmo wodę młócić. Chrośc. Fars. 449. (Slov. Nagprw mlóta, potom piata; pierwej pomłócić, potym zapłatę wziąć). We dwoje młóci. Cn. Ad. 1226. na miedzy siedzi; duplici spe uti; geminas chordas pulsare, cf. na dwóch stołkach, — Witołd Pruskich Liflandskich Krzyżaków moc skrócił, Często ich młócił. Stryjk. Gon. Q 5. (zbijał, trzepał). MŁÓCENIE, ia, n., subst. verb., Boh. mlacenj ; Ross. MOJtoqenie ; b(l3 25re|d)CU, ob. Młoćba. MŁOC1SKU, a, n., trzonek młotowy, ber $«mmerftiel, Ross. iwojoTonmjte. MŁOCKA, ob. Młoćba. MŁOCKA, MŁOCZKA, i, z., która młóci, bte 2)ref$ertnit, Croat. mlatnicza. MŁOCKO WY, a, e, od młocka, ®refd;er », (Carn. mlatishke). Ujął w swą silną rękę młockowe narzędzie. Tom. Roi. 95. Młockowy wózek, Boh. tfjb; Carn. oręv.

Pochodź, pod słowem ; miot.

*MŁOD, MŁODA, ob. Młody. MŁODEC, dca, m., (Sorab. 1. modżo; Carn. mladizh, mladiza) ; zwierzątko, ptaszątko, bez rodziców jeszcze się nie obchodzące, eût jungeê ïfyter ober SSögelcfyett, baê ftc^ felbft nod) nic^t fort^elfen famt. Tr.

Weź orła z gniazda, gdy już będzie odrosły, dochowały i opierzony młodec. ib., Boh. mlódek trzeci parobek browarny. MŁODEŃKI, a, ie, młodziutki, Boh. mladićky; Ross. MJta4eHqecKiîi, gar fe^r jung. Niedawno mamy przykład młodeńkiego pana. Opal. Sat. 52. W tak młoden-kim wieku, jak zżęty poległ kwiatek. Tr. Tel. 83. et 40. MŁODKA, i, z’., oppos. starka; (Boh. mlodka imię biało— głowskie; mladice adolescentula; Ross. MOJiO/tua, M0404aa, M0i04yniKa młoda pani, co niedawno za mężem ; mojo-4Hita która z pierwszym synem zległa , pierwiastka); $. 1. młoda kobieta, Slav. mlóda, (mladica • łososiopstrąg); Ross. M0404KÜ, M0J04Hua, M0404yuiKa; Rag. mladizza, dikla, diklizza ; Croat. mladicza , podraszlicza ; eilt junget SBetbel. Jedne z tych kobiet były młodki, drugie blizkie zgonu. Nar. Dz. 3, 138. Złota powaby Czynią nad piękne miodki droższe stare baby. Tent. 43. b, 63., Drozd. Żona niemłodka. Bratk. C 2. I tobie niemłodko, młodego potrzeba! Opal. Sat. 19. — g. 2. Młodka, o zwierzętach: samica, która nie rodziła jeszcze, n. p. jałówka, junge nmbltdje £|nere, bte nod; feine Jungen gehabt (iahen; (cf. 9Jït)fcj>e. 31 b 1 g.cf. Lat. virgo equina) ; (Ross. M0.i04Ka młoda kokoszka; Sorab. 2. mlożiza; Croat. mladicza « mło-doszczep). Tak obfity płód trzody wydały, Że jarym młodki w liczbie prawie wyrównały. Zab. 10, 58. Koss. Skoro matka z rojem kąt zostawi goły, Bartnik starki dłużnią w ulu zatka, A na robotę i na towar słodki, Bez omieszkania poosadza młodki. Jabl. Buk. J 2 b. MŁODNIEĆ, iał, ieje, neutr. niedok., zmłodnieć dok., (Boh. mladnauti ; Slov. mładnuf, mładnu ; Vind. pomladatife, mlad gratati; Ross. M0J04bTŁ, noMOwkrt; Eccl. M.ia4ito); odmładzać sie, jung werben, ftd) yerjttngent; (Rag. mlado-vatti juvenari; Croat. mladujem, po mladenichko chinim). Patrząc na ciebie, zdaje mi się, że młodnieję. Teat. 55, 16. Skryte nauki umiała, Któremi się zdała być gładka i młodniała. P. Kchan. Orl. 1, 191, Witaj słońce! wszelka piękność zmłodniała do nas się uśmiecha. Prz-yb. Ab.

10. MŁODN1Ś , ia , m., człeczek młody, młodzieniaszek, ein juttgeê ïïïditndjeu. W rodź. ieńsk. MŁ0DN1ŚKA, n. p. Ja się nie sądzę być starą, ale roztropniejszą od dzisiejszych młodnisiek. Teat. 32. b, 113. (młodych kobietek, trzpiotek). MŁODO adv. adj. młody. MŁODOCIANY, a, e, młody i pieszczony, dla młodości niestężały, delikatny, jung unb-Jttrt; Boh. mladistwy; Vind, mladoviten, mlade-nizhen, ndadoslen; (Ross. MOjJOJKaBbiil, MOJOHteoaTbiM *mło-zawy, młodo wyglądający; MO^ontanocTb, MO.roateBaTOCTb wyglądanie młodo ; M0404U0BaTbiH tęgi, silny). Po upły-nionym wieku niemowlęcym i dziecinnym , wchodzi człowiek w wiek młodociany, w którym trwa od dziewiątego roku do 14. Zool. 284. b«ś garte Knabenalter ; (cf. młodzieńczy wiek). Młodociane mięso Eccl. M040411BO. Młodociane zwierzątko Eccl. mo.io3Hbo , (cf. młodziwo), arne-itOK'b, TeaeitOKii, hm tumenoicb , KOTopoft hc OTCoearb eme MaiKHHa MO-iona, (ob. Osysek). Młodociany lasek, sad, novella silva. Cn. Th., Boli. mladistwo ; Ross. mo-404e/KHHK'b. Przyjdzie czas, że tym drzewom laty nad-psowanym, Ustąpić trzeba będzie drzewkom młodocianym. Karp. 3, 44. MŁODOLATEK, tka, w., człowiek miodo

letni, eilt 9)îtnberjâf>rltng. Jupiter z młodolatków postanowi męże, faciet viros impubibus annis. Zebr. Ow. 230. MŁODOLETNI , ia, ie, lat zupełnych nie mający, małoletni, młody, mtnberjdtyrig, (Boh. nezletilÿ), jung. Młodoletni stan. Zimor. 200. Samuel w usługach młodotetnich chciał mieć boga pana. Chodk. Kost. ep. — Intens. *Młodziuchno-letni bogu chciał być poślubiony, ib., w młodocianym najpieszczeńszym wieku, tu bcit aflerjarteften Streit. MŁODOŚĆ, ści, i., Boh. mladost, mladictw), ginochstwj, (cf. junosza, juniec, junactwo); Sorab. 2. mlodofcż ; Sorab. *. modofcź; Vind. mladuest, mladust, mladenstvu, mla-difhtvu; Garn. mladost, mladust; Rag. mladós; Bosn. mla-dóst; Croat. mladozt; Ross. M0a040CTb, Mia40CTb; Eccl. jOHOinecTBO ; §. 1. młody wiek, młodzieństwo, ba3 3>itgenb» alter, bte Sugettb. Młodość człowiecza, albo dzieciństwo. *Sa-lin. 5,112. We dwa razy siedm leciech młodość zaczyna się. Boh. Dyab. 2, 241, (ob. Młodzieństwo). Od młodości, z młodości, z młodu. Znać w młodości, co ma być w starości. Cn. Ad. 1361. (cf. za młodu tarń ostrzeje). Młodość przyjemna, i starość zgrzybiałą zaleca. Cn. Ad. 508. Starość obraz młodości, starość owoc młodości, Poznać łatwo z starości, jaki kto był w młodości. Cn. Ad. 1092., (Sorab. kak sze jeden wot mlodosczi nalożi, tak sze potem na stare dni żarźi ; cf. znać wino po oc-cie ; cf. po dobrym winie i lagier wypiją). Grzechy młodości, karze Pan bóg na stare kości. Rys. Ad. 14. Przypłacisz w starości Rozpustnej młodości. Cn. Ad. 1092. Młodość skazitelna, Siła trzyma o sobie, każda rzecz rzetelna Zda się być jej, i mniema, nie bać się niczego, Lekko ufać każdemu , dokazać wszystkiego. Jabl Tel. 6. Wiekiem zielonej uwiedzion młodości, Udałem się od boga do świata lubości. Kulig. 11. Młodość bujna, do rządu trudna. Cn. Ad. 508. (cf. młode piwko szumi). Młodość bez występku, jak ryba bez wody. Falib. II 3. Młodość wesoła kwitnieje , Starość zmarszczona truchleje. Cn. Ad. 508. (cf. starość sama choroba). Slov. Mładosf radost; młodość radość. — Powiadają: młodość płochość. Teat. 31. c, 51; Vind. mladust je norast. — Transi. Młodość spraw, względem obyczajów, lubricum aelatis, płochość , niestatek, letkość abo płoche lata. Cn. Th., $lat* terfmfttgfeit, SugenbUdjfeit. — §. *2. Młodość, młodzież, junge Seule, Sugettb. Ach ach! młodości chrześciańska, a mało was jest, którzy artykułów wiary waszej nie wiecie! Bals. Niedz. 1, 64. 'MŁODOSŁAWŃY, n. p. Krzysztof Chodkiewicz. Chodk. Kost. ep., za młodu sławny, itt ber Sugettb berühmt. MŁODOSZCZEP, u, w., płonka, szczep młody, cf. latorośl, ein junger ©tcimmliug. Mon. 73, 215, Sorab. 2. mlożiza ; Croat. mladicza. "MŁODOŻENIEC, ńca, m., nowożeniec, pan młody, (Ross. HOBOÓpauHbW, jhchhxT) ; Bosn. mladosgegna; Sorab. 1. nawożena ; Boh. żenich *żenich); ber 9łeu»ermćtl)lte. Staś. Nurn. lii., Croat. mladosenya ; Ross. MOJ040H. "MŁODOŻEŃSTWO, a, wczesne pożenienie, frü^jetltge $eh'atl). Rodzice przez perswazye zabraniają dzieciom młodożeństwa. Mon. 75, 648. — §. Państwo młodzi, 92cuoevmä^lte. Powraca ociec z młodożeństwem, hvmen zaślubny śpiewając. Staś. Num. 2, 110.

MŁODY, *MŁOD, a, e, oppos. stary, (Boh. mlady; Slov. mladi; Sorab. 2. mlodi, mwodi; Sorab. 1. miody, mode; Vind. mlad, mlajfhi, mnâjfhi ; Carn. mlad; Croat. mlad, mlajshi; Slav. mlàd; Bosn. mlad; Rag. mlad, (cf. mledan, * chudy); Ross. mo;io4ŁIh; Eccl. M.ia4biH, M0J04b, masąi, (»10.104b , M0.i04H3iia piana na młodym piwku , cf. młodzie), ronbiił, ioitl, cf. juniec; cf. Hebr. “pltt muladh, na-tus , '■p jaladh, peperit, ^ joledh, puer) ; jung. Młody człowiek, chłopiec Ross. mo.to4bhk'l, M0.i04UHHa ; Slav. mladich, ditcsag, (ob. Dzięciuch; Eccl. M.ia4.a, M»S4eiibi|h, dziecię). Syn najmłodszy Ross. MeHTaicL. Młody płód (Sorab. 1. modżo). Młode zwierzątko, (Carn. mladizh, f. mladiza, ob. Młodec). Młody wół, juniec; Rag. jûnaz, Eccl. ioin>i|h. Młoda krowa Eccl. iomii|a. Młodym być Eccl. tonouihCTKOKATii, M.ia4biM'B óuTb. Byłem młod, a jużem się starzał. Wróbl. 86. Gdyś był młod, chodziłeś gdzie chciałeś.... Biat. Post. 111. Młodym będąc, pamiętaj, że starym będziesz. Cn. Ad. 507. Młody nabywaj, stary zażywaj, ib. 509. Młodym robić, mężom rządzić, starym modlić się przystoi, ib. 507. Młody, wiatr, pędziwiatr. Gemm. 162. Twoja głowa bardzo jest młoda, aby inne-mi rządziła. Teat. 12. b. 60. (zielona). Młody jeszcze jesteś mnie uczyć. Xiadz. 38. (niećwik, żak). Młode piwko szumi. Zab. 14, 40. Młode rzeczy przyjemne. Cn. Ad. 469. (małe prosiątko piękne). Gaiczek młody. Chód. Cesn. 195. (młodociany). Śmietanka młoda. Torz. Szk. 70. (świeża). Ser młody, abo niedawno uczyniony, przeciwnej siły jest od starego. Przed. 455. Wina młode, które nie majac nad trzy lub cztery miesiące, małą część lagru złożyły, i wszystkie niemal własności moszczu w sobie zamykają. N. Ram. 4, 17. Przytomność braci star-szych i młodszych. Warg. Wal. 113. (senatorów i posłów, ob. Brat). 1 w młodych leciech najduje się czasem stary rozum. Sk. Zyw. 1, 101. Młode lata, rozum stary, Młodość niemłoda, stateczna, mądra. Cn. Ad. 506. Młody, aleby starego nauczył. Gemm. 161. (Vind. Tudi mladenzh starjake fodi; cf. przed laty mądry; broda nie czyni mądrego ; lata nikogo mądrym nie czynią ; siwizna nie mądrości znak, lecz starości). Młody rychło umrzeć może, stary długo żyć nie może. Cn. Ad. 509. junge Sente fönneu fterben, alte Sente muffen fterben. — *§. Lia a Rachel za wielki to sobie miały upominek, gdy im Pan Bóg dał co młodego. Glicz. Wych. C 2 b. (dziecię). Młode ptaków, ob. Pisklę ; młode psów, ob. Szczenię ; z reszta służy na wyrażenie tego zakończenie na-ę lub ~atko n. p. lwie, lwiątko. —; Za młodu » w młodości, w młodym wieku, in ber Sugettb. Za młodu świata użyć. Rys. Ad. 78. A coż na starość, kiedy tak za młodu! Zegl. Ad. 3. Młody, jak młody, ale stary. ... Gemm. 162. Za młodu gałązki nachylać trzeba, bo kiedy się zroście, tedy się już złamie. Rys. Ad. 80. Młodym łacniej rządzić; młodą płonkę łacniej naprostować. Cn. Ad. 507. (cf. im kot starszy, tym ogon twardszy). Za młodu tarń ostrzeje. Zegl. Ad. 283. Ż młodu » od młodości, non ftleitt auf, mm Sugettb auf; Vind. sa pervega, od mladusti, dokler fe terta vije; Eccl. H3MJa4a, 113* Marunxb HoneK. Trzeba sie z młodu opatrzyć, czymby na starość chciał żyw

436

MŁODYSZ - MŁODZIAN.

MŁODZIANKI - MŁODZIENIASZEK-

być. Ezop. 34. Z młodu się tamek ostrzy. Glicz. Wych. E 5. Za młodu tarnek się ostrzy, ib. K 3., S/ot/, z mladi sa trń ostri. Z młodu zaprawować trzeba. Gemm. 389. Młody ćwiczenia potrzebuje. Cn. Ad. 508. (S/ot>. Ked sa ćlowek za mladi né usiluge, na starost ge faśko; czego się nowa skorupa napije, tym na starość trąci). Jaki kto z młodu, taki na starość. Cn. Ad. 297; starość obraz młodości ; Slov. mlada koza sol lubi, a stara gu ze sol-njćku uchicuge. Kto z młodu chodzi jako stary, na starość skacze jak młody. Rys. Ad. 29; (mature fiat senex oportet, qui non cito velit esse senex). — Pan młody» nowożeniec, oblubieniec, ber Bräutigam, ber 9îeuôermal;lte; Boh. żenich, chot; Slov. żenich, mladożenich; Sorab. 1. nawożena; Sorab. 2. nawożona; Carn. shęnen; Vind. she-nin, shenim; Croat. vernik (cf. wiernik), zaruchnik, (cf. zaręczyny); Rag. mladoxégna; Slav. mladoxenja; Bosn. mladosgegna; Ross. æemix'L, HOBOÓpauHiw. Rządca wesela zawoła młodego pana (pana młodego), i rzecze mu: naprzód dobre wino dają.... Sekl. Joan. 2, not. «oblubieńca, abo 'żenicha.* Gdy czas był naznaczon ślubowi i weselu, wiele panów, jedni do króla, drudzy do Jana Zamojskiego, jako do młodego pana się schodzili. Gwagn. 178. Rad pan młody, i czeka dnia naznaczonego, Szczęśliwym się mianując z małżeństwa przyszłego. Groch. W. 273. — Panna młoda, pani młoda, oblubienica, (Boh. newésta, chot; Slov. chot, młada newésta, mladucha ; Sorab. 1. et 2. newésta; Vind. nevésta, oblubleniza, (cf. mlada gospodinja, finouna gospa * synowa) ; Carn. nevę-sta; Croat. vernïcza, zaruchnicza; Bosn. neujesta, yjere-nięa, mlada nevista ; Rag. nevjesta ; Slav. mlâda, (Boh. Mlâda Hebe); Ross. HeßbcTa, (cf. Ross. MOJKMaa niedawno zamężna); bte Braut. Nazajutrz upominki pannie młodej od Zamojskiego oddawane były. Givagn. 179. Aniś matką nie wiodła młodej Pani z mężem do łożnicy. Chrośc. Ow. 408. — Państwo młodzi, Vind. fvati, hofetni ludi, bte Brautleute, co się mają pobrać, n. p. To Ichmość są państwo młodzi; ach trzeba ich pożenić, bo coś miłośnie na siebie z boczka poglądają. Teat. 15, 83. Młode małżeństwo • nowożeńcy, ba$ Brautpaar, bte 9?eut)ermatten. Przyjechaliśmy tam, a z nami razem młode małżeństwo. Kras. Pod. 2, 108. — Młodsza, izdebna. Tr. Młodsza« służąca, pokojowa, bte 3ungeutagb. —Młodsze karty, bez figur, Marten otyne Btlber. Tr. MŁODYSZ, a, m., młodo wyglądający, etrt jung 21u3fel)enber, Ross. MOÆoataBUH, mo-JOJKeBaTHH. Taki mi to Wc Pan młodysz, a myśmy się przecię jednego roku urodzili. Teat. 26. c, 103. MŁÓDŹ, i, i., (Boh. mladeż; Croat. mladina; Sorab. 1. modżen-stwo); młodzi ludzie, młodzież, collect, juttge Ceute, 3u0Pttb; (Slov. mład, mładistwo germen\ Slav. mladina « ptastwo domowe, cf. drób'; Sorab. 2. miloż płód, płonka). Młódź wasza złe bardzo ma wychowanie, bo ich nie w pracy, ale w pieszczocie wychowywacie. Gorn. Wl. S. b. Nie z takich ojców młódź się porodziła, Która krwią morze Penów zamąciła. Lib. Hor. 69. Przebrawszy z kwiatu szczerą młódź i wyboru, klęskę nieprzyjacielowi przyniósł. Tward. Wl. 57. (MŁODŹBA, ob. Młoćba, Młocka). MŁODZIAN, MŁODZIANIN, a, m., Boh. mladenec; Slov. mla-

dota; Vind. mladezh, mladenizh; Eccl. tonowa, ioiioiuks, (cf. junosza) ; Ross. MOJO^eus ; młody człowiek, ettt jun» ger SJîenfcfy, ein 3üngltng. Młodzianem będziesz, siedm lat mając trzecie. Chmiel. 1, 181. Młodzian ognisty. Jabl. Tel. 231. Wiem ja co mogą młodziana wdzięcznego żałośne prośby. Past. Fid. 107. Różni młodzianie, jego przyjaciele nawiedzają go, i czas mu zabierają. Boh. Kom. 2, 240. MŁODZIANKI, ów, plur., (Boh. mladatko infantulus), dzieci niemowlęta, które Herod kazał zamordować. Cer. 4, 198. bte uufdjiulbtgen Stüber, bte #erobe3 ntorben ließ. Młodzianki, święto « dzień młodziankowy, (S/ot/, den wśech newinnich némluwnâtek, aneb mladâtek; Carn. pametva); święto przypadające czwartego dnia po narodzeniu Pańskim. Cer. 1, 198. ber unfdjulbtge Sîtnber Stag. Ewanielija na dzień młodziankowy. W. Post. W. 3, 97. Czy żeś się zapomniał kochany mężu, że to dzień młodziankowy, ach boże uchowaj! Mon. 65, 124. Poniedziałek za nieszczęśliwy mają, zowiąc go dniem młodziankowym. Kras. Pod. 1, 298. MŁODZIĆ, ił, i, cz. niedok., Boh. mladiti; Ross. M0i04HTb; młodym czynić, odmładzać, jung madjeit, »er« jungem. Nic po karminie, ani po blejwasie, które nie młodzą starego wieku. Zab. 9, 348. Zabi. Cnoty choć dawne zawzdy kwitną, starość im nie szkodzi, Sława ich młodzi. Stryjk. Gon. O 2. MŁODZIĆ się recipr., młodnieć, odmładzać się, fiel) öerjüngett. Świat jednostajnym gościńcem chodzi, Nie występując z koleje, Co było starym znowu się młodzi, A co nowego starzeje. Żab. 43, 237. Nar. Daremnie się ten świat w ludziach coraz młodzi, Bo takićj Heleny drugiej nie urodzi. Zimor. 322. Ale mnie do ciebie nie tak krew' uwodzi, Która się na twarzy szlachetnej twój młodzi. Zimor. 326. Już miesiąc zachodzi, Już pół nocy minęło, już się niebo młodzi Na zorzą, ja na oczu snu jeszcze nie miała. Simon. Siei. 36. bieleje. — *§. Młodzić, Ross. mojoahti», piwu młodzie zadawać. X. Kam., bcm Stere bte $efen geben. MŁODZIE, ia , n., podmłoda , drożdże, robota piwu zadana. X. Kam., Dberbefen, ©puittljefen ; cf. Ross. mojoas, mo-ao4H3Ha, cf. młoto. 'MŁODZICZKI, a , ie , młodziuchny, n. p. Juvenca, młodziczka też mówią. Macz. MŁODZIEŃCZY, a , e, od młodzian , młodzieński, 3Üugltng3 « ; Eccl.

MIMACHhYCN-L, lOHOUieCKW, IOHOCTHUH , tOHOTCKÜi ; RoSS.

M0J04U0BŁ, (M^a4eHiieBt, M4a4eHuecKiH dziecięcy). Wiek nasz już wyszumiał, już przywary, młodzieńczą popędli— wością zbujałe, osłabił. Pilch. Sen. list. 2, 438. Od lat czternastu poczyna sie wiek młodzieńczy, który trwa do 24 roku. Zool. 284/cf. młodociany. MŁODZIEŃCZYK, a, m., Ross. mojoauhk-e, który już brodacieje, okrzos, śpiczak. Macz., gołowąs, ein Süugltttg, ein , SRildjkrt. Mło-dzieńczykiem był, a już głos był taki, Ze z niego miał być wielki człowiek jaki. P. Kchan. Jer. 72. Śmiały młodzieńczyk. Past. Fid. 315. Młodzieńczyka Mars od niej przyjmuje, I krwią mu zlane ścieżki pokazuje. Susz. Pieśń. 3, G b. Młodzieńczyk przed bojaźnią nie dobył miecza swego, albowiem jeszcze był niedorosłym. Radź. Judic. 8, 20. (bo był jeszcze pacholęciem. Bibl. Gd.). MŁODZIENIASZEK, szka, m., młokos, wyrostek, młodzik, Boh. mladenećek, mladenćek, hośek; Vind. mladenizh; ettt

215.

ganj junge? üDîenfdjdjen. Młodzieniaszek Samuel posługo-wał Panu. 3 Leop. 1 Reg. 3, 1. (chłopiaszek. 1 Leop.). Pożyteczniejszy syn młodzieniaszek; ale słodsze niemo-wlątko. Pilch. Sen. list. 57. Jeszcze młodzieniaszkiem będąc, Katÿlina wiele zbroił. Pilch. Sali. 30. Młodzieniaszek do boju chciw bywa. Kolak. Wiek. B 2. Pochlebna mowa ujęła mocno serce młodzieniaszka. Mon. 66, 854. MŁODZIENIEC, ńca, tn., Boh. mladenec, ginoch, gonak, gonacek (cf. juniec, junak), hoch, hośek, (cf. hoży, cf. chost, chostek) ; Slov. mlâdenëc , mladec; Sorab. 2. mloźenz; Sorab. 1. modżencz; Carn. mladęnzh, hlapzhèzh, (cf. chłopiec) ; Vind. mladenizh, mladenzh, famez (cf. samiec), fant; Croat. mladenecz, mladazh ; Dal. mladinacz ; Slav. mladich ; Rag. mlâdaz , mladich; Bosn. mladaę, mladicch ; Rag. mlâdaz, mladich ; Ross. lOHOina, MOJO40H ue^OBkiCB (Maaa4eHCLr& dziecię), MO-KMeut; §. a) młodzian, ber 3wngltng. Młodzieńcem być Eccl. MiMACNhCTKOBATH. — §. b ) Młodzieniec, panie, przy całości panieńskiej, cuius femininum est panna , vel polius dziewica, sed dziewic masculinum inusita-tum est. Cn. Tli., Bohemicum eandem habet significatio-nem, ein reiner SunggejeUe. MŁODZIENNY, a, e, MŁODZIEŃSKI, a, ie, młodzieńczy, od młodzieńca, 3un* gltug? * ; Boh. mlâdenecky; Sorab. 1. modżenczliwe ; Bosn. mladovit; Ross. M0.i04eHbKiii ; (Ross. M0i04euKii1, M0Ji04e-yecKin zwinny, obrotny); Eccl. WHOiuecKÜl. Od czternastego roku do dwudziestego drugiego wzrostu swego dosięgają synowie, który wiek młodzieński jest. Petr. Ek. 95. Ach szkoda lat młodziennych i męzkiój urody. Hul. Ow.

Bluszczem młodzienne uwieńczone skronie, ib. 233. Słodko zażywacie młodziennćj szczęśliwości. Past. Fid. 120. Młodzieński szczerobiały obraz marmurowy. Olw. Ow. 570. Stan młodzieński • kawalerski, wolny, bezżenny, ber 3unggefeHenfhmb, bte SuitggefeHenfdjaft. Dziś stan młodzieński Jeden z twoich przyjaciół zamienia w małżeński. Zab. 9, 338. Zabi. Za największą poczytuję słabość, ożenić się; niemasz większej szczęśliwości nad swobodę młodzieńskiego stanu. Teat. 25, 22. MŁO-DZIEŃSKIE, po MŁODZIEŃSKU adverb., jugenbltcj}. — transi, płocho, niestatecznie, flatterhaft. MŁODZIEŃSTWO, a, n., 1) młodzieński wiek, młodość, ba? 3üugliug?alter; Boh. mladenctwj, ginochstwj; Sorab. 1. modżencztwo; Carn. mladenstvu; Vind. mladenifhtvu, golobradnost ; Croat. junachtvo, od dvadeszet petoga do dvadeszet i oszmoga leta; (Ross. Maa4eimecTB0 dzieciństwo); Ross. M01040CTŁ, lOHOCTb, tOHOuiecTBO. Trzeci wiek człowieka młodzieństwo, poczyna się od 12 aż do czternastego; czwarty od 14 do 18, z młodzieństwa k męstwu wychodzi. Kolak. Wiek. Dorastanie lat jest, kiedy kto młodzieństwa dorasta , co bywa we trzynaście lat lennym prawem, a Saskim we dwanaście lat. Szczerb. Sax. 197. Mijają latka mego młodzieństwa. Zab. 11, 595. Zabi. W dzieciństwie i młodzieństwie swoim. W. Post. W. 3, 252. Jak w młodzieństwie syny chować ; od czternastego roku do dwudziestego drugiego. Petr. Ek. 95. Wtóry wiek narodu Rzymskiego, jakoby w młodzieństwo wyrastanie. Falib. Dis. 45. Tego człowieka starość jest żywotem

Słownik Lindogo wy i. 9. Tom III.

niepokalanym, który w cnotach młodzieństwo swoje strawi/. Nieprzystojnie strawione młodzieństwo, czjni starość ma/ostateczną. Bial. Post. 133. (cf. starość obraz młodości; jaki kto z młodu, taki na starość). Dzieciństwo nasze płakało, młodość igrała, młodzieństwo wyćwiczone i wychowane pracować poczyna. Tr. Wchodzimy na świat, pierwsze nas nagich przyjęcie idzie od swoich początków między dziecięciem a mamką ; dalej gdy światło bierzemy, między młodzieństwem i nauczycielem. Mon. 70, 662. — *2) collect. Młodzież, młodzi ludzie, junge Seule, 3ugenb. Młodzieństwo ich pożarł ogień, gdy je palili nieprzyjaciele. t Wrobi. 190. juvenes eorum comedit ignis. — MŁODZIEŻ, y, z., MŁÓDŹ collective młodzi ludzie, junge Seule, bte 3ugenb, Boh. mla-deź; Vind. mladenfhtvu, sbranje mladenzhou, mladen-zhia, pubnia, mlad fviet; Ross. Moa04e5K:&. Pokojowa młodzież niech wiedzą, iż są w szkole, w której douczać się mają tego, czego nie umieją. Kras. Pod. 2, 209. Był nieszczęśliwym Rzym w swojej młodzieży, od tego też właśnie czasu upadać zaczął. Mon. 65, 401. — §. Młodzież, młodzizna, (Boh. mladi surculi), latorośle, junge ©projfett. Czasem lubo drzewa obficie wydają nasiona, przecie koło nich nie oglądamy rosnącej młodzieży. Kluk. Bośl. 2, 111. Torz. 19. — §. Młodzież, młoda czyli mniejsza zwierzyna, jung Sßilbprel, fletu SEBilb* pręt. Wymownie rozwodził się o czasach polowania na młodzież, zające, lisy, sarny, słomki, bekasy. Xiadz. 20. MŁODZIK, a, (Boh. mladik; Vind. mladnik, hlapzhizh), młodzieniaszek, ein junger nnerfaprner SDîenfc^. Co za młodzik! jemu jeszcze o żonie myślić! Teat. 1. b, 52. Młodzik w czym, niewprawny, tir o. Cn. Th. (nowouk, oppos. ćwik). Młodzikiem jeszcze był w sztuce szermier-skićj. Siem. Cyc. 22. MŁODZIUCHNY, a, e, MŁODZIU-CZKI, MŁODZIUTKI, MŁODZIUSIEŃKI, MŁODZIUSINE-CZKI, a, ie, — o adverb, intens, adj. młody, (cf. mło-deńki), Rag. mladjahan ; Ross. M0;i04ex0HeKS, gar feltr jung. Każdemu smakują one lata młodziuczkie ; wszyscy bardziej lubiem wiosnę niż zimę. Gorn. Dz. 118. Ojca mamy starzuchnego , a brata młodziuchnego. 1 Leop. Genes. 44. Dziatki mam z sobą młodziutkie. 1 Leop. Genes. 33, 13. (młodziuchne. 3 Leop.). Scypio w jednej wielkiej bitwie obronił ojca swego, młodziuczkim bardzo będąc. Gorn. Sen. 210. Młodziuchne serce łatwo się uwiedzie. Past. Fid. 266. Dobrze tam będzie na staruszka stronę, Który młodziuchną będzie tam miał żonę; Jeść już nie będzie, patrzając na dwoje, Na młodziuchnego i na młodkę swoję. Bratk. H. 4. Oszalał stary, młodziusineczką żonę pojmuje, nie sobie. Opal. Sat. 14. Członki twe młodusieńkie w' ostre łoże włożono. Żyw. Jez.

28. Na członeczki tak bieluchne, Tak rozkoszne, subtelne i na tak młodziuchne, Nie godzi się koszulka z pospolitej przedzv. Groch. XV. 368. Młodziusieńki, juven» culus. Macz. ‘MŁODZIUCHNOLETNI. Chodk. Kost. Ep., oh. Młodoletni, w bardzo młodych latach. MŁODZIUCHNOŚĆ, ści, i.} Rag. mladicnós teneritas. MŁODZIWO, a, n., siara, pierwsze mleko po cielęciu. Dudz. 31, bte 33tefP tntldj, bte erfte SDïtlcb nad» bem Mbeu, Boh. mlezywa,

18

138

MŁODZIZNA-MŁOT.

MŁOTEK-MŁYN.

MŁODZIZNA, y, i., collett. młodzież, młody płód zwierzęcy, roślinny, bte Sungett, bic kleinen, junge 33rut, junge 6cfytfßltnge. O wychowaniu tej młodzi-zny, gąsiąt, kurcząt etc. Haur. Sk. 123. Pawica nad piętnaście młodzizny wodzić nie będzie, ib. 132. Mło-dzizna za swą matką pnie się, choć nierównym krokiem. Toł. Saut. 94. Frasuje się młodzizna w lesie zostawiona. ib. 64. Młodzizna rybia. Tr. Młodziznę chwastów wy-plewić trzeba, ib.

Pochodź, odmładzać, odmłodzić, odmłodnieć; zmłodnieć, zmłodniały.

MŁOK1CINA, y, z., koźlina, witwina , chrościna złotowierz-bie podobna liściem , prącia drobniejszego, cudnego, gibkiego, do koszyków, półkoszków etc., roście przy wodach, na piaszczystych wylewkach. Cresc. 470, eine 3lrt Mjroetbeit.

MŁOKOS, a, m, MŁOKOSEK,

87. Między młotem i kowadłem. Pot. Arg. 366. (ani mi tam, ani mi sam ; wilka za uszy trzyma ; złapał Tatarzy-na, ten go nie che puścić, Vind. v’ tefnobi biti, jnń« fcfyen Sfjiir unb singel). Będąc między młotem i kowadłem, wolałem łaski pańskiej postradać, aniżeli w uczciwym szwankować. J. Ossol. Dyar. 5, 7. Nie młotci to. Cn. Ad. 625. nie motykać to; czego się kto nie uczył, nie podejmuj się; jeśliś szwiec, patrz swego kopyta. — fig. Hugona zwali młotem królów, bo zawzdy nad niemi wygrawał. Sk. Dz. 1190. (cf. Makabeusz). Ś. Antoniego młotem heretyków nazywali. Sk. Żyw. 1 , 384. cf. bicz. MŁOTEK, tka , m., MŁOTECZEK, czka , m., MŁOTYSZEK, szka, m., deminutiva ; Vind. kladiliza, kia— dilze; Iiag. mlataz, koracich, maglicich ; Bosn. maglicch, mlacicch; Croat. kladivecz; Dal. mlatacz, maglichich; Slav. czekichich; Ross. miOTOKE ; Eccl. iLiaTHia; eilt fletner Jammer, ein ^amnterd;en. Młotek mularski, Ross. Kupeuina, Kupna, z jednej strony jest płaski i ostry do łupania cegły, z drugiej ma kształt młotka zwyczajnego. Magier. Mskr. Młotek na drzwiach do kołatania. Cn. Th., Ross. CTynajLuo, (cf. stukać), eilt    Młotek do

strojenia instrumentów, ber 6timmJ>«mmcr. — §. Anat. Młotek, młoteczek « kość młotkowa w uchu za bebnem. Krup. i, 94, ba$ £ammcrcfyeu im £)l;re. MŁOTiMK, a, m., który młota używa, malleator. Mącz. ber mit bem $ant‘ mer arbeitet; Eccl. MjaTOóieus ; Rag. mlatitegl. MŁOTNY, MŁOTOWY’, a, e, od młota, Jammer«. Rag. mlatni; Ross. mojotoblih. MŁOTO, MŁUTO, a, n., (Boh. et Slov. mla-to; (winné mlóto lagier); Vind. mlatu, mieth, (zbożne słodziny, Vind. fadje, cf. sadze); Sorab. 2. szlożina ; Ross. pomubi, ryma, 4poóima, 4po6iiHU, cf. Ross. mo-^04HTb, MOJomy młodzić piwo , M0J04fc, M0J04H3na młodzie, piana na młodym piw'ku; cf. Hung. malatz porcus cf. mlaskać); słodziny, bic Gräber. Młotem tam świnie w karmniku tuczono. Min. Ryt. 3, 284. Świnie w zimie młotem paszą, otrębami, zgoninami. Haur. Sk. 61. Jak wieprz tyje młotem rozkoszy. Psalmod. A 2 b. Leop. Luc. 15, 16. Sekl. Luc. 15.

Pochodź, młócić, młocek, młoćba, młocka, domłacać, omłacać, odmłacać, uiymłacać, wymłocić, wymłot. *

Carn. mlesva.

ska, (Sorab. 2. mlokaz;

Ross. mojokococl, od słowa mojoko mleko); który mleko jeszcze ma pod nosem, chłystek, niećwik, niebywa-lec, Vind. mladustnik, fmerkovez, (cf. smarkacz), ein SWÏcpart, ©elbfdjnabel, (Obb. ein ©and)). Podług Platona, młokos, który starca uderzył, jest hańbą ludzi. Mon.

76, 874. Co podobnego Herkulesowi miał wściekły ten młokos, który miasto cnoty, miasto dzielności, miał szczęście? Gorn. Sen. 40. Panna, aby się młokosom na dwie godziny podobała, maluje twarz sobie.... Bals.

Św. 2, 191. Potraciwszy młokos hultaj wszystko, udał się prędko na kradzież. Jabł. Ez. 151. Postępki jego dalekie są od teraźniejszych młokosów. Teat. 48. d, 35.

Nieuważny młokosek. Pot. Pocz. 552. Bój się razu Ikara, młokosa płochego. Ryb. Gejl. C. b. Ci żołnierze dali się temu młokosowi tak sromotnie poranić. Papr. Ryc.

250. Hetman ten ćwiczył młokoski wojenne. Leop. 4.

Reg. 25, 19. (nowouki. 1 Leop), ob. Młodzik.

MLON, u, w., Ross. MeaeirE, rękojeść żarn, n. p. Mion u żarn domowych, bywa jarzębowy, leszczynowy, brzozo-wy. Kluk. Rośl. 2, 162. ber ©riff an ber §anbnml)le.

‘MŁOST, n. p. Dopadłszy warzęchy i młostu, Nawali w brzuch śmietany. Pot. Jow. 2, 32.?

MŁOT, a, m., (cf. Boh. mlat klepisko w gumnie, cf. młócić; kladiwo, kladiwko młot; Slov. kładiwo, kładiwko ; ‘MŁOZAWY⁷, MŁODZAWY, a, e, Ross. Mojoataubilf, młodo Hung. kalapóts; Sorab. 1. kiepatż (cf. klepać), hamyr ;    wyglądający, młodociany, jung attéfe^enb, frtfd). Trzeba,

Sorab. 2. klapaz ; Carn. kladuvu, kladvo; Vind. kladivo,    żeby dębina była młozawa, i od robaków nie tknięta,

kła- MŁYN, a, m., Boh. mleyn, mleynice; Slov. mlin, młyn; Carn. mlin, mâlèn; Vind. mlin; Sorab. 2. mlun, mun, mim ; Sorab. 1. món ; Croat. melin, sztuparnicza, (cf. stępory); Dal. mlin; Hung. malorn; Bosn., Slav., Rag. mlin; Ross. Me.ibHima, (mjhh’l kamień młyński; Gall. meule; MeaeiTB mion); Eccl.muwb, JKcpnOBi yMeuimua; Isl. mylna ; Svec. mylna, mülla ; Dan. molle; Gall. meule, moulin; Anglos, mylen ; Angl, mili; Finnl. mylly; Irland. mulinn ; Lat. mola ; Grace, pvltj ; Ger. bic îDîulde, (ob. Mleć, malien, 93ïel)l. 31 b Ig.) Młyny są wodne, 2Baffer* nutzen, wietrzne, wiatraki, Sötllbmublen, końskie, SłojkutO* len, i żarna $anbnuil)len. Kluk. Rośl. 3, 2G0. Młyny pływające. Os. Fiz. 342. cf. Bułgarski młyn, korczak, ko-

kladvu, kladilu, kyz , ky, (cf. kij; cf. kuć); Croat. mlàt, Torz. 45. mlatecz, bàt, kladivo, (kładem tudiculo, cf. kłaść, dę), chekich, cf. czekan; Dal. korach, mlat; Bosn. magl (cf. maliens), mlataę, (mlat, mlataę, maglię, mlatnięa, tucka, kom se predivo tuce); Rag. mlât, tucka, mla-tniza, korach, magliz ; Ross. mojotb (MO.ioroBaa hamernia,

MiaTOÔien.’B kowal); Eccl. mmii) ; ber Jammer. Trzonek młota, Ross. MOJOTOBumc, ber $ammcrfłtef. Młot kowalski Ross. et Eccl. KOBa,io, Ky3HeuecKm mojotł. Młotem bić (Vind. kladivati, kovati). Kruszec, nim będzie złotem,

Musi być w ogniu i pod młotem. Teat. 46, 4. Statua ta wyszedłszy z pod trybu i młota, sześćdziesiąt łokci brała wysokości. Wad. Dan. 68. Tak na mię spojrzała miło, Ze serce młotem w mej piersi biło. Chód. Gesn.

MŁYNARCZYK - MŁYNEK.

M Ł Y N I C A - MŁYNKOWAĆ.

139

rzecznik, walnik, walecznik. Młyny konne i wołowe. Solsk. Arch. 82. Młyn bydlęcy, ib. 88. Młyn tarciczny * tartak, Me ©cfneibemtifle. Młyny prochowe. Jak. Art. 3 , 86. Młyn wietrzny abo wodociąg wietrzny, do wywodzenia wód z mokrzyn, jako w Prusiech tego dosyć, aquagium.Cn. Th. eine 2Bafferfege, baä Safer rceiter ju Mafen an fumpftgen Orten. Młyn od gładzenia materyi, kalandra, prasa Boss. MomHJbHH. '— Phras. Prov. Na swój młyn wodę obracać, t. j. [na swoją korzyść. 7] łakomie zbierać, studere suis compendiis. Mącz., ( cf. na swoje koła ciągnąć; na swoje zwijać motowidło). Coby spolnemu dobru mieli służyć, to sobie na swój młyn wodę wiodą. Lek. B. 3. Ów poddymacz, przyjaciel omylny, będzie cię nadobnie przestrzegał, aleć iście nie dla ciebie, ale dla siebie, aby na swój młyn wodę obrócił. Rej. Zw. 91 b. Obie stronie chytrością swą na swój młyn wodę ciągnąc, wywracały dekret. Modrz. Baz. 352. Gorn. Dw. 26. Aza się w tym młynie i moje też zmiele? Pot. Arg. 555. cf. jednemu się skrupi, a drugiemu się zmiele; cf. Slov. W druhom mline mełeś. Kto pierwszy do młyna, pierwszy zmiele. Cn. Ad. 391. Kto pierwej zboże do młyna przywiezie, pierwej ma mleć. Szczerb. Sax. 248, (Croat. koi pervo v melin doyde, pervi z melyun do-mov poyde ; cf. kto pierwszy ten lepszy ; kto pierwszy u mety, wygrał; cf. kto nieryebło chodzi, ten sobie szkodzi). Póty młyn miele, póki co wody. Pot. Pocz.

14. (cf. do czasu dzban wodę nosi, aż się urwie). Na starym do młyna. Rys. Ad. 42. Slov. na starom do mli-na, equorum senio confectorum, ne pellis quidem usui est. Nie chodź do młyna, jcżli nie chcesz się umączyć. Pot. Arg. 787. Slov. Kdo ćasto do mlina chodi, zamući sa; (cf. kto się smoły tyka). Klejnot rozumu w cichym siedzi sklepie, Młyn wietrzny, chociaż nie ma co mleć, trzepie. Zab. 13, 219. (cf. beczka próżna szumi, pełna milczy; cf. kierat; Slov. We mline hust, surdo fabulam nurrare; cf. groch na ścianę). MŁYNARCZYK, a, m., czeladnik młynarski, ber Aflfitappe; Boh. prasek, cf. proch, prószyć; Ross. Mijummibift óaTpain. MŁYNARKA, i, i., Boh. młynarka; Sorab. 1. mónkowa; Croat. mlina-ricza; Hung. moindre; Bosn. mlinarięa; Rag. mlinariza; Me 3JłfiHerlim. MŁYNARSKI, a, ie, od młynarza, SOînlïer Boh. mlynarsky; Slov. mlinarski ; Carn. malnarske; Croat. mlinarszki, mlmarov; Hung. molndri; Ross. »ieJbHHKOBï, MejUbHHnift. MŁYNARSTWO, a, n., rzemiosło młynarskie; Boh. mlynarstw'j ; Croat. mlinaria; Hung. mólnar-sdg; Vind. mlinstvu, mlinaria; ba§ 9}titïïerf;anbtl)Crf. MŁYNARZ, m., Boh. mlynar; Slov. mlinar; Sorab. 1. monk; Sorab. 2. munik; Vind. mljnar; Carn. malnar; Croat. mlinar; Dal. molinar; Hung. mólnar; Rag., Bosn., Slav. mlinàr; Ross. MCJbHHicb, iieieirb, (mielnik); liai, molina-ro; Lat. molitor; Cer. ber Mlcr; £)bb. Miner. Próżnuje młynarz, skoro woda zbieży. Pot. Syl. 23. Młynarz niemączony, zwierzyna. Rys. Ad. 41. MŁYNEK, nka, m., dem. nom. młyn, Boh. mleynek ; Ross. MCiHH^Ka, fine Heine iDłnfle. Trzepie młynek po deszczu; nastąpiły sucha, cicho stoi. Pot. Jow. 2, 76. Przy hucie ślda-néj, ma być żorn czyli młynek marmurowy. Torz. 285.

Młynek do kawy, eine Jîaffentûljle. Młynek dziecinny z karty na kijku, eine SBinbimiffe ber Äinber auf einem ©toefe. Tr. Młynek stolarskiej roboty, wygodny do oczyszczenia zbóż. Haur.Sk.39. eine ©etreibefege; (Vind. stug). Zboże aby było piękne, przez sita, arfę abo młynek chędogo wywiać. Haur. Ek. 171. Oczyszczają wszelkiego zboża ziarno młynkiem i szuflą. Mon. 74, 185. Arfy żelazne, młynki i przetaki, Czynią coraz piękniejszych ziarn potrzebne braki. Tom. Boi. 93. — §. Młynek, gra na szachownicy, baê Mflcfenfpiel, Carn. sbpana. Młynkiem, ob. Młyniec, młyńcem. MŁYN1CA, y, z., (Boh. mleynice, mlÿnÿstè ; Rag. mlîniza); miejsce, gdzie mielą. Wlod. ber Ort, tpo eine SDłtifle fteft, baś SKnflge* Mube, SJłaflfauśh Miejsce, na którym młyn stoi, młyni-ca, moletrina. MaLcz. Wszystka młynica zawisła na kołku, jeśli ją flis urwie, powiezie z sobą młynarza. Klon. Fl. E 4. (o młynie nawiślnym). MŁYNIEC, ńca, m., Młyńce plur., rodzaj gry; niewiem czy ta sama, co teraz nazywają młynek. Wlod. baś 3)?üflcfenfpiel. —■ Młyńcem, młynkiem adverb., taczając się w około, kręcąc się, majakiem,, im Greife ferum/iu Me Shtnbe fermu. ‘ Po" żyłach krew' się młyńcem rzuci. Zab. 15, 160. Kniaź. Nieprzyjaciół do zamku się cisnących, z góry drzewy i kamieniami spychali, iż się młyńcem toczyli, jako piły. Stryjk.

458. Tak się biedny człek kręci, tak obraca młyńcem. Nar. Dz. 5, 120. Dał mu pięścią, aż się młynkiem zatoczył. Min. Byt. 4, 255. Drzewo mym zyskom sporne, niech cię twardym młyńcem, Łamią koła przychodniów, rozsłane gościńcem. Hul. Ów. 78. Gdy sie pewnym młyńcem obieg zkręci wieku.... Zab. 15/9.Kniaź. Upadnę kształtnym młyńcem na mej pani łono. Hul. Ow.

47. Dusze nieprzyjaciół twoich pójdą młyńcem, jako kamyki z procy, lada kędy wyciśnione/zUr£. Chodk. A 2 b. Kiedy innych ciężki strach obchodzi, Sama nie poszła Massylia młynkiem, Owszem uchodząc Greckich miast przywary, Stałej Rzymianom dotrzymuje wiary. Chrośc. Luk. 77. Już Europa chodzi młyńcem Zminęła się z swym gościńcem, Państwa od spólnych sił giną. Lib. Sen. 15. Jeśli w polu wsieść na koń przychodzi, Aż junakowi głowa młyńcem chodzi. Kchow. 8. Kto bitym pogardza gościńcem Błądzi, i już nieprosto, ale chodzi młyńcem. Pot. Arg. o44. Zbieg dopadłszy łasa, zaraz skręci młyńcem. Pot. Jow. 154. Młynkiem się bronił . kołkiem , obrotem w koło, majakiem, nut einem ©treiefe tu Me Shtnbe, mit einem BûWjtreidje. Tr. MŁYNIK, a, m., n. p. Młyniki ręczne* żarna. Solsk. Arch. 81. eine Heilte SJîüfle, $anbmuffe. MŁYNKOWAĆ, ał, uje, act. niedok., 1) zboże młynkiem czyścić, bao ©etreibe auf ber gege retni* (jen, fegen. Zboża do przedaży powinny być jak najczy-ściej^wychedożone, wywiane, młynkowane. Kluk. Rost o, 253. — 2) Intrans. Młynkować, kręcić, wykręcać, taczać, majaczyć, brefen, roenben, feran/brefen. Wiadomy dobrze, którymby trzeba młynkować kątem, Chcąc się wybiegać przed czujnym rątem. Zab. 9,‘ 346. Zabi (t. j. i w bok umykać). Tak pracowicie swój udawał dyskurs, z tak łatwym młynkowaniem języka, żem w całej rozmowie nie uchwycił słowa. Mon. 66, 721. 3utt‘

MNA, n. p. Ze mną, instr. pronom, ja. *MNĄĆ, *mnął,

'mnie, (cf. Lat. memini) ; unde pomnąc, przypomnąć, przypominać, pamięć etc., cf. jąć, imać, ob. Mniemać.

'MNAŹAĆ, Frequ., ob. Mnożyć. MNĘ, mniesz, ob. Miąć. ^ecTBO.

MNICH, a, m., Boh. mnich, klóśternjk, Slov. mnich, re-holnik ; Sorab. 1 et 2. mich ; Carn. menih ; Yind. mi-nih, menih; Croat. fratrar, frater, ( cf. brat, braciszek, frater); Slav. redovnik, zvonôr; Bosn. et Rag. kalughjer;

Ross. MOHaxü, mhhxü, nepHopumeuii, nepHep^ ; Eccl hhokł, mto HnaicB 40.i*eHB Becm jkh3hb cboio ote Mipcnaro noBe^ema; Graecolat. rnonachus; Hisp. monge ; Angl. monk; Dan. et Svec. munk; Wallis, mynach ; Isl. mun- MNIE 1. Genit. Dat. Acc. Local: pronom, ja. 2. Mnie tertia kur; Anglos. munuc ; £)bb. 5D?UUćĘ ; Kero municho; Ger. pers. Praes. verbi miąć, mnę. ber üJföltd); 1) zakonnik, 'postrzyżeniec, (cf. czerniec).

W pierwszym ustanowieniu była to osoba, od świeckiej społeczności zupełnie oddalona ( = pustelnik); teraz osoba duchowna obowiązana regułami pod władzą przełożonych żyjąca. Kras. Zb. 2, 174. Mnich męczennik Ross. upen040ÓH0MyueHHHKB. Mnichem jestem Eccl. mhh-mecTByio. — Prov. Mnich a baba, narzędzie dyabła. Rej.

Ap. 82. Mnisi gdy się zejdą, mówią o kapicach. Rej.

Wiz. 147. (kowale o kleszczach; krawcy o nożycach).—

(Prov. Slov. Mnich tak odpoweda, gako mu opat spiwa, mnich tak odpowiada, jak mu opat śpiewa ; jaki pan taki kram; jakie pytanie, taka odpowiedź). Slov. Habit nie robi mnicha ; cf. i w kapicy wełna ; cf. broda jak u proroka, i t. d. — Mnich , pop w szachach. /. Kchan.

Dz. 94. ber Sanfer tnt ©djacfifptef. Biały mnich * biało-skornik. Tr. ber ©dinfter in einigen ©pieleń, (cf. kasztelan).

— 2) Chym. Mnich, bie ^robierfapelle, narzędzie, w którym się osobliwde złoto i srebro w piecyku oddziela.

Kluk. Kop. 2, 141. — 3) Oeconom. Mnich, ’ber Söaffer* wand), ber SDîôndj ait ben teilen, Boh. barbora, poltrubj,

genbrefdjen. (cf. Slov. Mâ dobri gazik ; ide geg gazik, gako kołeso młynske.). Oparty o ścianę, po brodzie pluje, młynkuje językiem, oczyma przewraca. Mon. 68,

205. (jąka sie, język mu chodzi jak w pantoflach). MŁY-N0BUD0WN1CTW0 n. p. Schneidera; t. j. budownictwo młyńskie, ber fDînfjIenÏKUt. MŁYŃSKI, a, ie, od młyna, , ü)îül)leit*. Boh. mleynsky; Slov. młyński; Sorab. 1. monski, monowé ; Hung. malomi; Carn. malenske ; Vind. mlinski; Croat. melinszki, melinzki; Ross. MejbHHUHUÎI. Młyńskie kamienie, które się zażywają do wodnych, końskich młynów, albo też do żarn, są gatunkami kamieni piaskowych, ziarna grubego. Kluk. Kop. 2, 81. Os. Fiz. 336. Młyński kamień, Boh. mlecy kamen, mleynsky, żernow, (cf. żarna; żernownice góry młyńskich kamieni, gdzie je łamią) ; Bosn. sgervan, sgrrivan, sgiarvan , kam-mi za mlitti; Rag. xarvagni kammi; Ross. m.ihh'ë , mep-hob'E. — Fig. Prawda, że młyński kamień mieć będę na głowie, Lecz choćby się i spękać, stawię ci się w słowie. Teat. 43. c, 22. Przez paprzycę kamień młyński zwierzchni wspiera się na samym wrzecionie. Os. Fiz. 336. "MŁYWO, ob. MIćwo.

M N.

słup wydrożony z jednej strony od stawu, które to miejsce wydrożone zastawia się szczelnemi ławeczkami, które woda w stawie przyciska; ile wody upuścić trzeba, tyle się ławek wyjmie. Kluk. Zw. 3, 201. — fig. Więcej wody wychodzi jedną przerwą za ćwierć godziny, niżeli trzema mnichami za tydzień. (Żart rozpustny Smolicha na to, że mu wymawiała jedna dama, iż często od stołu wstawał wodę odlewać). Dwór. E 4. Już się nie jeden grobelnym stał mnichem, Zwłaszcza gdy wino sięga do koł-nierzów. Pot. Syl. 228. (kto w się wlewa , z siebie wysiewa). — 4) Bolan. Mnich, ziele, ob. Mniszek. — Mnich, gatunek pirogów. Wol. eine ©attung gefüllter Slöpe. — §. Mnich, rnonachus, ryba, a raczej monstrum morskie, kaptur mnichów reprezentujące, i twarz ludzką. Chmiel. 4, 627. ein ©eetfiicr. — 5) Geogr. Mnich, wysoka skała, do gór Karpackich należąca , w starostwie Nowotarskim, z daleka patrzącym wyraża postać mnicha siedzącego. Ład. H. iV. 44. ein fwfjer gelfen in ber ©taroftep bomy* targ. 'MNICHÓW, Boh. Mnichów * Monachium, SDîündjeit. MNICHOWKI, ek. Tr., ob. Miechunki. MNICHOWSKI, a, ie, mniski, mniszy, zakonniczy, üftöudjS * . Cn. Th., Rag. dùmanski, kalùghjerski ; Ross. MOHaxOBS, HHOiecKÜi, MepHenecKin. MNICHOWSKO adverb., Pot. Jow. 2, 46, po mniszemu, auf 93?önc(j3 SIrt. MNICHOWSTWO, a, «., stan mnichowski, zakonnictwo , ba$ SftiwdjMljltm, ber ftanb. Carn. menishtvu, Ross. MOHameTBO, MimiiiecTBO, HHOuecTBO , uepnopn3HH'iecTBO, nepHenecTBO ; Eccl. ciap-Mnichostwo zganił, dla tego był w więzieniu. Baz. Hst. 25. W mnichowstwie żyć Ross. MOHauiGCTBO— Ban,, MHimiecTBOBaTb, HHonecTBHBaTB. Nie ma mnichow-stwo Kazimierza, żadnego pewnego dowodu. Nar. Hst. 2, 271. 'MNICHOWSZCZKO, a, n., pogardl. i z pożal. n. p. Ubogie mnichowszczko. Zygr. Pap. 302. Biedne mnichowszczko. Zygr. Ep. 38., ein arnteś eleitbcê SKondjlem.

Pochodź, mniszek, mniszka, mniski, mniszy.

MNIEMAĆ, 'MNIMAC, aï, ali, 'ieł, *jeli, a; ad. niedok., Boh. miniti, mniti, mnèl, mnjm ; Slov. domniwam se; Sorab. 1. menu, main za to: Carn. mienit, meiniti, mneti, meniti, menem, dimlam ; Vind. mienit, sdeti fe, sdim, meni fe sdi, jes mienim, sa tu dershati, namie-niti, samieniti, dornieniti, fhtimat; Croat. stimati, (cf. *stym) ; Dal. mniti; Bosn. mnim , mnitti, sçjeniti; Rag. mnitti, mnjetti, razmnîvati, chjutjeti ; Ross, miihtb, no-MHHTB, MHH), MHIITBCff, IlOMHHTBCfl, B03MHbTB, B03MeUTaTB,

4y>iaTB, 4yMaio ; Eccl. m h h t ea b erny ïo , ncnipyio , ii€nhi|ie-esth , B03HenmeBain, Bsiinaio; cf. Lat. memini, mens; Graec. pvâopou-, cf. Anglos. maenan ; lieber b. llteenen; Germ, meinen, tiermeinen, »ermutfieu, bafür galten, benfen. Mniemam * trzymam, rozumiem, mam za to, zda mi się. Cn. Th. dzierze tak, biorę za to, domyślam się, n. p. Lepiej wiedzieć, niż mniemać. Rys. Ad. 34. P. Kchan. Ort. 1 , 52. Wiara wiernych nie ma mniemać; ale pewnie i mocnie wiedzieć. Żarn. Post. 118. Najlepiej samemu doświadczać, abyś wiedział, a nie mniemał. Hipp.

22. Zlęknieni i przestraszeni 'mniemieli, żeby ducha

MNIEMANIE- MNIEJ.

MNIEJSZEĆ- MNIEJSZY.

141

ma

widzieli. W. Post. Mn. 202. Opiekunowie ‘mniemieli, że dziatek oszukać mieli. Groi. Obr. 156. Ujrzawszy go chodzącego na morzu, mniemali, zęby była obłuda, i krzyknęli. Bibl. Gd. Marc. 6, 49. Wszelki, który was zabija, będzie mniemał, że bogu posługę czyni. ib. Joan. 16, 2. Augustyn ś. tak *mnima. W. Post. W. 229. — Slov. Ćlowek mini, pan Boh meni * człowiek myśli, a bóg rządzi. W sprawach wojennych sromota mówić : nie mniemałem. Warg. Wal. 252. (głupiego wymówka : nie spodziewałem się); id) $a&e ba5 ntdjt oermut^et. Mniemamy nowe mody za stare zwyczaje. Teat. 48. b, 16. mamy je za nie. MNIEMANIE, 'MNIMANIE, ia, n., subst. verb., Boh. mjnénj ; Sorab. 1. mèneno; Sorab. 2. mej-nunga; Carn. manènga, namęn, dimlanje ; Vind. miene-nie, menjenje, fhin , namiena, mienje, sdetje, sdenje ; Croat. stimanye; Rag. mnjenje, scjenna ; Boss. et Eccl. MhiłtHHłe, MHkTe^LCTBO, Mhiciih, »icrihi|ieiunïe, BMkiieiiie; rozumienie o czym, zdanie, opinia, suppozycya, domysł, widzi mi się, bai) SJîeçnen, SSermutljen, bie (Etnlulbnng, SWepung. Mniemanie nie jest prawda , której by się kto bezpiecznie a niewątpliwie ująć miał. Żarn. Post. 3, 750 b. Mniemaniem to zowią, kiedy kto inaczej nie wie o czym, jedno tak , jako się spodziewa. Szczerb. Snx. 253. Mniemania , zastępując niewiadomość, pomagają uwadze w zbliżaniu, stosowaniu i równaniu jednych skutków z dru-gierni. Sniad. Jeog. pr.\ (hypotezy). Omylne mniemanie, błąd. Wiśn. 190. ,Z mniemania nikt przysięgać nie ma, bo powinien pewno wiedzieć. Sax. Art. 47. Lud się rządzi mniemaniem, i sądzi z pozoru. Teat. 45. d, 19. Mnimanie wielce może; mnimaniem ludzkie rzeczy stoją. Cn. Ad. 511. (jak sobie kto w głowie uknuje, tak mu wszystko smakuje). Mniemaniem stojący, na mniemaniu zawisły, opinabilis, conjectura nitens. Cn. Tli., Sorab. i. menenitć. Mniemaniem narabiający * fantastyk, ib. To jest prawdziwa mądrość, żyć według rozumu, a nie według mniemania. Opal. Sat. 67. Zawzięte mniemanie = Uprzedzenie, prewencya , qu. v. — Mniemanie o sobie Boss. caMOMHkHie. — W nauce wyćwiczony, wielkiego był u ludzi mniemania. Sh. Dz. 746. t. j. sławy, er (jatte einen gnten IRuf, grojlen 3?uljm, man l)«tte iwit tfym eine grojk SOîepttng. Zszedł z tego świata w mniemaniu świątobliwości. Boh. Dt/ab. 5, 155. in odore sanctitatis, im ©erndje ber Ipetltgfett. MNIEMANY, a, e, Boh. mnćly, do-mnèly; Slov. domnénÿ; Boss. mhhmuh; rozumiany, rei'» rnept, nernmtljet. O mniemanej rzeczy ma być tak dzie-rżano, jako już o pewnej prawdzie. Sax. Art. 47. MNTE-MACZ, a, m„ który mniema, ber SDîeper, ü$ennntl)Cr, Sorab. 1. menieżer ; Eccl. BM-feiiiiTCJb. Srogi dekret Pański na takie marno 'licemiernikr, a na takie 'mnimacze o sobie. Rej. Post. L l 4. Ross. Miinre^bnocTb skrupulatność, HHHTeiLHuii » skrupulat, przywidzeniec.

Pochodź, domniemawać sie, domniemać się, domniemany, niedomniemanie.

MNIEJ adv. comparât, posil, mało; nietyle, nie tak wiele; {Boh. meno, mjn ; Slov. mén, mèneg ; Sorab. 1. meney, Sorab. 2. menej; Carn. manje, main, mejn, maihin ; Yind. menje, minjei; Croat. menye, manye; Slav. manje;

Rag., Bosn. magne; Ross. MeHŁine; Eccl. Mnie; Ital. man-co, meno; Lat. minus; Gall. moins; Graec. ptïov; Germ. minber; cf. Hebr. mane, minuit)', weniger, (oppos. więcej). Bodajeś był mniéj o Karynie wiedział, I ja mniéj pytał, i ty mniéj powiedział. Past. Fid. 295. Kto mniej , ma bezpieczniej. Rys. Ad. 27. Najmniej fortuna wydziera, komu najmniej dała. Min. Byt. 4, 147. Mniej nie zdołam, a ty każesz więcej! Cn. Ad. 510. — Arilhm. O oznaczeniu odejmowania (w substrakcyi) znaku — używamy, który jedno czyni co słowo mniej; tak 5 — 2 znaczy; 5 mniej 2, albo że 2 odjąć trzeba od 5. Jak. Mat. 1, 60. Łęsk. 2, 14. — Mniej dbam o jego fochy. Boh. Kom. i, 27. t. j. mniejsza o to, id) mad)e mir nidjt otel baratt‘3. — Mniej wdęcej * mniej albo więcej, nteljr ober weniger. Znajdzie u ciebie ratunek sierota, Z brakiem między mniej więcej potrzebnemi. Zab. 17, 215. aliter Mniej więcej, plus minus, koło, około. Macz., oljngefaljr, (öOtt Bälden)- Było tego ze trzydzieści mniej wiecej. — Mniej dalej < prędzej czy później, ulmgefdbr (non ber 3eit). Mniej dalej w kwadrans przyjdzie. Tr. Najmniej, by najmniej, w najmniejszej cząstce, ein gatt3 fleht üffientg. Ogła-skane zwierzęta, byle się napiły choć najmniej krwi, wTra-ca się im dzikość. Bardz. Luk. 58. Byś jako najmniej odstąpił od świętych słów a od świętej nauki Pana tego. Bej. Post. a 5.—Nie mniej, przecież, z tym wszystkim, atoli, Yind. nizhemenje. MNIEJSZEĆ, ał, eje neutr. nie-dok., umniejszeć, zmniejszeć dok., mniejszyć się, mniejszym się stawać, maleć, Boh. menśit se; Rag. smagn-kattise ; Croat. minuti, minójem, (cf. minąć) ; flettter wet' ben, weniger werben. W lecie dzień przez trzy miesiące mniejszeje. Żebr. Zw. ,24. Kurczemy się, a dziwnym^ sposobem się dzieje, Ze wzrost ludzki w starości z kościami mniejszeje. Zab. 8, 594. Koryt. Aleksandrya nie ustępowała w wielkości mieszkańców żadnemu miastu; potym poczęła* mniejszeć za Mahometa. Boter. 216. Codziennie zewsząd przybywało nieprzyjaciół, a naszych mniejszało. Białob. Odm. 20. t. j. ubywało, e$ wnrben titrer tćiglid) weniger. ‘MNIEJSZOROCZNY, a, e, jeszcze roku nie mający, młodszy od roku, nod) nid)t jttljrtg, nod) feilt ganjeö Jaljr pabenb. Dzieciom czworoletnim, rocznym , mniejszorocznym, łyżkę jedno tej wódki dawać. Syr. 287. MNIEJSZOŚĆ, ści, i., (compar. subst. małość; oppos. większość); bie (*SHetner(iett) Heinere 3a(d, 2Jład)t, Slraft. Polacy dla mniejszości swoich. spoinie wszyscy bić się chcieli. Nar. Bst. 4, 506. Nicby nas bardziej nie chyliło do anarchii, jak gdyby mniejszość przeciwko większości, protestacye czynić mogła. Gaz. Nar 1, 260. Honor podwyższa i wyżsi nim hardzi, Ale i niżsi mogą się pocieszyć, Mniejszość rozrzewnia, większość serce twardzi. Kras. List. 2, 142. Superlativ. NAJMNIEJ-SZOŚĆ, n. p. Zagadnienie o największościach , i nnj-mniejszośeiach, de maximis et minimis. Juk. Mat. 3, 50. MNIEJSZY, a, e, comp. adj. mały, Boh. menśj ; Slov. menai; Sorab. i. et 2. menschi ; Carn. majnshe (majhen, mal« mały); Yind. menfhi (maihen, rnihen, mali « mały) ; Rag. et Bosn. màgni; Croat. menyshi, manyi, menyi; [Croat. malahan, ma*mały); Boss. MeHbiuiił, MeHb-

MNIEJSZYĆ-MNISZEK.

MNISZKA - MNOGO.

111OH ; Eccl. MHiHiniH, MCHiniH, Ma.ibHUiiił, MaiLiniH ; (mkniih, MH3KHHŁIH najmniejszy, ob. ‘Mizynny; cf. Graec. fisîcov)] (oppos. większy), Heiner, geringer. Mniejsza przykrość się nie czuje, kiedy więtsza następuje. Cn. Ad. 510. Kto wytrwa co więtszego, wytrwa i co mniejszego. Cn. Ad. 404. Mniejszej mu rzeczy odmówiono, a on się większej upomina, ib. 511. Mniejszy się na większego miece, aquitain cornix provocat. Mącz. (nie mieć się kocie na niedźwiedzia). Kmiecy mniejszy mórg, kmiecy większy mórg, ob. Mórg. — Chwalę cnotę, choć w najmniejszym człowieku; ganię występki, gdzie je znajdę. Kras. Hst. 59. Mniejszym ja jest, niż wszystkie miłosierdzie twoje. Leop. Genes. 52, 10. Bibl. Gd. ; t. j. niegodnym, nie zasłużyłem sobie na nie, td) Mit ju geringe «Her Sarmfierjtgfeit.... £utl). Mniejsza o to * mniej dbać o to, nie stać o to, ba3 mad)t ben Helnften Hummer, baö liât wenig auf ftd), fiat wenig JU bebeuten. Gniewajże się ! mniejsza o to. Teat. 36, 57. Niem. Król. 2, 87. Mniejsza o to , czy stara, czy młoda, garbata, Prosta, chroma, czy ślepa, byleby bogata. Zabi. Pire. 28. MNIEJSZYG, ył, y, act. niedok., Boh. menśiti, zmenśiti, zmenśowati, skrownjm, uskro-wnjm; Slov. umenśiti, zmenśugi; Sorab. 1. womenscham; Carn. majnsham; Vind. mcnfhati, smenfhati, pomenfhati, mihenu storiti; Bosn. srnankovali, smankati; Rag. smagn-kalti, omâliti, omalivati; Eccl. Meiimto; umniejszać, mniejszym czynić, uszczuplać, ntiitberit, nerminberit, Heiner ma* d)ett, »erflelnern. Niegodzi sie cudzych zasług lżyć i mniej-szyć. Sk. Dz. 378. MNIFJSZYCIEL, a, m., który co umniejsza, ber SSerflelnerer, SSerringerer. W rodź. ieńsk. Mniejszycielka, Slov. zmenśowatelka, stenćowatelka, miosis, figura rhetorica.

Pochodź, bynajmniej, pomniejszyć, przy mniej szyć, przynajmniej, umniejszać, umniejszyć, zmniejszyć.

MNIŚKA, ‘MNISZKA, i, i., (Boh. miśka, nunwice, rezanice, Sorab. 2. nunwa, nunna; majalis; cf. SJłihtd) apud 31 big., et Ital. monacare; trzebić); n. p. Do tego plastru brać sadło nie wieprzowe, ale z świni, którą mniską zowią. Syr. 4405. Mniśka, nie jest to wieprz, ale Świnia samica, której z boku wyjęto matecznik, aby się dla lepszej karmi niepłodna stała. Rydel. (cf. mniszyć), eilte üerfdjlllttiie ©ait, eine bonite. MNISKI, a, ie, MNISZY, a, e, MNICHO-WSKI, Boh. mnjśky, mniehskÿ, klaśternj ; Sorab. 1. mî-schi ; Vind. minifhki, klafhterski; Carn. menishke; Rag. dumanski, kalughjerski ; Ross. MOHainecKifi, MunuiecKÜi ; Eccl. MHHinecidM, crapuecKin; 9ÄÖH(f>3*. O mniskim abo zakonniczym stanie. W. Post. W. 3, 415. Mniskie zakony. Zygr. Pap. 135. Zdał on się być żywota pobożnego, i mniskiego. Sk. Dz. 245. Po mnisku adv., po zakonnemu , sposobem mnichów, auf 59îi)nd)$ 9lrt. Kazali się po śmierci w grobie kłaść po mnisku. Pot. Pocz. 504. MNISZEK, szka, m., demin. nom. mnich, 1. elit 2)îMtd)leilt, Boh. mnjśek. 2. Ornith. Mniszek, pliszka Czerniec, mo-tacilla atricapilla Linn., eine Slrt ©raómfitfen, ©ra8fpa$, ©#warjH)pf, SÄO^renfopf, SDKmdj, ptaszek wielkości sikory; samiec na głowie czarny, pod oczami biały. Ład. H. N. 107. Kluk. Zw. 2, 254. — 5) Botan. Mniszek, mnich, ziele, popia główka, mnisza główka, świni mlecz, papa-

wa, psi mlecz, świni pysk, radyki, wilczy ząb, gdy okwitnie, kosmatą i pierzowatą główkę ma, a gdy jaf'wiatr obwieje, główka jako u mnicha goło zostawa. Syr. 1154. Urzed. 268; Carn. regràt, briszavék, 3ftön#3ft)pf,    fine

3Irt beS Eôn>enjaÿn$, Çfaffenplattc, ©otterWume, SutterMume, ©djntaljMunte, Leontodon Taraxacum Linn. Mniszek zły, mordownik, morderznik, do godziny siódmej zabija, kto-by go w się wziął, kwiat ma kapturowaty. Syr. 1387. Sienn. Wyki. Dłarrenfappe, Mauer ©turmfut, Aconitum Na-pellus Linn. Mniszek dobry, Aconitum anthora Linn., ©iftfietl, mam za to, iż go ztąd zowią dobry, iż mniszka złego jad wygania , i silić mu się nie dopuszcza. Sienn. Wyki. MNISZKA, i, z., Boh. mniśka, klaśternice, gepti-śka, (cf. opat); Slov. mniśka; Carn. et Vind. nuna; Cro-at. dumna (cf. ‘dumny), koludricza, opaticza; Hung. apótza ; Rag. dûmna, dumniza, kolùdriza ; Sorab. 1. nunwa, klo-żterska kneżna, (cf. xieni); Slav. dùvna ; Bosn. koludriça, dumna, kalughjeriça ; Ross. hoh&xhhr, hhokhhs, CTapHua; Eccl. MHHXHHff, Yf)i.mii|a; 1. zakonnica, klasztorna panna, bie Słoitlte. Ksieni abo najwyższa mniszka. Sk. Dz. 100. bte SlcMlffmn. Mniszka męczennica Ross. npen040ÓH0My-uenHHua. Od mniszek Ross. MOHaxHimuft. — 2. Oecon. Mniszka, ob. Mniśka. MNISZYĆ, ył, y, act. niedok., omni-szyć dok., 1. mnichem kogo czynić, kapturzyć, strzydz, ctuett junt SÄöitdje machen. Omniszyl go ociec, ale on porzucił potym kapicę i zakon. Nar. Hst. 2, 220. Chcąc się do mnichów na sądnym dniu przyszyć, Kazał się jeden po śmierci omniszyć. Pot. Joto. 2, 39. — 2. Castra-re sues, mniszyć abo czyścić świnie. Mącz. ; Ital. mona-care, bte ©ctite caftrlren, 311 Tonnen ntadjen. (ob. Mniśka). Samice wieprzów domowe można też umniszyć , aby tłustsze były. Sienn. 271.

MNOGI, a, ie, (Boh. mnohy; Slov. mnohÿ, mnohl, mnoho-tliwi, wicnasobnl, (mnogotliwé, hognotliwc meno collectif vum, ob. Zbiorowe); Sorab. 1. mnohi; (Sorab. 2. mlogi niektóry); Carn. mnôg; Vind. mnog, velkuteri, velkutiri, (cf. wielokrotny); Croat. vnógi; Rag. mnöghi; Slav. mlogi; Ross. Mnoriii, Miiorś, Miiowaiimiil ; cf. Germ. ntamttg, SDîenge ; cf. FJcbr. ^^2 manacb, numeravit); liczny, wieloraki, jafilreld), Mci. Mnodzy sprawiedliwości pilno służą, ale ciż sami namiętności swoich pohamować nie mogą. Modrz. Baz. 228. Po nie mnogich dniach. Budn. Luc. 15, 13. (wkrótce). Przynabył sobie mnogszego i jeszcze sposobniejszego naczynia. Smotr. Apol. 10. — Grammat. Liczba mnoga, Ross. MiiomecTBCunoe wicio, pluralis numeru* , (towarzyska liczba. Bals. Niedz. 1, 156), oppos. liczba pojedyncza, singularis. Kpcz. Gr. MNOGO, w MNO-DZE adv., Boh. et Slov. mnoho ; Vind. mnogu, veliku, velku ; Carn. dukaj; Croat. vnogo; Bosn. mnogo; Slav. mlogo; Eccl. Miioro, (hcmhoîkko troszkę, OTMtiora od dawna, nonpcMHory tym więcej); licznie wiele, wielorako, »tel. Umarł wielki Kniaź, panowawszy ‘mnoho (mnogo) lat. Stryjk. 166. Wierny w małe i w mnodze wierny jest, a w małe niesprawiedliwy, i w mnodze niesprawiedliwy jest. Budn. Luc. 16, 10. (w wielu. Bibl. Gd.). Slov. Prov. Mnoho, ani wóz ne znése; cf. koń nie uciągnie; Slov. Ćo mnoho, to mnoho; quod multum stultum. MNO-

MHO-

MHO-

MHoroitMCHCTBO mno-

e,

a, e, —

MHO—

GOBARWY, a, e, — adv., wielofarby, tttelfarbig. Vind. mnogofarbast, pifan, cf. pisany; Eccl. MHoromapHhiif; Hoss. MHOrouBliTHŁiM ; Sorab. 1. mnohobarboyitć. 'MNOGOBÓ-ZTWO, a, 7i., wielobóztwo, czczenie wielu bogów, bte Vielgötterei?, Hoss. MHoro6o>Kie, MHoroóoatecTBO. 'MNO-GOBOŹNY, a, e, — ie adv., öielgötterifd? ; Hoss. wtoro-roöoHvHbiH ; subst. mnogobożnik MHoroóojKHHKt. 'A1NO-GOC1EL1STOŚĆ, ści, i., tusza, pełność ciała, Eccl. ronjOTie, Tyimocn>, TOJCTOTa rfcja, VoWet&tgfett. 'A1NO-GODZ1ENNY, a, e, — ie adv., przez wiele dni trwający, ińeltflgtg ; Hoss. MH0r04iteBHLiH, długo iyjący, podeszły ; Eccl. Mnoro4enCTBie, Graec. nolvrpeęin ; verb. HHoro4eH-CTBOBaiH Koro, 4o,iroio îKH3HiK) iiarpa4HTb. MNOGODZIE-TNY, a, e, — ie adv., wiele dzieci mający, cf. bezdzietny, ftttberrctd?, Ross. mhoto4Łthlih, MH0r04iTeHX, Miioro-qa4KLii1. 'MNOGODŹWIECZNY, a, e, — ie adv., wiele dźwńęków wydajaev, mullisonorus, Sorab. i. mnoho zen-cżźatć, öieltönig. 'mnOGOFUNTY, MNOGOWAŻNY, a, e, wiele funtów zaważający, Dtelpftutbtg, Eccl. MHOroTajaHiun, MHoroBicHUH. 'MNOGOGŁOSNY, a, e, — o adv., głosów mnogich, Eccl. MHorornacMiL, Graec. rrolvqeovoç, tuet« ftwnmig. MNOGOGŁOWY, a, e, o wielu głowach, piel» föpftg, Eccl. Miiororo^aiibii'b, MHoromßarb, Graec. nolv-y.tqalog, muUiceps. MNOGOGRZESZNY, a, e, Hoss. rorpbimibiii ; Eccl. MaorocorptmaTe,ibHLiM, ôtel fwtbtgenb, [el;r fünb^aft. Każdy człowiek mnogogrzeszny. Sak. Ok. A1NOGOJĘZYCZNY, a, e, — ie adv., Hoss. Mnoroa3biiiHbni. MNOGOIA1IENNY, a, e, — o adv., Hoss. MHorouMcniiŁiii, Dtclitantig, (cf. bezimienny); subst. goimienność, Vtelnamtgfett. 'A1NOGOKARMNY, a, o adv., wielu karmiący, ötehtäftrcitb, Eccl. MHOronnHmHbiii. MNOGOKAT, i tak dalej, ob. Wielokąt. 'MNOGOKOLAN-KOWATY, a, e, — o adv., öielfitotig, dou |lflanjen, Eccl. MHOroHO.ibHiiUH. A1NOGOKROTNY i t. d., ob. Wielokrotny. 'Mnohokroć. Sekl. Luc. 18. MNOGOKSZTALTY, MNO-GOLETNI, ob. Wielokształty, Wieloletni. MNOGOLUDNOŚĆ, ści, z., wielka ludność, Hoss. Mnoro.ri04iiocTX, ftarfc S3c* DÖlfcrtUig. Jeżeli mnogoludność znakiem pomyślności krajowej , musi stan pokoju być szacowniejszym od stanu wojny. Zab. 9, 221. MNOGOMOWNY, ob. Wielomowny. 'A1NOGONACZELNY, ob. Wielorzadnv, wielorzadztwo. MNO-GONOGI, ob. Wielonogi. MNQGÖOCZNY, ‘ a, e, Eccl. MiiorooYiiTi, wielooki, n. p. Mnogooczny Argus, ütcliitt» gtg ; tak się też zowie motyl dzienny, jeden z mniejszych, którego tylne skrzydełka pod spodem wiele oczek mają. Zool. 141. 'A1NOGOPAMIĘTNY, a, e, Eccl. iiHOronaMH-TiibiH, Graec. Ttolvuvrguov, multum memoria valens. 'A1NO-GOPIECZOLOWITY, a, e, —ieie adv., wielce troskliwy, Eccl. MHoronewaoBeHt, Stel beforgt. 'Al N O G OPLE MIEN N Y, a, e , — o adv., Hoss. MHoronieiieuHuS. 'A1NOGOPŁO-DNY, a, e, — ie odo., Hag. mnoggoplodni ; Eccl. mho-roiiAO^Ltn. ; vcrb. MHoron.ro4CTByio. 'MNOGORAKI, ob. Wieloraki. MNOGORODNW, a, e, Hag. mnogorodan, ytelerjcugeitb. MNOGOROGI, ob. Wielorogi. MNOGÜROSI-STY, a, e, — o adv„ obfitujący w rosę, Eccl. Mttoropo-CHCTbilł, Graec. docotjcódgg. AINOGOŚĆ, ści, i., mnóstwo, wielość, liczność; (cf. moc, gwałt, siła * wielka liczba),

Sorab. 1. mnohofcż; Vind. mnogost; bte DKettge, retdje Slnja^l. Ostatek drzewa lasu przez ich niemnogość będą zliczone. Leop. Jes. 10, 19. —Arlthm. Wypadek z działania mnożenia, zowie się mnogość, factum. Jak. Mat. 1, 25. To co wypada z rozmnożenia jakiej liczby, wziętej kilka lub więcej razy za czynnika, nazywamy mnogością tej liczby, potentia, dignitas. Alg. Nar. 180. bte ÿoteiîj ; (cf.. możność); produkt z więcej niż z trzech równych czynników złożony. Łęsk. 2, 44. Jak. Mat. 1, 25. MNOGO-SKŁADNY, ob. Wieloskładny. MNOGOSŁAWNY, ie adv., Hoss. MHorociaBHbul ; Eccl. Miioro3BfiroMbui. *MNO-GOSŁOWIĆ, ob. Wielomówić, wielosłowić. 'MNOGO— SOGZNY, ob. Soczysty. 'MNOGOSPADKOWY, Eccl. rona4C4tHbiH, Graec. noXvnrtoTog, rnultis casibus constans, ob. Przypadek grammat. 'A1NOGOSTRADALNY, n. p. Ś. Jan 'mnohostradalny. Fund. 58, Eccl. MtiorocTftiipahNi, który wiele ucierpiał. MN O GOSTRONN Y, ob. Wielostronny. 'AINOGOŚWIETJW, a, e, Eccl. miorocKŁTitT,, mho-rocBhTHbiil, tnclbeleitcbtet. 'MNOGOUCZONT, wielce uczony, Eccl. MiioroyqcHbiîî. MNOGOWLOSY, ob. Wielowło-sy. 'AÎNOGOW1DZ, drobnowidz, microscopium. Klecz. Zdun. 76. 'MNOGOWODNY, a, e,—o adv., Hoss. mho-roB04Hbifi , ó4aroB04HUH , w- wodę obfitujący, tualferreidt ; subst. MiioroB04ie obfitowanie w wodę , 'mnogowodność, 'mnogowod. 'MNOGOŻEŃSTWO, ob. Wielożeństwo. 'A1NO-GOZNAGZNY, ob. Wieloznaczny. MNÓSTW'0, a, n., Boh. et Slov. mnożstwj; Sorab. 2. man; Carn. mnoshćza; Vind. vnoshina, (mnoshiza * lud, pospólstwo), mnoshtvu ; Slav. mloshtvo; Croat. vnosina ; Dal. mnostvo; Hosn. mnósgh, mnosctvo; Hag. mnoox, mnoxtvo, mnösctvo; Hoss. mho-/KccTßo; wieloliczność, liczność, bte Vîettge, grope 5Inja(»I. Przeciw mnóstwu, z tobą Polska posyłała małe wojska. Birk. Chmiel. Ü b. Nie trwóżmy sobą ; tam więcej oręża , Tu serca ; męstwo, nie mnóstwo zwycięża. Kniaź. Poez. 2, 18. Wszelkie mnóstwo jako dawno mówią, czyni zamieszanie. Modrz. Baz. 361. (cf. wielu rząd , nierząd). Panów mnóstwo, czyni ubóstwo. Hijs. Ad. 56. — §. Lud, pospólstwo, gmin, baô Soif, bte ©entente. Wywiedli nas na tę pustynią, aby mnóstwo wszystkie głodem pomorzyli. 5 Leop. Exod. 16,3. (wszystek gmin. 1 Leop.). Przyszło wszystko mnóstwo przed króla. 1 Leop. 2 Heg. 19, 8. Wyznali świadectwo przeciwko niemu przed mnóstwem.

1 Leop. 3 Reg. 21, 13, ib. 2 Heg. 18, 16. (Ross. coti-Miiiue , cOHMb ; cf. sejm). AINOŹGA, y, m., rozmnażający, ber Vermehrer, Sżłe^rer. Akragas, mnożca urodziwych koni. A. Kchan. 85. generator. MNOŻNIK, a, m., ob. Muożyeiel; mnożący, multiplicator. Arithm., liczba, przez którą się druga rozmnaża. Juk. Mat. 1, 25. MNOŻNY, a, e, 1. mnożący się licznie, Eccl. mhojkhmłiS , ftd) nte(t* rettb, ja^Iretd) Dernteljireub. Króliki bardzo mnożne są. Sienn. 284. Zool. 334. Wróble bardzo są mnożne, co miesiąc przez lato wyprowadzają po 5 młodych. Kluk. Zw. 2, 225. (Ross. B04KÜI mnożny, .płodny, mnożący się bardzo, o ptastwie domowćm). Gorczyca tak mnożne jest ziele, iż gdzie go raz nasieją, trudno się go z onego miejsca pozbyć. Gresc. 242. — Fig. Pochwała nielada jakowe dawa posilenie, i mnożne czyni serca chciwość chwały. GiL

144

MNOŻYĆ - MOC.

MOC,

Post. 176. dodaje serca, ntadjt Ijodjljerjtg. Slov. mnohotliwi multiplicativum. — 2. Arithm. Liczba , która ma być rozmnożona , nazywa się mnożnym, mulliplicandus. Jak. Mat. 1, 25. Lesk. 2, 6. Solsk. Geom. 3, 79., Hoss. mhohîhmoc qHCÆO. MNOŻYĆ, ył, y, act. niedok., umnożyć, pomnożyć dok., mnażać frequ., Boh. mnożiti; Sorab. i. hofcżam; Vind. mnoshiti, pomnoshiti, mnogoterniti, ve-likukratiti, povezhati, gmerati, svelikufhati ; Carn. shim; Croat. mnoshiti, kupitisze, unosńjem; Bosn. sgiti ; Boss. MHOKHTb , yjMnojKHTŁ, yamoJKaTŁ ; Eccl. roycyryÓHTH; rozmnażać, pomnażać, przysparzać, mehren, yermefyreit. Książęta wojska swe mnażały. Krom. 477. Jowiszu, który bozkie, ludzkie sprawy mnożysz, Wieczną władzą sprawując, a piorunem trwożysz.... A. Kchan. 9. Młode wychowanie roztropne siła potym obyczajów dobrych na starość każdemu umnożyć może. Rej. Zw. 7 b. — Mnożyć się recipr., (Boh. mnożit se), ftd) mehren, Der« «teuren. Stojąc u.ocno w wierze, mnóżmy się we wszelakich uczynkach dobrych. W. Post. Mn. 313Î Przez takie krwawe trudności, Umnożyły się drogie twe wolności. Groch. W. 582. Jako się nie ma w tej społeczności ta społeczna miłość umnożyć, patrzając na miłe dziatki swoje? Hej. Post. H 4. Jezus mnożył się w mądrości, i w lcciech, i w łasce u boga i u ludzi. Biai. Post. 172. t. j. podrastał, er itatynt JU. Dzisiejsze nasze notrawstwo nizkąd się nie mnoży, jedno z łakomstwa. Falib. S. — §. Arithm. Mnożyć, nmlttplictrcit. Mnożyć je-dnę liczbę przez drugą, jest to brać pierwszą tyle razy, ile w drugiej znajduje się jedności. Jak. Art. 1, 25. Mnożący, multiplicator. Lesk. 2, G. Hoss. mhojkiitcjb , liczba przez którą się druga mnoży. Solsk. Geom. 3, 78. znik. — *§. Mnożyć dzieci, rodzić, płodzić, 5îtltber jettgett. Był z Fauna i z Semcli Nymfy umnożony Acis, erat atus. Zebr. Ow. 339. Tyś mój syn, jam cię dziś żył sobie. J. Kchan. Ps. 2. Syn najmilszy z twej krwi umnożony. Groch. W. 466. Nie gwoliś ojcze sobie mnie umnożył. Groch. W. 433. MNOŻENIE, ia,

womno-

mno-

umno-

MHO—

mar—

mno-

cre— umno-

n., pomnażanie, baś tottel/ren, bie Sernteljning. Mnożenie ptastwa domowego Hoss. boat>. — Arithm. Jeden z pięciu sposobów rachowania, multiplicatio. Solsk. Geom. 3, 79. Carn. mnoshenje , mnoshitva; Hoss. yMHOJKeHie, bte SMttplic«» liott. Lesk. 2, 6. Tablica mnożenia. Lesk. 2, 45 ; Pyta-goresavva, wieloraz, brtö fêtiimalctttô. MNOŻYC1EL, a, m., Boh. mnożitel; Bosn. urnnosgitegl ; Vind. povezhavez, gme-ravez ; Hoss. yMuoJKme.iB. — Arithm. Mnożący i mnożnik są czynnikami mnogości, abo mnożycielami, jactores. Jak. Mat. 1, 25. Cstrz. Alg. 2, 468. et 2, 161.

Pochodź, domnażać, domnożyć, namnażać, namnożyć, mnożny, pomnażać, pomnożyć, przemnażać, przemnożyć, rozmnażać, rozmnożyć, zamnażać, zamnożyć.

na

M O.

MOC, y, z., (Boh. moc; Sorab. 1. moz, motz, mocz; Sorab. 2. moz; Mnd. mozh, muezh, mozhnust, smoshnest, sa-moshnost ; Carn. mozh, muzh, mogozhnost, (ob. łMogą-cość) ; Croat. móch, oblazt, jakozt ; Dal. sznaga ; Hag.

mooch, jàkost ; Bosn. mócch, uzmosgenje, snaga, hra-brost, jakóst ; Slav. moguchstvo ; Boss. aïont, upinb, mo-ryTCTBO, oóiacTŁ; Eccl. Moi|ib, MoryqecTb; cf. Svec. magt; Anglos. myht, maeth, meath; Dan. magt; Angl. might; cf. Germ, mögen. 31 Mg., Germ. SDîacfyt; Lat. magis, majestas; cf. Hebr. y?2N amaz, robustus fuit) ; bte ÜÏÏadjt, $raft, ©tctrfe, ©emalt. — a) mocność, siła, dużość, bte Sraft, ©tćirfe, bct3 Vermögen. Ogień nie tym mniejszej mocy będzie, iż na rzecz trafi, która się ognia nie boi. Gorn. Sen. 336. Żal, gniew, smutek doda mocy siła, Srogiego raczej męża zniewól układnością. Bardz. Trag. 542. Szymon noksiężnik czynił się synem bożym, i mocą wielką bożą. Sk. Dz. 20. Bożek mocy, siły (Carn. Jodut). Lekarstwo tym, którzy wnątrz na mocach poruszeni, jako na rozumie, na pamięci, na baczności, na mowie. Sienn. 235. na wewnętrznych siłach, władzach, bie tnnern Kräfte. O swojej mocy * o swojej sile, bez cudzej pomocy, nuö eh gîter Üraft, t)0tt felbfh Nieść go do ciemnicy kazał, rozumiejąc , że się sam ruszyć nie mógł ; ale on szedł o swój mocy, a nieść się nie dał. Sk. Zgw. i, 101. Otwierają się drzwi o sw’éj mocy, wchodzi coś czarnego, iskrzy z ust ogień. Ossol. Str. 1. g. Moc passive, stałość, nie-lacność odmianom, bte geftigfeit. Wieża była tej mocy, że dobyć jej nie możono. Ld. Na moc budować. Cn. Th. 444. (mocno). — §. Brać moc » brać górę, mocnić się, wybijać się, tteberlianb neunten, ftarf werben. Nasi zamek zapalili, a gdy ogień wziął moc, wnet Moskwa wytoczyli się ku bitwie. Slryjk. 774. W 16 wieku wzięła sekta nowochrzczeńska. Biel. 518. Widząc król, iż Moskiewski, im dalej tym więcej moc bierze, do króla Duńskiego się udał. ib. 554. (cf. mróz bierze, ob. Brać). — §. Moc » władza, bte    ©ewalt jtt etwaê, über etwerô.

Mam od cesarza daną moc na śmierć i na żywot. Ona odpowiedziała: zabić możesz, ale dać umarłym żywota nie możesz; tak masz mówić: dana mi moc na śmierć. Sk. Zyto. 2, 357. Porzucił każdemu w moc po tysiącu ludzi. 1 Leop. 2 Macch. 8, 22. (pod komendę oddał). Miał moc nad piwnicznymi, o Leop. Genes. 40, 3. (władnął nad szynkarzami). Taką mocą rozgrzesza, jaką sam od drugiego ma. Hys. Ad. 6S. nemo polest plus juris in alium eon ferre, quam ipse habet; (cf. trzeba pierwej mieć, abyś dał). — W mocy czyjej « pod jego władzą, m jentattbeS ©ewalt. Jeśli u kogo, u Muz to jest w mocy, Nie dopuścić ^zamierzchnąć cnocie w ciemnej nocy. Groch. W. 532. Ze zapał ugasł, szalone chciwości Pod sądnej dały się skromności. Past. Fid. 75. Polacy pozostałe dziewce Krakusa księstwo w moc oddali. Krom. 57. Bolesław zamek w Łęczycy zbudował, i Semowito-wi w moc go oddał. BieL 150. Źle kiedy pospólstwo poczyna wiele o sobie rozumieć, nie dając się już starszym w moc. Petr. Pol. 157. Nie w mojej to mocy, (Vind. ni per mojei oblasti). Pełna moc, pełnomocnictwo, umocowanie, plenipotencya Ross. ^OBipeimocTb. — g. Moc, przemoc, gwałt, Uebennatfyt, ©ercalt. Tatarowde bacząc moc na się, sprawili się wszyscy w jeden uf. Biel. 468. Mocy miernie używaj. Cn. Ad. 514. (imeś mocniejszy, tym bądź skromniejszy). Slov. Moc żelezo lóme,

czar-

moc

moc roż

moc

MO G - MÖGEN.

MOGKA - M0CNOŚĆ.

145

żelaza łamie, mus). — §. Mocą « gwałtem, mit ©entait. Mocą wypchnąć, wyrzucić, jak żabę z wierszy. Cn. Ad. 512. aliter Mocą * na fundamencie, cf. w skutku, fraft, tfenttoge. Mocą urzędu mego to uczyniłem. Tr. — (Vind. (is testamentu, sa volo testamenta). Na mocy swojej władzy Vind. is fvoje oblasti. — b) quantitatif : Moc, mnogość , liczność, gwałt czego, siła czego, eine gewaltige SDîettge. W porażce bitnych żołnierzy moc stracili. Stryjk. 44. Z Afryki biorą moc zboża do Turczech i Indyi. Fam. 83, 60. Moc krwi przez dziesięć lat Troja lać mogąca. Tych czasów tylko rumy okazuje* dawne. Olw. Ow. 626. — *§. Abstr. Mocy, mocarstwa, Kräfte, 5Md)te, Ross. Bia-cth. Ty ziemio, i wy rzeki i mocy podziemne, Bądźcie świadki tych umów. Dmoch. U. 1, 77. Racz boże powietrzne mocy powściągać, i wszystkie przeszkody i uciski od ludzi oddalać. Wys. Aloj. 481. — §. Brzydka moc * szpetny jak dyabeł, eine aI>fd)eitM;e gtgttr, eine $raße. Kazał Ezopowi rolą sprawować, Nie chcąc tej brzydkiej mocy w domu chować. Jabi. Ez. A 4. Nie są jej tak teskliwe jeszcze same nocy, Żeby się przedać miała brzy-dkićj mocy. ib. 2. MOC, ob. Modz infin. verbi; Praes. mogę. '‘MOCARKA, i, z., mocna rządczyna, eine gewab tige £>errfd)erinn, (cf. mocarz). Mocarko, a wszech bitew bogini Minerwo. A. Kchan. 320. W człowieku są mo-carki dziwne, popędliwość, bojaźń, żałość, radość. J. Kchan. Dz. 40. MOCARSKI, a, ie, od mocarzów, pański , (jerrfdjerifd), £)crrfct)er *. W mocarskićj ręce Minerwa lance trzymała świecące, Pod któremi drżą wojska, miasta wojujące. Jabi. Tel. 338. Stałeś się mocnością ubogiemu ; abowiem duch mocarski, jakoby wicher popierając. ścianę. Leop. Jes. 23, 4. (wściekłość okrutników była jako powódź podwracająca ścianę. Bibl. Gd.). Łupy mocarskie. 1 Leop. Jes. 53, 12. (zwycięzcy). MOCARSTWO, a, n., państwo, panowanie. Cn. Th. poteneya, bie £errfd)aft, ©entait, 2Îîa$t; Ross. MorymecTBo. MOCARZ, a, w., (Boh. mocna? monarcha); mocą celujący, ein 5Md)tiger, ©ewalttger. Samson męstwem i siłą, mocarz nigdy niesłychany. Sk. Żyw. 2, 1. Samsony, Ale-xandry, Baltasary, Herkulesy, byli tacy mocarze, że się ze lwy, z smoki i z innemi okrutnemi zwierzętami łamali a bijali. Rej. Zw. 62 b. Gdy ujrzeli Filistynowie, iż umarł Goliat, mocarz ich, pierzchnęli. Radź. 1 Sam. 17, 51. Bibl. Gd. Nie może żaden sprzęta mocarzowego pać, jeśliby pierwej mocarza nie związał. W. Marc. 3, 27. Bibl. Gd. Aniołów pismo ś. zowie mocarzami i zastępem Pańskim. Karnk. Kat. 20. Posyła Bóg do panny nie lada anioła , Lecz mocarza swego, cnego archanioła. Pieśń. Kat. 3. — §. Potentat, pan wielki, eilt großer potentat. Bóg podał książęta na pomordowanie, a pobił sługi z mocarzami, a mocarze na stolicach ich. Bibl. Gd. Judit. 9,2. W ‘mocarzoch zbawienie prawicy jego. 3 Leop. Ps. 19, 7. (w ‘potentaciech. 1 Leop.). Mocarza nic gniewaj; mocarz rozgniewany straszny. Cn. Ad. 512. (cf. nie składaj się z dworem, bo przypłacisz worem ; cf. nie mieszaj się sielska sobako między dworskie ; nie graj myszko z kotkiem ; nie wygrasz z nim ; ugrozisz mu ; uczynisz mu; zajmiesz mu kaczki na błocie). MOCEN,

Siewnik Lindtgt wyd. f. Tom III.

rozszar-

ob. Mocny. ‘MOCKA i, z., dem. nom. moc, eine flehte îîraft. Viriculae, mocki, siłki. Mącz. MOCNIEĆ, iał, ieje, neutr. niedok., MOCNIĆ się recipr., mocnym się stawać, dużeć, ftarf werben, ftd) nerftcirfen. Kozieł odtąd rósł, i mocniał w trzodzie. Wad. Dan. 159. Któremi się państwa wszczynają sposobami i mocnieją. Psalmod. 15. Im dłużej mówił, tym się głos w nim mocni, Ibojaźń ustąpiła z twarzy mu widoczniej. Jabi. Tel. 322. Sam w sobie żal, dawnemi mocni się siłami. Bardz. Trag. 104. Miecz sami na się obracamy, a sąsiady się mocnią rządem i pokojem. Teat. 45. d, 10. cf. zmocnić się. MOG-NIĆ co, activ., umacniać, wzmaniać, ftdrfett, iterftdrfen; hefefltgen ; (Boh. mocniti, mocnjm, zmocniti, zmocnowati; Vind. mozhneifhati, obmozhiti, pomozhneifhati ; Croat. jacbiti, temeliti). Skutecznie mocnią zdrowie z laty Rozmaitego rodzaju sałaty. Mon. 70, 801. Serce cni, że mu nie słabieje z bojaźni. Jer. Zb. 353. Sprawiedliwość tron królewski mocni. Gost. Gor. 123. MOC-NIUCHNY, a, e, intensiv, adj. mocny; forticulus. Mącz. ntdd)ttg ftarf. MOCNO adv. Boh. mocne; Sorab. 1. wul-zy (cf. wielce), jara, jaru, (cf. jary); Slov. naramne; Vind. mozhnu, siu, pre-, (cf. prze-), hudu; Croat. kru-to, jako; Ross. Momto, onettb, tojtŁmo , iliotho, bimotb, 403tja; Eccl. 3ejŁHb, 3kaBHO, jętao (cf. siła), 403iia (cf. cało), BecbMa, oneHB, bcabmii ; silnie, bardzo, pr. et tr., Mftig, ftarf, feft, fejjr. Dobry to mocno i pięknie robi. Teat. 29. c, 55. Dzień i noc ku-ryerem biegnąc, mocnom się sfatygował. Teat. 8. b, 28. Brat Wc Panny był bliźniakiem, i mocno do niej podobny. Teat. 29, 41. Będę już czekał, ale mi się mocno jeść chce. Teat. 2. c, 49. (gwałtem), npeateiaio ; mocno pożądany, 'przeżądany npetKetraHHBiił, 6jaroB05K4e,TfeHHHH. Strasznym ogniem goreję do niej ale to jak wszyscy dyabli, alias mocno. Teat. 6, 33. Mocno, dobywaj mocy, przyłóż palców. Cn. Ad. 513. Hrabia Montfort * *Mocnogórny. Birk. Dom. 23. *Mo-cnogórski. ib. 24. Wybiera sobie prokuratorów, którym one swą rzecz mocno w ręce daje, która aby wygrali, nie żałuje im dosypać. Glicz. Wych. N 3 b. (usilnie im zaleca, albo też umocuje, upoważnia do tego). MO-CNOBOKI, a, ie, boków mocnych, ftarffeittg; Eccl. 6ja-roóoyHUH. MOCNOMYŚLNY, a, e, — ie adverb., myśli mocnych , Vind. mozhnoumen, subst. mozhnoumnost. MOCNOŚĆ, ści, z., Boh. mocnost; Slov. możnost, (ob. Możność); Sorab. 1. krutofcż; Carn. mogozhnost ; Vind. mogozhnust, mogozhnost, mogozhlivost, mozhnust, smosh-nost, samoshnost, mahtekast, mahtek; Slav. moguchstvo; Bosn. jakost; Ross. MoryTCTBO, npoHHOCTB, iunmiocTb; Eccl. MorjiecTB ; moc, siła, silność, *dużość, Me Sftacßt, firaft. Ku poznaniu mocności końskiej i to zależy, czy jest śmiały, nogami ziemie grzebie .... Cresc. 525. Stałeś się boże mocnością ubogiemu , mocnością niedostatecznemu w udręczeniu jego. Leop. Jes. 25, 4. (twierdzą ubogiemu , zamkiem nędznemu. Bibl. Gd.). Bóg sam będzie ucieczka nasza, nadzieja Post. Mn. 308. Napełnij nas odrobinami twego męstwa i mocności, w której wszystkie krzywdy wytrwasz. Sk.

swe zmo-

szewc, dobrze,

Mocno żadam Eccl.

nasza, mocność nasza.

W.

19

446

MOCNOSERCY - MOCOWAĆ.

MOCOWANIE - MOCZYĆ.

Kaz. 178. Na apostołach mocność kos'cielna jest fun-    Tak się długo mocował z wodą, że nie zginął, i z mordowana. Hrbsł. Art. 142. Mocność i pewność wywodu.    skich nawałności na brzeg wyszedł. P. Kchan. Orl. 1,

Hrbst. Nauk. B 4 b. MOCNOSERCY, a, e, Vind. moz-    441. MOCOWANIE« w zapasy chodzenie, walczenie, bct3

mo-

mo-

hnoferzhen , ft«rf!)crjig; subst. Vind. mozhnoferzhnost. MO-    Gingen , Kämpfen. Za pasy chodząc z Anteuszem,

CNOWIERNY, a, e, Vind. mozhnoveren, terdoveren ;    cowaniem go przemógł. Otw. Ow. 606, Sorab. 4.

subst. terdovernik. MOCNY, MOCEN, cna, cne, Boh.    czwano coaclio. MOCOWNIK, a, w., zapaśnik, co się

et Slov. mocny; Sorab. 2. możni, Sorab. 4. moczné,    mocuje z drugim. Wlodz. Dudz. 45, Vind. metauz, pi-

motzny, możny, kruté; Vind. mozhen, mogozhen, mo-    pavez, pardegauz, pulesh, ber Kämpfer, SRinger. (Sorab. i.

gozhn, mogozh, mogozhan, mozhan, samoshen, mahtig,    mocżuwar coactor).

filen , terdn, stanoviten; Carn. mózhn , mogozhn, mo-    Pochodź, pod słowem modz, mogeL.

zhan, terdan; Croat. mochen, jak, seztok; Hag. mochni, MOCYA, ob. Agitacya ; [wniosek. 5], bte SDîottOtt.— $. Injure Ru-mocchjan, jak, jaki, jamaccjan, jakostan; Slav. jàk, ja- szenie do wyższego sądu, bte SlpeHation. Włod., cf. promocya. ki; Bosn. mochjan, jaki, snasgjan , hrabren ; Boss. mo- MOCZ, u, m., (Boh. et Slov. moc; Sorab. 2. moksch; Sorab. uhmh, Moueirb, MOryuiił, MOryrHbifi, 6.ia.ionomnLiH, mo- 4. motż, mocz, ztżant; Bosn. misgesg; Rag. mixesc, bûrex;

aoÆUOBaTHH, MoryTitHKB, Kptijbjuib, si.iLHbifi, MaTepuił, npOUHbW, nJOTHŁIH, MOTBOBaTUH; Eccl. MOlUBŁlif, MOIJIbHl,

He3biÓjeMbn1 ; silny, ‘duży, tęgi, mächtig, ftarf, fraffig. Mocny lew, mocne wino, mocna niewiasta, mocniejszy czas, który je trawi, nad niego mocniejszy człowiek, który go umie zażyć. Mon. 66, 255. Kto mocniejszy, ten lepszy. Birk. Zam. 34. Opal. Sat. 94; Slov. kdo wladnegśi, ten silneśi. Mocniejszemu mocny ustępuje; mocniejszemu trudno się oprzeć. Cn. Ad. 513. Bóg nasz mocenci nas wyzwolić! Bej. Post. H 8. Mocnym być, mieć z to mocy, przemagać Eccl. MomecTBOBain. Mocne przedsięwzięcie ( Vind. terdnu , friesnu priedvsetje). Poznałem, że on w tych wszystkich naukach jest mocny. Boh. Kom. 3, 29. {biegły, gruntowny). Mocne trunki. Cresc. 345. Kto czego mocnego skosztuje, W czym innym smaku mało czuje. Cn. Ad. 375. Ale też to nadto mocny jest ten bilet. Teat. 5. c, 26. (tęgi, ostry). Familia jego jest mocna; niebym nie wskórał. Teat. 43. c, B. (liczna, znaczna). — Mocny, krzepko na miejscu stojący, nieruchomy, stały, jak wryt stojący. Cn. Th. feft, ItnBcmegltd). Amida , miasto mocne w Mezopotamii. Sk. Dz. 483. (twierdza , cf. twardy). Z natury mocne miasto, które abo na górze, abo wodą oblane stoi. Papr. W. 1, 453. Suchą nogą po morzu, jako po ziemi mocnej szedł. Sk. Zyw. 4, 434. po lądzie, po tęgiej ziemi; Boss. MaTepaa 3eMifi. — *§. Nie stanął do sądu ani przez się, ani przez swego mocnego człowieka. Sax. Porz. 54. t. j. umocowanego , plenipotenta, burd) feinen 23eöoKmäd)ttgten. MOCOWAĆ co cz. niedok., silić, natężać; Sorab. 1. mocu-ju , mocujem ; cf. Graec. poysiv, anftrengetT. Darmo sobie gardło mocuje, ona dziś nie przyjdzie. Teat. 56. d, 4. — *g. Woźnego mocować. Tarn. Ust. 85. gwałt mu wyrządzać, gewalttätig &el)anbeln, Sorab. i. moczuyu co-go. — Mocować się, ał, uje , recipr. niedok., silić się, pasować się, walczyć z kim. fämpfett, ringen, feine Äräfte mit jentanben nteffen; Boh. hrdlugi sc, hrdlowati se, cf. gardłować; Rag. jaccitise; Vind. fe samuezh, fe sku-fhati, skufitife, fe skom pipati, fe metati, tergati, tep-sti; Croat. boritisze ; Ross. óopoTbca. Oto mąż mocował się z nim aż do zarania; który widząc, że go prze-módz nie mógł, obraził żyłę lędźwi jego. 4 Leop. Genes. 32, 25. Z nieprzyjacielem, i z trudnością niesposobne-go miejsca mocować się im przychodziło. Krom. 463.

(cf. Lat. mingere; cf. Vind. mozhilu polewka, podlewa; Carn. mozhur; Hung. motsar « błoto , kał); Boss. Mona; cf. Svcc. et Isl. miga; Dîteberf. SDîtgc; Anglos. migań, mighta ; Lat. meiere ; Graec. \iiysiv, ope^eiv) ; mokrz, ber Urtît, ber $atn; wodnista, słona, ostrej woni cieczą, wyprowadzająca z ciała zbytnie cząstki olejne, solne i ziemne. Zool. 40. Mocz czyli uryna oddziela się w ciele przez nerki, i wypędza się przez macharzynę. Krup. 2, 426. Kirch. Anat. 61. Spicz. 202. Wół bieżąc mocz puszcza. Haur. Sk. 324. ‘MOCZNY, a, e, [t j. mocny, ftarf, według starej pisowni ; i tu nie należy. 7J moczony, przemoczony, eingeweidjt, gemctdjt. Przyprawił łaźnię, do której rozmaitych ziół naocznych [mocnych. 7] w kotliki i w garnce nakładł. Biel. Św. 26Ï b. MOCZOCIĄG, u, m., Moczociag do wypuszczania moczu, cathéter. Perz. Cyr. 2, 6. Jak moczociag do pęcherza wprowadzić? ib. 245. MOCZOWY, a, e, Boh. moćowy, od moczu, Urtit «, $arit* . Macharzyna moczowa. Krup. 2, 4 20. Kanał moczowy. Zool. 40. MOCZADŁO, a, n., MOCZAR A, y, £, (Boh. moćidlo palus; Carn. mozhur; Hung. motsar); bagno, kałuża , ber ©Itmpf. Jako gdy z uschłych moczar i roz-parów ziemnych Skwar słońca powietrze napruszy. Zab. 14, 166. Osuszył moczadfa. Staś. Num. 2, 214, (Boss. Monaio, MO'iaibito, Monaka wiecheć z kory lipowej). MOCZYĆ, ył, y, cz. niedok., zmoczyć, umoczyć, namoczyć dok., maczać czestotl., (Boh. mocititi; Boss. mouhtł).

—    *§. Intrans. Mokrzyć, piffett, Barnen. Za każdą rażą, gdy na koniu jachał, moczył krwią. Dykc. Med. 4, 555. — §. Mokro czynić, naß ntadjCtt ; Boh. moèiti, zmoćiti, zma-ćeti, smoćjm, smócjrn ; Sorab. i. macźżam ; Carn. mo-zhiti, mozhèm, makam ; Vind. mozhiti , smozhit, vmakati, pomakati, namakuvati, mokriti; Croat. mochiti, makati, mâkam, machem; Bosn. smocitti, squassiti, stâpati, na-tapiti ; Bag. mocitti, mocijm , umocitti, smocitti, umaa-kam, umakati; Ross. mouhtb, »tony, ManaTŁ, MaKHyn, Manaro, Many, CMonim., CManuBaib, ii3MoniiTb. Moczący Eccl. MOKpOTBopiiLiH. Ognia nie oduczysz, aby nie palił, wody, aby nie moczyła. Birk. Zyg. 46.—fig. Gdzieś pojrzał, krzywdy moczyły się łzami. Groch. W. 260. O wszystkim mi donosił, a jemu za to mordę moczyłem. Teat. 47, 44. (poiłem go). Jako wół Nabuchodonozor trawę jadł, i moczył się po rosie. W. Post. W. 2, 294.

—    g. Nogi moczyć, bte ftüße (im ftußkbe) waf^en, ein

MOCZYCIEL - MODA.

MODEL-MODERAT.

147

zawsze

$uf$ûb neunten. Kluk. Rośl. 2, 276. Podług różnych wad, przy kąpielach, w inszym czasie dnia można nogi moczyć, lub różnego kąpania zażyyyać. Krup. 1, 221. — §. Moczyć co w czym * namaczać, eintfludjeit, einwetcfjen. Ziółka zawikłanej substancyi, ażeby sposobnemi sie stały do destylowania, powinny być przez kilka dni moczone. Krup. 5, 17. Moczenie, maceratio. Kruml. Chym. 82. Ross. noBKKa, BbiMOBKa. Moczenie konopi, baê (Sin« weiten, SRöften, Söaffent be3 £>«nf3, pospolicie odbywa sie w dole napełnionym wodą. Jak. Art. 3, 216. Czas do moczenia lnu najlepszy jest marzec. Przędz. 11. Konopi , ani żadnego przędziwa nie masz dopuścić moczyć w stawie. Haur. Ek. 42. — fig. Ledwie świat niestateczny zoczą, W gorzkości zaraz dusze swoje moczą. Chrośc. Job. 18. Natura uciechy nasze w smutku i goryczy moczy i przetrawia. Mon. 70, 593. Dobrego ma sługę, co w kuflu jeżyka nie moczy. Mon. 76, 770. (nie pije, nie moczymorda). MOCZYCIEL, a, m., moczący, Carn. makâvz, ber 9?afSmad)cr, (Etnroetdjer. MOCZYDŁO, a, »., §. a) moczadło, bagno , kałuża, w której len, konopie moczą, ber ©umpf, baś 2Baffer, worin $auf, $lad)3, geweift wirb, bieSîbfte, ftladjêrofte, £>anfröfte, Boh. moćidlo. Miejsce na moczenie konopi, powinien być dół zwany moczydło, albo moczula. Przędz. 40. (Croat. mochilnicza lana fasciculus Uni aqua maceratus). Konopie nałożone w moczydło, nakryte słomą, przyciśnij drzewem i kamieniami. Jak. Art. 3, 217., Za igrzysko Dunajec i San miawszy z Bugiem , Dzisiaj mię w jednym lichym moczydle konopi Nieszczęsny kurcz i moja nie-rostropność topi. Pot. Jow. 64. (cf. przepłynąwszy morze w Dunajcu utonął). — *§. b) Ognia piekielnego, żadne moczydło, nawet największe, potłumić nie może. Bzów. Roz. 65. (woda go nie zgasi, niezgasity). MOCZYDLNY, a, e, od moczydła, bagienny, kałużany, @umpf » . Jeziornych , moczydlnych wód wilgoci smrodliwe, powietrze "każą. Sienn. 477. MOCZYWAS, a, m., MOCZYMORDA, y, m., Boh. moćhuba, molek ; Ger. eilt 3?afSftt» tel; pijanica wielki; gęba u niego jak cholewa; leje jak na kamionkę; kufel mu patrzy z oczu ; kufel; ein @flufau3. Pijał do północy moczywas z swoja drużyna. Min. Ryt. 4, 232. Teat. 43. c, 25. Ćomp. Med. 410. Mon. 75,590. Opuszczam już tych dymowąchów, moczywąsów, suszy-kuflów, którzy na cudze objady i flaszki czatuja. Mon. 71, 557.

Pochodź, pod słowem moknaß.

MODA, y, ź., Sorab. 2. moda; Vind. shega, ushanza, na-vadnost; Croat. shega; Ross. M04a, oóbmii, noBe4eme; bte üMe (z Francuzkolac). Moda wyraz przedtym nie znajomy, oznacza nowy sposób działania, wszczęty od znacznych , naśladowany przez niższych. Kras. Pod. 2, 213, zwyczaj nowy, najczęściej obcy, czyli to co do stroju, czyli mieszkania, stołów, usłużenia, porządków domowych i wszelkiego rodzaju kształtów, któremi się zmysły nasze bawią do czasu. Kras. Zb. 2, 177. Moda jest sposób na nowo używania rzeczy, należących do wygody, potrzeby lub ozdoby. Postać przerobionego sprzętu jest w modzie, gdy jest w zażywaniu powsze

chnym. Jedno powszechne to tylko jest prawo mody: tak teraz noszą; albo też: już tego przestano nosić. Jez. Wyr. Moda jest tyran, który prawa daje. Zab. 15, 410. Zabi. Wielki świat idzie za modą. Teat. 13. c, 191. Z modą się świat obraca , wyszedł rozum z mody, Trudno walczyć z tłumem, Niech będzie rozum głupstwem, a głupstwo rozumem. Kras. List. 169. Do mody stosować się należy, aby uchodzić za ludzi umiejących żyć. Teat.

19. b, 7. Częstokroć być głupim potrzeba dla mody. Kar. Dz. 3, 42. Najlepiej tak chodzić, jako kędy moda. Pot. Arg. 89. Francuzczyzna w modzie, a zatym i nasze listy piątno mody na sobie noszą. Kras. Pod. 2,

110. To teraz w największej modzie. Teat. 22. b. 52. Interes jest w modzie, a zysk we zwyczaju. Teat. 48. b,

28. Teraz to w modę poszło, źle o drugich mówić. Teat.

15. c, 5. Miłość małżeństwa, chociaż nie jest w modzie, przecież gdy była, miała swoje wdzięki. Zab. 13, 373. Dawny zwyczaj młodym szaleć, to gorsza, co za naszego wieku w’ modę wchodzi, że starzy szaleją. Teat. 2, 116. Rzeczy istotnie potrzebne nigdy nie wyjdą z mody. Pam. 83, 389, ob. Modny, modnie, modniś, mo-dziasty.

MODEL, u, m., ‘MODELUSZ, u, m., Carn. modèl ; Vind. model, modou, podoba; Sorab. 1. pżedznamo ; Bosn. et Slov. kalup , ( cf. kadłub) ; Croat. forma, zlevalka ; Dal. tvorillo, (cf. tworzydło); Ross. M04eib, 0Ópa3eijfc (cf. obraz), oópasBHKE; z Francuzkolac. modele, (mo-dulus) ; ba3 SDłobell. Modelusz, oryginał rzeczy każdej, którą kunsztem naśladować pragniemy. Kras. Zb. 2, 179. Model budowania, kształt, konterfekt, wizerunek. Cn. Th. Model drzewiany abo malowany, rysowany, budowania całego wnątrz i z wierzchu, ib. (abrys). Planta ta służyć może za model, według którego trzebaby stawiać wsi. Świtk. Bud. 488. Obił wszystko blachami złotemi robotą foremną, według ‘modlą i prawidła. 1 Leop. 3 Reg. 6, 55. Takiej był wcale formy najpiérwszy kapelusz, Z niego następca przejął niniejszy modelusz. Zab. 12, 72. Gdzie się tylko jaka w stroju moda wszczyna, Już ci z niej cała bierze modele kraina. Zab. 12, 64. Przeciąg ten krótki panowania twego , chcą mieć za model przyszłego. Pilch. Sen. 6. Z pism peryodycznych najsławniejszy u Anglików Spektator, modelusz wszystkich następujących. Kras. List. 50. (wzór). Monarchowie są poddanych modele, Ich oni przewodniczym śladem chodzą, Pod wielkiemi się królmi wielcy ludzie rodzą. Nar. Dz. 1, 130. (jaki pan, taki kram). Nie sięgajmy w głąb czasu, Oto nam na jawi Przytomnych jeszcze mężów żywy model stawi. Zab. 10, 323. Kniaź. MODELOWAĆ cz. niedok., w glinie modele wyciskać, ntobelltren, Ross. BMiknuTb, (cf. wylepić). Modelowanie Ross. ainKa. MODELOWN1K, a, m., Ross. itnmHKi, akimib-miiKt, ber 2Meflmeifter. MODELOWY, a, e, wzorowy, Ross. o6pa3iïOBbiH. MODERAGYA, yi, £., z Łac., bte SDîâPtguitg, wstrzemięźliwość, umiarkowanie, mierność, cnota trzymająca żądze na wodzy. Kras. Zb. 2, 179. Boh. Kom. 4, 185. MODERAT, a, m., wstrzemięźliwy, ber Œntÿattfame, ©emäßtgte. Moderat, żeby w ciele wy-

448

MODERER - MODLIĆ.

MODLICIEL- MODLITEWNI A.

W. Post. W. 47.

suszyï zbytnie wilgotności, Krew' puszcza, purgans bierze , co trzeci dzień pości. Pot. Jow. 69. Którzy są mo-deraci, ci wolną i lekką starość miewają; mierzioność zaś w każdym wieku przykra. Budn. Cyc. 5. (MODEREE, ob. Moderak.). MODEROWAĆ cz. niedok., miarkować, pomiarkować, umiarkować, ntobertren, mäßigen. MO-DEROWNY, a, e, moderowany, do moderowania', mogący być moderowanym, gemäßigt, ntoberitt. Mon. 69, 442. MODESTYA, yi, i., przymiot człowieka, znającego się na sobie, a szacującego innych, pochodzący z uwagi na własne niedoskonałości. Kras. Zb. 2, 179, skromność, bie 33efdjetben^ett. Przyzwoita grzeczność nie ubliża mo-destyi mojej. Teat. 6. b, 35.

4. MODŁA, y, i., (Boh. modlą forma; Vind. furm, pred-klad, poduba; Ross. oópaaeu.s, ob. Model, Modelusz) ; modła do ustawienia prostego słupów, muru , ścian. Cn. Th., bie Sle^mage, Sïicfytmage, pendule. Staś. Bu/f. — fig. Model, wzór, prawidło, foza, bie 3ttd)tfd)ttur, baS SDZobeU. Prawo jest modła, którą sie uznawa, co jest sprawiedliwego , a co niesprawiedliwe. Gorn. Sen. 253. Prawo jest modłą, podług której ludzie w społeczności mieszkać i żyć mają. Gorn. Wł. G 4 b. Zycie Chrystusa jest jako modła, abo wizerunek żywota chrześciańskiego.

Stolica twoja będzie prawidłem albo modłą, prostującą królestwo twoje. Bzów. Boi. 79. —

2. MODŁA, y, i., Boh. modlą; Carn. malik; Croat. mol-van, bolvan, deus fictus, bałwan; eilt ©ößenbtlb. Modlił się bogom ; a była tam jedna modła złota, przed którą klęczał, która modła się ruszyła. Biel. Św. 142 b. Przy Libusy grobie udziałali Czechowie jedne modłę, chłopa na koniu, z szczerego złota, a zwano ją Żelu. ib. 438 b. — 3. MODŁA, y, z., modlitwa, prośba do boga. (Boss. et Eccl. moabba * uniżona prośba), ba§ ?@e‘ bet. Złożywszy ręce na krzyż, modłę czynił. Sk. Żyw. 2, 402. Ojcowie nasi na tej górze modłę czynili, a wy powiadacie, iż w Jeruzalem jest miejsce, gdzie ma być modła czyniona. 4 Leop. Joan. 4, 19. Ahab służył Baalowi, i dawał mu modłę. ib. 3 Beg. 46, 31. MO-DLARZ, a, m., contemiim. od modlenia, bałwochwalca, (Boh. modlar idolâtra', modloslużebnik « bałwochwalca; fern. Boh. modlafka; adj. modlarsky « bałwochwalski; mo-dlafstwj, modloslużba, modloslużebnost bałwochwalstwo). Baal nie dbał na one modlarze. Leop. 3 Reg. 48, 29. 'MODŁEK, łka, m., który się modli, zawiesiwszy się komu ze szyi, albo klękając przed nim, flagitator. MaLcz., ein 3ubrtnglid;er Sitter.

MODLIĆ się, ił, i, recipr. niedok, 'MODLAć się, *MA-DLAĆ się, MODLIWAĆ się frequ., Boh. modliti se, (cf. Boh. medle quaeso, amabo); Slov. modljm; Sorab. 2. modlisch sze; Sorab. 1. modlu szo ; Vind. moliti, moli-tivati, moleduvati, shelnu profiti, shebrati, (cf. żebrzeć); Carn. modlit, moliti, môlem , shebram, (molçduvam fia-gito, moleti * ofiarować , podawać); Croat. moliti, mo-lim; Slav. moliti, mollim , moliti boga; Hung. imódom ; Bosn. moliti; Bag. molliti, mollitise, pomollitise; Boss. MO.ÎHTB, MO.IIO, MOAHTBCfl, nOMOAHTBCH, ÓOrOMOIBCTBOBaTB,

(MOieócTBOBaTB śpiewać Te Deum); Eccl. moahtbobatii ,

MOJHTCTBOBaTH; modlić się bogu, świętym, beten. Młodym robić, mężom rządzić, starym modlić się przystoi.

Cn. Ad. 507. Ty usłuchasz boże, prośbę ludu, którą się 'modlą na miejscu tym. Budn. 4 Beg. 8, 30. Fary-zeuszowie po rynkach, na rogach madlali się. Pot. Poci.

584. Gdyś się ty madlał z płaczem, jam ofiarował twoję modlitwę panu. 4 Leop. Tob. 42, 42. Nad konającymi gorąco się modlono. Kanc. Gd. 463. Przy tym ołtarzu zwykł on się madlać. Morszt. 199. Tobiasz często mo-dliwał się. \V. Tob. 42, 12. Przed każdą potrzebą długo się modliwał Chodkiewicz. Birk. Chodk. 2. Częściej się modliwał za żywych, niż za umarłych. Birk. Dom.

451. Bogu modlić się mamy. Kam. Kat. 389. (Slov. Lahko sa clowek modli, kecf sa mu dobre wodi; cf. ma chlćb rogi). Slov. Kdo sa modlit ne wge, noch na morę ide; cf. do boga, gdy trwoga; (ob. Modlitwa). — *§. Boga modlić, Boss. ikmhtb óora ; n. p. Wiele jałmużn czynił, a boga zawsze modlił. Birk. Chmiel. B. 2. Chrystusa boga naszego módl, aby nas zbawił. Pim. Kam. 242. (proś modlitwą). Tego, ^któregoś porodziła panna, jako miłosiernego, nie przestając, módl. ib. 242. — Smotrzyski braciom swoim łaski w duchu świętym uprzejmie modli, życzy i winszuje. Smotr. Apol. 4. — Iron. Często słychamy, kiedy się za niemi modlą, bogdaj z piekła nie wyjrzał, to mi odjął, tego mi nie zapłacił, to mi odgraniczył. Falib. Dis. S 2. — §. Modlić się człowiekowi, prosić kogo bardzo, pokornie, przebóg, supplikować, Boss. moahtb, bemütljtg bitten, tnftänbtgft, »er Uttb nad) ©Ott bitten. Porwano Eustachiuszowi żonę ; modlił się o nię, i prosił pokornie ręce składając, aby na boga pomnieli, a onćj mu tak wielkiej żałości nie czynili. Sk. Żyw. 2, 496. Nie przykrzę się, nie modlę się z przyjaciół żadnemu, Mam ja do woli z Sabińskićj in-intraty. Hor. 4, 299. Mężnie się bronić nieprzyjaciołom, nikomu się nie modlić. Warg. Cez. 77. Nikomu się nie modlił, ani płakał, jedno żałosny głoś wypuszczał. Sk.

Dz. 48. Modliwałem się synom moim. 1 Leop. Job. 49,

47. (modliłem się. 3 Leop.). Skoro się dowiedział, że się odstrzelił od niego Filip, upadła mu myśl, modląc się nieprzyjacielom, poddał się im. 1 Leop. 2 Macch. 43,

23. MODLICIEL, a, m., modlący się, ber 23eter; Boh. modlitelnik; Carn. molitnek; (Vind. obmolnik , namolnik,

• adorator); Bag. molnik; molitegl; Bosn. molitegl; Croat. molitel; Ross. MOAeónHicB, MOiejBiii.HK'B (pielgrzym), óo-rOMO.iBiuHKB (bogomódlca), üokjohhhk’L ; Eccl. MOJHTBeH— hhk'B , MO.ime.iB, MOABBtüiü'B. Intercessorami, przyczyń- • cami, modlicielami są święci, a bóg dawcą. Smotr. Lam.

204. (przez świętych do boga). W rodź. ieńsk. Modliciel-ka, Croat. molitelicza ; Bag. molitegliza ; Ross. momtbch-Bima, óoroMtmmHna ; Eccl, moabgbihiiia , MOJHTeüBHima. ‘MODLISTY, a. e, MODLITEWNY, ©ebct$.; Boh, modli-cÿ. Modlista kaplica, gdzie się modły odprawują. Petr.

Hor. E. 4. MODL1TEWKA, i, z., dem. nom. modlitwa, (Boh. modlitbićka ; Carn. molituvza; Croat, molitvi-cza), eilt ©ebeteben, (cf. paciorek). Dnia jednego pewne mówili modlitewki. Boh. Dy ab. 2, 57. Między inszemi modlitewkami.... Pim. Kam. 408. MODLITEWNTA, i,

MODLITEWN1GA - MODNIE.

MODNIEĆ - MODROŚĆ.

449

i., MODLITEWNICA, y, 1, MODLITEWNIK, a, m., Boh. modlitebnice ; Vind. molitna hisha; Hag. pomoliscte; Ross. MOJŁÓume, MOiHTBeHHHKB, uacoBim, uacoBeHbKa; Eccl. MOJinejuime, iioabóiime, moamtkj.eihiüjt, MoamBeimoe MicTO; miejsce, gdzie sie modlą, kapliczka, ołtarz od modlenia, modlnica, ber Ort gum Seten, baS $etbau$, bte Setftube, baê 23etgtnnner. Teraz proszę, pójdź ze mną do modlitewnice, Gdzie mam bogom ślubione ziścić obietnice. Pot. Arg. 779. Weszła do modlitewnicy jéj. W. Judit. 9, 4. Uczynił Salomon wnętrzny dom dlitewnicy, aby była świątnica świętych. Leop. 3 Reg. 6, 46. Na około modlitewnika. 1 Budn. Reg. 6, 6. Udzia-łał ubłagalnicę abo modlitewnice ze złota. 4 Leop. Exod. 37. — *§. Modlitewnik, modlitewniczek zdrbn. modlitwy, modlitewki. Cn. Th., książka modlitw, ba3 ©ebetbud); Vind. molitve bukve, molitoune bukve ; Ross. MOJHTBeHHHKŁ, M04HTB0C40BÏ, qaCOBHHKE, UaCOCJOBB; Eccl. MOflHTKhllHKT» Knura, MOMTBOCJOBeutj TpeÓHHKE, ob. Trebnik. MODLITEWNY, a, e, od modlitw, ©cbetê *, Set*; modlitebnj ; Ross. MOiiiTBeimbiM, (cf. MOjeóenHtul, jeÔHLiîi od modlitwy dziękczynnej, n. p. Te Deum lau-damus ;

dy, mobifdt, ttûd) ber SDîobe. Nie pije inaczej tylko dnie, bo go za każdym razem trzeba do domu zanieść; gra modnie, bo zawsze przegra ; pożycza modnie, bo nigdy nie oddaje; jeździ modnie, bo niedawno babę zatratował; kochał się modnie, bo nikt o tym nie wiedział; na reszcie ślub wziął modnie, bo bez księdza. Teat. 29, 89. Młody kawaler kuso, modno, opięto przybrany. Kras. Pod. 2, 24. Strojno a głodno, modno a chłodno. Żegl. Ad. 241.— $. Robiąc nowe koło, młynarz ma przestrzegać, aby wychodziły modno abo zupełnie cewy z palcami. Solsk. Arch. 82. t. j. zgodnie, w proporcyi, in lieber* einfitmmung. MODNIEĆ nijak, niedok., zmodnieć dok., stawać się modnym, ntobtfcb trerbett. Właśnie na nasze nieszczęście, kiedyśmy najuboższi, tośmy zmodnieli. Kras. Pod. 2, 70. Poetyka teraz cale się wyleniła i zmodniała. Mon. 75, 134. MODNOCHODNY, a, e, modnie czyli podług mody się noszący, ftcfy nad; ber !0tobe tragenb. Nie rzucaj na psa sadła, z przysłowia mówicie, A czemuż modno-chodne inaczej czynicie? Łączw. Zvo. 7. “MODNOGRZE-CZNY, a, e, tuobtfcbgalant. Powiadają modnogrzeczni, iż śmiać się z drugich, jest to ton wielkiego świata. Kras. MOiHTejibHbiH suplikujący, M0.MTe4bH0e nncbMO    Pod. 2, 103. ‘MODNOŻYJSKI, a, ie, żyjący podług

suplika). Wszedł do domu modlitewnego. Budn. 1 Chroń.    dy, mobtfd) lebenb. Mon. 71, 525. MODNY, a, e,    Ross.

28, 41. MODLITWA, y, z., Boh. modlitba; Slov. mo-    M04Hbiii, §. 4. ntobtfcb, (cf. modziasty). Kiedy on    mniej

dlitba ; Sorab. 1. modlitwa, prostwa ; Sorab. 2. balowa-    dba o nią, ona    umiera    dla niego; kiedy ona nim    gardzi,

ne, batowansko; Carn. molitva, moliluv; Vind. moli-    on się do niej    umizga; oj modne głowy! Teat.    52. d,

tva, mohtje, shebranje ; Croat. molitva, molba, molenye;    86. Był niemodny, lecz dobry, wiek stary. Zab. 15, 32l!

Slctv. nioliha; Rosn. molba, molitva; Rag. mólba, mo-    — §. *2. Modny, stosowny, zgadzający sie, ubcrehijiittt*

l'tva; Ross. MOJbóa, MoniTBa (2. prośba), M0JHiB0C40Bie- rnenb. Modna liczba albo "sprawna palców* u koła jest, (MoaeóeHb, MOieócTBie Te Deum laudamus; kanony albo    kiedy żaden palec nie zachodzi na obrot cewów niezu-

molebny. Firn. Kam. 509); bcrô ©ebet. W modlitwie pełnych; a takie koło zowią modne koło. Solsk) Arch. 64. jest obcowanie i rozmowa z bogiem. Sk. Źyw. 2, 96. MODRAK, u, m„ modrzeniec," chabrek, bławat, rodzaj ro-Modlitwa, podniesienie serca ku bogu. Karnic. Kat. 379.    śliny kwiecistej, mającej listki kwiatu rozmaitego gatun-

Radz. Z. P. M. 37. Modlitwa z panem bogiem w swych    ku. Dykc. Med. 4, 579, bte Kornblume. Sienn. Wyki.    Mo-

potrzebach umawia się. Hrbst. Odp. R r 6. Gorające a drak między żytem, niektórzy zowią 'moderek. Mq.cz., Boh. żałobliwe modlitwy. Rej. Post. N n n 3. Modlitwy zapa-    modrak, charba,    chrpa;    Carn. rojèze; Vind. shitna    rosha;

lone. ib. (ob. Strzeliste). Turcy kształtną postawę roz-    Rccg. modrùgliza; Bosn.    sagasilje; Ross. æockjthom    itBbTb,

maitą pod czas modlitwy biorą, zakładają ręce, chylają się,    Bacmieicb, cmuoxa. Bławat, który chabrkiem, modrzeń-

czołem biją, chwieją głową. Klok. Turk. 192. Komu    cem i modrakiem mianujemy, czworakiego rodzaju znaj-

modlitwa nie smakuje, Ten niech po morzu żegluje. Cn.    dujemy. Syr. 4175. MODRA WY, a, e, — o odv., na

Adj 556; (Slov. kdo sa modlit ne wge, nêch na morę    modry pochodzący, Boh. namodry, zamodralÿ, pomodrély;

ide ; niebezpieczeństwa nauczą nabożeństwa; do boga,    Sorab. 1. namodroyité, namodré; Vind. vefbneukast, pla-

gdy trwoga). Modlitwa Pańska * pacierz, ojcze nasz,    voten; Ross. ro.iyóOBarbiil (cf. gołębi), cnneBaTUH, (cf.

Eccl. rocno4CKaa MO.niTBa, rocn04na, OTacHauiB, baö ©e*    siny); blaulig. Wąż się z jadu wspina, A swe piersi

bet §emt. — §. Modlitwy, modlitewki, plur. książki, drawe nadymać poczyna. A. Kchan. 43. Jako wody w których modlitwy są. Cn. Th., ob. Modlitewnik, ba3    skie widzą się z daleka modrawe, tak i boginie morskie

©ebetbud). MODLNICA, y, i., modlitewnica, ber Setort,    tejże są barwy. Otw. Ow. 448. MODRO, adv. adj.

ba3 33etl)au§. Do ciebie pobieżą, jako do modlnicy. Birk.    dry, Boh. modre; błękitno, bławatno , blau. Modro far-

Kaw. 14. MODŁOGZYŃCA, y, m., który* modlitwy czyni,    bujący Ross. cmmiLHUicb, CHHH4bmiiKt. MODROBLADY,

ber Setcr. Urząd modłoczyńców. Petr. Pol. 2, 150.    a, e, bladomodry, wodnistej farby, bławy, blapblau, meer*

Pochodź, namodlić się, pomodlić, przemodlić; bogo-    blau, Sorab. 4. wohdowé. Hiszpańskiej rzeki Betys woda

modroblada. Bardz. Luk. 31. et 99. Mon. 75, 595. MO-DROOKÎ, a, ie, oczu modrawych, (Boh. modrooky), blau* äugig. Modrooka Junona. Tward. Pasq. 47. Modrooka Minerwa. Dmoch. U. 1, 11. ib. 1, 33. MODROŚĆ, ści, z., Boh. modrost; Carn. mudrost; Sorab. 1. modrencza; Bosn. modróst; Rag. modrizza; Ross. cimeTa, ciiHb, cnn-

mo-

swo-

mo-

Boh.

MO-

mo-

mo-

mor-

mo-

modlca.

MODN1Ś, ia, m., fircyk modny, etn 5D?obettdrrc^en. Jak młodemu skąpcem, tak staremu modnisiem być nie przystoi. Teat. 22, 10. Zab. 42, 69. Bodajżeś przepadł modnisiu ! Teat. 43. c, 4. W rodź. zeńsk. Modnisia, Ross. M04HHua. MODNIE, MODNO adoerb., wedle

mo-

150

MODRY - MÓD Z.

M Ó D Z.

na,

101.

ob. Siność. MODRY, a, e, Boh. modry; Sorab. 1. modry, modre; Sorab. 2. modri; Garn. mudr, modr; Vind. müder, vefhneu, vulg. plavi, (ob. Płowy); Croat. móder, modri, mavi; Bosn. modar; Slav. modar, plav; Rag. modar, modra, modro; Ross, chhîh, cf. siny; blau, bławatny, błękitny zupełnie. Cn. Th. Chodziła w barwie niebieskiej, to jest, modrej. Biel. Św. 40. Lilia pomiędzy modrych fiołków. Anakr. 81. Farba modra Berlińska, SBerltner SBlctu. Kruml Chym. 494. Farba modra górna, Boss. rojyóeifB, Sergblau. Kolor jej odbija błękitnie. $•. Ba modry jest, jako się zwykło prosto gadać. Zab. 11, 182. Modra góra, jedna z Bieszczadzkich. Ład. H N. 44. MODRZEĆ, ał, eje, neutr. niedok., Modrzyć się recipr., Boh. modrati, zmodrati; Sorab. 1. womodram; Rag. modrittise; Bosn. modritise; Croat. modrirnsze; blau IDCrbcrt, modrym się stawać, sinieć, n. p. Jeden poraził go pięścią przeklęta, Tak ze mu śliczne zmodrzało lice. Miask. Ryt. 57. MODRZENIEC, ńca, m., §. 1. ob. Modra k. — §. 2. Ryba morska, glaucus Plin. 9, 16, ber 2J?eerfttd)ltug, ein éeefijd). Cn. Th. Chmiel. 1, 626. — §.

3. Botan. Consolida regalis, SRitterfpont. Ostróźki, ziele ś. Katarzyny, modrzeniec zwane, że kwiecie ma modre. Urząd. 101. ‘MODRZENIOWE n. p. lasy. Gaw. Siei. 360, ob. Modrzewowe. MODRZEW', ia, m., W10DRZEŃ, Boh. modi'in, drjn, (ob. Dereń); Sorab. 1. zkówrencżże drewo, ob. Skowronek; Vind. mersezna, merseznovu drevu; Carn. mézesn; Ross. MCTBemma ; ber 8erd)enbatmt, drzewo pierwszej wielkości, jodle i sosnie podobne; liście albo kolce są tylko jak nitki, miękkie; wyrastają po sześć wkupię z jednego guzika. Kluk. Roił. 2, 28. fcf. keder). Topor ostry w‘modrzeniu. J. Kchan. Dz. 164. — Fig. Runął ach, modrzew' wielki tej korony, Na rum którego zadrżały tryony, Modrzew' który gałęziami Nade dwiema przewyższał morzami. Tward. Mise. 103. MODRZEWNI-CÀ, y, i., ziele andromeda Li nn. Jundz. 236. Chamae parvae, ziele modrzewnica, którą drudzy chcą być bagnem. Sgr. 600, ma listeczków gromadkami pełno, równie jak na modrzewiu, ib. MODRZEWÜWY, a, e, od modrzewia; 8erd)enbaUttt «, Serdjen«; Boh. modfjnowÿ, drj-nowÿ ; Ross. «MCTBeHimqHLW. Modrzewowa gąbka, aga-ryk, Cerdjenfdjwamm ; Carn. mushènze; Ross. jHCTBemni-nHan ryóa; gatunek grzyba rosnącego na modrzewiu czyli modrzewowym drzewie. Dykę. Med. 4, 380. UrzeLd. 14. Modrzewowa żywica, iź bywa brana miasto terebintowćj, zowią ją tez terpentyną. Sienn. Wyki, Serdjentyarj, Vind. pulpah. MODRZYĆ, ył, y, ez. niedok., Boh. modriti; Ross. CHHHTb, modrym czynić, blau tnadjen, blau färben.

MÓDZ, MÓC, mógł, mogli, może, mogę med. niedok., [Boh. mocy, albo moct, mohl, mużeś, mohu ; Slov. mużem; Sorab. 2. moz, mogl, ja mogu, tli możosch, won możo; Sorab. 1. moz, famoz, możu; Carn. mozh, mogl, morem; Vind. mozhi, moreti, morit, samoreti, mogèl, mo-geu, mogła, mórem; Croat. mochi, mogel, mozi, morem, moguch jeszem; Hung. meglehet; Rag. mocchi, mogu; Bosn. mocchi; Slav. mochi, mogao, mogła, mogło, more, moresh, mogu; Ross. mouł, bo3moul, Mory; Eccl. uoijiii, Mor&, MomecTByio, MomeHü ecMb; cf. Germ, trtö»

gen, SDîadjt; Isl. meèga; Svec. màga, ma; Dan. maa, monne; Anglos, magan ; Angl. may ; cf. Graec. péyag; Lat. magnus; Hung. magas altus ; Graec. poyüv laborare, iolerare ; Hebr. 'pi'ft maos, robur); fünnen, vermögen. §. 1. cum inßnitivo: mogę * zdołam, wydoływam, mocenem, nie jest mi niepodobno , jestem w stanie, td) fatttt. Chce kąsać, choć nie może, i dziko się sroży. Bardz. Trag. 235. Kto nie jest architektem, może być mularzem, Może być cyrulikiem, kto nie jest lekarzem. Dmoch. Szt. R. 87. Tak jest, mężem, mężem, i jak może być doskonałym ze wszech miar mężem. Teat. 13. c, 10. (niepodobna być doskonalszym). Wszystko to może nie być, wszystko to być może. Pot. Arg. 701. Tak wielka zgraja dyabłów go opętała; mógł kto wierzyć, że wszystko piekło nań wstąpiło. Birk. Dom. 19. Sędziowie nie mogą nikogo na gardło sądzić, bez jego wiadomości. Star. Dw.

19. (nie powinni). Już na to strony nic więcej przykładać nie będą "moc (modz, mogli). Stat. Lit. 179. Rychlej w obozie stanęli, niżli coby się działo, obaczyć ‘możono. Warg. Cez. 71. (Gerund. « można było). Przeszłego lata owies był niepomału drogi, a nakoniec ani go dostać *możono; Gorn. Dw. 202. We dnie jechać nie ‘możono. Sk. Żyw. 326. Choć go szukano, naleźć go nigdzie nie ‘możono. ib. 2, 409. — Gramm. Mogący tryb, potentialis. Kpcz. Gr. 1, 68. Chorował na piersi, oddechu wolnego mieć nie ‘mogłe. Chodk. Kost. 83. (nie mogące). O okolicznościach tu być ‘mogłych. Kluk. Zw. 1, 57. — §. cum ellipsi inßnitivi : Módz , fomtcn, üerntib gett. Kiedy tego nie możemy, co chcemy, chciejmy co możemy. Cn. Ad. 346. Kto tego dopiąć, czego chce, nie może, Niechaj chce, co ma raczej i co może. Past. Fid. 146. Jak możemy, nie jako chcemy. Cn. Ad. 302. Nie wszystko możemy, co chcemy. Cn. Ad. 719. Błaznuj jak chcesz , ja tobie radze jak mogę. Dzwon. A 2. Nie mogę na co patrzeć, czego słuchać; przykro mi, le-dwiem żyw, to śmierci mi się równa ; ‘dobrzem żyw ha to ; ‘dobrzem żyw to słysząc, widząc. Cn. Th. 506. — — §. absolute Módz, silnym być, skutecznym, skutkować, stosownej mocy być, *z to być, dokazywać, przemagać, ftarf feęn, Mfttg fepn, nermugen, bte Äraft fabelt, nurfen, gelten, anSricfjten. Na tej wyspie białogłowy walczą szpadami , i mogą tak wiele jak meżczjzny. Boler. 51. Je-szczeście nie mogli, ale ani teraz jeszcze możecie, iż i teraz jeszcze jesteście cielesnymi. 1 Leop. i Cor. 3, 2. Bogactwa wiele mogą. Cn. Ad. 31. (pieniądze wszystkiego dokażą, mieszek pan). Patrzajcie, co łzy białogłowskie mogą, Miękczeją na nie rycerze zuchwali. P. Kchan. Jer.

Jeśli co z lichem nabożeństwem mogą, Stawiane świece twemu obrazowi, Weź w swą opiekę dziecinę ubogą. ib. 307. U Turków pieniądze bardzo wiele mogą. Warg. Radź. 131. On wiele może u pana ekonoma. Teat. 54. c, B 2. (wiele waży, znaczy, wpływa). Solon tych, którzy u okrutników nieco mogli, a w wadze byli, liczmanom przyrównował. Kosz. Lor. 175 b. Wiele może na wojnie fortuna. Warg. Cez. 147. Wiele ten może, kto sam sobą mądrze władnie. Zab. 12, 216. Siła przygoda może, a wr jednej godzinie, Albo raczej w minucie

MODZELA- MOGILNY.

151

wiek ludzki upłynie. Groch. W. B. Chcieć i moc, jedno    * wrzód); Croat. sià, suly; Dal. xuly; Bosn. sgjug; Rag.

to u niego było. Warg. Wal. 226. Chce módz, czego    xûgl; (Slav. mozûli * karbunkuł choroba); Ross. M030ib,

nic może, kto ma mocy siła. Bardz. Trag. 150. Co mógł    (mocojł gnat wielki wołowy); narostek twardej skóry na

Polak i co jego^ sława , przed oczy kładę. Jubł. Buk. Du-    reku od roboty ciężkiej, lub na nogach od chodzenia,

mny faworyt Carowej, rad był pokazać, iz i on mógł    twardzizna, odtręt, odcisk, nagniotek, (ob. Mozoł), bte

wiele w Polszczę. Ust. Konst. 1, 67. Ludzie południowi    ©djnńde, tyarte $aut »out Arbeiten an bcn $änbeu, »out ©e«

więcej mogą rozumem, a północni więcej mogą dużością    an bcn ftüßeit. Modzele abo brodawki, które bywają

ciała. Petr. Et. 86. Nie wiele prośby moje na twym ojcu    na ręku i na nogach z roboty, albo z chodzenia. Urzed.

mogą,- Ale pójdę do niego. Nieme. P. P. 82. Nic ten    255. Lekarstwo na zganianie brodawek i modzelów. Śleszk.

nie może, kto umrzeć nie może. P. Kchan. Jer. 563.    Ped. 68. On nie wie, co to jest, modzelami swemi, Do-

Tak wielka była możność Nowogrodzan, iz to przysłowie    rabiać się, pracować rękoma własnemi. Klon. Wor. 55. —

u nich było pospolite: kto może przeciw bogu i wielkie-    MODZELA, herb; idem quod Bończa. Kurop. 5, 53. ‘MO-

mu Nowogrodu? Stryjk. 513. O Amfionie powiadają, że    DZELOWSKI, rostrucharz; może sie brać tak jak truchła,

tak wiele mógł cytrą i stronami, że kamienie do jego    za handlarza, końmi oszukującego.... Alb. na Woj. H.

się grania schodziły. Otw. Ow. 225. t. j. tak mocen był Pochodź, mozoł, mozolić, mozolić się. na cytrze, er U)ar fo ftarf auf ber 3tt&er, öcrmo^te bornit ‘MODZIASTY, a, e, modny, utobtfd}. Dawniej nie było tych fo »tel, baß.... Jastrząb okrócony pierwszego roku mało    wymyślnych i modziastych strojów. Haur. Sk. 33. Mo-

moze ku chwytaniu ptaków. Sienn. 291. — §. Constructio    dziaste towary, ib. 92. Niech pokaże moda, czegoby nie

obsolela: Często mnie dobywali od młodości mojej; wżdarn    trzeba, Nie odradzi modziastym i sam anioł z nieba. Łączw.

jednak nic mi nie mogli. 1 Leop. Ps. 128, 2. (nie zmo-    Zw. 6.

gli. 5 Leop.) ; Ross. choub, CMoraTb, nie wskórali przeciw MOGIŁA, y, z., MOGIŁKA, i, z., demin., Ross. Monna, mo-mnie, fte fonnten mir nt$tś> an^aben. Skoro rozumie czło- nuita, (Ross. et Eccl. MormibiiHirs, MOrniSKij grobarz; wiek, iż na zatrefnowanie jakieś dawno przedtym myślo- Sorab. 1. Mogelin, Germ. SDïügclu oppidum Misniae; cf. no, mało    albo nic mu się może. Gorn.    Dw. 164. t. j.    Germ.    obs. ÉôUer;    hodie 2M; Sax. lnf. SOłael;    'Palm.

nie można    na nim impressyi czynić, ntan    fattlt i fint raeutg    srbïfl    agger); §. 1    a) mogiła samorodna » pagórek. Cn.

anljabett, meittg ßtubrnef    auf tyu    madjen. — Obsol.    Póki    Th., ein $ûgel, (Srblmgel. — b) Z ziemi usypana, osobli-

mogąc, jako mogąc    « póki można, jak można, fo lange,    wie nad grobem, ein ©rbfyattfe, befouberä ©rabljaufe, ©rab*

alt» möglich ; fo gut,    ttl3    tttogltd).    bwiętopełk synom    roz-    Ijugel; Sorab. 1. nametana kupa; Ross. MOn!JbHHO.a, uyp-

kazał konając, abo    na    Krzyżaki    wojnę podnosić,    póki    rain>, KypranMHKB , (ob. Kurhan). Ciało Wandy mile od

mogąc, ociągali się. Krom. 2 76. Włodzimierz umyślił    Krakowa na 'wydałym miejscu pochowali, tymże kształ-

się bronić, a gwałt niesłuszny Witołdow jako mogąc    tern jako i ojcu usypawszy mogiłę; ztądże wieś przy niej

słuszną obroną odbijać. Stryjk. 467. — §. 2. Nie mogę    leżąca nazwiskiem Mogiła i po dziś dzień słynie. Krom. 58.

nie, podług Łacińskiego: non possum non--    nie mogę ina-    Dyko.    Geogr. 2, 165.    — Pojrzysz na groby i smutne    mogiły,

czćj tylko    * muszę (koniecznie), id? faun    nt#t auberś aI3,    Które    w przeszłych    pięciu lat syny twe pokryły.    Groch.

faun mdjt umÿto, muß no^menbtg, tdt muß. Człowiek W. 530. — poet. Mogiła‘.grób, baś'©rab. Skonam na ich cnotliwy nie może tego nie czynić, co czyni, bo nie    ręku; żale ich zakopią wraz ze mną w mogiłę. Teat. 5,

byłby cnotliwym, kiedyby zaniechał to czynić. Gorn. Sen.    140. —    2. Ogólnie: Mogiła * kupa, ctu $auffU, CtUC

459. Mówił ze mną w sposób taki, ze nie mogłem tro-    große 50ÎCUQC auf etttent Raufen. Filozof żyw jeszcze ksiąg

skliwych nie powziąć myśli. Zabł. Dz. i2. — §. Niemogę    swoich mogiłą przywalony zostaje, zagrzebiony w myślach

»choruję, ob. Niemodz. — Może być, może, adverbia-    swoich. Zab. 8, 161. Więcćj niźli tysiąc mogił, albo

liter, vide suo loco.    kup niemałych zboża popsowanego. Wez. Zap. B 4. Te

Pochodź, moc, mocarka, mocarz, mocarski, mocarstwo;    drobne proszki, których okiem dojrzeć nie można, są w

mocny, mocno, mocnie, mocnieć, mocniuchny, mocność,    samej rzeczy, jak mogiłki jakie, z których każda jest z

mocować się, mocownik; niemoc, niemocny; omacniać;    wielu inszych jeszcze drobniejszych proszków ułożona.

obmacniać; pełnomocny, pełnomocnik; przemoc, przemoco-    Rog. Dos. Î, 25. Mogiłka kretowa. Tr., ettt SDłatllnnirfśh

wać; umacniać, umocnić; wszechmocny, wszechmocność,    fiaufett. (Ross. Monuiime wielka mogiła, mogilisko ; mo~

mo-

wszechmogący; zmaemać, zmocnić, zmocować; wzmacniać,    thilhoh uaMenb grobowy kamień). MOGIŁA, berb :

wzmocnić; możny, można, moie, możność, moznorzadca;    gila czworograniasta; krzyże dwa na bokach; trzeci na

domagać, domódz; pomagać, pomódz, pomoc, pomocny,    śrzodku jej; na hełmie strusie pióra. Kurop. 3, 53, ctu

pomocnik; przemagać, przemódz, przemoc; wielmożny,    Söappett. MOGILNICZY, ego, m., Ross. MOrMbHiiKS, gro-

wielmozność; wymagać, wymódz; wzmagać; zamagać, za-    barz, ber Tobteugrdbcr. Tr. MOG1LN1CA, y, z., miasto w

módz, zamozenie, zamożny, zapomagać, zapomódz, zapo-    Rawskim. Dykc. Geogr. 2, 165, ctite ©tabt ilt ber 2Bottt>.

mozenie; wspomagać, wspomożenie; zmagać, zmódz, zmo-    Słaiua. MOGILNO, a, n., bogate opactwo Benedyktynów

zenie; niezmożony.    w wojew. Kaliskim. Dykc. Geogr. 2, 105, etUC retdje Se*

MODZEL, u, m., Boh. mozol callus; Slov. mozol, hrubła    uebtctiuerabtc^ lu ber 2ßotn>. Saltf^, (cf. Mohiłow). MOGIL-

kuze od tjła; Sorab. 1. mozel, podranicza; Carn. masûl,    NY, a, e, od mogiły, ©rbflügel *, ©rabhtgcl * ; Ross. mo-

shùl; Vind. mosel, shulk, oshulk, shulink ; (Croat. mozol    nubHiift.

‘MOGŁY, ob. Modz, moc.    służonych, a co mego to twego. leat. 27. c, 67. dzieli

MOGUNCKI, a, ie, od Moguncyi, SDîatyttjer, SD?ai)tt$s Boh.    się po bratersku, udziela, obdarza. — §. Muszę się    po-

Mohuckÿ. Arcybiskupstwo Mogunckie. Wyrw. Geogr. 208.    mścić za moje. Teat. 41. c, 327. (t. j. za moje krzywdy,

Arcybiskup ‘Moguntyński. Ustrz. Kruc. 4, 433. Arcybi-    cierpienia). MOJKOW, a, m.,    miasto w    powiecie Piotr-

skup ‘Moguntineński. Kosz. Lor. 138. MOGUNCZYK, a,    kowskim z wójtostwem. Dykc.    Geogr. 2,    189, eine ©tabt.

m., z Moguncyi rodem, ber SDîatyltjer. MOGUNGYA, yi,    MOJSKI, a, ie, zwykły mnie,    zgoła do    mnie się stosu-

Boh. Mohuć, Germ. SDłaęnj, stolica stanów elektorstwa Mo-    jacy. Włod., fo red)t fur mtd), nad) meinem ©inne.    Po

gunckiego, w cyrkule Renu niższym. Dykc. Geogr. 2, 166.    mojsku * po mojemu adv., moim obyczajem. Włod.,    ltad)

MOHIŁÓW, a, m., znaczne miasto Lit. w wojew. Mścisła- meiner 2Irt.

wskim. Dykc. Geogr. 2, 167, ztąd: Ekonomia Mohylowska. ‘MOJŹE, n. p. Folwarki w Inflanciech mojźami zowią. Gwagn. ib. — §. Mohiłów, miasto w Podolskim, ib., ©tribtenamett.    414. Mojże tym się mają dać, którzy    w służbach sta-

MOHYLNA, y, z., małe miasto w Mińskim. Dykc. Geogr.    tecznie trwają. Nar. Chodk. 1,    469, not.    „z Łotewskiego

języka, toż samo co folwarki, dwory”, ettt SSormerf, cf. majerz.

452

MOGŁY-MÓJ.

MO JKO W - MOKRADŁA.

2, 167, ein ©tfibtd/en ttt 8tttl)atten.

MÓJ, f. MOJA contr, ma, n. MOJE, contr, me, Boh. mug,

ma et mogą, me et mogę; Slov. móg, mug; Sorab. moi, MOJŻESZ, a, m., Boss. MoMceif, prorok i prawodawca ludu moy, moja, moya, moje, moye; Vind. moi; Carn. mui,    Izraelskiego. Kras. Zb. 2, 206, 50?ofe§. Lata mu liczy,

moj, antiquitus mvoj, sicut tvoj, svoj; Bosn., Bag., Slav.,;    powiada, iż to już niemłody pater, czasby mu przed Moj-

Croat. moj; Boss. moh, moh, Moe, (cf. mnie, mię, mi,    żeszą. Bej. Zw. 160 b. (do Abrahama, na tam ten świat),

mną, pod słowem ja); Lat. meus; Ital. mio, mia;    Graec.    MOJŻESZOWY, a, e, Boss. MoiiceeBMH, od    Mojżesza, SDło-

tpoc, Lett. manas; Wallis, man; Anglos, min; Angl,    mine;    ftö. Pierwsze księgi Mojżeszowe, Genesis,    księgi rodzaju.

Gall. mon, ma, mien; Ind. mama; Germ. ttt tm] * pronom.    Bibl. Gd., Boss. ÓHTia; adj. óbiTeitCKm; czwarte uncja,

possess. primae pers. Sing., do mnie należący, ściągający    mutra uhc,tb ; piąte BT0p03aK0Hie.

się etc. n. p. Będzie wnet mój. Cn. Ad. 13. (t. j. w mo-    MOKNĄC, moknął et mókł, moknie neutr. jednotl., zmoknąć,

jej mocy, w saku, już go mam prawie). To moje, co    umoknąć dok., (Boh. moknauti, mokl, moknu, zmoknauti;

zjem, co wypiję. Cn. Ad. 1165.    (cf. zażywaj, póki    mo-    Slov. moknu; Sorab. 1. moknu,    moknem, zmoknu; Cro-

żesz). Nie karz mnie za niemoje    grzechy. Mon. 95.    t. j.    at. moknem, mochvarenszem;    Bag. kisnuti, okisnuti ;

za cudze). Uczynili złość przed    oczyma ‘mojema (dual.    Bosn. quassitise ; Boss. MOKHyrb    , MOKHy, CMOKHyTb, H3-

* mojemi). Budn. 2 Beg. 21, 15.    Dobrze czynią, na    mo-    MOKnyrb; Eccl. Moupkio, MOKHy;    Boh. mok cieczą, płyn,

ję poczciwość. Teat. 15, 41. (jakem poczciwy). Twoje    cf. mknąć); §. a) na$ werben, feitd)t werben. Gdy komu

szczęście moje szczęście, twroja dola, moja dola. Teat.    nogi zmokną, obmyć je w letniej wodzie. Krup. 5, 19.

19. b, 69. (wszystko nam spólne). Już teraz zupełnie    Skoro zmoknę, coż mi po opończy! Pot. Syl. 153. Zły

jesteś    moją Zofia. Teat. 55. d, 54. Moją będzie, gdy    gospodarz, co w domu zmoknie.    Cn. Ad.    1355. (Slov.

przeze mnie będzie wyzwoloną. Otw. Ow. 173. To nie    Moknę gako dach; przemókł do szczętu). Wlekliśmy się

moja rzecz, nie chcę ja też    o tym więcej pisać. Paszk.    jak zmokli żórawie. Jabł. Buk. Q 2.    Karczemny junak

Dz. 123. Myślę tedy sobie:    oto    mój człek, takiego mi    ma konexya z bobrowym ogonem, że póty jest wielki i

właśnie trzeba. Mon. 65, 403. mojski, b(tâ ift îttetlt    2)îann,    dzielny, póki moknie w trunku. Mon. 73,    509. — §. b)

baê ift ber Redite, ber SBapre. — §. Bland. Mój ty, mój    Moknę w wodzie, namakam, moczą mię,    mięknę, mamiły, mój duszko, mój drogi etc., mein Sieber, ŚJjeurer,    ceresco. Cn. Th., etngeroeid)t feęn, wetdjen. — §. c) Fig.

mein $erj JC. Moja ty etc. — Mel meum, mój duszko!    We łzach moknąc, śmierci wygląda. Pot. Arg. 211. t. j.

mój rodzony, mój miły! M({cz. — Iron. Każe mu ojczy-    płynąc, tonąc, in ütfirönert fcfywttttntenb. MOKRA, y, z.,

znę pogaństwu przedać; bieży mój do Carogrodu. Birk.    rzeka na pograniczu Pruskim wypadająca do Wisły. Dykc.

Exorb. B b. (nasz poczciwiec). — §. Elliplice substant.    Geogr. 2, 168, eilt $lu$ an ber ^reufStfdjett ©ränje. MO-

Już to trzecia noc, jako doma niemasz mego, Jakoż ja    KRADŁA, MOKRZADLA, i, z., §. 1. mokrota, mokrość,

się domyślać nie mam czego złego? Simon. Siei. 89. t. j. bte 9Mffe, bte 3eud)ttgfett; (Boh. mokrina; Slov. moćarina, mego    kochanka, męża etc., ber üDîehtige, tttctrt Stebfter,    moćar, moćidlo ; Bung. motsâr).    W ten    czas Libijskie

mein SDîaitn. — §. Moje ellipt. moja własność, baê SDłctnt* kraje mokrzadli pozbyły Przez gorąco , i wielce suchend ge, ntettt (Etgentfumt. Nie widzę, dlaczego mię przy moim    się stały. Otw. Ow. 64. Do Wisły wskoczył; co się dzie—

tak nieprzyjacielsko gabają? Warg. Cez. 23. Wszystko    je duszy Nie wiedzieć; snadź się w piekle z tej mokradli

co mego, to przy mnie. Pilch. Sen. list. 65. Czyli mi    suszy. Kchow. Fr. 150. Mokradła zbytnia ziarn macice

się nie godzi uczynić z mojem, co chcę? Sekl. Matth. 20.    niszczy. Haur. Sk. 9. — §. 2. Mokry grunt, wilgotne

Pierwszych chrześcian było serce    jedno i dusza jedna, i    miejsce, mokradlina, feud)ter Sobett.    Behemot leży pod

żaden nie mówił: to moje.    Sk.    Dz. 19, ba3 tft mein!    cieniem w jamie trzciny na mokradli.    Radź. Job. 40, 16.

Odtąd, jak moje i twoje, mein Ullb bettt, powitało, wy-    (w skrytościach trzciny i błota).    Na górach, i bydło i

gnaną    została przyjaźń z społeczności ludzkiej. Zab. 5,    drzewa lepsze bywrają, niźli w mokradłach.    Petr. Et. 87.

95. Nieszczęśliwe te słowa dwa: twoje a moje, Mieszają    Przestrzegam, aby w błotny abo na mokrzadli zagon, da-

świat i bracią przywodzą w- zaboje. Pot. Pocz. 579. Pan    remnie nie rzucano ziarna. Haur. Sk. 23. Rzeżucha ro-

mój choć się czasem gniewa, jednak ma względy na za- ście na mokradlinach i miejscach wodnistych. Syr. 1138.

W    nizinach i na    mokradlinach    rostą olsze.    Cresc. 486.    ©cf)roaitje3 bei) bent 3itâtW$e, cf.    Ross. MOKpeiit parch koń-

—    §. 3. Mokradła plur. neutr.,    słota, nctffeS    SBetter, SRc*    ski w nogach i pod kolanami,    btc Sîappe, eine ÇferbeFrctttL

genwettcr. Trafiły się długo z wiosny mokradła. Haur.    ^»cit; (Ross. MOKpima stonóg sklepowy). MOKRZYDŁO, a,

Sk.    23. MOKRO    adv.. Bok. mokre; Ross. MOKpo, oppo-    n., mokradlina, mokry grunt,    ttaffer Soben. Zbłądziwszy

sit.    sucho; naP,    feucht- Mokro    tu. Mokro    co chować.    przez skały sie przedziera, Przebywa mokrzvdła, pnie

Mokro przyłożyć. Cn. Th. "‘MOKRODEPTES, żaba, Graec.    się na opoki. ‘ Kras. Oss. H 3 b. MOKRZYNY, MO-

Tlrjloßärrig, Przyb. Batrach. Homer., ettt §rofd) lit ber Sa-    KRZYZNY, MOKRZYSKA, plur., §. 1. mokre miejsca. Cn.

iracfyomsjomadjite, cf. bagnoch. “MOKRODZ1W, u, m., wo-    Th.y mokrzydła, mokradła, najfer SBoben. Topola podoba

dny dziwotwor, ettt SKeeruttgetyeuer. On na Delfinie mię-    sobie na mokrzyznach. Jak. Art. 3, 462. — §. 2. Mo-

dzy ryb szeregiem Rozgania morskich mokrodziwów by-    krzyzna, mokrota, mokrość, bte    9łdjfe.    Tych,    którzy    przy

dła. Aforszt. 20. MOKROŚĆ, ści. i., MOKROTA, y, *.,    ogniu się grzali suknie jeszcze    mokre    były;    onego,    któ—

Boh. mokrost; Sorab. 2. mokschosch ; Sorab. 4. mokrofcz,    ry na modlitwie przez noc był, żadnej mokrzyny na

mokrota; Yind. mokrota, mokruta, mokrust, mokrina,    sobie nie miały. Birk. Dom, 83. — §. 3. Mokrzyny, kąt

vlaga; Croat. mokrina, mochvarina, möchvar, mochvar-    gdzie szcza. Tr., ettt ÇtProtttfel. MOKRZYSKA, ysk, plur.,

noszt; Bosn. mokróst, mokrina, mocjarglina ; Ross. mo-    miasto w Krakowskim. Dykc. Oeogr. 2, 468, eilte (Stabt

KpoTa, no4MoqKa, (MoupoTa flegma, Monpouwa ślina);    im SraFautfdjeit. MOKWA, y, i., (Boh. mokwati madere),

Eccl. MOKpocTŁ, MOKpOT.A, (oppos. suchość); bie Griffe. Wo-    mokrość, wilgoć wielka, bte Słćtfje. Nie masz dachu na

da zimno stracić może , a mokroty nie może. Zebr. Zw.    tak przejętą mokwę. Pot. Pocz.    466.    Woli    w polu    nie-

2. Mokrość « czas mokry, dżdżysty, (oppos. susza),t ttajfeS    wczasu zażywać i mokwy Dla sławy,,    niżli w domu    sie—

Sßcfter, Üîajfe ber SBitteruitg. Cn. Th. MOKROŚNIEŻYSTY,    dzieć bez sławy spokojnie, ib. 543.

a, e, — o adv., fcfyneettClP, feitd)t lirtb fc^rtecig. Zima dłu- Pochodź, domoknąć, domakać ; namoknąć, namakać ; omo-ga, mokrośnieżysta. Haur. Sk. 39. **MOKROWŁOSA n. p.    knoć, omakać; pomoknać, pomakać-, przemoknąć, przema-

ranna zorza. Otw. Ow. 201, rosista, nctpfyaarig. MOKRY,    kać, przemokły, wymoknąć, wymakać; zmoknąć, zmokły;

a, e, Boh. mokry, moćalowity; Sorab. 2. mokri, mokschi;    mocz, moczociąg, moczadło, moczara, moczydło, mo-

Sorab. 4. mokry; Yind. moker, mokruten; Croat. moker,    czydlny, moczywąs, moczymorda, moczyć, maczać; do-

mochvâren ; Rag. mókar; Bosn. et Slav. mokar ; Ross.    moczyć, domaczać’, namoczyć, namaczać; orno czy ć, oma-

MOKpt, MOKpiJH ; Eccl. MOKpeHiiŁiH ; (Syr., Arab. “iptt aguam    czać, omaczalny ; pomaczać, pomoczyć ; przeinaczać, prze-

terrae immisit), oppos. suchy, (cf. wilgotny); nap. Przy    moczyć; rozmaczać, rozmoczyć, rozmoczki; umaczać, umo-

suchym drzewku i mokre goreje. Bratk. R. Mokra śmierć    czyć; wmaczać, wmoczyć; wymarzać, wymoczyć; zma-

» śmierć pod wodą, utonienie, eilt najfer $ob, £ob im    czać, zmoczyć-, zamaczać, zamoczyć. — §. miękki, mięknąć.

rab. 2. mohla ; Carn. molov, mol, saplivk ; Yind. mol, mul, mou, sapliuk; Croat. mol, zaplyùvek, grizlicza; Dal. moly, grizicza, uplyuvak ; Hung. moly; Slav. moliac, strixie, striesak; Bosn. cmogl, grizięa, gagrięa ; Rag. grizlica, grizica; Ross. mojł, inamern,, npycaKŁ, TapanaHŁ, Kostek^, nieBOKi; Dan. et Norv. mol; Celt. mola; cf. Lat. molere; Hebr. Sbltt molel, succidens, biß mul, cir-cumcidere-, cf. Ger. SDîtlbe); §. 1) bte SDîotte, bte 6d)abe, tinea, bardzo drobny gatunek ćmy, czyli motylów nocnych gąsienica; pospolicie w odzieży nieprzewietrzanéj lęgnie się. Zool. 448. Mól kożuchowiec. Ład. B. N. 108, bte ^elsfcfmbe ; suknowiec. ib., bte SHetberjdjabe. Mól ulowy, motylek pszczołom bardzo szkodliwy, pospolicie je ćmami zowią. ib, bte Stenenmafte, ipontgfdjabe. Słabe to dobra, co ich rdza i mól gryzie. Falib. R 5. U żydów strojów siła mole gryzą. ib. M 3. Czas na kształt mola pisma te podziurawił. Pilch. Sen. 10. Jak mól w księgach zawsze siedział. Jabł. Ez. 71, 25ud)ernnirttt. — §• 2) transi. Mól, rupie, zgryzota, utrapienie, frasunek, ntts genber Summer, Çetmltdter SBurrn, ©emiffenêbtfîe je. Los życia ludzkiego zgryźliwy, a wszystkim pospolity, malujemy w tym przysłowiu: każdy ma swego mola, co go gryzie. Kpcz. Cr. 3, p. 91, (Slov. Każdi naylepśeg wi, kde ho èo kusè a swrbi,* Yind. vfakiteri vie, kei ga zhreul tishi); (każdy ma swoje rupie; jednego to, drugiego owo gryzie). Min. Ryt. 3, 327. Biał. Post. 413.

MOKRO - MOKRZYCA.

MOKRZYDŁO -’ M Ó L.

453

2Baffer, Grfrtttfctt. Uszli żelaza, a mokra ich śmierć i MÓL, a, m., (Boh. mol; Slov. mol; Sorab. l" mola;" So-ślepe pożarły zatopy rzeki nieubłaganej. Tward. WY. 235.

Mokra śmierć wodze wojska Faraonowego starła czerwo-nemi wiry. Groch. W. 10. et 436. Mokra śmierć ich poda w słonych wód zatopy. Groch. W. 346. ‘MOKRZ, u, m., mocz, uryna, szczyny. Al acz., ber Urin. 'MOKRZA, y, i., 4. cieczą, płyn, etroflśl ^tüfîigcâ. Rozpalone żelazo kowal topi w wodzie, to zatym pryska zamoczone, I popiskuje, w mokrzy ciepłej zagrążone, in trépida vnda.

Zebr. Ow. 302. — 2. Mokrza, ob. Mokrzyca. MOKRZA-WY, a, e, wilgotny, uwilżony, befeueret, feuebt; Bosn. moejargliv; Ross. HOKpoBaTbiH. Wioska mała, lecz zdrowa, z czystych wód mokrzawa. Hul. Ow. 161. MOKRZEC ziele, ob. Kurzy Ślep drugi et Sporysz wielki. MOKRZ-KO, a, »., 1. miasto w Sieradzkim. — 2. Miasto w Krakowskim. Dykc. Geogr. 2, 168, Stćtbtencunen. MOKRZYĆ, ył, y, cz. niedok., Boh. mokriti, zmokriti; Yind. mokriti, smozhiti, namozhiti ; Bosn. mokriti, mokritti, misgjatti;

Rag. mixatti, omokritti; Croat. czukati szczati ; Dal. misât), buritisze ; Ross. mo^htł ; moczyć, namaczać. Cn.

Th., tte^ett, ItaP macpett. — §. Mokrzyć, szczać, o zwierzętach , fmrnen. Koń dziś jeszcze nie mokrzył. Mokrzyć się < ut pomokrzył się w łóżku » zeszczał się, podlał, |)rtt bepijft, (cf. ryby w łóżku łowić). Lekarstwo to dzieciom mokrzącym i usikającym się w pościele użyteczne.

Syr. 445. MOKRZYCA, y, i., MOKRZA, y, z., choroba w ogonie u cugowych bydląt. Bndtk., eine ßrattf&etf beS Słownik Lindego wyi. i. Tom III.

154 M O Ł G Z A N K A - M O L O W NI K.

MOLOTYŃCE - MONARCHIA.

Teat. 49, 14. et 18. b, 15. Kogo gryzie mól zakryty, Nie w smak mu objad obfity. Rys. Ad. 23. Nie

CE, iec, plur., miasto w Kijowskim. Dykc. Geogr. 2, 169, eilte Staroftet) im ßttomfdjen.

mól cichej zgryzoty, Mścił się tajemnej w tym sercu nie-    MOMENT, u, w., MOMENCIK, a, m., mgnienie,    okamgnie-

cnoly. Kniaź. Poez. 2, 225. Zawsze nieprawość    ma    nie, najkrótsza czasu chwila, eilt 3lugettblt(f,    część mała

swojego mola, ten gryzie wewnątrz. Wad. Dan. 33. No- czasu w okamgnieniu upływająca. Kras. Zb. 2, 183, wy się mól zalągł w jego głowie, i coraz strachu    na-    Boh. mźenj, okamźenj, (ob. Mżyć, mgnąć) ;    Garn. hip,

bawiał nowego. Wad. Dan. 119. Nie taił się z tym,    nie    hipz; Vind. smeshik, sameshik, trenik; Croat.    hip, chasz;

chcąc w sumnieniu mieć mola. Ossol. Str. 3. Past. Fid. 330. od vremena ; Bosn. hip, cjas od vrjemena; Rag. hip,

cjas, trenùtje ; Ross. Miirt (cf. migi), MntOBeme ona. Moment ten nasz jest, chwytać go należy. Zab. 13, 325. Jukub. Jeden moment pozbawia mię wszystkiego. Teat.

18,    119. Momentem później, jużby było po wszystkiém. Teat. 9. c, 90. Siła mogą momenta. Lub. Roz. 463. Za moment powracam. Teat. 24. c, 99. Niech się tu momencik zatrzyma. Teat. 55. b, 23. Zaczekaj choć momencik. Boh. Kom. 1 , 289. Pójdę na momencik do miasta, i zaraz wrócę. Teat. 7, 31. Drugiemu na rok stałoby namysłu i roboty, co u niego w momencie. Teat.

19.    b, 7. (Vind. v’enem fhlaki, smeshnu, cf. w jednym tchu)v Jadę w ten moment. Teat. 41. c, 322. tuż, tychmiast, tego momentu. MOMENTALNY, MOMENTOWY, a, e, moment trwający, Boh. okamżily,- Ross. ainto-BeHHLiw, BceMimyTHUH, einen 2htgeulilt(f battcrub. Biesiady, posiedzenia, tańce, krotofile, Momentowa uciecha jest, bo krótkiej chwili. Kchow. Fr. 21. Momentalnie adverb., Ross. MruoBermo, aitgenblttflid).

_ *M0M1G, ob. Mamić.

Ja ru SW ch ebie etc*    Zw•    (Mob- MOMOT, a, m., blekot, zająkliwy, ein Stammler, Stotterer.

MA??ctv    ». , j    Język momotów prędko będzie mówił, i jaśnie. 1 Leop.

Suer eiirl¹ ° \ ^ °mas aipc    •    „nr    ,,    Jes. 32, 4. (język zająkających sie. Bibl. Gd.). — Przy-

MOŁODLC, rca, MOŁOJEC,    jca,    MOŁODZIEC    ,    dźca, w.,    wiodą    Jezusowi głuchego momota. Sekt. Mat. 7, not.

z ioss. MOÄOAeu.’B, młodzik, młodzian, młody człowiek,    »ledwie mówiącego»; (z ciężkością mówiącego. Bibl. Gd).

chłopiec, (Boh. mladik), cm junger «Kann, junger to    MOMOTAĆ, ał, oce intrans. cant., mamotać, blekotać,

|d)C; (Rag. momak ; Bosn.. momak). Ten to mołodec    [fottcnt, ftammellt: Vind. et Croat. berbotati ; Ecd.

.mor, im starszy, młodnieje. Kchow. Fr. 06. W po-    trth, iiLmotctbobsth , neHcnpaBtio roeopim, óieKoiaTt.

razce mołojcow bitnych moc stracili. Stryjk 44. Zmor.    Zająkliwy momoce, bełkoce. Dudz. 21. Gdy co publi-

1G4. Molodziec, juvenis.    Zebr.    Om.    58. 0    mołojdżcy,    cznje    mówić mają, zęby im szczegoczą, język momota.

ujizy z vsas wnet każdy,    Jako    nad    białogłowską    bron    Pilch.    Sen. list. 74. Momotanie, zajakliwość. Dudz. 45.

męzka ma zawzdy. Otw. Ow. 317 Nasze czerstwych    m (Stottern, ©eftotter. MOMOTLIWY, a, e, zajakliwy.

mołodcow rycerstwo pierwsze najazdy nieprzyjaciół na    ^tternb. przywiedli Jezusowi głucha momotliwego Budn,

siebie zawzdy czołem zatrzymawa. Stryjk. 187. Zaporo-    Marc. 7, 32. Jeżyki momotliwe, zajakajace. Rej. Post.

scy mołojcy, ob Zaporozk. MOŁODYCA, y, z., Ross.    Ggg 2. MOMOTOWY, a, e, od momota, n. p. ßlego-

510JI<cvnll^a ’    . a » B°h- mladice ; Bosn. moma, ein jlttt» Cę, momotowym przykładem, co owo Rzadko miedzy

, niedawno na kiermasz idąc ku Zniesieniu,    tysiącem całe rzecze słowo. Groch. W. 535. nakształt

W bie,uchnym odzieniu Zimor. 16n.    momota, mte ein Stammler.

MOŁ0DZIECZNO, a m miasto w Wileńskim. Dykc. MONARCHA, y, m, z Greckołac., jedynowładzca, jedyno-Geogi. 2, 168, ettte Stabt ttt Sltt^auen.    rządzca, samowładzca, samorządzca, (cf. samodzierżca ,

‘MOLOTOCZYNA, y, z., Ross. MOjeTOmwa, MOinua, dziury    jedynodzierżca), ber Staard), (Boh. mocnar mocarz, sa-

przez mole toczone; rzeczy, które mole pojadły, Lotten»    mowladce, samowladaf, samopanownik ; Slav. monarka,

löctjer, Sdjabentö^er, SDîotteufrap. MOLOWATY, MOLISTY,    vlastelin; Vind. famokraluvauz, famoblastnik ; Croat.

a, e, — o adverb., pełen molów, fdjälug, t)oE Sdja&eit,    moladavecz ; Ross, et Eccl. iionapx'B, rocy4ap'B, BM4t-

SJÎotten; Garn, molaveVind. molen ; Sorab. 1. moloyité;    reat, BjacTOÆepmeuB, 4epmaBeuB, CAMOAfn.a;aKLi|h , ca-

Croat. molaszt,^ molni, molszki ; Hung. molyos ; Eccl. et    MOBaacTitMil rocy4apt, caMOBjacTiuejiL, e4HH04epmeu'& ,

Ross. M04HCTMH. Mąka starego mliwa bywa zleżała, mo-    caMOApimMjh, ł€AiinonaYA«hHiiKi; cf. król, car, cesarz),

lowata, zatęchła. Syr. 937. MOLOWN1K, a, m.t ziele    W Moskwie monarcha jedynowładecz. Biel. Hst. 428.

Stoziarn , Miłek, molownikiem też zowią, z obrony szat    MONARCHIA, ii, z., bie SDłonarc^ic, Vind. famokralstvu,

od molów. Syr. 732, botrys, £raubenfraut. MOLOTYŃf-    famoblastvu, famokralestvu, famogospodstvu ; Ross. et

raz

'MOŁCZANKA , [ » milczenie. 1 ] n. p. Wszak mówią , że mołezanka nikogo nie puszy. Zimor. Siei. 254, cf. Ross. Mo.maHie milczenie.

MOLCZARZ, a, m., rzéka w Nowogrodzkim. Dykc. Geogr.

2, 168, ein glujS in ber 2S. 9?omog'rob.

MOLDAWA, y, i., [po czesku Wltawa 5], znaczna rzeka Czeska. Dykc. Geogr. 2, 168, bie SMbatt tu Säumen, MOŁDAWIA, ob. Multany. MOLDAWJANIN, ob. Multanin.

TMOLEBNY, Ross. aiojeóeHt, ob. Modlitwa, modła.

'MOLESTYA, yi, z., z Łac., przykrość; [uciążliwość 3]. MOLESTOWAĆ kogo, cz. niedok., umolestować dok., przykrzyć mu się, naprzykrzać mu się, uciążać go, et» nett Octdfttgeu. żeby go żaden o żadną rzecz nie gabał, ani molestował. 1 Leop. 1 Macch. 10, 63. Dzieci nie ćwiczą, aby ich nie strudzili i umolestowali. Petr. Pol. 2, 335.

MOLIK, a, m., (dem. nom. mól), acarus, rodzaj owadu tak drobny, że gołym okiem ledwo rozeznane być mogą,

na-

MOMO-

sza-

MONARCH! CZNY - MONETA.

MO NE T NI K - MON STR ANC Y A. 155

Eccl. caMOunacTiiie, e4HH04epæaBie, e4HH04ep*aBCTB0, e4HH0naya.îie; państwo, którym jedna tylko osoba rządzi. Modrz. Baz. 10. król abo cesarz. Wyrw. Geogr. 121. jedynowładziectwo. Stryjk. 353. jedynowładztwo , jedyno-rzadztwo, samowïadztwo. MONARCHICZNY, MONAR-CHALNY, a, e, MONARCHICZNIE adv erb., Vind. famo-kralski, famokralujezhen , famogospedezhen , famobla-sten ; Ross. et Eccl. B.ia4'Ln>qecKiH, leymoUiYSAmiT,,

te, grosze, grzywny, talary, ib. A. 4, Nie tylko u nas, ale i w innych krajach złotą monetę nazywano czerwoną ; moneta srebrna białej, a zdawkowa, czyli mieszana z miedzią, czarnej otrzymały nazwiska. Czach. Pr. 1, 165. Rządy starają się, aby nie złój mieli monety, abo kotliny, ale złota, srebra do siebie przeciągnąć. Gost. Gor.

12. — g. Moneta, drobne pieniądze. Cn. Tli. fleitte» (Mb, SDîüitje. •— 2) Allcg. Fig., Moneta , $D?un$e. Komplementa e4HH04cp/Kai3HbiM, CAS.îOMAACTb’n»; jedynowładny, samorzą-    stroić, to jest fałszywa świata moneta. Weg. Mann. 1,

dny, ntoitardjifcf;. Forma rządu cerkwi była monarchalna.    259. Echo brzmiących tytułów, obijające się o niego-

Smolr. Apol. 161. Nadęty monarchalna pychą, chciwy    dnych następców, podobnemi ich czyni do sfałszowanej

sławy.... Przyb. Milt. 49. Monarchicznie panować. Ross.    monety, na której, choć cecha dobra, przecież kruszec

et Eccl. e4HH04ep?KaBCTB0Barb, MOnapmecTBjio. MONAR-    ladajaki. Mon. 72, 230. Piękną moneta mi Wc Pan pła-

CHINI, i, i,, samowładczyni, bie üDîottardjtmt, Ross. 4cp-    cisz moje starania i wysługi; przykrości, przegryzienia i

HîaBHpa, B.ia4l>TejbHHu;a. Monarchini Rossyjska. Pam. 85, 1,    ucinki, to są Wc Pana podziękowania. Teał. 56. d. 12.

58. (lmperatorowa). MONARSZY, a, e, MONARSZYŃ-    Tą monetą nie płacą się długi. Teat. 54. 6^50. Niech

SEI, a, ie, od monarchy, SDïonardJCtî •. Trucizną kraju    pani targuje na inną monetę; bo za tę upewniam, że

są grzechy monarsze. Kras. Mysz. 6. Wysoki umysł    nie kupi. Teat. 24. b, 40. Inni tak robią ze mną, a za-

pragnienia monarszej wielkości. Teat. 47. c, 22. Mo-    tym i mnie to Godzi się, równą sobie płacimy monetą,

narsze trony. Chrośc. Job. 24. Azaż nie wolno z mo-    Zab. Z. S. 23. nttt gleicher SMttje $af;Ieit. Jam już 99

narszego stanu Żebrakiem zrobić wszechmocnemu panu?    razy przez rózgi biegał, a najmniejszy spacyer był sześć

Chrośc. Job. 14. Berło, monarszyńskićj godności znak.    razy na Pruską monetę. Teat. 8, 91. MONETNIK, a, m.,

Chmiel. 1, 499. Suknie monarszyńskie. ib. 1, 477.    odmieniacz pieniędzy. Cn. Th. « MONETARZ, [Ross. mo-

4. MONASTER, u, m., MONASTEREK, rka, m., zdrbn., Rag.    Hemmet; Sorab. 1. minczar); ber ©elbtücdjëler. Moneta-

manastîr," manastirich; Ross. MOnacTupb, eilt grted)tfd)e3    rze. Sekl. Joan. not. «którzy drobną a prostą monetę za

$lofter, klasztor Grecki. W Państwie Rossyjskiem 479    wielką odmieniali», ib. Math. 21. MONETARSKI, a, ie,

męzkich, 74 panieńskich monasterów liczono. Dyke. Ge-    wexlarski, 23ed)ëler*, 2Bed)[el*. Dla czegoś nie dał tych

ogr. 2, 358. Wszystkie 'manastyrki (monasterki), wiel-    pieniędzy na stół monetarski, a jabym je był przyjepha-

kie i małe, nie były fundowane bez błogosławieństwa    wszy z lichwą wyciągnął. Sehl. Luc. 14. mot. bank»,

episkopów. Sak. Sob. B o.— 2. MONASTER, bte ©tabt    MONETNY, MONETOWY, a, e, od monety, ©elb«, Cn.

fünfter, wielkie miasto w cyrkule Westfalskim w Niem-    Th., Ross. mohcthuh; Sorab. 1. minczowó.

co świadecznie abo urzędownie napisane. Cn. Th., eitt Sîedjtsbocitment. Aby sprawę jego u sądu odprawował,

czech. Dykc. Geogr. 2, 192. MONASTERSKI, a, ie, n. MONIMENT, u, m., dokument, prawny spisek, prawo na p. Biskupstwo Monasterskie, SBtótlmm SJîünftcr. Wyrw.

Geogr. 2, 209. MONASTERSZCZYZNA, y, i., miasto w Mścisławskim. Dykc. Geogr. 2, 169, eilte 6tabt tlt ber    powierzył patronowi monimentów swoich. Chełm. Pr. 36.

SBotU). SJiśctśIcut. AIONASTERYCZ, a, m., a) miasto w Po-    MONITOR, a, m., z Łac. napominacz, postrzegacz. Mon.

dolskim. Dykc. Geogr. 2, 169. eilte ©tabt lit ^obolieit. —    70, 131. — Monitor, tytuł dziennika moralno-filozofi-

b) W Kijowskim, in ber 38oiw. 5îiiott). ib. MONASTERZY-    cznego; który od roku 1764 do 1784 w Warsz. wy-

SKA, plur., a) miasto w Wołyńskim, eilte ©tabt in Söolljitp    chodził. Nowy monitor, dziennik polityczny, przez księ-

itiett. Dykc. Geogr. 2, 170.    h). W Bracławskim. ib.    garza Krakowskiego JP. Maj wydany. Moniteur, sławna

MONDERUNK, ob. Munderunek. MONDRZYK, ob. Małdrzyk. polityczna gazeta Francuzka.

MONEGISKO, a, n., licha moneta, fdjledjteś elenbeś ©elb. MONOLOG, u, w., z Greek, rozmowa samego z sobą, Rozkazać, aby cudzoziemskich drobnych monecisk do    (oppos. dyalog) ; Rag. samogovör, (samogovorni, samogo-

Polski nie wwozili. Gost. Gor. 38. Zarzucili nas za na-    vôrnik, F. samogovornicza soliloquus). MONOPOLIUM,

sze złoto moneciskiem. Gród. Dis. C 2 b. Lada monę-    samokupstwo, t. j. wolność samemu przedawania, czego

cisko. Spos. Pień. A b, 2. MONETA, y, ź., 1) pieniądz,    się inszym nie godzi. Petr. Pol. 36., Eccl. OTKyniuHne-

pieniądze, ‘rninca, ©elb, SJîüttje; Sorab. 1. mincza; So-    ctbo. MONOPOLISTA, samokupiec. Czack. Pr. 1, 526.

rab. 2. münza ; Bosn. minça ; Vind. denar, piens, penes, ‘MONSTRA, y, i., musztra, okazka, bie SJhtfłentltg. Carn. meta; Ross. MOHeia, 3ianma. Moneta od łacińskiego,    mushtr; Vind. muster, model, podoba; Croat. mustra;

moneo, że o cenie metallu i zwierzchności szacunek jej    Dal. izgled; Ross. yaop^, ysopnHKt, o6pa3em>. Czegóż

naznaczającej, ostrzega. Wyrw. Geogr. 431. Srebro, gdy    stać będziem po górach i lasach, Czyli dla monstry, czy

człowiek nieco odłączy na menicę, już to nie srebrem,    dla przypatrzenia? Jabl. Buk. S. 2. — §. Okazanie, oka-

ale monetą zowiemy. Gil. Kat. 525. Moneta tego pana    zywanie, ber ©nvet§. Czy mogła się kiedy na świecie

jest, którego napis i wyobrażenie na niój. ib. 588. Mo-    dać więtsza monstra a więtsze okazanie miłości ! W. Post.

neta jest złoto, srebro i miedź, bite abo stęplowane    W. 242.

urzędownie, aby była ceną i pomiarkowaniem wszystkich    MONSTRANCYA, yi, z., Vind., mofhtranza, bie SJłoltftrflttJ.

rzeczy. Sum. A 2 b. U nas zwyczajna moneta jest, zło-    Monstrancya, przenośny przybytek dla okazania ludowi

sze, Gdy one tak haniebne czyta kartelusze. Pot. Arg. 663. Zaraźliwa choroba i straszna, nad którą nie widziałem straszniejszej ; jeszcze mory biorą, gdy wspomnę. Przyb. Luz. 165. — §. 2. Mora, herb; głowa Murzyńska , po samo ramię ucięta , bindą przepasana. Ku-rop. 3, 33; ein Sßappen.

hostvi poświeconej, oraz noszenia jej w proeessyach.

Cer. i, 67. MONSTRANCYJNY, a, e, bie SDłonftrans bo trcffcubj Thensa, pięknemi oponkami nakryta kolebka abo *pokłat, pod któremi poganie swe świątości w processyą wynosili ; u nas może być zwań mostrancyjny grób. Macz.

MONSTRUM, Zab. 15, 190, dziwoląg, dziwotwór, cudo,

Vind. zhemerni rod, poshast, spaka, neroistvu ; Rag. 2. MORA, y, £, gatunek materyi jedwabnej, cf. Gall. moirer, nâkazan, nemân. MONSZTUK, ob. Munsztuk.    ber , ein ©etbenjeug. Mora z każdej strony inaczej

MONTWA, y, z., Evonymus, rodzaj krzewu; do którego    w oko bije; owo zgoła mieni się jak cudowny obraz,

należy trzmiel. Kluk. Dyke. 1, 209, ©pienbelbanm, 3tt?CC*    Mon. 74, 566. Ross. oÓBHp*, oótnpHHa.

ïentyolj; Ross. BepecKjeKTł.    1. MORĄG, a, m., subst., zwierz morągowaty, ein finnige»

MOPS, a, m., MOPSIK, a, m., zdrbn., z Ang. ber 2Dîop3;    jtreifteś ÏÇier. Spostrzegł w pustym murze    szare, skrzy-

Ross. Moncs, MOCLKa. Mopsy, pieski małe, na łonach    dlaste morągi, Brzydkie ptaki dziwolągi. Jak. Baj. 225.

tylko dam pieszczone. Kluk. Zw. 1 , 299. Mopsik igra    — per excell. Morąg « pies morągowaty,    pstrokaty, ein

sobie z kotką. Mon. 70, 775. MOPSOWATY, a, e, —o    fntntfd)ecfiger ipunb, (Vind. morizh. żaba czarna). Już wilka

adverb., nakształt mopsa, tttopftg, üïïopê *. Nos mopso-    morąg za gardło dusi. Zab. 15, 47. W tym na burego

waty, oczy sowie. Teat. 18. b, 18.    wilka wpadają, Rwie go chart morąg, on zębem kłapie.

MOR, u, m.,    1. nagłe umieranie między ludźmi i bydłem,    Zab. 9, 346. Zahl. Spus'ciwszy z obróź sierdziste mo-

osobliwie z    głodu, przemorzenia, lub też z morowego    ragi. Hor. 2, 117. Nar. (vigiles canes). Lutnio! folgo

powietrza,    bie ©terbe, baś ©terben, unter Sftenfdjen ltnb    serc twardych najdzielniejsza, ciebie I w ciemnym mortel), £mngertcb, Çeft, (Boh. mor, (morna komora umar-    rąg polubił Erebie, Więc by ci wolna i tam była brona,

łych); Sorab. 1. mor, mohr, mohrny czas; Sorab. 2.    Zciągnął ogona. Hor. 2, 98. Nar. Przed mówiącym

mrètwa, Vind. moria, pomor, pomoria; Ross. uops, na-    Plutonem ucichnie odźwierny, Tuląc paszczę troistą mo-

4e5K"E; ob. Pomorka, umor; cf. morzyć, umrzeć; cf.    rąg ów niezmierny. Zab. 15, 12. Kniaź.    Zadumial się

Lat. mori, mors). Sam jeden mor bydła, może całe    i zamilkł morąg trójpaszczęki. N. Pam. 4,    99. (Cerber),

gospodarstwo na długi czas zniszczyć. Pam. 83, 531. Coź za dziw! kiedy sam strażnik katuszy Morąg trójpa— Tego roku    liche urodzaje i mor na bydło nawiedziły tę    szczy zwisie wznosi uszy. Hor. 1, 256. Nar. — §. Mo-

prowincyą.    ib. 85, 1, 845. Mory, rozumiem, głód i    rąg, u, m.t pas czyli strefa ciemnego koloru, ctrt bunfler

pragnienie.    Pilch. Sen. list. 1, 102. Da bóg, że wojska    ©tretf. Carn. maroga m.acula; Vind. maroga , madesh,

nie zagubię morem Łożąc opatrznie na żywność nakła-    vmas * brud , odra. — 2. MORĄG, bte ©tabt SDîoIjntttgeit,

dy. Jabl Buk. B 3 b. Frasunek ten najokrutniejszym    miasto w Pomezanii w Prusach. Wyrw. Geogr. 581.

zabija mię morem. Pot. Arg. 135. Mor, abo morowe    Dykc. Geogr. 2, 167, — MORĄG, MORĘGI, a, ie, M0-

powietrze. Dykc. Med. 4, 382. Cn. Th. Kosz. Lor. 54.,    RĄGOWATY, MRĄGOWATY, a, e, pasy różnej sierci

Boh. mor; Vind. kuga, vmoria, pomoria, kushni tvur,    mający, bunt geftreift, Boh. morhowany; Vind. maron-

prekush, shlesa ; Carn. et Slav. kuga; Croat. kuga, ne-    gast »brudny; (Vind. marogast * dziubaty) ; Carn. marogast

moch szmërtna ; Boss. naryóa, qyna; Eccl. Bcenoryóie-    cicatricosus). Morągowaty marmur. Star. Dw. 6. Morą-

aie. Pieśni w mor, t. j. pod czas morowego powietrza.    gowaty fraczek. Teat. 32, 52. Mrągowaty trąd. Oczk.

Hymn. Gd. Morowe powietrze oddala ruta ; mogę rzec,    Przym. 4. Morągie tygryny. Banial. J 2. Tygrysy może będąc w ciężkim morze, nie nalazłem rzeczy bez-    rągowate. Morszt. 202. Jeden pies moręgi, drugi bury.

pieczniejszéj. Urzed. 271. —2. Mor 1. MORA, ZMORA,    Jak. Lub. B. 212. Mój moręgi chart. ib. 250.

i., zdrbn., uwaga czyli nauka obyczajowa, bte 50?ord, moralise Betrachtung. Jużem sobie ułożył, żeby w tej księdze Nic morału nie było. Weg. Or g. 10. Czytałem Seneki zdania i morały. Teat. 43. 6,    73. Precz morały, moje, bo

się o grzbiet boję. Teat. 52. d, 119. O szczęściu sobie dumając swobodnym , Puści z umysłu ostrzejsze morały. Kniaź. Poez. 2, 141, Daj go katu, co za górne morały. Teat. 52. d, 25. Otóż morałka krótka, ale prze-wyborna. Zabi. Roz. 35. MORALIZOWAĆ, ał, uje, act. nie dok., obyczajowe uwagi czynić, tnoraltftrett. Prędkoż Wc Pan przestaniesz moralizować! Teat. 24. c, 24. MORALISTA, y, m., moralizujący, dający morały, ber SDłora— lift; Ross. HpaBoyqme.iF, ; Eccl. 6.iar0HpaB0TB0pHTejtb, öjiaroHpaBoyquTejrE. Będąc gołym, można być wyśmienitym moralistą. Teat. 31. b, 15, MORALNOŚĆ, ści, ź., obyczajność, bie üttornlität, ©ittli^feit; Rag. chjudore-

156

MONSTRANCYJNY -MOR.

MORA - MORALNOŚĆ.

y, z., Boh. mura, morâs; Slov. mory, nocnj mśtoha; MORAŁ, u, m., MOR ALKA, i.

Vind. mora , truda ; Carn. mora ; Croat. mora , nochni-cza; Sorab. 2. murrawa; Sorab. 1. duschate khodot, kodota; Slav. mora; Rag. mora, prijkaza, nemón, no-chnizza , upirina, ùzma , vukodlak, pustoloviza ; Boss.

KHKHMopa; Gall. cauchemar; Svec. et lsl. mara; Anglos. mar, nachtmar; Sax. Inf. SDîaare, SDîoore ; cf. Lat. lémures, (cf. Ger. 2)îâ$re); §. 1. ber Slip, bte £rut, baS 9?ad)t* ntàmtdjcn. Duszenie nocne zbytniej krwi ku sercu, prości ludzie duchowi przypisują, którego morą zowią. Syr.

740. et 100. et 122. et 547. Latawiec, mora, kiedy kto mniema, żeby go kto dusił we śnie. Volck. 202. Aby go mor wr kolebce udusił. Teat. 20. b, 208.    — §. Mory

mię przechodzą. Chrośc. Ow. 3. Zmora mię przechodzi, mrowie, (Ross. MypaBefi mrówka), bte $aut fdjaubert nur.

Kiedy na niego spojrzę, aż mię mory przechodzą! Teat.

28, 112. Mory przez Poliarcha wrskroś szły aż do du

MORALNY - MORD A.

MORDASTY - MORDERSTWO.

157

eine.Stabt tnt flrafautfc&en. ib. — tn SBoljpten.

‘MORAZ, ob. Świszcz.

MORCZA, y, ź., miasto w Halickim. Dykc. Geogr. 2, 182. eine ©tabt tn ©alijten.

1.    MORDA, y, z., MORDKA, i, z., dem. (Ross. Mop4a, Mop4-Ka, (cf. Mop4aniKa brytan); Vind. gris, popad, sobje)« a) pysk, bie ©djncutße, baS ©ebtß, baé 33iß eines $unbeS, baS ©efraß. U człowieka gęba ; u zwierząt różnie , pysk, abo morda, albo ryjak. Kluk. Zw. 1, 45. Morda końska, (Yind. snodri). Żeby konia wezwyczaić do strzelania, stawaj przy piechocie musztrującej się z ogniem; wszakże nie nazbyt blizko , abyś mordy nie osmalił; inaczej nie łacno da się ośmielić. Papr. W. 1, 397. — b) Rubasznie; gęba, b(tS SOîctul. O wszystkim mi donosił, a jemu za to mordę moczyłem. Teat. 17", 44. (poiłem go ; cf. moczymorda. moczywąs). Mordy chłopskie zuchwałe. Teat. 19, 58. Nauczę ja ciebie, ośla mordo. ib. 22. b, 100. Pozwól Wc Pan, tylko mu mordy na-kuję. Teat. 16, 68.

2.    ‘MORDA , y, z., MORD , u , m, ( Boh. et Slov. mord , wraźda; Sorab. 2. mordowane;. Vind. mord, rasboj, vboi, vmor, ludomorstvu, vbitje, vfmertenje, vmerlatenje; Carn. resvoj ; Croat. ludomorztvo ; Ross. yöiücTBO, csiep-

mor-

dnos ; Ross. HpaBCTBeHOCTŁ. Nazywają moralneścią stosowanie sie spraw ludzkich z prawem, które onych jest prawidłem. Mon. 75, 313. Co do moralności, życie ojca, matki, Stanie dziatkom za przepis skuteczny i rzadki. Ząb. 11, 546. Dawszy pokój tym moralnościom, któremi wielu się brzydzi tego wieku.... Zab. 15, 289. (tym morałom). MORALNY, a, e, — ie adverb., obyczajowy, ntoraltfd) ; Rag. cbjudoredni; Ross. HpaBCTBeHHŁift, HpaBOjqHTeibHUH ; Eccl. HpaBOCiOBHŁift. Błędy moralnego świata. Zab. 11, 31. Nar. Trzy gatunki przyczyn moralnych, które wpływają do spraw ludzkich. Mon. 76, 41. Część filozofii o powinnościach wszelkich stanów ludzi, nauką moralną czyli obyczajną nazywamy. Mon. 70, 317, obyczajowa nauka, Ross. HpaBOyieme. Filozofia moralna, zbiór prawideł, za któremi iść powinniśmy w sprawach naszych. Mon. 75, 313.

MORAWA, y, z., rzeka, od której Mora w i a ma imię swoje. Dykc. Geogr. 2, 182, ber gluß, bte SDîard), (Roh. Morawa). MORAWCZYK , a, w., z Morawii rodowity, ber fDM&rer, Boli. Morawan, Morawćjk ; Slov. Morawec. Mo-rawczykowie pochodzą od Słowaków, których językiem dotąd mówią. Dykc. Geogr. 2, 182. MORAWKA, i, z., Boh. et Slov. Morawka, z Morawii rodowita, eine SJîtiljre* rinn. MORAWSKI, a, le, od Morawii, SMljrifcl), Boh. Morawskÿ. Margrabstwo Morawskie. Wyrw. Geogr. 238. Morawski olej. Spicz. 135. MORAWIA, ii, i., [Boh. Morawa), 93Mfyren, prowincya przyłączona do Czech; kraj górzysty; stolicą Bryn. Dykc. Geogr. 2, 182. Podbił Bolesław Czechy, 'Morawce, Kaszuby, Pomeranią. Sk. Zyw. 1, 252. MORAWCZYZNA, y, z., język, obyczaje, ubiór i t. d. Morawskie, b«8 SDîâbrifdte, üXtyriföe ëprctdje, ©tt* ten, Reibung n. f. ro., Boh. Morawćina. MORAWICA, y, z., a) miasto w Krakowskim. Dykc. Geogr. 2, 182.

b) Miasto w Wołyńskim.

Tonocie; Svec. mord, mordom; Dan. mord; Goth. ma-urthr; Anglos. mordur, morther; Angl. murder; Gall. meurtre; Lał. med. murdrum, cf. mors; Graec. pôçoç't Fers, mork • śmierć, cf. mor, morzyć, mrzeć); a) morderstwo, zabój, męzobójstwo, ber 9?torb. ‘Mordą okrutną mię potwarzają. Warg. Kurc. 22. parricidium oljectum mihi. Prawo o mordzie. Petr. Pol. 117. Pauzaniasz z tak wielkiej mordy, i z Filipa króla tak cnego, był sławny. Warg. Wal. 301. Furaniuszowa 'morda domowa, niezbo-znością samą niecnotę przeszła, ib. 334. Słusznej męki i karania za ‘mordę, niegodną spominania, nie odniósł. Warg. Wal. 214. Niedźwiadkom, gdzieby byli sokiem rzodkwi skropieni, wielką trucizną i mordem. Syr. 1048. (cf. Świnimord, Morzymord). — b) Mordy plur., dowanie, fatygi, trudy. Wiod. ©trnpaßcn. ‘MORDASTY, a, e, gębasty, Ross. Mop^acTbiif. MORDERCA , y, m., ‘MORDERZ, a, m., (Boh. mórdyf, wrah, wraźedlnjk; Slov. mordar, wraźedlnjk; Sorab. 2. mordar; Sorab. 1. morda?, moricźer, zamorduwar; Yind. merdrar, kostnik, ho-stnik, ludomorez, vmorez, vmorjavez, resboinik, vbiu-nik, vboinik , vbijavez; Carn. resvojnek (cf. rozbójnik), mordrir; Croat. vmoritel; Slav. uboica; Ross. yMepiBH— TeiŁ , CMeproyóinuia ; Eccl. OYEimi|a ; Don. morder ; Svec. mördare; Anglos. myrthra; Angl. murderer; Gall. meur-trirer; Holi. mordenaar; Pers. mirtan) ; §. 1. zabójca, zabi-jacz, męźobójca, ber SOiörber. Gdy jeden drugiego zabije chcąc, i bez słusznej przyczyny, ten jest własnym *mor-derzem. Szczerb. Sax. 242. Ktoby żelazną bronią kogo uderzył, azby umarł, ten jest męźobójca, a taki mor-derz ma też i sam umrzeć. Radź. Num. 55, 16. Mor-dercą sobie samemu być, wielki i najpierwszy jest grzech. Sk. Zyw. 1, 21. Dwa kroć 'morderz ojcowski, pierwej radą, potym na śmierć jego patrząc. Warg. Wal. 534. Marek Brut swoich własnych pierwej cnot, niżeli ojca ojczyzny 'mordyrz. Warg. Wal. 204. ‘Morderze Chrystusowi. W. Post. W. 2, 199. Morderca zakątny tajny, Sfôeudjelmôrber; Slav. zasidâcs. — §. 2. Morderca, cru-ciator. Cn. Th., kątownik okrutny, ber Reiniger, SDîâr» tyrer. MORDERCZYNA, y, £., Pot. Jow. 79 » MORDER-KA, i, i., bte SDîÔrbertnn, Boh. wrażdelnice. Bodajześmy więcej nie oglądali syna albo córki z ciebie na ziemi, morderko mężów twoich. 1 Leop. Tob. 3, 9. (MORDE-ROWY n. p. kolor. Teat. 56. c, 55. z Franc, mortdorće; pttcefarben. Morderowe trzewiki. Teat). MORDERSKI, a, ie, MORDERCZY, a, e, zabójczy, imirbertfd). Sorab. 2. mordar-ski; Boh. wrahowsky, wrażedlny, wrażedlnicky; Ross. 6oh-ueBbiii, yóiHCTEeHHŁifi; Yind, vbijarski, ludomorski, resbo-inski. MORDERSTWO, a, n., Carn. mordrya; Ross. csiep-TOHOcie, cMepToyóiiłcTBO ;    1. SDîorb, SDîeudjeltttorb, ïobt»

fdjlag. Przez morderstwo rozumieli dawni właściwie zabój pokątny; pochodzi to słowo od dawnego Teutonów słowa : moerda, znaczącego zabój bez żadnego świadka i po cichu popełniony. Ostr. Pr. Kr. 1, 256. Zabój rozmyślny, inaczej morderstwem zwany. ib. 271. (cf. morda, mord). — 2. Morderstwo = katowanie, meczenie, męka, b(l$ SDîar* tent, bte SDîarter. Porwany, W'szystkiemi morderstwami ciągniony, bity, pieczony, targany był. Sk. Zyw. 1, 14. —

3. Morderstwo, skłonność do mordowania, okrueień-    SlmûnHc. Morele dwojakie są, większe, które aprykozy

stwo, 2Rorbfu#t, inôrbcrtfdîe ©tttuföttifett. Cn. Th. MOR-    zowią, i mniejsze, właściwe morele. Kluk. Rośl. 1, 155.

uczę ja go mores, co on swemu panu, Co za względy zacności mego winien stanu. Treb. S. M. 114. Dla ciebie zburczę go tylko, potym pogłaszczę, trzeba żeby znał mores. Teat. 42. c, 40. Na drugi raz grzeczniejszym będziesz, wiesz teraz co to mores. Teat. 8, 113.

DERZ, ob. Morderca. MORDERZ, MORDERZNIK botan., MORES, z Łac. obyczaje, maniery, , SDîantereit. Na-ob. Mordownik. MORDKA, i, i., demin. nom. morda; pysk; Ross. jiop4Ka, ©$näu£d)en, ©dnjü, ©efrdfk Mordka liszki. Kniaź. Poez. 5, 147. Ross. siop4KH pyski wiewiórcze, co za pieniądze chodziły; cf. bielą, aspergil. MORDOWAĆ, aï, uje, acl. niedok., (Boh. mordowati caedem

3ud;art, Boh. gitra (cf. jutro), djlec, augezd, (cf. ujazd); Croat. rai, (cf. role); Sorab. 1. hone, (cf. zagon). Morgiem w początkach nazywano to pole, które para wołów przez jeden dzień zaorać mogła. Najzwyczajniejszy zaś teraz mórg, jest to prostokąt z 3 sznurów kwadratowych, to jest pole, mające długości trzy sznury, a szerokości

facere, morbctt; Slov. mordowati; Sorab. 2. mordowasch; MÓRG, u, m., z Niem. ber ÜÏÏorqen Sttttbeê, eût ïagetuei'f, Bosn. moriti, izmoriti, umoriti fatigare, occidere; Carn. mor-drim , mordrujem; Vind. vrnoriti, vmoruvati, pomorjati;

Ross. yMepTBHTL, yMcpTBMTL; Svec. morda; Pers. mor-daniden ; Isl. myrda ; Ban. myrde) ; — 1. zamordować, zabijać, worben, tabtfcfylageu, tobten. Ten, który człowieka morduje, jest mężobójcą. Szczerb. Sax. 257. Nie nowina żydom była mordować proroki, i rzadki u nich swą    jeden sznur.    Lesk. 2, 27.    Trzydzieści    morgów    czynią

śmiercią umarł. Biai. Post. 101. — 2. Męczyć, umęczać,    włókę, a 5 włoki czynią łan.    Jak. Mat. 1, 5. Mórg    Cheł-

falygowąć okrutnie, ‘trupać, trapić, pracować kogo, tru-    miński ma sznurów trzy, lub    prętów 30, albo łokci 225

dzić, einen quälen, martern, ftrapafcteren, innbe machen, er*    długości; szerokości łokci 175.    Mórg gospodarski ma

nutben; Boh. unawiti; Bosn. umoriti, otruditi, nebaviti;    wzdłuż prętów 20; w szerz 10.    Ostr. Pr. Cyw. 2, 297.

Vind. truditi, martrati, smujnt, obtrudit; Carn. truditi;    Czack. Pr. 2, 226. Kmiecy mórg większy i mniejszy.

Ross. iiypïiït, tomhtb, yTOMHTb, yTOMMTb, hctomhtb,    Zabór. 299. Mórg każdy jest na    trzy wężyska. GrzeLpsk.

iictommtb , MaaTt, yjiaaTB. Rzuca się na łupieżcę, któ-    K 4 6. W Polszczę mówią    pręt; a w Mazowszu    mórg.

rzy najwięcej mordują starca, zabija trzech, miota się    ib. L 4. (cf. stajanie, staje).    Na hubę rachują 24    mor-

na innych.... Staś. Kum. 2, 112. Jeden morduje zie-    gów. Pam. 83, 351.

mię, drugi szuka w lesie, Co mu pożytek razem i roz-    MORMOTAC, ob. Marmotać.

rywkę niesie. Zab. 9, 20. Harab. Mordujesz moję cier-    MOROMSK , a,    m., miasto    w    Kijowskim.    Dykc.    Geogr.    2,

pliwość; naoslatek pokażęć, kto jestem. Teat. 1, 25. Mor-    184. eine ©labt tflt $ijott>t(d)ett.

prekursh ; Boh. mornj hliza ; bolączka morowa, bte ^eft« beule, Çeftbrüfe. Morówka , czyli morowa czarna krosta, carbunculus, to jest niezmierne zaognienie się z zatkanych cienkich żyłek krwią, morową zarazę w sobie już mającą , pochodzące. Perz. Cyr. 2, 68. (cf. powietrzna dymie-nica, dziumaj. Morówki powietrzne. Syr. 70. Morówki abo petocie, my przystudzienicami zowiemy. ib. 554. et 875. spctetfdjeu ; cf. karbunkuł, et łożna czarna krosta, morówka. 1. MOROWY", a, e, Boh. morowry, mornj; Carn. kushen; Vind. kugan, kushen, kugoviten, nalesliu; Croat. kusen ; Bosn. kusgjan, okusgen, kusgni ; Rag. kuxni ;• Ross. MOpOBBiH ; od moru, powietrzny, ^c(t «, pe« fftlenjtaltfd). Morowa dymienica. Perz. Cyr. 2, 64. (ob. Morówka). Morowe powietrze. Urzetd. 271, Carn. shlęsa; Vind. kuga, shlesa, pomoria ; Rag. kùga ; Bosn. kugga, bubba, cjumma; Ross. MopoBoe noßbipie, MopoBaa H3Ba. Zaraza morowa. A, Pam. 4, 14 7. Bolączki morowe. Sienn. 485. Pryszcze morowe, ib. Powietrze zarażone, to jest morowe. Sienn. 475. Strzegą się go, jak morowej zarazy. Mon. 66, 49. Ja tobą brzydzę się, jak morowym powietrzem. Teat. 11, 59. (cf. jak zgniłym psem). — Botan. Morowy korzeń. Urzed. 245, ob. Carz ziele. — Fig. Złośliwych ludzi , których morowemi pismo ś. zowie, tak odcinać mają, żeby zdrowych członków nie zarażali. Birk. Zyg. 17. To jest moc morowa, silnym być ku uszkodzeniu. Pilch. Sen. 13.

MORELA, i, z., MORELKA, i, z., demin., Boh. merunka; 2. MOROW\r, a, e, od mory, z mory, materyi, oon SDłpfyr. Carn. marelza ; Bosn. kaiseja ; Ross. Mopeas ; Me 3)ïorelle,    Wstęga błękitna morowa. 'Skrzet. Pr. Pol. 2, 272.

duje wszelkie sposoby po głowic, Aż mu ta sztuka wy- MORÓWKA, i, i., Ross. Mopymun, MopoBBm óoóohbi; Carn. pada w połowie. Zab. 12, 76. Słabszy daleko koń, którego nie mordują, i nie hartują do pracy. Papr. W. 1, 393.

— §. Mordować się recipr., męczyć się, umęczać się, fatygować się mocno, (id; quälen, ftd; inübe mad;en, wiibe wer* ben, erntüben. (Bag. morittise, umorittise; Croat. zatruditisze;

Vind. le obtruditi, vgnatife, fe vlruditi, fe struditi). Sy-syfus z kamieniem się morduje, który Albo w górę pchać musi, albo ścigać z góry. Otw. Ow. 160. Źleś zrobił, że tak dajesz matce mordować się, latając po wsi, szukając ciebie. Teat. 14. d, 15. ob. Zmordowany. MORDOWNIK, a, m., a) morderca, zabójca, ber SNörbcr. Tyrany, mordo wniki chrześeian. Biai. Post. 22. Żarn. Post. 5, 755. — b) Milit. Mordownik, 23łorbfd;latJ, krótka rurka żelazna, nabita prochem i kulą , osadzająca się miedzy wiązaniem ognistej piłki. Jak. Art. 3,502. et 2, 102. — c) Botan.

Mordownik, morderznik, zły mniszek, aconitum napelius, ziele tak zwane od mordowania, bo do godziny siódmej zabija człowieka. Syr. 1587. Sienn. Wyki. Kluk. Dykc. 1,

5. Tojad mordowoik pospólstwo na wielu miejscach Czarnobylem , ogrodnicy bernardynem zowią. Jundz. 286.

Ross. Mop40BHHKB, nperpa4i>, npocTpEiBiiaji TpaBa. MORDY, ob. Morda, Mord. 2. Mordy, miasto w Podlaskim.

Dykc. Geogr. 2, 182. eilte ©tabt.

Pochodź, domordować, namordować, pomordować, umordować, zamordować, zmordować; cf. martwić, morzyć, mrzeć.

MORĘGI, ob. Morąg.

MORSELE, MORSZELE, ów, plur., z Łac. morsellus, MORTYFIKACYA, yi, i., martwienie, morzenie siebie sa-fellen, Ross. Mop3e.iu; lekarstwo w tabliczkach do jedze-    mego z nabożeństwa, bte Citai, bte ©elbftpeinigung au?

nia. Wiod. Zaczyniwszy proszku tego i umieszawszy do-    21nbad)t, fletfcl)ltd)e 3ü$tigung. Co sie tknie mortyfikacyi,

brze, naczynie morszeli albo kołaczków. Syr. 74. — Fig.    tak był skłonny do umartwienia i innych pokut, iź gdyby

Krew' nam daje ilopem, a w niewinnym ciele Ku wie-    go byli starsi na wodzy; nie trzymali, snadnieby sobie

cznemu zywotu zbawienne morszele. Pol. Zac. 165.    był żywota skrócił. Sk. Żyw. 4, 418. MORTYF1KOWAĆ,

MORSKI, a , ie , od morza, Boh. et Slov. uiofsky; Sorab.    ob. Martwić, trapić, umarzać.

brudzony, brudny (cf. morągj, eilt ©dpnn|ling, fcl)mit|tger fDîenfc^. MORUSAĆ cz. niedoli., pomorusać, umorusać dok., brudzić, pobrudzić, ubrudzić, befcbnut|en. MÖRUS0WA-TY, a, e, — o adv., brudny, (morągowaty), fd)nut{$tg, bejctnmtbt.

4. morski; Garn. morske, murske; Vind. morski; Croat. MORUS, a, m., MORUSEK, ska, ot., zdrobn., człowiek u-morszki; Bosn. et Rag. morski; Ross. MopcKiil ; ©ce»,

SDîeer *, SJîeereê ». Morskie burzenie, przychodzenie i odchodzenie , podnoszenie i opadanie. Cn. Th. (Ebbe Httb Bllltl). Wylew i odlew, fluxus et refUixus. Hub. Wst. 404;

(Bosn. plimma, nnrastenje morra, osseka, rechescja ; ob.

maruschna, molberna; tarn, murba; Vind. murva, murba, murvovu fadje, malina, (cf. malina); Croat. murva; Bosn. .murva, dùd; Rag. murva; Slav. dud, mùrva; Ross. mo-poniKa, TyTOBaa aro^a, me.ir<OBHii,a, (cf. szelki; cf. Ross. mejKE jedwab') ; Eccl. aio:;oi;sim}.i ; (Ross. CMOKBa figa); Graecolat. morus; liai, mora; Holi. moerbesie; Angl. mul-berry; Svec. mulbaer; Germ, bte Maulbeere; drzewo i owoc, ber Sfltun ltnb bte jyrudit. Morwa drzewo, śrzedniej wielkości ; owoc wyraża główkę z jagód skupionych złożoną; jest czarny, jest i biały. Liściem białych morw żyją jedwabniki. Kluk. Rosi. 2, 66. Czarna morwa (Vind. stro-shnize). Morwa, abo drzewna jeżyna. Sienn. 104. Kluk. Rośl. 4, 156. “MOBWIOLISTE n. n. wiechy. Pot. Arg. 809., ntaulbecrblatteng. MORWIORODY,' MORWIORODNY, a, e, n. p. Praca bogata pająków rnorwiorodycb. Tward. Wl 240. t. j.*jedwabników, na morwach się rodzących, auf Maulbeeren erzeugte ©etbenmürmer. Morwiorodne pająki u-życzają nam swych jedwabiów. Kulig. Ber. 254. MORWOWY, a, e, od morwy, Boh. moruśowy; Carn. mürben; Ross. uio.iKOBHunbtfi ; Eccl. cuoisoutusYiuni; âîtaulbecr*. Morwowe drzewo. Dyke. Med. 4, 405. (Slov. moruśkowy ström; Slav. dudovo dêrvo; Vind. murvovu drevu, mur-var, murva, malinca; Ross. TyroBoe 4epeßo). Sok morwowy. ib. 407. Liście morwowe, ih. 408.

‘MORYCZYĆ, ył, y, act. niedok., (Elym. marszczyć, Ross. MOpuuiTb; cf. MOponnTB tumany puszczać, oczy mydlić); nalegać na kogo, martwić go, ciiteit martern, einem ju* fe^Crt. Oktaw pragnąc konsulatu, nie senatu o tę część moryczy, [«nalega na senat. 4], Ale prywatnie Cycerona nuka. Chrośc. Fars. 140. Królowa króla moryczy, żeby swą ręką koronował wnuka. Pot. Syl. 283. Tego ta próżna otucha moryczy. \haec (anima) solatia sola sperat. 4]. Chrośc. Luk. 2, 49. W subtelnych (dworskich) żołądkach delikackie głody Przez smaczne potraw kąski moryczą się. Gaw. Siei. 357. [»umarzają się. 1]

MORZE, a, (Bch. et Slov. mofe ; Sorab. 2. mohro; Sorab. 4. moro, morio; Carn. murje , morje, morę; Vind. morje, murje; Croat. morę, morje; Slav. more; Rag. more, pńccina ; Bosn. morre; Dal. morę; Ross. iiope; Lett. marios; Esthnic. merri; Bretag. mor; Anglos. mere; Svec. et Itl. mar; Lat. mare; cf. Graec. [ivqsïv fluere ; Hebr. *10 mar >amaritudo); Germ. ba§ SDłeer. Morze, część globusu wodą zalana. Dla łatwiejszego jednak sytuacyi

Morszczyzna). Morskie koty (koczkodany), gatunek małp, MORWA, y, i., Boli. et Slov. moruśe; Sorab. 4. maruscha, nad wszystkie inne dłuższe ogony mające. Kluk. Zw. 4,

65, 3)?eerfal$en. Sól morska, Śłeerfalj. Grzęd. 416., Ross. iiopaHKa. Sterty morskie, wyrostki sterczącego nad morzem lądu. Sniad. Jeog. 224. Morski pies, Vind. murski pefs, ob. Pies. Morskie cielę Vind. mursku tele, ob. Cielę. Morska Świnia Vind. delfin, dupin, ob. Świnia. Morski koń Ross. Mopaefc. Morski zając abo ozada. Syr. 825.

Sienn. 68. Ukąszenie jadowite od szkorpeny, morskiego smoka, tudzież od ogonicy morskiej. Syr. 543. Morski wiatr Ross. aiopana. Gwiazda morska Vind. buroush, ob.

Gwiazda. Bogini morska , Boh. Morena, manżelka Wi -donowa, bohyne morska. Morski mieszkaniec, pomorza-nin Ross. MopHHiiHT>. Handel ludzi lądowych z morskiemi.

Boler. 499. Morska bitwa Eccl. KopaóneópancTBO. Żołnierz morski, Croat. ladjobojnik; Ross. .la^eimiiKB; Eccl. i;opa-óaeóopeirB. Zegar morski. Warg. Radź. 308. (ob. Kompas, buksola). Warsztat morski. N. Paw. 42,“ 285, okrętowy, gdzie okręty budują, ©djtffêmeïften. Mech morski, porost morski, 3)îcctlît00§, roście po skałach morskich, a najwięcej po skorupach ryb i małżów morskich. Syr. 4448. Morski kopr, ob. Sól babia. Morski pław, ob. Pław morski.

OT.,

459

MORSELE - MORSZPRĘGI.

MORTYFIKACYA - MORZE.

Morski ptak, ob. Zimorodek. “MORSKORÓD, u, płód morza, eût 9)îccrtbtcr. Przepływają rozliczne zatym morskorody. Zab. 9, 529. 'MORSKÖZIELONY, a, e, fec* grün, Vind. morskoselen. MORSZCZYZNA, MORZCZY-ZNA, y, £., collect, morskie płody, morskie rzeczy, ÜÜÎeer» erjeitgntffe. Konchy i inna morszczyzna, corpora marina.

Hub. Wst. 44. — §. Pomorszczyzna, ©eeuferlanb, Śvtiftcnlaub.

Zygmunt księciu Stolpeńskiemu Lemburg i Bytom, i inszą pobrzeżną morszczyznę w lenno dał. Biel. 503. —

§• Przestwór morski n. p. W morszczyzny szyper żegluje.

Dar. Lot. 48. f9?eere3mctten. — *§. Morszczyzna, pomorszczyzna, morka , pomorka, wiatr od morza." Bndlk., Ross.

Mopana. — §. Morzczyzna xiężyca, ruch podnoszącego sję i opadającego morza , sprawiony siła samego xieżyca.

Sniad. Jeog. 246. ©bbe tmb glutb.

MORSZ, u, m., nadpruchniałość zwłaszcza w drzewie, (z Niem. tnorfdj), bte SDiorfc^IjCtt, adj. morszaty, morszysty, ob.

Nadpruchniały.

"MORSZPRĘGI, n. p. Morszpręgi, latanie abo chodzenie po powrozie, by dobrze było u nas pospolite, jednakbym ja swemu dworzaninowi tego nie dopuścił. Gorn. Dw. 33. może saltus mortales, cf. Germ. Sprünge, ©primg.

peniaBanie, M0pex04CTB0, żegluga. **MORZOWŁADNY, a, e, meergebtetenb. Król morzowładny i w porty zamożny. Groch. W. 443. Morzowładny Neptun. Dudz. 19. Auster

morza względem ziem różnych rozeznania, rozmaite mu nadano przezwiska. Kras. Zb. 2, 204. Kazał bóg : niechaj się zbiorą wody, które pod niebem są, na jedno

Pochodź, morski, nadmorski, odmorski, podmorski, pomorze, pomorski, pomorczyk; przymorski] międzymorze;

miejsce, ze się ukaże susza; i stało się tak. I nazwał morzowładny. Petr. Hor. 2, D 4. bóg suszę ziemią, a zebranie wód morzem. Leop. Genes.

1. Wtedy grunt suchy ziemią, a wielkie rozcieki Wód zgromadzonych w jedno, bóg nazwaZ morzami. Przyb.    przymorze.

Milt. 221. Morze Wielkie abo Ocean. Dudz, 45. "oto- MORZYĆ, yZ, y, act. niedok., MARZAĆ freq., umorzyć dok., czyświat. Cn. Th. Morze lodowate, lodowe. Tward. V47.    Boh. moriti, zmoriti, umrtwiti, umrtwowati; Sorab. 4.

29. Północne. Dykc. Geogr. 2, 185. Morze śrzodziemne    moru, moriu, morim; Carn. morim, mertvazhèm ; Vind.

międzyziemne , (Stryjk., Pot.)] morze *Europińskie. Cn.    vmoriti, vfmertiti, pomoriti, vmerlatiti, pomerlatiti, vbiti,

Th. Adryatyckie. Dykc. Geogr. 2, 184. Azyańskie abo    vbijati, mertvazhiti, vkoriti ; Croat. morim; Bag. moritti;

Chwaleńskie, Caspium. Cn. Th.; Slav. Valinsko more, (ob.    Bosn. moriti, izmorili, umoriti; Rost. wopuTb, Mopio, yMO-

Chwaleńskie). Carogrodzkie. Arabskie, czyli cieśnina Per-    piiTb. Activum verbi neutrius mrzeć * umierać; (cf. mor,

ska; Czerwone czyli cieśnina Arabska. Cn. Th.; Slav. cêr-    mord, Lat. mori) ; * robić, ze kto mrze czyli umiera,

Ijeno morę, (Ross. IIohtł czarne lub czerwone morze);    mordować kogo na śmierć, fterbcn laffeit, ltmfommen Icffett,

Morze białe; czarne.    Cn. Th., (Slav. cèrno more). Helle-    jemaitbeS £ob beförbem, tfin tóbten. Doktorowie morzą,    nie

spontem woda zmorzą czarnego    do morza białego, Pro-    leczą, kiedy się samych ksiąg trzymają. Fredr. Ad.    73.

pontis rzeczonego, pędem wielkim idzie. Star. Dw. 2.;    Śmierć tam nie próżnowała, jednako ‘morzęcy (morząc),

Bałtyckie, u Niemców Wschodnie. Dykc. Geogr. 2, 182.    Okrutna wieki ludzkie i rodzaj bydlęcy. J. Kchan. Ps. 115.

s (Szwedzkie. Cn. Th.). Morze umarłe, martwe. Cn. Th.    — fig. W żartach człek morzy tęsknicę. Zab. 11, 571.

Morze ciasne, ścisnione. Cn. Th., (ob. Cieśnina morska).    Zabi. t. j. umarza, zatapia, zbywa. —§. Morzyć głodem,

Wysokość morza, głębokość wzniesienia morza od pe-    Rag. moritti gladom; Ross. MopiiTt r04040Mi>; głodzić ko-

wnego punktu uważana i mierzona. Sniad. Jeog. 230.    go na śmierć, einen mit tpuitger quälen Ma auf ben £ob,

Morze wysokie, które dosięgło najwyższej swojej wyso-    einen Derfiungem lajfett. Kazał mię morzyć głodem. Boh.

Bóg głodu nie przepuszcza,

na nas

160

MORZA - MORZOPŁAWNIK.

MORZOWŁADNY - MORZYSKO.

kości. ib. — Na rozlanej szeroko mórz płynnych prze-    Kom. 4, 205. Kiedy

strzeni. . .. Zab. 15,    154. Kniaź.    Bóg zakładał ‘morzowi    głodem się nie mórzmy. Sekl. 13. Transi. Umęczać,    do-

(morzu) granice. W⁷.    Prov. 8, 29.    Morzem się bawię Eccl.    kuczać, fefyr quälen, martern, iufejjen. (cf. Boh. moriwa    zy-

MopejKHTeacTBjK), npn Mopii aaißy, Graec. {talaacévoa.    mnice febris    lenta, ba3 fd)letd)enbe ftteber).    Już też    i tru-

Nad morzem panuję Eccl. M0p04ep/KaBCTByro, Graec. Oa-    cizna morzyć    go poczęła. Gorn. Dw. 252.    Kto pić    przy-

laGao-Aoarśa. Pan od morza do morza. Żegl. Ad. 192.    musza niechcącego, a kto morzy pragnącego, który gor-

(szerokowładny, bogaty). Jak morze, wszystko na wierzch    szy nad drugiego? Cn. Ad. 391. cf. i cnota ma swoje

wyrzuca. Rys. Ad. 19. (nie trzyma języka za zębami). Kto    granice, est    modus in rebus. Pijaństwo    zmorzy,    starga

na morzu nie bywał, ten dziwów nie widał. Rys. Ad.    przyrodzenie.    Bial. Post. 199. Ludzi więcej gardło mo-

26. (non vidit mira, qui non vidit maria). Komu modli-    rzy, niż    ostry miecz. Ezop. 86. Od dwóch dni już nie

twa nie smakuje, ten niech po morzu żegluje. Cn. Ad.    spałem;    czuję, że mię sen morzy. Teat. 39, 12. Wie-

356; Slov. kdo sa modlif ne wge, nëch na more ide.    czór sen go okrutnie morzył,    ib.    35. c, 7.    Gdy się też

Kto zna morze, wie co *gorze. Rys. Ad. 29. Niebo,    zmorzysz snem i umordujesz,    Na    mym odpoczniesz łonie

nie umysł tacy odmieniają, Którzy po rozum za morze    i sfolgujesz. Past. Fid. 91. (gdy cie sen zwycięża). Nade

biegają. Budn. Apopht. 5. Ezop. 22. coelum, non animum    wszystko sen ich morzył cięższy. Tward. Wt. 90. Ty

mutant, qui etc. Hor.] (gąska z domu, gąsior do domu).    śnie kilkogodzinny ulgąś jest w tej mierze, Morzysz wprzód,

Młody mówi: dopiero mi lat dwadzieścia; jeszcze śmierć    niż nas    wieczny sen ze świata zbierze. Zab. 11, 187. Na

za morzem. Sk. Kaz. 512. (za granicą, daleka, oppos. za    coż się    przyda ten spoczynek, którego sen ustawiczny

pasem, tuż, nad karkiem, nad głową). Morzu wody przy-    morzy?    Zab. 1, 115. Snem zmorzony Na zielonej mu-

lewać, słońcu przydawać pochodni. Chmiel. 1, 75. Slov. rawie leżał rozciągniony. Zab. 1, 98. Nar. — $. Żywe Do Dunage wodu nosif; noctuas Athenas. — Morze, ot-    srebro morzyć » martwić. Tr.,    baê    Qitecfftlber    tobten. — §.

chlań, przepaść, bezgruncie, bczdno Ross. ny mutra. (MO-    Morzyć się, trapić się, gryźć    się,    frasować    się, ftd) quä«

RZA, y, i., jedwab' gruby z bawełną mieszany. Pincikow.).    len, martern, abmergeln, Wärmen. Ustawnie się w sercu

MORZCZYZNA, y, i, ob. Morszczyzna. “MÖRZOLOTNY,    swym o to gniewem morzył. Papr. Kol. R 5. MORZY-

a, e, über baâ SDîeer btnfitegcub. fig. Wsiadać chcesz, wi-    CIEL, a, m., morzący, meczący, ber Quäler; (Sorab. 1. mo-

dzę, w nawę morzolotną. Groch. VU. 455. Morzolotny    rieżef morderca). VV rodź. zeńsk. Morzycielka. MORZY-

okręt. Zab. 5, 517. 1. Kchan. Ps. 69. “MORZONOŚNY,    MORD, u, m., ziele, Mniszek dobry, od skutku tak rze-

a, e, od morza noszony, nom SDîcer getragen. Morzonośna    czony, bo truciznę złego mniszka czyli mordownika za-

Syrena. Zab. 15, 188. Nagi. ‘MORZORODNY, a, e, w    marża. Syr. 1388. cf. tojad. Kluk. Dykc. 1, 6, aconitum

morzu się rodzący, meercrjeugt, Eccl. nyuHHopo4HUH. “MO—    anthora, tpeilmurs, Carn. zhmerûnka. “MORZYSARNA, y,

RZOPŁAWNTK, a, m., Ross. MopeiuaBaTeib, Mopexo4em,    m., Otw. Ow. 111. miano psa gończego, ber 9łame etneS

żeglarz; MopenjaBareibHUH, Mopexo4HbiK, żeglarski; mo-    3<t0bbttnbe3, 3îe^bip. MORZYSKO, a, n., morzenie czyli

moszczać, mostem pokładać, (Ross. mocthtł, Momy» brukować); Eccl. moctk) facio pontem, BeBnitfen. Rzeki mościć. Klon. Fl. B 3 b. Rozkazał Olgierd drogi proste ku Moskwie kilku tysięcy czerni gotować, i tak drogi wszędzie moszczono przez błota i starzyny, co najprościej być mogło. Stryjk. 379. O wyzwoleniu od płatów, od pod-wód, budowania zamków, moszczenia mostów. Stat. Lit. 87, (Rost. Homeme brukowanie, dylowanie, cf. pomost). — Transi. Mostem położyć , podbić, uniżyć, tyinftrecfen. Wszystkie mu fortuna pod nogi umości przeciwności. Leszcz. Class. 24, sprzątnie je przed nim. (MOŚCIENKA,

1,    z., jejmość iron., Oto jużci moje mościenkę wstyd nawet i przed Najśw. Sakramentem uklęknąć. Mon. 74, 712. (cf. żonunio, żonina).

MOŚCINA, y, z'., tarcice, szerokie dyle, które na most kładą, planca. Mącz. posadzka mostowa, pomost, Sorab.

2.    mostniza; Croat. mosztnîcze; Ross. MOCTOBHHa; SBrucfen» Bretter, SrücfenBo^len, bte Sebecfung einer Śrucie. Naprawiać drogi, by nie były dziury w mościnach. Mącz. munire viam. Na wierzchu kładł dębinę, którę rozmaitą mościną, żerdziami i drzewem na kształt kraty zaścielał. Warg. Cez. 81. — §. Mościna, most biedny, mizerny, eine elfttbe, jämmerliche 53rücïe. Mośeiny stare. Kosz. Lor. 161 b. MOŚCISKO, a, n., most brzydki, eine abfd)eultd)e SMcfe; Ross. Moemme. MOŚCISKA, isk, plur., miasto w wojew. Ruskim, od Przemyśla 4 mile. Dykc. Geogr. 2, 186. eine

gryzienie w żołądku, Saudfgrimnten. Ziele srebrnik dzia- MOŚCIĆ, ił, i, act. niedok., umościć, pomościć dok., po-tkom grzyzawki i morzyska w żywocie układa. Syr. 292.

Olejek ten kolice i darciu w kiszkach albo morzysku pomaga. ib. 94. et 101. morzenie w żywocie. Sienn. 278.

— §. Transi. Coż znaczą te niezwykłe wzdrygi, te morzyska, Te czucia, którym nadać nie można nazwiska?

Przyb. Ab. 184. MORZYSKOWY, a, ie, ©rtmm*. Mo-rzyskowa kiszka, colon intestinum, ber ©rimmbarnt. Perz.

Cyr. 1, 149. et 48. kołkowa, kobielasta. Cn. Th.

Pochodź, pod słowem : mrzeć.

*MOS , ob. Mas.

MOść, ści, commun., tytuł skrócony, ze słowa Miłość, (abo też Możność, cf. majestas). Mon. 66, 460, gnabiger £>err, gnäbtge grau, ©naben, CteBben; Slav. vellicçànstvo; Hoss.

BejimiecTBie, Be,m<iecTBO, Beninie ; (ob. ‘Wieliczaństwo).

Jego Mość i t. d. ob. Jegomość, Jejmość, Ichmość, Je-gomościn , Jejmościn, Ichmościn. Jego Królewska Mość * J. K. M., 3firo Swingi. SDîajeftat. Wasza Królewska Mość,

W. K. M., ©ner Sîinitgl. 33îaj. Jego Księca Mość, 3^0 gürftli#e T>ur#lau#t; Wasza Księca Mość, ©ner gurftlidfe 2)ur#lau#t. Żartem : wilk chciał oddać usługę Jego Końskiej Mości. Zab. 13, 276. Treb. — Wasza Mość, Slav. gospodstvo , millostivo • inde waszmość. — Obsol. Waszej Pańskiej Mości, Jaśnie Wielmożny a Mościwy Panie Wojewodo (Zebrzydowski), to dzieło poświęcam. Gwagn. ded.

©ner $o#grafIt#ett ©naben.— Vocat: Mości in masc., Mo-ścia fern., Ross. cy4api>, cy^aptncE, cyTiapnHKfc; f. cy4a-puHH; ipcrr! gnabiger #crr! gnctbige gran! ©ner ©naben! ©tabt in SKeußen.

tułować go Mościwym Panem, jentanben ©ner ©naben titu» Itren. Kiedy do wsi przyjedzie, to mu mościwają. Mat. z Pod. B 3. Pan słudze nie mościwa, nie waszmościa. Cn. Ad. 811. (pachołek Jaś, Staś, Jasiek, Janek; cf. słysz! sam ! idź ! bież ! stój !). MOŚCIWY, a, e, a) contractum ex miłościwy, cujus loco usurpatur, et dignitatem ac potentiam magit, quam favorem, ut illud vêtus signißcabat, sonat. Olim in personis illustribus compellandis vel nominandis, usurpabatur; jam viluit, et privatis etiam tribuitur ; cf. Lat. Ornatissimus, Clarissimus, Amplissimus, Humanissi-mus. Cn. Th. gnäbtg, gnäbtgfter, Jjo^geeÇrter, ^geeÇrtefter. Aby inaczej chodziła mościwa pani, inaczej szlachcianka. Gost. Gor. 431. Wszyscy sobie równi być chcemy; wszyscy mościwemi pany, wszyscy równo chodzić, żyć, jeździć, gwardye trzymać. Falib. E 3. — b) Mościwy, łaskawy, gnäbtg, geneigt. Byś pracę tę moję przyjąć a mym mościwym panem być raczył. Warg. Wal. praef., et Warg. Radź. 121. Nie troszcz się Waszeć Mościem Pan (Mościwy Pan); już wszystko dobrze pójdzie. Teat. 7. d, 34. Czart. — c) Mościwy, mocą sławny, illuslris, bur# feine straft berühmt. Któryż mię matką swoją nazwie tak mościwy znowu syn, jak był Herkul ! Bardz. Trag. 522. przedni, portrefli#. Zacna, wyborna, mościwa rzecz, spokojne sumnienie. Ern. 186.

Mości ojcze kochany. Teat. 34. c, 402. Mości Dobro- MOŚCIWAĆ komu, ał, a, et MOSCIAĆ intrans. contin., ty-dzieju! ob. Dobrodziej! Mościa Dobrodziejko, ob. Dobrodziejka. Mości Panie, mein §err! Jaśnie Wielmożny Mości Panie N. N., Mnie wielce Mości Panie i Bracie. Kras.

Dos. 63. U dawnych Polaków najpićrwszy był tytuł Bracie! poczekawszy trochę, przydano: Panie Bracie; powiększono polym i mówiono: Mości Panie Bracie! Mon.

67, 460. Chciałby żeby się pozbyć tej nudnej intytula-cyi: Mego Wielce Mości Pana. Mon. 63, 301. Mości Panowie Młodzi, dzisiejszy wieczór poświęcony jest dla u-ciech wieku waszego. Zab. 3, 411. Mos Panie, skrócone zamiast: Mości Panie, ntetn #err, mein greunb. Przyszły twój małżonek nie jest urzędnik, ani uwielmożniony ; nie będziecie sobie mówić; Mospanie, Mościapani; ale mój mężu, moja żono. Teat. 23. c, 69. Niechaj go poznam, spraw to mój Mos Panie. Teat. 45. b, 49. Trzymaj mocno cugle, Mospanie, trzymaj. Teat. 52. c, 50. Mospanie, gwałtowności w tym kraju nie są cierpiane. Teat.

36. b, 23. — Już Mości Państwo, kończcie komple-menta. Teat. 43. c, 71, meine Imcbgeeltrte £errfd)aft, mad)t einmal ein ©nbe. — Transi. Mościpan ** Wielmożny tylko, nie Jaśnie Wielmożny, ein bloß £od)ebler, #od)mo|lgeborner.

Jesteś królem; a byłeś przedtym Mościpanem ; To grzech nieodpuszczony. Kras. Sat. 5. Z tłustym wilk chudy brytanem Raz się spotyka, pachoł z mościpanem. Kniat. Poez.

3, 89. Jeden mospan otyły, silny i bogaty, Miał stada,    MOSIĄDZ, iędzu , m., Boh. mosaz ; Slov.    mosadz, mosaz;

trzody, łąki. Zab. 8, 93. Tręb., cf. Jespan. Mospanek    Sorab.    1. moszacz,    moszaz, moszasz; Sorab. 2.    misznik;

zdrobn., n. p. Ci mospankowie. Mon. 74, 140. (panicze,    Carn.    mèd (ob. Miedź), medu, mjedu,    mejd,    mednèk,

panoska, $err#en) ; ob. Mościwać, Mościwy, Mościenka. pirenzh ; Yind. med, medeniza, medu, medenina; Croat.

21

461

MORZYSKO WY - MOŚĆ.

MOŚCIĆ - MOSIĄDZ.

Sitwnik Lindego tuyd. 2. T*m III.

wielkie szyby ; koło Archanielu obficie się znajduje. Kluk. Kop. 2, 91. Solsk. Geom. 2, 11. Mroź Moskiewski, gdy z paszczęki swej koziorożec wypuści, Niepochybnie wi-nogrod pomrozi. Zimor. Siei. 215. Dać komu pożałowanie Moskiewskie. Haur. Ek. 173. (plagi, knuty). ‘MOSKIEWSKI, iego, subsiani. * W. Kniaź Moskiewski, Car Moskiewski, ber 9htfftfd)e ©roßfürft, 3<w. Książęta Siewierskie, nie mogli się osiedzieć przed Moskiewskim. Biel. 4-29. Wziął Moskiewski Połock r. 1563. Gorn. Dz. 159. Tych był ciężki, ib. 142. Gliński wiernego z listem do Moskiewskiego posłał, obiecując, jeśliby mu Wielki Ksiądz (Kniaź) Moskiewski dobrowolnego do siebie przyjechania dozwolił, do niego się przekinąć, z czego się Moskiewski bardzo uradował. Stryjk. 691. ('MOSKUD, u, n. p. Wielkie było wojsko ich ; owdzie trzechset ludu , Nie było do potrzeby okromia Moskudu. Papr. Gn. 1073.??) MOSKWA, y, z., 1) Boss. Mocima, bie ©tabt SJîoêfau, wielkie bogate i bardzo znaczne miasto, niegdyś stolica państwa Rossyjskiego. Dykc. Geogr. 2, 186. Gwagn. 474. Wyrw. Geogr. 289. — 2) Rossya, państwo Rossyjskie, (SDîofftnueit), ühtßlctnb, ba^3 Dîufftfdte Üîetd), Boh. Rusy; Vind. Rusku semla, Rutenska deshela, Mofhkovitsku zefarstvu; Croat. Moskovitzko czarsztvo; Hung. Muszkak; Slav. Mo-skovska ; Ross. Poccia ; Eccl. MocKBa. Wszystkie te obszerne kraje, które się zamykają pod powszechnym Moskwy imieniem, na Moskwę Europejską i Azyatycką dzielą się. Wyrw. Geogr. 287. Te księgi, ‘na Moskwie za kapelana służąc, na Polski język przełożyłem. Boler. 3. (w Moskwie, w ftossyi; cf. na). — 5) collect. Moskwa * Moskale, îîuffcit. Kupcy obcych narodów, t. j. Włosi, Niemcy, Francuzowie, Moskwa, Ormianie.... Vol. L,eg. 3, 440. MOSKWICIN, a, m., z pogardą : Moskal, cm ( SDîoff onffter) 9htffe, Eccl. MocKBimiHiiini. Moskwi-cin wiele czyni w Litwie w granicach szkody królowi. Papr. Ryc. 105. Których ogniów skoro się z strachem napatrzyli Moskwicinowie, z zamku poschodzili. Chekh. Popr:.. A 4 b.

zlatomedo; Rag. xuuti mjed; Slav. pirincs; Ross. /Ke,uaa mLał, (3eAeHaa m1>ał bronc), Ta30Baa mLab; Anglos. mae-stling, maestlen, maeslen ; Ąngl. mastling; Dan. et Svec. messing; Germ. ba3 SOłefftttg ; miedź żółta. Jak. Art. 3,

302. Mosiądz, mieszanina, składająca się z miedzi i z kruszcu żółtego , nazwanego kalamina. Jak. Art. 5, 502.

Kluk. Kop. 2, 188. Krumł. Chym. 199. ‘MOSIĄDZOWY,

MOSIĘDZOWY, a, e, MOSIĘŻNY. Cn. Th., »on SWeffing.

czasów znowu Moskiewski Inflantom

Mosiędzowy grunt pod^ złotem. Sienn. Rej. Sierpik mosiądzowy, faix aënea. Zebr. Ow. 167. MOSIĘŻNIE, a, m, mosiądzem abo miedzią robiący, u nas konwisarzow-ie, złotnicy, rutgiserowie mosiądzem robią. Cn. Th., ber ÜÜÎef» fiitgarbeiter. Sorab. 1. moszaznik; Rag. xutomjedar, ©elb' gießer. Aleksander mosiężnik. W. 2 Timoth. 4,^ 14, not.

m.,

«rotgisser, kotlarz»; (kotlarz. Bibl. Gd). MOSIĘZNIKÓW, a, e, MOSIĘZNICZY^ od mosiężników, 2)?effittgarbciter3 *

©clbgtcpet'3 *. MOSIĘZNICTWO, a, n., mosiężniczy kunszt, bte 9Mmggießerep, Slrbeit iit 9Mmg, ©elbgießerci). ‘‘MOSIĘ-ŻNODĘTA n. p. trąba. Kchow. 251., bte    meffingitc

trompete. MOSIĘŻNY, a, e, (Boh. mosazny; Sorab. 1. mo-szazne, moszafny; Carn. mêdçn ; Vind. medini; Rag.xu-tomjedni) ; z mosiędzu ; ntefftngen. Surmy rogowe ogłoś wojny dały, Trąby mosiężne głośno zahuczały. Bardz.

Trag. 381. Mosiężna skwara, łuska; żużel mosiężny, odmioty mosiężne. Wiod. MOSIĘŻYSTY, a, e, mosiądz w sobie mający. Cn. Th., SDîefftitg eitU)altettb.

MOSKAL, a, m., §. 1 ) cf. Moskwicin, ber (SDîofforutter)

9îttffe, Rossyanin; Boh. Rus; Vind. Rufianz, Rufiak,

Mofhovit, Mofhkovitar; Croat. Moskov, Moskovita ; Hung.

Mushka; Slav. Moskov; Ross. PoccmiiitHt, vulg. Pycaiei;

Eccl. MocKBitTHHiiHł, Pocct; (Boss. MocKBHTHHHHt z miasta Moskwy rodowity). Narodom pod panowaniem Ros-syjskićm zostającym, dają ogólne nazwisko Moskałów.

Dykc. Geogr. 2, 358. *Moschi a Vind. mosh (mąż), vim dérivât Bohoriz. [Nazwa Moskwy powstała według Ka-ramzina od mostków na rzece Smrodyni 2]. — §. 2.

Moskal, moskalik , gatunek pigułki, eilte 5Irt Rillen. Na zastanowienie biegunki, moskala ugnieść z mąki pszenicznej, z babczanym nasieniem, dać choremu jeść. Sienn. MOSPAN, MOSPANEK, ob. Mość.

Vind. must, mu-est, most; Carn. most; Croat. mózt, mószt ; Dal. moost ; Slav. most, chupria ; Rag. moost; Bosn. most; Ross. moctł ; bte Sritde. Mosty nad wodami bywają sosnowe. Kluk. Bosi. 2, 161. Zygmunt August zaczął most budować w Warszawie, którego potyrn Anna siostra jego dobudowała. Biel. 551. Mostów wojskowych różne rodzaje. Jak. Art. 2, 299. et 440. et 3, 502. (ob. Mosto-łodź ; cf. wzwodny most, wzwód). Most na łyżwach. N. Pani. 2, 256, Ross. moctï ua cyAaAfc, eilte ©dfiffbritcfe. Most palowy. Warg. Wal. 159. Most słać. Przyb. Milt. 69. eilte 33rücfe fd)lagett, (ob. Mościć, pomościć). Rzucić most. N. Pam. 2, 233. ib. 4, 87, eine Srittfe abmerfeit. Przysłowie dawne : most trzeba posłać złoty uciekającym. Birk. Chmiel. C 2 b. Jabl Buk. P. 3. Tward. W. D. 48. Prov. Polski most, Niemiecki post, Włoskie nabożeństwo , wszystko to błazeństwo. Rys. Ad. 56. Cn. Ad. 888. Czcij góry, mosty, chceszli mieć grzbiet prosty.

162 MOSIĄDZOWY - MOSKIEWSKI.

MOSKIEWSKI - MOST.

374. Z gliny, dodawszy żółtek jajowy i wódki, urób MOST, u, rn., Boh., Slov. Sorab. most; jakoby moskalik, który ususz dobrze, a gdy będzie trzeba, weźmiesz tego moskala, a rozmoczywszy, jako plastr przykładaj. Sienn. 252. Spicz. 108. MOSK1EWCZYZNA, y, z., cokolwiek z Moskwy pochodzi, Moskwę obchodzi,

Moskiewski język, obyczaje, towary Moskiewskie, collect. ba3 SRuffifdje, etmaś 3îufftfd)e3, nur immer 9ïttj51anb bo trifft, 9ïufftfd)e ©pracze, ©ebräudje, SSaarett etc. M0SK1E-WKA, MOSKALKA, i, i., bte Sîufftmt; Ross. PocciaHHa.

(Ross. MocKBHTHHKa z miasta Moskwy rodowita). MOSKIEWSKI, a, ie, 1) od miasta Moskwy, Ross. Mockob-CKiîi; SDîoffatttfd). Wielkorządztwo Moskiewskie, jest pro-wineya państwa Rossyjskiego, zwana Moskwa. Dykc. Geogr. 2, 486.— 2) Rossyjski, 9iufftfd;. Boh. Rusky; Sorab.

1. Muskowski, Muźakowski; Vind. Ruski, Rufianski, Ru-tenski, (cf. Ruski); Ross. PocciacKia, PycKiä; Eccl. Mo-CKOBCKia. Skło Moskiewskie, grauenglag, kamień dzielący się na giętkie, lśniące i przeźroczyste jak skło,

MOsTARDA-MOSTKOWATY.

MOSTKOWY - MOSZCZ.

463

mo-

mo-

mo-o rno-

Cn. Ad. 423. Most komu zakładać, torować mu drogę, lód przełamać, bert    bellten. Sam swój wierszyk

mdły, nie z inszego składam, Sam językiem mdłym, mędrszym most zakładam; Pisz kto che lepiej, jeśli sądzisz srogo, Papier niedrogo. Stryjk. Gon. O 2. — Prov. Slov. Ćo osia na most dohnaf; necessitatem adferre; (cf. ciasny kąt, kozi, rożek).— Mostem kłaść, słać, paść, §. a) pass'.-- Pokosem, ańc Inngeftretft, nue abgcmäfit. Wszystka winnica z drzewem mostem położona; Za czym na nic jagody i zdeptane grona. Kulig. 77. Padają siewby mostem, w żałość się obraca Zadość oracka, wniwecz długoroczna praca. Zebr. Ow. 9. Smok ten, gdy ogonem po piasku długim sobie kręci, Konie przed smokiem mostem padają. Dardz. Luk. 2, 44. W nieprzyjacielu taką klęskę sprawił, że jakoby położył mostem go po ziemi. Tward. Wi. 79. Koni i wielbłądów wiele Nieprzyjacielskich w polu mostem ściele. Susz. Pieśń. H. 5 b. Rzuca się na nieprzyjaciół, za każdym miotem jego, słali się mostami, jak pod kosą żniwiarza pokosami kłosy. JStas. Num. 1, 150. W jednej bitwie tak tęgo strzelała legia Rzymska, iż mostem słała szeregi nieprzyjacielskie. Papr. W. 1, 240. — §. b) activ. Mostem padać, kłaść się, leżeć « płazem upadać, pod nogi czyje się słać, czołem mu bić, do nóg mu upadać, pokornie mu się uniżać, korzyć mu się , czołgać, cf. boż-kować się przed kim ; ftdj* Dor efneit tit ben Staub mer« fen, jur ßrbc fallen, auf fétu 5lngeffd)t fallen, tbm ju gfifJett liegen, ju ftitß fallen, ftdj oor ibrn enttebrtgen, bemfityfgat. Mojżesz się mostem z Aaronem kładzie Przed bogiem, żeby gniew w nim ułagodzić. Leszcz. H. T. 456. Woła, prosi hetman, nic nie wskóra, i choćby się nako-niec mostem im położył, nic nie sprawi, uciekają wszyscy. Tward. W. D. 52. Nie mógł mieć z niego przyjaciela, by mu się był i mostem kładł. J. Kchan. Dz. 448. Za toć się mostem uniżonym kładę, Ze o Meropie mojej masz staranie. Pot. Syl. 275. Ze strachu wszyscy zwycięzcy mostem się położyli. Chrośc. Fars. 507. Upadli na twarz przed bogiem, Leżeli, jak mówiem, mostem książę, urzędnik i pan z chłopem prostym. Wad. Dan. 71. Pod czas drugi, dla jakiej skrytej przyczyny mostem się kładzie. Gorn. Dw. 224. Mostem się kładzie, kto z kim na zdradzie. Bys. Ad. 41. (z przodu głaszcze, z tyłu drapie). (MOSTARDA, ob. Musztarda). MOSTEK, stku , m., MOSTECZEK, czka, m.. Boh. stek, mustek; Sorab. 2. mofcżik; Sorab. 1. mostżik ; Yind. mostizh, berv, (cf. brew'); Bosn. mostaę; Croat. mosztecz; Ross. moctokb, moctiikb, demin. nom. most, baê 23rncfd)eit. Starosta ten przez lat dwadzieścia mostku mizernego nie kazał zrobić na kałuży. -*Mon. 65, 300, Boss. moctkh ławka, kładka. — g. Anat. Kość piersiowa czyli mostek. Perz. Cyr. 1, 34, baś Srujl&etn, 23ruftftncf. Pokrywa piersi kość twarda, płaska, mostkiem, sternum, zwana. Zool. 67. Mostek u rzeźnika, cześć wmłu lub cielęcia, od piersi. Magier. Mskr. Weźmiesz mostek barana onego.... Leop. Exod. 29, 26. (piersi barana. Bibl. Gd.). — §. Mosteczek mydła. Tr., ein Siegel ober ©teg ©elfe. MOSTKOWATY, a, e, piersisty, flarf oon

Srujł. Mostkowaty wół. Tr. MOSTKOWY, a, e, od stku, Sruft«, SJntjłbefn*, SntfJjłfltfS «. Między piersiami jest miejsce mostkowe, regio ster ni. Perz. Cyr. 49. Mostkowa pieczenia. Tr., ein Sruftfincf, Srujibratett. “MO-STOBRONNY n. p. Kokles. Ryb. Geśl. D 3 b, brütfenöertfietbb genb. MOSTOŁODŹ, i, i., ponton, eine ©$tff3brutfe. Łodzie drzewiane, mosiężne lub z innej materyi, służące do postawienia na nich mostów dla przeprawy wojska. Jak. Art. 3, 302. Lesk. 64. MOSTOWNICZY, ego, m., subst., Ross. moctobiuhks; Eccl. M0CTO4l>jeus, *mosto-dziéj, Srfitfenauffeÿer, SMtfemneifter, Srutfenfierr. Mostowniczy, urząd w niektórych województwach W. X. L., z obowiązkiem dozoru dróg publicznych, grobel, stów. Kras. Zb. 2, 205. Mostowniczy od starania stach imię ma. Skrzet. Pr. Pol. 1 , 213. MOSTOWNI-CZOW, MOSTOWNICZOWY, a, e, od mostowniczego, ben Srfitfenauffeÿer betreffend Tr. Boss. MocTOBiuHnifi, mo-CTOBmiiKOBï. MOSTOWY, a, e, od mostu, Boh. moste-eky, mostkÿ, mostnj ; Boss. moctobłih; Eccl. mocthlih; Sriitfcn*, bte Sriicfe betreffend Zasadzek jakich fortelnych na przeprawie mostowej się obawiali. Dirk. Podz. 15, bei) ber Ueberfûÿrt über bte 23rncfe. Mostowy pal, Slov. mistince, ślage. MOSTOWY, ego, m., subst., celnik na moście. Cn. Th. ber SMtfensoIletmteljmer. MOSTOWE, ego, n., subst., cło, czyli myto od mostu, ber Srüden« goli; Yind. mostnina, mostni denar; Croat. mosztovina ; Boss. MOCTOBoe, MOCTOBiuHHa ; rodzaj cła w Polszczę, po-zwolony tym , którzy kosztem znacznym w dobrach swoich mosty wybudowali. Kras. Zb. 2, 206. Cła bronnego, mostowego albo wodnego, ktoby nie oddal, we czwórnasób to nagrodzi. Szczerb. Sax. 49. Brukowym albo mostowym, cło, które w bramie dawać każą, nazywają. Kosz. Lor. 132. Zapłaciwszy na Wiśle mostowe, na walnym trakcie szukałem noclegu. Zab. 44, 274. MO-•* STY, ów, plur., §. 4) miasto w Bełzkim. Dyko. Geogr. 2, 187. — §. 2) Miasto w Nowogrodzkim, ib., Stab« tenamen.

Pochodź, pomoście, pomost, pomosta, Zamość, Zamojski, zamościć; Ross. b3mocthtb rusztowanie dawać.

MOSZCZ, MUSZCZ, ‘MOSZT, u, m., Boh. mest; Gen. mstu ; Slov. muśt; Sorab. 2. moscht; Sorab. 1. możt; Yind. mofht; Garn. mejshta, shonta; Croat. most; Hung. must; Rag. màst; Bosn. mast; Boss. mcto , Mecib, G. Hda, M0J040e biiho ; Gall. mout ; Ital. mosto ; Svec. et Angl, must; Dan. moost; z Łac. mustum, ber SDłofh Niżeli likwor winny kisać zaczyna, moszczem go, lub brzęczką, nazywamy. Krup. 5, 98. Wyprasowany z jagód sok jest muszczem , który się zlewa w naczynia dla wyrobienia się. Kluk. Bośl. 3, 345. Mosztu słodkiego nalawszy. Syr. 355. et 452. Szydzono z apostołów, mówiących cudzemi językami, iż się oto ci moszczem popili. W. Post. W. 420. Wstają zafarbowawszy słodkim czoła moszczem. Pot. Arg. 541. Światum wino dał, Bogu zaś lagier daruję, Moszcz światum oddał zgodny, Bogu fus oddaję. Kulig. Her. 174. (détériora Deo, chromą córkę do klasztoru). Natura człowiecza zawzdy się burzy, jako moszcz, aż gdy się ustoi, to też jedno la-

164

MOSZCZA-MOTAĆ.

MOT - MOTŁOTA.

gier, co sie niczemu dobremu nie godzi, na dnie zostanie. Rej. Zw. 121 b.

‘MOSZCZĄ, y, [<moc, [potęga. 4] n. p. Bolesław Wstydliwy nie śmiał przeciw gęstej moszcze [tantae multitu-dini 4] zaciągów Tatarskich orężnie stanąć. Krom. 242, ob. Moc, Ross. i«m; [Eccl. 2] moi|il.

MOSZCZĘ, ob. Mościć.

•MOSZCZY, relikwie. Sak. Dusz. 144, Ross. Momi.

MOSZCZOWY, a, e, od moszczu, Boh. mestowy; Sorab. 1. możtowé ; Croat. mosten; Hung. musthozvalô ; Rag. masni.

MOSZCZYK, ob. Moździk. MOSZELKA, ob. Muszelka.

MOSZK, ob. Piżmo, SBtfam. MOSZKOWY, a, e, piżmowy, UOn 23ifam. Chceszli tę maść wonną mieć, przyłóż piżma trochę moszkowego abo zybuczkowego. Sienn. 497.

MOSZNA, en, plur., miasto w Kijowskim. Bykc. Geogr. 2,

187, eine ©tabt.

MOSZNA, y, i, MOSZENKA

i, i., dem., in plurali ; moszny, Gen. moszen, moszenki et moszenka; mieszek, ber 33entel; (Boh. meśec; Sorab. 1. meschk, schną ; Sorab. 2. moschina ; Vind. mofhna, mofhnja mofhniza ,f talhka, paitl; Carn. móshna; Croat. mösnya, mosnicza; Rag. moscgna; Bosn. mosegna, tobolaę; Ross. MOiiiHa, MOiiiOHKa, łiomoHOHKa; Eccl. MomeHKa, Mbrne-yiiK'B ; cf. Hebr. vas, in quo est semen ; ob. Miech). Dopieroż się [do moszen prostaczkowie mają, Na kościelny budynek hojną ręką dają. Klon. Wor. 49. Utrze-bi rzezimieszek bogate moszenki. ib. 56. Miał nóż w mosznie czerwonej. Papr. W. 2, 267. (t. j. w pochwie , w futeraliku). Pericardium , osierdzie , sercowe. Perz: Cyr. 1, 176, ber ^crjbcutel, #crjfacf. — §. per excell. Worek moszny, moszna, moszenka, szenki, dwie torbeczki błoniste, zawierające w sobie jądra męzkie. Dykc. Med. 412, Boh. śaurek, śaureeek; Eccl. nomeHKa MirxiipnaH, myiaia, my.iaTnaa MomeHKa, ber ^Obenfacf. Trzeba obierać stadnika jądr i moszny wielkiej, ale nie obwisłej. Hipp. 13. (cf. puzdro). Plastru tego na chustce przyłożyć na moszne opuchłą i bolącą. Spicz. 254. Lekarstwo na puchlinę członka męzkiego albo moszen. Sleszk. Ped. 214. Testiculus, podołek, jądro w mosznach męzkich. Mącz. Stroje bobrowe albo moszenka. Haur. Sk. 304. — Botan. Moszenkowe drze-abo moszenki, collatea Linn., rodzaj rośliny, Stnfett* fcauttt, noszący strąki niby moszenki abo macharzvnki. Syr. 840. Kluk. Bykc. 1,' 146. MOSZENKOWY, MOSZNOWY, a, e, od moszen, 6dcfel *, Ross. mouioho^hłih. MOSZYN, a, m., miasto w Poznańskim. Bykc. Geogr. 2, 187, eine ©tabt im <Mmfd)cn.

•MOSZT, ob. Moszcz.

MOTAĆ, ał, a, cz. niedok., MATAG frequ., Boh. motati, mâsti, matl, mottam; Vind. motati

mo-

on

moszna

mo

wo

matu, zmotati, zmasti, zmśtl ; Sorab. 1.

smotiti, obmotiti, premotiti, ( motit {allere, motavilnik « włóczęga, cf. motyl); Carn. motam; Croat. motati, motam, szukati, (cf. sukno); Bosn. motati, zamotati, smotatti ; Rag. motatti na rao-tovillo, namotatti, omotatti,

smotatti; (Ross. MOTaTŁ, MOTaio, MOTHyrb, noMOTaib ruszać, trząść; Lat. motare, motus; Hebr. SM matat, dimovit; Arab. et Hebr.

mut, moveri, verti); Ross. (motobckm rozrzutny, mo-THUina rozrzutnik), MOTan,, CMOTaTb; nawijać, nawikłać na motowidło, [fjafpeln, roetfett. Jeżeli jedwab' chów w kilka zaraz dni ma się motać, nic im się nie czyni, i do motania są bardzo "łatwe. Kluk. Zw. 4, "329. Nam żonom każą dęma siedzieć, prząść kądziel, tać. M. Biel. S. N. 7. — Transi. Kręcić, miotać, cać, breiten, werfen, burd) etwntber werfen; (Ross. mhcth, MHTy mieszać, nyTaTt; cf. pętać, plątać). Flexiloquus, który i tak i owak rzeczą mota. Mącz. Lot jaskołczyn mota się abo przewija i tak i owak, flexuosus. Macz., Boh. motat    se motitare    se, ftd; Ijin    nnb fier    bewegen;

Sorab. 1. motam szo tilubo. To w ten bok, to zaś w drugi z uchyleniem latam, Jak piorun się matam. Jabł. Tel. 66. Dla zdrowia lepszego galardy skaczą, aby za onym motaniem sobą,    wzruszyło    się ciepło    przyro

dzone. Petr. Pol. 340. cf. miotać, miotanie. MOT, u, m., MOTEK, tka, m., pewna liczba nici na motowidle zebranych,    mniejsza od    przędziona,    eine £>ctfpel 3n>irn

ober ©arn;    Ross. mots,    motokî, motomhks.    Byłabym

sobie oto ze dwa moty naprzędła, com darmo latała. Teat. 14. d, 26. Dwa motki abo dwa przędzionka niewielkie surowej a niespieranćj przędzy. Syr. 427. Praca jedwabnie pójdzie na kołowrotki, Przez tysiąc ręku sztucznie uwita na motki. Zab. 15, 91. Nici skręcone i złożone porządnemi motkami. Jak. Art. 1, 429. Motkiem palce powiązawszy, pectine junctis. Źebr. Ow. 226. Niżeli palcem stron potrąci rzutnie, Narwie się motków , i naciska lutnie. Mon. 71, 719. (strun muzycznych). — fig. Różnych gatunków szczęście przedzie motki. Zab. 13, 567. Symonie! tobie długie życia zwija czas motki. Min. Ryt. 3, 27. — Transi. Prowadźże, rzecze Ewa; smok wiedzie, nie zwłoczy, Lecz się na przeskok w motkach wykręcanych toczy. Przyb. Mili. 280. t. j. w kłębach, tu Sînâiieltt. MOTACZ, a, m., motający na motowidło , Croat. motàvecz ; Vind. motauz, godlauz ; Ross. MOTajbiuHia, ber ipafpkr, ®etfcr. W rodź. ieńsk. Mo-taczka, Vind. motaviza , bte $afplcrtmt. MOTŁAWA, y, i., bte SJîotlan, rzeka, odnoga Wisły, osobliwszym przemysłem prowadzona, aż pod śpichlerze Gdańskie, tak ze po niej ładowane okręty z morza przystępują , a narad przez Wisłę powracają. Ład. H. N. 109. Bykc. Geogr. 2, 187. ilOTŁOTA y, z., MOTŁOCH, u, m., sam tłok, (cf. tłoczyć), wielki gwałt czego podłego, gęstwa, chmara, per excell. chałastra, gawiedź, tałałajstwo, ettt großer getoaltiger Raufen fdtledjten 3eug3; ber große #aufe, ber ^obel (cf. Lat. numerus), 3an £agcl; Boh. zbér, (cf. zbiór); Carn. puk (cf. pułk), skup, (ob. Kupa); Vind. mnoshiza , gmein volk , fhterzouje , sanikarni ludi ; Rag. cegljadina (cf. czeladź), puuk; Ross. myrnepa (cf. szfałki ), CBOiowt, 3Öpo4t>, (cf. Mort, MOTiira rozru-tnik). Księga pustych słów. motłochem i uszczypliwemi obelgami napchana. Boh. Zamoj. 123. Kartezyusz zewsząd widział się motłochem zdań uprzedzonych otoczonym. Zab. 6, 295. W krótkim czasie niezmierne mo-tłochy zebrał złoczyńców. Nag. Cyc. 38. Postawili ich przed nieprzyjacielem, aby ten motłoch, zebrany z wie-

z orze-

a mo-rzu-

szu-

MOTŁOCHOWATY - MOTYKA.

MOTYL.

165

la narodów, nie miał drogi do ucieczki. Baz. Sk. 511. Wmieszani w motłoch ludu, zostańmy z daleka. Teat. 46. e, 31. Niech podłość motłoch dziwi, mnie z Par-nassu zdroju, Doda pełne puhary Apollo napoju. Hul. Ow. 96. I sam gmin, chociaż tę *motłote za odmienną trzymamy, będzie sprawiedliwy. Jabl. Tel. 533. MO-TŁOCHOWATY, a, e, — o adverb., natłoczony, tfoQge* pfropft, angepfropft. Zgraję motłochowatą rozgromił. Krom. 750, promiscuam multitudinem. MOTOL, a, m., miasto w Brzeskim Litewskim. Dykc. Geogr. 2, 187, eilte (Stabt ilt fiitt^. 23rje?c. MOTO WAZ, ęza , m., (Ross. motobh3ï> , MOTOBH3ra szpagat, sznurek), §. 1) sznurek, którym prze-wizują nici na motowidle, żeby się nie plątały. Dudz.

44. VVlod., baé Zettel, roomtt tue ©ebńibe auf ber $afpel gebunbcit loerbeit. — §. 2 ) Węda z kilku haczykami na osobnych sznurach, do głównego sznura przywiązanych. Kluk. Zw. 3, 257 , na Rusi zowią kozulka. Wlod. eine Slngelfdjnur mit mehreren baran gctmnbnen Slngelfdmuren. Sznur wędny, bie Shtgelfdjmtr, Ross. lica, ieca. Zmo-towęzmi i z siecią się smykał, A z wód ryby drgające wędziskiem wymykał, lino et hamis. Zebr. Ow. 73. MOTOWIDŁO, a, n., Boh. motowidlo , motadlo, swjgadlo, (zwijadło) ; Sorab. 1. mottedlo, mottedwo, motćdwo; Carn. motovilu, motavilu, garèmprat; Vind. motovilo. motavilu^ motovilu, motaviza, fukaunik; Croat. motâlo, mahalo (*machadło), vitlo, v'itel ; Hung. motóla , matôla ; Rag. motovillo, ràscjak, vitlo, vittao (wijadło) ; Bosn. vittao, vittal, kolo za motati preghju, rascjak, na scto se preghja mota; Ross, motobhio, motobh.iluo, MorajibHHua, übioiiiKa, Moiyimta, Bopoóu; bic £afpel, bie SBeife. Nici na motowidła zwijają. Haur. Sk. 82. Każdy na swoje wije motowidło. Pot. Arg. 118. (na swoje koła, na swój młyn wodę ciągnie ; cf. na swój kłębek ; cf. prywata). Prędko znalazła szydło Na ono niecnotliwéj baby motowidło. Pot. Arg. 395. (na one mataninę, intrygę). Szczęścia motowidło. Chrośc. Luk. 167. (koło, obrotność, śliz— kość). Prov. Sorab. 2. Rowno ako motele; prosty jak motowidło; sprzeczne przymioty; cf. czarny łabędź, biały kruk. — §. Motowidło, motek, mot, eilt ©ebtitbe. Na wielkie motowidło po 24 nici rachuja. Haur. Ek. 57. MOTOWIDLNY, MOTOWIDŁOWY, a, e, od motowidła, $afpel*; Vind. motovilen ; Ross. MOTa.ibHbiH. MOTOWI-DŁÓWKA lub MOTOW1LUWKA, i, i, miasto w Kijowskim. Dykc. Geogr. 2, 181, eilte Stabt. MOTUZ, a, m., [propr. postronek; transi. * gbur, eilt Sdlliitgcl. 2] n. p. Ej cyt, bo jak się koło twojej zakręcę skóry, ty szczebiocie, motuzie ty, bądźże cicho. Teat. 43. c, 59, wietrzni-ku, SBinbbeutel, Ross. Momra rozrzutnik.

Pochod. (cf. miotać), motyka, motyl; domatać, domo-tać, namotać, odmotać, obmotać, pomotać, rozmołać, umotać, zamotać, może i: szamotać, wyszamotać.

‘MOTYA, yi, i., z Franc, moitié s połowa , bic $älfte. Ja w motyi do tego zakładu. Teat. 52. b, 52. W motyi z drugim szulerem zgrać kogo i oszwabić. Teat. 28, 8.,

MOTYKA, i, £., MOTYCZKA, i, z., dem., Boh. et Slov. motyka, motyćka; Sorab. 1. motika, motyka, zahrodna motika , żpoda , (cf. szpada) ; Sorab. 2. motika , motija ;

Carn. matika , kramp; Vind. matika, motika, kopalu, ko-pazha, krampa, kreul, Croat. motika, motichicza, krómp; Dal. motika, dvoraticza, zubachya, kramper; Hung. kopa, (ob. Kopać); Rag. motika, moticiza, objêteliza; Bosn. motika, asejó, ternokop, trrinokop, sadillo; Ross. MOTHKa, (ob. Motać; Ross. MOTaTb; Lat. motare) ; eilt Warften, eilte §acff, eine $aue. Motyka wielka, fRentlmne, do wykopania drzew lub dołów pod drzewa. Są też motyki z drugiej strony jak oszkard, do wywalania kamieni. Kluk. Rośl. 1, 79. Motyka, naczynie kopnicze. Jak. Art. 3 , 302. Motyka kabłączysta, naczynie podkopnicze, od postaci zakrzywionego ostrza w kabłąk tak nazwane. Jak. Art. 3, 302. Bóg liche kmiotki z senatorami miesza, i berła z motykami równa. Birk. Kant. B 3. Motyczką zielska były kopane. Cretc. 675. — Prov. Nie motyka to. Cn. Ad. 623. (nie młot to ; cum quis in alienam professionem, praesertim difficiliorem se ingerit; nie twojej to głowy; szewcze! nie wyżej kopyta; jeśliś kowal, nie chciej być konowałem, złotnikiem'). Nie umie, jedno po prostu, figi figami, motykę motyką zwać. Kosz. Lor. 55. (bez ogródki, nie obwija w jedwab'). Motyka się rozigrała. Cn. Ad. 516. (skacze, by cielę u kołka; niezgrabny; ochoczy, by pień na ptaki). Nie mieć się z motyką na słońce. Rys. Ad. 43. Pot. Jow. 80. ( cf. nie mieć się kotku na niedźwiadka; o niepodobne rzeczy się nie kuś; cf. quid valeanl humeri). Witolda chciał mocą odpierać Fiedor, ale iż się targnął z motyką na słońce, zarazem był od Witołda porażony. Stryjk. 469. Widząc mistrz, ii próżno z motyką miotać się na słońce, Zygmuntowi przysięgę oddał. Gwagn. 105. Prov. Slov. Z motyki strebt ; rem acu tangere.

MOTYL, a, m., MOTYLEK, lka, m., dem., Boh. moteyl ; Slov. moti!, lisag; Sorab. 1. metel ; Sorab. 2. matel; Carn. matûl; Vind. matul, metil, viha, vesha, (cf. wyga, cf. Vind. metul, piaviza, vampir * pijawka); Croat. metuly, metepuly; Dal. metil, lepir; Bosn. metigl, lepir, lipir, Ijepir; Slav. lepir; Rag. Ijepir, Ijepirizza, Ijepirich; Ross. MOTHJb, MOTHJeKTł, (MOTbaflTb latać tam i sam, motylkować), óaóouna ; ber ©djmetterltltg. Motylów trzy są rodzaje, dzienne, zmierzchnę i nocne albo ćmy. Zool. 157, staja się z gąsienic przemienionych w poczwarki. Kluk. Zw. 4, 79. Motyl Apollo, kapustnik, przeżu-chowiec, prostoskrzydeł, pawik, błyszczak, perłowiec, paź królowej, srebrnokres, wilczomlekowiec, łśniok, białawek, gruszkowiec etc. Kiedyś po łąkach goniła różnobarwne motyle ; ów złotem i lazurem cętkowany, czyli też w perły sadzonemi skrzydłami powabny, to z drzewka na drzewko, to z gałązki na gałązkę, to z trawki na trawkę, i z listka na listek, raz w te, raz w owe stronę uskakiwał, i wznosił się, i opadał, odlatywał, z daleka okrążył, wnet znowu po przed oczy się migał. Ossol. Sir. 2. Czas na próżności strawisz, gdy motyle na (powietrzu chwytasz. Sk. Żyw. 1, praef. (cf. bąki strzelać). Na kształt motyla latasz co chwila inny kolejno wysuszać kwiatek. Zab. 6, 369. (Vind. motavil-nik * powsinoga , włóczęga). Nasi tłukli nieprzyjaciół jako motyle i muchy. Jabt. Buk. P 2. O śmieszne po-

166

M0TYL1GA - MOWA.

MÓWCA - MAWIA G.

równanie, jak słoni do motylów. Mon. 70, 177. Motyl świeczny, Boh. swetluśka. Motyl do świecy lecąc, skrzydła pali. Kchow. Er. 124. (Brov. Vind. Lepota vpravi v’ framoto, liepa je lliepa, vesba fe na luzhi safmo-di * piękność nabawia sromoty; piękna jest ślepą; mo- . tyl na świecy się parzy). Ja to sama poznaję, ze lecę, jak zaślepiony motyl na ten ogień. Teat. 6. b, 71. MO-TYLICA, y, z., fasciola, plaskowązki robak, znajdujący się na roślinach wodnych ; sprawuje chorobę bydłu , osobliwie owcom , które tej wody abo tych roślin zachwycą. Zool. 92. Kluk. Zw. 1, 280. et 4, 495. Wolszt. 12*6, bie Slattlcurô, ber Stöttcrnmrm. Czasem się też w plastrach miodu motylice ‘zalęgają. Cresc. 508. — §. Choroba owiec, baö $rel)eit ber Sd)afe, eine Sîranfhett. Owce chorują na motylice bardzo niebezpiecznie. Końsk. Lek. 2, 11: O motylicach , albo o zgniłej chorobie. Wolszt. 125. Owce mi wszystkie pozdychały na motylice. Teat. 50. c, 69. Prócz innych chorób miewają gąsięta jakie motvlice, gdv im lotki w skrzydłach rość poczynają. Kluk. Zw. '2,* 155. ‘MOTYLICZKA, i, trznik, latawiec, ein SBtnb&fittel, Schmetterling. Przegrał ów motyliczka, co skacze, jako kozieł po płociech. Rej. Zw. 164. MOTYLI, a, e, MOTYLNY, a, e, od motyla, śd)met» terlingâ « 5 Carn. matulov. Tu łagodne wietrzyki, gdzie który zawionie, Ztrząsa z motylich skrzydeł rodowite wonie. Przyb. Mût. 106. skrzydeł chwieją motylne wachlarze Z okrasą drobnych prążek w dokładnym rozmiarze. Przyb. Milt. 227. MO-TYLKOWAĆ, ał, uje, inlr. cont., wiatru gonić niby tyl, pędziwiatrem być. Tr. tute ent Schmetterling umher flattern, Ross. motmhtb.

MOWA, y, z., (Roh. mluwa oratio, mluw; Ross. et Eccl. Min« wieść; cf. Gall. mot); co mówią, ma§ gercbet rotrb, baâ ©crebe, baś 9îebett, bte 9îebe, bte Sprane; Slov. feć, (cf. rzecz, rzec, rzekę); Sorab. 1. riecź, retż; Sorab. 2. rez, grono, (ob. Grono); Vind. sreka, riezh, govor, marn, befseda, (cf. biesiada); Garn. govor (cf. gawor, gaworzyć), besęda; Croat. rizh, govor, govorenye, beszeda ; Hung. beszćd; Rag. govôr, razgavôr, bessjedenje ; Bosn. govor, besiedenje, besjedda; Slav. govordnje; Ross, piqb, ro-Bopeme, r^aro,ranie. Mowa nasza nic innego nie jest, tylko powietrze, z płuc wypadające, językiem Boh. Dyub. 5, 57. Mów ludzkich nic nie waż sobie, Gdy rozum i cnota przy tobie. Cn. Ad. 516. (mądra głowa , nie dba na głupie słowa ; pies szczeka na słońce, a słońce świeci). Mowa pospolita, pospolicie prawdziwa. Cn. Ad. 519. niedarmo ludzie mówią; na co się wszyscy zgodzili, w tym się niełacno omyli, vox. populi Dci.— Slov. NehlecT na reć, ałe na wec; non verba pen-sanda sunt, sed res\ (cf. słowo). Mnoho rec, ućinku niśt. Gdzie jest jedno serce a dusza jedna, tam też mowa musi być jedna. Orzech. Qu. 192. Łagodna mowa, wna namowa. Cn. Ad. 416. Znać dobrze po mowie, co się dzieje w głowie. Rys. Ad. 81., Slov. Ptaka po peri, wlka po srsti, cloweka po reći poznaś ; gaki clow’ek, taka reć. laka jest mowa u ludzi, jakie i życie. Mon. 67, 606. Mowa, myśli naszych jest tłumaczem. Zab. 6,

me

wi. , wie-

Owadów rodzaje, co zamiast

mo-

wzruszone.

vox

pe-

518. Mowa jest obraz duszy, z mowy poznać człeka. Min. Ryt. 4, 174. Mowa zamyka w sobie i słowa, niby ciało mowy, i myśl przez słowa wyrażoną, niby duszę mowy. hpcz. Gr. 1, 8. — Mowa do kogo miana * rzecz, przemowa, oratio, eine Sfîebe, Sorab. 1. wudebena retżni-kowa retż. Mowy sejmowe poselskie Andrzeja Maxymi-liana bredra, wydane przez Glinkq. Mowy Jerzego Ossolińskiego Kanclerza, z Łacińskiego przełożone przez Józefa Ossolińskiego. Mowę mieć Boli. rećnowati. — Mo-sposób mówienia, tłumaczenia się, wyrażenia myśli swoich, bte 2Irt ju rebcit ober ftd) au^ttbrutfett, bte Spradje. Mowa gruba, prosta, pospolita, Stylus rudis. Cn. Th. Mo-gruba, pełną gębą mówienie niewdzięczne, ib. Mieszana mowa, ob. Makaronizm. Klecz. Zdań. 88. Mowa nieprawa jakiego języka (ut prawy Polak w mowie)

cudzoziemcem pachnąca. Cn. Th. — Mowa z kim « , rozmowa, bte Unlerrebmtg, baś ©efprćtdj, ber ©fócottró. Julia, jakim to mowę prowadzi sposobem, jaki to rozum! Teat. 50, 97. Niema mowa, ob. Migi, cf. niemy. — Mowa « zdolność mówienia, bte gćtljtgfett git re= ben, bte Sprache. Bestye chociaż nie mają mowy, jednak piszczeniem, jęczeniem, szczekaniem wyrażają chęć swoje. Zab. 12, 259. (cf. nieme stworzenie, ‘niema ‘twarz). Ze strachu mowę straciła. Teat. 18. b, 50. Apostołowie od ducha ś. mowy wszystkich języków wzięli. Sk. Żyw.

l,    118. Stał w kramie sztukatora Kupido woskowy Na przedaż, i tylko mu brakowało mowy. Mon. 76, 4. (tylko co nie przemówił).—Mowa, wymowa słów, wymawianie, bte Sprache, bte Sïttâfprûdje. Lekarstwo ciężkiej mowie, za nabrzmiałością i ociężałością języka ze zbytnich wilgotności. Syr. 162. — §. Mowa jakiego narodu, język, którym naród jaki mówi, bte Sprache einer fltotfuit. Te dwie ‘mowie (dual.* mowy), Grecka i Łacińska są i piękne i obfite i dawne. Gorn. Dw. 51. Wandali w Afryce tamtych ludzi na swą mowę nie ochrzcili, jakby Słowianie tak prędko Illiryczyków na swą mowę przekować mogli? Biel. 12. Wykładają pismo święte w mowę Łacińską. Farnov. 150. Grecki język, na pięć jakoby mów (dyalektów) rozdzielony. Warg. Wal. 271, Ross. tiaphnie. MÓWCA, y,

m. , Boh. weymluwćj, rcćnjk, (ob. Rzecznik); Carn. go-vorçzhnek, rezhnik; Vind. govornik, riekavez, befednik, marnuvauz, govorezbik, befeduvauz; Croat. govoritel, govornik, beszeditel; Dal. govornik, beszedmk; Rag. bes-sjednik, bessjeditegl ; Bosn. govorillaç, govornik, razlosgnik dobar, koji Ijepo besjedi, besjeditegl; Slav. govorljivac; Ross. r.iarojaiejL, peneioneivB, KpacHOCJOBCifE, ßbiia, (cf. *wiec); Eccl. narcubUHKi, KOTOpuft roBopurs; *\vy-mowca, cf. krasomówca, ber fJîeblter. Czyńmy dobrze, nie bądźmy wielkiemi mówcami. Bach. Epikt. 62. MÓWIĆ, ił, i, trans, et intrans. niedok., MAWIAĆ frequ., Boh. mluwiti, mluwiwati; Slov. młuwit, młuwim; Sorab. 2. gro-nisch, prawu; Carn. govoriti, marnuvati, besediti, bese-duvati, kremlati, vesuvati, se pomenjati, se prauhati; Slav. govoriti, kazati; Croat. govoriti, beszediti, zpomi-natisze; Dal. beszediti, velim; Bosn. govoriti, besiediti, velim, dim, (cf. Lat. dico ; Gall. dis) ; Rag. govoritti, bessjediti; Ross. MO-iBHTb, Ka3an>, Kanty, CKa3aTt, Otta

wa

wa

wa

dyskurs

mo

MÓWIĆ.

MÓWIENIE - MOWNY.

167

417.

jego imię, ttt eines kanten fprcdfett.

3tiBaio, roBopnifc, BimaTb; Eccl. rsarOTUTii, B03r.3aro.iii-th, H^rnarosaiH; (Eccl. mjubiitii mruczeć, troszczyć się); słowy myśli swoje wyrażać, rebett, fpvecÈcn, fagett; mówić * prawić, gadać, rebeu, fprecbctt. Kto wiele mówi, mało uczyni. Cn. Ad. 402. Rys. Ad. 26. Teat. 15, 54. (cf, krowa, co bardzo ryczy, mało mleka daje; cf. łacno gadać, nie łacno dokazać). Mówi, a nie uczyni; słowa to tylko; nie będzie z tego nic. Cn. Ad. 519. Między mądremi, głupi najwięcej mówi. Cn. Ad. 488. Mówi, prawi, a drudzy jedzą. Cn. Ad. 517. Mów ty, a ja będę jadł. ib. (cf. gadu gadu, a psi w krupy). Mówi, a sam nie rozumie; własna papuga. Cn. Ad. 520. — Mówi leda co, co ślina do gęby przyniesie, ib. — Mówić, opposit. gadać, fpredfcit, rebctt, fagot. Nie usiłujemy uczyć tego mówić, który gadać nie umie, docere dicerc, qui loqui nc-sciat. Pir. Wym. 225. Wiele gada, a mało mówi. Teat. 28. b, 28. ib. 25, 95. świegot, wiele słów, sensu mało, er fprtdft sriel, unb fagt rcottg. Mało i ostrożnie mów. Cn. Ad. 489. (miej język za zębami; gdy masz co mówić, ukąś się w język ; milczeć lepiej; wiedz nie wiedząc; cf. słówko wyleci wróblem, a wróci się wołem ; słówko raz wyrzeczone, nigdy nie przywrócone). Nieebże gada, ma-li co mówić, bo czasu nie mam. Teat. 24. c, 87. Język twój plecie zdrady, mówisz przeciw bratu twemu. Dambr.

Ten mówić nie unaie, co nie rozważa gruntownie tego, co zamyśla mówić. Zab. 6, 518. Mówić do rzeczy, nie każdy może. Cn. Ad. 520. Dobrze mówcie tym, co wam źle mówią. 1 Leop. Luc. 6, 28. dobrorzeczcie tym, co wam złorzeczą; cf. błogosławić. — Mówię* mówiący jestem * mogę mówić ; n. p. Człowiek mówi, wół nie mówi. Cn. Tli. — Ogóln. Mówić, powiadać, rzec, gadać, fagen, rcbctt, fprccftctt. Nie mów, jak drudzy mówią, a co mnie do tego? Paszk. Dz. 47. Mówią o nim wszyscy, noszą go, na języki go wzięli. Cn. Th. Mówić do tych, co nie słyszą, głupia rzecz. Cn. Ad. 521. Głupiemu nic nie mów, aby się nie śmiał. Sk. Dz. 559. Mówił, powiedział (Vind. on je djau, mówiłem fern djau, mówiłam fern djala, ob. ‘Dziać komu; cf. Lat. dicere). Co mówisz? co powiadasz? (Crcat. kaj velish?). O bogu żadnej wiadomości nie mieli, o czym , jakoby przez sen mówili. Falib. Q 2. Jeśli ‘zmówią (mówić będą, powiedzą), jakoż i mówią schismatyki. Sak. Persp. 9. Nie mówią tego jawnie usty, ale uczynkiem. Sk. Dz. 818. (wyrażają). Tak się kocha.ją w osobliwości, iż aby się od innych różnić, chcieliby oczami mówić, a ustami patrzeć. Mon. 66, 498. Nie turbuj się, wszystko mi mówi, że Eliza Wac Panową będzie. Teat. 48. d, 20. (t. j. wszystko mi dyktuje, okazuje , wróży). Przystojny, zacny, nie ma co mówić. Teat. 26. c, 94. t. j. wyrzucać, ttiOU. fiat ntddS etttjittrettbctt. Mówmy sobie prawdę. Cn. Ad. 521. Mówże, powiadajze, a będziesz to mówił? Cn. Th., nutt fo rebe bo$ ! Mówi dobrze po Łacinie * dobrą ma Łacinę, nie zepsowaną, nie mieszaną, ib. Mówi źle po Łacinie, po Polsku, złą Łacinę, Polszczyznę ma. ib. — Mówić pacierz, baö ©ebet (terfagctt, laut beterr. Mów wilku pacierz; a on: kozia macierz. Cn. Ad. 518. (cf. wilk chowany, żyd chrzczony, niepewne rzeczy ; maź ty chłopa masłem, on śmierdzi dziegciem ; nie pomoże krukowi mydło). Mówić z kim pacierz, przysięgę » przemawiać komu. Cn. Th., einem uorbeten, norfagett. Mówić po kim, za kim * mowę drugiego powtarzać. Cn. Tli., tfnn lta&fpredfeit. Mówić za kim, po kim * przyczyniać się zań, bronić go, für jentatt« ben reben, für il?n baê SGBort reben, tint serÆetbtgett. Mô-wiwszy za wilkiem , mówmy i za baranem. Falib. J 3. Mówić od kogo Często krasomówca nie od siebie, lecz od innych mówi; starać się tedy ma dobrze poznać tych, od których mówi. Zab. 1, 86. MÓWIENIE, ia, n., subst. verb., baê Jîe* ben, ©erebe; Boh. mluwenj; Hoss. H3r3arojanie. Aza nie może być chrześcianin między przeciwnemi mówieniami posławiony? Bals. Niedz. 2, 14. Mówienia sposób, fra-zesa, Carn. et Yind. govorina, govorna visha, fJîebenôart. MOWINA, y, z., biedna, mizerna mowa, eine elettbe mi* fcrable Dłebe. — Mowiny, gadanina, mówienie, wieść, ba§ ©erebe. Są o tym niektórych mowiny. Chodk. Kost. 58. ‘MOWISKO, a, n., gadanina brzydka, frâfïltdjeé ©erebe, (cf. obmowisko). Niepomyślne mowiska. Chodk. Kost. 16. ‘MÓWNICA, y, i., 1. la tribune. Kal. Kr. 99, 103, Bost. nponoBliAa.imne, (cf. ambona, kazalnica); katedra mówcy, ber Ułebnerfhtlil, bte üîebnerlmbtte. — 2‘) Grammatyka, zawierająca prawa mówienia. Wiod., bte 0prad)lefire. *MO-WNTK, a, m., Tr , ob. Dykcyonarz; słownik zaś Trotzowi Vocabularium. Swemu dziełu dał tytuł : Nowy Dykcyonarz, to jest Mownik Polsko-Niemiecki; ba$ Sörterbtld). ‘MOWNICZEK, czka, m., demin., Tr., (distg. Boss. mo-bhhkï myciel, łaziebnik). MOWNTE adv., wymownie, be* rcbt. Dobrze i mownie zna w prawach przebierać. Jabł. Tel. 74. MOWNOŚĆ, ści, z., skłonność abo łacność do mówienia, Boh. mluwnost; Sorab. 1. rćtżniwofcż; Vind. sgovornost, govorlivost; Croat. govorlivozt; Ross. cmo-BoxoTHocTB, c.iOBecnocTB, 3K)6ocioBie, bie Ułebfeltgfett, Stelrebettfseit. Mowności siła, mowy mało. Fredr. Ad. 27. MOWNY, a, e, Boh. et Slov. rnluwny; Sorab. 1. retżni-wé, friecżniwć; Slav. govorljiv; Vind. sgovorn, pogovorn, govorliu, befeden, befeditliu, jesizhen, dober na marinj; Ross. C30Becntiii ; Eccl. 63arOBtmaHiihjfi ; któremu łacno mówić o czymkolwiek, choć nie wiele mówi, ale może gdzie trzeba abo chce. Wielomownym być wada jest; mownym, dar przyrodzony; wymownego ćwiczenie i nauka czyni, disertus. Cn. Th., fertig tnt 3tebeu, letdjtfprecpenb, berebt. Byli więcej mowni a żwawi, niżli wymowni. Eraz. Jez. E 2. Mieszkańcy tamtejsi są pospolicie gorących dowcipów, więcej mowni, a n i z wymowni. Boter. 28. Panowie nie lubią, kiedy chłop jest mowny. Star. Ref. 137. Mnich niemowny, kot niełowny, gach wstydliwy, gracz sprawiedliwy, nigdy nie wskórają. Rys. Ad. 40. nieumie-jący się przymówić o co. — Mowny, mogący mówić,

(oppos. niemy), n. p. Syn Krezusa przemówił, widząc ojca swego W blizkim niebezpieczeństwie, niemy z przyrodzenia, Jako się człek zatrzyma mowny od mówienia, Czytamy że on zaraz przerwał związke swego języka. Groch. W. A 2. Dzieciąteczko niemowne. W. Post. W. 382. (ob. Niemowlę, niemowlątko). Wzruszyły i niemo-wnego jeszcze proroka w żywocie macierzyńskim, słowa

168

MOZA - MOŹDZIERZ.

MOŹDZIERZOWY - MÓZG.

te ku radości. Bzów. Roi. 20. (nieurodzonego). — Wy-    rżenie, ale i różne mięsa, migdały etc. na masse tłuką,

mowny, berfbt, rebnerifd). O któraż Muza znajdzie sie tak    Wiel. Kuch. 406, ber SDîorfer juin Stleinjtoßen, ber Sîüdjen*

mowna, Co jéj weselu rymem swym wyrówna. Nar. Dz.    tttörfer. — §. 2. Milit. Moździerz, rodzaj działa krótkiego,

1, 61. — §. Świegotliwy, gadatliwy, rebfelig, fd)roaj$aft;    ale śrzednicy obszernej, do rzucania bomb i różnych kul

Vind. podgovorliu; Croat. govorlyiv ; Boss. iMaroMBBM,    ognistych. Jak. Art. 3, 302. Aqua Mscr. Papr. W. 1,

noôocÆOBHHH. Niewiasty świegotliwe mowne, nietajemne    265., Slav. havan top; Ross. MopTHpa, MOpmpKa, mojk-

są. Petr. Pol. 467. Nimfa Echo była bardzo mowna, i    mapa; Eccl. »iapTHpi, nyimta omeMeniaa, M0JK4epa, ber

sarnę Junonę długiemi słowy, ku jej szkodzie zabawiała.    getteriltorfer, ber Süller, ber SJîôrfer. Moździerze nożne,

Olw. Ow. 118. — Transi. Strumyki szepcące, mowne    ręczne, okrętowe, łożowe, wiszące, stojące, klocowe,

ptaszyny. Zab. 12, 10. szczebiotliwe. — Meton. Mowny »    Jak. Art. 3, 302. Moździerzyki. Jak. Art. 2, 24. MOŹ-

mownym czyniący, berebt madjeitb. Wino jest mowne,    DZIERZOWY, a, e, Ross. MopTHpHUH, htothmh , SDłorfer*.

wynurza tajemnice domowe. Petr. Ek. 107. — Mowny    Moździerzowy kamień, na moździerze dobry. Cn. Th., ber

quasi passive, o którym wiele można mówió, szeroki. Tr.,    SDłorferftein, elit ©tein, rooriurê man eilten SWörfer machen

n. p. verbosissimus locus. Cn. Tli., tt)Püon ftd) üiel rebett läßt,    famt. Moździerzowy tłuk. Ld. Łoża moździerzowe, okła-

rei^altig. Mowny, mogący być mówionym, wymówio-    dki spojone z dwóch ścian, bywają drewniane, albo że-

nym, Eccl. oaroafcHhiii.    lazne. Jak. Art. 3, 300. MOŹDZ1ERZOWANY, a, e, w

Pochodź, mawiać frequ.; chytromowny, cudomowny, dłu-    moździerzu utłuczony, geftampft. Ciasto formowane mo-

gomowny, długomowiec; domawiać, domówić', fałszomowca, ździerzowrane, garnuszkowe. Lek. C 2. gładkomowny, gładkomowca, głupiomowność, grubomowność, MOŻE adverbialiter, (tertia pers. Sing, praes. vcrbi módz, mogę, jednomowny, krasomówca, krasomowny, krasomostwo, łago-    możesz, może) • podobieństwo jest, nie jest to niepodo-

dnomowny, lekkomowny, krótkomowny, małomówny, dużo-    bna« podobno, oieHeid^t, e3 fattlt fe^tt, (cf. Gall. peut-être).

mowny, wielomowny, wielomowność; namawiać, namówić,    Ross. sioweTt CTaiŁcn, MomeTŁ óhtł, pa3Bt ; Vind. mo-

namawiacz, namowa; niemowny, niemowlajko, nicmowley,    re bili, mordei, loshzhe, lahkai, lohkei, mari, loshzhei,

niemy, niemota-, omawiać, obmawiać, obmoiva, obmowca,    vufzhe, kedai, kaideka; Garn. morde, mordej, more bèt;

obmowny, obmowność-, odmawiać, odmówić, odmowa; po-    Croat. more biti, może biti, jèda, jedali; Slav. more, mo-

mawiać, pomówić, pomówka; przemawiać, przemówić, prze-    xe bit; Bosn. brrisg, brrisgek; Rag. barxech; Sorab. 1.

mowa, przemówka-, przedmawiać, przedmowie, przedmowa-,    sznacż, pjtscha, trebas, (cf. trzeba); Sorab. 2. sznasch,

przymawiać, przymówić, przymówka; rozmawiać, rozmó-    sznatko; Slov. snacł, asnacł, tuśim, (cf. tuszyć), nahodau ;

wić, rozmówca, rozmowny, nierozmowny, umawiać, umó-    Boh. snad, cf. snadź, snadnie; Eccl. iieriui. Podejrzliwie, umowa, umówiony, wmawiać, wmówić-, wymawiać,    wość moja może jest daremną; lecz.. .. Teat. 11, 48.

wymówić, wymowa, wymowny, wymówca, wymówka, nie-    Może ze ja tu nadto jestem w tym momencie; zostawiam

wymownie; ivdziecznomowny, wolnomowny, zamawiać, za-    was. Teat. 17. c, 40.

mówić, zamowa ; zmawiać, zmówić, zmowiny, zmowa. M0ŹDZ1K, MÓŻDŻEK, *MUŻDŻEG, MUSZCZEK. (Zool. 42), MOZA, y, *., rzeka w Niderlandzie. Wyrw. Geogr. 21, Meuse, a, m., demin. nom. mózg; Boh. mozeeek; Sorab. 1. mo-bie SKflrtê,    zćki; Rag. moxdanicchi; Ross. MommeneicE ; bctö ipint»

MOZAIK, u, m., MOZAIKA, i, i., Ross. M03aiiKa, Mycia, z    lei«, b«3 ©e&twdjen. Anat. Cerebellum, drobny mózg, sza-

kawałków kamyczków lub skła składane malowanie, Lat.    trą się od mózgu oddziela, i za pomocą ścianki małej w

med. mussivum; Gall. mosaïque, SKujtoarbcit, ÜJîofaif, [ob.    tyle głowy będącej, na dwa się udziały rozdwaja. Perz. Cyr.

słojowata, szrotowana robota). Mozaicka robota. Boler.    1, 40. Krup. Z, 129. Wejch. Anat. 144. Mużdżek mu się

34. Na gładzonej a ‘zdobnej mozaiką posadzce. Przyb.    w głowie zmieni. Czach. Tr. K 4, t. j. oszalał. MOŻDŻ-

Ahlt. 30. Dzieje te w mozaiku wiecznym wyryj i odkuj    GOWY, MUŹDŻGOWY, a, e, od moździka, b«3 $irnlcin

ze spiże w odlanych kunsztach. Leszcz. Class. 2. MO-    bctreffeitb. Osnowy muzgowe i mużdżgowe. Perz. Cyr. 1, 40.

ZA1KOWAĆ cz. niedok., mozaiką wykładać, mit SWofaif MOZELA, i, z., rzeka w Niemczech. Wyrw. Geogr. Zi, bie WłO' fluMegen. —Fig. jocand. Wc Panna twarzyczki nie malu- fel. MOZELAŃSKIE n. p. wina. Krup. 5, 107, SJîoÔlér Söeillf. jesz, nie mozaikujesz! Mon. lo, 328.    MÓZENIEC, ńca, m., n. p. Sam Zyzyf kamień ciężki w

MÖZDZIERZ, MOZDZERZ, a, m., MOŹDZIERZYK, a, m.,    górę dźwiga, Którego tysiąc bladych duchów ściga/Znaj-

demin., Boh. możdir, możdrek; Slov. możdjr, mażiar;    dziesz 'możencych, co żywi na poły, Kopią sie w doły.

Sorab. 2. mörfel; Sorab. 1. pesta, (cf. piasta); Carn.    Kchow. 299.?

mosher, môshnar; Vind. moushar, mousher, mosliar, MOZERSZCZANIN, ob. Mozyrszczanin. mosharizh, mousharez; Croat. mosar, musâr; Hung. mo- MÓZG, MUZG, u, w., NB. po dyalektach słowo to bądź mózg sar, moxar; Dal. mortar, Łucsak ; Rag. tùcjak, (ot». Tłuc);    w głowie, bądź śpik w kościach, bądź oboje to znaczy:

Slav. moxar, havan; Bosn. mortar; Ross. MOHOKep*, M05K-    Boh. mozk, mozek; Slov. mozk, mózżi w hlawe, mozgi

JKHps (mojkjkhti, druzgotać), MaipejŁ, Hroit, dyna, dyn-    w kosfach, śpik, mozek w kosti ; Carn. musk * śpik;

Ka, (cf. stępa); Gall. mortier; Angl, mortar; Anglos.    mushgane . mózg; Vind. musik, musg medulla, cf. mia-

mortere; Ital. mortaro, mortaio; Svec. mortel; Dan. mor-    zga ; mushgani . mózg; Sorab. 1. mozowki śpik, mofy,

ter; Lat. mortarium; Germ, bet Sftörfet; §. 1. kuchenny    może; Sorab. 2. morfgi mózg; Croat. mozg, mozag v*

moździerz, mosiężny lub zelazny, w którym nietylko ko-    drevu medulla, mosgyani; Dal. mosdani, moxgyani cere-

brum;    Bosn. mozak medulla, mosgdani; Rag. moxdani;    zuchwałych mózgowców gromada, Na wierzch Olimpu

Slav.    mozak cerebrum ; Ross. M03r& cerebrum, medulla,    Peliony wkłada. Hor. 2, 46. Kniaź. Tysiąc głów zara-

M03M    potrawa z mózgu, (cf. Lat. mucus; Graec. pv£ct;    dzało, by co kraj zyskiwał, A jeden psuł mózgowiec i

cf. Hebr. nitt muuch, cerebrum; Arab. ^72) ; §. 4. mózg,    uchwałę zrywał. Zab. 45, 302. Ktoby mógł być takim

b(t§ $int, ba3 ©e^trn, miętka massa, wypełniająca czaszkę    mózgowcem, zęby chciał na ten czas, gdy drudzy śpię—

główną; w mózgu naznaczają siedlisko duszy, i początko-    wają, szermować? Gorn. Dw. 83. MÓZGOWCOWY, MÓ-

we miejsce wszelkiego uczucia i ruchawości. Kluk. Zw.    ZGOWCZY, a, e, od mózgowca, toUföpftf^t, grtEtfd), wntt«

4, 37. Zool. 42. Wejch. Anat. 144. Krup. 3, 120. Kirch. berlicl). Wymysł mózgowczy. Tr., urojenie dziwaczne. Anat.    72. Mózg drobny. Kirch. Anat. 73, ob. Moździk.    MÓZGOWNIA, i, z., MÓZGOWNICA, y, i., fig. burl. eza-

— §.    meton. Mózg »głowa, umysł, dusza, myśl, sposób    szka mózgowa « głowa, łeb, rozum, ber ©eljirttfaftett, ba$

myślenia, rozum, $frn, Slopf, Słetjtattb, ©etft, ©enffraffc    ©apttolium, ber flopf. Bóg sprawiedliwy brzydzi się tych

®enfart 2C. Ach piękna głowa, gdyby mózg i rozum mia-    myślą, Co niegodziwość w swej rnózgowni kryślą. Hor.

ła! Jak. Daj. 143. Komu źle w mózgu i w głowie uło-    2, 47. Kniaź. Jęczą prasy, i biedni drukarze się pocą,

żono,    ten się chwyta, czego się nie chwytać. Petr. Et.    Głupie się mózgownice ledwie nie przewrócą. Weg. List.

422.    Kto jest mózgu miałkiego, poważnych się wstydzi    23. Materya metafizyczna nie bardzo zgodna do zamą-

rzeczy podjąć. Lib. Hor. 45. Lekarstwo przednie było    cenią grubych mózgownic. Ktok. Turk. 162. Rojąc w

w proszku utajone, Wypiłeś! coż ci złego? masz mózgi    rnózgowni szczęścia nadzieję omylną, Chcą być doskona-

zwrócone. Zab. 5, 343. Iioss. Chybaby cale z mózgu o-    łemi przez pracę usilną. Zab. 7, 453. Niech co chcą

szalała, Coby dać takiej bajce wiarę miała. Past. Fid. 94.    rozumieją, pełne pustej dumy, Mózgownice deistów i mo-

Chyba ten, któremuby się głowa zawracała, a prawie    cne rozumy.... Zab. 4, 580. Min. Trzeba w mózgownicy

szalał z mózgu. Glicz. Wych. O 4 b. Nie wierzę, żeby    twojej dowcipny znaleźć wybieg. Teat. 4. b, 44. Wszys-

tko to mózgownicy mojej wynalazkiem. Teat. 7. c, 79. MÓZGOWY, MUZGOWY, a, e, Croat. mosgyanaszt; Dal. mosdan; Ross. M03r0Bbiti ; od mózgu, ®eljirtt3«, $trtl3 *. Błon muzgowych jest trzy, które mózg sobą obtaczają; pierwsza twarda błona, dura mater, druga pajęczynowa, arachnoidea, trzecia cienka, pia mater, (cf. matka). Perz.

mieli być tak głupi, albo z mózgu pijani. Pot. Pocz. 136.

Mózg ci się w głowie przewrócił, rozumiałeś, żeś sam jeden rozumny. Nieme. Bibl. 14. Coż mam czynić? wyznaje, mózg mi się wywraca. Morszt. 134. Teat. 28, 56.

Te słowa ojcowskie oni powtórzyli Tak mi często, że mi aż do mózgu je wbili. Jabł. Tel. 29. Różne mózgi w głowach w rozmaitych krajach. Paszk. Dz. 14. Ustaw    Cyr. 4, 37.

siła knują podług głów różnych mózgów. Gost. Gor. 66.    ^ Pochodź, bezmózgi.

Slov. Aż za mozgi, a za wśecke rozumi widi; valde per- MOŻNA adv., » można rzecz, podobna, godzi się, możemy, spieax. Żona według rozkazania mężowego, nie według    mogą, cf. ‘z to, Boh. można; Slav. mogûche; Ross.    mo-

swego mózgu, ma rząd w domu prowadzić. Petr. Ek. 76.    jkho; Eccl. moihho, moihho mh ecTB, B03M05KH0 Mirt, 4ep-

(nie według swego kaprysu). Klepał mu głowę, mózg    3aTeiibHO ecTb, man fatttt, e$ ift tttögltd). Trzeba    umieć,

mu suszył. Teat. 24. b, 40. (pokoju mu nie dał). Ci,    ażeby można uczyć. Kpcz. Ukt. 40, um lehren ju    fünften,

którzy umysłem i mózgiem robią, muszą mieć w czasie    Gdy niemożna czynić, jakby trzeba, czyńmy co    można,

swój odpoczynek. Petr. Pol. 2, 356. U nas, kto nie    Dyar. Gród. 430. Trzeba jak można, gdy nie możemy jak

szlachcic, by mózgiem niebo wywracał, nie ma nadgrody.    chcemy. Kluk. Rośl. 3, 239, (Ross. He.ib3H, ob.    Nielza,

Petr. Pol. 310. Suszą mózgi nad wynalezeniem śrzodków    ‘Iza). Reszta kredytorów, jak można, mieści się    po in-

do zgaszenia długów narodowych. Wyrw. Geogr. 475.    nych dobrach; ja tu siedzę. Kras. Pod. 2, 44. Wszak

Kłama, bredzi, fałszuje, Mózgiem rusza, gdzie czuje Co    to Pan, można mówić, takiego gatunku.... Teat. 48. b,

oberwać. Klon. Wor. 36, cf. konceptem ruszać. — §. 2*.    26. A dokąd? możnaż wiedzieć? Teat. 30. c, 9. Nie-

Mózg w ‘kościech, w pacierzach. Crecc. 53, śpik, mlecz,    można, niepodobna, niesposób, cS ift unmögücl), Croat.

baé Sftarf. MOZGAWA, y, £., rzeka mała w Krakowskim.    ni moguche; Eccl. Heynoób. Czyż można? czy sposób?

Dykę. Geogr. 2, 189, ein Sinken tnt 5frafauifcßen. MÓ-    Ross. He y*e.iH, ne yacbiH, He jtkto? — Nie można

ZGORODNY, a, e, rozumodajny, SSerftanb gebettb. Kallio—    nie * trzeba koniecznie, nie można inaczej; (cf. Lat.    non

pea mię też za sługę przyznała, A mózgorodna dar swój    posse non), matt fatttt ttidjt anberS, faittt ttidjt Ulttflttt,    matt

Minerwa przydała. Stryjk. Przyg., może też i passive, że    muß burd)auê. Niemożna nie przypominać sobie w Ję-

się z mózgu Jowisza urodziła, Minerwa mózgorodna. *MÓ-    drzeju Wielkiego Jana Zamojskiego. Zab. 14, 201. Nie-

ZGOWAC cz. niedok., transit, et intransit., mózgiem nad-    można nie być czułym na naganę lub szacunek drugich,

z mo-

rabiać, konceptem ruszać, roić, fern ©efitrtt anfirengett,    Zabi. Roz. 140. MOŻNIE adv. adj. możny, * §. a)

brüten, auśSbriitett. Fałszywe racye mózgował. Obr. 31.    cą, mocno, mit 23?acl)t. Coż to za nauka Jezusowa, że

Smotr. Lam. 52. MOZGOWATY, a, e, — o adv., Ross.    możnie też i duchom nieczystym rozkazuje, a słuchają

M03r0BaTbiH, nieco mózgu abo śpiku, lub mlecza mający,    go! Sekl. Marc. 1. (z mocą im rozkazuje. Bibl. Gd.). —

etroaS gelfirnig, rnarfig. MÓZGOWIEC, wca, m., szumi-    f. b) Potężnie, mocno, bardzo, wielce, ftarf, gewaltig,

łeb, wartogłów, eilt ïoüfopf, wuitberltcljier ^eiliger, Eccl.    fefir. Małemu miłosierdzie będzie uczynione; ale ci mo-

3J0M03riH ; Graec. xaxovovç, który albo gniewliwy, albo zu-    żni możnie będą męki cierpieć. Leop. Sap. 6, 7. (mocna

chwały, albo też swej myśli jest, cerebrosus. Macz. Owych    pomsta nad niemi wisi. Bibl. Gd.). ‘MOŻNIĆ, ił, i, cz.

22

169

MÓZGAWA - MÓZGOWIEC.

MÓZGOWCOWY - MOŻNI Ć.

JUownik Lindego wyd. 2. Tom III.

contin.', rozmożniać, możnym czynić, wielmożnić, mächtig    u ludzi, są możne u boga. Sekl. Luc. 18. Jeśli czło-

macfyen. Zostawif Karol Wielki następcom plante możnie-    wiek nie wyczyści rozumu swego, nie jest rzecz można,

nia swojej familii. Przestr. 285. MOŻN1EG nijak niedok.,    aby kiedy sam z siebie przystojnie żyć mógf. Gorn. Dw.

możnym się stawać, mddjttg merben. Z majątkiem ludność    ded. (cf. można adverbialiter). Żaden człowiek nie jest

się mnoży, rolnik nabiera do? pracy ochoty, kraj cały mo-    doskonały; aby tylko taką miał cnotę, jaka mu jest mocnieje. Pam. 83, 375. MOŹNORZADY, ów, plur., MO-    zna. W. Post. W. 264. Nie była rzecz można ciała

ŻNORZĄDZTWO, a, n., MOŻNOWŁADZTWO, a, n.,    świętego przez trzy dni pogrześć dla ustawicznych cu-

aristocratia abo też oligarchia. Fredr. Ad., rząd arysto-    dów. Wys. Kat. 457. — §. b) active Możny, potężny,

kratyczny, gdy szlachetniejsi i możniejsi obywatele, bez    mocny, ftarf, Mfłig, gewaltig, tnädjttg;    Vind. mozhen *

dokładania się pospólstwa, najwyższą sprawują władzę.    mogozhen, samoshen, premoshn; Sorab. 1. możaczć,

Wyrw. Geogr. HI. Mon. 75, 590. Wyparcie najszko-    zamożne, zamożitć ; Croal. möglich, zmösen ; Dal. mo-

dliwszćj każdemu narodowi oligarchii czyli możnorządztwa.    chni ; Bosn. et Slav. moguch; Ross. MorymecTBeHHuii,

Ust. Konst. 1, 116. MOŹNORZĄDCA, MOŻNO WŁADCA,    ^töcTBeHHtiH, bmcthuh. Co kto może wykonać, w tym

y,    m., aristocrata, oligarcha, Ross. B.iacT04ep?Kem. Naj-    jest możny, a kto nie może, w tym ma być za słabe-

więcćj możnowładcy uciskali wolność obywatelską przez    go miany. Dardz. Boet. 113. Pan nasz bogiem możnym

czynszową szlachtę. Ust. Konst. 1, 218. MOŻNOŚĆ, ści,    jest nazwan, abyśmy nic nie    wątpili, że    go będzie z to,

z. , Boh. et Slov. możnost ; Sorab. 1. mocznofcż, zamo-    aby przemógł wszystkie siły.    Wiśn. 425.    Pospolity zwy-

żnofcż, zamożilost; Vind. mogozhnost, mogozhlivost, sa-    czaj możniejszy, niźli wszystkie prawa. Gorn. Sen. 383.

, raz

moshnost; Croat. moguchansztvo, moguchnoszt, zmösnoszt;    Lekarstwo możne (yalens) wszystkę niemoc odegnać

Rag. mogûchtsvo; Ross. MOiymecTBO, MorymecTBeHHOCTB,    przyłożone, wszystko sprawuje, że więcej nie bywa

B03M05KH0CTŁ; bte StfogltcfyfeU, podobieństwo, przemożenie,    przykładane; a jeżliby zawsze przykładane było, jawny

siła, moc, ba§ Vermögen, bte $raft. Będę czynił w tej    jest 'rozsądek, że mniej przemogło. Zygr. Gon. 285.

sprawie, co możność. Teat. 9, 23. Wymówić takowych    Prorok możny w uczynku i w mowie. Sekl. Luc. 24.

piękności nie jest języka mojego możność. Past. Fid. 72.    Z możnych cedrów lub rosłych modrzewi.... Zab. 12,

Nie jest możność wymówić, co Pan nagotowal tym, któ-    211. Człowiek w zamki, miasta i skarby możny. Biel.

rzy go miłują. Gil. Kat. 278. (niepodobna). Prosi na    467. Krezus bardzo bogatym, a możnym w skarby był.

ubogą wieczerzą, i tym częstuję, co jest możność jego.    Kosz. Lor. 7 b. Król w rycerstwo możny. ib. Mąż

Jabf. Ez. A. 4. Krasicki był uczynny, skoro mu tylko    urodziwy i możny w grosz. Papr. Ryc. 189. Gdy się

możność pozwoliła. N. Pam. 4, 79. Bez możności, wola    możni mnożą, ludzie ubożą. Rys. Ad. 15. Książęta",

jest nadaremna. Bardz. Boet. 113. Oczy zawarte mają    urzędnicy i możni królewscy. W. Dan. 3,95. (dygnitarze),

callus, callum; Slov. mozol, zhrubła kuże od tjla ; Sorab. 1. mozel dęga ; Carn. masûl» gruczoł; Vind. mosel; Croat. mozol * wrzód ; Slav. mozuli = karbunkuł choroba; Ross. M030JB * nagniotek, odcisk, trud); trud, kłopot, bieda, frasunek, 5Ml)c unb , ft'ümmermjL patfereÿ, Sorge. Czy w każdym roku taka z kochania Jak w ośmnastym mozoła? Karp. 1, 56. MOZOLIĆ kogo, ił, i, cz. niedok, kłopotu nabawiać, einem üDîüïjc itlib 9?otI), Kummer unb Sorgen machen; (Ross. mo3ojhtb, hbmo3ojhtb odcisków, nagniotków nabawiać). Niewiasty mozolą często mężom głowę. Bals. Siedź. 2, 62. Próżno, jak widzę, myśl moje mozole. Teat. 3, d, 5. Jeślić co głowę tajemnie mozoli, Masz ojca, zwierzaj mu się. Pot. Syl. 40. Lepiej sobie głowy nie mozolić nad taką rzeczą, której pożytku nie widziemy. Mon. 65, 248. Mozolić się * frasować się, ftd) Sorgen, SDÎntje mtb 9?ot 1? ma* d)en. Niechaj go palec, niech łokieć zaboli, Zaraz się nudzi, zaraz się mozoli. Min. Ryt. 3, 335. Nie długo nad tym się mozoli, i ten bierze sposób.... Zab. 14, 245. Szym. Teat. 24. by 21. (głów sobie nie łamie; mózgu nie suszy). Za co się o wą własną mamy mozolić sposobność, kiedy łacniejszym sposobem korzystać już można. Mon. 65, 190. — Transi. Widać tam wiejską do uprawy rolą I stawek, gdzie mdłe rybki się mozolą. Zab. 9,143. MOŻOLNY, a, e, §. 1. (Ross. mo304bhbih szramowaty). — §. 2. Trudny, trudu i kłopotu nabawia-

możność widzenia, ale jej nie używają, to jest, mogą MOZOL, u, m., MOZOLĄ, y, l, ob. Modzel, (Boh. mozol widzieć, ale nie widzą. Gorn. Sen. 594. — §. Próżność, potęga, siła, moc wielka, bte 2Na$t, ©ercalt. To teraz możnością zowią, kto ma z to siły, żeby ojczyznę swą deptał. Gorn. Sen. 364. Przyszli Krzyżacy do wielkiej możności i bogactw. Biel. 118. Nie pomału zatrwożyła koronę ta możność i szczęście Moskiewskiego. Gorn. Dz.

CO

170

MOŹNIEĆ - MO Ż^N OŚĆ.

MOZOL - MOZOLNY.

160. Wielkie możności niedługo są trwałe, Nie mogąc swego znieść ciężaru, giną. Chroic. Luk. 4. Romulus potężnie przyszłej Rzymian możności zakładać począł fundamenta. Faliss. FI. praef. Oczyma swemi widzieli możności bóztwa jego, gdy przed ich oczyma umarłe krze-sił. Rej. Post. U. 1. (siły, mocy, cudowne skutki): Państwa , hetmaństwa , królestwa , szlachectwa , dostojeństwa, możności. Budn. Cyc. 60. (znaczenie). — §. Mathem. Pro-porcya linii do linii taka, jaka jest ich kwadratów, zowie się możność. Solsk. Geom. 11, bte ^oteitjj, cf. mnogość. MOŻNY, a, e, Boh. możny; Slov. możni; Sorab. 1. możne; Carn. mogozh; Vind. mogozh, mogozhliu, stor-liu , sdelatliu , dopernafhliu ; Bosn. uzmosgivi, uzmosgni, seto mosge bitti, mosgno ; Rag. uzmoxni; Ross. B03M0m-Htiił, ynoBaTejBHBiH, qaaTeiBHBiS ; Eccl. mojkhbih: , B03-mojkhbih; §. a) quasi passive, być mogący, stać się mogący, podobny, rnögltd). Niemożna rzecz". Kłok. Turk. 31.

Możnali to rzecz, niechaj przeminie kielich ten, abym go nie pił. Bzów. Roz. 65. Ojcze, wszystkie rzeczy tobie są możne. 1 Leop. Marc. 14, 36. Rzeczy niemożne

MOZOŁOWATY - MROCZYĆ.

MROGA - MROWIE.

171

jący, fdjnńerig, müljfeltg, mu^eüolt. Dzieło to wiele prac    mroczy, przetrzyj oczy. Teat. 54. b, 11. — Mroczy się,

mozolnych kosztujące. Dy ar. Gród. 144. Pracy mozol-    mierzcha sie. Tr., cS tturb bunfel, zachmurza się, e8 be»

néj nadgroda. Przyb. Ab. 55. MOZOŁOWATY, a, e,—    Jteljt fid}, umwölft jt# ; Boh. mracj se; Soraab. 1. mró-

o adverb., na kształt modzelów zatwardzony, szramowa-    tżu szo ; Vind. fe mrazhiti, mrak fe delà, fe mrazhi;

ty, Slov. mozolowaty, ztwrdnuty ; Vind. fhulkast, ofhul-    Rag. marcjatti ; Bosn. mracitise ; Ross. MpauHTBca, MpauHtTB.

ken, fhulenkast; Ross. M030ieBaTuS, m030.ihctbih , fdjnńe» MROGA, i, i., rzeka w Rawskim. Dykc. Geogr. 2, .189, lig, »erwartet, ooïl ©djmuelen. Fistuły mozołowate i do ein glujł im iRanńfcben.

leczenia trudne. Syr. 275. Mozołowatym się stawać ‘MROGĘTNY, a, e, Grundychwał, nieuczosaniec, surowy, Boh. mozolowatèti, callere. MOZOŁOWATOŚĆ, ści, i., *mrogętny a gniewliwy człowiek. Macz., mrukliwy, tetryczny. zatwardzenie na kształt modzelów, eine fcfynneltge Verhör* MROK, u, m., Boh. mrak, saumrak, umrak; Slov. mrak, tung. Olejek ten fistuły i mozołowatość w nich twardą wyjada. Syr. 174.

MOZYR, a, m„ znaczne miasto Litewskie w Mińskim. Dykc.

Geogr. 2, 189, eine ©tobt. MOZYRSZGZANIN, MOZER-SZGZANIN, a, m., z Mozyra obywatel, n. p. Połoczanie,

Nowogrodzianie, Mozerszczanie. Steb. 163.

‘MOZYSTY. Chodk. Kost. ep., zamożysty, ob. Możny.

pu-

M R.

mrâkota, mrkani, saumrak; Carn. mrâk, sumrâk mrâk ; Vind. mrak , mrazhenje , (mrazhnik * włóczęga ; Carn. mrazhnik * nietoperz) ; Croat. mrâk, mrachnoszt, szümrak, skür; Dal. markloszt; Rag. mrâk, marklina, marklós, smarknùtje, parvi mrak, vulg. sût; Slav. suto-nj; Bosn. mrâk, sumrak, suton ; Sorab. 1. fmerkwano , (mrocźel, mrotzel, mrotzawka; Sorab. 2. mrokawa chmura, chmurka); Ross. MpaKB, cyMepnn; (vulg. MopoKB okpie-nie, oszukanie) ; Eccl. CftMfutifB, coMpaus, cyiaepKH, nf>H-MfuurB, TeswoBaTOCTB; mierzch, ciemność, bte Sömmerung, MRĄGOWATY, ob. Morągowaty. *MRAW, ob. Narów, oby- ba8 Sunfel; (cf. Sîieberb. mörf »bunfel; Isl. myrkur » czaj. MRĘ, ob. Mrzeć.    ciemnota; Graec. jucivqcç ciemny; cf. ,3t b lg. s. v. SDîo^r).

MROCZA, miasto w Kaliskim. Dykc. Geogr. 2, 189, eine    —Mrok światło stopniami gasnące. Śniad. Jeog. 326. Po

©tobt im StoUfdjfdjen.    zachodzie słońca, powietrzokrąg jego jeszcze promienie ku

MROCZEK, czka, m., demin. nom. mrok, (Boh. mraćek    nam odbijając, daje nam owo słabe światło mrokiem

chmurka, mrakota, cali g o) ; §. 1) mały zmierzch, cie-    nazywane. Hub. Wst. 271. Już słońce zaszło, mrok

mność nieznaczna, cień, ein nid)t ftorfeS Sltnfel, ©djflt«    nastał wieczorny, noc się przybliża. Kras. Oss. E b. Dzień

tenbunfel. Jak mi w was ckliwo będzie, cieniste szała-    biały, Późne wieczorne mroki z świata wyganiały. Otui.

sze, Kiedy mię pytać będą chłodne mroczki wasze,    Ow. 16. Mrok pada» mierzcha się. Dudz. 46, e$ bflttt»

Gdzież jest ten.... Przyb. Ab. 197. — §. 2) Mroczek«    mert. Mrokiem, z mrokiem. Cn. Th. tu ber Sömmerung,

mrużek. Cn. Th., ein Śltttjelauge, ein ÜBltnjer. Dudz. 46.    (Croat. ob mraku). Z mrokiem każdy idzie do siebie.

Bij mroczku żydy. Rys. Ad. 2.? MROCZNY, a, e, Boh.    Teat. 32, 133, mit öubrecfyenber Sömmerung.— Fig. Skonał,

mraćny, saumraćnj; Vind. mrazhen, mrazhliu ; Carn.    mrok go śmiertelny ogarnął. Bardz. Luk. 124.

mrashn; Rag. mraacni, markli; Bosn. mracjan; Croat. Pochodź, pamrok, pamroczny, pomraczać; zamraczać, mrächen, mrachlyiv; Ross. MpauHBiîi; Eccl. MpaKOBH4HBiH ; zamroczyć ; mrużyć , tnruźek; mrzek', mrugać, mrugnąć; ciemny, zaćmiony, bitfter, bunfel. Nawałność mrocznym mierzch, zmierzch, zamierzch, mierzchnać, mierzchać. obłokiem niebo zachmurzyła. Przyb. Luz. 47. Noc z ‘MROSZCZYG się, [zgromadzać się; cf. ilir. mrestiti se; cieńmi mrocznemi przyśpiesza. Nar. Dz. 1, 29. Szczę-    etym. sanskr. mrś. ob. Hilferd. O cpo4CT. H3ŁIK. CiaB.

śliwsza pod poszyciem lichćm wiejska chata, Gdzie na    cb CaHCK. 92. — 2] n. p. Szkoda wtenczas ryb, gdy się

mrocznych skrzydełkach prędszy sen załata. Hor. 2, 7.    mnożąc mroszczą, Lepićj że usta te ryby odposzczą.

Nar. Kniaź. Poez. 2, 122. Otrącać się będą nogi wasze    Myśl. J 3. ? ‘MROSZKA, i, z., Ross. Mopomna, rubus

po górach mrocznych. Budn. Jer. 13, 16. (obrazić o    chamaerosus, bte SOîoltcDeere, gelbe ^imkere, gatunek malin,

góry ciemne. Bibl. Gd.). *MROCZNICA, y, ź., wieczer- MRÓWCZANY, MRÓWCZY, a, e, od mrówek, Sorab. 1. nica, wieczorna gwiazda, Carn. mrazhniza, mrakanos.    mrowaczć ; Croat. mravlij ; Vind. mraulou, mraulinji;

MROCZNOŚĆ, ści, z., ciemność, bie Sufterljeit; Vind.    Rag. mravgli; Ross. MypaBBHHbiH, t)0lt 3lmeifen, 31meifen».

mrazhnust, mrazhlivost, temlivost; Rag. marklos; Ross.    Mrówczą poczwarkę omylnie mrówczym jajem zowią.

MpauHOCTB. MROCZYĆ, ył, y, cz. niedok., umroczyć    Kluk. Zw. 4, 385. Kwas mrówczany znajduje się cał-

dok., ćmić, ciemnym uczynić, zacimiać, Vind. merkniti;    kiem uformowany w mrówkach. Śniad. Chem. 2, 32.

Carn. merkniti, merknem ; Croat. merchim, mrâchim,    MROWIE, ia, n., §. a) kupa wielka mrówek, collect., 21meb

potemnujcm ; Rag. mrâciti, pomarcjatti, omarciti, mar-    fen ilt einem Raufen. Kępa pospólstwem, jak mrowiem

cim ; Bosn. mrricciti, omrriccitti, smraciti; Ross. Mopo-    okryta. Kniaź. Poez. 2, 145. Natura tu swą płodność

uhtb (*okpić), MpauHTB, ncrbuttfeln, bunfel machen. Ciemno-    wywiera na wydanie wszelakiej poczwary, I mrowia dzi—

ści mroczą oczy. Bardz. Trag. 263. Niech ci rozum    wolągów. Przyb. Milt. 56. — §. b) Mrowisko. Cn. Th.,

oczy Otworzy, które miłość swą ślepotą mroczy. Min.    mory, osobliwsze skóry na człowieku wstrząsienie, jak

Ryl. 1, 117. Grot śmiertelny słabi go i mroczy. Kras.    gdyby go mrówki obłaziły, ba§ ©dfaubent ber £>aut, ber

Woj. Ch. 72. Wzmaga się burza, a zrażone oczy Blask    ©Räuber; Slov. zymomrawky ; Carn. bolęst ; Ross. 1104H-

nagły ślepi, gruba ciemność mroczy, ib. 93. Sen cię    paerB, no4paao Ha kojk1>. Włosy na nich wstawały, i

172

MROWIK-MRÓWKA.

MR Ó WKO JAD - MROZIĆ.

szło po nich mrowie. Pot. Arg. 656. Przy tej powieści    Ad. 76. I mrówka kasa, kiedy sie rozgniewa. Ezop. 26.

idzie przezeń mrowie. Pot. Syl. 327. Słysząc to, aż    (cf. i biedna mucha się odejmuje). Ty mrówko prze-

mrowie po mnie przechodzi. Zab. 43, 286. Wzdrygam    klęta, trafić do ciebie nie mogę. Teat. 10. b, 78. (bzdu-

się, jakieś zimne przechodzi mię mrowie. Przyb. Ab.    ro, karle!). — Mrówki w piecu suszone, dla słowików

407. Ah mrowie przechodzi przez wszystkie me kości.    Ross. MypaiiiKH. §. 2) Brodawki drobne, mrówkami zo-

Przyb. Ab. 54. cf. mróz się po mnie rozchodzi. MRO-    wią. Urzed. 379, eilte 3Irt Reiner Sßarjen. MRÓWKOJAD,

WIK, MROW1NEK, nka, m., kamień drogi, myrmecites    a, m., myrmecophaga Linn., ber 2Intetfenfreffer, 5lntetfen*

Plin. 37, 44, ber 3lmeifenftetn. Cn. Th. 'MROWINIEG,    bar; Ross. MypaBeftHHKb, MypaBttAs; zwierzę ssące,

ńca\ m., Bosn., mravinaç trava, matterina duscięa; Rag.    ogon ma bardzo kosmaty, którym się od słoty i gorąca

mravinaz, babbina duscizza; Dal. mravinacz, materina    zasłania; żywi się mrówkami, rozkopując mrowiska pa-

trava, ob. Lebiotka, macierzą duszka. MROWISKO, a,    żurami, i wyciągając je językiem. Zool. 297. MRÓWKOWI., Boh. mraweniśte,brabeniśte, mrawenecnik; Carn. mro-    LEW, lwa, m., MROWKOŁÓW. Cn. Th. formica leo

vlishe; Vind. mraulilhe, mraulinjak, merovlifhe; So-    Linn., Boss. MypaBOJieBb, ber Sltttetfenlotue ; gąsienica, ma-

rab. 2. mrojowischcżo; Croat. mravhinyak; Rag. mrâvi-    jąca szczęki zębate, długie, któremi chwyta drobny owad,

gnak ; Slav. mravinjak; Ross. MypaBewHHKt ; Eccl. MpaBHHKb;    mianowicie mrówki. Zool. 135. “MRÓWKOWIEC, wca,

|. 1 a) kopiec mrówczy, ber ifinetfeitljaufett, 5Imetfenberg.    m., Mrówkowce Myrmidones, mytholog. Otw. Ow. 286,

Gniazdo mrówek, czyli mrowisko, jest to niby kopiec,    ludzie, którzy się mieli z mrówek wylądz, bte $fittetfler.

który z odrobin różnych drzew robią. Zool. 131. Ład.    *MRÓWNICA. Węg. Marm. 4,    249.?

H. N. 411. — b) Mrowisko, wielka gromada mrówek, MROŹ, u, w, Boh. mraz, sychrawice; Slov. mróz; (Sorab. a transi, chałastry i t. d., ein groper $>anfett Slntetfen, fig.    4. mróz, mros; Sorab. 2. mros pruina, szron); Carn.

eilt groper Raufen ©eftltbel U. f. tu. Skoro to ustąpiło ło-    mras, mrês; Vind. mras, merslina, smerlina, sima,

trowskie (Kozackie) mrowisko, Pokazało się oczom smu-    blad, smcrs , friezh , smersnost, ( cf. śryż); Croat.

tne widowisko. Zimor. Siei. 252. Liczba pogaństwa po-    zmerzavicza, merzlina, mërzloszt» mróz; (cf. Croat. mrâz*

jęcie przechodziła; rozsypało się mrowisko po Podlasiu    szron); Bosn. mróz, lód gelu, glacies\ Rag. mràz; Slav.

i Mazowszu. Nar. Hst. 5, 205. Ma skarbów, jako mro-    mraz; Hung. zuzmaróz pruina; Ross. Mopcm , CTyæa,

wiska. Kosz. Lor. 11. (niezliczone). — §. 2) Mrowisko (cf. studzić) ; Eccl.    ctoyA’l , CTOy^eiih, (cf. styczeń);

po mnie idzie. Cn. Th., ob. Mrowie 2. MRÓW1STY, a, cf. Holland, vrosl, vorst; Anglos. frost et forst ; Dan., Sorab. 4. mrowaté ; Croat. mravlenchaszt ; Rag. et Bosn.    Svec. et Angl, fröst; Ger. ber    $roft, bte teilte. Mróz wo-

mràvinast; Ross. MypaBfcHCTUß ; Eccl. MpaBHCTLin ; uott    dę w lody ścina. Warg. Radź. pr. Mróz zioła i drzewa

Sltttejfert, pełen mrówek. Cn. Th.    powarzył. Zab. 8, 303. Nar. Mróz Moskiewski, gdy z

MRÓWKA, i, i., MRÓWECZKA, i, z., zdrbn. {Boh. mra-    paszczęki swej koziorożec wypuści, Niepoehybnie wino-

wenec, brabenec; Slov. mrawenec, mrawec; Sorab. 1.    gród pomrozi. Zimor. Siei. 215. List mrozem powarzo-

mrówa ; Sorab. 2. mroja ; Carn. mrêvla, mrôvla, mro-    ny. Past. Fid. 8. Suknią z siebie przedał, a gdy po-

vlinz ; Vind. mroûla, mraula; Croat. mrâv, mravlicza,    tym mróz uderzył, zimno wielkie cierpał. Ezop. 72. Slov.

mravlichicza; Bosn. mrav; Slav. mróv; Rag. mróv, mrâ-    Pridé na psa mróz, veniet tempus, ubi senties ; priśel na

vak; Ross. MypaBefi; Pers. mur; Eccl. ii^rhii; lieber*    psa mróz; sentit jam. Mróz bierze, sili się, chwyta;

f ä d) f. üDîtere; Angls, et Svec. myra; Isl. maura ; Graec.    folguje, wolnieje mróz, mróz opuszcza, spuszcza. Cn.

piętwr/|) ; §. 1) bic Sltttetfe. Jest ich u nas kilka gatun-    Th. Biały mróz, szron, Dieif. Już nie przykładam dre-

ków, wszystkie wyrabiają sobie kopce, gdzie wspólnie    wek do komina, Już i na łąkach biały mróz nowina,

w wielkiej liczbie żyją; rząd prowadzą podobny pszczo-    Lib. Her. 14. — Transi. Śmiertelny mróz ścina krew'

łom z niejaką odmianą. Ład. H. N. 411. Jak się mró-    w żyłach. WeLg. Marm. 1, 158.— §. Mróz, zamroź, za-

wki w ciasnym pagórku kręcą! większe noszą brzemię,    mrożona część ciała, $ruft, ftruftbeule, $roftfd)abett ; Slov.

niżli same są; inne ziarna wnoszą, drugie ziemię wyno-    omrzlina, zmrzłe maso na nohach ; Ross. 03H0Óa. —

sza, i groblę dla deszczu sypią; drugie, by ziarna w    Fig. Mróz* mrowie, falter ©cfjauer; {Ross. 3HOÓb, 03H0ÓB,

trawę się nie obróciły, ogryzają je; drugie umarłe wy-    cf. ziębnąć). Aż mię mróz całą przechodzi. Teat. 25,

noszą; jedna drugiej nie przeszkadza, owszem pomaga.    121 , {Carn. mrasnenje). Strach mówić, mróz po ciele

Sk. Żyw. 1, 199. W    mrówkach,    podobnie jak pszczo-    zimny się rozchodzi.    Bardz. Trag. 190. Ach jaki mróz

łach, dwojaka jest co    do płci różnica. Zool. 131. Ziar-    po wszystkich przechodzi żyłach. Teat. 46. c, 106.    To

nonosze mrówki. Otw. Ow. 286. Za co w zaradnych    słowo: do kozy! Tak mię mocno zmieszało, aż mię

mrówek wchodzić ślady, Kiedy szczęśliwsze są teraz mo-    przeszły mrozy. Teat. 46. b, 46, ba$ mir gaitj ci^falt

tyle? Mon. 65, 191.    Jak nędzne    mróweczki gmerzemy    tuurbe. MROZIĆ, ił,    i, cz. niedok., mrozem stężać,    ro-

pod nogami twojemi.    Weresz. Reg.    59. Mrówkom, przy-    bić, że co zmarznie,    przemrażać, gefrieren machen,    fait

powieść Turecka, Bóg na co inszego skrzydeł nie daje,    ntadjen; Slov. zmrazugi ; Vind.    smrasiti, smersuvati ; Bosn.

tylko na prędszą zgubę. Kłok. Turk. 59. Co żywo w on    smrriznuti, slediti, lediti, (cf.    lód) ; Croat. merzlim, hla-

dzień, jak mrówki się wili. Wad. Dan. 69. Wszystka    dim, (cf. chłodzić); Ross. Mopo3HTb, Mopomy, 3hoóhtł,

z swych stanowisk rusza się potęga, jak mrówki na wio-    3ho6,ik> , (cf. ziębić); Eccl. Mpa3to , Mep3.no, Mopo3io,

snę. Tward. Wt. 79. I mrówka ma swój gniew. Rys.    je4ewo. Ten, co dał, co mrozi, dał i to co grzeje.

MROŹNO - MRUKAĆ.

MRUCZEK-MRUGAĆ.

Ol

Kras. List. 2, 8. Boreas rzekł: moja rzecz, moc, którą śniegi mrożę, którą ziemię gradem wzbieram. Zebr. Ow. 159. induro nives. Grzegorz Henryka mrozi na szyderstwo. Zygr. Pap. 520. (na mrozie go trzyma). Rolnik dla wygód cudzych piecze się i mrozi. Kniaź. Poez. 1, 196. t. j. na mrozy się naraża, fefd [id) bent prüfte allé. — Fig. Strachem mię mrozisz. Teat. 44. b, 80. (przenikasz, przeszywasz). Ton, którym do mnie mówisz, krew' w żyłach moich mrozi. Teat. 41, 128. (ścina). Bo-jaźń mrozi męstwo. Przyb. Luz. 116. studzi. MROŹNO adverb., zimno z mrozem, froftig, fait, défait; Vind. merslu; Slav. smêrzovito ; Ross. M0p03H0. Luty mroźno śnieżysty. Jez. Ek. D. 5. MROŹNOŚĆ, ś-ci, i., zimno mroźne, ber groft, bie groftfälte; Ross. Mep3.iocTi>; (Carn. merslotina » lody ; Ross. Mopomenoe). W krajach wilgotnych zimie nie bywa mroźność zbytnia. Cr esc. 15. MROŹNY, a, e, Boh. mrazywÿ, sychrawÿ; Carn. mrasn, mra-sliv, mersl; Vind. mersel, mrasen, smersnast, frieshen ; Croat. mrazen , mèrzel; Dal. mrazan, sztuden, (cf. studzić); Rag. mrazan, Jeden, mrazniv, smarznutiv conge-labilis ; Bosn. mrazan ; Ross. Mop03HBiH, 3a6.mti, (ob. Ziębnąć) ; Eccl.    ; sprawujący mróz, robiący że mar

znie, bardzo zimny; groft*, froftig, eiéfalt, fait jum grte* reit. Ciebie , najgorętsze, łakomcze, upały, Ni czas mroźny, w lodowe ukuty kryształy, Nie utrzyma w pokoju, żebyś miał posiedzieć. Hor. Sal. 4. Mroźny go wiatr podwiewa, widząc życie swe na cienkićj nici. Pot. Syl. 518. Oręże Sarmaty mroźnego. Bardz. Trag. 443. mrozom podległego, ber falte ©armatę, auê einem froftigen (Sltllta. Bombele mroźne, groftbenlen, czyli odmrożenie, gdy ciało wielkim zimnem przejęte, nadyma się, puchnie, a zwłaszcza w ręku i w nogach bombele wyrzuca.... Perz. Cyr. 2, 70. (Ross. Mep3aaTHHa rzecz zmarzła, Mep-3jhkł człowiek na mrozy zbyt czuły, zmarzlak). MRO-ZOBICIE, ia, n., szkoda przez mróz w polach, jak gradobicie, szkoda przez grad, groftfdjaben im gelbe. Dzierżawca ostrzega przypadki nieprzewidziane, jakie są, z ognia, z gradobicia, mrozobicia, nieurodzajów'. Xiadz. 167. MRÔZONOSNY, a, e, przynoszący mróz, froftbrin* genb; Croat. merzlonosz. farbig (non fferben), reiffarbtg. Siwe konie mrozowate. Hipp. 8. Lek. A” 5; u takich siwa sierść z wronią się pomiesza, a miejscami jako jabłka czarnawe się znajdują; k temu głowa, nogi, uszy, grzywa, ogon czarny, z rzadkim siwym włosem sierci. Hiszpani takiego konia zowią głową Murzyńską. Hipp. 8, ein Sîofjrenfbpf.

Pochodź, a) domrażać, domrozić, namrażać namrozić, odmrażać, odmrozić, pomrazać, pomrozić, przemrażać, przemrozić; przymrozek-, umraiać, rozmrażać, zamroź, zamrażać, b) marznąć, domarznać, namarznąć, obmar-znąć, odmarznąć, pomarznąć , przemarznąć, przymarznąć, rozmarznąć, umarznąć, wymarznąć, zmarznąć, zamarznąć , zmarzlak.

MRU MRU MRU niedźwiedź markoce. Petr. Ek. 43, baé Srnmmen beé Saren anéâubrücfen. MRUCZEĆ, ał, eli, y, cz. niedok., MRUKAĆ, ał, a, contin., Mruknąć jednotl. Boh. mumlati, teptati, repcy, reptam, bublóti, bublawa-

ti; Slov. hłucjm; Sorab. 1. murcżu , mćrtżu ; Carn. mer-mram, renzhati, renzhim, garzhim, godernam; Vind. mermrati, mumrat, tertrati , godernjati, kontrati; Croat. mermrati, mermram , morgujem ; Bul. marmorim, mar-mlyati; Hung. morgok, morogni ; Rag. romónitti, xa-moriti, marmosciti ; Slav. marmorati; Bosn. mrrimgljati, mrrimosciti, brribosciti, rumoniti ; Ross. MjpHUiatB, MypiibiKaTfc , MypjHyaTb , aiypnaTt, ponTaib, ponmy, ne-xtÎtl , nbixqy, Bopqaïb, ópKmmb, ôopMoraib, npono-TaTb, Kponoqy, Kponny ; Eccl. mivlkiith , (cf. mówić); cf. Ger. imtvren; Graec. juoqpvqw; Lat. murmurare); war-czyć, markotać, mamrzeć; o bestyach i o ludziach, fwiffiffint, murren. Niedźwiedź mruczał. Banial. J 2. Kot je mysz, przecież i nad myszą mruczy. Bratk. L 3 b. Mruknuł cos' pod nosem, i nietylko mruknął, ale i zgrzytnął zębami. Ossol. Str. 7. To tupnie, to mruknie pod nosem, kłóci się sam, tak i nie tak. Mon. 75, 723. Choćbyś zrobił najlepiej, kiedy mruczysz przy tym , kwituję cię. Pot. Arg. 186. Pokątnie mruczycie. Pociej. 182. Wej, jak coś mruczy z sobą zamyślony. Past. Fid. 291. Jeżli jaka przykrość ci dokuczy, Znoś w cierpliwości; nie wskóra, kto mruczy. Mon. 73, 106. Jeżeli tak, już ani mruknę. Teat. 56. c, 8. (ani pisnę). Dawaj przykład posłuszeństwa prawu, nie mrucz na podatki. Teat. 26. c, 76. O coż to mruczą, jak muchy w garku? ib. 20. b, 145. Nosi koronkę w ręku , pacierze mrucząc na niej. Star. Dw. 49. Czytając mruknie, w śmiechach i szyderstwach cały, W reszcie krzyknie: spalić te głupie szpargały! N. Pam. 5, 198. Dążę na ucztę, żołądek pusty, już dawno sobie mruczy. Teat. 42. d, A. Miłość w serduszku mruczy. Teat. 6, 14. Czego się człek nauczy, to też i na zawsze mruczy. Mon. 71, 360. MRUCZEK, czka, m., §. 1) mormyrus, rodzaj ryb morskich, niejakiś szelest do mruczenia podobny, wydających. Kluk. Zw. 3, 123, ein gemiffer ©eeftfd).— §. 2) Gra na kształt ciuciu babki, w której mający oczy zawiązane po mruku powinien osobę poznać. [Croat. kukuvach, sismis). Nuże dalej w ślepa babkę, dalej w mruczka. Teat. 25, 14. MURCZLIWY, MROCZNY, a, e, mruczący, Ross. MR0Z0WATY, a, e, fdjimmel* ponoTHbiii, brumntenb, nturmelnb. Mruczliwa wiola. Zab.

4, 395. MRUCZYDŁO, a, m, mruk, który zawsze mruka, ein Srumittbart. Ten gderak, mruczydło, wiesz, już się gniewa. Tedt. 43. c, 52.

Pochodź, mruk, mrukliwy, namrukac się, odmrukać; słodkomruczny.

“MRUG, u, w., mruganie oczyma, migi, baé Slugenblilljeltt. Ty im się bardziej gniewasz, wdzięczniejsze masz mrugi. Zab. 15, 110. Przestań mrugiem i szeptem Dyomedo-wego skazowania. Zebr. 0w. 326. vultu. MRUGAĆ, ał, a, inlr. cont., Mrugnąć jednotl, Boh. mhaurati, mhaurjm; Slov. mhauróm ; Bosn. scteęati, sctekati ; Boss. samy-pimca, JKMypHTbca; migać powiekami; cf. mrużyć; mit bett 3lugenltebent bliltjcllt. Powiekami mrugać od natury przymuszeni jesteśmy, aby częstem mruganiem i powiek ruszaniem , oko z różnych proszków weń wpadających , otarte było. Krup. 2, 281. Mrugnąwszy oczkiem, uśmiech dała. Hul. Ow. 186. Mruga często oczyma nad wolą,

174

MRUGNIENIE - M R U Ż E K.

MRUŻNY - MRZEĆ.

mhauran, myops, ein Slittjelauge, ber beftdnbtg mit ben Sin« gen blinjelt ; Ross. mypa, »siypa, Moprynï, f. Mopryaba. — *Mrużek, gra dziecinna, ciuciu babka , ob. Mruczek, mrzek, mrzyk, mżyk, mżytek. MRUZNY, a, e adv., od mrużenia, ÜBltnjel *. Niektóre zwierzęta mają jeszcze prócz powiek inną zasłonę mruźną, membrana ni-ctitans, którą bez opuszczenia powiek oko zasuwają, jak na przykład zając. Zool. 47. To raz spuszczone k ziemi składa oczy(j To zasępione lice mrużno górą toczy, torvos vultus. Zebr. Ow. 532. MRUŻYĆ, ył, y, cz. nie-dok., zmrużyć dok., zamrużać oczy, cf. mżeć, cf. mrugnąć, bte Slugen amnadjen, bte Slugenbcćfel fallen laffen ; Boh. et Slov. mhaurâm, mhaurjm; Carn. mèshâti; Vind. meshati, meshgetati, sameshati, pomeshguvati; Croat. smériti, smè-rim, smim ; Bosn. sgmiriti, sgmitti, darsgjati occi zatvo-rene ; Ross. æiwypHTb , 3a*MypHTb, mypmb, 3amypHTb, MopraTb, obsol. Mpyraib. Tak myśli, a sen cichy myśl i oczy mruży mu po mału. Pot. Arg. 606. Czyż jeszcze oczu zmrużyć nie mogę? Teat. 4. b, 5. (usnąć nie mogę). Nie śpi serce złośliwe, chociaż mruży oczy. Pot. Arg. 364. Zmruż oczy na swą biedę. Teat. 51, 59. Mrużyli swe oczy na bozkiego światła przytomność, żeby nie patrzali. Odym. Św. A a 2 b. (zamknęli). — §. Niepodobna , iżbyśmy oczu, gdy kto w nie z nagła palcem chce ugodzić, nie zmrużali. Pilch. Sen. Gn. 183. iżbyśmy nie mrugnęli oczyma , bltnjeltt.

blaskooki jest, mruży, zamruża oczy często, nicłatur. Cn.

Th.— Mrugać na kogo, migać, przez migi mówić, dać znać, einem jubltnjett, burd) Sltnjen ju »erftel/en geben, mit ben Singen nńnfen. Próżna mrugać na ślepego. Min.

Ryt. 4, 221. Nie już ten kocha, co mruga. Karp. 1,

32. MRUGNIENIE subst. verb., mgnienie, ba3 33linjelrt,

Słońce pobladło, nieba się w obłoki I w chmury w oka mrugnieniu ubrały. P. Kchan. Jer. 416. t. j. w okamgnieniu , in einem Slugenblicfe. MRUGANIE oczyma przyrodzone, zmrużanie. Cn. Th., ba3 Slinjeln mit ben Slugen* becfeltt. Mruganie na kogo, dając znać czego « mrugi, migi, böö Sötttfen mit ben Singen, wenn man einem jubîtit»

Seit, burd) Slinjeln etmaö jtt »elfteren giebt. Cn. Th. MRUGAŁA, y, m., który komu mruga, nań miga, ein S3ltn* geler , Slugenrebner. Obłudni frantowie , mrugałowie nieszczerzy. Klon. Wor. 28.

MRUK, u, m., mruczenie, mruknienie, bcrê fDînrren; Slov. hłuk; Vind. mermranie, tertranje ; Croat. mermranye, morguvanye; Hung. morgäs; Rag. rômon, zûk , xàmor;

Bosn. rumon, sgjamor; Ross. ponorb, poniame, mypbóa, ópH)3ra, nponOTt; Eccl. poirra. Zazdrość mruczała na stronie; mruki te słyszał, i niewiele na nie dbał. Dirk. Chodk.

mer-

4. — §. Personif. Mruk, a, m., człowiek mrukliwy, mru-czydło, ein Sfrummbart; Bosn. mrrimgljavaç; Vind. mrazh, mermrauz, godernazh, f. memrauka, godcrnau-ka; Carn. godernavz, f. godernavka; Croat. mermravecz, morguvavecz, f. mermravka; Hung. morgolódó ; Ross. MRZANA, y, i., ryba, Boh. mfen * kiełb, ©rünblmg, Slov. ponOTHUKB, öopMOTyiiü, óapMOTyHŁ,    f. óapMOTyHŁa, Bop-    mrenka muraenula, eilte ©triefe.    Widać    w téj wodzie

KOiyHï, BOpKyHii, f. BopKOTyHŁa, BopKyHba, 6pio3ra,    srebrne mrzany i pstrągi nakrapiane. Tward. Pasq. 88.

KponoTyHii, f. KponoTyHta ; Eccl. poniaTcib. Przyjaciel, MRZEĆ, marł, mrze, mrę, med. cont., (Boh. mriti, mrel, że jest    mruk dajmy, ale ostrość jego użyteczniejsza, niż    mru; Sorab. 1. mru; Carn. mèrjem,    mręti; Rag. mrjêti,

słodycz    pochlebcy. Jubł. Tel. 190. Niech już pokątne    umrjeti ; Bosn. mrjeti, umirati ; Ross.    Mepeit, Mpy; Lat.

mruki, nieprzyjazne swej ojczyźnie, wstydzą się i hań- mori; cf. morzyć, cf. mrzyć) ; umierać, zmierać, konać, bią. Gaz. Nar. 1, 301. Jeszcze mi    będzie burczał! wej,    dokonywać, fterbeit, brtljtn fterben, tuegfterben.    Upadła przed

wej ! tego mruka. Zabi Fir. 36.    Co to za człowiek,    zbawicielem śmierć ona wieczna,    którą    zawzdy marli

co by mruk chodzi? Papr. Przyk.    C. MRUKLIWOŚĆ,    przodkowie^ nasi. Rej. Post. F. 2.    Mrzeć    jest przesta-

ści, i., skłonność do mruczenia, zrzędność, bte 33ruut* wać być. Zebr. Ow. 383. Nie będą mrzeć ojcowie za mtgfett,    brnmnttgeS SBefcn; Ross. Bopua.iHBOcn., BOpMH-    syny, ani synowie mrzeć za ojce;    ale każdy w swym

boctł ,    KponomiBOCTb. MRUKLIWY, MRUKOWATY, a,    grzechu umrze. 1 Lsop. 4 Reg. 14,    6. Wszyscy mrze-

14, 14. 1 Leop. Syr. 8, 8. W krainach tych ludzie są mdli, i rychło mrą. Biel. Św. 155 b. Jęli mrzeć sku cesarskim czerwoną niemocą. Biel. Sw. 185 6. (umierać na czerwoną niemoc). Komu, mówią, żony często mrą, przyjdzie do chleba. Opal. Sat. 29. Niemasz zwierzęcia, któreby nie marło. Zool. 56. Pożarł wszystko czas łakomy, Mrą i ludzie, mrą i domy. Kras. List. 37. Chętnie ginie, mrze sławnie, i mężnie wojuje. Jabł. Tel. 72. — §. Mrzeć głodem i t. d. » z głodu umierać, |)iins ger3 fterben. Dziatki mając, dbania o nich nie mają, te dziatki głodem, zimnem mrzeć muszą. Bial Post. 190. Z nauki swej się pożywili, by głodu nje marli. Kosz. Lor. 5. Mrzeć głód, (Boh. hladem mrjt), morzyć się głodem, gütiger letben, fntltgcrn. Słusznie zimie mrzesz głód, bo lecie nic nie robisz. Ezop. 54. Mrzeć głody. Min. Aus. 22. Wolą w insze dni mrzeć głód, a w dzień święty wszystko przepić. Bial Post. 114. Nie dam się w kia—

mruczący, skłonny do mruczenia, zrzędny, brummert)d),    my, a jako woda spływamy do ziemi. 1 Leop. 2 Reg.

w woj-

nturrtfd), brnntmcnb, murmelttb; Boh. bubîawÿ ; Vind. mer-mrarski, godernavi, mermrazhen , goderni ; Carn. go-dernó; Dal. màrmlyv; Hung. morgo; Ross. BopnaÆHBWÎi,

BOpKIHBblft , KpOnOTÆIIBblH, ponOTIÎIBblll, ÖapMO'OHBblll ;

Eccl. ponTaieJbiibiii. Z dudą prowadzi mrukliwe niedźwiedzie. Nar. Dz. 3, 47. Babsko swarliwe, głupie, mrukliwe, skoro wymruczy przez zęby spruchniałe słów kilka, choroba ma ustać. Boh. Dgab. 2, 289. Jak straszny, mrukliwy, mściwy, sepowaty. Przyb. Ab. 188. Starzec ten był wszystkim mrukliwy. Zab. 2, 62. Nar.- Przechadzał w smutnych myślach najmrukliwszy. Przyb. Ab.

131. Ludzie mrukowaci, surowi, łakomi. Iilok. Turk.

162. Mrukliwe źrzodła. Zab. 9, 14. MRUKLIWO adv., n. p. Humoru kwaśnego , niedogodnego , mrukliwo burzliwego. Perz. Lek. 545. mürrtfd) «uffafirenb. MRUKNĄĆ, ob., Mruczeć.

MRUŻEK, żka, m., co oczy często zmrużą. Włod., Boh.

MRZE-MRZYĆ.

MRZYGŁÓD - MŚCIWY.

175

sztorze zasklepić ; wole głód mrzeć, albo nad robotą śle-    Z czego piorun ulany, z jak tęgiej cięciwy Bladych strapić, a zyć w świecie. Teat. 43. c, 39. MRZE kędy, im-    chem mrzy ludzi ogień przenikliwy? Zab. 9, 41. Zabi,

pers., zapowietrzyło się, mor jest, grofflrt ba$ ©terben,    MRZYGŁÓD, a, m., g. 1. skąpy, 'sknćra, zmindak, lifcie ^eft. Nie było jednego miasta, gdzieby okrutnie nie    czykrupa, sobie nawet żałujący, etn $ltttgerleiber, $nitfer,

marło. Biel. Sw. 55 b. Roku 1553 srogie powietrze w    Ówr stary sknera, brzydki mrzygłód, który bez dziedzica

Wilnie panowało, marło też w Trokach i w inszych oko-    wkrótce ma umrzeć; nie dla wmru złota i srebra, ale

licznych wsiach i miasteczkach. Stryjk. 752. — g. Transi.    dla grosza, o który się czeladnik jego dopomina, ledwie

Mrzeć na co * z upragnienia czegoś umierać, (cf. na zdech,    ze złości nie pęknie. Pilch. Sen. 363. — g. 2 a) Miasto

cf. zdechł na to), Eccl. jacK0cep4HTH, oor 2kgtevbe nad) w wojew. Ruskim; — b) W wojew. Krakowskim. Dykc. ettt)fl$ brennen, fterben, fdjmadjten. Na cudze, jako na chlćb Geogr. 2, 189. mrą. Star. Ref. 107. Ferocire, mrzeć na miłość. Mącz. ‘MRZYK, ob. 'Mrzek, Mzyk.

M S.

Baran na owcę, jeleń na łanią mrze rączy, Tymże się też i ptastwo kształtem z sobą łączy. Otw. Ow. 384. Jak wilk zawsze na owcę mrze, tak zły schnie, gdy nie czyni źle. Rys. Ad. 20. Mrze Cezar na włos Kleopatry pur- MŚCI ablrewiacya, Mości, n. p. Waszej Księcćj Mści. purowy. Rardz. Luk. 2, 18. (ginie, przepada, schnie). MŚCIBOW, a, m., miasto w Nowogrodzkim. Dykc. Geogr. My na nowiny mrzemy. Petr. Pol. 2, 288. Intentio lusus, 2, 189, eine (Stabt tm 9?ott)Ogrob.

marcie na grę. Macz. Niech ten ‘mrze ‘pociech, kto ich    MŚCIĆ się, ił, i, mszczę się, recipr.    niedok., zemścić się

jest niegodny. Chrośc. Ow. 391. Rzemieślnicy, ‘mrąc    dok., (Boh. mstjt, mstit se; Vind. fe    mafzbati, le mafho-

zysku, radziby to widzieli, aby jak najdrożej było. Kucz.    vat, fe mafhovat, mafhuvati, fe fantiti; Croat. fantitisze,

Rat. 3, 228. ’    zadovalyatisze, osvetati, nadomestfzti ; Carn. mashtujem;

Pochodź, mrzyć, mrzygłód; mor, morowy, morzyć, mo-    Sorab. 1. szo wecżicż, rachuyu; Rag. osvêtitise, osveti-

rówka ; morda, mord, mordować, morderz, morderca, mor-    vatise; Ross. MCTiiTb, Miny, Min,aTH, Miuaio, otmcthtł,

derstwo-, namordować sie, pomordoioać, wymordować, za-    ouimaTb, OTMiueBâTb; Eccl. MhCiHTti, jimyca, bo3o6h-

mordować, zmordować; nademrzeć, nadmarło ; obumierać, wrb, ob. *Msta, pomsta, zemsta, cf. miejsce); zemstę obumarcie-, pomorek-, odumierać, odumrzeć, odurnarły,    sobie z kogo wziąć, ftcfy rächen. Tak bywa, gdy nie mo-

przemierać; przymierać, przymorek; umierać, umrzeć, u-    że kto sposobem innym Mścić się nad większym krzy-

marły, umor, umerlak; wyumierać, wy umarły ; zamierać,    wdy, mści się nad niewinnym. Gaw. Siei. 395. (cf. kra-

zamarły; zmarły, zmerlak; martwy, martwić; umartwiać,    wcà za kowala, sprawa jak w Osieku). Niż się masz

umartwienie-, zmartwić, zmartwiały ; zmartwychwstać, zmar-    mścić, trzeba pomyślić. Rys. Ad. 46.    Mścić się nad nie-

iwychwstanie-, śmierć, śmiertelny, śmiertelność, pośmier-    czułym głupstwo. Cn. Ad. 522. (cf.    pies kamień gryzie,

tność, pośmiertny.    którym go uderzono). Kto się mści, dwa kroć będzie

‘MRZEK, a, m., zmrożek. Tr., ‘mrzyk. Volck. 589, gra,    bitym. Pot. Arg. 434. Rys. Ad. 29. Biel. 680. Gwagn.

ciuciu^ babka, blinfcc# üDîcinfel, blinbe    ob. Mroczek, 160. MŚCICIEL, a, m., Roh. mstitel; Sorab. 1. rachat,

ob. Mzyk.    rachuwar ; Vind. mafzhuvauz, ofvetnik; Croat. fantitel;

MRZEWKA, MRZEWECZKA, i, z., rybka maluczka ; też    Dal. oszvetitel, oszvetnik ; Bosn. osvetitegl ; Rag. osvatnik,

owiesek zowią. Cn. Th., ©tint, ©piring, ein fd)r Reiner    osvetitegl; Ross. MCTiuejb, OTMCTineib, otmccthhkł; Eccl.

$t[d>; Boh. pulec; Sorab. 2. scbtintwa ; Ross. MyKCym,    mbctmiiikt,, simaTe.ib; ber Üîcicber. Może śmierci ojco-

Kopioxa, Kopiomna, HHiiaxa. Mrzewka, rybka maleńka,    wskićj być mściciel prawdziwy. Bardz. Trag. 213. Mści-

w momencie się mogąca upiec. Chmiel, 1, 72. Mrzewki    ciel bratniej krwi. Pot. Syl. 109. MŚCICIELKA, i, z., Boh.

i mlanki dawaj czeladzi. Myśl. F. 2.    mstitelkynć; Sorab. 1. rachuwarka; Bosn. et Rag. osve-

MRZEZNA, y, z., Boh. mrijże, mrjże, mriżka ; Slov. mrjże,    titegliça ; Ross. OTMCTHTCJbHHita ; bie SRadjertnn. Grecya

mreże kraty; Vind. mresha , mreshiza * sieć; (omresbje,    się mścicielka nie zemści tych złości? Bardz. Trag. 251.

reshetva * krata , mrena » kałdun) ; Carn. mresha rete, mrę-    Furye, złości mścicielki. Bardz. Boet. 108. MŚCICIELNY,

shèza diaphragma, ommresbje * krata ; Croat. mrèsa, mre-    a, e, mszczący, rädjenb, 3ïfld)e*; Ross. OTMCTiiTeJbHUÄ.

siczą rete, mrćsar retiarius, mresni retarius; Dal. mrixa    MŚCICIELSKI, a, ie, od mściciela, Addier*; Vind. maf-

* sieć, mrixe, razmresje * kraty ; Rag. mrèxa rete, mrexi-    zhuvauni. MŚCISLAW, a, m., znaczne miasto w' Litwie,

za* siatka; râzmrexja * kraty ; Bosn. mresgja, mrisgja rete,    Dykc. Geogr. 2, 189, eilte ©tflbt tn Sittbanen.—adj. Mści-

mrjesgięa od utrobe, opniça omenlum-, Slav. mrixa* sieć;    sławski, a, ie, n. p. Mścisławskie województwo, ib.

Ross. et Eccl. MepcHia, siepenuia, iifctas« , sipemiua, adj.    “MŚCIWOPRĘDKI, a, ie, prędki do zemsty, radjefdjneU.

MpeatHuft, MepeJKHbiii ; (Ross. pta sieć szerokooka; Eccl.    Pharaon mściwoprędki. Chodk. Kost. 39. MŚCIWOŚĆ,

Mpe*y, lOB.iio capio) ; gatunek sieci na ryby, dne 3lrt    ści, z., popedliwość do zemsty, Boh. mstiwost; Vind.

3ifd)ne$. Na rzekach i na szerokich wodach łowią ryby    mafzhuvanja sbelnost, ferd, slobnost; Ross. MCTHTejbHOCTb,

siecią, którą drgubicą zową albo mrzeżną. Cresc. 643.    naMHT03Jio6ie, 3JonaMaTCTBO; Eccl. 340MHtHie, 3JonoMHk-

(cf. drgubica).    Hie (pamięć złego); bie '(Rangier. Zachęcał ich do prędkiej

MRZYĆ, ył, y, cz. niedok., morzyć activum medii mrzeć;    mściwości, Za tak okropne i nieznośne złości. Leszcz. H.

robić, że kto mrze, umiera, beê SeBenŚ berauben, tobten.    T. 219.    1. MŚCIWY, a, e, MŚCIWIE adv., Boh. msti-

eilt ©tdbtchen. MSZANNA, y, z., miasto w Krak., z starostwem. Dykc. Geogr. 2, 190, eine @tabt. ‘MSZARSKI, kapłański, SD?ej5priefłer (Sorab. 1.

a , ie, od ‘mszarza , méschniczki; Vind. mefhnikou, duhouski; Croat. szve-tnichki, messnichki; Rag. misnicki; SLav. misnieski). Biskupi kazali go obłoczyć w ‘mszarskie ubiory, jakoby miał mieć mszą. Baz. Hst. 10. Ofiara ‘mszarska. Żarn. Post. 197 b. ‘MSZARSTWO, a, n., kapłaństwo, SDîejüprie* fterihum, (Sorab. 1. mëschnicztwo, Carn. mashtvu ; Vind. mefbtvu (mefhnaria • zakrystyaństwo ; Carn. messenya « dom zskrystyański) ; Croat. messnietvo , szvetnichtvo). ‘Mszar-stwo Lutrowe. Zygr. Pap. 187. ‘MSZARZ, a, m., kapłan, ber SDfeßpriefter, (Sorab. meschnik, (cf. Lat. mysta); Carn. mashnèk ; Vind. mafhnik, mefhnik, far, (mefhnar * zakrystyan) ; Croat. misznik; Bag. et Slav. misnik). Opat go Tnszarzem uczynił, i plebanią mu dał. Baz. Hst. 51. ib. 16. ‘Mszarzowie Rzymscy. Żarn. Post. 3, 130 b. Gil. Post. 25.

wÿ, mstiwè ; Vind. shelen fe mafzhuvati, sloben, ferdi-ten; Ross. mctht6.ibhbih, 3J0naMaTHUH; Eccl. naMai'03J0-6hmB, naiMHTcmoÓHBBiH ; skłonny do zemsty, rachgierig.

Mściwym być Ross. naMaT03io6cTBOBaTB, 3JonaMBTCTBO-BaTb. Niems'ciwy Ross. CTXOAmiBB. (2. MŚCIWY abbrew.

Mościwy. MSKŁY, ob. Mkły). *MSTA, y, i., pomsta, zemsta, Boh. msta; Eccl. mbctk, bie 9iache. Tak zają— trzone do msty animusze, Gdy juz już tylko swej czekają pory. . . . Chrośc. Fars. 45. Z uraz tylekroć zadanych , z ojczyzny ścisku, msty nad kollegami.... ib. 33.

— §. Msta, rzeka w Moskwie, płynąca przez wyższy Wołoczok. Dykc. Geogr. 2, 189. MSTÓW, a, m., miasto w Krakowskim. Dykc. Geogr. 190, eine (Stabt tut fôrafau» tfchett. MSTYCZOW, a, m., blizko Mrzygłoda, gniazdo familii Płazów. Dykc. Geogr. 2, 190.

Pochodź, pomścić, zemścić, pomsta, zemsta.

MSZA, y, i., Roh. mśe; Slov. mśa, omśa; Hung. mise; So-rab. rnscha ; Carn. masha; Vind. meflia; Croat. misza, mesha, massa, saldov messni, (cf. velikomeshnyak * sier- MSZCZĘ sie, MSZCZENIE się, ob. Mścić się. ‘MSZCZONY, pień, cf. meszne; malomeshnyak« wrzesień); Slav. missa;    a, e, zemszczony, gerächt. Ten człowiek na ulicach mszczon.

Rosn. missa, posvetiliscte ; Rag. missa, svetiliscte, posve-    będzie. Leop. Syr. 23, 30. (karany. Bibl. Gd), geftraft.

tiliscte; Ross. et Eccl.    (cf. objata), jmiypria, ery- MSZCZONÓW, a, w., miasto powiatowe w ziemi Śochacze-

JKÓa itepnoBnaa, caMHMB XpiiCTOMB na tohhoh Benepii    wskićj w wojew. Rawskim. Dykc. Geogr. 2, 190, eilte

ydaBjeHHaa, (ob. Służba), mbiiis; Germ. bie BJłeffe. Msza,    ©tabt; adj. Mszczonowski, n. p. powiat Mszczonowski. ib.

Lat. missa, obrządek ofiary ciała i krwi zbawiciela. Kras.    ‘MSZCZUG, a, m., imię staropolskie, Mestvinus. Jabł. Her.

mszystym się staweć, mchem porastać, Utooftg werben, bemoofen; (cf. Boss. MOXHaiiTt, oèMOXHaTtib, (Etym. moxe ech) * kosmacieć). Wilk leżąc nie utyje, kamień mszeje leżąc. Simon. Siei. 59. MSZYC, ył, y, cz. niedok., po-mszyć dok., mchem okładać, abo czynić podobnem mchowi. Wiod., Dudz. 46, bemoofen, mit bebecfeit, bern SDîuofe ähnlich, jaferig niadjen; (Boss. miuhti,, 3aMinnTb, oóo-MuiHTb mchem zatykać, MinapHTb, 3aMuiapHTB kosmacić). Koron aby w praniu rękami nie tarto, boby się darły, psowały i mszyły. Haur. Sk. 354. t. j. straciłyby gładkość i foremność swoje, [ie mürben [ich jafern, ranch merben, (‘MSZYĆ cz. niedok., mszą odprawiać, Vind. mefhuvati; Croat. mashuvati ; Carn. mashujem ; Ross. jHTyprncaTB. Missificare, ‘mszyć. Zygr. Papr. 181. Ludzie ci nieumiejętni, nie dbają, aby uczyli, ale aby tylko *msząc żywot swój jakokolwiek od ubóztwa obronili. Żarn. Post. 251 b. ib. 3, 597. ‘Mszyjcie, to jest, msze miewajcie za żywe i umarłe, ib. 236 b. ‘Mszenie. Zygr. Pap. 181. odprawianie mszy; (Eccl. CBameHHO^tncTBie, CBHmeHHOAtn-CTBOBame). MSZYCA, y, z., Ross. et Eccl. mbuihi|CI ver-miculus brassicam et olera depascens, Moxa, MOUiKa, muih-na thrips ; §. 1. robaczek kapustę i ogrodne rzeczy drugie psujący. Cn. Th., bie fôrautraupe. Mszyca roślinna, aphis, owad drobny koloru zielonawego, znajdujący się w wielkim mnóstwie na drzewach, latoroślach, kapuście, róży. Nawet całe łodyżki pewnych roślin okrywają; od niektórych wszami roślinnemi nazwane, 331attldufe. Zool. 157. Przeciw mszycom i wąsienicom dobrze jest, gdy nasienie będzie zmoczone w soku rojownikowym. Cresc. 203. — fig. Szańcami oganialiśmy się , jako puklerzami, mszycy onćj pogańskiej. Birk. Podz. 7. — §. 2. Mszyce

Zb. 2, 206. Ofiara nowego testamentu. Cn. Th. Ofiar MSZEC, ał, eje, neutr. niedok., Ross. MimtTBca, 3aMiuHTbca, abo mszy sprawili trzy tysiące. Sk. Dz. 799. el 47. Mszą mieć, ob. ‘Mszyć, Vind. mefhuvati; Croat. mashuvati;

Carn. machujem ; Ross. .iiiTypmcaTB. Mszy odprawianie Eccl. OBHiueHHOAiHCTBic, CBamenHO/riiMCTBOBaHie. Xiedza z krótką mszą szukają. Mon. 68, 208. cf. byle zbyć, Vind. hitra mefha, ^rigcrmeffc, (ob. ‘Mszyczka). Ilieronym ś. od papieża to otrzymał, żeby Słowiańskim językiem msza bywała. Biel. 10. (Slov. Ani na mśu, ani na kazeń né chodi ; nie bywa w kościele). Mszy słuchać. Ld. Do mszy służyć « ministrować. Msza za umarłe, zaduszna, bie @CCs leitmeffe. Zaduszna msza przez dwadzieścia dni po śmierci Ross. nojycopouHHŁi. Żałobne msze, 'żałomsze. Bzom.

Roi. 106. Msza sucha. Pim. Kam. 85. (ob. Suchy). Fun-dacye na wdelkie i śpiewane msze. Pam. 2, 83, 51. Tak ważna msza czytana, jako i śpiewana. Rys. Ad. 67. (cf. nie biały chlćb, ale bułka; nie kijem ale pałką; nie kwas, ale ocet). MSZAŁ, u, m., (Boh. mśal; Bosn. missao, missal; Vind. mefhne bukve; Croat. missal, knyiga mess-na ; Ross. et Eccl. cjyjKeÓHHKi, KHHra uepKOBHaa, no KOTopon CBHineHiiiiKb OTnpaB.TaeTb ciyiKÓy 6o*ecTBeiiHyio, ob. Służebnik); księga kościelna, w której nabożeństwa do mszy świętej, modlitwy i przepis obrządków zawarty jest. Kras. Zb. 2, 207, ba$ 2Jteßbuct). Napisali schismatycy . w swoich mszałach albo służebnikach bluźnierską tę naukę. Sak. Persp. 26. Pim. Kam. 73. Sak. Persp. 1. pr.

MSZÀLNICA, y, z., miasteczko w powiecie Sandeckim.

e, meszny,

od mszy, Boh. meśny, meśni; Carn. mashni; Ross. oób-4HHHB1H. Mszowe, missale, ob. Meszne. Czack. Pr. 1,318. MSZ ANKA, i, z., miasto w Bieckim. Dykc. Geogr. 2, 190,

176

MŚCIWY -MSZÀNK A.

MSZANNA- MSZYCA.

Dykc. Geogr. 2, 190, eitt ©tfibt^en. MSZALNY, a, e, od mszału, ÜÏÏejSimch «. MSZALNY, MSZOWY, a

MSZ Y CZKA - MUCHA.

MUCHA.

177

mu-

trawne, małe ptaszki, żywią inszych ptaszków ptaszęta, miasto swoich. Man., curruca, ein gendffer Heiner üßogel, öteHeldjt bte ©rtrëtmtcfe. — §. 3. Botan. Mszyca, blattaria, (Sc^abenfraut, SDîottenîraut, imię ma od mszyc, bo gdy to ziele wyrwiesz i gdzie porzucisz, wnet na niej pełno mszyc i innych robaków. Urzed. 55, cf. knafliczka. — aliter Mszyca, Jungermannia Linn., rodzaj rośliny jeden z^skrytopłciowych. Kluk. Dykc. 2, 64. Jundz. 530. (‘MSZY-CZKA , i, i., zdrobn. rzeczowa, msza, eilte Heine 33îe|fe, ein üKeßdjen. Mniemają , że już dosyć powinności swej uczynili, iż mszyczki posłuchali.... Żarn. Post. 2, 338 b. Mszyczkę ranną roratami zowią, i mszą Panny Maryi. ib. 4 b.). MSZYNY, yn , plur., Titivïllilium, nić, mech a mszyny z płótna pod krosna padające. Man., 3<lfent, fern; Ross. m limita pagóreczek mchem obrosły; Miiia-piina, MinapHHHiiK’B mszyste miejsce. MSZYSTY, ‘ME-SZYSTY, a, e, MSZYSTO adv., Boh. mechowaty; Sorab.

1. mochatć, mochoyité; Vind. mehnast; Croat. mehnaszt; Hung. mohoszt; Ross. miuhctbih, mxojtl oópoc.mii, mo-xobhh, (MoxuaTHH kosmaty, MinapucTbiH chropawy, mo-XHOHOriîi kosmatonogi, jtoxiionO/KKa kokosz kosmatonoga) ; pełen mchu, mchem obrosły, moojtg, Doli SDîooê, tum 2JÎ003 benm^fen, ‘omszony. Man. Kształtowały do koła meszyste murawy. Przyb. Milt. 155. Na damaszkownćj kwieciem murawie meszystćj. ib. 112. Wkoło meszyste-go wąż oplótł się pniaka, ib. 279. Dymna żużel w kominach hutnych mszysta, pompholix vellerea, 2Betßlltd)t. Sienn. Wyki (cf. urewiec). — Transi. Ty niepłytko rzeczy bierzesz, nie z prosta, nie ‘mszysto. Zab. 12, 127.?

M U.

MU, Dativ, pron. on, ona, ono.

MUC, a, m., MUCYK, a , m., MUCEK , cka , m., zdrobn., [zwyczajna nazwa czarnych psów. 2], (z Wlosk. mozzo « kusy; Lat. med. mutis), gatunek psów, dite 2lrt i)tm tpun« ben. Gdy mijał wrota, muc, któremu znać figura jego nie podobała się, zaszczeknął. Teat. 24. c, 44. Mój mucyk dryndając chwestem Łazuś ku tobie szczerzy ząbkami.... Zab. 10, 200. Zabi Mucka tańca wyuczył. Mon. 72, 103.

MUCEL, cela, et cia, m., Mode albo mucele, kawałki żelaza krótkie i grubawe, które fryszerz z gęsi wyrabia, i oneż pod wagą oddaje, robiącym lemiesze, radlice, albo blachy. Os. Żel. 80. (cf. Ital. mozzo), Htrje btcfe (Eifenerjftftcfe.

MUCET, u, m., z TSiem. bie $D?uf$e ber ©etfłltdjen, ®octoren, (cf. mycka). *Almutium, mucet. Czack. Pr. 1. 119. Księża po kapitułach wnieśli modę z Niemiec w ubiorach swoich kanoniczych mucetów ze skórek bądź wiewiórczych, bądź popieliczych. Nar. Hst. 5, 289. Dali doktorowi biret, mucet, czerwoną togę. Jak. Baj. 227."— Fig. Są tam flinty, kaptury, ordery, rnucety, Drogi szarłat, gronostaj, kożuchy i gunie. Zabi Firc. 43, (rozmaite stany).

MUCHA, y, i., Muszka demin., Boh. maucha, muska; Slov. et Sorab. 1. mucha ; (Sorab. 2 mucka komar); Vind.. Carn. Slav. muha; Croat. et Rag. mùha; Bosn. muhha; Ross. et Eccl. Motfjca, Myiima; Cali. mouche; Ital. mosca; Pers. mekes ; Svec. mygga; Anglos, mycg ; Angl. midge; Isl, my; £)bb. SDHttfe, (cf. Germ. $Mtfe); Lat. musca; Graec

Stfwrnk Lintigo wyd. f. Tom III.

fivici) §. 1 a) bie fliege; owad bardzo liczny latający; ma pyszczek miękki, w słupiec zakończony, którym bierze rozmaity pokarm. Mucha koląca, conops calcitrans, bte Stechfliege, ma pysk szydłowaty. Zool. 115. Mucha cesarz, ścierwowiec, nawozowiec, mieśniczek, mucha psia, mucha nawodna, bąk Vind. obad, kobla, muha, v. suo in loco. Mucha jezierna, ©eefltege, Vind. taboliza. — §. Proverb. Prawa są równie jako pajęczyna, Bąk się przebije, a na muchę wina. Rej. Wiz. 112. Mucha uwiąznie, a bąk się przebije. Jak. Baj. 72. (małych tylko^ złodziejów wieszają; nie gore czapka na wielkim złodzieju). By muchy na miód. Rys. Ad. 3. (t. j. chciwie tam gromadno śpieszą). Łacno muchy ułowić przy miedzie. Pot. Arg. 447. Na miód, nie na żółć, łowią ludzie muchy. Jabł. Ez. 97. Muchy wolą na wrzodach usieść, niż na zdrowym ciele. Birk. Chodk. 20. Muchy na rany i ropę przypadają. Sk. Dz. 804. (Prov. Croat. Y muha konya pekne ; Rag. i mùha kögna pèkne * i mucha konia kąsa; i mały nieprzyjaciel zaszkodzi). (Vind. Muha, katira perleti, huifhi pikni» mucha, która przeleci, gorzej kolnie; co nagle, to po dyable). Człowiek śpi, a fortuna muchy ogania. Teat. 10, 112. (od szkody broni). Slov. Muchi sa zdeśif; muchy się lękać; (cienia się 'bać). I biedna mucha się odejmuje. Cn. Ad. 279. Jak to mówią: i biedna mucha się broni. Teat. 26. c, 97. i robak śmierci się chroni. (Sorab. 2. Jaden hużenz sze kschużi, gaż won tlozoni, teptanj hordujo). Muchy po domu ścigać. Bal. Sen. 52. (bąki strzelać). Dla niepewnej nadziei i próżnej otuchy, Łapają niebożęta, po powietrzu muchy. Zbił. Zyw. B b. Muchę gonić po świecie. Pot. Arg. 705. Z muchy słonia robią. Jabl Tel. 328 ; Slov. z muśki welbluda robit ; Sorab. 2. wono jo ledba noksch, a hordujo f nogo loksch. Usłyszysz słowo, przyłożysz dziesięć, a z muchy wielbłąda zrobisz. Mon. 70, 586. — Mocą upartej imagina-cyi, muchę wielbłądem zrobi, Pigmejczyka olbrzymem. Mon. 66, 149. Fredr. Ad. 105; (Rag. cinitti od muhe vola). Jak muchy padną w boju syny ludzkie. Wad. Dan.

62. Jemu toż samo człowieka zabić, co i muchę. Boh. Kom. 1, 139. Ścinaj, przeszywaj, obcinaj, brodź w jusze , Dław', jako muchy, a posyłaj dusze Ćmą do Plutona. Paszk. Bell. B 3 b. Jak skoro huczne działa runą, Jakoby muchy poparzył ukropem, Tak się z swych tłumów Tatarzy rozsuną. Jabl. Buk. J 3 b. Teraz gdy się wzbił poganin do góry, narody wszystkie waży jako muchy. Jabl Buk. F. U boga i mucha , kiedy każe, żołnierzem. Psalmod. 48. — Fig. O marna mucho, o sprośny bałwanie , jakaż twoja pycha ! Rej. Ap. 38. Nawróć się (nędzniku , obacz się mizerna mucho. Rej. Apoc. 2. (bzduro! żabo)!. Będzie tam much wiele, (tak Kozacy Turków nazywali), nie bierze jednak oganek żadnych pawich na nie; dobre kopie, dobre pałasze na takie muchy i gadziny. Birk. Zyg. 26. — Muchaby z tym uleciała. Cn. Ad. 1259. (wróbelby uniósł jego majętność). Dobra psu cha. Źegl. Ad. 60. Opal. Sat. 83. (Slov. dobra psu mucha, a chlapowi repa; cf. szkoda psu białego chleba ; dobra Matyaszowi płotka; takiemu takie; do wody z gębą ; dobry tobie cienkusz ; dobra kozie brzoza ; w eho-

23

478

MUCH ARK A - MUCHAIR.

MUCHAWIEG - MUDZIĆ.

mato słoma, w kaftan bawełna; nie twojej to gęby ką-    adamaszek [przedni a Wenecki. Jez. Ek. F. 3. Sztuka

sek ; nie mieć pereł przed świnie). Na bagnisku wojska    muchairu czarnego dwunitnego. Boh. Ossol. 42.

Geogr. 2, 190, ein gluß. MUCHOJADKA, i, £, MUCHO-ŁÓWKA, i, as., §. 1. ber ftltegenfcEnapper ; Boh. mucho-plaśka (icedula ; Croat. muhavicza * pięgża ; Rag. muholö-vaz; Croat. muholovecz muscicapa; Boss. MyxoiOBna, my-xojobe; kamienniczek, błękitnogrzbiet, muscicapa cyanaea, ptak krajowy wielkości dzierlatki. Kluk. Zw. 2, 245. Mu-chołówka czarnogłówka, muchołówka brunatek. Ład. H. N. 413. v. suo loco. — §. 2. Botan. Muchołówka, Dio-naea muscipula, gatunek żywolistu, roślina Amerykańska. Kluk. Dykc. 4, 194. gliegenfrant; Ross. Myxo.ioBKa siatka na motyle. MUCHOMOR, u, m., MUCHORÓWKA, i. i.; MUCHO WADŹ, i, z., Sorab. 1. muchornik ; Boh. mucho-mûrka; Vind. mifhenza; Ross. MyxoMOpE, Myxoap’L; agaricus muscarius, $liegenfd)mamm. Muchomory w słodkim mleku rozwarzają, a na miskach wyleją; do nich tedy muchy lecą i zdychają. Syr. 1394. Kluk. Dykc. 1, 13. Muchorówki. UrzeLd. 449. Rosną w lesie czerwone bedłki muchowadzi zwane ; te usiekać i mlekiem polać, skoro muchy skosztują, zdechną. Zaw. Gosp. MUCHO-TRZEW, ia, m., centunculus, rodzaj rośliny. Kluk. Dykc. 3, 184, ©aud)Eetl. Jundz. 158.

jako muchy na smole zostały. Gwagn. 48. (t. j. zagrzęzły, MUCHA WIEC, wca, m., rzeka w Brzeskim Litewskim. Dykc. uwięzły). Karbowna laty, a przy młodym chłopie Tak się otrząsa, jak mucha w ukropie. Hor. 2, 144. Nar.

Pijanemu i mucha zawadzi. Bratk. P. Wojsku ladaco i mucha zawadzi na nosie. Pot. Arg. 507. Rozgniewa się, by mu na nos mucha padła. Cn. Ad. 269. (by mu palec zakrzywił; sierdzisty, kokotliwy, jak osa jadowity). Muchy w nosie, w głowie « roje, humory, gniewliwe dziwactwa, kaprysy, szumy, »erbrießlidje ©rillen, 2lergerltd)feit, nwnberlidje śanne; Slot. Mâ ten muśki w nose, lurco\ (cf. wróblami karmiony), cf. Vind. muhuvanje, fantasia, mu-holovitje * przywidzenia, urojenia; muhovez, muhounik, muholovez; Carn. muhast phantasticus. Fanatykowi ko-czki drą w>e łbie, albo mu się muchy roją w głowie, niektórzy mówią. Mącz. Temu szaleńcowi muchy, co mu mózg wm łbie pomieszały, wypłoszę. P. Kchan. Orl. 4,

340. Slov. Prebrat nèkomu muśki ; compescere aliquem.

Czy nie muchy w nosie? Teat. 43. c, 53. Na wzmiankę rzeczy tej, pokazał zaraz muchy w nosie. Pot. Syl. 441.

Jak jej w nos mucha jaka wlezie, o lada co Łaje, fuka, katuje, szczypie, bije i grozi. Opal. Sat. 44. Masz muchy w głowie, znać to dziś po tobie. Bratk. P. Coz ci to za mucha usiadła na nosie, żeś dziś tak niegrzeczny? Teat. 4 4, MUCHRA, y, i., n. p. Owe kutasy, owe dziwne muchry, 51. Młodzi w głowie muchy mają, Prędko starych oszu-    strzępki, aż dziwno patrzeć na te straszne wymysły

kaja. Dwór. K. Psuje się cierpliwością, psuje folgą moją,    świata tego. Rej. Zw. 58.

Coraz to mu się we łbie nowe muchy roją. Pot. Arg. MUCZYK , oh. Muc.

146. — Przystoić, jak musze z pawim ogonem. Cn. Ad. MUDO, a, n., [cf. Mądy. 7] (Boh. mud, maudj ; Carn. môdi; Vind.

634. (jak kozie w czepku; jakby też pień ubrał). — b) Figur. Muchami zowią śpiegów, którzy ludzi śledzą, I co u cudzych stołów nieproszeni jedzą, Muchami także mienią dworskich podsłuchaczów.... Jak. Baj. 237. Gall. mouche , Spione, Saurer an ber T(mre, 2eHerlecfer u. f. w.— c) Muszka , mucha * plasterek od twarzy, ein ©d)minfpflćb fierdjen. Zalotnice od much powabów pożyczają. Jak. Baj. 246. Muchami swych twarzy damy poprawiają. Łączn. Zw. 10. Baba, choć jej przeszkadzają zmarszczki, Nie przestanie much lepić, nie przestanie farby. Pot. Zac. 204. Często u panien znajdziesz pod muchami krosty. Pot. Jow. 36. (nie wszystko złoto, co się świeci; pozor oszu-kiwa).— §. 2) Mucha Hiszpańska, Ross. nmancKaa Myxa, meloe vesicatoria, bie ©panifie fliege, nie jest muchą, ale chrząszczem miernym; lotna sól, którą ma w sobie, jest przyczyną, że się zażywa do wezykatoryów. Kluk. Zw. A, 346. Muchy Tureckie, cantharides. Perz. Cyr. 2, 135, Bosn. babak, çrrivak. — §. 3) Mucha albo żaba, choroba końska, gatunek parchu. Lek. Kon. 46. Hipp. 20, et« ne 3ftoßfranfEeit, bie 3îaupe, ber grofd). MUCHARKA, MU-CHAJERKA, i, z., naczynie sklane z małym otworem, w którym się muchy topią. Magier. Mskr., baśi gltegenglaś.

Pochodź, muchojadka, muchomor, muchotrzew, muszak, muszany, muszka, muszę, muszęta, muszy, muszy ca.

MUCHAIR, u, m., jakaś materya, ein 3^g; Bosn. muhaviar svitta, cjambelot; Ross. Myxoapï. Muchairu Weneckiego sztuka, Tureckiego, Niemieckiego.... Vol. Leg. 4, 81. Dobry mieszczce muchair niedrogi Turecki, Trwalszy niż

mu-

mode , modele ; Rag. mûdo ; Croat. mudo, jaycze ; Ross. łiy40 , H4pa; cf. jądra); jaje w mosznach, jądro, bie £)0be. Ktoby chciał, aby mu krowa samca urodziła, tedy bykowi, którego masz przypuścić, zawiązać masz lewe mudo albo jaje; a na samicę tedy prawe; bowiem z prawego muda plemię samcowe pochodzi, a z lewego na samicę. Cresc. 549. et 526. (cf. mitręga obse.). (*MU-DRAHEL, 'MUDROHEL, a, m., mędrelek, ein Klügling. Niezbożny mudrahelu. Pim. Kam. 135. My ciebie drahela słuchać nie będziemy. Pim. Kam. 52. Stulże pysk, panie mudrohelu, i fałszów służebnikom Pańskim zadawać nie waż się. ib. 142). MUDZIĆ, ił, i, intr. niedok., czas trawić, mitrężyć, 'mieszkać, biß Ein« bringen, jaubent, jögern; Vind. muditife, sadershuvatife, muditi, odkladati, omuditi, samuditi, (smujat* zmordować, samudit « zaniedbać); Carn. mudim morari, impe-dire; Sorab. 2. sze kommużisch, sze hokomużisch, nu-żlisch ; (Sorab. 1. muzni zfatygowany) ; Croat. mudimsze, kerszmamsze, zamuditi, (mudim neglio, impedio , rnude-nye negligentia, impedimentum) ; Ross. yaie^mn, BaaaH-4aTbca, ry3aTb, iimiiu/m,, (cf. Eccl. My*HKx chłop, cf. Zmudzinek). W locie godzinę, nietylko dzień szkodliwa zmudzić. Haur. Ek. 26. Mudzi jeszcze sejm tak długo wleczony, póki poseł od Hana nie przyjechał. Tward. W. D. 2, 123. Co się bawią i czemu tak mudzą? Morszt.

29. — Transitive Żyjesz bez towarzysza, a zdaniem wszech ludzi, Kto go nie ma , ten życie tyra, ten go zmudzi. Pot. Arg. 836. baś Scben langweilig Einbringen;

MUFT Y - MUL AR Z.

[MULARZ - MULISTY.

479

Pochodź, mulica, rnulnik, mularz, mulosieî, mułowy, mule, muleta.

2. MUŁ, u, m., co się na dnie w rzeczach rzadkich usta-    (ob. Muły), pantofel osobliwie damski; ein Pantoffel, ®a*

wa, szlam. Cn. Th. kał; Slov. kał, zmulina ; Vind. glen-    ntenpantoffel. Mon. 76, 442. Zbiera wszystkie damskie

za, klatje, glinza, glen, zekla, musga, bersu, blatu, trzewiki, pantofelki, muletki. Teat. 36. c, 50. ib. 46. mul; Boss. Tima,hit,, (cf. ił); bttfer@a£, £efen, Schlamm; MULIĆ, ił, i, ad. niedok., MULAĆ, ał, a, contin., omulać, (cf. Germ. ber 9Mttt, ba$ 5DM ; Ital. melma). Dziecię od pierwszej już na kilka kroków odbiegłszy istoty, coraz głębiej wchodzi w poznawanie mułu, z którego własna jego wyrobiona lepianka. Zab. 42, 45. Nawy, abo w [wirach toną ponurzone , Abo w piaszczystym mule więzną pogrążone. Simon. Siei. 99. Wszak z mułu błocka ziemskiego Rodzaju wyście ludzkiego. Dar. Lot. 3.

Uformował bóg człowieka z mułu ziemi. Leop. Genes. 2, MULICA, y, z., Boh. mezkyné; Slov. mulica, mezkina; 7. (z prochu ziemi. Bibl. Gd.). MULAĆ ob. Mulić.

Pochodź, mulić, zmulić, zmulać, omulać, pomulać, zamulać, mulisko.

4. MULARKA, i, z., 4) żona mularza, mularzowa, bte SDîau* rertmt ; Boh. zednice. ■— 2) Mularka * mularstwo, ba§ SDîait* retyanbroerf, bte 2)îaurcrep; (Boh. zednictwj; Vind. sidar-stvu , sidaria ; Carn. sidarstvu ; Slav. zidarluk). Na majstra wyszedł w mularce. Pir. Pow. 466.— (2. MULAR- "MULIDAS, a, w., żaba Graec. nrfksimv. Przyb. Batr. ; cf. KA , od mułów; poganiaczka mułów, bte SDłflUlefeftret&e* rinn). MULARSKI, a, ie, 'MURARSKI, od mularza, 'murarza, ÜÄaurer *, Boh. zednickÿ; Slav. zidarski; Croat. zidarszki ; Boss. KaMemmmiii, KaMemmiqecKift. "Kiela 'murarska. 4 Leop. Am. 7, 7. MULARSTWO, ob. Mularka.

4. MULARZ, MURARZ, a, m., Etym. Mur, q. v., Boh. zednik ; Carn. sidâr; Vind. sidar, fhtamez, stamiz ;

Croat. zidâr ; Bosn. zidaę, kamenar; Dal. kamenar, (cf. kamieniarz, kamiennik); Slav. zidâr; Bag. zidalaz, zidaz, kammenar ; Boss. KaMCHimncE, KasieHHOH Maciepi ; Eccl.

40M034aTet, CTtHO^aTejŁ ; ber flauerer. Murarza uczy murować jaskółka. Klon. Fl. D 3 b. Leop. 5 Beg. 5,

MULISKO, a, n., paskudny muł, (mßltdjer

cf. nudzić, nudzić się. MUDZI mi się < mieszka mi się, poźno na mnie, długo się bawię, mora mihi fit, e$ bau* ert mir su lauge; tyabe nttyt länger Beit.

Pochodź, żmuda, zamuda, zamudzić, zmudzić, żmudny.

MUFTY, ego, m., kapłan najwyższy religii mahometańskiej. Kras. Żb. 2, 207, ber turftfdje ŚKufti. Mufty największy bałamut w duchowieństwie pogańskim. Star. Dw. 70. Tam Muftego pochowano, czy się boisz, zęby cię nie zjadł. Teat. 55. e, 56.

MUKAROW, a, m., starostwo w Podolskim. Dykc. Geogr.

2, 494. eine ©tarofteu in fobol.

4. MUŁ, a, m., Slov. mul, mulice, mezek; Boh. mezek, Etym. mezy między; Vind. mifg, miefg, mefeg, mefek, (ob. Mieszaniec); Carn. mèsg ; Sorab. 4. koński wo-szow; Croat. mulecz, mèzg, mózg, mizinacz; Bosn. mazak, (mazga, kopile * bękart) ; Slav. mazga ; Bag. mâzak, mazghich; Boss. Myas, HmaKX, iimanOKi, aomatCB, ao-maueKt; Etcl. i.rLCKT», G. Mena; ba§ SDłaultyter. Z połączenia się osła z klaczą, pochodzi gatunek zwierza nieprawy, mułem zwany, który się między sobą nie mnoży. Zool. 379. Muły powolne. Banial. J. 2. Czasem i ‘mół wierzgnie. [Pot. Arg. 524. *Mułowie. P. Kchan. Orl. 4, 454.

48. Mularz zmuruje dom, kamienicę.... Petr. Ek. Z. Majster mularz rozdaje innym mularzom robotę, podług rysunku architekta. Magier. Mscr. ber SDłauerm elfter. Ten kto się bawi koło kamieni, cegły i kawałków roboty, tylko jest mularzem, nie całym architektem. Jabł. Tel. 342. 'Murarze ciosali kamienie i gładzili na budowanie domu bożego. 3 Leop. 4 Parał. 22, 2. (kamienniki). Mularzem być Boh. zednićiti. — §. Wolny mularz, frank-macon, ber $reptnattrer. Coż to, zniesiecie wy bracia, że wolnych mularzy Związek, zawsze na celu będzie złej potwarzy? Min. Byt. 3, 49. — 2. MULARZ, MULNIK. Mon. 76, 258. mułów pastucha, poganiacz. Cn. Th.. *Mu-later, ber Sftaulefeltretber. Boh. mezkaf; Carn. mesgâr; Bosn. mazgar, mazgâsc; Bag. mazgâr, kramâr; Sorab. 4. woszlicżer. Idzie jako ‘mulater abo masztalerz jaki. Birk. Ob. F. 3. Mularz, muleo. Dasyp. Mm 5. MULĘ, ęcia, n., dem. nom. muł, eut jungeê Sftanlefelcfyen. Bosn. mazcicch ; Boss. MyjieHOKt; Eccl. Mma, miurth. U maciorki w brzuchu też tak długo jako i konie, to jest dwanaście miesięcy od poczęcia, mieszkają muleta. Cresc. 545. MU-ŁECZEK, czka, m., mały muł, ein Reiner SDłaulefel. Trzeba mi malutkiego mułeczka. Teat. 36. b, 67. MULI, a, e, mułowy, od muła, n. p. Gnój muli zastanawia upła-wy. Dykc. Med. 4, 444, SOîaitlefel * .

MULETA, y, z., MULETKÂ, i, z., zdrbn., z Franc, mule,

zamulać, mułem oblepiać, zalepiać, mit @d)Iamnt bebecfen, anfüllen, oerfdjlammen. Woda zła muli żołądki. Bardz. Luk. 95. Potrawy różnej przyprawy mulają, a nie tuczą. Pilch. Sen. list. 8. Z nawały, jeżeli sie zamulą trawy.... Haur. Sk. 79. Gdzie niegdzie kładą wrołom jarzma na rogi; przynajmniej na rogach nie mulaja sie. Kluk. Zw. 4, 242. cf. zmulały.

Sorab. 4. końska woszlicza ; Bag. mâzga, maska, ma-sccizza , mazghizza ; Croat. mezgina ; Bosn. mazga ; Eccl. Mena ; 1. bte Slfaulefeltnn, samica muła. Cn. Th. Mulica rzadko kiedy się źrzebi. Dykc. Med. 4, 445. — 2. Mulica, drzewo przyprawione dla zręczności rządzenia sochą, trzymając za rękojeść. Kluk. Bosi. 2, 448. ba$ ©rtftyolj am $afcnpfluge.

bagnoch.

©tylamm, floty, Z nawały, jeżeli się zamulają trawy, a deszcze przed grabieniem tego nie spłóczą muliska, tedy grabiami otłuc takie siano. Haur. Sk. 79. Kobyli kopr mulisko z pęcherza wywodzi. Syr. 599. MULI-STOŚĆ, ści, z., szlamowatość, bte ©djlammtgfett, Boss. THHOBaTOCTb. MULISTY, MUŁKOWATY, MULNY, a, e, pełen mułu, fd)latnttttg, szlamowaty, kalny ; Vind. mul-nast, glenzast, glenast; Boss. THHOBaTMH, thhhctuä. Wódka taka czyści nieczystości mulne jelit i nerek. Spicz. 20. Stawowa woda jest w sobie gruba, mulista. Haur. Sk. 98. Jeżeli grunt rzeki piaszczysty, mułkowa-

480

MULNIK - MULTYPLIKACYA.

MUŁY - MUNICYA.

ty, cząstki jego woda odnosi. Os. Fiz. 264. Kasztan podoba sobie najbardziej, na gruncie mułkowatym, zwłaszcza kiedy jest pomieszany z piaskiem lub z kamieniem. Jak. Art. 3, 464.

MULNIK, ob. Mularz 2. — MUŁ00SIEŁ, sła, m., ber SDîflub e[el, ex equo et asina. Cn. Th. MUŁOWATY, a, e, na kształt muła, SDïaulefdarttg. Klacz żeby była zadu rozbitego, 'a jako zowią, mułowatego. Hipp. 45. MUŁOWY, MUMIA, ii, z., Ross.t MyMia, bte Sfflttmte. Mumie, są to a, e, mułom służący. Cn. Th., od muła, muli, SJfmtlefel,    ciała zmarłych sposobem osobliwym namaszczenia dotąd

SERaultbter *. Rosn. mazghin; Rag. mazghijn; Ross. mua-    się w Egipcie konserwujące. Kras. Zb. 2, 207. Sienn.

aiS, JioniaKOBUH. Końskiego lub też mułowego rogu naraszplowanego dodać. Jak. Art. 2, 95.

4. MULTAN, u, m., gatunek bardzo miękkiej wełnianej materyi, ber üJîitUoit, (cf. Lat. med. multeda, cf. Lat. mollis). Stają się tarcia tym sposobem: bierze się multan abo insze sukno, grzeje się nad węglami rozża-rzonemi i trze się ciało. Krup. 5, 589.

2. MULTAN, MULTANIN, a, m., Moldawianin, Ross. Moi-4aBaHeir& ; ber 2Mbauer. — §. Gatunek szabli, Ross.

MyiTaiiŁ; eilte 2lrt ©cibel. Dobywszy miecza swego, czy multana , W piersi wbije i ginie w żałości. Chrośc. Fars.

261.

bie SDîuItipltcatton, beö üDîitlttpltctreit, jeden z pięciu sposobów rachowania * mnożenie. Solsk. Geom. 3, 79, rozmnożenie. Rog. Dos. 2, 490.

MUŁY, ów, plur., Lat. mullei ; Gall. mule; 5îteberf. 2DÎU* Je; Holl, muyle ; pantofle wysokie. Cn. Th., obuwie wysokie z rodzaju patynek lub pantoflów. Dudz. 46. ^antofeln ; cf. mulety, muletki.

409.

‘MUMSZANC , n. p. W tych maszkarach Arcyksiąże Ferdynand przyniósł 'mumszanc królewnie Katarzynie, i znać (o było z wielu rzeczy, iż ku niej był serce pokłonił. Gorn. Dz. 59.? cf. Roh. mumrag; Ger. bte 3Sermttmmung ; zakapturzenie, zakrycie.

‘MUNDERUNEK, nku, m., MUNDUR, u, m., z Franc., bie 5D?ontltr, bie SOîonitrttttg. Vind. montura, shounirsku obla-zhilu ; Slav. hodilo ; Ross. Myn^px. Mundur, suknia z obszlegami. Kawałek sukna odmiennego koloru na kołnierzu i na końcu rękawów, robi zaraz nazwisko mun-Wkrótee znowu się okropne multany z pochew duru. Jez. Wyr. Mundury wojska u nas zaczęły się co

do gwardyi za Augusta II, co do wojska całego za Józefa Potockiego. Czach. Pr. 217. Żołnierz w mundur i munderunek porządnie ubrany. Dyar. Gród. 166. Oto

dobędą. Zab. 41, 306. MULTANKA, i, i., MULTANKI, nek, plur., ‘MUTYANKI, eilte mel)ïflüttgc üîofyrpfetfe; Boh. nloldânkÿ, nastrog hudébnÿ z pistai slożeny; dudki,

bączek mające z kilką piszczałkami, zowią je tak, że w Mul-    masz Apollinie , patrz pod twemi znaki, W jak odartym

tańskiej ziemi najwięcej ich zażywają. Nag. Wirg. 489.    świecimy mundurze chudaki. Zab. 12, 4 70. Zabi. — §.

(disparibus septem compacta cicutis fistulą). Teraz zanio-    meton. Mundur » służba wojskowa, ©olbatenbienft. Często

sę jej ten to bukiecik, Ma już ode mnie multankę i fle-    miał ociec, zamożny w intratę, Mundur dla syna, za wol-

cik. Zab. 9, 97. Ejsym. Przymuszony musiał 'mutyanki    ności stratę. Zab. 16, 78. MUNDUROWAĆ cz. niedok.,

nadymać, i grać na nich ladaco, palcami jako nieu-    umundurować dok., w mundur ubierać, montireit. MUN-

miejętny ladajako przebierając. Gwagn. 538. MULTAŃ-    DUROWY, MUNDERUNKOWY, a, e, SDïonttruitgS * . Su-

SKI, a, ie, Mołdawski, Ross. Moj^bcküi, Moi4aBancnm,    kna niebieskiego na kontusz mundurowy. Teat. 29. c,

SWolbaittjd). Hospodar Multański stanowiony i zrzucony    76. MUNDURZYSKO, a, n., nieforemny mundur, eine

bywa od Turków. Dykc. Geoyr. 2, 192. Multańska zie-    clettbe SWoittltr. Zdjął mi suknie uczciwe, a włożył to

mia » MULTANY, an, plur., .Croat. Moldavszka zemlya ;    mundurzysko w'ytarte. Teat. 45, 95.

Hung. Moldva; Ross. Mo^aßia; Mołdawia, bte 5Dîolb(Ui, MUNIA, MUŃKA, i, m., nikczemnik. Cn. Ad. 522. czlo-graniczy z Polską, ziemią Siedmiogrodzką, Wołoską,    wiek zadumiały, z zadumienia mało mówiący. Wiod. pień,

Ukrainą i Bessarabią. Jasy jest stolicą. Wyrw. Geogr.    kamień, człowiek leniwy i głupi. Dudz. 46. ob. Niuń,

Za czasem naród Wołoski na dwoje państw roz-    eilt ltnDepoIfiter ittib einfältiger Sîîenftf), ein îolpel, ein 5îlo$.

cięto, tak iż ci, którzy się na wschód i na północ skła-    Co sam łaził by munia po drogach piechotą, Pod nim

niają, nazwisko Wołochów zatrzymują; którzy się zaś    frez nogi stawia, ale nie z chromotą. Myśl. C b. Syna

południowego boku ziemi Siedmiogrodzkiej dotknęli, tych    takiego mieć będziesz, jaki sam jesteś, domator, bała-

nasi właśnie Multanami, a drudzy Transalpinami zowią.    mut i muńka. Opal. Sat. 133. Królu! długoż nami tak

Niektórzy też tych właśnie Multanami, a onych Mołda-    wżdy by muńkami wodzisz, a nas jeno kusisz? 1 Leop.

wiany mianują. Krom. 360. Ziemia jest Mołdawia żyzna    5 Macch. 5.

i przestrona, Od rzeki Moldawy niewielkiej rzeczona. ‘MUNICYA, yi, i., ufortyfikowanie, Sefefttgnitg. Pomorzanie Twardr Wi. 53. Dziś tę część Wołoszy, która się Siedmiogrodzkiej ziemi dotyka, Multańską ziemią zowią.

Biel. 496. [Mołdawia, rzeczona od rzeki Moldawy z stolicą Jasami dawniej Soczawą; Multany, ziemia muntań-ska, zwana tak od gór, łacińsk. montes, wołosk. munti;

u południowych Słowian zowie się zapłanińską (zagór-    dajemy hetmanowi, te któreby nie mogły wydzierżeć

ską), ze stolicą Targowiszcze teraz Bukaresztem. Popią-    nieprzyjacielowi, znosić i palić. Vol. Leg. 2, 1329. Obro-

tanie nazwiska tych obu prowincyj wołoskich stało się    ny w municyach

powodem niemało bałamuctwa. 2|.

MULTYPLYKACYA, yi, i., MULTYPLIKOWANIĘ , ia, n.,

266.

na czoło i z boków płoty przed sobą uczynili; Skarbi-mierz z tyłu na nich uderza; zaczym też one munieye ich na czele Bolesław przerwie. Biel. 78. W Bartonii, chociaż spustoszonej, municyi jest do siedmi, przez Krzyżaków zbudow-anych. Biel. 46. O zamkach i municyach moc

w mieściech naszych żadnej niemasz. Petr. Pol. 165. Munieye dwojakie są królestwom potrzebne; zamki według teraźniejszego, a kolonie według

MUNICYPALNE - MUNSZTUŁUK.

MUNTOWY-MUR.

181

dał w munsztułuku, Że przed potrzebą w locie orła ubiZ z Zuku. Pot. Pocz. 423. Ty Czauszu, coś przyszedł z fukiem, Z takim odejdziesz dziś rnunsztuZukiem, Że z Polskich matek, każda co zlęże, Rodzi serdeczne i mocne męże. kchow. 510. MunsztuZuk sowity obiecuje mu Merope doroczy. Pot. Syl. 521. Ciche z wielką pilnością chwyta munsztuZuki. Bardz. Trag. 211. Dziś ten munsztuZuk odebrałem ze dniem, żebym w zad wrócił, tak Chan do mnie pilno przykazując pisze. Jabł. Buk. H. Gdy to się staZo , sługa chcąc nabyć kopy Za swój sztuluk jeszcze niesZyszany, Zbiegł do nieprzyjaciela. Chrośe. Fars. 505. I wesoły musztuluk, strachu nabawi. Bardz. Luk. 90. Z niewielką garścią pod bun-czukiern Idzie Wiedniowi Jan z dobrem musztuZukiem. Susz. Pieśń. 5, J b. Pot. Syl. 284.

starego zwyczaju. Star. Pob. A 4. Birk. Chodk. 5. MUNICYPALNE n. p. prawo. Pam. 85, 1, 721, ob. Miejscowe.

MUNICYPALNOSĆ, ści, z., miejska gwardya, bte SDîmtt* cipaUtät, bte ©tabtgarbe.

MUNNICH, u, m.s Monachium, Boh. Mnichów, Ger. SDîxttt* cfyeit, stolica elektorstwa Bawarskiego. Wyrw. Geogr. 203.

MUNSTER, ob. Muster.

MUNSZTUK, MONSZTUK, MUSZTUK, a, et u, m., z Nietn. bci3 5Dîmtb[iü<f an einem Çferbejannte; Boh. cańk, (ob. Czan-ka); Sorab. 2. gristka; Garn. bersda ; Vind. bersda, vu-sda ; Slav. xvale, pisak u iedne svirallè ; Ross. Mynuyitï ;

Eccl. GfrLîÇflj ;    §. a) Munsztuki, są to różnego kształtu

żelaza, w pysk koniowi wetknięte w poprzecz , do którego rzemienne przyprawione cugle, jeździec w ręku utrzymuje. Kluk. Zw. 1, 183. Munsztuki wedîug konia każdego gęby z podbródkiem okrągłym być mają. Hipp. MUNTOWY, a, e, (z Niem. SJhutb » usta). Muntowa mąka, 39. Munsztuk jest własny hamulec, warownie z żelaza muntowa bułka, montowa, Marymontowa, SJłunbmel)!, urobiony, gębę końską według przynależności stanowią- iDîitnbfemntel, przedniejszego gatunku, cy, i konia ku wszelakiej potrzebie, w obracaniu, w bie- MUR, u, m., (Dan. muur; Svec., lsl, Wallis., Alban, mur; ganiu i w zastanowieniu powolnym czyniący. Hipp. 58.

(cf. czanka, wędzidło, uzdeczka). Koń z munsztukiem Eccl. KpLnKoyuÆHbiM, na KOTopojrt y3Aa cł MymryKOMi).

Koniowi bystremu monsztuku, nie ostrog potrzeba. Cn.

Ad. 558. W Tnąnsthuku a wr wędzidle czeluści ich skróć, którzy do ciebie nie przystępują. 1 Leop. Psal. 51 , 9.

(ogłowią a uzdą czeluści ich zewrzyj. 3 Leop.). Włożę munsztuk w gębę twoje. 5 Leop. Ezech. 38, 3. (kryg. 1 Leop.). — §. b) fig. Hamulec, tama, 3mtnt, łpemmfette,

T>anint, 3%eL ftpil. Nie rozumiej, jakobym ja szczodrobliwość wrściagać i one na bardzo przykrym munsztu-ku mieć chciał. G om. Sen. 42. Wasza Pańska Mość

mun-

mme

mocno afiekty swe w monsztuk ująć raczył. Gwagn. ded. (cf. na wodzy trzymać swe żądze. Gorn. Dw. ded.). Bo-jaźnią osławy, jako dużym munsztukiem, trzymają je gwałtem w poczciwym życiu. Gorn. Dw. 267. Żebyście naleźli jaki munsztuk na krzywoprzysięstwo. Gorn. Wł. K 5 b. Iż z Włoch wiele się złych rzeczy do Polski przynosi, trzebaby i munsztuki ztamtąd przynieść te, któremi we Włoszech występki hamują. Gorn. Wł. N 2. Turcy Polaków mają za jedyny munsztuk powściągający potęgę Moskiewską. Kłok. Turk. 118. Miłość cnoty, toć to jest najtwardszy munsztuk białym głowom. Gorn. Dw. 271. Potężny munsztuk dobre ćwiczenie. Falib. G 3. Cbychotania nie słychać, język skromny, gardło na mun-sztuku, obierać się nie umie. Birk. Obóz. L 5. — §. Munsztuk » ustna sztuka u dętych instrumentów, Ross. 4yJbito, baś 2)iimbftn(F att 23Iafetnftrumcnten. Munsztuk trąb, piszczałek. Cn. Tli. Zapędzali się za nieprzyjacielem , aż wytrąbić każą przez munsztuk wodzowie, Że"” sie z nami do zgody biorą Tatarowie. Tward. W. D. 60. t. j. sy-necdoch. przez trąby, burd) bie ïrompete. Hasło przez musztuk otrąbiono. Chmiel. 1, 83. — §. Musztuk u miecznika , pierwszy oków do pochwy przy krzyżu. Magier. Mskr. MUNSZTUKOWY, a, e, baśi fDhtnbfind attgeltenb, SDtimbfiutfś » ; Ross. MyimyMHŁiH.

‘MUNSZTUŁUK, *MUSZTUŁUK , a, w, nagroda, podarek, bic 33düIjlUtltg, baä ®efd)cnf. Herb ten żołnierzowi król

Gall. mur, muraille; Ger. Natter; Lat. murus , moreus; Sorab. 2. mura; Boh. zed, Gen. zdi ; Vind. mir, sid, sijd, sidovje ; Carn. sid; Bal. mir; Croat. zid ; Slav. zid ; Rag. zijd, mîr, meghja ; Bosn. mir, zid; [Croat. barb. dvśr, (cf. dwór); Ross. et Eccl. ^u^i., CTttiitt, cf. ściana) ; bte SJîfluer. Od Niemców za Kazimierza Wielkiego mury w Polszczę nastały, i Niemcy dopiero w Polszczę mury rozmnożyli. Gorn. Wł. S 2 b. Główny mur Vind. vogelnik, (ob. Węgielny). Pruski mur, budynek z Pruska , to jest z drzewa i cegieł między nim dawanych. Switk. Bud. 144. Ross. Masamta, ^reujśtfdjc SJłauer, $ad)» trerf. Z domu w Pruski mur i drewnianego, od każdego komina z Zł. 10. Vol. Leg. 8, 134. Z domu Pruskiego muru i drewnianego.... ib. (cf. szachulec). — Między dwiema ‘muroma. 1 Leop.... (dual.). — £. W murze » w obrębie murów miejskich , w mieście , innerhalb ber SDîattetlt, tlt ber ©tabt. Pod czas trzęsienia ziemi Bajazet, bojąc się w murze mieszkać, na pole wyciągnął. Stryjk. 702. §. Pod albo pod jakimsiś kolwick murem, na ulicy, nie w domu, unter ber fffłauer, auf ber ©affe, tu Feinem łpaufe. Starość w szpitalu abo pod murem skończył. Teat. 19, 52. — $. Mury zamków, mury miast bronią. Gorn. Sen. 297. Z ślicznemi wojski ciągnie pod cne mury Teby. Jabł. Tel. 229. — ztąd: Mur» obronne miejsce, obrona, SKau* er, ©ctptjsroaitb. W przewrotności kłamstwa sw'ego, jak za murem siedzi. Psalmod. 29. I baba śmielsza rem. Rys. Ad. 76. (śmielsza niż rycerz w polu baba za płotem). — fig. Mury ojczyzny » bohatyry, filary, przedmurze , 2)îauertt be3 ëtaatS, gelben. One Publikoie, Emi-liusze, Fabrycyusze, Scypiony, i tym podobne ojczyzny mury. Warg. Wal. 152. Wielki Achilles, rnur Greckiego państwa. Biel. Hst. 22. Jeżeliś ty był kiedyś, jam jest teraz mężny. Jam podpora królestwa, jam jest mur potężny. Osin. Cyd. — Murem stawić, murem stanąć * mężną odporą czyli obroną, fid) nue eine fcfte fDZaucr eut* gegen [teilen. Ganił go, iż królewskim rozpustnościom murem się nie stawi. Sk. Dz. 1171. Przy prawdzie i

murem * w

miedzymurzu miejskim,

za mu-

182 MURACHWA-MUROŁOMNY.

MUROM - M U R Z Y C.

sprawiedliwości murem stanął. Baz.    Sk. 817.    Gdy by/y    MUROM, a, w., miasto Rossyjskie w    prowincyi Woło-

na stan duchowny mocne zamachy,    chcących    go od rad    dzimirskiej. Dykc. Geogr. 2, 194, eilte    ©tabt tlt 9/ußlanb.

publicznych oddalić, Jan Zamojski murem, iż tak rzekę, ‘MUR0P1S, a, m., ścianopis, Ross. crfeHOimceifL, ma-przeciwko nim stanął, i nie dopuścił    mu czynić tej krzy-    larz ścienny, murowy. MUROWAĆ, ał, uje, act. nie-

wdy. Boh. Zamoj. 310. — Mur fig.    obrona,    przeszkoda    dole., zmurować dok., mement, Norab.    2. murrowasch ;

mocna, twarda, eilte Malier, eine fefte @$u£roe|ir, eilt un*    Vind. miriti, siditi, sydat;    Carn. sidati, sidam;    Croał.

überrutubltc^eô Jpiltbcrittß. Mocne mury, miłość poddanych.    zidati, zidam , zigyem ; Rag. zidati, zîghjati, sazidati ;

Rej. Ziv. 46. Mocny mur złych, jest towarzystwo do-    Bosn. zidati; Boh. zditi ;    Eccl. KaMeiteMt 3H4am;    Ross.

brych; gdzie ci są, bóg gniewu swego nad złemi nie    Kaneitoe CTpoeme CTpOHTfc.

rozciąga. Sk. Żyw. 4, 205. — Trudno głową mur rozrywać. Pot. Arg. 409. Muru głową nie przebijesz. Alb.

Woj. 22. Petr. Hor. 2. H 2. Tward. W. D. 2, 147.

(trudno przeciw kosturowi wierzgać; mocniejszym ustąp'; podleźć, gdzie nie przeskoczysz). Chciał znać mur głową przebić ten kawaler zjadły, Ale darmo, włosy mu tylko z niej opadły Pot. Pocz. 666.—Jakby do muru gadała, tak na nię patrzy panna zaniemiała. Jabi. Ez. 201.

(cf. mów ty ścienie ; cf. groch na ścianę rzucać). MU-RACHWA, y, z., miasto w Bracławskim. Dykc. Geogr. 2,

193, eine Stabt in ÿoboï. MURARSKI, MURARZ, ob.

Mularski, Mularz. (MURAWA, y, z., zdrbn., miejsce dar-niem , kwieciem i t. d. obrosłe, ein 9îafettpla|5. Sorab. 2. blome , (cf. błonie); (Sorab. 2. murrawa * mara nocna);

Ross. Mypaua, (Mypana glazura, polewanie garcowe). —

Kochane owieczki, wy się cieszycie na tej kwiecistej WY, a, e, od muru, Boh. zedni ; Croat. zidni; SOîauei'/, murawie! Teat. 54. c, ii. Przechadzały się po murawie kwiatów pełnej. Jabł. Tel. 3. MURAWNY, a, e, dar-nisty, trawisty, kwiecisty, i)i)Ii 3îafett. Ziółka wzrastające spadek kopiąc wody, Murawnym mokrą ziemię darniem wskroś okrywa. Hul. Ow. 161. Puszczony z więzów depce koń murawne smugi. ib. 140). — MUREK, rka, m., dem. nom. mur, 1. przedmurck, eilte flciltc trgettbWO au* gebrachte SDîauer, Boh. zÿdka; Croat. zidek; Rag. zîdak, mîraz ; (Sorab. 2. murka nalepa). Dach Włoski obwie-dzion bywa murkiem w około, wysokim na 2 łokcie,

grubym na półłokcia. Świtk. Bud. 110. Ledwo się    nie    murować; omurować; obmurować; odmurować; pomurować;

zabił o murek. Teat. 43. c, 76. — 2. Dziura, loch w    podmurować, podmurny, pomurny, pomurze; przemurować;

murze, framuga, macloch, eilt IDîaiterlod), eilte 331cttbc,    eilte    przedmur, przedmurze; przymurować, przymorze, przymu-

3?ifdje. Napadłem człowieka, który trzech zliczyć    nie    rek; wymuroiuać; wmurować; zamurować, zamurze; zmu-

umiał, stojącego jak miłosierdzie w murku. Mon.    66,    rować.

723. — 3. Gra, może: mruczek, n. p. Grały tam różne ‘MURWA, ob. Kurwa.

, cygi. Pot. Arg. 356. (MU- ‘MURYA, yi, z., Jeden gatunek soli z wody warzono, któ— JRGRABIA, iego, m., dozorca rą wodę z dołu do góry windowano, a ta woda nazywała się murya. Nar. Ust. 4, 288, ©aljfotyle, Solde ; cf. m., z Niem.    bie    Gall. muriate.

na

‘Murarze uczy murować jaskółka. Klon. Fl. 1) 3 b. Kto muruje buduje, ale kto z drzewa kleci, ogień w domu nieci. Rys. Ad. 29. Do trzech set kościołów po różnych miejscach zmurowała. Groch. W. 188. kazała wymurować. MUROWANIE, ia, i., subst. verb., ba3 SDZauew. — §. collect. Mury, ba3 ©e* meiner. MUROWANY, a , e, part. perf. gemauert. Owa , cokolwiek Polska dziś ma murowanego, większa połowica z Kazimierza Wielkiego jest pracy. Biel. 201. Kazimierz Polskę drewnianą zastał, murowaną zostawał. Pam. 85, 1, 784. MURÓWKA, i, z., cegła pospolita do rowania ; powinna pospolicie mieć 3 cale grubości, 6 calów szerokości, 12 calów długości. Kluk. Kop. 1,302, ber SWaucrjtegel. MUROWNY, a, e, w mury opatrzony, mof?l gemauert, mit SDîauerit »erfe^eu, öoll ©enteilter. Sądecz murowny rozłożysto leży. Paszk. Bell. A 2 b. MURO-

mu-

gemauert, tunt ÜÄauer. Murowy wieniec złoty u Rzymian temu dano , który pierwszy na mur wlazł. Warg. Wal. 60. Podźmyż zaś do murowych koron dawnej mody, Kto nieprzyjacielskiego muru dopadł wprzódy, Ten bobkową koroną swoje dzieło szczycił. Pot. Zac. 108. Żeby murowej uszedł zgrai.... Tward. Wt. 172. ( t. j. miejskiej chałastrze). Jak w kosztowne pałace uderzają gromy, Giną murowe wzajem i drewniane domy. Banial. G 3. murowane . z muru.

Pochodź, domurować; międzymorze ; namurować; nad-

gr^ murki, babki,

RENA, ob. Marena).

murów* pałacowych, dozorca pałacowy, ber ^allatëaitffcljer,

©aftcUatt, ob. Burgrabia. MURŁAT, u Sftauerlatte, łata, podstawek, który się kładzie wzdłuż MURZA, y, m., Ross. Myp3a, kniaź Tatarski, eilt £atai'ifd)er muru, żeby belki w przek idące muru samego nie do-    giirft. Murza abo mirza, tytuł wodza pokolenia lub puł-

legały. Podstawki balek. Wlod. cf. płatwy. Murłaty by-    ku u Tatarów. Kras. Zb. 2, 210. Car Perekopski żądał,

wają sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 162.    Świtk. Bud. 244.    aby murzów, to jest cielniejszycb,    Witołd nie przyj-

Twarde murłaty. Zab. 15, 29. Kniaź.    MURO-ŁOM, u, m.,    mował. Czack. Pr. 2, 138.    Murza z    Przekopu. Pot. Jow.

kartan, armata wielka, niosąca kulę 48 funtowy; dziś    2, 38. Gdyby który Tatarzyn narodu zacnego, jako to

przestają do łamania murów na wagomiarze 24, 16 i 12    są kniaziowie, murzowie,    ułanowie.    . . . Stat. Lit. 546.

funtowym, i te trzy gatunki nazywają    się ogółem muro-    Tatarowie pogłówne płacą,    wyjąwszy    chorążych, murzów

łomami. Jak. Art. 3, 302. (9Ji\uterI>red)er, ©artl)auite; cf.    i ułanów, i tych, którzy służbę wojenną z chorążemi,

burzące działo, cf. śmigownica, wąż; Slav. lubarda;. —    murzami i ułanami swemi służą. Vol. Leg. 3, 233. Mu-

§. Murołom, bresza Ross. crbHOÓOH. MUROŁOMNY, a, rzowie przedni, t. j. synowńe hetmańscy. Sieb. 185. e, wyłamujący mury, tttatter&recfyenb; Ross. crfcnoönTHbiH. MURZYĆ, ył, y, act. niedok., umurzyć dok., czernić, bru-

MURZYN - MURZYŃSKI.

MURZYSKO- MUSIEĆ.

185

dzić, fd)rcnr$Ctt, fcfyrcarj machen; Bosn. izmrricciti, oęęarniti; MURZYSKO, a, n., mur paskudny, Bosn. zidina, mir star; Ross. BbiMapaTB, BMMapiiBaTB. Bliższy ogień Indyana swe- Garn. sidje, sidovje ; eilte fdjlecfyte elenbe Sftatter. Jeden

Twarz umurzona. buduje murzysko, a drudzy tynkują go wapniskiem. Budn. co w piecu lega. Ezech. 15, 10. (ścianę glinianą. Bibl. Gd.). na powietrzu dżdżysta, gdy 1. MUS, u, m., z Niein. bttśS SOhtR, bte 3?0ff)toenbtgfett, bctr

Btoctltg, 1. muszenie, konieczność, niewola, przymuszenie, Slov. prineucenj, (ob. Przynukać); Vind. muzh, fila, po-filje, perfilnost, permuranje ; Bosn. nevoglja, (cf. niewola); Ross. hgoöxoahmoctb , Ha4o6ttoCTB. Rzeczy przesławnej mus nie urodzi. Gorn. Sen. 162. Mus ciężki * przymuszone rzeczy ciężkie. Cn. Ad. 974. (oppos. łacno ten pojmuje, co w nauce smakuje). (Slov. Mus ge weliki pan; mus jest wielki pan). Cnotliwego na złe zhołdować, żadna siła, żaden mus nie potrafi. Pilch. Sen. list. 275. Musy krwawe. Zygr. Ep. 91. Mus w cnotę przemienić. Birk. Chodk. 7. oit3 ber eine ïttgcnb macl;nt. Moja rada z musu cnotę przerobić; musim umrzeć, uczmyż się dobrze umierać. Birk. Kaw. Malt. C 4 b. Często" z musu cnota uróść musi. Aich. 2, 27. (cf. chcę, bo szę; do boga, gdy trwoga; niebezpieczeństwa uczą nabożeństwa). Mus najlepszy bywa nauczyciel. Fredr. Ad. 51. Nie miej mi za złe Pani, widzi bóg mą duszę, Iż to , cokolwiek czynię, z musu czynić muszę. Min. Ryt. 2, 179. Z musu * musem » niedobrowolnie, nieochotnie. Carn. et Vmd. po fili, auê 3rc<tng, gedrungen, ungern. Jeśli kiedy haftować musiała, Szło jej to z musu i prawie przez dzięki. P. hchan. Jer. 58. Nie bardzo grze-mną się przywitał; on mię jakby z musu ucałował. Pilch. Sen. 255. Co zbawienia pożądanie musem na mnie wyciągało, to ci tu podaję. Smotr. Apol. pr. Taki z ciebie leniwiec stał się, wszystko z musem i drzymiąc robisz. Zab. 16, 216. — Pachnęły prośby one musem. Pot. Arg. 545. (prosi a musi tak być; proszę, a niech inaczej nie będzie; jeśli nie prośbą, tedy groźbą. Cn. Ad. 951.). Żołnierz lub ubogi gnębi musem, potwarzą i zdzierstwem, ukazując naprzód chłopu obuch, aby było piwo, gorzałka, miód, wino.... Star. Ryc. 27. — W naszej kompanii niemasz musu ; każdy sam sobie rad , i tyle pije, ile chce. Mon. 66, 82. nie żenujemy sie. — 2. Mus, nécessitas, Fatum. Bor. 1, 158. Nar.

Pochodź, pod słowem : musie.

go murzy nagiego. Bardz. Trag. 551.

Ern. 55. Tak brudno umurzony, jak Ryb. Ps. 127'. Chmura

słońce jej przypiecze skwTarą swą ognistą, Węglem zda się i jako ‘płachorodym worem zmurzy niebo. Tward.

Wt. 125. (cf. chmurzyć, chmura). Z południa parny wiatr wieje, Błękitne murząc niebo chmurami. Miask. Byt.

84. Dzień wesoły nastapi po burzy, Co nas tak murzy. ib. 521. cf. zasępić. — MURZYN, a, m., MURZYNEK, nka, m., demin. Boh. maurenjn, ćernoch ; Slov. maufe-njn; Sorab. 2. mor; Vind. mor, mur, samurz , zhernik, saumeriz; Carn. samurz; Bosn. çarnaç, ęrinaę, (distg. czerniec); Rag. zaarnaz; Ross. MypHHB, Apanx; Eccl. MoypiniB;

1. z Łac. Maurus, ber 9)îol;r. Nigryczykowie abo mu-rzyny, nazwisko, które dajemy narodom czarnym, mieszkającym w Nigrycyi, Gwunei, Abissynii i innych pogranicznych krajach. Dykc. Geogr. 2, 218, powszechnie tak nazywamy ludzi czarnych, z krajów południowych pochodzących. Kras. Zb. 2, 210. Etyopy my pospolicie murzyny nazwiem. Budn.' 1 Chroń. 1, 11. not. Murzyna trudno obmywać. Sk. Dz. 558. Często gniew ich hamował sam ociec chudzina, Nic nie wskórał, tak właśnie jakby mył murzyna. Zab. 16, 259. nie pomoże krukowi mydło ; darmo cegłę myją ; Slov. Murin ne budé bili, bis Im wieeg mil. Ńie pomoże, przypowieść starodawna mówi, Czarnemu z przyrodzenia w’oda murzynowi. Pot.

Pocz. 570. Haur. Sk. 174. Sk. Dz. 216. (cf. maź ty chłopa masłem, on śmierdzi dziegciem; cf. wilk chowany). Murzyn służący, n. p. Co to ludzi assystować mi będzie: lokaje, strzelcy, hajduki, pajuki, murzyni, laufry.

Teat. 55. b, 4. — 2. Murzyn, murzynek, koń, głowa murzyńska , ob. Mrozowaty koń. Hipp. 8. ettt 9)ïoIirenfopf, ein Sßferb. Murzynek, koń czarnonogi, i o czarnej także głowie. Tr. 2, 5148. — §. Murzyn, miano charta, ettt 3îfltttc ber SOBinbfptcIe, Jeden myśliwy chartom i charcicom sześciu te dał miana: Murzyn uwił wieniec, panna warkocz spletła. Chmiel. 1, 585. — 5. Pliszka murzynek, czerniczek, motacilla maura, ptaszek krajowy, wielkości pospolitej sikory, główkę czarną mający. Kluk. Zw. 2,

255. eine 3lrt Skdjfteljeit, Slîobrcttfopf. — 4. Murzynek mi- 2. ‘MUS, ob. Mas. ‘MUSS, u, m., z Franc, mousse * pia-neralny, czarny proszek z merkuryuszu i siarki zrobiony. na, (ScIjtUtltt, oh. Mussować.

Dykc. Med. 4, 418. eût f#to«r$eê SDîercurtalpitloer. MURZYN- MUSAT, u, m., MUSATEK, tka, m., zdrobn., Ross. et Eccl.

MycarE o no TonarB, a) stalka do ostrzenia, nia, ber 2Bebft«l)l. Musat u rzeźnika, stalka do ostrzenia. Magier. Mskr. Szablom nie dowierzają, ciągną musata-mi, U kopii także groty ostrzą osełkami. Bardz. Luk. 115. Nóż ostrzejszy, kiedy go ogniwkiem albo ‘musadkiem po-ciągną. Rej. Zw. 112 b. — b) meton. Miecz stalowy, cf. bułat, bflê ©djtocrbt, ber ©tal)l. Wszyscy pod śmierci zostajem musatem. Pot. Pocz. 175. Gniewliwy pociągnie musatów na każdego z nich. Chrośc. Fars. 156. Porwie się z kordem do musata. Pot. Arg. 455.

Pochodź. Ross. MycaTHTL ostrzyć, wecować.

‘MUSCH, ob. Mas.

MUSIEĆ, iał, ieli, musi,

mu-

i, 2., Boh. maureninka; Carn. samurkena ; Vind. samurzinja, morinja; Ross. Apaima; bte 3)Î0^rtnn. Murzyni i murzynki, przeniesieni nawet do krajów najzimniejszych, dzieci mają czarne. Mon. 70, 19. MURZYŃSKI, a, ie, MURZYNOWY, a, e, 5D?oI)ren«, Boh. maureninsky; Carn. samurske ; Ross. MypHHCKiiif. Murzyńska ziemia » Nigrycya. Dykc. Geogr. 2, 218. Vind. samurska, morna deshela, SDîopreitlanb. Po murzyńsku ubrany. Papr. Ryc. 199, auf SMjrett 5Irt, tnie etn 9Üîol;r. — Chem. Pokrywy kruszcowa, do których przyłączone jest zewnątrz naczynie jakie, które je zewsząd otacza, zowią się głowami murzynowemi. Kruml. Chym. 54, eine 3lrt metctUner Setfel ober ©titrjen ber 6d?eibefunftler.

KA

czme ze

wecowa-

musze med et activ. cont., Boh.

184

M USZENIE - MUSNĄĆ.

MUSK-MUŚLIN.

musyti ; Slov. musëf, musÿm, syljm, neutjm, (ob. Silić, nukać); Sorab. 2. muszasch ; Carn. môrarn, morem; Vind. muriti, murem, mureti, permurati, permuruvati, filiti, perfiliti, pofiliti, naliliti; Croat. moram, szilim, szilujem; Dal. szilôvati; Bosn. sillovati, usillovati, (cf. usiłować), Sorab. 1. moczuyu ; Eecl. nagimi, HyjK^y (cf. nudzić), , HeBOJHTb, iipiiHyîKAaTb, 6t)K4y, (cf. biedzę); cf. Angl. must s muszę ; Svec. motta; Germ, tttüffeit ;    1 a)

musieć nijak., przymuszonym , zmuszonym być , koniecznością przyniewolonym, z musu czynić, gejttttlltgett fet)tt, tttttjfett. Pocznijmy, co chcemy, Jeśli po dobrej woli nie pójdziem, musiemy. Groch. W. 549. Dawszy słowo, że pojedziesz, musisz jechać. Tent. 42. c, 104. Nie chcą; musieć będą. Bardz. Trag. 301. Nie radaćby szła na targ, ale musi koza. Alb. na Woj. 17, Slov. ne radabi koza do trhu, ałe musi. Wiele czyni, kto musi. Teat. 33. d, 35. Wiele ten robi, co musi.t ib. 10, 52. Co muszę, to rad uczynię. Birk. Obóz. L. Zegl. Ad. 42. (Slov. co musim , ród ućinim ; chcę, bo muszę; z musu cnotę czynię). Tam wóz musi, gdzie się konie naprą. Rys. Ad. 67. Przeciwko musisz! nie ma wymówki. Fredr. Ad. 114. '— Musze « nie mogę nie, td) fttlitt nidjt attbcrd, td) muß, non possum non. Muszę prawdę zeznać: rzekę, nic nie ochylając. Cn. Ad. 522. Wilk żarłoczny, lis zdradny, ustawne czuwanie Jeżeli czynią, muszą, tym sposobem żyją. Kras. W. 28. — b) Impers. ‘Musi, musi się = trzeba, potrzeba, man muß, ed tft ttOtfwettbtg. Ustawnie o dotrwanie boga prosić potrzeba, ustawiczną straż mieć *musi około serca swego. Jest wiele pokus, na które się oglądać ‘musi, aby to, co się naprawiło, dotrwało. Sk. liaz. 92.—Elliptice: Myśli sobie, mnieć tam być, by natru-dniej było. Rej. Wiz. 177. t. j. muszę się tam dostać. — 2. Musi być, aliter, ut musi być, nie wie, non sonat koniecznie, sed podobno, quo pacto etiam pewnie usurpatur « ignorare videlur, probabile est, magnum argumentum est, eum nescire, ignoret oportet. Cn. Th. et Utltß cd nid)t mißen, ed tft (mdjft mal)rfd)ctiiltd), baß.... Nasza Pani Podczaszyna, musiała albo zachorować, albo o mnie zapomniała. Teat. 15. c, 22. Ze dyabły jej wpaść musiał ten Jegomość w oczy. Teat. 17, 117. — 3. Active Mu-sić kogo * przymuszać, niewolić, jcmaitbeit JttUttgeit. Chcę ją obronić od niegodnego związkj, do którego ją muszą. Teat. 20, 22. Przebóg ! w coż człeka żądza przeklęta nie musi ! Pot. Zac. 6. MUSZENIE, ia, n., subst. verb., b«d STOttffett « zmuszenie, mus, ber 3roattg, bte 9?otÿmenbtçp fett. Purere necessitati, nie przeciwić się muszeniu. Macz. Żadna cnota nie zna nakazu i zmuszenia. Pilch. Sen. list. 2, 97. MUSZONY, a, e, niedobrowolny, gejittiittgeit, tx-gnuntgett.

Klon.

fnik , omufovez * zdzieracz ; Carn. musam dcfolio, musem se, musiti subridere, smusniti, smusnem solvere, evadere, rnovsti, movsem mitlgere, doić; Bosn. musti, pomusti ; Slav. muzam, pomuzivam; Rag. mûsti, müzem, pomusti, omûsti, izmüsti mitlgere ; Eccl. Me^L3iiTH, H3MejL3HTH doić). Włosy muszcze, płaszcz, aby kształtnie leżał, trefi. Zebr. Ow. 49. Wszetecznego głowy palcami muskanie wydaje. Pilch. Sen. list. 403. Woli się kochać w naukach, niżeli psy głaskać, muskać, a konie tuczyć. Gliez. Wych. N 6 b. Ja ją przycisnę, ona pod brodą mię mu-śnie. Zabi. Firc. 71. Zefir maszcząc lekkim skrzydłem wody, Wróci pogody. Miask. Ryt. 2, 91. Leży na górze, urodzajnej w bluszcze, A sen jej źrzenice muszcze. Bor. 2, 165. Nar. — Figur. Co skoro rzekł, po szyi mu-śnie go berdyszem. Pot. Arg. 727. (t. j. uderzył go). — Musnąć kogo po kalecie « ogołocić, wyszyplić, einem bcit Sente! fegen. Karano go na zdrowiu, i też na monecie, Kiedy go więc muśniono znacznie po kalecie.

Wor. 18. Nie mógłby smaczno usnąć, Gdyby nie miał konwie musnąć. Rej. Ziv. 234. (chlipnąć). Musnąć kogo po grzbiecie » łoić mu skórę. Tr., garbować, einem bad $eU femittieren. Żmudź i‘Litwa, choć się zdadzą grubi, Lecz lepiej muśnie, niźli Hiszpan drugi. Slryjk. Gon. U 3. — b) Stroić, piększyć, mizgać, (cf. Germ. tttttjjett. 2!big.), pnijen, fdjmücfett, fdjittegeltt. Mężczyzna niepotrzebnie się muszcze, idąc do mężczyzn. Rudn. Apopht. 32. Umuskałaś farbą brwi i oczy swoje i ozdobiłaś się strojem niewieścim. Sk. Żyw. 2, 313. Za co się tak barzo muszczysz, i piększysz? gdy wszystko ku krasie twej sporządzisz, znajdzie się jeszcze niemało zwierząt, które ciebie ozdobą przewyższą. Pilch. Sen. list. 4, 235. Wiele godzin strawiła ubierając się i muszcząc , wszystkie starania na to obracając, aby jej na żadnym ochędóstwie nie schodziło, żeby się oczom wszystkich podobała. Sk. Żyw. 2, 256. W zwierciedle ustawicznie, ni tam małpa jaka, muszcze się, goli brodę i dwa razy na dzień. Opal. Sat. 3. Dlaczego się niewiasty stroją, muszczą, pięknie ubierają? aby je chwalono. Petr. Eh. 67. Muskający i piększący się. Pilch. Sen. 267. Musnąć, pomusnąć > trochę namazać. Cn. Th., ein wenig beftmdjen, befdjmterett. MUSK, u, »»., MUSKANIE, MUSZCZENIE, ia, n. j subst. verb., głaszczenie, bad (Streicheln, Stebfofen. Słowa ich słodkie, są musk nadziewany smrodem. Morszt. 43. MU-SK0WY, a, e, głaszczący, lekko się dotykający, letd)t bc-rüßrenb, fanft ftretdjelttb. Patrz, jako zgięte bujnym plonem niwy, Muskowy wietrzyk w złote fale zmiata. Zab. 14. 103. Nar. Dz. 2, 175.

Pochodź, omuskac, obmuskać, odmuskać, pomuskać, przy-muskać, przymuszczek, wymuskać.

Pochodź, mus; domusić; przymuszać, przymusić, przy- MUSOWAĆ, MUSS0WAĆ intrans. niedoli., z Franc, mous-mus, przymusiciel; przemusić, przemuszać; wymuszać, wy- ser « pienić się, fctmumcn.

musie; zmusić; wmuszać, wmusić.    MUSfEH, Tr., ob. Musztra. MUSTROWAĆ, ob. Musztrować.

MUSNĄĆ, ął, muśnie act. jednotl, MUSZCZEĆ niedok., MU- MUŚLIN, u, w., Od miasta Tureckiego Mozul, (Mosul. Dykc. SKAĆ, ał, a, contin., umuskać, umusnąć, pomuskać, po- Geogr. 2, 187), nad Tygrem, naprzeciw dawnej Niniwy, musnąć dok., (cf. mizgać, mizgnąć); a) głaskać, firetcf)eltt.    muśliny    imię swoje mają i początek. Wyrw. Geogr.    262,

(Vind. mufniti, fmufniti, fmukniti « mknąć, zemknąć, wy-    materya    cienka, Gall. mousseline; Carn. mushelin    ; bet

mknąć, ludi omufniti, dreti, omufnuvati« zdzierać, omu-    2)îudlttt.    Gatunek grubszego muślinu Ross. MHTKaiŁ.    MU-

M U Ś L I N 0 W Y - RI U S Z K A T.

MUSZKATELA - MUSZTARDA.

oc

cc

ŚLINOWY, a', e, z muślinu, SDïirêlitt » ; Carn. mushelinast.

— Z grubszego muślinu Ross. MHinmeBbiH, MHiuKaMH-iibiîi. 'MUSUŁ, a, m., n. p. Dróciane musuły, zdaje się, iż musu! a pancerz było brane za jedno. Czack. Pr. i,

215, ein Çanjer. MUSUŁBAS, R1EL1HBASZ, a, m., (Ma-szelbas. Tr.), materya bawełniana, osobliwie do podszy-    muszkatołowe. Mon.    72, 518. Muszkatowe drzewo, Mywania opończ i namiotów; w mieście Musuł fabrykowana.    rislica, na Rloluckich    wyspach. Kluk. Dykc. 2, 134. MU-

A. Czart. Mscr. (cf. altembas). Nosicie z Azyi musułbasy    SZKATELA, i, i.,    §. 1. wino muszkatelowe. Krup. 5,

i cienkizny, a Tatarom śrebrnych i złotych pieniążków niewolno nosić. Azulewicz. Apolog. Tatar. 2. (w rękopi-śmie Czackiego o Tatarach). Towary Tureckie, kobierce, melihbasze. Vol. Leg. 4, 82.

MUSZAK botan., ob. Kurzyślep 2.

MUSZANY, a, e, od much, gliegen*. Pająk, myśliwiec muszany, muscarius. Macz.

MUSZCZ, ob. Moszcz. MUSZCZĘ, ob. Muskać. MUSZCZEK, ob. Móździk.

muszkatowym , SJîlrôffltenblÜtïie, Boh. muśkatowy kwët ; Ross. MyuiKamiK UBirB. Dykc. Med. 4, 419. Muszkatowy orzech zowią od woni, którą ma bardzo rozkoszną, podobną piżmu, które też moscua zowią. Przed. 364. Doter. 34. Kwiat muszkatołowy. Kras. Pod. 2, 131. Gałki

104. Wino muszkatelne. Warg. Radź. 50, macica, jagody, SDîuêfateUcrn?ein, SDîuêfateHerbeereit; Boh. bel; Carn. mush-kat; Vind. mufhkatelerski grosdizh, mufhkatel, mufhka-telski grosd, mufhkatelni grosdizh, mufhkatnu vinu, zo-fandlar; Dosn. musckato grozdje , musckateo vino; Ross. MyuiKaTejb. Z Macedonii idzie ‘moszkatella do Polski. Doter. 132. Malmazya , muszkatela. Lek. C. 2. Od mu-szkateli i wina Włoskiego płacić mają.... Vol. Leg. 3, 57. Muszkateli przyprawa, to jest, aby wino miało smak mu-szkatelowy. Sleszk. Ped. 586. — g. 2. Muszkatela, mu-szkatelka, muszkatka, muszkatułka , (Boh. muskatelka, owesnice; Vind. mufhkatelska grufhka, mufbkateJza; Carn. mushkatęlze); gruszka muszkatowa; najpierwszy w lecie owoc, zapach ma podobny do piżma. Dykc. Med. 2, 443. Cresc. 586. Ład. H. N. 46. Ślcszk. Ped. 416. Me 2)fu3Fa* teUerbrot. MUSZKATOWY, MUSZKATOŁOWY, a, o, od muszkatu , SDîuëfat », SDîuêfaten », Slov. muskâtowÿ. MU-SZKATELOWY, a. e, od muszkateli, SDîuêîateUer = . Wina

MUSZĘ, isz, i, ob. Musieć.

MUSZĘ, ęcia, n., danin. nom. mucha, eine flehte junge gliege. Drobniejsze muszęta. Lub: Roz. 346. Pajęczyna małe muszęta sidli, a mocniejszych nie utrzymuje. Warg.

Wal. 239. cf. bąk się przebija.

MUSZEC botan., ob. Kurzyślep 2.

MUSZELKA, i, i., demin. nom. muszla; < a) eilte Heine SDîlt* fdjel, garbenmufdjel. Włożyć farbę w muszelkę. Haur. Sk.

359. Do rysowania tusz rozciera się świeżo w muszelce.

Lesk. 87. — b) Czasza do polewania przy chrzcie, bte leją na lagry muszkatelowe, małmazyowe i t. d. Syr. 1219. £(Utff(fyale. MUSZELKOWE n. p. złoto, srebro * co w mu- MUSZKIET, u, w., Sorab. 1. mużketa ; Vind. mulhketa,

shounirska pukfha ; z Franc, musquet, (Ital. moschetto), rusznica, bie SDîitëîete. Strzelba podobna do piechotnej broni, ale większa, używająca się z wałów fortecznych. Jak. Art. 3, 503. Kazał być hetman wszystkim pod muszkietem. Jabi. Buk. J 3. (pod bronią). Pycha matką wszystkiego złego, ztad łuk, ztad muszkiet. Pot. Syl. 29. MUSZKIETNIK, a, m.,* MUSZK1ETYR, a, m., żołnierz pod m mu- muszkietem służący, ber SDMfetter, Vind. mufhketirar, nogazh.

szelkach roztarte. Tr. £9îufd)eIgolb, !Oîufd)elftlbev.

MUSZESTRZE botan., ob. Kurzyślep 2.

MUSZKA, i, z., demin. nom. mucha, Boh. muska ; Sorab.

1. muschka; Carn. mushćza; Croat. mussicza; Dosn. mu-scięa; Rag. mùsciza; Ross. MyuiKa; Ital. moschetta; Lat. muscula; §. 1 a) eilte Heine gliege. Lepiejby był muszki chwytał, Niżeli się o tym pytał. Lib. Sen. 11. Muszka w nocy świecąca, cicindela. Sleszk. Ped. 416. Który szki albo pajęczyny przed oczyma się zdadzą latać, to bywa ze mdłości wzroku. Syr. 21. — b) Muchy, muszki MUSZKUŁ , ob. Myszka.

do piększenia twarzy, @d;minfpflafłercl)cn. Zalotnica rozu- MUSZLA, i, z., małż, bie 5D?llfd)el, (Carn. mushćl ; Vind. mie, że się z muszek twarz udatniejszą staje. Jak. Daj. ostriga, saklapniza, cf. zasklepić; Slav. shkoljba; Bosn. 247. Przemieniała więcej niż dwadzieścia razy na dzień cjaseka, (cf. czaszka); Ross. yepenx, nepenoKt, paKOBima, muszki, które z rana z taką pilnością przylepiła była.

Mon. 65, 564. Do ubierania się kazała nagotować i *mu-szczek, i pachniących mydeł i rumienidła. Tward. Pasq.

10. — §. 2. Muszka, i, m., personif., Nigdy człek nie będzie z tego muszki, [cf. Mużyk. 1] Osieł a osieł. Pot.

Jow. 2, 8. MUSZNY, a, e, n. p. Rluszna białogłowa.

Łączn. Zw. 10, t. j. muszkami przypiększona, Doli ©djntinf* pfläfterdjen; Ross. MynniaTbiH.

MUSZKAT, u, w., * muszkatowa, muszkatołowa gałka, bte

SDîltêfate, SDîirêfûtenitltjl5 Boh. muśkatowa kulka; Sorab. 2. ‘MUSZTAP, ‘MUSZTABEL, ob. Mastab. muschkota; Sorab. 1. mużkatelska kruschwa, mużkota ; MUSZOTRZEW botan., ob. Kurzyślep 2.

Vind. mulhkatou oreh, orefhizh, oriefhiz; Croat. muska- MUSZTARDA, y, i., z Franc, moutarde; (Ital. mostarda); piet; Slav. oràshak ; Dosn. orasejaę misluni; Ross. My- zaprawna gorczyca. Ład. H. N. 43. eingemachter (Senf; lUKaTfc, MycKaTb, MymnaTOH opixi; owoc drzewa Indyj Slov. horćice; Carn. musterd, shênof; Vind. fhenf, fhe-Wschodnich, wielki jak orzech, zapachu wdzięcznego, nof, mufhtarda, gorufhiza, musterd; Croat. mostarda, który odziany jest powłoką szczególną, nazwaną kwiatem mustórda ; Dal. sznop, gorussicza; Hung. mustâr ; Rag.

paiîOBHHKa, (cf. rak); Eccl. Yfmn'b, (cf. skorupa); Lat. med. muscula; Ital. muoscolo efmuseiolo; Gall. ‘mousle, moule; Angl, muscle; Holl mossel ; Svec. musla; Dan. muskel). Muszlami nazywamy te skorupy, w których mieszkają robaki miękkie. Rluszle pojedyncze, cochleae, złożone , conchae. Niektórych muszel malarze używają na chowanie farb. Zool. 93-7, ob. Muszelka. MUSZLOWY, a, e, od muszli, SDînfchel *. Linia muszlowa, conchois. Śniad. 2, 151.

Siownik Lindeg» wyd. 2. Tom III.

24

186 MUSZTARDNICA - MUTET A.

M U T O W A G - M U Z Y C KI.

mostârda, oslâc ; Bosn. smocenje, oslastiça; Ross, rop-qima; Eccl. ropotfuiiujit. Głodnemu smaczny objad bez musztardy. Pot. Arg. 766. (cf. głód najlepszy kucharz). Musztardą od mosztu winnego, z którym przyprawiana bywa, zowią. Syr. 1203. Rej. Zw. 14 b. MUSZTARDNICA, y, i., MUSZTARDNICZKA, i, i., zdrobn., naczynie od musztardy, bte ©enfBitcBfe, Ross. ropuinniHiCE, ropmi-qiiHUa. MUSZTARDNIK, a, m., robiący lub przedający musztardę, ber ©eitfeimitattyer, ©ettftydttbler. MUSZTARDOWY, a, e, od musztardy, ©ettf*, Ross. ropummbiS.— §. Koloru czyli maści podobnej do musztardy. Jeden z musztardową, a drugi z żółtogorącą brodą. Teal. 33, 81.

‘MUSZTASIE, (Gall. moustaches * wąsy). Czegoć się jęły białe głowy zasię, Gdy miasto muszek na czele muszta-sie? Pot. Jow. 273. Z trupich włosów na swoje kładziecie musztasie. Pot. Zac. 115. włosy pokręcone, *kraj-carki, kędziorki.

Par. 15, 22. Wszystkie ganki śpiewały razem mutety rozmaite. Warg. Wal. 306. Już gram w fujarkę, na-śpiewam mutet i pochlebnych pieśni. Tward. Daf. 13. Mutety żałośne, i ciężkie wzdychania. Kulig. 312. Gdy w rękę lutnią wzięła, I o pięknych boginiach mutetę zaczęła , Nic najlepsi mistrzowie przed nią nie umieli. Simon. Siei. 118. — §. Prałacie, który cnotą na tym Polskim świecie, Zdobisz senat koronny, w poważnej mute-cie ! Kchow. 280. Kto się mógł wolnym nazwać, gdyby nie ta stanu pierwszego zakwitła muteta. Clirośc. Fars.

11. (odmiana?) MUTOWAG, ał, uje, med. niedok., głos dziecinny utracać, mienić. Cn. Th., bte ^ttlberflimitte »er* Itereit. Chłopiec mutuje, kiedy mu wąsy pipią. X. Kam. — Wino mutuje, musuje, robi, przewraca się, jest w robocie. X. Kam., Croat. mitarimsze a) plumas, pilos mu-to, b) muto sententiarn, de inconstantibus.

‘MUTYANKI, ob. Multanki.

ftcrmto ber ©rlbdleit, (cf. popis). Slov. muśtra; Sorab. 1. MUZA, y, i., z Greckolac., mustruw’ancza, mustruwano, wóyske pżehladwano ; Carn. mushtra; Vind. muster; Croat. mustra; Dal. izgled; Slav. prozivanje; Ross. CMOTpü. MUSZTROWAĆ, ał, uje act. niedok., wojsko exercytowaé, mujłettt ; Sorab. 2. mustro-wasch; Slov. muśtrugi; Hang. mustràlom; Vind. mufhtra-ti, pregledat, preberat, sberat, doudati; Carn. meshtram, mushtram; Croat. mûstram ; Ross. ocMOTpHBan, coAAarB.

Adolf, król Szwedzki, musztrując wojsko swoje, srodze się rozgniewał na jednego pułkownika. Zab. 13, 82. Żeby konia wezwyczaić do strzelania, stawaj przy piechocie musztrującej się z ogniem. Papr. W. 1, 397. MUSZTR0-WNY, a, e, wyexercerowany, trotyl gemuftert, trotyl ercrctrt.

Rzymianie świat zwojowali musztrownym i karnym żołnierzem. Papr. VU. 1,1. MUSZTROWY, a, e, od musztry, ÜDîuftermtflS *. Musztrowy plac, Carn. mushtrishe, mestrishe, meshtrya; Ross. mIjcto, 17$ bohcko ocaiaipn-BaioTt, iwfe CMOTp'E óbiBaerL.

MUSZTUK, ob. Munsztuk. MUSZTUŁUK, ob. Munsztułuk.

MUSZY, a, e, od much, gltegctt *. Sorab. 1. muchowski;

Ross. Myinin. Obrazy i pamiątki świętych odszczepieńcy muszymi bogami nazywają. W. Post. VÜ 183. 'MUSZY-CA, wielka mucha, Croat. mushicza; Carn. mushniza * komar. MUSZYNA, y, i., biedna mucha, eine clcttbc §he5

ge. — *§. Muszyna, materya jakaś, n. p. Muszyny Tu- MUZUŁMAN, a , m., prawowierny w Arabskim języku, ber reckiej, od jednej.... Instr. cel. Lit. ‘MUSZYŃSKI, a, ie, n. p. Muszyńskiego sukna postaw, ib. MUSZYSKO, a, n., brzydka paskudna mucha, eilte tyćtfśltctye fliege.

MUTANT, a, w., z Łae. młodzieniaszek, który głos dzie- fd)C, 9ïîrttyomet«ntf(fje Religion; cf. bisurman, Turek.

cinny poczyna utracać; ztąd mutowfać. Dudz. 46. eilt 5łttfl* ‘MUZYCKI, a, ie, MUZYCZNY, a, e, Boh. hudebny, ob. be, Bet) bem bte ^tltberfttmine ftd) in eine ntćtmtlictye JU rcr* Gędziebny, gędziecki, gędźcowy; Vind. musikalski, skla-trattbeln anfängt, etwa tnt 14 3atyre; ob. Mutynować.

‘MUTERKA, i, i., macica szrubna, bie ©(tyrauBenmutter. (So-

MUSZTRA, y, z., exercerunek wojska, cf. monstra, bte üDïit* MUTYNA; herb, jedno co Drya. Kurop. 3, 34.

“MU-

1. bte SDłufe; Garn. popevka, marlivka, modriza ; Vind. modriza, viednost, modropevka; Rag. mudropojka, pjevaliza; Bosn. pievaliça, vila ; Croat. popevka , pevka, pivka , vila , vilenicza ; (Boh. wyla He-cate, cf. szaławiła); Ross. My3a. Muzy, dziewięć sióstr, córki Jowisza, boginie nauk i kunsztów. Kras. Zb. 2, 212. melon. Muza, poetyka, i ogólnie każda nauka, bte ®tctyt‘ fünft, uttb überhaupt jebc SBiffenfctyaft. Nie wsławią ni bogactwa, ni laury Gradywa , Chyba kiedy je Muza swym brzękiem opiewa. Zab. 15, 506. Który tylko kraj kiedy do Muz się przyłożył, Zaraz w nim duch ludzkiego towarzystwa ożył. Zab. 15, 306. (didicisse fideliter artes, emollit mores). — 2. botan. Muza, Musa Linn. rodzaj rośliny, u nas bardzo rzadki, do którego należy Rajska fiąa. Kluk. Dykc. 2,130, bte SDîufe, bte ^arabieśfetge. (MUŻ-DŻEK, ob. Móżdżek). MUZEUM in de clin., świątynia Muz; zbiór rzeczy kunsztowych, gabinet ; miejsce schadzki w celu bawienia się wzajemnego kunsztami i naukami, Carn. uzhirna. "MUZOPŁYNNY, a, e, poetycki, poettfd), bictyte* tifcty. Ty królu, pobudzając strumyk muzopłynny, Uwieńczasz skronie Polskiej Aganippy. Zab. 14, 108. Kar. Rzucił ktoś biegłym okiem na mój rym niewinny, Com go ulał z kropelki wody muzopłynnej. Zab. 2, 227. ZOWODZ, a, m., musagetes, n. p. Apollo. Mon. 75, 590.

SOînfelntann, SJîatyotnetaner, ten tytuł przez dystynkcyą nadali sobie mahometanie, religią swoje muzułmańską per excellentiam nazywając. Kras. Zb. 2, 212, bie SJïufclttlânitb

dnopetni; Rag. skladnopjetni; Eccl. npery4HnqecKiii, My-CHKiHCKiit, opraHHbiil; ntufifaltfcty. Jubal był ojcem grają-rab. 2. mutterka matka). Sztyft ten muterką czyli, jak    cych na arfiech i muzyckim naczyniu. VU. Genes.    4, 21.

zowią, macicą przyszrubowować się daje. Zabór. Geom.    (gędziebne naczynie.    Macz., gędzieckie naczynie.    Cresc.

338. Muterkę szruby kluczem przykręcają. Os. Rud. 192.    269.). Nabyć sławy z dzieła muzyckiego. Past. Fid. 259.

MUTETA, y, i., z Wtosk. mottetto; Gall. motet; Lat. med.    Granie na instrumentach muzycznych, taniec, śpiewanie,

motetum; śpiewanie, bte 3Jîotete, eilt ©efang. Na lutniach    wszystko to w naukę    panieńską wchodzić powinno. Kras.

o ośmiu stronach grali mutetę o zwycięstwie. 1 Leop. i    Pod. 2, 248. Gółka    muzyczna, czyli cała nota w    muzy-

ce, ma w sobie ogonatek czyli półnotów dwie. Magier. ‘MUŻYKASZMAT, a, m., Tr., ob. Muzyk, ein 23auerferl.

M Y.

487

MUZYK - MUZYKANT.

MUŻYKASZMAT - MYCIEL

Mscr. MUZYK, a, m., Dok. hudec* Gedziec qu. v.\ Croat. musikasb; Vind. musikant, musikazh, skladnopeuz, rnu-sikontur; Slav. skladnoznanac, skladnopivaoc ; Rag. skla-dnopjèvalaz; Eccl. cmlwhiiktj, HrparomiM na MycHKiîi-

ckobtb opylił CMbWKOM'B; ber SOînftîuê- Orfeusz muzyk MY, mir, pierwszy przypadek liczby mnogiej zaimku oso-albo ; gedziec znamienity. Biel. Św. 10. ( cf. Balcerek,    bistego ja; Genit. et. Accusât, nas; Dat. nam; lustr, z

Bekwarek). Takich tonów ów muzyk dobywał, że go    nami; Boh. et Slov. my; Sorab. 2. mu, mii; Sorab. 1.

Jowisz u stołu rad pewnie posłucha. Jabł. Tel. 111. Mu-    my; Vind., Bosn., Slav. Croat. mi; Hung. mi, mii; Ross.

zyk muzyka szanuj, dworzanin dworaka. Dzwon. A 3.    mu; Indie, aham » my; nau < nas. W dawnych pi-

(cf. kruk krukowi). Muzyk, piszczek, podła^ rzecz, po-    smach znajduje się, (co i dotąd w używaniu jest u więdły stan. Cn. Ad. 523, cf. lekki cbleb. (‘MUZYK, a, m,.    śniaków naszych); Dualis: naju*nas; nama » nami, (Vind.

Ross. MyjKHK’E, prosty chłop, gbur, eilt gemeiner ferl,    ma* mi dva * my dwaj), n. p. Niechaj słucha obu ‘naju,

ein 23aiterferl. W gnój po kolana wlazł muzyk smrodli-    Lepiej nam tam, niż tu w gaju. Groch. W. 370. Nie-

wy. Jabł. Ez. 57. Sak. Kai. 2 b. Wielką miał z pija-    masz między ‘nama jednacza. Budn. Job. 9, 33. O tę

nych mużyków pociechę. Jabł. Ez. 40. Smok wyrato-    summę idzie między ‘nama. Leop. Genes. 23,15.—My-ć

wany, za miasto bog zapłać chłopowi, Chodź sam mu-    cum enclit. n. p. Zepsucie to jest powszechne, i myć

żyku, mam cię zjeść, mu powie. ib. 25. ‘Mużykaszmat.    nie lepsi. Teat. 14,10. — Prima Persona Pluralis Verbo-

Tr.) — MUZYKA, i, z., z Greckołac.; (Pers. musigi; Eccl.    rum, ad normam Pronominis, facit in ~my: czytam?/, przy-

Myciiniff ; Ross. jiy3HKa ; Boh. hudba * Gędźba q. v.), bie    szliśmy, uczymy, słyszymy. In Duali Veterum facit prima

Słłltfif, bte Tonfnnft; (Sorab. 1. herczowstwo, herczowski    in;— wa [gener. masc. et wie gener. femin. et neutr. 2]

kunżt; Vind. musika, skladnofloslinoglafje , glafaviednost, n. p. Słowa, któreśwa mówiła, ja i ty. Budn. 1 Sam. glafina snanost; Croat. glaszoszlosnozt ; Rag. składno-    20,    23. Pójdźmy * pójdźwa my dwa.

pjetje); kunszt, dźwięków złączeniem, harmonią wdzię-    MYĆ,    mył, myje, cz. niedok., Myjać frequ.,    (Boh. et Slov.

czną słuchowi przynoszący. Kras. Zb. 2, 212. — Mu-    myti abo meyt, myl, mygi; Sorab. 2. musch, miisch;

zyka * śpiewanie, granie, eine SJhtftf, ©pieleń, ©ingett.    Sorab. 1. mćhyu ; Rag. mitti; Croat. rrnvam ; Hung.

Muzyka głosowa abo wokalna, i narzędziowa abo instru-    mosos, mosódom ; Eccl. mmth , Biuro; Ross. biutl, Momentalna. Petr. Pol. 3,    572. Kpcz. Gr. 3, p. 12.    er£, bioio) ; §. a) wodą lub inną cieczą trąc czyścić, (o

Wczoraj była muzyka pod zamkiem w nocy. Pam. 83,    bieliznie czyli chustach mówi się: prać), cf. szorować,

125. (ob. Serenata). Turcy nie bardzo chwalą nabożeń-    n>af(f)en 3. 25. bte $ćiitbe, fdjeitent j. 25. ©cfdyirre, beit guß*

stw'0 przy muzyce, twierdząc, że ich fundator jako ży-    hoben, (öOlt ber 2B(ifd)C wirb prać geBraudjt). Ręka rękę

wy nie zażywał muzyki. Rłok. Turk. 171. Nieużyteczna    myje. Jag. Gr. A. 4. (noga nogę wspiera; miasto mia-

jest muzyka, kiedy jej nikt nie słucha. Petr. Ek. 42..    stem żyje). Nic nie wskórał, tak właśnie, jakby mył

W muzykę wojskową, trąby, bębny uderzyć każe, woj-    murzyna. Zab. 16, 239. Żem ja tej krwi nie winien,

sko uszykowawszy. Tward. Wł. 134. Marsyasz Apolli-    oto myję ręce. Pot. Zac. 129. — §. b) fig. Myję kogo,

nowi, w śpiewaniu, w piskaniu i inszych muzykach    strofuje, kapitułę wycieram, einem ben topf Wflfd)en. Myć

przeciwić się chciał. Macz. (t. j. w inszych gatunkach    kogo bez ługu. Rys. Ad. 78. (cf. ług). Gdy kogo zmyją

muzyki).— Muzyka na czterech gankach stała; na pier-    bez    ługu, to się z niego drudzy śmieją.    Budn. Apopht.

wszym tylko same chłopięta były; na drugim manualna,    47.    cf. ogolić bez mydła; cf. zmyty. — §. fig. tr. Rzeki

t. j. pandora, lutnia, teorba, arfa, cytara etc., przy nich    te,    tocząc się w gruntach letkich, myją    brzegi swoje,

klawicymbał; na trzecim instrumentów wszystkich dę-    podrywają je. Pam. 83,475, wymywają, mtSfpitylen. MYĆ

tych wszystkie gatunki, pomort, puzan, kornet etc.; na    się recipr., §. 1 ) fid) IMfdfeit. Starzy, pierwej niż do

czwartym głośna, różnych głosów. Warg. Wal. 306.—    stołu mieli iść^myjali się. Syxt. Szk. 64. Kot tak wie-

personif. collect., Muzyka* muzycy, kapela, 9JÎ lift fan ten.    szcza bestya, Że się zawzdy na deszcz myją. J. Kchan.

Przyjmuje pachołki, muzykę, pokojowych, kredencerzów.    Dz. 259. t. j. liże, oblizuje. — §. 2) Myć verb. neutr.,

Opal. Sat. 150. Pan, który muzykę chowa, powinien    umykać, mknąć, auêrctjkn, entfliehen. Skupiwszy się na

płacić poboru trzy sta; bo lepiej na to miejsce puszka-    odwrót, wszyscy nazad    myją, Upadły im fortele, nie-

rzów chować. Lek, D. Naprzód szła muzyka, pięknie i    męzko się biją. Bardz.    Luk. 122. Myje ku swym obo-

kosztownie ubrana. Papr. Ryc. 200. MUZYKALNY, a, e,    zom mocno przetrzepany, Między swoje obrony znowu

muzyczny, inilftfaltfd/. Nie wiem, która ich muzykalna    wparowany. Leszcz. Class. 78. MYĆIE, ia, n., subst. verb.,

szkoła Uczyła tego ut re mi fa sol la. Iichow. 323. Sły-    umywanie, omywanie, ba§ 2Baf($en, ©d/citem. — (MYCIĆ

szany był głos muzykalny bardzo wdzięczny. Birk. Gł.    cz. niedok., Eccl. mutctbiitii, myto płacić, £) efter X. ntautfjeit, »

K 54. MUZYKANT, a, m., MUZYKANCIE, a, m., dem.,    sjerntautljiett, (cf. Ger. nttetljen) ; clić, jollen. Sak. Dusz. 157.

żywiący się z muzyki, ber SJcltftffliit; (Carn. musikantar;    Bosn. mititi, zamititi ;    Croat. mititi, mitim corrumpere

Vind. godez, musikont). W rodź. zeńsk. Muzykantka,    pecunia). 1. ‘MYCIEL, i,    z., Boh. mytedlna ; Ross. mblilhji,

bte ÜJîuftfflltttltn, n. p. Córka twoja została najbicglejszą    mobhs , mobhhiiu ; ein 23ab, 23aben>affer. Na ochwat ko-

muzykantką swojego wieku. N. Pam. 19, 48.    niom uczynić ‘myciel z otrąb pszennych, a tym umy-

wać mu nogi. Cresc. 536. 2. ‘MYC1EL, a, m., który myje, (Boh. myc), ber SBafc^er, Ross. mobhhkü łaziebnik. MY-CINY plur., pomyje, ©pitltMffer, ©pttltcj). Myciny, brudy. Macz., malluviae. (MYCKA, MYCZKA, i, z., Nietn. SOîü^ d)en; Sorab. 2. miza; Sorab. 1. meczą, mieca, mèczka, czapeczka, (cf. mucet). Na głowę myckę bramowaną włożył, mitram. Zebr. Ow. 368. W domu modlitwy przystoi myckę zdejmować. Hrbst. Nauk. S 3. , Rogate birety, długouchate mycki. Gil. Post. 41 b. Żydzi w królestwie naszym znaki, to jest biretki abo myezki, abo inne czapki żółte niechaj noszą. Herb. Stat. 376. Odejmie Pan córkom Syońskim łańcuszki i zaponki, i myezki. Leop. Jes. 3, 18. Spraw Jaśku pstry kożuszek, więc czerwoną myckę. Rej. Wiz. 57.). MYDEŁKO, a, n., dem. nom. mydło, ©etfdjett, Ross. mujłii;o. Teraz piastuj zwier-ciadełka, Pilnuj farbiczek, mydełka. Jag. Wyb. C 2. Barskim mydełkiem grzbiet natrzeć. Rej. Zw. 161 b. — Chem. Mydełko, ciało z połączenia oleju lotnego z alkali powstające. Śni ad. Chem. 1, 329, ob. Mydło. MYDEL-NIK, a, m., MYDLNICA, y, i., Saponaria Linn., Croat. szopunicza; Ross. MUJtHaa TpaBa, (MUjbHima, MbiieHKa puszka od mydła); gdy liście tej rośliny z wodą trą w ręku, tedy pieni się jako mydło. Urzed. 277. Syr. 621. Jundz. 241.

rozum i wzrok na

MYDŁAK , a, m., znaczy prawie toż co miękisz, jest bowiem ziemia przyboczna rudzie, do niej podobna ; z tym wszystkim nie jest rudą. Os. Żel. 80. Ostatnia ciąglica u górników zowie się mydłak wałowy. Os. Rud. 38, eine 2Irt ©etfeuflettt. MYDLANY, a, e, poit ©etfe, ©etfen*, z mydła, Boh. mydlowÿ; Vind. fhefni; Ross. mmjlhhb, (aibijKut, MbuoK'B łatwo się rozpuszczający, młijikoctl łatwość rozpuszczenia się). Dąć mydlane bańki. Torz. 150. Mydlany plaster. Perz. Cyr. 2, 310. MYDLARKA, i, i., Boh. mydlarka, która mydło robi, abo mydlarzowa żona, bte ©eifettftebertmt, (Slav. sa-funcxijnica). Nie ma w kroju różnicy, mydlarka od se-natorki. Mon. 69, 595. MYDLARNIA, i, i., warsztat mydlarski, bte ©etfettfteberep, bte SBerfftatt be? ©etfenfteber? ; Vind. fhefaria, fopunaria; Ross. MbiiOBapHH. Browary, my-dlarnie, garbarnie. Sejm. Grodz. 2, 81. N. Pam. 13, 22. MYDLARZ, a, m., który mydło robi, Boh. mydlą?; Slov. midlâr; Carn. shajfar ; Vind. fhefar, fopunar; Croat. szo-punär; Hung. szapanfozö ; Slav. safunexija ; Ross. mh.io-BapE, mbijlhhicł, ber ©eifenfteber. MYDLARCZYK, a, m., czeladnik mydlarski, ber ©etfeuftebergefelle ober 23nrfd)e. MYDLARSTWO, a, n., Boh. mydlarstwj; Slav. saffunc-xiluk; Ross. MUiOBapeme; rzemiesło mydlarskie, ba? ©etfettfteberÿanbtoerf. MYDLARSKI, a, ie, (Boh. mydlar-skÿ; Croat. szopunichni; Slav. saffunczijski) ; od mydlarza, ©etfenfteber* . Ług mydlarski, potaż z wapnem nie-ugaszonym gęsto ugotowany. Krumt. 100. MYDLASTY, a, e, na kształt mydła, fciftdjt, fetfenarttg; (Vind. fhefast, ihefen, fopunast). Glina ta jest mydlasta w palcach. Torz. 76. Glina mydlasta, argilla fullonum, ©etfeuerbe, SBflfôiÿpn, z wodą mieszana, pieni się jak mydło, i dlatego sukiennikom zdatna. Kluk.Kop. 1, 251. Ziele myd-lnica smak ma gorzko mydlasty. Jundz. 241. MYDLA-STOŚĆ, ści, i., (Boh. meydlowitost), bte ©etfenartigfett.

MYDŁEK, łka, m., n. p. Gonił Turczyn Mazura, bo się bał zawoja, Gdy mu spadł, rzecze Mazur: o już dobra moja; Nie ciebiem się mydłku bał, ale twego pudła. Przypadłszy, utnie mu łeb. — Podźże panie kudła. Cwagn. 131. Paszk. Dz. 57. Nie ciebiem sie, ‘miłku, bał. Stryjk. Turk. f. 2.? MYDLEN1EG, ńca , m., albo MYDLATY kamień, ber ©etfenflem, jest ślizki, niby mydłem jakim powleczony, daje się skrobać ; robią z niego różne naczynia. Kluk. Kop. 2, 88. MYDLIĆ, ił, i, cz. niedok., Boh. mydliti; Vind. fhefati, pothefati, fopunati, ofhefati; Croat. szopùnim ; Ross. mlofo, mbliiitł ; mydłem nacierać, fetfeit, mit ©etfe fcfjnttereit. — fig. mydlić komu oczy * zamydlać, tumany mu puścić, einem ©taub tu bte 5tU(jeu fłreueu, tfmt bte flugeit oerblcitben. *Apophtegma hoc, a casu Sigismundo régnante desumptum, quo duo veterani aulici homines Cracoviae, tertii tyrunculi oculos, extru-sis in platea t domo chirurgien pelvibus, lavandi capitis causa venientis, inter abluendum, smygmate adeo obliti essent, ut hune caecutientem, detracta de colle torque, e domo protinus protruderent, pelvim subito absconderent, ha-bitumque continuo mutarent. Iste vero diluto smygmate, veluti homo novitius, neque aulicos istos, neque locum noscens, torquem veteranorum dolo amisit.» Orzelius Hist. Interr. Lib. 5 med. Jakże mu mydli oczy, Jakże go też ślepi! Zahl. Zbb. 71. Mydli im urzędach, Że się w swych sami umotają błędach. Chrośc. Job. 47. t. j. myli, er tttadjt tt;neu beu SSerftanb irre. Na wojnie rzadko kiedy liczba bije, Leda strach, leda serce mydlą opinie. Pot. Arg. 650, madjett ba? $er$ fon» ftt?. Mydlisz Waść teraz i radbyś się zapąrł. Teat. 1 , 89. t. j. kręcisz, bu breljft, fucbft 2tu?pd;te. MYDLINY plur., Boh. mydliny ; Rag. opèrina, oplacina ; Ross. no-iiłlikh ; woda mydłem zaprawna, abo mydło w wodzie rozpuszczone, ©etfeiltoaffer. Praczki, żeby mydliny w beczkę jaką, do tego umyślnie urządzoną, zlewały. Switk. Bud. 287. Mydliny czynią żyznemi pola. Mon. 73, 773. Kąpiele z mydlin czystych. Perz, Lek. 178. Mydelnica, gdy ją w ręku mną, puszcza z siebie jako mydło mydliny, które także wychędażają szaty. Syr. 621. MYDLNY, a, e, Tr., mydlany, oott ©etfe. MYDLISTY, a, e, Tr. mydlasty, fctftcfyt, fetfeitarftg.

MYDŁO, a, n., Boh. meydlo , mydło; Slov. midlo ; Sorab. 1. módwo ; Sorab. 2. fejpa; Vind. fhefa, fopun, fhöffa; Garn. shaifa, shmigla; Croat. szopun; Dal. sza-pun , midlo; Hung. szappan; Rag. saplûn, midlo; Bosn. midlo; Ross. młlio , §. 1) bte ©etfe. Wszystkie istoty, które się składają z soli i oleju, i które się rozpuszczają w wodzie, mają nazwisko mydła. Krumt. Chym. 103. Mydło, ciało z połączenia oleju stałego z alkali powstające. Śniad. Chem. 1, 329, ob. Mydełko. Mydło robi się z ługu, wapna i łoju. Kluk. Zw. 1, 237. Weneckie, Barskie, Węgierskie mydło. Perz. Cyr. 2, 30. Comp. Med. 35. et 68. Rej. Zw. 237 b. Mydła po praniu resztka, kawałek Boh. zpćrek. Czarne mydło. Syr. 933. Golić bez mydła. Teat. 28. b. 6, ob. Golić. Nie pomoże krukowi mydło. Zegl. Ad. 163. (ob. murzynaa myć, cegłę myć). Ludziom ciekawym w oczy puścił to my-

M Y J Ę - M Y K A G.

M Y KITA - MYŁKOWA Ć.

189

MYŁKA,

dło. Pot. Arg. 60. et 74. (ob. mydlić oczy), tumany im    szać sie, pomykać się, ftdj fortfc^teOett, weiter rncfeit.

puścił, er war) ifjneit ©taub in bie 5lngen. Zaślnął dya-    Nawy się mykały, Porząc sztabami morza rozległego wa-

belskim mydłem. Pot. Zae. 62. t. j. omamieniem, 2łer*    łv. Przyb. Luz. 278. Wtedyśmy się na morze z okręty

Henbung. Jak po mydle, z mydła * bez przeszkody, sraa-    puścili, Mykamy się, wnet z oczu lądyśmy stracili, ib.

rowno, glatt, glatt fort, wie gcfdimiert. Do gardła jak po    145. MYKITA, y, m., [z Greek. Nixrjrÿç, Nicetas, imię

mydle, z gardła, jak po grudzie. Pot. Pocz. 485. Po-    męskie, transi, chłop, 3] n. p., Na kłusaku pancernym

jeżdżajno , droga jak po mydle. Pot. Joiv. 60. Wszystko    harcuje Mykita (Kozak).    Zab. 16, 123. Nar., szybki,    obro-

juz szło, jako z mydła. Pot. Arg. 817. Go dziś idzie    tny na koniu,

uporem, jutro jako z mydła. ib. 454. Wskórać jak Pochodź, pod słowem: mknąć.

Zabłocki na mydle, który wedle powiastki, cały majątek MYLIĆ, ił, i, oz. niedok., 'WYLAĆ, ał, a, cont. et frequ., w handel mydlany włożywszy, a wszystek towar na je-    umylić, zmylić dok.. Boh. meyliti, meyljm, zmeyijm,

dnę brykę napakowawszy, w Dunajcu wywrócił i wszys-    omeyljm; Sorab. 2. fmolisch ; Sorab. 1. mohliu, moh-

tko utracił. — Upewniam na mydle wskóracie, jeżeli    lim; (cf. Hebr. hrfo mahal, confudit, miscuił); Ross. ne-

moich rad nie usłuchacie. Zab. 10, 400. Zabi iljr wer»    peóuBan, ; §• 1) omylać kogo, einen irre machen. Myląc-

bet fd)led)t fortfommeit, wenig ©ebenen Ijaben. Szlachta    Greki, gdzie ranny Eneasz się podział, Fcb marę w je-

nieprzyjaciół pogromili, a łupy swoje sowito odebrali,    g₀ postać i zbroje przyodział. Dmoch. U. 128. Nam te-

tak iż Rusacy z Litwą ledwo mydło uwieźli. Stryjk. 292.    raz, jak w Babilonie, Pan Bóg języki myli. Podw. Sion.

et 620. Zamyślał Antoni o Syryi, ale że tamtędy spi-    0. (pomiesza, oerwirrett). Większy bót krok myli, a

skowi szli, bojąc się, żeby nazad nie wiózł mydła, i    zaś ciasny gniecie srodze. Mon. 08, 135. Król    prze-

nie wydał się z kunsztem, co go tai, Drugiemu t?    prawiwszy się swoim    serca przydał, a Moskwie    szyki

prowincyą rai. Chrośc. Fars. 60. Niegodny mydła za    zmylił. Stryjk. 696. Zmyliła, a zmyliła okrutna śmierć

nim wozić. Pot. Arg. 74. Drugiemu choć się zda, ze    szyki. Pot. Jow. 83. Mylić komu w książce, którą czy-

jawnićj do fortuny lezie, Mydło za owym, wpadłszy w    ta » miejsce, na którym stanął, zagubić,    uerblättern, ner»

samołówkę wiezie. Pot. Arg. 603. 1 trzeci brat nie wo-    fcfjlagett. — *§. Szczep nad wodami nie    myli w żaden

ził za    tamtemi mydła. Pot. Pocz. 315. — Corripere se    rok owocami pana swojego. Ryb. Ps.    1. nie chybia mu,

intro,    wpaść w dom, uwieść mydła. Mącz. Jak zając    odpowiada nadziei jego, er taufcfjt t()tt    nidjt. — §. 2) My-

przed charty ogona, tak on przed niemi mydła mu-    lić<= chybiać, yerfelfien.    Zadam szyprowi tyle w    głowę

siał umykać. Glicz. Wych. H 7. — §. Mydło, pudło,    krętu, że trakt zmyli.    Jabł. Tel. 123. Potym z    onych

chyba    w grach, baś Rubeln im ©piele, eilt iJlnbeL ein    frasunków młodzieniec ubogi Poszedł    głowę spuściwszy,

SticfytŚ.    — §• Brausztyn hutnicy nazywają mydłem skla-    i umylił drogi. Rej. Wiz. 158. Kiedy    psi przedni zmylą,

nym. Torz. 241. — g. 2) botan. Mydło. Kluk.    Dykc.    3,    odpędziwszy daleko zająca, pozadni    częstokroć poprawu-

51, ob. Mydelnik, Mydelnica. MYJĘ, ob. Myć.    ją. Ostror. Myśl. 43. — Mylić się    » omylać się, błądzić,

Pochodź, domywać, domyć ; namywać; omywać, omy-    chybiać czego, brać jedno za drugie, Sorab. 2. molisch

ty ; obmywać; odmywać, odmyty, pomywać, pomyć, potny-    fe ; Slou. myljm se ; Vind. preposnati, presposnati fe,

je, pomywaczka ; przemywać; rozmywać; umywać, umyć,    fid) irren. Mylisz się bardzo. Cn. Ad. 523. (ustąpiłeś

umywadlnik; zmywać, zmyć, zmyty; mydlić-, domydlić, na-    drogi). Nic byłbyś człowiekiem, gdybyś    się czasem nie

mydlić, pomydlić, przemydlić, umydlić, zamydlić, zmydlić.    mylał. Dyar. Gród. 505. Nar. Hsl. 5, 87.    Na trzech rze-

‘MYÉDZY, ob. Miedzy. ‘MYESCE, ob. Miejsce.    czach najpotrzebniejszych pospolicie ludzie najczęściej

MYK! interj. wyraża, jak smyk, coś podobnego do:    szust!    się mylą, na żonie, przyjacielu i    doktorze. Peir. Wod.

i niby to nagłe szybowanie, pomykanie    oznacza, (ob.    (oszukują się).    Oddając król pieczęć Jędrzejowi Zamoj-

radicem: Mknąć), fdjnb! fort, weiter! Boh.    myk. Tak się    skiemu , rzekł:    potomność mylić się będzie między Ja-

cisnąć równym cugiem, To na wojnę, to w groby, Ja-    nem i Jedrzejem Zamojskim. Gaz. Nar. 2, 73.— Passive,

ki taki myk za drugim, Jak z teatru osoby. Biel. S. M.    Mylić, irre werben. W koło z nim wszystko chodzi;

77. Mykże do swej kalety, z tą świętą    zdobyczą. Klon.    dzień odziany zda mu się we ćmy, i wzrok mu się myli.

Wor. 49. MYKAĆ, ał, a, ad/contint    et frequ., (ob.    P. Kchan. Jer.    496. Gdy się (perorując) zmyli, to z

Mknąć); §. a) pomykać, fdjieben, Ifinfdfte&en, wegfdjieben;    głowy potrafi poprawić błąd. Teat. 8. c, 61.

(Vind.    mikati « trząść ; Ross. MbinaTb, Mbiny konopie cze-    'MEŁKA, i, i.,    Boh. meylka; Sorab. 1. zmulka, po-

sać).    Fortuno,    ty staruszki żywisz, młodzieijce poły-    mulka; Vind. smota; Ross. norptumocTb, npopixa; omy-

kasz , Ty płochemi koły czasy jak chcesz mykasz. Ryb.    lenie, omyłka, pomyłka, ber SrrtjjUM, ber $cljler. Wi-

Gejl. B b. — §. b) Mykać, neutr., umykać” uchodzić,    cher ten w    jakie    go błędy, w jakie go dął 'mełki. Pot.

fid) forttnadjen, inanen, ba$ man weiter fomntt. Wilka szu-    Arg. 609.    À ja    dopiero 'mełkę postrzegłszy w imieniu,

ka, a    ślad jego    ujrzawszy myka. Cn. Ad. 1061. (cf.    Kląłem się, żem    niesłusznie był w tym rozumieniu. Otw.

śmiały    na bruku;    samotrzeć na pustki uderzy). Wielki    Ow. 295. Halicz    tu, zdaje mi się, Długosz miasto Wło-

Kniaź żonę z synami wysłał wprzód, chcą^sam za nie-    dzimierza kładzie ; ale snadź tę myłkę nieostrożny pisarz

mi mykać. Gwagn. 175. Mykaj ! gradere. Zebr. Ow. 26.    do ksiąg jego wprowadził. Krom. 354. Myłka, omyłka

Pierzchać im przyszło, aż do taboru mykając samego.    drukarska    Ross.    onenaTKa. MYŁKOWAG cz. niedok.,

Białob. Odm. 42. MYKAG się recipr., szybować się, ru-    myłki popełniać,    $ef)lcr ntad)en. Nasi astrologowie i ka-

coo

Myśl » to co myślemy, padła mi ta myśl. Cn. ufe, baä, n>a3 nur ben*

© £.

łowy dla wolnej myśli, niż

na

lendarznicy często myłkują. Mon. 70, 558. MYLN0ŚĆ, s'ci, £., możność mylenia się, skłonność do mylenia drugich, niepewność, bte gefylliarfett, Srngfett, 5Mgltd)feit. Oczy mu otworzy! nad fortun mylnością. Jabl. Tel. 500. N. Pam. 9, 514. MYLNY, a, e, — ie adverb., omylny, Boh. mylny; Slcv. mylny; Sorab. 1. mulkoyitć, mul-koynć; Boss. norptiume^bHUM ; §. a) omylający, 'betxüçjliify, infam. Błądzą posępną przerażeni ciszą, Droga się coraz mylniejsza wydaje. Kras. Woj. Choc. 59. Mylnym idąc gościńcem błądziemy. Zab. 45, 56. Wenus zdra-dna, Mars mylny, i zbity się dźwiga, A ten, coś go nie sądził, że padnie , polega. Bul. Ow. 65. Znaki te dają znać o niemylnym boga na świat przyjściu. Zab. 15, 4. Kniaź, (pewnym, niechybnym). — g. b) Mylący się, trrenb, ftd) trrettb, trrtg. Stryjkowski pisarz pracowity, lecz w datach nader mylny. Nar. list. 6, 101. Mylnym na świecie każdy idzie torem, Ty zbłądzisz rano, a brat twój wieczorem. Karp. 4, 42.

Pochodź, namylać sie, omy lad się, omylić sie., omyłka, omylny, omylność, pomylać się, pomyłka, umylać, zmylać, zamylać.

MYNCA, MYNIGA, ob. Minca. ‘MYRCHA, ob. Mercha.

MYŚL, i, i., (Boh. mysi anirnus, dem. myslićka animu-lus ; Slov. misel; Sorab. 2. müszl; Sorab. 1. myfl, mó-szla (mosz umysł); Carn. misi; Vind. mifl, mifâl, mifel, mifeu, mifou, mifsal, fhien; Croat. miszel ; Bay. miso, misli; Bosn. misai, misao, miscgljennje; Slav. misao, G. misli ; Ross. mmcjib ; Eccl. Mbsmimc, MirkTe.TbCTBO, i.ihicab, pa3yMbTejibH0e ; cf. Ger. STOutÿ, ©emütl), »ermutyen ; Ilebr.

misie, sententia; Aeth. putavit)\ od mój et radice sit>erbi słać wywodzi Durich. i, 175-5. — §. a) siła duszna, którą myślimy, bte 25eu?fraft, baS ©emütl), ber ©Ctft. Myśl nieśmiertelna, nie umie próżnować. Past. Fid. 48. — §. Myśl, myślenie, 2)enfeu, ©ebaufen, ©euU art. Myślą Ross. Mbicjemio ; Eccl. Mbiaieiurk. Jeśli się myślą na miejscu, o którym czyta, nie stawi, niech swojej nieczułości xiçdze nie przypisuje. Mon. 72, 542. Tropiki dwa cyrkuły myślą postawione na niebie, któremi się graniczy bieg słoneczny. Boter. 265. Zgrzeszyłem myślą » myśleniem, pomyśleniem. Cn. Th. Na postawie baranek, ale lis na myśli, Go wszystkie ludzkie sprawy cicho we łbie skryśli. Rej. Wiz. il. Co z oczu, to i z myśli. Pot. Arg. 449. Myśli słodka i spokojna , Uszczęśliwiaj po kryjomu , Myśli prawa i dostojna , Jakeś weszła, trwaj w tym domu; Wszystko ma postać przyjemną, Gdy ja z tobą a ty ze mną. Kras. List. 2, 42. O myśli ludzkie, jakoście zaćmione Ślepotą, jako nocą otoczone ! Past. Fid. 505. Usnę, sen w oczach twój mi obraz kryśli, Ocknę się, ty mi stajesz na myśli. Zab. 14, 26o. Próżno gniazdo ściele, Myśl w niebie a nogi w popiele. Pot. Arg. 519. (cf. huczno buczno a w pięty zimno). Nigdy nadziei z myśli nie wypuścił. Sk. Dz. 547. Pierwej niżem widział Pana, nie byłem spokojnej myśli, i zawszem się frasował z przedłużenia przyjścia jego. Bial. Post. 266. —

Boh. myśljnka, myślenka,

Th., cf. idea, koncept, ber

fen. Przyjść na myśl Ross. B34}AiaTbca, (cf. dumać, ‘durna). Poznanie albo myśl, jest wyobrażenie rzeczy. Boh. Dyab. 50. Jeżeli która, tedy ta jest myśl i wysoka i głęboka. Boh. Kom. 4, 154. Miałem najpiękniejsze myśli, które tylko mogą być na świecie, ale We Pan ze wszystkim wybiłeś mi je z głowy. Teat. 25. b, 14. Myśl liczna, jedna drugą oddala, odpycha. Teat.

45. b, 54. Myśl każda. wyobrażeniem jest zmysłowym lub umysłowym. Gol. Wym. 165. Myśl cła nie płaci. Bys. Ad. 41. Mon. 70, 225. Myśli do wójta nie idą; myśli nie pozywają; myśli urząd nie sądzi. Cn. Ad. 524, ©ebaitfen ftnb jollfm). Myśli swojej objawienie Eccl. Mbi-cj04aTeibCTB0. — $. Personif. Poet. Myśl, n. p. "Myśli, łakomych lat nieprzyjaciółki, Wierne wszystkich spraw Stróże i szafarki, Ozdóbcie język mój z skarbu waszego Tym, coby trwało do wieku poźnego. P. Kchan. Jer. 11. (cf. Muzy). — §. Myśl, wola , zamysł, zamiar, chęć, koniec, Slbftcbt, ©ebaitfe, Stugcnmerf, ©itbjmecf. Nikanor miłował Judę z prawej myśli, a był mu bardzo przychylny. 1 Leop. 2 Macch. 14, 24. (szczerze). Dobra życzliwa myśl Slov. dobromisel, dobromiselnost. Zła myśl Ross. Boss. 3JOMbicjiie. Złą myśl mający Ross. 3;10muc.tchhiik,b, adj. 3JiOMbic,ieHHbiH. Złą myśl mieć Eccl. 3JOMbicJiiiTH. Obrócić abo nakłonić myśl do czego. Cn. Th. Mieć co w myśli, zamyślać, zamierzać Boss. cuwuMaib, CMbim-4HK), (distg. zmyślić). Myśl za uczynek stoi. Cn. Ad. 524. — §. Myśl * skłonność, alTekt, humor, smak, upodobanie, fantazya, ‘puls, rumel; ©hm, SBille, ©cfflllcit, Neigung, ©efdjmact Omyśli, k-myśli, ku myśli, do myśli, wedle myśli, po myśli = pomyślnie, itad) 2ßimfd;. Bardziej do serca, co boli, przypuszczamy, niżli co gmy-śli się dzieje. J. Kchan. Dz. 66. Nie zawsze człeku wszystko gmyśli. Cn. Ad. 751. (ob. Gmyśli, kmyśli, ku myśli). Do myśli wszystkim się szczęściło. Wad. Dan. 66. Rozpaczają, że się im zaraz nie wedle myśli szańcuje. Bial. Post. 47. Witold, mniemając, iż mu się wszystko według myśli miało wodzić, wciągnął do Pruss. Slryjk. 264. Przyzwól nam, a bądź nam ku myśli. 1 Leop. Dan. 15, 2*0, nullfalue mt$. Wszystko na rękę i po myśli trafiło się księciu Dowmantowi, gdy Trojdena przez zdradę zabił, a drudzy dwaj bracia pomarli. Stryjk. 515. Coby człek za to nie dał, żeby mu wszystko szło po myśli! Teat. 18. b, 15. Mądry nie obiecuje sobie łaskawej i po myśli fortuny. Gorn. Sen. * 510. Wstaję i kładę się z najlepszą myślą. Teat. 19. c, 69. (w najlepszym humorze). Ester, jako mogła, czyniła królowi, co najlepszą myśl. Weresz. Reg. 155. (rozrywała, bawiła, rozweselała go). — §. Wolna myśl » opposit. frasunek, zgryzota, kłopot, eilt fre^eö ©emütlj, rfme Kummer îtitb ©orgen, fôummerloftgfett, $eiterfeit, Stuf* tmteruug. Wolna myśl, jedna rozkosz dla człowieka. llys. Ad. 71. Częściej

dla zwierza wyjeżdża. Lub. Roz. 518. dla rozrywki. —

§• Dobra myśl * §. a) wesołość umysłu, Vind. dobre vole; Carn. shidane vole; ftro&fmit, guter SDhttfj. Jowisz dobrej myśli, mając wedle siebie nadobną Junonę. Zbił. Dr. G 1. Zemiska był pod dobrą myśl wzruszony uro-

Dr. G 1.

nam

ta-H

C/2.

r¹

ca

M Y Ś LI C Z E K - M Y Ś L I W C Z Y K. 191

da księżny Ruskiej. Stryjk. 119. Wszyscy byli weseli na tym objedzie, a poci dobrą myśl podpiwszy Wasilko (podochociwszy sobie), jachał do swej gospody. Slryjk. 294. Dobrej myśli byé, ( Vind. dobre voli biti, gmetno-volen , vefiel ; cf. Vinci, dobre vole ! * wesoło ! żywo ! ). Heliogabal żadnej godzinki nie opuścił, aby jakiej sprośnej krotochwili nie wymyśli! ku dobrej myśli swojej. Rej. Zw. 102 b. Dobrą myśl leda co zepsuje. Cn. Ad. 165. Bez białych głów i w niebie nie mogłaby być dobra myśl. Dwór. H 2. Poważnym sercem swoim uczynił taką myśl onemu rycerstwu swemu. Weresz. Reg. 145. ochotę, serce, otuchę, SM), iperj. - §. b) melon. To co sprawuje dobrą myśl, lusztyk, biesiada, krotochwi-la, zabawa, Suft, *Suftbarfett, lufttgeS geben, erhungert. Gdzie się urzędnicy dowiedzą w domach poczciwych, że tańce abo dobre myśli jakie były, zaraz domem chrzczą podejźrzanym. Star. Ref. 94. Na dobrą myśl i tańce biegają. Simon. Siei. 59. Kilka lam dworskich przyszli, A to dla dobrej myśli. Kchoiu. 60. We wtorek skończyła się ta dobra myśl weselna. Doh. Ossol. 2,

31. (gody). Używała dobrej myśli, brzmiał zamek muzyką, tańcami i innemi rozrywkami. Nar. Hst. 7, 11. (Prov. Vind. Dobre vole moshne kole » lusztyk kosztuje). Na jednego^ wieczora dobrą myśl, kilkaset utracić nie żałujemy. Żarn, Post. 5, 659 b. Gdyby komu o gardło szło, izaby się temu chciało dobrej myśli? Żarn. Post. 3, 737. Król dobrej myśli zażywał, a tańców dokończywał. Zbił.

Iclr dobra myśl, łuk, szabla, szańce, Nie lekkie tańce. Groch. W. 558. — g. Zła myśl, nieochota, niechęć, Unluft, ttnmutfj. Jakie szczęścio naśladuje ludzi, Tak w nich albo dobrą myśl albo więc złą wzbudzi. Groch. W. 398. Śpiegowie, wróciwszy się, złą myśl uczynili Izraelitom, mówiąc: olbrzymowie są w tej ziemi, którą bóg obiecał. Sk. Żyw. 1, 555. Na mię złą myśl macie, żem człowieka uzdrowił w sobotę. 1 Leop. Joan. 1, 23. (chrap, gniew).— §.— MYŚL. observ. Wieleimion Polskich kończy się na myśl: Ziemomyśl, to jest, Sa-momyśl; Radomyśl, to jest, radę myśli. Jabl Her. — MYŚLEĆ, ał, eli, et MYŚLIĆ, ił, i, cz. contin., Boh. mysliti, smeyśleti ; Slov. mislef, mysljm; Garn. mislèti, misiem; Vind. mifliti, spomeniti; Sorab. 2. miiszlisch; Sorab. 1. myflież, myfliu, miflim , moszlu; Dal. missliti; Croat. miszliti, miszlim; Dosn. misliti, motriti; Rag. rni-sliti, pomisliti; Slav. misliti; Ross. mliiilik), mmcjutl; ben* fen. Myśleć co, abo o czym, benfen, tn ©ebrtttfcit Ijabeit, Ctwa§ benfen. Nie męcz się myśląc. Boh. Kom. 1, 228. Patrzajważ (dualis) w duchu, gdy go wyprowadzą, A 'myślwa (dualis » myślmy), że mu już wytchnąć nie dadzą. Groch. W. 196. —§. Pomyśleć, na myśl przywodzić, myśleć ze staraniem, rozważać, uadjbenfen, benfen, tn ©ebatt* fett (affen. Będzie się o tym myślało. Teat. 36. b, 58. Kto myśli o czym, łacno wszystkiemu dogodzi. Simon. Siei. 50. Trzeba było myśleć o sobie , bo się nie bardzo można było spuszczać na to, co rodzice zostawią. Kras. Pod. 2, 142. (staranie mieć o swoim losie, nie zapomnieć o sobie). Myśiić co frasowliwie » zamyślić się, utonąć w tym. Cn. Ad. 524. Wiedz, że czas myśiić ztąd o naszej drodze; jest okręt już gotowy. Jabł. Tel. 314. Myśleć co czynić * zamyślać, umyśiać, stanowić, postanawiać, gefonnen fepn, gebeufen, üffitfleirô fepn; Boh. ho-dlati, (cf. godzić na co). Bili się rządnie, a żadna strona uciekać nie myśliła. Warg. Wal. 23. Koronne wojska tu przybyły, i za Dniestr myślą. Jabł. Buk. E 5 b. Myślenie stoi pod czas za czynienie. Cn. Ad. 524. (chęć za skutek). — Człowiek źle myślący Eccl. 3JOMWcanreaB, Graec. y.axo&vfioç. Myśleć komu dobrze, abo źle * sprzyjać mu, nie sprzyjać% geffnnt fetjtt gegen jemanben, einem gut ober übel rooUen. Zadenby nie wiedział, jeśli źle abo dobrze myślił Judasz Panu. Biał. Post. 152. Co drugiemu myślił, to samego potkało. Cn. Ad. 213, wa3 er bem artbern jngebacljt (jatte, ba$.... (cf. kto drugim dołki kopie , sam w nie wpada). 1 więźniem będąc , ojczyźnie swej dobrze myśli. Papr. Gn. 1164. Wyście mnie źle myślili, a bóg to w dobre obrócił. Sk. Żyw. 324. Leop. Genes. 50, 20. Prosił królowej o życie swoje, rozumiejąc, iż mu król źle myśli. Sk. Zyw. 2, 342. Boga za świadka mam, iż nic wam nigdy złego myśiić nie chcę. Sk. Zyw. 1, 324. Nie wierzył, aby mu kiedy Jagiełło co złego miał myśleć. Stryjk. 429. Gdy im na gardło stał, myślili mu też źle, a dobrej woli nań nie mogli być, naprawiali, aby go zabito. Glicz. Wych. Gib. — Myśleć « rozumieć, mniemać, glauben, meinen, benfen, uer* ntutljen; (Ross. Aymib, cf. dumać). Widzisz ten klawi-kord, myślałby kto, iż on wie, że ja lubię muzykę. Teat. 53. d. 47. Myśli się ; Ross. młic.thtłch zdaje się. MY-ŚL1CZEK, czka, m., połowa suknia, eilt Sagbrocf. Piotrowskiej odkazuje Jejmość w' testamencie myśliczek swój aksamitny. Doh. Ossol. 12, cf; amazonka. MYŚLISTWO, a, n., (Boh. mysliwectwj; Ross. .iob.ih »łowy); bte 3agb* funft, Sägern); (Ross. npOMHCJb, npoMLicejTL, cf. przemysł). Łowiectwo nazwane jest myślistwem dla rozmaitych chy-trości imowania ptastwa , zwierząt. Cresc. 611. — §. Myślistwo » łowy, bte 3agb. Wsiadłszy na koń, jedzie na myślistwo, aby mógł jakąkolwiek zwierzynę ułowić. Star. Dw. 55. et 69. — §. collect. Potrzeby myśliwskie, Sagb* fadjeit, Sagbapparat; personif. myśliwcy, Säger. Strzelców jest wiele, którzy bez myślistw sami chodzą z samopałem i kundlem przy boku i kilkanaście niedźwiedzi do roku zastrzeli. Jabł. Ez. 76. Trabus był wedle książęcej godności z koniem, z sługą, z myślistwem spalony. Stryjk. 304. MYŚLIWCOWY, MYŚLIWCZY, a, e, MYŚLIWSKI, a, ie, od myśliwców abo myślistwa, Boh. mysliwecky; Ross. oxoTwniecKiil, oxommiß, (ob. Ochoczy); Sagb », Säger *, Sägers ». Myśliwskie trąby. Teat. 51. b, 4. Mj-śliwczy gończy pies (Croat. kopov). Kto raz myśliwskiej polewki zakusi, Już ten językiem ich mówić musi. Klon. Fl. E 2. Wymknij się, jako sarna z ręku myśliwcowych. Radź. Prov. 6, 5. Bóg wyrwie mię z sidła myśliwco-wego. Budn. Ps. 91, 3. Psa nie ukradł; bo psa wziąć, to jest myśliwska sztuka .Mon. 73, 740. Po myśliwsku Ross. nooxoTiiimiî. MYŚLIWCZYK, a, m., zdrobn. rzeczowa. myśliwiec, ein Sagerdjen, Sagbllebljaberdjen. Słyszałem mówiącego myśliwczyka, iż dobra psiarnia największy panu honor czyni. Mon. 68, 955. — §. Chłopiec

ne,

192

MYŚLIWIEC - MYSZ.

M Y S Z A S T Y - M Y S Z E I S.

myśliwczy, eilt 3dgerjunge. Myśliwczyk psów dojeżdża. Tr. MYŚLIWIEC, wca, m., MYŚLIWY, ego, m., (Boh. mysli-wec; Ross. oxothhicb (ob. Ochotnik), npoMUCieHHHKt, (ob. Przemysł); Eccl. nceaoBHTejb) ; łowiec, ber 3(t$er. Myśliwy do bicia zwierząt, jest pod łowczym. Kluk. Zw. 1, 380, ber Unterjctger. Myśliwiec, lubiący i umiejący polować, 3<hlblteMtaI>cr, Sagbfemter. Myśliwcy ludziom zwykli wielkie szkody czynić, depcąc zboże. Stat. Lit. 316. Całodniowe w lasach dzikich polowanie, brodzenie po bagnach, i uganianie się za zwierzem, zostawiam myśliwcom. Mon. 66, 186. Od Nemrota wyszła przypowieść: wielki myśliwiec. 1 Leop. Genes. 10, 8. (duży łowiec. 3 Leop.). Turczyn, że ludzkim myśliwcem jest przeważnym, pokazuje się ztąd, że z jego Tureckich szabel krew' chrze-ściańska nigdy nie osycha. Jan. Lig. B. Nuże ! mój miły lcniwcze, Na piecu sławny myśliwcze ! Rej. Zw. 251 b, (ob. Legart). MYŚLIWY, a, e, lubiący polować, jagblte* benb. Kazimierz Jagiełło radnićj mieszkał wr Litwie, niżli w Polszczę, dla rozkosznych łowów, bo był bardzo myśliwy. Stryjk. 638. Biel. 430. Biskup Krak. Paweł, tak był myśliwy, iż gdy mszą miewał, tedy psi około niego chodzili, i z ptaki przed nim myśliwce stali. Bici. 169. Zony mężów myśliwych nie lubią. Zab. 15, 578. — §. Polować umiejący, jagb»cr[tcnbtg. Myśliwy ptasznik łowił ptaka. Jabi. Ez. 79. Rarogi myśliwe. Banial. J 2 b. — Kobieta myśliwa Boh. mysliwcowa. — MYŚLNY, a, e, od myślenia, do myśli należący, Sorab. 1. pomosznć ; Bosn. miscgljen, namiscgljen; Ross. Mbic.ieHHMH, łtt ©ebflttfett, (jebadjt, benfettb. Kto słuszności WT tym nie wódzi, tak ten wicie światłości myślnego słońca widzi, jak wiele widzi kret światłości słońca zmysłom podległego. Smotr. Apol. 12. (Carn. mislènost imaginatió). Twierdzenie myśl-abo słowne. Cyank. Log. 83. "MYŚLOTWORY, a, e , gebcmfnterjcugenb. Tak wysilony umysł, jak ma błyskać jaśnie, Gdy w nim ów myślotwory płomyczek zagaśnie. Zab. 15, 288.

Pochodź, bezmyślny, bezmyślność ; bogomyślny, bogomyśl-ność, chytromyślny, darmomyślny; domyślać sie, domysł, domyślny, domyślność; namyślać sieL, namysł; obmyślać, obmyślny; pomyślać, pomysł, pomyślny, pomyślność, niepomyślny, niepomyślność; przemyślać, przemysł, przemyślny; górnomyślny; jednomyślny, jednomyślność; lekkomyślny, lekkomyślność; podłomyślny; rozmyślać, rozmysł, rozmyślny; nmyślać, umysł, umysłowy, umyślny; wmyślać sie; wielkomyślny, wspaniałomyślny, nizkomyślny, podłomyślny, wolnomyślny, wysokomyślny ; wymyślać, wymysł, toymyśl-ny; zmyślać, zmysł, zmyślny, zmyślność, zmysłowy, zmyślony, zmyśłacz; zamysł, zamyślić.

MYSTERYUM , ob. Tajemnice , Rag. svetotajstvo , cf. świą-tość. MYSTYCZNY, ob. Tajemny, Rag. otajni, svetotajni; Ross. TamiciBeHHbiH.

MYSZ, y, i., Boh. myś; Slov. miś; Sorab. 1. mosch, musch; Sorab. 2. musch; Vind. miefh, mifh; Carn. mish; Croat. mish, mis, miss ; Rag. mise; Bosn. mjesc, mise; Slav. mish; Ross. Mbiuib ; Isl. maus ; Angl. mous ; Svec. et Anglos. mus; Ban. muus ; Pers. mouses; Arab. DV2; Lat. mus; Graec. pvç; §. 1. Germ. bte üDïatrê. Mysz domowa, |>au3*

lltaitô, nierównie mniejsza od szczura, jemu przyrodzeniem zupełnie podobna. Zool. 550. Mysz ziemna, dśrb« tnairô, polna gelbmattê, błotna ©umpfmcurê. Kluk. Zw. 1, 360. Mysz leśna. Ład. H. N. 113, Rag. pùh, btc SBalb* mauê; laskowa, ib., btc #ûfeltnau3, Ross. amyps, (cf. jaszczur, cf. szczur); żołędna. ib. Mysz ostropysk. ib., bte ©pi^mattź; Slov. plch, plech (cf. popielica), sisel; Sorab. 1. rosk, źurk, (cf. szczur); Sorab. 2. rësch, reschk; Carn. shpizhmàh ; Vind. strupna mifh, fhtakor ; Croat. stàkor; Slav. tvôrac ; Ross. jkhthhkT) , (cf. źytnik). Mysz Brytańska, pajęcza, mus araneus. Cn. Th,, Ross. 3eMie-poHKa, zalega miejsce pomiędzy szczurem a kretem; kryje się po stodołach ; bardzo jest nieruchawa. Dykc. Med. 4, 456. Mysz pajęczna gryzie czasem konie, które po tym ukąszeniu miewają też przypadki, jak gdyby od węza były ukąszone, ib. Syr. 213. Mysz wielka ziemna, ob. Susiel. — Prov. Myszy tam nie bywają, gdzie o zbożu nie znają. Czach. Tr. H 4. Trudno mają być myszy, gdzie niemasz spiżarni. Pot. Pocz. 524. Kota na myszy, na zająca charta. Mon. 65, 195. Gdzie niemasz kota, tam biegają myszy. Rratk. F 4 6. Gdy kota myszy nie czują, bezpiecznie sobie harcują. Cn. Ad. 616. niemasz pana doma; Slov. magu misi hodi, kecf kocki doma nem. — Prov. Croat. Tesko je missu z machkem ; Rag. tèskoti miscju s mackom. Niech nie igra mysz z kotem. Teat.

20. b, 190. Slov. Kocka misi nénècha, liska ślepie, a wilk owec. Złodziej żyje jak mysz na pudle. Klon. Wor. 57. (na złodzieju czapka gore). Wysp<ał się, by mysz na pudle. Rys. Ad. 72. Z wielkiej chmury Mały deszcz, mysz się rodzi, choć stękały góry. Zabi. Pire. 73. (na-scitur ridiculus mus). Gdy skonamy, pójdzie Eskulapi, Nie dba o myszy, bo kota ułapi. Mon. 71, 716. (nie o owcę idzie, lecz o wełnę). — Myszą się wkradł do dworu. Pot. Arg. 228. t. j. jak mysz, tajnie, nieznacznie, kryjomo, tute ein 9Mu3d)en, [o Ijetmlt#, (o imbemerft, »er* ftolden. Ci pewno nie wleźli do szlachectwa myszą. Pot. Pocz. 702. — §. Ziele Świnia wesz, wydaje z siebie zapach myszami oddający. Perz. Cyr. 2, 80. t. j. coś na myszy przysmrodek wychodzący, einen üDMnfeijentcf), (Boh. myśina smrodek myszy), cf. myszką wino oddające. — §. 2. Myszy, myszki, choroba końska, bardzo niebezpieczna , ber geifel, eine §alêbrüfenfranf!)ctt ber $ferbe, gru-czołki, które się pod gardłem zgromadzają, tak konia dusza, aż upadnie na ziemie. Hipp. 102. Lek. Koń. 24. cf. żaby, zołzy. MYSZASTY^ MYSZATY, MYSZOWY, a, e, maści myszój, Croat. mishje farbę, ntanfefćtrbtfl. Po-pielaste, myszowe sukno. Ern. 69. Konie myszate. Hipp. 8. Koń myszasty. Budn. Apoc. 6, 8. (koń płowy, Bibl. Gd.). MYSZCZASTY, a, e, pełen myszek czyli muszku-łów, ntu&fuloê; od myszek czyli muszkułów, SDîtrôfel * . Błona myszczasta, muscularis. Krup. 2, 3. MYSZĘ, ęcia, ru, MYSZATKO, a, n., demin., ein jungcS 2Mu$<$en. Płodna maciora mysz wylęgła razem mysząt siła. Jabi. Ez.

20. Małe myszęta. ib. Małe mysząlko. Groch. W. 554. MYSZETRZE, ob. Kurzyślep 2. MYŚZEIS, eidos. O bajecznym Popiela od myszy pożarciu mamy dzieło Myszeis, wybornym piórem i rymem napisane od Ignacego Kra-

MYSZKA - MYSZY.

M Y S Z Y NI E C - M Y T NI C T W 0.    193

Myszą trucizna (Vind. mifhniza; Carn. mishèza, mishza). Dedykacyi arkusz, a dzieło samo jako myszy ogon. Mon. 73, 199. (kuse). Koń jego, skoro trąby dosłyszy, my-szym uchem strzyże. Pot. Jow. 91. Kot długo koło jamki myszéj chodził. Czach. Tr. G 4. — §. Botan. Myszy ber, phalaris, rodzaj trawy, do którego należy Kanarkowa trawa, Koci ogon etc. Kluk. Dykc. 2, 175, fôanarienfraut. Jaskółcze ziele, Pszonkę, ftetgroarjenfraut, myszemi jajki zowiemy, że kształt jajek spojonych do siebie ma. Syr. 898. Myszy jęczmień, wyczyniec , hordeum muńnum Linn., SDîdufeîoru. Jundz. 127. Myszy ogon, myosurus Linn., Ross. Mumefi xboctl, rodzaj rośliny, 2)Mufefcf)n)ait§. Kluk. Dykc. 2, 133. Mysze uszko, Hieracium Auricula. Linn., gatunek jastrzębca, od uszek myszych ma imię, że listki podobne myszym uszkom. Urzed. 43. Syr. 904. Kluk. Dykc. 2, 40; Croat. missevina, misje vuho, trava; Ross. MbinibH yuiKif, 9KäufeöI)rtetn. Myszą wiechą zowią ziele, inaczej Iglicą Włoską zwane, że myszy nie dopuszcza do rzeczy nią okrytych, Ruscus Linn., Ross. mh-meit TepiTB, ütfäufeborn. Syr. 610. Mysze zboże, ob. O-wiesek. MYSZYNIEC, ńca, m., bobki mysze, mysze łajno. Tr., Mtfebrecf ; ob. Myszy adj, — 1. MYSZYŃSKI, u Greków Smintejski, był zwań Apollo, dlatego, że z jego wieśćby, wielość myszy napadła na Teukry. Otw. Ow. 495. — 2. ‘MYSZYŃSKI, ‘MYSZEŃSKI, a, ie, Mi-śnijski, z Miśnii, 2J?eifiner *, OOtt SDîeipen. Myszyńska ziemia, od słowa Polskiego, to jest, od myszy nazwana jest. Blaz. Krom. 43. Myszyńskiej ziemi głową miasto Myszna, przez którą idzie Albis. Gwagn. 455. Hermun-duri, Myszeńska ziemia około Lipska. Mącz. Myszeńskie piwa zawołane są w Niemieckich stronach. Syr. 947, ob. Mysznarz. MYSZYNA, y, z., biedna nędzna myszka, dit arrneS 2ftauScf)en. MYSZYSKO, a, n., paskudna mysz, dne abfdjeulidfe SOïauS, Rag. miscina.

MYTEL, tlu, m., w drukarni, gatunek pisma mniejszy od tercyi. Magier. Mskr., z Niem. üDîtttelfdjlrift.

sickiego.' Nar. Hst. 3, 54, bte Sftaufeabe beS gfirjfrit (Srj&t* fdjof    cf. niżej: myszka Popielowska. MYSZKA,

i, i., Boh. myśka; Sorab. 1. móschka; Sorab. 2. musch-ka ; Carn. mishka, mishk; Vind. mifhika , mifhka, mi-fhiza ; Croat. missek; Bosn. mjesccicch ; Ross. MbiuiKa, mmiiichokT) , MbimeHOueiCŁ ; Eccl. MHiiiHiia ; demin. nom. mysz; §. 1. baS SMttSdjien. Nie igraj myszko z kotkiem.

Rys. Ad. 43. Cn. Ad. 598. (nie graj kotku z niedźwiedziem; nie gryź z czartem orzechów; nie składaj sie z dworem; daj złemu pokój). — Przednie wino; czuć w nim myszkę jeszcze Popielowską. Tent. 33. d, 91, t. j. bardzo stare, myszami oddające. — §. 2. Myszka, mu-szkuł, btC SDîllSfel, bte SOîauê; Boh. swal; Bosn. miscięa, guscter, mjescnięa od ruki; Croat. méçha, mishicza; Rag. but, misciza ; Eccl. Mhiuihi|A; Ross. Muiuna; jest mięsistą częścią ciała zwierzęcego , przez którą czynią się poruszenia. Kluk. Zw. 1, 31. Zool. 55. Kirch. Anat. 117. Krup.

4, 1. Każda myszka składa się z włokń prosto sobie odległych i wraz przez błonkę tkankowalą spojonych. Krup.

4, 3. Myszka przegrodowa, diaphragma, przedziela jamę piersiową od brzuchowej. Krup. 4, 68, baS 3^erd)feH, SSntft* feft. — §. 3. Myszki końskie, gruczołki szkapie. Cn. Th., ob.

Mysz. ‘MYSZKOPRZEGRODOWY n. p. nerw, nervus phre-nicus. Krup. 3, 190, 3tMrd)feHSneröe. MYSZKOWATY, a, e, (Boh. swalowitÿ; Rag. buttav) ; muszkułowaty, do mu-szkułu podobny, tmrôfulôS. Mięsiste, myszkowate, żyłowate ciało. Kirch. Anat. 117/ MYSZKOWAĆ, ał, uje, intrans. contin., czatować na co, jak kot na myszy, łapać, smykać, ntaufett, Ijafcben, 3agb auf etroaS madjett. Lis po polu myszkuje. Rot. Pocz. 104. Na ów czas liszka nie myszkowała, Ni charcica liszkę gnała. Zab. 1, 40. Myszka w polu myszkująca, Pożywienia szukająca. Jabt. Ez. 69.

Lis o długim ogonie Myszkował kiedyś w onćj stronie.

Jabł. Ez. 31. MYSZNA, y, z., Gwagn. 455, Miśnia, Stfetßett, ob. Myszyński. MYSZNARZ, a, m„, z Myszeńskićj ziemi, to jest, z Miśnii, eut SDîctjhter. Przeciwko Sasom i Myszna-rzom sławny rycerz. Warg. Wal. 180. et 179. MYSZO- ‘MYTARSTWO, a, n., płacenie myta, wypłacanie się z na-ŁÓW, a, m., ber SDîaufcfangcr, ber ÜDîaufege^er; Ross. MH-    leżytości; w szczególności w Greckim kościele to, co w

uieÆOB'L, vultur percnopterus, jest to ów sęp, który po-    Łacińsk. czyściec; baS 3MI$abIen, SerjoHett, ©teuer»; ttt

spolicie lata nizko nad rolami, szukając myszy i żaby.    ber ©riedjtfcfyen $trd)e: baS Fegefeuer. Ci, którzy tu jeszcze

Kluk. Zw. 2, 304. MYSZOŁÓWKA, i, £., łapka na my-    nie wypłacili, tedy tam po śmierci na mytarstwach bę-

szy, bte 2)MufefaIle; Carn. mishnèza; Vind. mifhna stava,    dąc zatrzymani, ‘wypłacywają. Sak. Dusz. 138. Na tym

past; Ross. Mbiio-iOBKa, MuuiejiOBHa. Mon. 75, 590. —    mytarstwie, gdzie to się dusze mycą, jeśli jest jaka mę-

\. Myszołówka, ber 3)łćtilfel)alncf)t, ptak wielkości kobuza,    ka, niektórzy wątpią, ib. 157. Mamy między niebem i

do rodzaju sępów należący; pożywieniem jego są myszy.    piekłem miejsce, które Łacinnicy purgatorium, Polacy

Kluk. Zw. 2, 229. MYSZOŁOWNY, a, e, łowiący my-    czyścem, Słowianie mytarstwem nazywamy, ib. 154. Ros-

szy, mrtttfefattgeitb, Ross. Mbmie.iOBHtnl. MYSZOTRZEW,    syanie ognia czyścowego nie wymyślali, ale mytarstwa

ob. Kurzyślep 2. — MYSZOWY, ob. Myszatyr MYSZUR,    być wyznawali. Fund. 2. ib. 57. Aniołowie prowadzą

a, w., mysz samiec, baS SDMmtd/ett ber SWauS. Źle my-    dusze przez różne mytarstwa do nieba. Galat. Alf. 347.

szurowi zięciem być lwowi. Rys. Ad. 79. (nie składaj się    — *§. Mytarstwo, Ross. MUTapcTBO, wykrętarstwo, oszu-

z dworem; nie gryź orzechów z dyabłem). MYSZY, a]    stostwo, ©refierei), Setritgereę. Wybawcie "mię ze wszys-

e, Boh. myśj ; Sorab. 1. moschi, moschaczć; Carn. mi-    tkich złych mytarstw. Pm. Kam. 215. MYTLARZ, a,

shje, mishne; Vind. mifhy, mifhni; Croat. missji ; Rag.    m., n. p. Obierają na woźnego, gdzie jest rząd, nie pi-

miscij; Ross. Mbimiii, MbimauiH; Eccl. Mbiuieä ; od myszy,    janicę, nie mytlarza. Gorn. Wi. K. 3. oszust, ettt Setne*

Słaufe *. Mysze łajno, myszy gnój, mysze bobki, ÜJÎÜU*    ger. ‘MYTNICA, Ross. MbiTimua, Mbima; Eccl. mhto-

febretf; (Carn. mishjek, mishnek; Vind. miflijak). Niektó-    HMitnna, ob. Celnica ; Vind. mutaria. MYTNICTWO, a, n.,

rzy aptekarze mysze łajno za pieprz przedają. Sienn. 567.    celnictwo, SDîautprtere^, 3oUtt>efert. Celnicy opuściwszy my-

25

Sltwnik Lindtg9 wyi. S. Tom III.

tnictwa, naśladowali Pana Jezusa. W. Post. W. 3, 394.    Tatarów pod Kopylem bardzo wiele zbito, I u Piotrowic

MYTNIK, a, m., Boh. meytnik; Vind. mutar, zolnar, au-    gardłem zapłacili myto. Stryjk. 683. (te büjüten mit tarent

fhlakar; Carn. avsblokar; Rag. occitnik, zarinik nadha-    §ftl(e. Tą śmiercią zrzucon z Rzymskiej władzy szale, W

racnik, nadharacjâr; Croat. (mitnik, ochiveszt gresnik, ja-    jednym dniu wszystkie klęski bierze mytem. Chrośc. Luk.

wnogrzesznik), maltar; Ross. mhthhke, butihki, mhtob-    270. (w nagrodę). — Myto od pomieszkania. Tr., komor-

miiK’L, MUTOHMeitŁ (MŁnapt oszust, MMiapHTL okpiwać);    ne> czynsz, bte SDïietlje, ber $ang?tn0; Ross. nojKHioe.

Eccl. m.iTAfib, MuuoiiMU|h, noiUMHOHMeut, (Me34HHKï    Dalszy ciąg pochodź, przemycać, przemycić, przemycenie.

najemnik); ber 2)?autl;ner, celnik, 3flletmte^mer. Celnik MYTOLOGIA, ii, z., z Greckołac., bte ©otterleljre ; Ross. et stojąc z daleka, nie śmiał oczu podnieść do boga; fa-    Eccl. óacHOCiOBie, óacHOCiOBCTBO; historya bajeczna bo-

ryzeusz , patrząc na tego mytnika. ... Sk. Kaz. 347. Z    żyszcz, i^ opisanie wszystkiego , co się ich obrządków

mytników i poborców wyganiał ś. Jan kradziestwa i złe    tykało. Kras. Zb. 2, 214. MYTOLOG, a, m., trudniący

nabycie. Sk. Kaz. 29. Wiele celników, mytników abo    si? mytologią, Ross. et Eccl. óacHOCJOBeit*, óacHOcjOBS,

'wyborców. Sekl. Math. 9. Mytnik bogaty. Prot. Jat. 20.    óacHOTBOpeitB, noBtcTBOBaieJB Huma h BBiMBnmieH-

MYTNY, a, e, Boh. meytny; Ross. mbithbih, MŁiTeuHHH,    Hbixti ; verb. óacHOC;iOB.uo, Graec. pv&oloyéw. MYT0L0-

MMTapeBŁ, MHTapcKifi; celny, od cła, myta, 2)łant|)*, 3oE»,    GICZNY, a, e, — ie adv., Ross. et Eccl. ôacHOcaOBUBiH.

M Z.

194

MYTNIK - MYTO.

MYTOLOGIA - MZYK.

beit betreffenb, (Carn. mitne tributarius). Tam owe mytne Duńskie grody, Gdzie musisz płacić morskie cło od wody. Klon. El. C 1. (przeprawa przez Zunt).

MYTO, a, n., (Boh. meyto portorium-, Slov. mzda, dennj MZEC, mżał et mżył, mże et mży, intrans. niedok., Fut. po-płat, merces; Sorab. 4. mjto, myto, móto praemium, zda,    mzy> Boh. mżikati, mżikauti, mrkati, mrknauti ; Vind.

fda merces-, Sorab. Z. mutto, mütto; Carn. mitje » czynsz,    meshati, mesbgetati, sameshati, pomeshguvati; Croat. rni-

lichwa ; Vind. muta, zol, aufhlak »cło, mesda, plazhilu,    gati; Iioss• MiimyTL, amraiB, MiiJKy, comjkhtb, cmgjkiitb ;

mesditje » płaca, żołd; (mitje, mitovina * len, lenność ;    Eccl> MbtnaTH, m my, JKMypio, Miiraio, MH3aro, Graec. pvco;

Croat. mito donum çorruptivum) ; Croat. malta » cło ; Bosn.    §• 1- migać, mignąć, mgnąć, oczy zamrużać, bte 2lugCrt

mito munus pro corruptions, Rag. mîto id.-, Eccl. mbito    5UtM(|en. Była niejaka krotochwila u starych, jeden mżał,

cło, M34HLta nagroda; cf. Graec. puaOóg; Arab. mi-    a drugi ukazował palce, mówiąc, wiele ich? Macz. Snem

izd, miijd, merces ; Chald. fntt middah, tributum; cf.    abo mży mi się, semisomnis sum, dormiens vigilo ;

Germ. (Dîtetye); bte SDtouty, ber 3oE,    cło;    Dal. vama, di-    drzemie plus    significat.    Cn.    Th., blop    fdjlttmment,    f?alb tua»

vona; Bosn. vam, ęarina od pûta ;    Carn.    avshlok; Ross.    t&Cttb fdjluntttteru. Zaniecha    grać,    a    spania    przytwierdzać

TaMOîKHoe. Licet aliqui cło ad principem vel Rempubli-    poskoczy, Mżące czarowną laską zamuskując oczy, langui-

cam référant; myto ad privates-, in constitutionibus regni    da. Zebr. Ow. 24. Przez całą noc nie spała i jeszcze

video haec confundi. Cn. Th. — Myto lub cło wybierać    wątpliwym snem mżała. Pot. Arg. 84. — Active Sen mżeć

niesprawiedliwie, lichwić Eccl. MBrroHMCTBOBam Wolność    ⁸ marzyć, träumen. Widziszże na jawie, czy sen mżysz

od myta Vind. muteprostnost. — Fig. Na swawolą bez    zawodny? Zab. 8, 112. Nar. — Sen mię mży »sen mię

myta puszczą. Rej. Wiz. 23. t. j. nie hamując^ freę. —    napada » oczy w kupę idą, ber ©djlummer überfällt ntt#!

Myto najemnikowi, czeladnikowi, zapłata. Cn. Th., ber    Aby za^ sen nas n‘e nażył u objadu, Naucz się pieśni

Solin, ©eftnbeloljn; Boh. mzda; Ross. M34a. Ciężkim grze-    przekornego składu. Hor. 2, 272. Piasek pomżył smok-

chem jest służebnikom myto żatrzymać.    Haur. Sk. 254.    cze jej oczy.    Zab. 10,    66.    Koss.    —    §. 2.    Mży    » deszcz

Wszyscy wzięli ode mnie odprawę    bez    myta. Mon. 70,    drobny pada.    Cn. Th.    Ern.    894,    e$    regtet    gau?    fletu, e3

357. (z kwitkiem poszli, (te jogen leer ab). Wolał urzę- riefelt; Boh. mzjti, mżel; Carn. pershi, (cf. prószyć); Ross. dom myta ze skarbu naznaczyć, aby poddanych nie darły.    MopocHTB.    MŻENIE, ia, n., §. 1. inumbrata quies, so-

Sk. Dz. 524. t. j. pensye, jurgiełty, ©ebalt, Çenfton. Ce-    mn^s fevi$.    Cn. Th., ein ganj Ictfer ©cfjlnmmer; (Boh. mżenj,

res płaci myto pracy oraczowi. Jabl Tel. 144. t. j. na-    okamżenj okamgnienie; Vind. nameshik» spojrzenie ; Eccl.

grodę , (te lofrnt tfun bte Arbeit. Cierpliwość zawsze mie-    mbskghhic , mi/Amuc, MiiraHie, wma » miganie, mignienie,

w-a swoje myto, I zwyczajnie się nagradza sowito. Chrośc.    m'g oczny). Powoli ciężały mu powieki ; lekkie mżenie

Fars. 272. O duszo jakoźeś droga, wielkim mytem za-    odejmując    mu obecnych widoków, marami go łudzi. Os-

płacona. Pieśń. Kat. 49. i Leop. 1 Cor. 6, 20. koszto-    s°l- Str. 9.    Sen lekkie siejąc mżenie Narkotnym powieki

wnie, drogo, krwawo, ntit grofśen ftoften, tljeiter. Nie    przycieżał    obłokiem. Kniaź. Poez. 2, 231. Lekarstwo

wierzy, żeby którym mytem miał być odkupiony. 1 Leop.    przeciwko niemocy śpiącej, a ustawicznemu mżeniu. Urzed.

Job. 15, 31. (zapłatą. 3 Leop.). Na całe wojsko złe myto    419. — §. 2. Drobniuchny deszczyk. 7Y\, ettt gattj Heiner

przypada, Zamknięta aerya, złe powietrze wzięła w cie-    3?fgeu; baS IKtefeln. MZYK, u, m., MZYTEK, tka, m.,

mną chmurę. Bardz. Luk. 93. (zły raz, niebezpieczeństwo).    mżjk, mżjtek, ciuciubabka, gra dziecinna, zmrużek.

Po mieście i ulicy, wszystkich w pień wybito, Czym w Dudz. 46. Wtod., bltnbeê UJîaufel, bltnbe ^lt|l, ein Sîtuber« tumulcie zapłacił pierwszy sam to myto. Tiuard. Wt. 41    fpicl. Grali mzyka. Ern. 4 26. Glicz. Wych. B 5.

N.

Litera N w Łacińskim abecadle dwunasta. Kras. Zb. 2, 214. Po Rossyjsku nazwana Nasz < H, h. — My mamy n dwoje: Łacińskie, jak w słowie: dzwon; a kreskowane z •podszytym niby i, n. p. zadzwoń się. Górnicki ostatnie z daszkiem pisze tf. Now. Char.

— ń praepositioni appositum; pronomen jego, vel onego significat : n. p. Nie ivielei to nań ? Orzech. Qu. 184. (t. j. na niego). Kto kogo raz stłucze, ma juz nadeń wiele. Tward. WÎ. 127. (nad niego). Doń » do niego ; poń * po niego ; zań * za niego ; weń * w niego ; zeń -- z niego.

N. P. abbrewiatura: Najjaśniejszy Pan. N. S. Najjaśniejsze Stany. — N. p. * na przykład.

1.    NA! interj., - cum enclit. NAĆ! NAŚCI! NĘ-Ć, NĘ-Z * ów! weź to, bierz! ba! nimm! ba fyaft! Slov. na; Sorab.

2. na tosch masch; Carn. na, en cape; Ross. et Eccl. na, Ha bo3Łmii, ce bo3Lmii. Na! masz ją, weź to żelazo. Teat. 2, 110. Piotrze, na ci na piwo! Teat. 10, 83. Naści przyjaciela na piwo. ib. 23. b, 41. Wenus mówiła do mnie : pasterzu, nać to z ręku moich Chłopiątko (Amorka), naucz mi go proszę, piosnek swoich. Sim.on. Siei. 20. Z więźniów, jeśli którzy chcą robić, nać na nich pieniądze. Pot. Arg. 215. Naści bracie; włóż te pieniądze do kieszeni. Teat. 8, 109. Naści, schowaj to na jutro. ib. 55. e, 23. Naści, tu masz pieniądze, ib. 52. d, 10. Choć mówi: naści, wprzód obaczyć, jeśli co ma w garści. Haur. Sk. 238. Lepiej gdy rzeką naści jedno, Bierz za swoje, Niż gdy komu powiedzą, że będziesz miał dwoje. Min. Ryt. 3, 312. Nacież Kachno ten palet, schowajcie go. Teat. 8, 5. Naści także pastuszą tę laskę wzajemnie. Nag. Wirg. 504. Ja cię, Panno, z mym synem pojednam na wieki, Nę-ć rękę, nęć cnotliwe na to słowo moje. Pot. Arg. 755. Nę-ż ja ten dar tobie. Oiw. Ow. 171. — §. Na*he! na! l)e! Oj nie, nie wierzę ja temu. Ç*. Na ! o zakład ! Teat. 59, 63.

2.    *NA —, NAJ—; p articula praeposita Comparativi Gradus adjectivo vel adverbio , Superlativum efficit, ut : lepiej, *na-lepiej, najlepiej; lepszy, ‘nalepszy, najlepszy; (Boh. ney-, neylepśj; Sorab. 2. nej- , neiz- , e. g. nejdalschi ; Sorab. 1. nai— ; Croat. naj-, pre-; Vind. ner-, nar-, nai-, pre- (cf. prze-) narvekfhi, narfveiteifhi, nerbulfhi, predobar; Bosn. naj-). Exemplum nostrum sequentes Moscovitici, dicunt etiam: HaHnpaTuaHiuüi * najkrótszy; quanquam apud illos, frequentior Superlalivus cum praemissa Posilbo particula npe*prze-, n. p. npeóoraTUH przebogaty * najbogatszy. SRobbe. ©i*. 56. In usu apud illos etiam bcg-, e. gr. Bce-błiuihhh najwyższy, (ze wszech cf. wszechmocny i t. d.) ; utuntur etiam particula Tpe-, Tpeója/KCHHUH najszczęśliwszy ; cf. Gall. très- ; cf. Lat. très ; Pol. trzy.

3.    NA praepositio ; signißcans locum in quo, cum sexto casu, Locali ; notans autem locum ad quem, cum quarto, Accu-sativo, nominis ponitur; (Boh., Slov. Sorab. 1. na; Sorab.

2. na, naw; Carn., Vind., Croat., Slav. Bosn. na; Ross. Ha; cf. Graec. dvâ; Ger. an, nabe, nad))«auf, md), ju; auf bte $rage mo ? mit bem Locali nominis, auf bte ftrage moulin? mit bem Accusât. — 1. Locus in quo, auf. Kto na koniu, ten pod koniem czasem być musi. Rej. Zw. 144. Kto bywa na koniu, na wozie, bywa pod koniem, pod wozem. Cn. Ad. 371. Na czyim wózku siedzisz, tego piosnkę śpiewaj. Cn. Ad. 526. Powierzchnia szata na nim bielsza śniegu była. Groch. W. 278. Żaden z tych bohatyrów na swoim łóżku nie umarł. Lach. Kaz. 1, 91. Na dworze, ob. Dwór. Na filarach, na słupach dom stojący. Cn. Th. Na ledzie budować, ob. Lód. Na bruku mężny, ob. Bruk. Miasto na górze, auf einem üöcrge. aliter Na górze mieszkam, oben, na wyższym piętrze, oppos. Na dole, unten. Na obu stronach. Na prawej ręce. Na ramieniu niosę. Na rękach kogo wynieść. Podniodsłszy się na palcach, pogląda do góry. Bardz. Trag. 234. Na ziemi, nie na wodzie. Na jednej ziemi kąkol i pszenica rośnie. Cn. Ad. 530. Na wierzchu, oben, oben auf. Na boku, na stronie, na osobności, auf ber ©eite, tu ber ©tnfamfett, na razie, na stręcie, na do-rędziu, v. suis locis. — Zamiast w, kładzie się tam, gdzie objętość jednej rzeczy w drugiej nie jest wyraźna: trt. Za wstyd żołnierzowi rozumiał na leży być, gdy hetman pod namioty. Zamoj. Birk. 5. tut 2Binterquartierc. Na tym świecie tylko do czasu , jako na gospodzie mieszkamy. Kosz. Lor. 182. (cf. gospodą mieszkać). Tak sobie na chłodzie milusieńko drzymał. Zab. 1, 98. Nar. tm $uf)len. Miej to zawsze na myśli (tlt ©ebaitfcit) i na języku (uub auf ber Sauge), jeśli on to cierpiał, coż ja? Birk. Gł. K. 35, Cezar odniósł zwycięstwo na trzydziestu dwóch bitwach. Zab. 2, 191. Jedni na dygni-tarstwach (fit Jjoljeu 2lemtcrn), a drudzy w obelgach. Birk. Exorb. 27. Na oku kogo mieć. Teat. 4. b, 85, einen tut 31uge liaben, (cf. oko). Służyć panom pilnie, nietylko na oczu, i krom oczu. Gil. Post. 90. Wielkie szczęście na wszem od boga poznali. Papr. Ryc. Nie był on w podejrzaniu, i o nim na wszystkim dobrze trzymano. Glicz. Wych. B 5 b. (ze wszystkim, we wszystkim, zupełnie). Jagnieszka, w ciele młodą, ale na duszy (am ©etft) starą, na ciele niedorosłą, ale na sercu siwą, na twarzy piękną, ale w wierze piękniejszą była. Sk. Żyw. 1, 47. Piękna na twarzy, ale na duszy piękniejsza, ib. 178. Zdarzenie to niemałą we mnie sprawiło na cerze i na zdrowiu odmianę. Teat. 9. c, 11. Jakoli się ma Laban na zdrowiu? 1 Leop. Genes. 29. Wielką na sercu zjety był boleścią. Sk. Żyw. 1, 173. Kazimierz się panom Litewskim na wszystkim w sprawach wojennych i domowych, podobał. Stryjk. 579, tu aïïent. Za panowania na monarchii Polskiej Hermana. Stryjk. 171. t. j. w koronie, w Polszczę. Jechali nasi do Cesarza pod namioty na glejcie. Biel. 96. t. j. za glejtem, na fun-

Węgrzech; na Szląsku » wSzląsku; o innych

c— .

w tym, bety btefcr SDîaterte

damencie glejtu otrzymanego, auf erbaltneś fidjereS ®eleit. Na piśmie v. Pismo. Sułtan naznacza im pewne dochody na miastach, miasteczkach i wsiach. Klok. Turk. 61, scil. fundując, zapisując, (Einfünfte, auf (Stabte, ftleefeu unb ®otfer funbtrt. Na kazaniu, tu ber fJJrebtgt. Co na kazaniach bywa, tego dziś nazywają nabożnisiem. Boh. Kom. 1, 57. Czy bywają oni na komedyach? !}•. Jużci zapewne nie na kazaniach! Teat. 19. c, H2. Na mieście s w mieście, locutiones hae duae rem eandem sonant, sed priorem usurpât is, qui in domo aliqua civitatis est, ut: poszedł na miasto, na mieście gdzieś pije, byłem na mieście, co tam na mieście słychać? Lat. foris bi-bit. Posteriorem usurpât, qui extra civitatem est, ut: byłem w mieście, co w mieście słychać? fui in civitate. Cn. Th. 1216. (ef. po mieście); in ber ©labt. Similiter na wsi, we wsi, po wsi ; ob. Wieś. 0 niektórych krajach mówiąc, używamy zarówno na i w, n. p. na Węgrzech

krajach lub krainach, samo na w używaniu: na Wołyniu, na Podolu, na Podlasiu, na Rusi ( *w Rusi. Syr. 999; n. p. Bywszy w Rusi, do domu musi. Cn. Ad. 54). Similiter : Ja te xięgi ‘na ‘Moskwńe za kapellana służąc przełożyłem. Boler. 3. Na Wołoszczyznie. — (Samo w w używaniu, w tych: w Polszczę, w Mazowszu, w Litwie , w Krakowskim, w Niemczech, w Włoszech etc. Na zdaje się, że o takich krajach najwięcej się używa, co otwartością lub wyższością położenia celują. Ld. ) — §. Sequentia sonant Germanice an, tlt, auf, na początku, om Anfänge. Cn. Ad. 559. Na przodku v. suo loco. — Na ^ońcu listu. Na którym miejscu ze dwu? utrubi? Na słońcu bielę, suszę. Na słońcu sala, altanka, ob. Nasłoneczny. Na łyczku co wisi, na nitce, e$ Çaitgt an dltetn $ärd)eu. Trzymać na wodzy. Boter. 3, 65. ( ob. Wodza). Jednych na czciach, drugich na gardle karano. Biel. Św. 248 b. an ber (Eßre, am Seben ftrafen. Na tym zależy, zawisło, baratt liegt e3, barauf fommt eS au. Czyś ty z Inacha rodu i bogaty, Nic na tym , czyś ty z podłej żebrak chaty, Na ofiarę pójść Plutona trzeba. Hor. 1, 195. (nihil interest). Bądź się kto zacnym zrodził i bogatym, Bądź niewolnikiem, u śmierci nic na tym. ib. 196. Wiele na tym, czy sługa Dawus, czy pan gada, Czy dziad stary, czy rzeźwy co młodzian powiada. Kor. Hor. 8. (intererit multum). Nie na tym ci to szczęśliwość, nie na tym, Gdy kto na ziemi potężnym, bogatym. Karp. 4, 23. Mnie wiele na tym. Cn. Ad. 510. Na tym wszystko, ib. 542. to grunt, to summa , wszystko, alles fommt barauf an, bängt baoon ab. Mało tobie na tym. ib. 475. tobie to wszystko za jedno, bir liegt mentg baran. Mnie na tym nic, bądź winny , bądź niewinny, byłeś ty jedno zginął. Warg. Wal. 261. Jeśli jest co na tym Rzpltej, aby kto nie używał źle rzeczy swej, jako daleko więcej jest na tym, taby kto nie używał źle ludzi. Modrz. Baz. 183. — §. Być na czym», trudnić się czym, myśleć o czym , chodzić koło czego, fid) momtt befestigen, etroaS oorbaben, bamit umgeben. Biskup Paweł, z więzienia wypuszczony, na tym wszystek był, jakby nad królem zemścić sie. Krom. 280. Władysław na początku panowania swego na tym był, jakby uspokoić domowe rozterki. Biel. 64. Nieprzyjaciel był na tym, aby naszych mógł gdzie z kąta użyć. ib. 106. Wacław na niczym nie był, jedno zęby Łokietka do gruntu wykorzenił. Biel. 172. Gdy się Rakuski Polakom nie podobał, na tym byli, jakoby Jadwidze inszego męża, a sobie króla naleźli. Biel. 229. Juz wszystkie miasta Pruskie na tym są, że się królowi chcą poddać. Biel. 591. Prosił, aby się z swym ludem pierwej potykał, jako z zwyczajniejszym, którzy zawzdy na tym są, i wiedzą obyczaj Tatarski, ib. 468. Prosił Wi-tołd Jagiełłą o koronę Litewską, a gdy król na tym z se-natory zasiadł.... Stryjk. 529. ba er itOer biefe fOîaterte eine 3iat^öerfamntlung Inelt. Którzy na tej sentencyi są, nigdy nie wiedzą, co po czym chodzi. Glicz. Wych. J 7

b. (którzy się jéj trzymają). Na robocie jest lud. Cn. Th. (bety ber Arbeit, przy robocie, nad robotą, robotą zajęty). Poznali go, że on to był, co na jałmużnie siadał u drzwi kościelnych. 1 Leop. Act. 3, 9. (żebrząc jałmużnę). Na zdradzie komu być, knować nań zdradę; n. p. Jeże-lim umowę złamała , albo na zdradzie komu była , słusznie tę zawziętość ponoszę. Psalmod. 40.. Na czym, przy czym, w ciągu czego, bet) ettMê, über etnwS. Na gwałcie abo na złym uczynku pojmany. Sax. Art. 26. Ale czas darmo tracę na mym narzekaniu, Darmo gubię momenta na płaczu, wzdychaniu. Min. Ryt. 1, 159. Niechaj na słowach droga chwila nie upływa. Dmoch. U. 2, 196. Nie jednegom półzłotka przepił na gorzałce. Teat.

32. b, 80. Na rozstaniu *» rozstając się. Cn. Th. bety ber ©djetbuttg. — Rzadka cnota, aby kto wiernym był na cudzym. Sk. Kaz. 470. treu bety SSerroaltung frembett ©uteS. Na małych^ rzeczach, jako i na wielu, złym być nie przystoi. Sk. Żyw. 310. tu großen unb Reinen ©aeben. Na tym stanęło * przy tym, bctbety. Na tym mówić przestał. Staś. Num. 2, 144. t. bortę er auf. Dość na tym, ^genug barmt. Nie dość na tym, co mamy dziś, trzeba myśleć, co będzie jutro. Kras. Rod. 2, 236. (cf. przestać na czym). — 2. Locus ad quem, cum casu quarto, Accusativo , nominis, auf, nad), in; phys. et fig. Na dwór wyjść, auf ben $of gefien, v. Dwór. Nigdy nie wychodzi na słońce, które nie sądzi godnym, żeby mogło jego twarz oświecać. Pam. 83, 647. er gelji nie an bte ©oitne. Włóż go na ramię. Na wszystkie strony obracać. Serce dobre rzecz wszelką na dobrą stronę bierze. Mon. 70, 701. Wszystko sobie tłumaczysz na dobre. Teat. 41. c, 530. Na szyję spaść, na szyję zepchnąć. Wszystkowładna siła, Trzasnąwszy piorunem , na głowę go strąciła Z nadpowietrznego stropu. Przyb. Milt. 8. Konie wędzidła nie czując, na łeb lecą. Jabi. Tel. 337. Komu ciasno, i na łeb ten ma prostą drogę. Bardz. Trag. 247. Uciekać z góry na górę, z jaskini do jaskini. Zał. B. T. 163. Już też Apollo swe wozy złocone Na świat gotował, i zorze schodziły. P. Kchan. Jer. 255. Jaka swawola w dzieciach ! przez płot na ogrod wlezie, ba i płot obali. Petr. Ek. 92. Na stronę co kładę. Na stronę co idzie. Biega z góry na dół. P. Kchan. Orl. 219, nad) unten; oppos.

. przypadało). Bieżysz na bu rentift iu betu $erberben.

na

na bagatel-Ociec, iż y, przeczby

s:

na górę, Md) oBeit, hinauf, rsia miasto często wychodziła Teat. 15, 40. Na mnie kolej, imd) trift bic ÎÎCt^e, an mich tftê. Gdyby tak na mnie , unikałbym prawowa-nia się. Teat. 50. b, 71, twą zgubę. Teat. 47. d,

Wezmij mię w ogrodziec z sobą, Pójdę rada na śmierć z tobą. Pieśń. Kat. 56. Hej Janie, Macieju, bej na pomoc, gwałtu! Teat. 50, 24. Na*ku: Juz dobrze po północy na dzień się skłoniło. Bardz. Trag. 205. Juz dobrze na dzień, idźmy teraz. Teat. 27, 158. Na dzień najsmaczniej się sypia. Teat. 31. b, 116. ^(z rana). Trzecia dopiero godzina na dzień. Odym. Siu. 2 O o 2 b. (ranna). Został się tam na noc. Sęki. Math. 21. (zanocował tam). I tak—li nasza Nice , na stare lata Za mąż idzie! i myśli jeszcze zażyć świata! Simon. Siei. 51. (w tym wieku!) — Na zamiast do, przy niektórych krajach: Md), pojechał na Wołyń, na Ruś, na Podlasie, na Podole, na Ukrainę, na Węgry, na Szląsk ; <mówi sie tei: do Węgier pojechał, do Szląska). Z Kujaw ruszył regiment na Ukrainę. Teat. 24, 160. Obsol. Litwa z mar-grabstwa idąc na dom (do domu), Mazowsze bardzo w«o-jowała. Biel. 180. — Na = w, do, in, auf. Wziął go do siebie, na karetę, i bratem go nazwał. Birk. Zyg. 15. Wc Panów wszystkich proszę na kompanią. Teat. 12, 166. (do kompanii, do pokoju bawialnego). Na dłuż, na wyż, na miąsz * grubość, in bte Säuge. Pod Eryman-tem zabił srogiego Dzika , na wielkość rzadko widzianego. Past. Fid. 196. (co do wielkości). Na kształt ten abo ów « w kształt, auf btefe 3lrt. Na krzyż składam, itlś śvmt$. Na ukos, über sroerd). Na lewą rękę * w lewą. — Na * przeciwko, gegen, auf. Ślepo na miecze bieży. Gorn. Sen. 562. Nie przestając spotkania , na pałasze idą. Dmoch. H. 2, 108. Na broń pójdę z gołemi rękami. Bardz. Trag. 214. Gdy tedy każą, na działa, na strzelbę, na włócznie i na sam ogień wszystek, powinien pójść rycerz. Star. Ryc. 58. Biegli do zakonu ś. Bernarda, ludzie bogaci na wielkie ubóstwo, rozkoszni na wielką nędzę, uczeni na wielką pokorę, zacni na wielką wzgardę. Sk. Zyw. 2, 126. Jozue dostatecznie żydów w pokoju nie zostawił, mając zawsze na się nieprzyjaciele. Biał. Post. 145. ftc Ijatten fic immer auf betu £alfe ; (cf. trzymać na się). «Łóżko brać na niedźwiedzia, na odyńca mary. Zegl. Ad. 117. t. j. idąc na niedźwiedzia, na łowy. Jeszcze po wielkim strachu, który na się mieli, k sobie nie przyszli. P. Kchan. Orl. 599. Samsonie, masz na się Fihstyny. Radź. Jud. 16, 14. (Filistynowie nad tobą! Bibl. Gd).    Królowa Elżbieta,

iż miała na ten czas co innego na się, bo Węgrzy posłali byli do Napuliej po innego króla, wątpliwą odpowiedź dała. Biel. 227. Rychlej się na trzeciego, niżli sami z sobą dwóch zgodzą. Pot. Jow. 1, 10. Rozum rozum , i głowa na głowę. Jabł. Ez. 40. Na złe jest dobre. Cn. Ad. 554 (każda choroba ma swoje lekarstwo). Biskup kazanie na cesarza uczynił; gdy z kazalnicy zszedł, rzekł mu cesarz: przeciw mnie kazanieś uczynił. On odpowie: owszem, po tobiem je uczynił. Sk. Zyw. 2, 401. Nieprzyjaciel widząc złą sprawę naszych, wziął

na nich serce. Stryjk. 629. Pozywa go na szable i drzewa. P. Kchan. Orl. 247, auf Säbel tiltb £an$e. Similiter: Zakazał trędowatemu Jezus, aby nań nikomu nie powiadał, iż go on zleczył. Sk. Kaz. 59. Od półgodziny wrzeszczę na ciebie, gadajże. Teat. 16, 33. (krzyczę nad tobą). — Chory na co, an etnxtô franf. Wielu ludzi, którzy się na rozmaite niemocy źle mieli, Jezus uzdrowił. Sekl. Marc. 1. Owce wszystkie pozdychały na mo-tylicę. Teat. 30. c, 69. Na to oko nie widzę; na to ucho nie słyszę. Cn. Th. auf biefeâ Sługę fe^e idy nid)t, u. f. m. Wolę umrzeć, niżlibym miał na się wiedzieć jeden błąd. Raz. Hst 7. (ob. wiedzieć do siebie, znać do siebie, przyznać się do). Wie to na was ociec wasz niebieski, że wam tego wszystkiego potrzeba. 1 Leop. Math. 6, 52. (co się tycze was). — Na * uswn, consilium déterminât * do, $u, auf, für. I na toż to nieba z tak wielu nas przypadków« wyrwały, Żeby nas w te przepaści tak straszne oddały? Jabł. Tel. 80. Kiedy proszę o pieniądze, zaraz się bada, na co? Teat. 34. b, 41, 1M$U? Otóż macie na wino. Teat. 34. c, 60, ba I)al’t t()r $U SBeiit. Ciężko pracowałem na kawałek chleba. Teat. 33, 6. I stary Kato Pił żwawie na to, By zagrzewał cnotę. Hor. 2, 142. Nar. Dwu wnuków posłała na naukę do Włoch, bo chciała je mieć duchownemi. Biel. 142. Ociec posłał go do Aten na nauki. Węg. Pow. 118, urn bort $U ftubircu. Ci co na nauki abo peregry-nacye do cudzych ziem jeżdżą. Gród. Dis. C 2 b. W zaranie i w wieczór, na pacierze ‘zwonią. Hrbst. Nauk h. Tak na ludzi, jak na się, sprawił szat kosztownych. Fa-lib. Dis. D 1. Więcej wydajemy pieniędzy ki, niżli na rzeczy potrzebne. Żab. 16,    9

ma na co inszego, a to na piwo abo u o też nie miał mieć nauczycielowi? (Dativus commodi * na nauczyciela ?) Glicz. Wych. M 6 b. Ktoby zboże na drogość skupował, albo ktoby zboże chował, aby je drożej przedał, ma być karan. Szczerb. Sax. 177. Czasem uczeni ludzie rozumu na złe używają. Mon. 66, 513, mtPraudjCU. Miecze i ogień na niego gotuje. Boh-. Kom. 11, 512. Sprawił gody na wszystkie swe sąsiady, i na wszystkie przyjacioły. 1 Leop. Tob. 8, 22. Sprawił wielką cześć na pany swoje. Zbił. Dr. G. 2. Objady na ubóstwo sprawują. Krom. 80. Koronacya cesarzowy na królestwo Węgierskie. Gaz. Nar. 2, 56, jur Ungrifcfyeu fîô* utgêimtrbe. Orał rolą ręką sw«oją na ubogie , aby im potu swego udzielać mógł. Sk. Zyw. 1, 35. Nigdy nic nie jadł, jedno chlćb jęczmienny,; na który sam młócił, i sam go na mąkę zmloł. Sk. Zyw. 2, 141. Król w Wilnie na pany Litewskie sejm złożył. Biel. 471. et 95. Kocha, słyszę,. na męża Walera. Teat. 42. c, 17. (w« nadziei, że za niego pójdzie). Skarby przez Baszów zebrane, po śmierci na cesarza idą; nie czują jednak, że na pana zbierają. Kłok. Turk. 98. Chłop na pana robi. Leszcz. GL 105. Poddani, jako pszczoły na pana robią. Star. Ref. 141. (cf. sic vos, non vobis). Szczepa-nowski kupił wieś Piotrowin na biskupstwo Krakowskie. Biel. 61, für ba§ Stêtbum (Eracau. (NB. rzeczy zdolne wmieszczać się, kupują się do, n. p. wołu, chleba,

o" -

Cl. O

or, na życie klął się, że mię Na poczciwość, na honor, na wszystko, co najświętszego jest, przyrzekam. Teat. 30,

=r

beczkę wina do klasztoru ; rzeczy nie zmieszczające się, kupują się na, 11. p. rola, wieś; dla commune). — Iść na ryby, na łowy, na raki, na ptaki, na grzyby, (ob. Iść). Woźnica poszedł na sprawy swe. Raz. Hst. 86. za swo-jemi sprawunkami, er gteng feinen Stellungen nad;. Na co to? coż po tym? woju? Na coż piszecie prawa, jeżeli ich nie słuchacie? Kras. Doś. 153. Na coż nam wiele, gdy tak krótko żyjem? Hor. 1, 281. Ej Ryme-donie, nie na toć ta dana I powierzona chorągiew' ode mnie. P. Kchan. Jer. 557. Wielką zgraję ludzi oko/o siebie chowa, nie wiedzieć na co. Stryjk. 307. Mę-czenniki związane, na śmierć wiedziono. Sk. Żyw. 1, 216. man führte fie junt £obe. Proroki zabijają, samem się został, i jeszcze i mnie na śmierć szukają. Sk. Kaz. 120. t. j. na stracenie, cf. na gardło, fte fucfteu ttttd;, ntief; JU tobten. Farao dał szukać na stracenie Mojżesza. 1 Leop. Exod. 2. Gdy kto królewskiego syna zabije, poddani go zaraz na śmierć szukają, ib. 301. Człowiek się rodzi na pracę, a ptak na latanie. Leop. Job. 5, 7. t. j. do pracy, jur Arbeit, JUttt ftltegen. Na same urodziłem się nieszczęścia. Teat. 33. d, 56. Na śmierć się rodzimy. Pilch. Sen. list. 291. (żeby umrzeć). Na nic cię, tylko abyś jadł, pił, i marnotrawił. Opal. Sat. 6. (do niczego zdatny), ju tttdjtS tangltcb. Na listy Polskie dobry pisarz. Papr. Ryc. 271. Ja na dobre me słaby i zachorzały, Na złe zdrowy i duży. P. Kchan. Orl. 227. Coraz większe bezpieczeństwo na złość i zuchwalstwo roście. Star. Ref. 144. Drewno na koły, pale, tyki. Cn. Th. Na łaknienie konfekt, trunki * od łaknienia, ib. Na oczy, na zęby dobry « do oczu dobry. Cn. Th. Na wszystko można znaleźć sposoby. Teat. 22, 64. Próżne są leki, niemasz ziół na starość. Zab. 12,304. e£ giebt fein ftraut mtber bas 2lltcr. Na pamiątkę; na próbę; na prze-daż ; na przykład; na psotę; na figel; na złość; na żart, v. s. I. Nie umrę na złość złemu. Ryb. Ps. 253. na przekorę, junt ^offen. Na to mówię * to chcę rzec, dlatego to mówię, eo dico. Cn. Th. Na co inszegom to rzekł. ib. Nie kupuje gruntu, ale idzie na arędę. N. Pam. 22, 91. arędą, dzierżawą, (ob. Iść). — Accommo-dandi; Na * według, nad;, ilt SerljdltntfS, für. Na mój mieszek, dość kosztowny. Nie wieleż to nań? Orzech. Qu. 184 ; Eccl. HaHb. Na swoje kopyto przerobić. Na tę notę pieśń. To nie na mnie trzewik. Gaik ten , jeżeli nam przeszkadza widzieć, z drugiej strony jest bardzo na rękę, bo nas nikt widzieć nie może. Teat. 10. b, 70. Dobrze tak na niego, gdyż tego sam sobie nawarzył. Stryjk. 539. c8 gefd)tcf/t tfmt red)t. Nasi naskwie-rali potrwożonym nieprzyjacielom, a właśnie jak na toż drobny deszczyk przetrzepując, kurzawę pokropił. Krom. 451. Szata złota w lecie ciężka, w zimie zimna; sukienna tak na lato , jako i na zimę sposobniejsza jest. Warg. Wal. 10. Nie dosyć na ojca, być dobrym dla siebie samego, jeżeli się nie stara, aby i dzieci jego dobre by/y. Zal. H. T. 134. Czynisz, jako na wiernego należy. 1 Leop. 3 Joan. 1, 5. (jak nań przystoi, jak powi en). — Exitus: Na, ju. Na nic dobreg im nie wysz . Cn. Th. ju ntdftê ©ntem gebteben. Kto o niego

sie po rade uda/, zawsze mu na dobre wyszło. Teat. 54. b, 46. Koral z wody wywleczony, twardnieje na kamień. Otw. Ow. 625. Syn jego w narodzie Marsów na boha-tyra wyrósZ. Staś. Num. 2, 247. Ta niemoc nie jest na śmierć. Sekl. Joan. 11. Zabić kogo na śmierć. Teat. 15,

35. Ta się choroba, choć szerzy, Jej zaraza nie jest na życie. Karp. 1, 45. Na swe z/e to uczynił. Cn. Ad. 340. (sam sobie szkodzi/). Pożądliwość zahamuj w sobie, bo cię ta zawsze będzie wiod/a na pychę, na gniew, na pomstę, na łakomstwo, na obżarstwo, i na insze przypadki. Rej. Zw. 56. Na mój mieszek, na mój grosz, na moje szkodę, meo periculo. Mącz. Prosi/ mię, abym mu konia w swej stajni, na jego grosz, i na jego szkodę postawić dozwoli/. Szczerb. Sax. 181. Na nieszczęście odszedł. Na szczęście odszedł. Na proch, na popiół spalić. Na gotowe pieniądze grać. Teat. 35. d, 52. Nie pij na skórę niedźwiedzia żywego. Jabł. Ez. 76. Na głupich orać nie trzeba, ani siać, sami się rodzą. Teat. 52. b, 51. Na traf. Na niepewną.—§. Na; subséquent ter, consequenter , po, z przyczyny, za, nad;, barailf, rtltf, bet;. Włostowicz mówił Bolesławowi, aby na jego fortel ze wszystką Polską od wojny Buskiej spał bezpiecznie. Stryjk. 188. Na przyczynę czyje uczynić. Cn. Th. 447. (za czyją inslancyą). Nie bądźże tak srogi, uczyń to na łzy moje. Pot. Ary. 82. Czyjeż na tak wspaniały widok, nie rozrzewni się serce? Gaz. Nar, 1 , 500. Widzę, już cały mięknę, Na te przymioty i wdzięki piękne. Teat. 56. d, 21. Na tę tak piękną powieść, różne we mnie myśli, powstały. Mon. 74, 47. Najlepiej głuchym być na takie baśnie. Teat. 45. b, 20. Upijamy się na spadki i przypadki, jednym okiem patrząc na duchowny chlćb, drugim na świecki. Lek. B 4. Piozu-miałby kto na pola, że    ogrody. Mon. 73, 772. (sądziłby o nich). Spi na    dobrze. Rys. Ad. 65. Na

wszystkie te pobudki lepiej, niżeli on Endymion spal. Warg. Wal. 112. Na jego imię drżą odległe kraje. Auszp. 58. — §. Na swoje oczy, na swoje uszy * swojemi wlasne-mi oczami, uszami, n. p. On to wszystko widział na swe oczy. Ram. 84, 504. Sama na własne uszy to słyszałam. Teat. 51. b, 44. — Przybliżył się do niego, i powiedział mu coś na ucho. Niem. Król. 2, 92, do ucha , szeptem. — Na oko * oczywiście, wpadając w oko, ob. Oko. Na oko co czynić, na pozor, powierzchownie, udając, maszkary strojąc, jmu ©d)et!t. Na życie jego następowała, choć się za nim na oko wstawiała. Pam. 85, 1, 792. — §. Na; augurationis, auf, 51t. Gdy się ‘ po mieszkaniach dymy włóczą, na deszcz. Haur. Sk. 105. (znamionuje deszcz). Na deszcz wrona krzecze. Na z/e psy wyją. Na deszcz kot się myje, auf SRegen » tt)emt$ regnen foli. Ognie niecąc kometa, prognostyki swoje Morzu daje na fale, królestwom na boje. Ustrz. Klaud. 19. — §. Na; assecurandi, obligandi, auf, bei). Na tę brodę przyrzekłeś mi siwą. Teat. 45. e, 157. Na moje poczciwość! Teat. 15, 41. Prawdziwie, na życie moje. Teat. 30. c, 69. Na kocha. Teat. 43. d, k

(verbis) a) znaczenia kierunkowego do miejsca, auf *, n. p. Nakładać na wóz, naładować, auflaben. Napisać na ścienie. Namalować na murze, b) Znaczenia accumula-tionis, przygromadzenia, przysporzenia, tnel auf etnatt* ber.... nad) einanber.... auf.... Naborgować, ciel aufborgen; nakupować, red)t oiel auffaufen ; nałapać. In hac signifi-catione desiderat verbum Gcnitivum (pluralis) substantivi: Nabudować śpitalów. c) Verbis reciprocis adjungit signi-ficationem satisfadae cupiditatis, sytości, i aż do zbytku nawet, i zmordowania się, redit fait.... Jltr ©enüge .... nad) $ ers entlüft.... btó junt ©rntübett, n. p. Najadł się, nacałował się; cf. nie mógł się odcałować. d) Saepe numéro non servit nisi ad exprimendam conjugationem com-pletam, quam dokonane vocamus ; n. p. Jużem napisał, e) Na-, nad-, ein mentg, ctnntê. Natracić « nadtrącić ; nabiegać konia « nadbiegać; cf. Slov. et Sorab. 1. na-, exprimons diminutionem adjectivi ; e. gr. naeerni czarniawy, nabel białawy, nahork gorzkawy; (cf. Lat. sub-, e. gr. subfuscus); vide observationem sub Nad-, praep. inseparab. Noveris in hac ab N incipiente serie, non pauca verba, a syllaba Na - incipientia, omissa esse, co vel quod obliqua sini, nec in suo themate Na retineant, ut nałajać, nago-tować, nakarbować, nakarmić i t. d., nec enim nałajam, nagotowam i t. d. dicimus ; vel quod licet thema suum habe ant, et composiła videantur, tarnen parum, aut nihil, a simplici différant, ut nagabam, gabam , nauczam, uczę, nazywam, zowie; quare talia bis poni minime oportebat. Cn. Th. 440. W tym słowniku, choć umieszczono, na co sie tylko przykłady znajdowały, lub do czego przy-na miesiąc, niech wołu zbije; najmniej dyalekty pobratymcze upoważniają, a zatym więcej , niż w Knapskim słów z przyimkiem na- złożonych poprzyjmowano; atoli i tu służy ta sama uwaga, którą pod przyimkiem do, iw samym do dzieła wstępie, uczy-Na czas, ob. Czas. Aliud est: Na ten czas, n. p. To na niono, że niepodobna wszystkich wyliczyć, ten czas opuściwszy, obaczmy drugą przyczynę. Sekl.    NABA, y,    i.,    mała rzeka    w księstwie Zmudzkim. Dykc.    Ge-

102. Na miłość bożka proszę Wc Pana.    Teat. 33. b,    adhuc:    na rozum;    na    oczy; na    imię; na domysł ;    na

79. Proszę, wzywam, na miłość ojczyzny,    nie burzmy    pamięć;    na czczo;    na    gardło; na udry;    pochodzić    na

narodu. Przestr. 16. Zaklina go na przyjaźń,    miłość, na    co, et alla.

boga, na cztery litery, [kiep. 7] Mon. 73,141.    Prosi na ży- 4. NA —    praepositio    inseperabilis,    dodaje    czasownikom

wy bóg. Boh. Dyab. 3, 99. (dla boga). Prosił na swa przyjaźń, na imię Augusta. Hor. Sat. 29. Fedor dawał na się listy i mocne zapisy, iź miał na potym zawsze być pod mocą królewską. Stryjk. 472. Na swą duszę biorę, na swoje sumnienie; (ob. Dusza, sumnie-nie). Kto winien różne summy, a dałby co na to, to wolno obierać mu, na którą summę, to co dał, będzie chciał rachować; inaczej ten, który wziął, może powiedzieć, na którą to summę chce wytrącić; z prawa zaś przyjdzie wytrącać, to co dano, z twardszej albo cięższej summy. Szczerb. Sax. 89. Czynią na miłosierdzie jego, jako na karb. Glicz. Wych. E 3 b. — §. Na; me-tiendi > z, blizko do, koło, około, niemal, gegen, üljnge* fäljr, auf. Teokryt żył na lat 270 przed narodzeniem Pańskim. Kras. List. 97. Stoją jedna od drugiej, jakoby na łokieć. Star. Dw. 43. W wojsku Tureckićm nie rachować na 100,000 wojennika. Kłok. Turk. 216. Wzrostu na sześć piędzi tylko. P. Kchan. Orl. 79. Jest tam miejsce na stopień wyżej uczynione. Star. Dw. 60. Stój tu, na krok mi się nie rusz. Teat. 53. b, 57. and) tttdjt um einen 6d)ritt. Nie odstępuje jej i na krok. Staś. Num. 2,

141. Niechaj się jeszcze, choćby sto lat smuci, Na jeden fenik szkody nie powróci. Karp. 1 , 192. Już się też lew na tedy rozjadł bez pamięci. Zab. 13, 283. Trep.

(t. j. na koniec przecie, wtedy). Na moment nie przestaje hałasować, kiedy jest u siebie. Teat. 24. c, 5. Raz na dzień jeść mi przynosił. Kras. Dos. 241 , einmal beś Ta« geś. Kto się chce mieć dobrze na dzień (für einen Tag, eilten Sag lang), niech sobie gęś zarznie ; kto na tydzień, niech wieprza zakole ; kto

kto na cały rok, niech żonę pojmie; a kto do śmierci, niech księdzem zostanie. Rys. Ad. 31. Piękneby to twoje małżeństwo było ; chyba na godzinę. Teat. 50, 82.

110 » w ten czas, teraz, für jejjt. —    Na trzy zbyty, na    ogr. 2,    195. ber 9?ame    eineë $;lüf>d)enê in ©amogitien.

oścież, na schwał, na wybór, na wylot, v. s. i. I. — §. 'NABABAĆ komu, act. dok., na.łajać której, że baba, babą Na; accumulandi, $u, auf. Bieda na    biedę przyjdzie, ą    ją często z    urąganiem    nazywając. Cn. Th. 453. eilte    au§*

wieść na wieść będzie. Budn. Ezech.    7, 26, eilte über    fdfelteu,    mit    beit ©orten: altes Selb; (Etym. baba), cf.    na

bte anbre. Szły dzień na dzień uniwersały.... Ust. Konst. chłopać, napopać.

2, 227. Nieszczęście na nieszczęście, rozpacz na roz- NABABRAĆ, cz. niedok., nagryzmolić, nabazgrać.

pacz. Teat. 7, 112. — §. Na;' dividende, ju. Na troje, NABAJAĆ, cz. dok., baśni nagadać, (Etym. bajka); Ross. Ha-

na czworo. Na dwa , trzy, cztery głosy muleta. Na pięć części, quinquepartito. Cn. Th. Na trzy misy, abo na troje noszenie. Na przemiany Ross. nonepoitHno. Na raty płacić * ratami, ju "Terminen, termimoeife. Dowiezione do miasta ze wsi trunki, nie na kieliszki, na kwarty abo garce, lecz hurtem przedawane być mają. Sejm.

Gród. 2, 101. nie kieliszkami, kwartami, gareami, lecz hurtem. (NB. observes hic vim casus Instrumentalis Polo-nici). Za Zamojskiego do Inflant po złotych 15 na koń dawano. Star. Ryc. 20. (rachując na konia). — Ad co-gnoscendam plenius vim hujus praepositionis , conféras NABARDZIEJ * najbardziej, superlat., ob. Barzo.

BHpaTt, oiel lier fabultren, oiel 9J?abrd)en nadjeinattber oor* bringen. O Argonautach błędnych nabajali siła Grekowie. P. Kchan. Jer. 16. Turcy wierzą plotkom, co im Mahomet w piśmie swym nabajał. Biel. Hst. 462. To coś ty jak baba nabajał, mówić, jest nieprzystojna. Pim. Kam. 300. — Nabajać się zaimk., do nasycenia się pobajać, ftd) fatt fabuliren. Nabajawszy się o tych aparatach po dostatku. Pim. Kam. 110. NABÂJANY, a, e, nawymy-ślany, nad) einanber auëgeba^t, erbaut. Morze nabajanemi osławione dziwami. Faliss. FI. 53.

NABARŁOZYĆ, cz. niedok., barłogiem napaskudzić, mit €treue, na strzelanie z działa. Jabt. Buk. O 3 b. (cf. zabaża się SStrrftrol?, unfau&er matyen, oerunretntgen. Umiatanie na- «chce się).

barłożonego domu, potrzebne jest. Petr. Ek. 131. NABĘBNIĆ, NABĘBNIĆ się, Bosn. nabubati, nalupati sałis NABAWIAĆ, ał, a, ad. niedok., NABAWIĆ dok., (oppos.    verberare, ob. Bębnić.

bechtać kogo, poduszczać, namawiać, nabijać komu uszy. Cn. Th. ‘Nabektać kogo « namawiać kogo. Cn. Th., (Boh. nabidnauti, nabadati, nawadćti nékoho na néco ; Croat. nabadati, nabuhnujem ; Rag nabûniti ; VUid. navabluvati, nahuskaii ; Ross. HaycTHTt, Hayman., iiauiKOiiiTb ; Eccl. HaBa>K48TH, naBa*4aro, HaycTHio, HaBtTyro, naBam/taro KOMy Utes fero, discordias persuadeo); aityejten, anretyett. Cesarz od żony nabechtany, niechętną twarz PuJcheryi pokazywał. Sk. Dz. 424. Wszystko co mówiła, mówiła z jego nabechtania. Teat. 24. c, 64. nastrojona od niego. Nabechtanie, Slov. nahadânj ; Ross. 3arfeM. Pospólstwo nabechtane, iż Mirabeau został otrutym, żądało koniecznie, ażeby ciało jego otworzono. Gaz. Nar. i, 131. (mając głowę tym nabitą ; cf. klin w głowie). Młodemu • panu leda kto łatwie uszy nabechce. Biel, 69. Daje się nabeebtać » nie ma własnego zdania. Ossol. Wyr. NA-BECHTACZ , a , m., poduszczyciel, który drugiego nabechta, ber Slutyefccr, Ross. aarfeHmHKfc, 3arfcH, /. nabe-chtaczka 3ari}Himma.

pozbawiać, wybawiać) ; 1. nabawiać kogo czego złego, do- NABECHTAĆ , ał. ad. dok., nabechta, nabechce Fut. ; na-brego * przyprawiać kogo o co, abo do czego , wdawać kogo w co, jednać, zadawać co komu, ściągać nań, sprowadzać nań, einem etroaê jujityen, tym etroaS beroirfen, oerurfatyctt, etrocrê über einen bringen, tym etmaé oerftyaffen;

Rag. dobàviti, dobavgljati; (Croat. dobaviti » dostać czego , dobavitisze « przyjść do czego) ; Ross. npHMromiTfc, npHKJionaTŁ ; (Ecd. naóaBaaro augeo). Czuję tu zapach rozmarynu; to mnie zapewni kataru nabawi. Teat. 55. b,

39. Wielóm toż samo powód dało do bojaźni, że drugich nabawili bojaźni. Pilch. Sen. list. 104. On mnie bojaźni, a jam jego gniewu nabawił. Boh. Kom. 2, 91.

Dzieci te nabawiły mnie niemało zgryzoty. Teat. 37, 56.

Ten dawny oszust nie jednego biedy nabawił. Boh. Kom.

3, 363. Wieczny królu z wysokości, Tyś nas nabawił wolności. Groch. W. 78, (obdarzył). Sama tylko cnota szlachectwa nabawiać człowieka może i uszczęśliwienia.

Zab. 10, 241. Kto zdradą zginie, większej żałości nabawia. Zab. 11, 191. Ten przewóz nabawi kiedyś nie jednego biedy. Teat. 54. d, D 2. — §. Nabawiać kogo

czym, napełnić, n. p. Nad ziemiąś powietrze sprawił, I NABĘCZEĆ, cz. dok., Ross. HawymaTL, ob. Beczeć, ono ptastwem nabawił. Kanc. Gd. W. Bezczynność przy- ‘NABEL, bla, in., (z Niem. 9?abcl pępek). W hucie śkla-krą nabawia tęsknotą. Zab. 11, 149. Ze bardzo głupi, nćj, nabel, kawałeczek śkła, śrzedni punkt ciężaru na-przetom go mógł łatwo nabawić strachem. Teat. 34, 87.    czynią, przez co można ten ciężar od piszczala oder-

Jazonowi to Medea sprawiła, Ze go tą złotą wełną na-    wawszy, wziąć na haftajze. Torz. 35. ib. 205.

bawiła. A/on. Fl. B 4 b. — Nabawić się czego, zaimk., NABEŁKOTAĆ, cz. dok., Ross. HaóonaTŁ, HaóaiThiBaro, ob. ściągać na siebie, ftty JUjfeljen. Niesławy się wkrótce na- Bełkotać.

bawi. Teat. 18, 123. — 2. Nabawiać się, bawić się do NABIADAĆ się, zaimk. dok., do woli się biadaniem nasycić, woli, ftty ltaty £cr$cn3 Snft amuftreit, unterhalten. Bylibyście    ftty fatt jammern. Nabiadawszy się, rzekł.... Zebr.'Oiu.

się Wc Państwo nabawili z sobą do woli. Teat. 29, 5.    86. multa praequestus, dixit.

oso-

NABAWICIEL, a, m., przyprawiciel, który nas nabawia NABIAŁ, u, m., mleczno, SDîtltytoerf, SDîiltyfatycn, üDîtlty, Sîaljnt, czego, ber Bujtefyer, Stifter, Utycbcr, ber mir etroaS juiteljit,    Suttermtlty, ëutter, auty ftäfe. Hollenderskie krowy

nemrfatyt, ftiftet. Bądź nam panie zbawicielem od grze-    bliwie obfite są, co do nabiału. Kluk. Zw. 1, 203. Fol-

chów, wybawicielem od nieprzyjaciół, i nabawicielem po-    vvark, gdzie wiele wydaja się mleka, powinien mieć ob-

koju. Sk. Kaz. 513, autor pokoju; Rag. dobavitegl cura-    szerne sklepiki do chowania nabiału. Świtk. Bud. 516.

tor, f. dobavitegliza.    Od mięsa, jajec, sera i od wszelakich nabiałów, z któ—

NABAZGRAC, dok., ob. Bazgrać, Ross. naMapan,, naMapu- rych się mięso rodzi, wstrzymywał się na wszelki czas.

Baro, łtaKponaib.    Birk. Dom. 138. — ob. Nabielne.

Boh. nabiti; Slov. nabił, nabigem; Sorab. 1. nabiyu; Yind. nabili, nabijali, navdariti, gornabiti, gornabijati, gorper-biti; Croat. nabiati, nabijam; Bosn. nabitti, nabiati; Ross. naÓHTb, naółiBaTfc; a) nabijać komu, często a gęsto go bić, einen nie! unb oft ftylagen, prügeln. Ńatłukają", nabijają wołom, gdy źle robią. Macz., mullantur boves. — b) Nabijać gwoździ « gęsto powbijać, gwoździami wybijać, ponabijać, mit 9?ageln beftylagett, benageln, otcl Dîagel neben etnanber unb naty etnanber eiuftylagcn. Botów ich podeszwy ćwiekami nabijane są. Teat. 26. c, 58. Zbroja złotem nabijana. P. Kchan. Orl. 201. W drewnianą skrzynię, wewnątrz goźdźmi nabitą, był wsadzon. Kosz. Lor. 163. W beczkę go wsadzili, która była ze wszech stron ostrych gwoździ nabita. Warg. Wal. 318. Szulle i cepy i bro-

200

NABARŁOŻYĆ-NABAŻYĆ.

NABĘBNIG- NABIJAĆ.

NABAŻYĆ się, ył, y, recipr., (Boh. nabażiti se satiari); na- NABIĆ, ił, Fut. nabije, ad. dok., NABIJAĆ, ad. contin. ; puszyć się, aitfgeblafett feptt, ftty autylafett. Niech się przeciw mnie sroży i nabaży. Chrośc. Job. 98. Choć się tak Porta nabażyła.... Jabt. Buk. H 4. Wszyscy, którzy się mądrością nabażą, Badać się pewnie tego odważą. Chrośc.

Job. 146. Kleopatrę Antoni szatą ozdabiał Izydy, czym się wyniosła niewiasta nabaży, I boginią się zowie. Chrośc.

Fars.' 480. Ciebie z niej, choć się nie wiem jak nabaży, Żadne przeciwne szczęście nie obnaży. Chrośc. Luc.

41. Odebrawszy ten rozkaz, tym bardziej się nabaży.

Chrośc. F'ars. 106. Niechaj poganin, jak chce się nabaży, Niech na trzy tuzy każe, wiem, nie wskóra/ Jabt.

Buk. D. Gdy bić się nie chcąc, w swych się szańcach zmieści, Aby się przecię na nas mógł nabażyć, I orda współ z nim plac do bitwy miała, Dziś w zad cofniemy,

ny nabite. Monit. 76. Nabijać trzcinę, ob. Trzcinować. — c) Nabijać, natykać, natłaczać, napychać, powypychać, »oE pfropfen, ooQ flopfen. Pisarze dobrze wory nabijają Effendemu, i do niezmiernych go dostatków przywodzą. Klok. Turk 71.

dymem romansowym. Nieme. P. P. 20. Głowę mając dzi-kiemi rzeczami nabitą, Wie dobrze co ananas, a nie wie, co żyto. ib. 21. Nabić głowę nauką jaką. Nieme. Król. 3, 138. Jużeś sobie głowę nabił Lucyndą. Teat. 29. c, 3. Juześ mi tym nierządem dosyć głowę nabił. Falib. Dis. O. Bozrywa światło żale, co mu sny nabiły. Jabl. Tel. 245. t. j. któremi mu sny natłoczyły głowę, Co rano Kummer, womit Mume tÇm ben îîopf angefüEt Ratten. Wszyscy liczą Amorka pomiędzy bogami, I jam nabity kiedyś był temi baśniami. Zab. 9, 96. t. j. głowę niemi zaprzą-tnioną miałem, Çatte ben Sîopf ooll oon biefen gabeln. NABIJAĆ się, recipr., 1. do woli komu nabijać, naprać się kogo, einen nad) £>erjen3 Cnft auëprugeln. Epireńscy żołnierze byli się już i spracowali, i do woli nabili. Baz. Sk. 173. Leda kto się go nabija. Cn. Ad. 429. (leda kto nad nim dokazuje; ma się, jak groch przy drodze; na ubogiego wszędzie kapie). — 2. Nabijać się gdzie » natrętnie się cisnąć, nadstawiać się, ftd) WOJU brćmgen, ftd) tytttJU brdltgen. Do mnie same niegdyś nabijały sie-dziewczęta. Zabi. Bal. 15. Darmo mię młoda lubi Zofia, Darmo się sama do mnie nabija. Zab. 12. Zabi. Lekarz gruntowny w swej umiejętności, nigdzie się sam nie nabija. Perz. Lek. 352. Wszyscy się mi nabijają, ten o urząd jaki, ten o pensye, tamten o regiment. Boh. Kom. 4, 34. Zdjęci chciwością zysku, sami się jemu z swoim towarem nabijali. Mon. 68, 649. NABICIE, ia, n., subst. verb., — b) * Nabój qu. v.

wódkę nabić. Haur. Ek. 110. Do go- NABIEC, NABIEDZ, ob. Nabiegać, rzałki do nabijania pewną przydać część surowicy zytnej. NABIEDZIĆ się, recipr. dok., dosyć biedy nacierpieć się, ge* Haur. Sk. 164, ctnf^lagett ben Sramtlrcetn, cinritljren. Nabić jajec na jajecznicę. Tr. ©per etnfd)lagen. — e) Nabijać * pozabijać, nad) etnanber tobten, tobt machen, fd?lad)ten.

Lew nabrał dostatecznie szczeniętom swoim, i nabił lwicom swoim. 1 Leop. Nah. 2, 12. Żołnierz im dostatniej- Luk. 50. szy, tym czujniejszy; gołota niewiele nabije. Budn. Apopht. NABIEG, u, m., NABIEGANIE, napad, napaść, Ross. na-92. Z szańcu wiele mu ludzi nabito. Tr. Nabił wołów i bydła tłustego, i .wezwał wszystkich do uczty. W. 3 Reg. 1, 19. Nabił Salomon ofiar spokojnych. 1 Leop. 3 Reg. 8, 63. — f) Figur. Nabijać komu uszy « do uprzykrzenia mu nagadać, nabechlać kogo, namawiać, nakle-ktać, einem etmaä junt ©fel mieberfiolHen, olei unb oft oon ettoaä oorrebett, bie Oprcrt ooE fdfrepen. I moja takie matka Najczęściej tą mi gadką nabijała uszy. Żab. 11, 373.

Zabi, łże mi ten smaganiec ma uszy nabijać, śmie sobie tak gadać! Cn. Th. 452. I mai mi ten taki tak wol-mówić! ib. Święty Damascen często to nabija, ii obrazom cześć bożka nie należy. Sk. Dz. 741. powtarza, inculcat, er roieberfml/lt e3 beflctnbig. — Nabijać komu głowę « napychać, napełniać czym mniej dobrym, klin mu wbijać w głowę, einem etroaS in ben ftopf fefcen, tf)m ben flopf roomit anfnEen, ben Sbopf toarm mad?en; Ross. naTBep-4Htł , HaTBepjKHBaTb. Próinemi marami nabijasz sobie głowę. Teat. 31, 36. Częstokroć próinościami nabijają głowy młodych panien ci, którzy się starają przypodobać onym. Teat. 9. 6, 30. Panny młode, nie mając jeszcze doświadczenia żadnego, nabijają sobie głowę tym, co w romansach czytały. Kras. Pod. 2, 247. Głowę nabitą mają

Mieszek sobie nabijać, łakomie zbierać, compendiis suis studere. Maci. Rynek był gminem nabity, i grodze rozmaitą hałastrą napełnione. Pilch. Sen. 191. Nabite ludem kościoły. Mon. 71, 131. przedpokój jego był nabity ludźmi, którzy życzyli sobie widzieć go. Teat. 24, 94. Ludzi, jak nabił, po całym Palmirze, Pełne ich dachy, rynny i kominy. Pot. Syl. 473. gefłopft OOE. Lekarstwo nabiciu boków, i rozpieraniu z wiatrów zbytnich. Syr. 436. (t. j. rozepchnieniu, nadymaniu). Nabity * gęsty, btd)t. Ciało im więcej zamyka cząstek w mniejszym rozłożeniu, tym jest nabitsze. Rog. Dos. 1, 203. — per cxcellentiam Nabić broń » ładować, ba§ ©etoef/r laben; Slav. puniti; Ross. 3apH4HTb, 3apa>KaTŁ. Zaniesiesz te pistolety do mojej stancyi, ale ich nie nabijaj, jak tylko prochem. Teat. 7. b, 22. Ta fuzya kulmi nabita. Teat. 1. c, 42. Na słowo komenderującego: do nabijania ! przeważa się broń w lewej ręce na prawą stronę etc. Kaw. Nar. 239. — d) Nabijać co do czego » bijąc wciskać, wtłaczać, wpuszczać, einfdjlagen, Ijtnetnfdjla« gen, etnlaffen. Jakim sposobem nabijać, czyli nazad wprawiać wybity członek. Perz. Cyr. 100, ein ©lieb etnrenfen, ttńeber etnfefjett. Wybitą w ramieniu rękę, jak nazad nabijać. Perz. Cyr. 1, 101. Słodu w miedziane garce czyste i chędogie na

no

Słownik Lindtgo wyi. S. Tom III.

nng leiben, auśfteljett. Do niebios teraz bożka cześć w kościołach bierze; Ale się wprzód z fortuną swą nabie-dził szczerze. Dardz. Trag. 556. Wprzód się nabiedziły Z tą częścią cnego męża, niż śmierć wprowadziły. Bardz.

6irt>, ber Slttlauf, SInfaE, ©[itfaE, tteberfaE, bic Streiferep. Częste nabiegi Polaków, wojsko Henryka nadraziły. Krom. 135. W Galilei dla nabiegów Arabskich nie orzą. Warg. Radź. 53. Gwagn. 695. Podatki przeciw Tatarskim nabiegom. Biel.' 486. Dwie przekopy wiódł, aby od nabiegu prędkiego nieprzyjacielskiego bezpiecznie chodzić mogli. Warg. Cez. 175. Nabiegiem nieprzyjacielskim nic się nie trwożyli. Warg. Cez. 47. Tatarowie częstym nabieganiem Podolską i Ruską ziemię pustoszyli. Papr. Ryc. 620. — §. Nabieg, przybieżenie, przyskoczenie, ba3 $er< juetlen, .'perbeplaufen. Za nabiegiem domowych, co zaczął, nie mógł dla zabronienia kończyć. Warg. Wal. 136. NABIEGAĆ, ał, a, intrans. niedok., Nabiedz dok., nabiegnąć jednotl., Boh. et Slov. nabèhnauti ; Sorab. 1. nabéhnu, nabjżu, nabjżim, nabjham; \ind. nabukniti, nariniti, na-tiekuvati ; Ross. naótraTL, naótacaTb; a) napadać na kogo, biegać nań, auf einen Itrê laufen, über ifw l)erfaEen. Na śmierć ciała swe wydawali, na działa nabiegali, przez wojska się przebijali, w ognie wskakowali. Rej. Zw. 167 b. Czekał czasu, żeby go we śpiączki nabieźał. Papr. Kol. N 2 b. Najwdzięczniejsze dobrodziejstwa, które są gotowe, które same nas nabiegają. Gorn. Sen. 50. — §.

26

NABIELIĆ, cz. dok., nabielać niedok., po wierzchu pobielić, dosyć wybielić, tum oben weiß machen, weiß genug ntadjen;

Nabłedz * biegiem doścignąć, etufjofilen, erljafdjen im 8au»    Długo nabłąkawszy się, z znużenia w tak dzikim miejscu

fen. Gnus'ny pies nie nabiega nic. Ostror. Myśl. — b)    osiedli. Ossol. Sen. 8. longo errore jactati.

Nabiegł konia active » nadbiegł koniowi. Cn. Th., zmordo- NABLAZGONIĆ, cz. dok., nabzdurzyć, napaplać głupie, fait* wał konia. Wlod., er fiat baś Çferb ntübe gerennt, mübe    fam fitnplappern. Nablazgoniwszy o gazetach, wpada w

gejagt, mübe geritten.— c) neutr. Nabiegać » nabrzmiewać,    anatomią najtajemniejszych gabinetowych rad. Mon. li,

wzbierać się, ociekać, anlaufett, flttfdjttidlen, fcfimeEen; Boh.    211. ŃABŁAZNOWAĆ się, recipr. dok., błazeńsko na-

nabjhati. Dobywszy kańczuka, tak mię wyciął po ręku,    żartować się do w'oli, Ross. Ha4ypauHTLca, Ha^ypHTb, fiel)

że mi zaraz nabiegła. Teat. 24, 152. Zwaliła mię kością    nad) Seltenen auf eine närrtfcfie 2lrt luftig machen. 0    Afro-

w łeb, aż mi guz nabiegł. Teat. 22. b, 55. Nabiegnie-    dyty synie nućmy sobie, Z tego kędziorki Wybieraj    wzor-

nie żył, jest to pokurczenie się ich, a ztąd guzowate    ki, Nabłaznuj się śmiele. Kchow. 152.

ponabieganie, sino lub czarniawy wyglądające. Perz. Çyr. NABŁOCIG, cz. niedok., błotem napaskudzić, mit ©traßenfotl) 2, 285. — **§. Pierzem nabieżała, sumsit pennas. Źebr.    Iiefdjmieren, Ross. Harpa3HHTb. NABŁOTNY, a, e,    leżący

Ow. 80. (przeobrażając się w ptaka, nagle pierzem obro-    na błotach, cm ©nmpfeit Itegettb, Ross. HaóoJorabiH; ob.

sła). NABIEGAĆ się recipr., Boh. nabéhati se; Ross.    Nadbłotny.

HaótraTbca, HaókriiBaTŁCH. — a) sensu moleslo biegać NABOCZYĆ się, recipr. dok., podejmować boki, napuszyć długo, zmordować się biegając. Cn. Th., ftd) mübe laufen,    się, ftd) tu bie 6eite ffctmutcn, bid tfjun, ftd) aufblafen. Któż

— b) Sensu jucundo, nabiegałem się, ucieszyłem się bie-    się odważy strofować go w oczy? Zwłaszcza, gdy się

gając, biegałem do woli. Cn. 'Th., ftd) re$t fatt laufen,    tu nadmie i naboczy. Chrośc. Job. 78.

nad) $)erjcn3 Stift laufen. — łc) Sam się nabiegł na szpa- NABÓJ, oju, w., (Etym. bić); Boh. nabitek; Ross. 3apH4$; dę. Tr., naraził się na nię, er ift felDft iu ben ®egett ge= bte Sabttng, ber 6d)uß für ein ©cmefir. (Ross. HaóHBKa na-lattfen. NABIEGŁY, a, e, nabrzmiały, ociekły, wezbrany, bijanie, naóofiKa płótno drukowane, Ha6oü deska na kra-(Boh. nabehlÿ), angelaufen, gefdjmolleu. O dymienicach, i ju małych statków nabita, dla podwyższenia brzegu). Na-nabiegłych gruczołach. Perz. Cyr. 2, 63.    bój, ilość prochu potrzebna do wypędzenia pocisku, na

sypana w komorze działa. Jak. Art. 3, 303. Niełatwo naznaczyć należyty nabój do każdej kuli i armaty. Jak. Art. 1, 348. Gdy nabój z pistoletu wykręcono, odkryto w nim dwie kule, kilka ziarn szrotu, i kilka gwoździ żelaznych. Gaz. Nar. 2, 159.

Vind. nabieliti ; Rag. nabjêliti ; Ross. naóliJHTL, Haókjm-BaTb. Nabielić czego, dosyć czego wybielić, eine fltnldn*

glidje Weißen, rnetß ntadjen. Dworka powinna serwet    .    .    .

dostatek nadziałać, nici naprzvczyniać, sznurków nabielić. NABOLEC się, recipr. dok., nacierpieć, genug ©djttterjett let*

Haur. Sk. 86. NABIELNE, ego, n., subst., dochód z nabiału, ßmfültfte tum 2Mdj, Sutter jc. Matkać z nabiel-nego wlecze też co może, Jedno nic nie powiadaj przed ojcem nieboźe. Rej. Wiz. 90. NABIELUCHNY, a, e, bieliuteńki, fefir metß. Karczek nabieluchny. Tr.

NABIERAĆ, ob. Nabrać. NABIJAĆ, ob. Nabić. NABIJACZ, a, m., nabijający, który nabija, natłacza, ber ©tttfcfllager, Sefdilager : Vind. nabijavez; Croat. nabijach doliarus.

beit. Coż z takim człekiem czynić, trzeba mu pozwolić, Aby się w nędznym stanie mógł chętnie 'nabolić. Hor. Sat. 6, do woli swojej się nacierpieć, nabiedzić. *NABOSĆ, nabodł, nabodzie, cz. niedok., 'nabadać cont., na-kłóć, atiffpteßcrt, (Boh. nabusti, nabodnauti, nabodnu; Vind. nabosti, nabodem , nafulizati ; Rag. nabósti, nabaadam ; Croat. naboszti, nabódam ; Bosn. nazabadati). Wół go nabódł na rogi.

NABIKOWAG się, recipr. dok., w próżnowaniu, w włóczędze, dość czasu, podług upodobania przepędzić; ob. Bi-kówać się, jur ©UÜge aitSfaufleujClt. — §. Natkać się, ftcfl »DU pfropfen. Chłop, kiedy się u pańskiego stołu raz potraw z korzeniem nabikował, usnął. Bies. B 5.

NABIODRKI, iodrek, abo iodrków, plur., części zbroi, lub też szorów końskich, nabiodrzne, bte ^üftftücfe an ber SRÜ« jhmg, ant ©efd)trre, equi ornamentum laterale. Cn. Th., ozdoby poboczne na koniu. Włod. ©ettenjteratfien an bent $ferbegefd)trre. Graec. Ttagaurjgldia; Croat. parham ; (Ross. Haóe4peHHHK'B, czworograniasta materya, noszona przez biskupów i opatów, pod czas nabożeństwa, na boku).

NABIOR, u, m., nabieranie, nabranie, nabrzmiałość, wzbior, wezbranie, ba3 2lnfd)tt)eKen, Anlaufen beê Sffiaffer^. Z deszczu pełne wód nabiory. Przyb. Luz. 150. Tybr niezmiernym wód nabiorem zerwał mosty. Nar. Tac. 3, 98.

NABITY part, verbi nabić. NABLADNĄĆ, ob. Nadbladnąć.

NABŁĄKAĆ się, recipr. dok., nawłóczyć się błędnie, Ross. HacKHTaTBca, itaMyTaTtca ; genug unb fattfam fierumtrren.

NABOŻEŃSTWO, a, n., (Elym. bóg); Boh. nabożenstwj religia ; Slov. nâbozenstwo ; Sorab. 1. pobożnofcż; Vind. poboshnost, boguflushnost, (cf. służba); Carn. andoht; Rag. posveteliscte ; Ross. HaóojKHHuecTBO , HaóojKHOCTb, óaaroroBliHCTBO, ójarouecrie; 1. pobożność, miłość boga, bte ©otteSfurdjt, bte $ttbad)t. Niebezpieczeństwa nauczą nabożeństwa. Cn. Ad. 356. Źcgl. Ad. 113. (cf. do boga, gdy trwoga; komu modlitwa nie smakuje, ten niech po morzu żegluje). Oziębłość nasza i nienabożeństwo. Opal. Sat. 68. Ten co opatruje wielbłąda, który] z alkoranem do Męki chodził, zbiera pianę, co od gęby mu ciecze, i smaruje sobie brodę nią z wielkim nabożeństwem. Klok. Turk. 202. Nabożeństwem narabiać, naboźnisiem być, Eccl. npnóoHcecTBOBaTH ; Ross. xainKHTb, xaiimy, HaÓ05K-HHnaTb. — burl. Ziele to, kto z winem pije, zapala ku nabożeństwu do młodej pani. Sienn. 288. (chuć, żądza, ogień). — 2. Służba boża w kościele, ber ©Otteêbienft bte Stirdjenattbadjt. Dzwonią na nabożeństwo. Tr. Zcho-dzą się na nabożeństwo i kazanie. Kłok. Turk. 146. W pogaństwie, jacy kędy bogowie takie nabożeństwo. Warg.

Wal. 5. Kościoły i nabożeństwo nasze w mocy Tureckiej wszystko czynił. Krom. 316. układnie, tu einem fdjmetdjeh było. Baz. Sk. 66. Nabożeństwa odprawianie Eccl. cbh-    Ijaften unb gar fefir frommen ïone.

nabjrati, nabrati; Sorab. 1. naberu; Rag. nabratti ; Croat. nabiram; Ross. HaópaTB, Haóupai b ; §. a) brać co na się, przywlekać na się, przyjmować, anne|men, auf fid) neunten. W tym momencie oczy żywszemi się stały, płeć barwy nabrała. Teat. 26. d, 59. Niechaj cierpliwie w szczupłym niedostatku Nabiera młodzik i serca i statku. Hor. 2, 15. Każde wino dłużej zostawione na cieple, smaku kwaśnego nabiera. Krumł. Chym. 574.—Nabrać wody * naczerpać, SBaffer (nehmen), fdjöpfen. Przystąpiła do studni, i nabrała wody. 1 Leop. Genes. 24. Nabierzcie cztery wiadra pełne wody. ib. 3 Reg. 18, 34. Nabierz wody z rzéki, a wiej na suchą ziemię..tb. Exod. 4. Przystępuje do źrzódła, nabiera w rękę wody; w tym słyszy głos: któż ci pozwolił nabrać wody w tym źródle? Staś. Num. 2, 189. — Nabieram w się czego, imbuor. Cn. Th., etnftfylncfen, einfangen, in ftd) sieben. Bocian koło półmiska próżno dziobając nosem, nic nie mógł weń nabierać. Ezop. 15. (wetkać, brać). — Nabierać, dostatkiem czego nabrać, nazbierać, genugltd) neunten, fammeln, ju< fantmeit bringen. Lew nabrał dostatecznie szczeniętom swoim, i nabił lwicom swoim. 1 Leop. Nah. 2, 12. (nałapał). Nabrawszy pożywienia na bydło, pojechał, ib. Genes. 45. Nabierz sobie mych kwiatków, a w mojej wonności Użyj sobie rozkoszy , i każdej wolności. Papr. Koi. G b. Poddani, gdy drwa wożą, jednako nabierać mają, bo czy dobry, czy zły gospodarz, więcćj brać nie powinien. Haur. Ek. 14. naładować, nakładać na wóz, auflaben, aufpadeit. — Nabrać sił, Strafte fammeln. Trzeba mi spocząć trochę i nabrać sił. Teat. 33. c, 24. Nabierają mleka krowy. Cn. Th., dojniejszemi się stają, Me Stüfie befommen meïjr SDîtld). Dójmy nabrane te wymiona. Klon. Wor. 14. t. j. pełne, napęczniałe, Mc ftro^enbert (Etter. Sadła nabrał. Tr., roztył się. Ross. ilioth1>tb, er (tat ©ped auf bte üîtbbcn bcfrmtmen. — Rzeka nabiera * przybiera, wzbiera, nabrzmiewa, Vind. sajesiti, sajieshi-ti, ber fd)nńHt an, rodćjjft. Rzeki nabierają, im się dalej oddalają. Birk. Chmiel. D. Rzeki nabrane od śniegów. Lib. flor. 99. Wrzody i przyszcze nabrane. 1 Leop. Exod. 9. (ociekłe, nabrzmiałe). NABRAĆ się, recipr., § a) do woli się opatrzyć w co, fid) genugfant belaben, nad* eignem Seiteben, jur ©einige, nehmen, ftcb öoll paden. Już byli Tatarowie uszli, nabrawszy się, jak zawzdy czynią. Biel. 441. Bolesław zebrawszy wojsko do Morawy, tam nabrawszy się, wrócił się do domu. Biel. Św. 196. (obładowawszy się plonem). Nikt się nabrać nie może, nikt nie mówi, mam dosyć. Gorn. Sen. 562. — §. b) Nabierz się cierpliwości. Teat. 19, 30. opatrz się w cierpliwość , faffe ©ebulb. Dziecię się strachu nabrało. Gęb. Bym. 300. (nalękało się). — §. c) Imperson. Nabrało się czego « licznie się skupiło, (cf. przebrało się), Cè 1jat fid) gehäuft, tfi tn SKenge junt Sorfdjetn gefommen. Wiele z Afryki heretyków do Rzymu się nabrało. Sk. Dz. 420. Iż trojaka biblia była, różności się w nie i skazy bardzo wiele nabrało. Sk. Dz. 117. NABRANIE, NAB1E-

meimocjymeHie. Odprawujący nabożeństwo Eccl. cbh- NABRAĆ, ał, f. nabierze cz. dok., Nabierać niedok., Boh. meHHOAtHCTBOBaiejB. Nabożeństwo odprawiać Eccl. cbh-mcHHO/ffeHCTBOBaiH. — 3. obsol. Wyznanie, wiara, religia, obrząd, Me SReligton, ber ©laube gu bem man fid) befennt.

Coś zacz, a jakiegoś nabożeństwa? powiedział, że chrze-ścianin. Sk. Żyw. 1, 312. Każdego, który się do przysięgi bierze, pyta pisarz, któregoby był nabożeństwa.

Modrz. Baz. 343. Sak. Persp. 10. ib. praef. B 2. Przed obliczhością twoja, każdego nabożeństwa ludzi widzę.

Zygr. Pap/145. NABOŹNICA, y, £., NABOŹNICZKA, i,

*., nabożna kobieta, dewotka, eine fromme anbäd)ttge $rau.

Ta była wielka nabożnica zakonu naszego. Wys. Ign. 143.

Coż to złego, że cię niezbożni nazwą nabożniczką, zakonnicą, świętą? Mon. 73,; 612. NABOŻNIK, a, m.,

NABOZNIŚ, ia, m., NABOZNICZEK, czka, m., demin.,

Boh. nabożnik, pobożnustkar ; Ross. xaHma; ein 2Inbäcfjtler.

Boisz się, aby cię nabożnikiem , mnichem nie nazywali.

W. Post. Mn. 194. Nabożnik Paweł, trzech mszy słuchał, Zmówił cztery różańce, na gromnice dmuchał, Wpisał się w wszystkie bractwa, dwie godziny klęczał, Krzywił się, szeptał, mrugał i wzdychał i jęczał; A pieniądze dał na lichwę.... Kras. Sat. 21. Cnota twa nabożnisiom ofiary nie pali, Od potwarzy dewotek nikt cię nie ocali.

Weg. List. 13. Nie zchodzi w Turczech na zmyślonych nabożnikach, co się schodząc pod maszkarą nabożeństwa i kazania , niemałe zamieszania w państwie czynić zwykli.

Kiok. Turk. 146. Nabożnisiem być Ross. HaóoacHHuaTB, óorOMOJbCTBOBaTB. — §. Brańcy z Rusi, pospolicie niewielcy nabożniczkowie, snadno lada pogróżką dadzą się Turkom ustraszyć. Kłok. Turk. 102. (nietrwali w wierze).

NABOZNICTWO, a, n., udawana lub przesadzona nabo-żnośćN SlnMtdjtelep, Boh. pobożnustky; Ross. xamnecTBO.

NABOZNIEĆ, ial, ieje, neutr. niedok , znabożnieć dok.,^ nabożnym się stawać, anbäcbttg unb fromm werben. 7V.,NABOŹNOŚĆ, ści, z., Boh. nśbożnost; Slov. pobożnost, pobożenstwo, (cf. pobożność); Vind. poboshnost, andoht; Slav. poboxnost;

Ross. HaóożKHOCTB, Ha6o5KHHiecTBO ; wzniesienie serca i myśli do boga, Me 9fabfid)tigfeit, Me 2lnbad)t. NABOŻNY, a, e,

NABOŻNIE, NABOŻNO adv., NABOŹNIUCHNO intens., Boh. nabożny, nabożne; (Vind. poboshen (cf. pobożny), andoh-tliu ; Carn. andohtlive ; Slav. poboxan ; Ross. naóo>KHBiH,

6-ïaroroBiHHBiH, ôoroMOJBHBiH ; Eccl. yłcturb , ob. Cześć); flttbäcMtg. Ludzie cnotliwi, ubogą ofiarą błagając bogi, bywali miani za nabożne i cześciwe ; a ludzie grzeszni, chociaż hojnie krwią bydląt oblewali ołtarze, przecie przezwiska niezbożnych i niecześciwych uchadzać nie mogli.

Gorn. Sen. 22. Wszyscy jesteście nabożnymi, Panu Bogu się modlicie, jemu chwałę wzdayvacie. Baz. Sk. 652.

Nabożno schylił głowę. Ezop. 121." Z młodości był ku panu bogu nabożny. Sk. Żyw. 2, 98. Nabożny jestem ku któremu świętemu, mam nabożeństwo do obrazu tego, ku relikwiom etc. anbäcbttg $u einem ^eiligen, feine 2lubad)t $u einem ^eiligen »errf^tenb. — §. Mistrz Krzyżacki Władysławowi pochlebnie i nabożniuchno odpowiada, że cokolwiek czynił, tedy z dobrym Władysławowym

RANIE, ia, n., subst. verb. baS 3lmtefimen, Slufnefimen, 5luffaffen, 3luffc&opfen, Ross. HaÓHpua (2. koszyk do zbierania jagód); Haóopua skradanie druku, uaóopHaa 40cua zecerska deska, HaóopmMCb zecer, składacz, Haóopb 1) werbunek 2) składanie druku, iiaóopHbifi wykładany, składany.

NABRAM, herb; Waldorf; trzy pola czarne; od prawéj reki pierwsze także czarne, drugie białe, w odległości równej od siebie, prosto do góry idące. Kurop. 3, 34; ein Sappen.

NABREDZIĆ, cz. dok., dosyć pobredzić, faiifant tytnfdjtnafcen, ROSS. HUBIipaTŁ , HaK0JI06p04HTL , HaKOJIOÓpOJKHBaiO , Ha-rpe3HTB, Harpency.

NABRNĄC, ął, f. nabrnie intrans. jedntl., brnąc nachodzić, loämaten, auf etmaS juroatcn. — fig. Sułtan Nuradyn szerokim nabrnął zagonem na wodza chcącego pomsty. Susz. Pieśń. 3, G 3. naszedł.

NABRODZIC sie, f. nabrodzi się recipr. dok-, do woli po-brodzić, ftcf? fait waten, sur ©einige ÿerum waten. Az w ten czas swego dochodzi, Gdy się w krwi własnej nabrodzi. Dar. Lot. 4, Ross. naópcMHTbca, naópamHBaiocb.

NABROIG, f. nabroi cz. dok., wiele złego porobić, piel Un* Ijetl ftiften ; Ross. HauyTHTb, nanjyTOBaTb. Nabroiwszy, wstyd ich był kajać się. Warg. Cez. 178. Czy to ta była Wolność, która tak wiele u nas nabroiła? Groch. W. 601. Nie proszę więcej, już brój, jakoś nabroiła. Bardz. Trag. 119. Trzymali się tych błędów, których on był nabroił. 1 Leop. 4 Reg. 17, 19. Niewierny nauczyciel wieleby złego uczniowi nawarzył i szkody nabroił. Glicz. Wych. L Ab.

NABRONIĆ się, recipr. dok., (Boh. nabraniti se diu defen-dere), bronowaniem napracować się. Wol., ft$ rnübe eggen.

NABROZDZIĆ, cz. dok., brozdami napełnić, auffurcfyett, mit $ur» djeit bejtefien, Ross. Ha6opo34HTb, Haóopo3*y.

NABRUDZlC, cz. dok., brudem napaskudzić, Befdjtttufccn, Ross.

trzna u zwierząt). Nabrzmiałość, jest to napuchnienie czyli nabrzęknienie jakowego członka lub części ciała nad przyrodzoną jego postawę. Perz. Cyr. 2, 52. oedema. ii.

1,    172. tumor. ib. 1, 113, jest to przeciwprzyrodzone odęcie się części, lub też całego członka, pod powierzchownością ciała osiadające. Perz. Cyr. 1,113. NABRZMIAŁY, a, e, nabrzękły, nadęty, ociekły, nabrany, angelaufen-aufgefdjrooEen, angefcfirooEen ; (Sorab. 1. nabubnenć, zapu, chwé; Vind. otekel, otekou, oteken , otezhliu, sabrakel, obrakel; Slav. otecsen). Właśnie w pićrwopsy, z nabrzmia-łemi oczy Sen, z Letu rzeki, mnie całego zmoczy. Zab. 14, 159. Jak strumyk z deszczowych wód tylko nabrzmiały, Schnie bez źrzódła, i moje chęci tak zniszczały. Zab. 11, 262. Zabi Z wiosiennych rostopów staw nabrzmiały trzymaną wodę swą wywiera z upustów poruszonych. Tward. Wl 77. Nabrzmiałym czynić (Ross. npyjKHTŁ, cf. prężyć).— Transi, et fig. Nadęty, n. p. Tak nabrzmiałe mowy żadnego wyraźnego śladu nie zosta-wują. Zab. 8, 133. NABRZMIEĆ, iał, f. nabrzmieje neutr. dok., Nabrzmiewać, ał, a, contin. et frequ., nadymać się, nabiegać, ociekać, nabierać, attlaufen, am fcfytuelleu; Boh. botnati, (cf. buta); Sorab. 1. naduhwam szo, nabubnam, zapuchnu; Sorab. 2. hopuknusch; Carn. ottezhi, ottękam; Vind. otezhi, obtezhi, gortezhi, oti-kuvati, otiekati, obrakniti, satezhi, sabuhniti; Croat. otechi, otechem ; Bosn. obotiti, otecchi, napetise, (cf. napiąć); Rag. nabreghjatise; Ross. Hanpaubca, pacieub. Z powodzi Prut nabrzmieje. Tward. Wl 59. Rzeka nabrzmiawszy deszczami, niepodobne bez łodzi ukazywała przejście. Nar. Ust. 2, 406. Gdy staw wielki powodzią nabrzmieje, Pola, łąki, ogrody przyległe zaleje. Tward. Wl 179. Te brzegi z ‘Turskićj nabrzmiewały juchy. Jabl Buk. F. Cała nabrzmiała. Teat. 18. b, 66.

*NABRZUSZEK, szka, m., Boh. nabriśek ventrale, !0aud)» gurt, oh. Trzos.

HacKBepHHTŁ, iiura4HTL.    NABRZYDZIG się, ił się, f. nabrzydzi się, recipr. dok.,

NABRUKOWAĆ, cz. dok., brukiem nałożyć, mit ©telnpflafter brzydzić się czym dosyć długo i mocno, (Efel unb 2lb*

Belegen, fteinBrücfeu , Ross. HaMOCTHTb, HaMamuBaTb. NABRYZGAĆ, cz. dok., bryzgając nabłocić, mtt ŚtótJt anfprl^en,

fd)eu genug nor etmaS Italien. Tak bestyalską okrutnością nikt nigdy się słusznie nie będzie mógł nabrzydzić. Ross. Harpa3HHTb, Ha6pH3raTb, naupn3raßaTb, HanamoTŁ. Ustrz. Kruc. 2, 126.

NABRZECHAĆ, f. nabrzecha cz. dok., naszczekać, tnel ner« NABUCZNIEĆ, iał, ieje, neutr. dok., nadgnić, anfaulen, Bellen ; (Ross. Ha6pi03>KaTb namruczeć). Nic    nie porno-    morfd)    merben. Gdyby pniak macicy winnej    był naru-

gło psu, to co nabrzechał, Pan z kijem na    nim, aż z    szon albo nabuczniał od słońca, od deszczu, albo od

domu wyjechał. Jabl Ez. 117.    robaków był wydupniały, wszystko spróchniałe ma być

NABRZĘKŁY, a, e, nabrzmiały, ociekły, aufgefcftmoUen, auf* wyczyszczone. Cresc. 316.

gelaufen. Co z nabrzękłemi zawałkami w czeluściach bę- NABUCHAĆ czego, cz. niedok., nawalić czego, tüchtig auf* dącemi robić. Perz. Cyr. 2,^200. (tonsillae).    Cała na-    laben,    aufpacfen, eittfd)enfen, Ross. Haôyxan.,    îiaôyxuBaio.

brzękła. Teat. 18. b, 65. Żelazem po świeżo nabrzę-    — §.    Nabuchać się, najeść się do sytu, ft#    btef effeit.

Pilch. Sen. list. 2, 285. NABRZEKNIENIE, ia, n., NA-BRZĘKŁOŚĆ, NABRZMIAŁOŚĆ, 'ści, z., ociekłość, puchnienie, (ob. Otok), bte @efd)tt>ulft; Slov. otèkanj; Sorab. 1. hopuklina, nabubneno; Vind. obraknenje, otiek, ottok, otuk, otezhnost, otezhenje, otezhlivost, obra-kust, parnost, sparjenje, gerzha ; Carn. ottok, otok; Croat. otek, otok; Slav. ottok; Rag. nâték, gukka, vàr-ka ; Eccl. npyaceHie ; (Ross. 3aca4b nabrzmiałość wewnę-

204

NABRAM - NABRZĘKNIENIE.

NABRZMIAŁY - NABUDOWAC.

kłych ranach ryje i porze, nowe w ranach zadając rany. NABUDOWAĆ, ał, f. nabuduje, cz. dok., dość pobudować,

liczbę budynków powystawiać, genug Bauen, eine SDîeitge na- ÇtnBauen; Sorab. 1. natworież, natworu; Ross. HacTpoHTb, HacTpoHBaTb ; Eccl. Ha3H4aTH, Ha34aBam Nabudował szpitalów w każdym mieście, aby się pielgrzymi jego szczodrobliwością chłodzili. Sk. Dz. 261. Nabudowałem sobie domów, uczyniłem sobie ogrodów. Dudn. Eccles.

2,    4. Leop. ib. Gospod dla gości nabudowała. Sk. Dz. 315. Słup jest rzecz doczesna; wolę ja tych słupów

ło, ber (Erwerb, bai (Erworbne, an ftd) ®ebrad)te. Z tego rzemiesła mamy niemały zysk a nabytek. 1 Leop. Act. 49, 25. (zarobek, 3Serbienfł). Z dawna już nie mam nic, ani do utraty, ani do nabytku, nid)t$ Jil oerlteren, nid)t3 SU gewinnen. Złe nabycie, źle zginie. Petr. Ek. 28. Łacne nabycie, łacne odbycie. Cn. Ad. 94; wie gewonnen, fo serronnen ; (Slov. Gako ziskal, tak stratil ; cf. co łacno przyjdzie, łacno odejdzie ; lekko sobie szanujemy, czego darmo dostaniemy). Złe nabycie w korzyść sie nie obróci nigdy. Opal. Sat. 27. Z niesprawiedliwego nabytku, Nie weźmie potomek łupieżcy pożytku. Gil. Post. 54 6. Dobre nabycie trwałe. Cn. Ad. 165. Dobre nabycie i w morzu nie utonie, ib. Dość mam i nadto z twej szczodroty w życiu Moim, o większym nie myślę nabyciu. Hor. 2, 301. Obowiązali się Krzyżacy wszelkie w Prusiech nabytki między sobą z książętami Mazowie-ckiemi dzielić. Nar. Hst. 4, 235. Lekce zdają się ważyć nabytki swojej ojczyzny. N. Pam. 11, 251. akwizy-cye, zdobyte krainy, bte (Eroberungen, Slcgntfttionen. Cudzoziemcy nie poczynili zbyt wielkich w ziemi Francuz-kiéj nabytków, ib. 16, 70. (nie nabyli wielkich gruntów). NABYTY, a, e, dostany, uzyskany, osięgniony, erworben, erhalten, erlangt, an ftd) gebracht ; Ross. Ha?KHTHfi. Pługiem nabyte, najpewniejsze skarby. Pot. Arg. 510. Dobro tym milsze jest, im trudniej nabyte. Zab. 1, 114. Dobrze nabyty Ross. óaaronpioópiyreHHŁiM. Źle nabyte, nie bywa dobrze pożyte. Rys. Ad. 77. Źle nabyte, źle ginie. Modrz. Baz. 38. Z źle nabytych, rzadko się ucieszy trzeci dziedzic. Kluk. Rosi. 3, 12. mtredjt ©ut fontntt ntdjt auf ben Britten (Erben ; tinrent ©ut gebest ntdjt ; Slov. zle dobite, horśeg odbité; zbożi złe dobité, ne deefi ; co złe biwa nabité, mnoho horśeg biwa odbité. Miesiąc już stracił swą jasność nabytą. Auszp. 35. (t. j. nieswoje, pożyczaną, cudzą). Przyrodzony i nabyty rozum. Gorn. Dw. 360. (wykształcony). — §. Nabyty * nabytny, nabywalny , czego nabyć można, erlangbar, erwerbltd), wa$ ftd) erwerben läßt. Wolałem łaski Pańskiej postradać, która nabyta jest, i kiedyśkolwiek przywrócić się może, aniżeli w uczciwym szwankować z niepowetowaną hańbą. Boh. Ossol. 57. Nienabywalny Vind. neperdobiulast. Nie-nabywalnośc, nienabytność Vind. neperdobiulost. NABYWCA, m., NABYWACZ, NABYWALNIK, a, ib., ten co nabywa, ber etwaś an ftd) bringt, ber (Erwerber, osie— gacz, partor. Macz., Croat. zadobitel ; Ross. CTBataiejt ; Eccl. npHCTancaTeaL. Nabywcom dóbr kościelnych spo-kojność zawarowana. N. Pam. 21 , 298. Znający się na rzeczach nabywca. N. Pam. 3, 315. (kupiec, który co kupuje). Prawa nabywca. Gaz. Nar. 1, 154. Nabywacz pieniędzy dla kogo. 7Y., ber ©elbmdfler. NABYWCZY, a, e, od nabywcy, (Erwerberê « . Nabywcze prawa. Czack. Pr. 2, 13.

205

NABUDOWAG-NABYTEK.

NABYTY-NABZDYŻYW.

nabudować około siebie, co się nigdy nie obalą. Rej. Zw.

50. Daryus dał im corok 20 talentów, na nabudowa-nie kościoła, pókiby go nie dobudowali. 1 Leop.o Ezdr.

4, 53. (na wystawienie). NABUDOWAĆ się recipr., chęci swojéj budowaniem odpowiedzieć, feine Sauluft Büßen, fid) fott Bauen.

NABUNTOWAĆ, cz. niedoli., dosyć pobuntować, genüglid) öufwiegeln; Bosn. nabuniti, uzbuniti.

NABURTA, y, i., na szkucie w budzie po obu stronach bale na burcie, których końce przed schodki wychodzą, i w nie wpuszczane są krokiewki od budy. Magier.

Mskr., bie Sorbbalfen in ber Sîajüte beê glußfdjtp.

NABUTWIAŁY, ob. Nadbutwiały.

NABUZOWAĆ , f. nabuzuje, intr. dok., nałajać groźno komu, einen «litt Srofiworteu au$fd)elten. Nabuzował, na-łajał podstarościemu. Falib. M 2.

NABYĆ, NABYDŹ, ył, f. nabędzie, cz. dok., Nabywać, ał, a, cz. niedok., Boh. nabyti, nabywati, dogiti ; Slov. nabił, nabidem, nabywam, nadobywram ; Sorab. 1. dobć-wam ; Carn. dobili, dobim; Vind. dobit, sadobit, per-dobiti, perdobiulati, perpraviti ; Croat. zadobiti, zado-blyujem ; Dal. dotechi, pribaviti ; Ross. Hanum , Hancu-naTt, CTflJKaTŁ , CTHîKeBaTL (cf. ściągnąć), npioóphcTŁ, npioóptiaTb ; Eccl. nftiicLTAatfTii, npiycBOHTb, (cf. oswoić, przyswoić). Nabywać, dostawać sobie, szukać sobie, swoim czynić, w swoje własność przemieniać, ftd) ju erwerben fudjen, an fid) 51t Bringen fudjen; nabyć, dostać sobie kupnem i t. d., an ftd) bringen, erwerben, fid) ju eigen ntadjen, bcfomnten, erlangen. Siedział żebrak przy drodze , żebrząc a nabywając żywności swojéj. Rej. Post.

M 2. Naprzód mądrości nabywaj, a we wszem nabyciu twoim nabywaj roztropności. Budn. Prov. 4, 7. (nabywajże mądrości a za wszystke majętność twoje, nabywaj roztropności. Bibl. Gd.). Upada-ć serce, biegasz, nabywasz rady. Rej. Post. y. 5. Młody nabywaj, stary zażywaj. Cn. Ad. 509. Nabywszy nie zażyć, głupstwo.

Cn. Ad. 525. Dwu rzeczy snadno pozbyć, ale trudno nabyć, grosza a zdrowia. Jag. Gr. A 2. Co źle nabę-dziem, to nie nasze jest, ale cudze. Karnk. Kat. 423.

(ob. Nabyty).— Nabywać, kupować sobie, an fid) faufeit, fäuflid) an fid) bringen. Król na rzecz swoje, nie może nabywać żadnych dóbr. A Zamoj. 7. NABYĆ się recipr.,

Boh. nabyt se, nabawić się gdzie dość długo, namie-szkać się, lange genug au einem Orte feçn, fid) genngfam verweilen; Ross, bhżkhtl, BLiauiBaTL. Dosyciem się w Warszawie nabywał, aż do uprzykrzenia. Teat. 24. 6,59.

Jeszcze się z nami nabędzie i w niebie, Chociaż w starości weźmiem go do siebie. Pot. Arg. 687. — §. Nabywać się passive, dostawać się, osięgać sie, erworben werben. Obyczaje i grzeczność nabywaja się na wielkim świecie. Teat. 49, 12. NABYWANIE, NABYCIE, ia, »., subst. verb., zdobywanie się na co, dostawanie, dostanie, NABZDURZYĆ się, f. nabzdurzy się dok., do sytu nagadać postąpienie czego, baä (Erwerben, baê 3lnftd)bringen. — się, fid) fatt fcßwafcen, ntnbe plappern. Nabzdurzą się, na-§. Nabycie * NABYTEK, tku , tn., (Boh. nabytek supellex;    bzdurzą,? nakoniec przestaną. Zabi. Fir. 30.

Sorab. 1. dobètk hierum, cf. zdobycz); Ross. CTHmame, *NABZDYZYrW, a, m., pochlebca, kadziciel, pasorzyt, ein Barnima, 3a*irroe; Eccl. oEpaijia, 4o6tma, Haio^a, ©peidfellecfer, ©d)tnetd)ler, 8udj»fd)wćin$er. Tak bogate sieli (Mbutiki, noAb^s; co się nabyło, własnością się sta- roty gubią jako żywi Niewstydliwi pochlebcy, chytrzy

206

NABZDZIĆ - NACHEŁPIĆ.'

NACHEŁY - NACHODZIĆ.

nachwalić; Seiteben prahlen. Niech się nachełpi zbytkiem nikczemnym. Karp. 3, 28, Ross. HaxBacTatb.

nabzdyżywi. Klon. Wor. 55. Mnodzy tak żądają chwały, iż też, chociaż z utratą swoją pochlebcę bardzo radzi

widzą, takowi ludzie nabzdyżywom na pośmiech bywają. ‘NACHELY, ob. Nachylić, Nachyły.

NACI1LASTAĆ sie recipr. dok., Boh., nachlastaty se żrzeć się, napchać się, ftc^ fatt faufett, ffltt freffen; Ross. HaxaehaTBca, ob. Chlastać.

Ezop. 6. NABZDZ1C, ob. Bzdzić.

Ć, ob. Na 1. Naści, Na-ć.

Ć, i, z., u ziół    liście    nad korzeniem. Wlod., liście

z kłączem. Syr. 492, ba§    Mułtg, txrô §erj ber    ^flanjen    NACHLIPAĆ    się,    f. nachlipa    się    recipr.    dok.,    naszlochać

ltnb Muter, btc Slćitter, bie ftd) fließen. Liście jarzyn    się, ftd) fatt weinen, fatt fdjludjjen. Ociec żalem przejęty,

ogrodowych, bte Slätter ber MdfeitMuter, ber ^eterftlie,    nic nie odpowiada, Dość się nachlipawszy, na te słowa

gelben 9îübe, bc3 ^afternacfâ ; Boh. nat, braucj folia rapa-    wpada.... Jabi. Tel. 60. — §. Nachlipał się wody; ob.

rum et similium plantarum-, Vind. nat, meteniza; Carn.    Chlipać.

zima; Sorab. 2. nasch, rep’acze kikernaki; (Hun g. nâd NACHŁODZIĆ, cz. dok., dosyć chłodnym uczynić, fattfant canna ; Ross. itacTb    skóra    na śniegu po odwilży).    Hollen-    abfüfilen ; Ross.    naxoi04HTb.

derska pietruszka    obfitą    nać daje. Kluk. Rośl.    4, 242.    NACHŁOPAĆ    komu, f. nachłopa,    intrans.    dok.,    raz    wraz    ko-

Koszą nać marchwianą, pasternakową, na trawę dla by-    mu chłopać, chłopem go z urąganiem nazywać, jetMttben

dła. Kluk. Rośl. 3, 342. Liście i nać od jarzyn dla    einen Riegel über ben attbem fdfelten; debacchari in ali-

bydla zbierać. Zaw. Gosp. Nać z jarzyny, co mąż przy-    quem, rusticum idenlidem ilium appellando. Cn. Th., cf.

niósł, żona obrzynała. Olw. Ovo. 331. Chociaż na zimę    napopać, nababać.

naci ziół psują się, przecie one na każdą wiosnę krza- NACHŁOSTAĆ. ki zwyczajne z kwieciem z korzenia wypuszczają. Otw.

Ow. 398. — Rybna nać, ob. Rybny.

NACACKAć się, zaimk. dok., nacieckać się, napieścić, ca- NACHŁYSTAĆ się, cz. dok. chłystając do woli napić się, ftd) ckaniem nasycić się, ft# fatt Itebfofett. Mąż o niczym    blieben »oll fcfylucfeit, öott trittfett ; Ross. HaxjnocTaTbca.

wiedzieć nie bedzie ; a om sie z sobą nacackaja do woli. »T*rmfrTD7vri „    ,    , ,    .    ,    . , ,

Tpnt 4 0 h 41    NACHMURZYŁ, /. nachmurzy cz. dok., nachmurzac niedok.,

Miniiminr.¹ . *    ...    .    , ,    .    chmurą przywlekać, bewölfett, UltttDÖlfeil. Czoło nachmu-

NACAŁOWAC się, f. nacałuje się recipr. dok., do woli    rzy, jakoby sję gniewał. Leszcz. Class. 49. Nachmurzyć

pocałować, Ross. HauLaoBaTbca, ftd) fatt fujfeit. Nie mo-    się, namarszczyć twarz, nasępić Ross. naxMypiiTbCfl,

gła się napatrzeć i nacałować onych ran świętych. Groch.    HaxMypHBaiocb. Nachmurzyło się na niebie, zachmurzy-

W. 237, cf. odcałować się.    j0 sję Ross. naxMypiaocx Ha Heót.

NACECHOWAĆ, f. nacechuje cz. niedok., cechą oznaczyć, NACHOD, u, m., ‘NAŚCIE , NAJŚCIE, ia ,

Ross. naMtiHTb, HaartnaTb, bejeid;neit. Gdzie kogo szatan opoi, niejednego sobie nacechuje, temu nie dostawa palca , tego usieczono, trzeciemu nogę ugolono. Rej.

Rost. 430. Nie darmo cię natura nacechowała. Cn. Ad.

568. (cf. nic darmoś się ty łysym, chromym , zezowatym, garbatym etc. urodził; co szpetne, to i złe; byś był co dobrego, nie miałbyś grzbietu krzywego, cf. cechowanych się strzeż). — Protocollum, krótkie naznaczenie, nacechowanie pisarskie, pisania albo sprawy, z której potym szerzej w księgi piszą. Mącz. notatki.

NACEDZIć, f. nacedzi cz. ok., Nacedzać niedok., dosyć po-wycedzać, gettugfam entjapfen; Croat. naczéjam, nado-czćjam; Bosn. nadoęiditi; Rag. nazjediti ; Ross. Haut^HTb,

HautauiBaTb. Hojnej nacedziwszy juchy, napił się Gra-dyw i Bellona syta. Jabi. Buk. F

‘NACEWIĆ, cz. dok., nawijać na cewy, Vind. nazievati, na zieu naviti, navijati, svijati, ovijati, auffpulett.

NACHAPAĆ, NAHAI^AĆ, f. nachapnie cz. dok., chapaniem nabrać, aufraffen. Trochę nachapał wykrętów od sławnego mecenasa, u którego trzy lata dependentem był.

Teat. 4. b, 40. Mam ja w sobie cudzoziemskich przymiotów cokolwiek, com ich różnie nachapał. Mon. 71,

548. Wydrę ci wszystko, coś nahapał. Teat. 28. b, 127.

NACHARKAĆ, f. nacharcze cz. dok., charkając napluć, an» fpeiett, befpetett ; Ross. HaxapKaTb. (Vind. naherkati« ofukać).

NACHEŁPIĆ się, f. nachełpi się, recipr. dok., do woli się

na-

cz. dok., w miarę wychłostać, geitttgfatu burcfmncljfett, fragen, ©cbmtffe geben, Ross. nax,iecTaTb,

nax.iHCTaTb.

n., napad , napaść, napadnienie na kogo, najazd, Ross. et Eccl. hs-XO,v&, Haxo>K4eHie; (Ross. Haxo4Ka, Haxo40UKa nalazek, Vind. nahod, perhod, perhaja * przybycie, przychód; nahod ; Carn. nahod gravedo, ruma). Pomnij, że brat zawzięty gotuje nachody, I pragnie z ziemią zrównać wznoszące się grody. N. Pam. 8, 230. Zasadzki podróżne, gwałty i naścia domowe, burgrabia sądzi. Szczerb. Sax. 163. Podrapawszy twarz, a drzwi porąbawszy, opisze naście na dom na onego, którego samże ranił, i pozowie pierwej o naście domowTe, niż o rany. Gorn. Wi. L 3. Ivraj nasz najściami Litwy, Tatarów, Pomor-czyków zniszczony. N. Pam. 10, 84. NACHODZIĆ, ił, i, cz. niedok., najść, naszedł dok., (najdzie, ob. Naleźć), nachodzić kogo, nachodzić na kogo, napadać, najeżdżać nań, Sorab. 1. nanhdu, nanhdżem; Rag. nâchi ; Vind. nahajati; Eccl. łuuihCTKOiuiTii ; auf einen loêgeljett, einen überjtefien, überfallen. Jeśli w nocy naść (najść) ma na cię nieprzyjaciel, nie zasypiaj. Sk. Kaz. 7. Wiem jednego, kogo naszto (naszli, nachodzono), na dom i urąbano. Gorn. WY. L 3 b. Utarczkami ustawicznie nachodząc Skanderbega Sułtan, więcćj go drażnił, niżli straszył. Baz. Sk. 466. Pospolici ludzie naszli kościoły, posiekli obrazy. Boler. 4, 77. Mospanie ! nie wstydzisz się mój dom nachodzić? Teat. 32. 6, 400. Z twarzą Achilles taką, z jaką wiec pochodził, Z mieczem Aga-memnona gdy srogim nachodził. Zebr. Ow. 329. (petiit

NACHODNY -NACHRAMOWAĆ.

NACHUCHAĆ-NACHYŁEK. 207

ferro). Najść kogo * napaść go, nadejść go, spotkać go,    sobie srodze, Tak ze musiał o jednej nachramować    no-

natrafić na niego, zastać, einem überrafdfen, über etWûô    dze. Min. Byt. 2, 294.

antreffen, ertappen; Sorab. 2, najhisch , nadajhisch, nade- NACHUCHAĆ, Vind. nafapati, napihniti, ob. Chuchać. NA-hisch; Vind. nadoiti, nadohajati, gornapriti, nadopriti; CHUCHANIE, ia, n., 'nadchnienie (natchnienie), nadęcie, Ross. HaöiH, Haxo4HTt, Haineux, naiMy; Eccl. niiuincTKo- aspiratio. Mącz. baś Haud)en, Slebaucfjen, 3(nbau$en. kstm; (Rag. snâchise, snahodimse « potkać sie). Temiż NACHUDNAĆ, ob. Nadchudnąć.

słowy mówcie do Ezom, gdybyście go naszli. 1 Leop. NACHWALIĆ, cz. dok., wielce pochwalić, genugfant loben, Benes. 32. Jeśliby gwałtownika swego gdziekolwiek na- Ross. naxBa.iHTŁ. — Nachwalić sie, fiel) fatt unb rnube szedł, może go zatrzymać podług prawa. Szczerb. Sax. loben.

379. Nie ‘znaszedł (naszedł) mię żaden ani w koście- NACHWYTAĆ, ał, a, cz. niedok., Nachwycić, f. nacbwyci, le do kogo mówiącego , ani zbieg ludu czyniącego. Budn.    dok., wiele czego pochwytać,    nałapać, Vind.    nabasati,

Act. 24, 12. (nie znaleźli mnie.... Ribl. Gd.). — Najść,    »iel fangen, ergreifen, erfjafcfyen.    Juzem    zdrów;    nachwy-

znaleźć, ftitben, Lat. invenire; Boh. nagiti, naśel, nagdu;    tałem niemało złotych plastrzyków. Boh. Kom. 1,    42.

Carn. najdti, najdem; Vind. najti ; Bosn. nacchi, na»-    Wiele nachwytał. Hul. Ow. 60. Wielbłądom twoim    na-

hoditi, (nasajastje inventio, nasejast inventas); Slav. na-    chwytam wody, żeby się napili. 1 Leop. Genes. 24,    19.

chi; Ross. hbhth , Hax04im>. Świnie orzechy z kształtu    (naczerpię wody. 3 Leop.). ob. Nabrać,

orzecha naszły sobie imię. Syr. 1235. t. j. nalazły, do- NACHYCHOTAĆ się, zaimk. dok., do woli pochychotać, nastały; cf. naleźć. — §. Nachodzić się* nabiegać się, do    sycić się chychotaniem, fid) fait    firent    unb lad)en; Ross.

Woli chodzenia używać, Roh. wychodit se, nachodit se;    HaxoxoTaTbca, ob. Naśmiać się.

chyliti, nacheyliti, nachylowati ; Slov. nachylugi; Sorab. i. nachilicż, nakhilam; Dal. priszloniti ; Boss. TjjHTb, npn-TyaHtb, (cf. tulić, przytulić); nakłaniać, Ijimteigen, l)in* beugen, beugen, btnlcnîcn. Nachyl wiaderka twego, że się z niego napiję. 1 Leop. Genes. 24. Za młodu nachylaj gałązki. Ezop. 59. (naginaj). Jeśli masz syny, uczże je, i z młodu ich nachylaj. Biat. Post. 190. On w swej nadetości Ledwie co na dół swej głowy nachylił. Auszp. 37. (schylił, skłonił). Ucha nachylał na takie śpiewanie. Prot. Jał. 53. (nadstawiał). Nim niedogodna starość cię nachyli, A rześkie lata, i dobra myśl służy, Teraz wdzięcznćj użyj krotofili. Hor. 1, 50. Kniaź, (zgarbi, pochyłym uczyni). Wszystkie słowa my możemy dekli— nować, to jest, końce ich nachylać. Budn. bibl. praef., (przypadkować). — §. Verb, neutr. Koń nachyla , uważa, upada na pośladek. Cn. Th.baê $ferb fallt auf eilt Hin* terbettt auf, fünft. NACHYLAĆ się, NACHYLIĆ się, re~ cipr., ‘NACHYNĄć się, jedno tl., nakłaniać się, chylić się gdzie, Boh. nachylit se, nachylowat se ; Eccl. Htinyca, ftd) neigen, ftd) beugen. Ten kapelusz zawsze w tę stronę się nachyla. Teat. 16. c, 44. przeważa na tę stronę, wisi, er bćtngt auf bte ©eite. Drzewo się ₍pod ciężarem smoczym ‘nachynęło, curvata est arbor. Zebr. Ow.\ 57. (schyliło się, skrzywiło się, nakrzywiło się). Młoda ro-szczka, dokąd się nachyli, trudno bywa potym ztamtąd ją odchylić. Hrbst. Nauk. 0. Nachyli się przed obrazem, i modli się. 1 Leop. Jez. 44, 17. (schyla się, kłania mu się). NACHYLENIE , NACHYLANIE, ia , n., subst. verb., nakłanianie, naginanie, chylenie gdzie, baS $innetgcn, $tu* lettfen, baê éertfett, Zeigen; Boh. nachylanj; Eccl. Cbruenitie. Sposoby te więcej mogą ku nachyleniu duszy, niż ku poprawieniu. Zygr. Gon. 597. — fh Nachylenie «“NACHYL, u, m., NACH\⁷<ŁEK , łku, m., chylenie się , pochyłość, bte Hinneigung, baê Zeigen. Kąt płaski, rostwor dwóch równi, które się z sobą schodzą ; ten kąt nazywa się też nachylenie jednej równi względem drugiej. Jak. Mat. 1, 144. W górnictwie, nachylenie żyły, Jütten be3 ©angeS,

Croat. nahodilszemsze ; Ross naciOHHTLca, Haxo4HTbca, NACHYLIĆ, /".nachyli, cz. dok., Nachylać niedok. Boh. na-ftd) fatt gefeit, inübe gelten. Gdy się do woli nachodzisz, musisz wrócić się do domu. Pilch. Sen. list. 4, 241.

Biegłem za szczęściem, mniej baczny, bo młody, Niech też odetchnę, dościem się nachodził. Kras. W. 67. Zab.

16, 95. — §. Nachodziło się, naszło się, imperson., zbiegało się, zbiegło się, nabiegło się, e$ fatlten $ufantnten, e3 »erfammelten ftdt- Bieżeli żołnierze na jedno miejsce, gdzie się było wiele niewiast i panien przed strachem naszło. Baz. Hst. 69. Naszło się do nich niemało ludzi; a gdy się niemało ich nazbierało, zbudowali sobie klasztor. Sk. Żyw. 1, 153. — §. Verb, neutr. Pospolicie koniom w drodze nogi nachodzą. Hipp. 56. t. j. nabiegają , nabrzmiewają, bie $üj5e laufen tfuten an. — §. Najść czym * przejść czym ; przeniknionym być czym, fig. napojonym , n. p. Takem naszła z tej pary, kurzawy, ty-tuniu, że ledwie nie skonam. Teat. 43. c, 82, burd)* brungeit fcpn »Olt etttWS. — aliter Dachy mchem były nie-foremnie naszły. Zebr. Ow. 13. narosłe, nadrosłe, nakryte, »on oben betragen, Bebećft. ‘NACHODNY, Ross.

Haxo4HHH, ob. Napastny.

NACHOWAĆ, f. nachowa, cz. niedok., nacliowywać, nacho-wuje frequ., Roh. nachowati servare, reservare, ciągle chować, lange nad) etnanber erhalten, Boh. nahlidati se.

Będą zebrane wszystkie rzeczy, które w domu twoim są*, i których nachowali ojcowie twoi aż do tego dnia.

Leop. Jes. 59, 6. W mieście nachowano żyta, i Spichlerze tak naśpiżowano, iżby na cały rok żołnierze mieć mogli. Baz. Sk. 277.

NACHRAMOWAĆ, ał, uje, intr. niedok., NACHRAMYWAĆ frequ., Nadchramować, (Etym. chromy), na jedne nogę napadać, nieco kulać, auf einem Setne ein wenig finfen.

Nachramował na jedne nogę niejako, która dla rany i kości wyjętej, poniekąd stała się krótsza. Wys. lgn. 75.

Raniony na wojnie, nachramował. Budn. Apopht. 94.

Ustępując znać dawa, że nie nachramuje. P. Kchan. Orl.

134. Oni gdym nachramywał, weselili się. Budn. Ps.

35, 15. Strącony z nieba Wulkan zgruchotał goleń

oznaczenie stopni na półkregu, ile żyła zbaczać może od    naciągnie. Krup. 5, 594. Jaskier zamiast kantyrad na

linii poziomej i właściwego sobie kierunku. Mier. Mskr.    naciąganie heblów używać się może. Jundz. 299. — §.

NawiódZ je na to miejsce przez pewne nachyZy. Przyb.    Naciągać, napinać, aufjteben, auffpamten, Jteÿen, fpannen,

Mili. 186. Idź do wody z ludźmi; którzyć będą rękami    propr. et fig. Z Memnozyny zrodzone poZogu , Naciągnij-

Zeptać wodę, tych    nie bierz; ale    którzy będą pili nachyZ-    cie    mi stron ku tćj potrzebie. Jabi. Buk. A. Obawiam

kiem , tych weźmi    z sobą. Rej.    Zw. 205 b. nachyliwszy    się,    aby ta śmiałość na sęk nie trafiZa, abyś tak wysoko

się; (ungebeugt, bingeftredt. NACHYLNOŚĆ, ści, i., Boh. nie naciągaZ, aż się stronka spada. Mącz. Gdyby się u-nachylnost propensio ; Sorab. 1. nakhilenofcż, nakhilitofcż; rodziZ w Tartaryi, zarazby w dzieciństwie Zuk naciągaZ. Ross. yiciOHt, otkocb ; przymiot dającego się nachylić,    Pilch. Sen. list. 286.    NaciągaZ Zuk, aby szkodziZ dobrym.

Mc SRetgbarfeit, Cenfbarfett, ©cneigtljett, cf. przychylność.    Psalmod. 38. Kupido    jak naciągnie Żuczka, strzaZkę na-

NACIIYLNY, a, e, Boh. nachylny * przychylny ; Slov. nâ- loiy....Zab. 13, 165. Wszystkie myśli swoje na to za-chilni ; Sorab. 1. nakhilnć; mogący być nachylonym, da-    cząZ naciągać, jakoby    caZą Polskę uspokoić. Krom. 306.

jacy się nachylić, skZonić, skZonny, lenfbar, biegfant, ba$    (natężać). — Naciągać zegar z wagami; zegar bez wag,

ftdj lenfett läßt, Obojętność okazują nienachylną ku jednej    w którym sprężyna kóZ obrót czyni, taki się nakręca,

raczej, jak ku drugiej stronie. Mon. 76,521. 'NACHYŁO    Cn. Th. 461, Me ©endetter einer tt^r aufgte^en. — Naciągać

adv., (Boh. nachylnè * przychylnie, życzliwie), z nadwerę-    staw wywichniony, wprawiać go, wsadzać, prostować, ein*

żeniem, z uszczerbkiem, tnanfenb, fd)ab$aft. Troi szło    renfett, ctrt »errenfteS ©lieb gerabe gieren. Gdy kto rękę

wszystko nachyZo.    Zebr. Ow. 587, res laborat, e§ (ńnfte    abo    nogę wywinie, że mu z stawu swego wypadnie, te-

Itttt tarnen. Czech    wyrok czyni    Polakom nachyZo, Ale    dy    doktor, chcąc one znowu wstaw swój wprawić, na-

szczęście Krzyżakom    i w tym nie sZużyZo. J. Kchan.    Dz.    ciąga    onćj ręki abo nogi. Sak. Kal. 1) 4 b. Nap. 60. W

170. NACHYLONY,    a, e, Boh. nachylenÿ; Slov. ukri-    kluby    naciągać i wprawiać. Sak. Kal. D 4 b. Narzędzia

weni; Sorab. 1, nakhilenć; Ross. 3axinieHUH ; Ecel. cor- do naciągania nóg lub rąk zwichnionych. Czerw. 57. — 6enHUH ; nakZoniony,    pochylony, pochyZy, fungettetgt,    l)in*    Fig. Naciągnąłem konwersacyą do tego małżeństwa. Teat.

gebeugt, gebeugt. Ku    południu dzień jest nachylony.    Lib.    36. b,    63. nakierowałem, id) lenfte ba3 ©efpräd) baljtn. Kto

Hor. 87. Był nosa z góry nachylonego. Wys. Aloj. 434.    do jakiej namiętności skZonny, ten wszystko do niej na-

(oppos. zadarty). Nachylona łodyga, gdy wierzch prosty    ciąga. Mon. 66, 517. Zawsze naciąga do Lubieckiego,

łodygi poziomo jest pochyZy. Jundz. 2,    12. — Nachylony    jak    widzę, chce mię do jego przeciągnąć strony. Teat.

przypadek w Gramm., Slov. ukriwenec,    casus. obliquas. O    28.    b, 24. Naciągniesz go jak chcesz, jak nos wosko-

tym przemyślał Wielki Jan Zamojski,    Jakoby nachyloną    wy.    Cn. Ad. 525. (t. j. powolny, człowiek jak wosk ; nie

ojczyznę na mary I na upadek blizki,    rozumem ratował.    ma    własnego zdania; daje się nabechtać). Naciągam na

Groch. W. 534. (nadwątloną). Biskup Warmieński, upa-    swój pożytek « garnę do siebie, na swe koła wodę cią-

trując powodzenie Krzyżaków bardzo nachylone, przy królu    gnę, ob. Koło. — Naciągnąć, nadciągnąć, gwałtem poprzestawać, jawnie zeznawa. Krom. 668. inclinatas esse.    ciągnąć dokąd, musić, przykręcić, mit ©eroalt jtefyen, jer«

— §. W sądach nienachylony (nienachylny) przeciw pra-    ren, phys. et mor. Nie dość wiersz pisać, pospolitym

wom, upominkami się ruszyć nie dał. Sk. Dz. 638. nie-    kształtem, A tym bardziej nadciągać kadencyą gwałtem,

wzruszony, niegiętki, unbeugjfltn, uuerfd)ütterltcf). ‘NACHY-    Hor. Sat. 66. Pokaleczył Horacyusza wiersze;" do swo-

ŁY, a, e, nachylony, cf. pochyZy, frtngeneigt. Wóz *na-    ich je naciągając. Boh. Kom. 4, 151. Tych słów nacią-

cheły. Zebr. Ow. 118. pronus.    gają niektórzy przeciw prawdziwej obecności ciała. Dambr.

NACI «naści, nać, ob. Na interj. NACIĄĆ, ob. Nacinać. 214. (wymuszenie przytaczają). Aryusz bluźnił, źle na-

NACIĄGAG, ał, a, cz. niedok., NACIĄGIWAG czstl., NACIĄ-    ciągając do tego słów z apokryfów. Kat. Gd. 64. Jeśli

GNĄC, f. naciągnie jednotl., Boh. natahati, nalahowati,    kto zechce naciągać wyrazy konstytucyi naszej.... Gaz.

natahnauti; Sorab. 1. nacżanu, nacżaham, nacżahuyu;    Nar. 1, 102. — NACIĄGAĆ się, zaimk. niedok., do woli

\ind. nategniti, nateguvati, napotegniti; Croat. natesem,    swojej ciągnąć, ftdj fatt gtepCU, fpannen, reden; mordować

nategnulszem; Ross. HaTHHyn., naTflrHBaifc, THiwn»; Eccl.    się ciągnieniem, ftd) mube fließen U. f. w. NACIĄGANIE,

HaTA3aK), HaTaraK), Haiauaio ; in/uipiTii, uaiamy ; dosyć    NACIĄGNIENIE, ia, n., subst. verb., Croat. nategnenye ;

czego ciągnieniem nabrać, naczerpać, jtebenb fnnlćingltd)    Ross. HaTaniBaine, HaTHJKHa; genngfameś Stegen, $insie|en,

fôôpfeu, genug steten, propr. et fig. Naciągnij sobie wody,    «pinlenfen, Sluffpamten, Slufjiel)en, Spannen, SRenfcn. NA-

dla oblężenia. 1 Leop. Nah. 3, 14. (naczerpaj. 5 Leop.).    ĆIĄGNIONY, NACIĄGNIĘTY, a, e, Boh. nataźeny; Croat.

Naciągnął wody z nami, a napoił owce. ib. Exod. 2. Idź-    nategnyen ; Jjtngejogett, "aufgejogen, aufgejpannt, gekannt,

my naciągnąć wina. Teat. 52. c, 53. t. j. do woli się na-    gerenït, gereeft. NACIĄGADŁO, a, n., narzędzie naciąga-

pić, ftd) fatt aed)en. Naciągać w siebie, wciągać w się    nia, eilt 9?ed£ol$, ©perr^olj, SRedcifen, Vind. "nategalu, na-

dosyć czego, genug etitfaugen, tn ft^l Jte^en, propr. et fig.    tegnilu; (Croat. nategacha atłracłorium; Slav. nategaesa,

Dopuściwszy się kłamstwa w jednym, odważamy się i    teglica » lewar, hewar).

na drugie, a za czasem naciągniemy w siebie charakteru NACIASTA, y, i., Cn. Th., NACIAST, u, m., Boh. nâtéstek, fałszywego i chytrego. Zabi. Roz. 97. — Naciągać bęblówr,    kwas; Sorab. i. zakisz, cźestowć kwas ; Ross. KHCioe

pęcherzyków, napryszczyć, Slafen anf ber £>aut $tel)en. Plastr    rfecro, 3aKBacKa, cf. HaKBaca, HaKBBcna, ber Sauerteig,

Kwas albo naciast nic innego nie jest, jeno ciasto z ja-

208

NACHYL NOŚ C - NACIĄGAĆ.

NACIĄGAĆ - NACIASTA.

ten nie powinien być odejmowany, póki pęcherzyków nie

kiegokolwiek zboża mąki, ciepłą wodą zaczynionej, za-    dy ludzkie z ostrożnością i z przemysłem. Zab. 8, 167.

gniłością zakwaszone. Syr. 998. Na wsi niewiasty zo-    Zygr. Pap. 263. Gorącą modlitwą we dnie i w nocy do

m.y

stawują w dzieży kawał już wykisiałego ciasta, aby na    boga nacierać. Furm. Uw. F 5 b. NACIERACZ, a,

drugi raz rozczyniona mąka znowu mogła kisnąć, a to    nacierający na kogo, ber Coèbrtnger, (Etnbrmger, Slltgretfer:

czynią dla niedostatku drożdży. Syr. 220.    Sorab. 1. wobztretwar. NACIERANIE, NATARCIE, ia,

NACIEC, f. naciecze nijak, dok., Nacieknąć, f. nacieknie je-    n., subst. verb., §. a) Ross. Hampio, HaTeprie, Harapame,

dnotl., Naciekać contin., ciekąc napływać, dostatecznie    baê (Etnreiben, 9Iufretben, Sluffcfjmieren. — §. b) Naleganie,

cieczeniem przybywać, worauf fünften, Ijtnrinnen, ^inlećCen ;    najeżdżanie, najazd, bail Soêbrtngeu, Soêge^en, (Einbringen,

genugfam anflteßeu, anrinnen, jufammeitflteßett ; Vind. natezhi,    Singreifen; Eccl. iiATpii;r;Hic>iHic, no^iuiri>, cpaqih. NACIE-

natekati; Croat. natechem, naviram; Bosn. navrriviti; Ross.    RANY, NATARTY, a, e, part. perf., Ross. HaiepTUH.

HaTenb, naieKaTb. Z beczki w sień naciekło. Ld. Przez NACIERPIEĆ sie, f. nacierpi się recipr. dok, dosyć wycier-tę noc wiele wody deszczowej do beczki naciekło. ib.    pięć, wiele znosić, Ross. HaiepirfcTbca, genug ju leiben fia*

(Rag. natjezzatise, natjeccemse velitari, naciekać się, na-    ben. Nacierpiał się tam męki i ucisku. Paszk. Dz. 37.

biegać się; nadtecchi redundare).    Nacierpią się głodu, jako psi. Wróbl. 134. Cożtny się

NACIECKAĆ się, recipr. dok., nacackać się, do woli pocackać, też tam nie nacierpieli! Teat. 24, 160.

swywoli. ... Zab. 13, 130.

napieścić się, ftcf) fatt licbfofen. Gdy ta co jest w tkance NACIESAĆ, NACIOSAĆ, ał, f. nacieszę cz. dok., Ross. Ha-mię ujmie i pozwoli Nacieckać się z sobą, wzajem po- TecaiŁ, HaiecuBaib, dosyć pociesać, oiel befiauen, bejtnt*

ment, fällen. Nacieszemy drzewa z Libanu, ileć go bę-NAG1ĘCIE, ia, n., subst. verbi nacinać, naciąć * narznienie,    dzie potrzeba, i    spuścimy je    traftami.    W. 2 Parał. 2,

ciosna, Boh. wrub, liz; Carn. saręsa ; Bosn. urizak, riz,    16. (nawycinamy    drzewa. Bill.    Gd., ob.    Nacios). Siekierą

(cf. raz); baö (Etnfcfyneiben, ber (Ehtfdjmtt. Trzeba w tej ta-    rąbiąc wierzbę zawiłą, chcąc jej rychlej pożyć, z niej kii—

blicy zrobić nacięcie na kształt fug. N. Pam. 11, 215.    nów naciesała. Ezop. 75.

NACIEK, u, m., nacieczenie, napływ, ba§ Slnrlnnen, Slnlau* NACIESZYĆ się, f. nacieszy się recipr. dok., Ross. Harfe-fen, Burnett; Vind. natiek, natok; (Ross. HaieuKa pogoń,    uiiitlch, do woli pociechy zażyć, ful) fatt freuen, bie greu*

nabieg, cf. ucieczka).    be jur ©einige genießen. Nacieszyć się i naśmiać do upa-

NACIERAĆ, ał, a, cz. niedok., NATRZEĆ, natarł, /. natrze    dłćj. Mon. 70, 604. Zboczyłem z drogi, bym cię na-

dok., Boh. natjrati, natriti; Vind. natreti, naterem, na-    wiedził, i z tobą się nacieszył. Teat. 54. d, 31. Oczy

ribati; Sorab. 1. natru; Ross. narapaTŁ, naiepeTŁ; na-    jego nie mogły    się nacieszyć    oglądaniem tego, co już

cierać co czym, trąc napuszczać, etnreiben, etnfdjtnteren    oglądały tyle razy. Staś. Num.    2, 98.    Daj boże by się

mit etwas. Nogi jego całuje, maścią naciera, Łzami    z tobą długo Kornelia nacieszyła. Bardz. Luk. 36.—activ.

kropi, włosami swemi ściera (Magdalena). Groch. W. Nacieszyć    Ross. HarfciuiiTL rozweselać kogo.

99. Dobywa chustki natartej piżmem. Zab. 9, 347.    NACIEZ wy,    wam, plur. «naści, na-ć, sing.;    ob.    Na!    interj.

Zabi, (perfumowanej). W łaźni, jak się wypoci, gorza- NACIĘZEĆ, nijak, dok., ciężkością naważać, fermer aufwiegen. łeczką, oliwką a Barskiem mydełkiem grzbiet sobie na-    Niepobożnie żyłem, ztąd przymnożył się i naciężał grzech

trze. Rej. Zw. 161 b. — Nacierać, nadcierać, trąc nad-    mój. Baz. Hst. 100.

psuć, faßt reiben, wuttb reiben. Nie dla siebie, dla dru- NACINAĆ, NADCINAĆ, ał, a, cz. niedok., Naciąć, naciął, gich wół sobie jarzmem kark naciera. Teat. 46. b, 22.    nacięli, f. natnie dok., Boh. nacinati, natinati, naćiti, na-

— §. Fig. Natrzeć komu uszu * wytrzeć komu kapitułę,    ćnauti; Ross. tuuTHiiHyTB, HaATHiiHBaTŁ ; narzynać, kar-

powiedzieć pacierz, dać łacinę, naśpiewać, nabijać mu    bować, anfcfmeibeit, anfiauen, einen 3Riß tfiun, einen 6trei(!ji

uszy, myć komu głowę, strofować go, łajać mu, szczy-    ttiad)ett. Dwa palce mu uciął, i trzeciego aż do kości

pać go słowy, einem ben ßopf wafeßen. Otóż jest zdraj-    nadciął. Steb. 2, 179. Narzędzie do baniek stawiania, i

czyna, Złość się we mnie na nię wszczyna, Muszę ja    nacinania ran. Czerw. 8. W ten czas zły jarmark, kiedy

jej natrzeć uszy. Teat. 53. c, 37. Węgrowie Matyaszowi    na jarmarku Pijanemu często nadcinają karku. Bratk. K

uszy nacierali, aby z chrześcianami nie walczył. Biel. 424.    2. NACINANY, NACIĘTY, a, e, part. perf., narzynany,

Obruszył się król na Gdańszczany, i kazał im uszy na-    nakarbowany, twtt 2lttf$nitte, (Einfcfjnitte, fRiffe, geferbt, ge*

trzeć Janowi Zamojskiemu, wyrzucając na oczy ich jawną ringelt; ob.    Nacięcie, cf. naciunie , natoń.

rebellią. Gwagn. 160. — §. Nacierać na kogo * najeżdżać    NACIOS, u,    w., nacięcie, n. p. Do liczby    znaków    grani-

nań, nachodzić, rzucać się nań, auf einen krêgefien, auf    cznych należą też naciosy na drzewach, które lubo cza-

tfin eiltbringen, ifm angreifen; Croat. nasztorujem ; Sorab.    sem na kilka calów zarastają, i tylko plama czyli nie-

1. wobżtretuyu; Eccl. HaipHJKH/iioca, no4BH3aiocfl, npn-    wielki otwór domyślać się o nich każe, atoli za odszcze-

lorcTBOBaTH KOiuy. Za wykomenderowanym : nacieraj !    pieniem drzewa znak takowy w całości swojej znajdzie

kawalerya, dodawszy koniom silnie ostrogi, z największym    się. Ostr. Pr. Cyw. 2, 115. (Einfdjnitte, $iebe in ben ©ran$*

impetem wpada na nieprzyjaciela. Kaw. Nar. 471. Zwa-    bäumen, alä ©räujbenfmale. Jeżeli w ciągu ściany grani-

wo naciera, wprowadza wśrzód nieprzyjaciół pułk hetmań-    cznćj znajdują się znakomitszej wielkości drzewa, na tych

ski. Pilch. Sali. 117. Starzy żołnierze, dawnego męstwa    przez sąd graniczny wyrzynane bywają znaki nakształt

swego pamiętni, mocno nacierają, ci też nieustraszeni    krzyża, które zowią naciosy. Zabór. 358. (cf. kopiec),

odpór dają ; z obu stron bój żwawy. ib. Naciera na błe-    NACIOSAĆ, ob. Naciesać.

27

NACIEC - NACIERAĆ.

NACIERACZ - NACIOSAĆ.

209

Słownik Lindego wyi. 2. Tein III.

szwagier, co ma siostrę; tego

beczkę; Carn. nazhęjnam, nazhnem, nazhęti * zacząć chlćb); Ross. nanaiŁ, nayHHaTt; napocząć, rozpocząć, zacząć, Anfängen, anfieben. Teraz nacząłem mówić do pana mego. Budn. Genes. 18, 27. (zacząłem. Bibl. Gd.). Otożci dopierom naczął rozumieć. Wróbl. 180. (nunc eoepi). Dzisiaj nacznę dawać strach twój na twarz ludzi. Budn. Deut.

*NACI0T, a, m., n. p.

⁰ jak zwać potym, Co moje siostrę pojmie? A panna (rze-«• cze): 'naciotem. Pot. Jow. 227, cf. ciotka. (dstg. Ross.

V HanoTi, Hanen» defekt w kassie).

NACISK, u, w., Boh. natisk, plur. natiskÿ oppressio\ Vind. natifh, potifhek, naganjik, poganja; Ross. HaTHCK'B, 4aBKa;

ścisk, ucisk, ciężar naciskający, aufbrütfenbe 8aft, ®ru(f. Ty-    2, 25. ‘NACZAŁO, ob. Naczelnictwo. NACZALNIK, NA-

fon nieraz się nacisk ziemski zawodzi odwalić, A miasta    CZALNY, ob. Naczelnik, naczelny.

“ i wysokie mury z siebie zwalić, pondéra. Źebr. Ow. 116. NACZAROWAĆ, cz. niedok., (Boh. naćarowati ■■ multas lineas — §. Natłoczenie się, natłok, ba3 3ltf«^nmenbrältgGn, bflś    ducere), czarów nadziałać, genug jauberit, Vind. nazoprati;

" ©ebrange. Wielki nacisk o ten towar. Tr. Grecki sur-    Ross. HaBopanuiBan», HaBOpoatHU».

macz i woźny wrzaskliwy, nie mniejszy mają do siebie NACZĄTEK, tku, m., Ross. HanaTOKb, Hanaiie, nana.io (cf. nacisk. Pilch. Sen. list. 2, 240. Nacisk coraz podlejszych    naczelnictwo), HanHHŁ, cf. naczynie, początek, zaczątek,

monet zagranicznych, kraj cały o niepowetowaną szkodę    wszczątek, ber erfte SIttfang. Poświęcon był Izrael Jeho-

przyprawił. Pam. 85, 1, 59. NACISKAĆ, ał, a, cz. nie-    wie, naczątek urodzajów jego. Budn. Jer. 2, 5. (z pier—

dok., Nacisnąć, ął, f. naciśnie jedno tl.,    §. 1. natłaczać    wocinami urodzajów. Bibl. Gd.), (Ross. nanaTKH * pićrwia-

przyciskając, anfbrütfen, fefyr britcfen, bfängen; Vind. nati-    stki, (Iśrftlinge).

fniti, gornatifniti, natifhati, potifhuvati; Croat. natiszka- NACZCZY, a, e, na czczo będący, nüchtern, mit llÜcRtcritetn * vam ; Rag. natiskati ; Bosn. natjeskati, nameciti ; Ross. 33?ageit. Ślina naczcza, jejuna saliva. Mącz.

HaTHCHyTb, HaTHCKaTb, naTHCKHBaK), HaTHCHHTb. Nie na- NACZEKAĆ, nijak, dok., NACZEKIWAĆ czestl., czekając wyciskaj, parce pressure. Cn. Th. 454. Człowiek we śnie, glądać czego, długo poczekać, Vind. nazhekati ; Ross. przez krwi naciśnienie, Chce wołać, a nie może, tracąc    Ha^au», Haauwau», lauge marten, wartenb entgegen fel;en,

odetchnienie. Jabl. Tel. 358, ob. Mora. —§. 2. Naciskać    ljarrett. Pokoju im, ani odmawiał, ani przyrzekał; a tym

czasem na obietnicę posłów naczekiwał. Pilch. Sali. 200. Obóz zmocniwszy królów naczekiwał. ib. 252. Wypogodzonym czołem w spokojności śmierci naczekiwają. Pilch. Sen. list. 249. ib. 85. NACZEKAĆ się, recipr.t dosyć długo do stęsknienia czego czekać, lange genug mar* ten unb Warren ; (Boh. naćekati se, popoćkam sy ; Rag. nacekkatise). Drugi siła nie służąc nabrał; drugi naczeka się chwilę, niźli mu co podadzą. Star. Vot. E 2 b.

m. , na czele będący, przełożony, rządzca , Rag. et Bosn. poglaviça ; Ross. r.ia-BHOH, TbicancKoif; Eccl. yiiiiokmihkt», TpHCTan», pura, khaçi», HaYMhtiHKi, koicho^s, ber au ber ©pitjc fteljt, ber 23efef)l$« Daher, baö Oberhaupt, (cf. Häuptlinge tu Oftfrieälanb. 23 ü* fd)ingö (Erbbefd;r. 6, 289; 31 b 1 g. Häuptling); (Rag. nacélnik, nadcelnik, nadceonik; Carn, glavar; Vind. poglavar; Croat. naczelnik, pochetnik, poglavar, poglavnik; Ross, iianaib-hhkts autor, początek czego, ob. Nacząć, naczynać; Ha-naibHHua, Rag. nacćlniza « autorka ; Eccl. a.iOHaua.ibHHicb autor, seu origo malorum; HanajumoĆHbiH, Graec. àgxé-xaxog ; HanaabH0B04HTeJb, iiaYMOKOiK^b, Graec. dgigyérgg najwyższy wódz; nepBOHauajbHHKb, BoenanaibHHKB hetman, cf. wojewoda). Arcybiskup Gnieźnieński, prymas królestwa , pierwszy senator i xiążę naczelnik w duchownych sprawach, jako i w świeckich. N. Pam. 8, 158. Piotra ś. nazywają ‘naczalnikiem, t. j., xiążęciem apostołów. Smotr. Ex. 54. Naczelnik aniołów', wierny bóstwu, Michał. Przyb. Ab. 158. (Eccl. YmiointYMMiiiK-h archanioł). Najwyższy naczelnik siły zbrojnej narodowej; tytuł Tadeusza Kościuszki, będącego na czele powstania narodowego, roku 1794. Gaz. Rząd., cf. Eccl. Hapo40B04HTe.ifc. Naczelnikiem być Eccl. UHHOHana.ibCTBOBaTH ; Ross. nana.ib-CTBOBaTb. NACZELNICTWO , ‘NACZELSTWO , 'NACZAŁO, a, n., Vind. poglavaria; Rag. poglavstvo; Croat. po-glavârsztvo ; Ross. HanaibCTBO ; Eccl. hayako, kmcti» ; naj-

; narzucać, wiele czego do kupy rzucać, oiel nad) einan* ber werfen ; Sorab. 1. nacżisznu , nadcżisznu; Vind. gor-natifhati, gornariniti ; Ross. HaiweTaTb, Hauieny, HaMem-

BaTb, HaKHHyTb , HaKH4UBaTb.

Tr. NACISKAĆ się recipr., §. a) dogadzać sobie ciskając , rzucając, fid) fatt unb tnübe werfen. Naciskał się kamieni do woli. Tr. — Naciskać się * naruszać się, na-sierdzić się z gniewu na kogo. X. Kam., ftd) twr Unwillen

werfen. — g. b) Natłaczać się gdzie, ftd) moI)tu brängett. 1. NACZELNIK, ‘NACZALNIK, a, Lud się na to miejsce nacisnął. Tr.

‘NACIUNIE, ia, n., w Krakowsk., drwalnia, kolnia; ber H°4S ftatl, ob. Nacinać, ob. Natoń.

‘NACYA, yi, i., naród v bte dation. Kupcy wszelakich nacyj.

Vol. Leg. 3, 262. Żadna nacya. Sk. Kaz. 275. Przodkowie nasi u wszystkich pogranicznych nacyj zawołani byli.

Star. Ref. 6. Ormiańska nacya. Nies. 1, 94. ‘Natie. Petr.

Pol 268. NACYONALISTA, ob. Rodak, ziomek. NA-CYONALNY, a, e, narodowy, national*. Kościoł idom na-cyonalny Polski z szpitalem i alumnatami. Vol. Leg. 7, 373.

‘NACZ * na co , (hodie non usurpalur, tiisi praemissa nega-tione: Ninacz qu. v.), (Boh. nae; Sorab. 2. naż, na zo, nazga), ju waê, woju, worüber, worauf. Byłoby tu jeszcze nacz rozmyślić się. W. Post. W. 2, 296. Gdyby kto temu, co się nacz rozmyśla, wierną a zdrową radę dawał.

Kosz. Cyc. 50. Widzieliśmy go , i nie było nacz pojrzeć.

W. Jes. 53, 2. Znam to do siebie, że się nie nacz nie godzę. Gorn. Dw. 6. Naczkolwiek (na cokolwiek) się o-bowiązała. Radź. Num. 30, 4. Ona się nacz obowiązała. ib. 5. (cf. niocz), ob. Co.

NACZA, y, z., miasto w Brzeskim Lit. Dykc. Geogr. 2, 196. eine (Stabt in Sittfiaucn.

NACZĄĆ, ął, f. nacznie, cz. jednotl., Naczynać, ał, a, niedok., Rag. nacêti, nacignem ; Croat. nachinyati ; Bosn ceti, stavit ruku; Slav. nacsćti; (Sorab. 2. nazesch zacząć

210

NA CIOT - NACZĄĆ.

NACZAŁO - NACZELNI CTWO.

Kto to naciskał kamieni?

. na-

wyższa władza, przełożeństwo, zwierzchność, bie Obermaat, bte bod)fte ©eroalt. Synod pod naczelstwem Teodozyusza arcybiskupa. Steb. 4, 24. (pod prezydencyą). W mona-styrku Ihumen nie ma się zwać Ihumenem, tylko za starca, i to pod naczałem inszego większego monastyru mia-ny będzie. Sak. Sob. B 3 b. Najwyższe naczelnictwo Ross. nepBOHayaaie. Naczelnictwo cząstkowe (Ross. na-CTOHanajbCTBO, cf. podkomenda). Naczelnictwo na wojnie, najwyższa komenda Ross. BoeHanaaie, BoeHanajbCTBO, (cf. województwo), TbicaitKoe (cf. tysiącznik); Eccl. vniioh.wa-aiiic dowództwo, komenda. NACZELNIKOWSKI, a, ie, od naczelnika, £>berlmuptśi *, Ross. HanaabiMKOBb, BoeHa-qaÆbHHnecKiii. — 2. NACZELNIK, NACZÓŁEK, łka, m.,

cesati; Rag. nacescgljatti ; Ross. naqecaTb; §. 1. włosy, len, wełnę grzebieniem przeczesać, ile dosyć, lub wzgó-rę, genug fctmmen, btnauf fdmtnen. Naczosać się, do woli, lub do zmordowania, ftd) fatt ober mübe Mmrnen. Opuszczać nędzną; com ja nakochala, Com się zawiłych kędzior naczosała. Tward. Daf. 43. — Szczotką naczesać, genug bürften, aufbürften, Vind. nafhzhetiti, gorfhzhetiti.

—    §. 2. Transi. Nasmagać, wybijać, nałoić skórę, ob. Naciosać, naciesać, genugfam auSprügeln, burd;peitfc^en. U pręgierza, gdyby tylko jednej z tych wszetecznic naczo-sano świerzbiącego smrodnika, toby.... Paszk. Dz. 427.

—    §. Mówiąc bez naczosania uszu i języka, i bez na-grawania, zda się wam, jakobyśmy abo nic nie mówili, abo bezdowodnie mówili. Smolr. Bien. 32. bez urazy, o-brazy, ofme Seletbigung ber £)f>reit.

Boh. naeelnik; Slov. naćelnjk; Vind. zhelna obvesa, zhelni ves, (nazhelnjak, nazhelak» kość czołowa); Sorab. i. nad-tżolnć schatk, żtrontuch, bortka ; Carn. puntek; Croał. ‘NACZESNY, a, e, na czas, w czas, wczesny, à propos, fizćr; Ross. HaneaoKb, nanejonenb, nanejbHHKb, iia^oÓHHKB;    gelegen. Przez on swój niesłuszny ani naczesny upór, w

strój czyli przepaska naczelna, na czele noszona, eilte    ohydę do niej przyjdzie. Gorn. Dw. 301.

5ïopfbtitbe, ein fôopfrtemcn, eine ëttrnbtube, ein Stirnriemen, NACZOCHRAĆ cz. dok., Boh. naćechrati * laxare, auflocfern, frontale. Gn. Th. 455. Cn. Syn. 392. Dasyp. F2 b. Mógł- czochraniem napuszyć włosy, kudły, wełnę, len. bym ukazać, kopie, chorągwie, naczolniki i inne wojenne NACZÓŁEK , ob. Naczelnik 2. narzędzia zdobyte. Pilch. Sali. 264. To będzie na znak *NACZYNAĆ, ob. Nacząć.

Radź. Exod. 13, 17. Rudn. Deut. 11, 18. (będzie to za naczelniki między oczyma twemi. Bibl. Gd. te słowa będą naczółkami między oczyma twemi. Żarn. Post. 3, 605 b.). — §. Medic. Naczelnik , lekarstwo, które przykładają na czoło. Dykc. Med. 4, 438, ein Heilmittel, auf bie (Stirne git btnben, ein ©tirnpfïafter, 6iintfäcfel ic. NACZELNY, a, e, na czele będący, (©tint *, auf ber ©tirue beftnblid). Naczelne włosy, ozdoby. Tr. — §. Naczelny, 'naczalny, pierwszeństwo mający, celny, główny, Haupt = , an ber ©pt£e beftnblid), beu Vorrang b<tbenb, vorptglid). Pizymski biskup jest kościoła pierwszym sprawcą i 'naczalnym pasterzem. Smotr. Apol. 112. U Persów trzy były naczelne prawa narodu: nie zadłużać się, nie zmyślać, i nie próżnować. Krup. 7, 110. Rzęd pierwszy zwierząt ssących zowie sie naczelny (primates), że człowiek w nim się zamyka. Zool. 283. O Wersallu! naczelne dzieło wielkiego króla. Karp. 3, 45, chef d’oeuvre; üDîeifterftücf; cf. arcydzieło; Ross. nana.ibHbiii początkowy, zkąd się co naczyna czyli zaczyna.

NACZEPIĆ, cz. dok., czepiąc na czym nawieszać, auffiefteln, anfjacfeit; Vind. nahaklati, nakvakati, gornahaklati ; Eccl. noÆivbmiaio Ha hto , Birnaio.

NACZERNIĆ, cz. dok., czarno nafarbować, fdfmarj aitftreicbcit; Vind. nazherniti ; Ross. HanepnitTb. Naczernić sobie oczy Ross. HacypMiiTbca, iiacypM/itocb.

NACZERPAĆ, ał, f. naczerpnie cz. dok., czerpaniem dosyć nabrać, Vind. nazhrepati, nazhreplem, najetï, najemem, gorsajemati ; Ross. nanepnaTb, HanepnHBaib, naKanaib, gettugfam berattö fd)öpfen. Wielbłądom twoim naczerpię wody, żeby się wszyscy napili. 5 Leop. Genes. 24, 19. (nachwytam wody. 1 Leop.). Naczerpali z rzeki wody. Przyb. Luz. 162.

NACZERSTW1Ć, cz. dok., czerstwiejszym uczynić, anffrtfd)ett, Vind. gorfzherstviti.

NACZESAĆ, NACZOSAĆ, ał, f. naczesze cz. dok., Boh. na-

w ręku twoich, a jako naczółki między oczyma twemi. NACZYNIC, ił, f. naczyni, cz. dok., Naczyniać niedok., Sorab. 1. nacżinicż; jedno po drugim narobić, nadziałać, kilka rzeczy porobić, metyrereê nad) einanber madjctt, (Boh. nadélati; (Vind. nadjati, nadielati); Sorab. 1. natzinam af-ficio, imbuo, napawam; Rag. nacinitti, ponacinitti, naci-gnati resarcire ; Bosn. naciniti, napraviti instauro-, Sl,av. nacsiniti; Ross. HamiHHTb, HamiHHBaio napełniać, nadziewać, nauHHKa nadziewanie, distg. naczynać, ob. Nacząć). Nabudowałem sobie domów i naszczepiłem winnic, na-czyniłcm ogrodów, a nasadziłem drzew, i nadziałałem sobie stawów! 1 Leop. Eccl. 2, 4-7. Jakośmy sobie nowych ministrów, nowych zborów', brogów, bożnic naczy-nili, tak też nieszczęście Polski się jęło. Podw. Sion: L

2. Do owczarni Pańskiej złodzieje wiele dziur^ nadzia|ali, a z owczarni pańskiej gołębińców naczynili. Żarn. Post. 264 b. Nie zwykli miewać mszy bez ornatów, • a .tak musielibyście zaraz ornatów naczynie. Twórz. Ok. E[ 4. Bóg jest mocen i z kamieni naczynić sobie synów Abra-hamowych. Lach. Kaz. 1, 415. Z kamienia prawie chce naczynić chleba sobie. Rej. Post. O o 4. Tak wiele świąt w kościele naczynili, że ich ledwo nie więcej, niż /dni powszednich. Sekl. 56. Niech sobie naczyni przyjaciół z majątku swego. W. Post. Mn. 317. — Naczynić, nakłaść, nasypać, nalać. X. Kam., morattf t|Utt. — *§. Naczynić₀fcię czego, raz w raz ściągać na się, in SDïenge liber ftd) brin* gen, ftd) jujteben. Chociaż twój koń nigdy nieprzyjaciela nie widział, aleś się ustawnie naczynił despektów i ßAjf rzekania żołnierstwa twego. Jan. Oksz. G 3 b. *NACZY-NIC1EL, a, m., narobiciel, który czego naczynia, nadlała , ber gettugfam tum einer 6ad)e mad)t, verfertigt ; (Fkfr nacinitegl refector, f. nacinitegliza ; distg. Ross. HamtHa-Tejb, HaMHHiitHKb autor czego, zaczynający co, ob. Nacząć). NACZYNIE, ia, n., NACZYNKO, %ŃACZYNICZKO, a, n.} zdrbn., (Boh. plur. naćenj, nadobj » naczynia, sprzęty ; Croat. nachin forma, norma; Rag. ein, nâcin mo-

vascu-

dus, na nâcin * jak, na kształt; Bosn. nacin ; Slav. na-    Cefeit worauf ftoßett, Ross. HamrraTB. Gdzieżeście to w

csin « sposób ; Ross. HauHHi naczątek, początek ob. Na-    obronie weryfikacyi naszej naczytali, z czego tryumfuje-

cząć) ; §. 1) statek, w którym co chowają, narzędzie    cie? Smotr. Elen.39. ib. 46. Czytaliśmy wszystkie syno-

nieczynne, ba$ ©cfäß, ©efdjirr, ©er«tb; Boh. nadoba,    dy, a żadnegośmy takiego nie naczytali, któryby Rzym-

nadobka, nâdobjcko, osudj, osudjćko, (ob. ‘Sąd, sęd,    skiój stolicy poddawał pod posłuszeństwo stolicę Kon-

*sud), zamèrka; Sorab. 1. hrat, (cf. grat); Sorab. 2. ród    stantynopolską. Smotr. Elen. 34.

(cf. narzędzie), nop, nopk; Carn. posôda; Vind. pofso- 1. da, pofoda, fodje; Croat. poszuda; Slav. posuda; Ross. cy4H0, cy#&, cocy^, nocy^a, cocy^eiis, npnóops,

CHapaA'B, CHacTL; Ecel. iif»iiATCiYm|ic, cłk()Oki>. Spiżarnie mają być w równinie budowane, w którychby się chowało naczynie piwne, winné albo też olejowe. Cresc. 19. czasz, i kadzidlnic po dwanaście; a wszystkiego

, wyżej siebie, gleid) über uttô, auf bem

Mis ,

srebra w onym naczyniu było 2400 syklów. Bibl. Gd. Num. 7, 85. Stopione masło w jakie piękne wlewać naczynie. Haur. Ek. 178. Vasculum, naczynniczko. Urs. Gr. 329. Złe naczynie najlepszy iikwor skazi. Mon. 66, 277. — Chym. Narzędzia, które obejmują albo ciała mające być doświadczone, albo narzędzia czynne, nazywają się naczyniami, vasa. Kruml. Chym. 18. —Anatom. Naczynia w ciele zwierzęcym, bte ©efäße in ben tflteri» feben Körpern. Naczynia, kanały, w których części cie-kące się ruszają i pomykają. Krup. Ost. 1, 16. Naczynia te, dla humorów, które zawierają, dzielimy na naczynia krwawe, Blutgefäße, i naczynia nerwowe. Krup. 3, 2, W naczyniach po całym ciele zwierzęcym postrzeganych , jest jakaś cieczą. Zool. 6. Naczynka w ciele dziecęcym są powolne, i do rozmaitego kształtowania sposobne. Mon. 69, 1018. — ‘Naczynie wodne, coli. • statki wodne, okręty, ©dpffe, SBafferfabrjeuge. W 700 okrętów abo naczynia wodnego do Rzymu się brał. Sk. Dz. 380. Oskold w naczyniu wodnym, w okrętach i galerach ciągnął na Konstantynopol. Stryjk. 114. — §.2) Naczynie, narzędzie czynne « instrument, ba3 SBerfjeug, Snftrujuent. Naczynie nic nie jest, jeśli nie będzie takiego , któryby onym naczyniem władał. Gost. Gor. 65. Grać na muzyckim naczyniu. W. Genes. 4, 21. Dobremu rzemieślnikowi każde naczynie dobre. Cn. Ad. 172. Dobry rzemieślnik leda naczyniem dobrze zrobi. ib. Są między członkami takie, które natura dała jakoby naczynia do zmysłów, jako oczy do patrzenia, uszy do słuchania, ręce dla tykania.... Karuk. Kat. 253. Heretyk dyabelskie naczynie, zazdrości i złości pełne. Sk. Dz. 824. Naczynia szturmowa Turkom pobrano. Baz. Sk. 272, cf. ‘czyny. NACZYNISTY, a, e, Anat., losus, auê oiel ©efäßett ^ufammen gefeßt. Błona naczyni-sta, dlatego tak zwana, ponieważ złożona jest z wielu naczyń. Krup. 2, 3. et 196.

NACZYSCIĆ się, recip. dok., Boh. naćistiti se; czyszczeniem sobie dogodzić, lub też się zmordować, ftd) fatt ober ntübe reinigen.

NACZYTAĆ się, f. naczyta się, recip. dok., Naczytywać się czestotl., pr. naczytuję się, Boss. HanmaTBca, czytając dogodzić sobie, fid) fatt lefeu. Tam się naczyta do woli, co pogańscy królowie dobrego czynili. Weresz. Reg. 32. Przykładów takich naczytać się i napatrzyć można. Mon. 70, 734. — *§. activ. ‘Naczytać, czytając natrafić, im

NAD, praepos., regens Instrumentalem et Accusativum, Boh. nad; Slov. nad, nade; Sorab. 1. nad, wosche, (ob. Wyżej); Sorab. 2. nad, huschej; Carn. nad, sgor (cf. z góry), sgorei, verh (cf. wierzch), zhês, zhęs (cf. przez); Vind. nad, na, sgorai, zhef, zries, vezh (cf. więcej), dalei, (cf. dalej, daleko); Croat. nad, oberh, ober, ver-hu, zverhu, visse, (cf. wyżćj); Slav. nad, vishje , svêr-shu; Bosn. svrrih, odzgar, surrih, izvan, priko, (cf. przeko-); Eccl. et Ross. nap., BfrLjcoy, noßepxL, CBepxs. Aligando mollioris pronuntiationis causa huic praeposi-tioni e additur : e. gr. nade wszystko, nade mną, pro nad mną, quod durius sonat. (cf. beze mnie, przede mną, nade mną, ode mnie, ode wstał, we drzwiach). — §. 1) cum lustrum. Nad, impendens, über. Gdy kto umiera, nad nim modlitwy czytają. Pim. Kam. 210. Ju-gurcie zguba nad karkiem wisi. Pilch. Sali. 237. Nieprzyjaciele nam już nad głową wiszą. Klok. Turk. 243. fie fdjnte&en über unfcrnt £>aupte, ftnb uu$ fd)ott auf bem $alfe. Wilk ten zawzdy ustawicznie nad niemi chodzi, jakoby je podrapać a pożrzeć mógł. Rej. Post. H h.

6. Swoje śpiegi nad nami wszędy mieli. Warg. Radź. 338. t. j. pilnujących nad nami, wir batten immer i^rc Spione auf bem !>alfe. Moskwa Polaków nie tylko mieć nad sobą i imienia ich nienawidzi. Tward. Wl. 18. Szyper głosem zawoła , miejmy się ku zbroi-* Ludzie mamy nad sobą a nie wiedzieć kogo. J. Kchan. Dz. 284. t. j. tuż za

îîacfen. O czeladź swoje Krassus bardzo się starał, stojąc częstokroć nad niemi, gdy się uczyli. Kosz. Lor. 70

b. Nad książkami straciłem i zdrowie i oczy. Krup. 7, 82, über ben 23üd)ern. Nad robotą dukwiąc, święta gwałcą. Bals. Niedz. 2, 265. Nad wsią stojąca sosna. Lib. Hor. 81. über bem 2)orfę, ju Slnfang be§ ©orf8, bepm (Eingänge, arn 2)orfe. Kraków nad Wisłą, na pograniczu Galicyi. Dykc. Geogr. 2, 46, an ber 2Betd)fel. Lemgów, miasto w Westfalii, nad rzeką Begą. ib. 72. Niewidomy siedział nade drogą żebrząc. Sehl. Luc. 18. przy drodze , am 2ßege. — Nad, praemissa alia adhuc praepo-sitione : Dziś rano pasłam po nad tym laskiem mą trzodę. Teat. 55, 11. In hac signißcatione adjungimus nad substantivis corumque adjectivis : nadbrzeże, z nadbrzeża , po nadbrzeżu, nadbrzeżanin, nadbrzeżny; praescrtim no-minibus fluviorum: Naddunaje , Naddunajskie , Nadwiśle , Nadwiślny."— §. Nad, tempor. * ku, gegen, przed, oor. Nad świtaniem * przede dniem. Cn. Th. (gdy się miało do świtu). Pieśni nad wieczorem i w wieczór. Kanc. Gd. 340. Cum Accusât. Nad wieczór przyniósł jój krawiec suknie. Nieme. Król. 4, HO. — §. Excessivum. 0 miłości nad wszystkiemi Miłościami gorącemi ! Groch. W. 215. Siebe über aüe Siebe. Marność nad marnościami, i wszystko marność. Bibl. Gd. Eccles. 1, 12, vanilas vani-

lepszy niż chléb, żelazo twardsze nad zelazo. Boler. 85. Nic zacniejszego nad starożytne Rzymiany, nic też har-dziejszego nad nie nie było. Mon. 65, 138. Dusza nad ciało, życie nad śmierć są rzeczy lepsze. Zach. Kaz. 1, 288. Elliptice Nad piekielne męki umęczona dziś dusza moja. !>ast. Fid. 177. (t. j. większemi niż piekielnemi mękami). Uciecho moja, nad którą mię inna strudna ma potkać. Gr.och. W. 434. (t. j. od której większa). —-Nad cum Positivo, loco Comparât., Do wojny ochotne-mi nas najdziesz, i posłusznemi nad innych wszystkich. .). (co w czas, to z    Sk. Żyw. 2, 201. Niemasz sędziego nad boga, ani ro-

tatum. §. 2) Cum casu Accusalivo Nad a) excedens, ex-cessivum « więcej niż, przechodząc miarę, über, ttie^r aI3, ClI3. To nad ich rozumienie było, gdy książeczka w ogień wrzucona, nie zgorzała. Birk. Dum. 11. Lubię kobietek niewinne pieszczoty, Kocham z ojczyzną króla nad me zdrowie. Zab. 12,32. Nar., mehr a!3 mein Heben. Kto miłuje ojca abo matkę nad mię (nade mnie), nie jest mnie dostojen. Budn. Matth. 10, 57. To jego wszystka myśl i to staranie , Nad świecką sławę i nad panowanie, By z miasta świętego wyrzucił pogany. P. Kchan. Jer. 3. Nic nad siłę. Cn. Ad. nas; piędzią się mierz; nie n diwiedzia ; nie rzucaj się z motyką na słońce). Wydatek nad przychód, z cudzych jest pieniędzy. Teat. 19. b, 43. (większy od przychodu). Nie przywłaszczajmy sobie coś nad ród zwierzęcy, Nieme pono stworzenie coś ma

o ca:

j się kocie na nie-    zumnego nad nawyższego. 1 Leop. 4 Ezdr. 7, 19. —

c) Nad, adverbialster Byś wołał i nad wołał, tedy ja mówić będę, żeś ty zdrajcą. Orzech. Qu. 24. Mmniemam i nad mniemam, że się wam dosyć rzekło, puto et deputo. Mocz. Coż? mów nad mów takiemu; on sam chce być nad    nas więcej. Nar. Dz. 5, 70.    nrir wollen unê    nid)t3    biednym. Zab. 8,    321.    J.i wam    tak powiadam,    i nad

ror ben Suteren juin oorauê anmoßeit, über bte tyku be« powiadam, dico et edico. Ma.cz. Nie przylecą do lenia rairênefjmcn; fie haben tnclletcljt maê oor tnrô ooratrô. Mieć    pieczone gołąbki, By siedział i    nad siedział, zgotowa-

co nad kogo * celować go w czym, prym mieć, prze-    wszy ząbki. Rys. Ad. 43. By    mi się    sprawiał i nad

chodzić go w czym, oor jemanben etwa3 Jltrn ttorauS l)a<    sprawiał, si per plures deos juret. Mącz. — §. Nad,

ben, tim worin übertreffen, einen 2?orjng oor ihm Ijaben.    transi., mimo, przeciw, wtber, gegen, opite 3?ücf|'i($t auf.

Miał wiele nad insze hetmany, Nad przeważne, w cno-    Laskonogi z ofiarowanego sobie    państwa    się wymawiał,

tach ‘pokazałe pany. Groch. W. 550. Stary ma nad    jeśliby to było nad wolą Leszka    białego ;    ale gdy to nie

młodego. Cn. Ad. 1Ö99. (stary rozum lepszy, niż młody).    było naprzeciwko Leszkowi, dopiero przyzwolił. Biel.

Wiele ma prawda nad nieprawdę. Smotr. Ex. 5. Pru-    115. Tak sprawiedliwie sprawował urząd swój, aż sie

sacy utarczki z naszemi miewali, ale nasi wszędzie mieli    wszystkim podobało, gdyż nad wolą swych rad nie chciał

nad nie. Biel. 360. (t. j. górę). Tłumaczenie biblii    nic czynić, ib. Nie przyjmuje bóg dusz takich, które

siedmiudziesiąt (Septuaginta) ma wiele    nad inne.    Sk. Dz.    nad jego    wolą    z ciała wychodzą. Sk. Żyw. 1, 145. Jęli 6. Kto kogo raz stłucze , ma już nadc-ń wiele.    Tward.    chał    król    do Litwy; co uczynił nad wolą i prośbę pn-

Wł.    127.    Nikt    nadc-ń    zacnością    i majętnością nie    miał.    nów Polskich, którzy go prosili,    aby teraz nie    odjeż-

P. Kchan.    Orl.    1, 111.    Tankred    obrotem i ciała lekko-    dżał. Biel. 562.    Nie    godzi się    nikomu nic brać nad

ścią Siła ma nade-ń, lub siecze, lub chodzi. P. Kchan. wolą jego, i mieć przy sobie nic cudzego nad wolą Jer.    491.    Do    takiego    zbytku przyszło, iż pan    stanu    czyje. Karnk. Kat.    350.    Nikt nie    ma się nic nad    pismo

najwyższego nic nie ma nad szlachcica. Sk. Kaz. 20. ś. domyślać. Hrbst. Odp. Z 7 b. Nad wiadomość i uchwa-Panowie chcą mieć nad pospólstwo w szatach, w po-    łę Rzpltéj stało się. Warg. Cez. 92. Dano mu konsu-

rządku, jedzeniu i piciu. Kosz. Lor. 10. Jest nad cię    lat w młodszym wieku jego nad prawo. Warg. Wal.

albo nadeń. Cn. Ad. 318. (niejeden taki jest; dobry to,    301. Uciekł nad zakazanie. Chełm. Pr. 149. ■— §. Nad

ale się najdzie taki drugi abo lepszy). Agezylaus z Tys-    to * prócz tego, Vind. zhries, zhef tu, tozhries, verhu

safernem , który nadeń ludem miał,    miał się    potykać.    tęga,    na    verh, überbtep nod). Nad to * k temu, oprócz

Kosz. Lor. 168 b. (więcej od niego).    Kosarzu!    robotni-    tego.    Cn.    Th.    Nie pozwoliłem mu; owszem nad to wieku dobry! coć się stało, Przedtym między czeladzią nad    dzieć trzeba, żem zakazał. Ld. Kto inny mógłby przecie nie bywało, Teraz, ani docinasz, i pokosy psujesz,    stać na szacunku, ale mężowi przyszłemu o miłości nad

Ani równo z inszemi w rzędzie postępujesz. Simon. Siei.    to zapewnić się potrzeba. Teat. 52, 67. — Aliud est

28. Jest rozum nad rozum. Cn. Ad. 319. eilt SSerftanb    Nadto qu. v. — 2. NAD — praepositio inseperabilis ad-

tfł flod) über ben attbern. Będzie krawiec nad krawca,    jungit verbis significalionem a) excedendi : nadmierzyć, nad-

będzie tkacz nad tkacza. Pot. Jow. 231. (sc. lepszy, do-    dawać, nadżyć. — b) Deprehendendi, inveniendi: nadeho-

skonalszy). Niemasz, ach niemasz nad prywatne życie.    dzić, nadjechać. — c) Altius apponendi: nadbudować,

Hor. 2, 304. md)t3 gebt über bao ^âttêltd)e ^Sebert ; nic    nadmurować.— d) Incipiendi, neque multum progredien-

słodszego ; (cf. doma najlepiej). Nad ludzie coś. Cn. Ad.    di: nadgnić, nadpsować. — Observ. Gdy się nad kła-

526. coś nadludzkiego, de eo, gui aliis longe anlecellit,    dzie przed głoskami c, g, s, w, p, głoska d opuścić się

Ctma$ Übermenfd)ltd)e3. Sprawiedliwością, rozumem, po-    może, n. p. nachudł * nadchudł; nagradzam « nadgradzam ;

rządnemi obyczajami, nad pospolitego się człowieka miał.    nagrobek« nadgrobek; nagryźć « nadgryźć ; nagniły«nad-

Kosz. Lor. 18. (za lepszego, wyższego). — b) Nad cum    gniły; naskakuję « nadskakuję; nawątlony« nadwątlony;

Comparativo : większy nad niego « większy od niego,    napsował « nadpsował. Dudz. 14.

większy za niego, alê. Większym cudom nad prawdę NADAĆ, ał, f. nada, cz. dok., NADAWAĆ, ał, a, frequ., wierzyć sie nie godzi. Bardz. TiVg. 190. Mają tam chléb nadaje niedok., Boh. nadati, nadaw ati; Sorab. 1. nadacż;

Vind. nadati, nadajati ; Bosn. nadavati, mnogo dalti ;

grania, galić, ben 35fllt etnfdjenfen. — U flisów, nadać linkę, znaczy onęż flisom , gdy holują, popuścić. Magier. Mscr., ben fd^tff^tepenben Sotêfnedjten baś ©etl lüften, uadj* lajfert. — Nadać absolute, pomagać, służyć, pożytecznym być, (cf. Boh. naplat, n. p. co ge naplat * quid juvat? cf. płaci), utijjen, Reifen. Rozum i dobra minka teraz nic nie nada bez pieniędzy. Teat. 7. d, 29. Gdzie miękkie serce, tam rozum nie nada. Kras. Mysz. 44. Nie szczyć się rodem, imię nic nie nada. Hor. i, 77. Czy się krwią tykasz Inacha możnego, Nic to nie nada, czy z gminu podłego Zrodzony, żyjesz pod niebem gołota, Musisz za ciemne pójść Ereba wrota. Hor. 4, 200. Wybiegi nic nie nadadzą, wszystkich nas ten koniec czeka, że umrzeć trzeba. Teat. 5. b, 27. — §. Nadać się komu » udać się, powodzić się, wieść się, einem gelingen, non ©tflttCtt gefeit, glütfen. Niech mię ludzie przewyższają ; byleby mi się nadało fortunę pokonać. Pilch. Sen. list. 2, 137. Nadało mi się pomyślnie dopiąć swego. Teat. 32. c, 34. Szalony to, kto pomstę na niepewną wkłada Wojnę, która sam nie wie, jako mu się nada. Morszt. 337. Nienadany * nienadarzony, nie na rękę, niepowodzący się, nieszczęśliwy, n. p. O nienadana miłości, Śmiech stroisz z mojej ciężkości. Petr. Hor. F.— §. Pójdźmy, zgładźmy ten naród nienadany. J. Kchan. Ps. 123. nieugłaskany, dziki, niecywilizowany, roty, Wige* fdjltffen. Jezus Jana chciał mieć aż dotąd żywego, Póki żydów naród nienadany Od Rzymianby nie był zawojowany. Odym. Sw. 2, N n 5 b. — Nadany, nadobny, ładny, fdjim, fdjtmtcf, Imlb. Niedawno w świat puszczony, dziś chłopczyk nadany, forrnosissimus. Zebr. Ow. 260. Nadanie * powodzenie, ber glücfltdje fêrfelg, baâ ©eltngen. Siła wojen z pany Greckiemi szczęśliwym nadaniem zwodził. Krom. 61. Poddał się Knajpów; a nadaniem tym uniesieni Krzyżacy, już mniej z sobą traktować dopuszczali. ib. 607. (successus).

Ross. na/iaBaTB; a) nadawać komu co, galić komu co, galić na kogo, obdarzać go czym, zdarzać mu , einem etroaS »erleben, tfmt gemäßen, tlm bamit befdjenfen. Eduka-cya kształci rozum, ale go nie nadaje. Teat. 19. c, 54.

nemu,

Częstokroć zdarzenie szczęśliwe nada myśl niewyćwiczo-na którąby się najdoskalszy nie zdobył. Kras. Pod.

2, 56. Niech ludzkie dobro pierwszy nasz cel będzie,

Bożka to rozkosz nadawać wesela. Zab. 13, 322. Jakub.

Znam obowiązki, które na mię wkłada konstytucya; ale znam i prawa , które mi nadaje. Gaz. Nar. 2, 118. Prawa, gdy się gruntują na ustanowionym społeczeństwie, nazywają się nadane. Gal. Cyw. 1, 2, positivae. — Nadawać kogo czym * obdarzać kogo czym, einen ttUMUt be« fdjenfen. Nadajcie rolników wolnością; pogańska niewola przez chrześciańską sprawiedliwość zwróconą będzie.

Ust. Konst. 4, 14. Nie są to rzeczywiste dobra, które-mi oni ciebie nadanym radziby widzieć. Pilch. Sen. list.

255. — Kat go nadał etc., sprowadził go, sprawił to, ber genfer bat ipn I;er gebracht, b«t ba§ geftiftet, »eranlaßt,

na-

»erliefen. Do skąpca pijesz: za zdrowie Jejmości, A skąpiec myśli: dyabeł nadał gości. Bratk. D. Dyabli dali taką robotę. Teat. 36. c, 5. Czy dyabli nadali te jej ślepki, tylko spojrzała, jużem się udobruchał, ib. 29,

85. Ale czy kaci nadali, że on teraz powrócił! Boh.

Kom. 4, 43. Czyż mi go złe nadało! rIeat. 43. c, 12.

Pot. Jow. 33. — Nadaję komu czego siła * obdarzam go hojnie, id) kfcfyenfe einen reidjltd). Bóg błogosławił panu memu bardzo , nadał mu owiec i wołów. 1 Leop. Genes.

24. Smotr. Apol. 8. Nadaję kościoł, kolejium, śpital, doto. Cn. Th. id) begäbe, begifte ein Slojłer, fleure .e8 au$.

Zbudował tam kościoł,, i nadał go dochodami hojnemi.

Twórz. Ok. F 1. Biel. Św. 204. Przodków naszych pobożnych kościoły budowne i bogacie nadane. Podw. Syon.

Q. Nadanie kościelne abo poświętne. Herb. Stat. 456.

(funduszowy grunt). — Nadać się, nadać co « stawić, NADĄĆ, ob. Nadymać.

nie cofać/nastawiać, nagadzać, entgegen [teilen. Wstyd NADAJAĆ, ał, a, cz. niedok., Nadoić, f. nadoi dok., dosyć było ustąpić tój trwodze, Wszakżem zieloną szatę swą    wydajać mleka, gemtgfam ctnmelfen, Md) genug abmeJfcn; do-

zrzuciwszy z siebie Ramion nadał i w placum stanął ku    jąc wypuszczać na    co , einmelfen, auf    CtmaS melfcit ; immul-

potrzebie. Otw. Ow. 546. Patrz, jak się jałowica goni    gere. Mącz., Bosn.    nadojti ; Croat. nadajam ; Ross. iiaAOim,.

za dorodnym buhajem, i nadawa sama. Tward. Pasq. NADANIE, NADANY, ob. Nadać.

30. — aliter Tym dzielnym woźnikom nie dasz rady, NADAREMNY, a, e, NADAREMNIE, NADAREMNO, NADÀR-mnie samemu ledwie się nadadzą, A jak się rozbiegają,    MO, adverb., Boh. nadarmo; Ross. HanpacHHÎf, Bcye,

i na lec nie dadzą, vix me patiuntur. Zebr. iOw. 29. —    cye, ob. ‘Napraśny; öcrgcbltd), unm’t|. Nadaremna pra-

Nadawać, kierować, podawać ku, Icnfeit, fe$ren. Tę    ca. Tr. Miłość    chodzi na zamian, nigdy nadaremnie,

krainę Węgierską, która ku Polszczę nadaje się, plon-    Jabt. Tel. 4 40.    Nie będziesz brał    imienia boga twego

drowano. Arom/ 709. (quae ad Poloniom vergit). La-    nadaremno. W. Exo<L 20, 7. Paszk. Dz. 143. Język na-

pończykowie, bardziej ku północy nadani, kłaniają się    daremno imię bozkie biorący, niechaj do podniebienia

wschodzącemu słońcu. Chmiel. 1, 4064. Rzeka ta raz    przyschnie. Psalmod. 53. Nie śmiem słowa przemówić;

w tę stronę, skąd się wzięła, nadaje biegu, Drugi raz    boby było nadarmo. Teat. 40. b, 67. NADARZAĆ, ał,

do pięknego morza ciągnie brzegu. Olw. (ha. 306. (t. j.    a, cz. niedole., Nadarzyć, f. nadarzy, dok., zdarzać komu

nakłania, nachyla). — Nadawać * podawać, podsuwać,    co, nadać go czym pomyślnym, Boh. nadèliti, nadèlo-

fjtnfdjtebeit, llUtgebcit, fmtretcbcu. Nadawanie drzewa pod    wati; Rag. nadariti ; Bosn. nadariti; Croat. nadarujém;

piłę na miejscu jednym rznącą. Solsk. Arch. 400. Na-    Ross. Ha4apnTL, Ha4apHTb, otnent ettvaS »erleben, ge«

dawać w drukarni, presserowi piłkami farbę na formę    tua^ren, fdjeitfett. Przyszedłem do niej; ale mi coś lepsze-

nadawać. Magier. Mskr., bte Su^brucJerf^rodrje'auf bte    go niż ją, miłość nadarza. Wej. Marm. i, 184. Niemen tlt ber greffe auftragen. Nadawać komu piłkę do    nadarzony, niedogodny, nienadany, niezdarzony, mtßglücft,

nid)t ermuttfdjt. Dwakroć miały Sarmackie grody Niena-    biedź dok., Nadbiegnąć jedntL, Sorab. 1. nadbèhnu, nad-

darzone wojewody. Miask. Ryt. 2, 28. — Nadarz bóg,    behuyu ; §. a) biegiem kogo napaść, biegiem nadejść,

zdarz bizę, da-li bóg, za pomocą bożka, geltest eö    eilten überlaufen, im Saufen einfmîtlen, überfallen, angetan*

©Oit, mit ©Otteê Ipülfe. U nas nadarz bóg, a swoje    fen fotnmett. Nadbieżał mnie wilk. Lib. Hor. 30. Tysiąc

chowamy, Żeśmy jego szafarze, nic nie pamiętamy. Papr.    okropnych myśli nadbiegną ją w tłumie. Zab. 12, 34.

Kol 0. 2. — §. Obficie obdarzać kogo, einen    reid)lidt    Gawdz. Skoro przybliżywszy się nań nadbiezał, Pyta

Befdjettfen. Sama dawałaś dary miłośnikom swym    , i na-    dlaczego takim pędem bieżał. P. Kchan. Orl. 1 , 197.

darzałaś ich, żeby do ciebie wchodzili. Budn. Ezech. 16,    Gdy też chęć łakoma, [nadbieży którego, stańmy się mi-

33. (dawałaś im upominki. Bibl. Gd.). Dlaczego was    łosierni, a bądźmy hojnymi. Papr. Kot. U b. Sorab. i.

natura językiem nadarzyła? Smotr. Lam. 28. —    §. Na-    nadbehzeno incursus , nadbeżne incurtim. — §. b) Nad-

darzać się = ofiarować się, stawiać się, podawać    się na    biegł koniowi » nabiegł konia, aliguanturn lassavit eguum

co, ftdj felbft anlueten, Anträgen. Sami nadarzają się cu-    cursu. Cn. Th. 453. et 452.    er tyat ba3 fpferb etmaö    abge*

dzoziemcom za narzędzie do prędszego uskutecznienia    mattet, inübe gemalt.

gwałtów. Przestr. 95. — Nadarzenie, ob. Zdarzenie, traf. NADBLADNĄĆ, NABLADNĄĆ, neutr. jedntl., przybladszym

NADARZYCIEL , a, m., nadarzający, Rag. nadaritegl re-munerator, ber Verteilter, ©genfer, ©eher, f. Rag. na-daritegliza. NADARZYN , a, m., miasto w Mazowieckim. JJykc. Geogr. 2, 196, eine ©tabt tu Vîafotuett.

NADASAG się, ob. Dąsać. NADASANY, a, e, z gniewu sa-

się stawać, pr. et fig., etmaé blaR merben. Naidadł * na-bladło mu , impalluit. Cn. Th. 452. Najwięcej używane bezosobiście, nawet zaimkowo : Nabladło komu, n. p. Powstał wielki szturm na morzu, a w takim razie i Ary-styppowi się nabladło. Budn. Apopht. 19. (strach go na-piący, nor 30W fcfyttaubeub. Nadąsanemu chłopcu    dajesz    padł). Cnota nogę złamała, z prawdy dno wypadło, A

jabłka próżno. Zab. 9, 75.    pokorze u dworu już bardzo nabladło. Rys. Ad. 5. Bar-

1. NADATEK, tku , m., (Croat. nadavëk) ; a) nadanie, fun-    dzoć *ezemuś nabladło, nie dobre to znamię. Rej. Wiz.

dacya, bfe Slnêftattung, Stiftung. Szczodrobliwości El-    96. Przed strachem nabladłoć lica. ib. 103. Kiedy wej-

żbiety okazałe nadatki trwają jeszcze i po dziś dzień.    rzysz w te książki, jako we    zwierciadło, Gdy widzisz,

Krom. 780. (donaria). — b) Nadatek , nagoda, powód,    gdzie czerwono, a gdzie też    nabladło.... ib. praef.    Gdy

okazya. Cn. Th. 804, zdarzenie, ©elegeitlieit, ©reigiiif). 2.    wejrzysz w ludzkie sprawy,    jako we zwierciadło,    Po-

NADATEK, ob. Naddatek. NADAWAĆ, NADAWANIE,    znasz, gdzieć się rumieni,    a gdzieć też nabladło.    Rej.

ob. Nadać. NADAWCA, y, m., który co nadaje, ber    Zw. 29 b. Alexander wziął przymierze gorzkie z Mo-

£>tngcbcr, ®arretd;cr, (Edifier. Nadawca w drukarni, co    skiewskim, Siewierskie państwo bo siadło, Litwie nabla-

nadaje farby preserowi na formy drukarskie pod prasą,    dło. Stryjk. Gon. R 3. (źle było koło Litwy). Już pra-

ber Sluftragcr, ber bie 33ud)bntcferfcl;mćirje mit    beit fallen auf    wie na punkcie ostatnim    stanęło    Cesarstwo ohrześciań-

bte formen aufträgt. Nadawca przywileju.    Cznck. Pr. 1,    skie, bo już nadbladnęło.    Stryjk.    Turk. d.    3, (chwiało

57, ber Serieller. Nadawca kościoła, klasztoru » funda- się, nadchwiało się, nachyliło się), tor, ber Stifter, $u3ftatter. Włod. NADAWCZYM, i, z., NADBLAKGWAĆ, f. nadblakuje, dok. intr. trochę spełznąć, bie ©tifterinn, fundatorka. NADAWCZY, a, e, od nada-    cokolwiek z koloru utracić, ctma3 oerfdjiejJett, bie garbe

wcy, do nadawania należący, ©tiftuugê», Slnêftatungê *,    etmaê verlieren. Z przestrachu nadblakuje i poblednie

SBerleiljungê * . Rozkazywano w nadawczych przywilejach,    zorza. Leszcz. Class. 1.

czytającym o tym nadaniu, posłuszeństwo. Czach. Pr. 1. NADBŁOTNY, a, e, nad błotem leżący, über betu ©umpfe 256. Nadawczy list. Wolności jest nadawczym panem    befittblid). Nadbłotne wiszary. Nag. Wirg. 492, ob. Na-

stwórca. Jez. Wyr. t. j. nadającym nas nią. NADAWKA,    błotny; Ross. Haóo.iOTHbiił.

i, i., w tartaku, która drzewa pod piłę nadaje. Os. Fiz. NADBOTWIEĆ, nijak, dok., nadgnić, nadpsuć się botwia-351. Solsk. Arch. 100, ber 2(nfd)tebcr, eine SDîafdjine in ben    łością, etmaê morfet) merben, mobrig merben. NADBÓ-

©djttetbemttylen, ^(e ben Nantit auf bie ©äge anbrängt.    TWIAŁY, NADBUTWIAŁY, NABÓTWIAŁY, a, e, nad-

NADAW1Ć, cz. dok., Ross. Ha4aBim, Ha4an.iHBaTb, nagnieść,    gniły, nadpsuty, angefault,    ntorfd),    anbrtid/ig.    Księgi przez

dawjąc nadusić, ob. Dawić.,    niedozor i daw:ność czasu    nadbótwiałe. Vol.    Leg. 8, 474.

NADAZAĆ, cz. niedok., NADAZYĆ dok., intr., komu, za kim,    Zacząłeś nadbutwiały okręt w racz naprawiać. Zab. 13,

*kogo « nie zostawać za nim, równią mu trzymać, ró-    267. Szost. Z pośrzód nadbutwiałych ciał drugich wy-

wnym z nim chodzić krokiem, ’gleidieu ©djritt mtit jemam    jęta. Groch. W. 320.

ben galten, ui^t ^tnter t|m prndbleiben, eS ibm gletd) tfmn. NADBREŹANIN, m., nad brzegiem mieszkający, Eccl. 6pe-Pan nadążyć przewodnikowi nie mogąc, więcej jako trzy    ro?KHTe.ii>; Ross. MOpnuHHT», cf. pomorzanin, ber lüften*

staje został za nim. Teat. 52. b, 112. Acest stary, nie    bemolpter. Nadbrzeżanie Koromandelscy i M.dabarscy.

mógł go, choć mężny, nadążyć. Jabi. Tel. 12. Jeśli z    Wyrw. Geogr. 176. NADBRZEŻE, a, n., Eccl. iio,\t>k(>i;u;hic,

pieszemi bieżąc umordowałeś się, jakoż będziesz mógł    ciąg brzegu morskiego, rzecznego, bie Śtltfte. Po nad-

*nadężyć koniom? Leop. Jer. 12, 5.    brzeżach morza czarnego. Nar. Hst. 6, 239. Przechodzą

NADBABA, y, z., NADBABKA, i, z., prababka, bie Itrgrojb się dosyć długo po nadbrzeżem (po nadbrzeżu) rzeki.

mutter. Tr.    Nieme. Król. 3, 42. NADBRZEŻNY, a, e, od nadbrzeża,

NADBIEGAĆ fregu., Nadbieżeć, ał, f. nadbieży niedok., Nad- lüften», Ross. HaöepeatHUH. Żale z łzami nadbrzeżne

usłyszawszy skały, Łamanym ich westchnienia jękiem po-    chodzenie i odchodzenie, podnoszenie i upadanie, glutty

wtarzały. Zab. 5, 434. — Transi Nadbrzeżny * ukrainny,    Mtb (Ebbe. — Nadchodzić po czym , za czym » następować

krajny, nadgraniczny, ©rättj», an bei* ©rän$e Itegenb. Wo-    po czym, iść po czym, folgen, erfolgen. Po rozkoszy

jewództwo Poznańskie jedno z nadbrzeżnych. Gaz. Nar.    nadchodzi żal. Teat. 42. d, D. Słowa jego niekunszto-

4, 146.    wne, ale skutek za niemi nadchodzi. Kras. Pod. 59. —

NADBRZUCHOWY, a, e, nad brzuchem się znajdujący, über    §. aliter    Nadchodzę, jako    dzieża,    fermento. Fermentescit

bem 23«udje beftnbltcty.—Anat. Żyła nadbrzuchowa , vena epi-    farina,    dzieża nadchodzi,    mnoży    się. Mącz., rusza się,

gastrica. Krup. 3, 78.    gcityrt, getyt auf. — §. Nadchodzić kogo * nachodzić go;

NADBUDOWAĆ, f nadbuduje cz. dok., wyżej czego pobu-    nadejść    kogo « najść go,    zdybać    go, napaść nań, \ind.

dować, työtyer attbanen, über etruaö tytnauf bauen; Croat.    popast,    dobit, vjet; Bo&n.    prispiti, namifritise; einen un«

naddelâvam; Ross. nauA^aTb, Ha44t.iuBaTL, na4CTpoHTŁ,    oermuttyet überfallen, ttyn über etwas antreffen, ertappen. Nad-

Ha4CTpaHBaib ; Eccl. ua43H4aio. — Fig. Polecam was Bogu,    szedłem go nad tym uczynkiem. Ld. Judasz nadszedł

który może nadbudować, i dać wam dziedzictwo ze wsze-    Pana w ogrojcu, gdzie się modlił. Dambr. 859. ‘Nad-

mi poświęconemi. Budn. Act. 20, 52. — Nabudowanie    ście (nadejście), napadnienie, interventus. Mącz., Bosn.

Ross. iia44bjKa, muci-polina, ba3 2lngebaute.    pridoscjastje ; Eccl. naiitiiic. — §. Nadejść co, natrafić

NADCHADZAÓ, frequ., przychodzić do kogo często, bywać    na co, naleźć co, worauf fontmen, e3 antreffen, ftitben. Na-

u niego często. Gn. Th., uczęszczać do niego, oft Jtt eń    deszli jedne wyspę. Paszk. Dz. 59. Nadszedłszy różne

nem fomnten, ttyn Oft befuctyeit. Sam gdy się zstarzał, dzie-    ścieżki, zdumiawszy się stoi, Przypatrując się każdćj,

ci go młode nadchadzały. Papr. Koł. R b. ( Boh. nad-    zbłądzenia się boi. Groch. W. 272. Dwaj towarzysze,

chazeti antevenire). NADCHODZIĆ, intrans. niedok., Nad-    idąc w drogę , nadeszli konia; jeden    jął się chwalić, mó-

chadzać frequ., Nadejść, nadszedł, nadeszła, /. nadejdzie    wiąc: znalazłem konia.... Ezop. 84.    Świat na krąg obe-

dok., (Boh. nadgiti, nadśel ; Slov. nadist; Sorab. 1. nad-    szła, Pragnąc, by gdzie lub trupa,    lub kości nadeszła,

khodżuyu; Vind. nahajati, nadohajati ; Croat. nadohójam ;    Zebr. Ow. 37. Kanizego i tam w Auszpurgu nie nacho-

Bosn. nadicchi, pridocchi); idąc przybliżać się, stawać,    dząc, do Dylingu się (za nim) puścił. Chodk. Kost. 34.

ficty attmityern, gegangen fomnten, tyerbep fommeit, anrücfett, NADCHRAMOWAĆ, ob. Nachramować. baju fomnten, fommett, cintrcffen. Otóż właśnie nadchodzi, NADCHUDNĄĆ, NACHUDNĄĆ, f. nadchudnie, neutr. jednotl., Teat. 15, 10. Możesz nadejść po chwili. Teat. 8. c, 3.    przychudszym się stawać, etmaö mager merbett. Ej jak mi

Nadejdziesz potym do króla. Teat. 48, 110. Właśnie tu    nadchudł buhaj, choć pastwy po uszy! Nag. Wirg. 495.

nadszedłeś, gdy najpotrzebniej żądanym ode mnie byłeś.    Po zimie zawsze musi nadchudnąć bydło. Haur. Sk. 55.

Teat. 32. c, 50. Zaczekać chciej na mnie, nadejdę nie-    —Impers. Nachudło mu. Cn. Th., (cf. nabladło mu)*na-

bawem. ib. 32. c, 42. Otóż Jegomość nadchodzi, ib. 16.    chudł.

c, 60. Po co tu chodzisz? Jejmość może nadejść! ib. NADCIĄGAĆ, ob. Naciągać. — §. 2. Nadciągać nijak., cią-16. c. 48. Byłby dom skradł, gdybyśmy nie nadeszli.    gnąc nadejść, tyerbep gejogen fomnten, (Vind. pervlezhi,

ib. 32. b, 74. Słońce we lwa *nadnidzie w auguście.    navlezhi, perhajati, permarfhirati). Hetman nieprzyjaciela

Jabl. Buk. D 2 b. (nadejdzie, t. j. wstąpi, wstępuje, tritt    gotowego czując, a nic wiedząc kiedy nadciągnie, lud

Cttt, rücft ein). Kiedy zima nadchodzić ma, tedy nie z    po gotowiu ma, straży czuć rozkazuje. Żarn. Post. 2,

razu gwałtem przypadnie, ale z nienagła biedzi się z la-    451. Nadciągnienie Alibasza, Skanderbeg lekce ważył,

tern, aż jej lato 'ustępić musi. Podw. Wr. 37. Nie baw-    Baz. Sk. 75. nadejście, nadchodzenie,

my dłużej, bo noc nadchodzi. Teat. 56. c, 99. Trzecia NADCIEC, ob. Naciec. NADCIERAĆ, ob. Nadetrzeć. NAD-

noc nadchadzała, Jako się ze mną zmówił, żebym go czekała. P. Kchan. Orl. 1, 121.

16, 319. (następuje). Nadchodzący mróz i śnieg, znakiem że zima niedaleka. Zab. 13, 78. Gdy Jezus uczył, nadeszli biskupi i doktorowie. Sekl. Luc. 20. („not. 'nad-stanęli”). Ujdziem tam podejźrzenia , chociaż kto nadni-dzie (nadejdzie). Pot. Arg. 352. Nadszedł czas utrapienia. Teat. 18, 10. Gdy prawie dusza dla boleści wychodziła, a śmierć już nadchodziła, urodziła syna. 1 Leop. Genes. 35. Nadchodziły już blisko dni śmierci Dawidowej. 1 Leop. 3 Reg. 2, 1. (przybliżały się. 3 Leop.). Kuryer z Petersburga jeszcze nie nadszedł. Gaz. Nar. 1, 235. (nie stanął). I do nas nadeszła wiadomość o powtórnym ujechaniu jego. ib. 2, 4. (doszła do nas). NADESZŁY, a, e, particip., e. g. Dla nadeszłćj burzy znalazł się okręt w najniebezpieczniejszym stanie. N. Pam. 11, 159. (dla nastąpionej, powstałej burzy, erfolgt, entftanben). Nadchodzenie i odchodzenie wód. Boler. 65. morskie przy-

CINAG, ob. Nacinać, naciąć. NADCISNĄĆ, ob. Nacisnąć. Wiosna nadchodzi. Zab. NADDAĆ, ał, f. nadda, cz. dok., Naddawać, ał, awa, frequ.,

naddaje praes. /'Stfab. 1. nawdahwam ; Vind. gornadati, gornadajati ; Rag. nadodatti; Ross. Ha44aTb, na44aBaib, nepe4aTb, nepe4ato; przydać jeszcze, więcej przyczynić, »octy barübcr gebe», »octy metyr tytnju fügen. Kto odkupi rolą, nadda piątą cześć oszacowanych pieniędzy. W. Le-vit. 27, 19. (przyda piątą część do szacunku jej. Bibl. Gd). Kiedym kuflem chłodne mleko nachylała, Drugim kuflem rzadkiego miodu naddawała.... Otw. Ow. 265. Nie przestaje szczodrobliwości swój używać, nie przestaje dawać i naddawać. Gorn. Sen. 575. Naddawać na pieniądze * naddatku płacić, cf. nadzwyż dawać, 2lufgelb jaty* le», 2lgh) gebe». Na stu po kilka złotych naddawali. Gost. Gor. 2. — §. Naddawać się czemu, zupełnie się poświęcać, ficty gdtijltcty tytngeben, aufopfern. Interesom sw-oim nadskakują, naddają się i ledwie ze skóry nie wydzierają. Mon. 69, 578. — §. Naddawać się z czym, n. p. Byli

u nas znaczniejsi panięta ; ale żaden się z swemi pienię- ClE * nadęto adv. partie, nadęty * pysznie, dumnie, aufge* dzrni tak nie naddawał, jak Wc Pan. Teat. 8, 16. Nad- Hafen, ftolj, fd)tt>ÜIfttg. Odpowiadasz bogu nadęcie. Budn. stawiać się szumno, występować dumno, womit bttf tl)Utt. Job. 15, 13. Liczne w salach obrazy i

NADDAROWAĆ, f. naddaruje cz. dok., hojnie obdarzać. Tr., reicht# befdfenfen.

NADDARTY, ob. Naddzierać, Nadedrzeć.

NADDATEK, tku, m., Boh. nadawek; Vind. nadai, gornadauk,

sz,

Nadęcie starożytnych przodków pokazuje . Toi. Saut. 50.

NADEDRZWIE, ia, n., nadprożek. Cn. Th., spojenie w górze podwoju. Włod., ber 3#firfłur§, bie Óberfdjwelle ait ber îtyüre ; Ross. Ha4ABcpie; Eccl. ôpycB BepxHiü y 4ßepeft; verhobiunost; Croat. nadolósek, nadavek, naversek; Rag. Vind. nadurze, nadpragje. (distinguas nade drwy, ob. Drwa), nakladak , nadometak, namètak ; Bosn. pridak, nadodak; NADELBIAŃSKI, a, ie, nad Elbą lezący, mieszkający, znaj-Slav. nómetak, nadodavak; Ross. Ha44ana, npoMbrniLia    dujący się, ait ber 6lbe gelegen, beftnblid), lüO^nenb, n. p.

4enŁrn; Eccl. na44aT0K,L. NADDAWEK, wka, m., (di-    Nadelbiańscy Słowianie. Nar. Hst. 6, 153.

stinguas nadatek), przydatek, przyczynienie, bte 3ug^be. NADEMDLEĆ, ał, f. nademdleje, med. dok., Nademdlewać, Korce bez żadnych naddatków wymierzone być mają. Vol.    (TYademgliwać) cont., po woli omdlewać, allmćtflltg ttt Obn*

Leg. 3, 200. (t. j. bez czubów, pod strych). Naddatek,    ntacfyt ftltfen. Wysilony prawie nademdlałem. Rast. Fid.

przydatek, które dawają nad wyż, niźli to, co się winno    81. — Transi. Przymdlejszym się stawać, allmäl)ltg OOrt

dać, corollarium, auctarium. Macz. Jeśli co pożytku    Kräften ÎPntmeit. Podrzucają hetmani nademdliwającym

przyjdzie, będziesz to miał jakoby naddatek nad to, za    świeże roty posiłkujące. Krom. 602. (laborantibus). Lu-

coś stargował. Gorn. Sen. 227. Naddatek do pieniędzy»    dwik też już nademgliwający z nienagła truchleć napo-

agio , ba!? 51ufgelb. Lichwę i naddatek brałeś. W. Ezech.    czął. Krom. 588.- Nademdlony, naderndlały » przymdlejszy,

22, 12. (płat. Bibl. Gd.). Do pomnożenia złej monety    etwa? abgemattct, fd)wa$, olmmäcflttg. Srodzem nademdlała,

naddatki są wielką przyczyną. Haur. Sk. 90. — aliter    Chodzić nie mógę, com się zmordowała. Rast. Fid. 249.

Naddatek » nadmiar, ber Ucberfcfyltfś, Uebcrfaj}, gdy naród    Długo już czekał Tankred nademdlony, Aza się kiedy po-

kupczący, zamieniwszy towary swoje na cudzoziemskie,    ganin zmorduje. P. Kchan. Jer. 145. Jest on od boga

jeszcze za nadmiar gotowe bierze od sąsiadów pieniądze.    wyznaczony, aby nademdloną dźwigał Sarmacyą. Psalmod.

Wyrw. Geogr. 411. Handel z Hollandyą przynosił przed-    79. Dla imienia Pańskiego walcząc, nademdloną wskrze-

tym Francyi naddatku corok 7 millionów ; naddatek z    simy reputacyą. ib. 64.

Anglią jest na stronę Francuzką zawsze, ib. 516. NAD- NADEMRZEĆ, nadmarło, nadmiera komu impers., głód uczuć DATKOWY, a, e, od naddatku, 3ugßbe », UeberfdfufS », dokuczliwy nieco, etwa? iputtger leiben. Nadmarło mi »głód Ross. HaitteTHbiH.    trochę czuję. Włod.,    Cn. Th.    455.    Nadmiera    mi    «    jeść

NADDROBNIEĆ, cz. dok.,    przydrobniejszym    się    stawać, nad-    mi się chce. Tr., cf.    nainrzeć    się.

maleć, słabnąć, etwa?    Reiner, fcfywädter,    biitfäHtger werben.    NADEŃ," nad niego, ob.    Nad, ob. Ôn.

— Impers. Aby nie rozpaczali, jeśliże    im    naddrobniało,    NADEPTAG, f. nadepce,    cz. dok.,    podeptać    kogo,    auf    jematt»

bladło mu, nadchudło mu).

NADDNIEPRZAŃSKI, a, ie, nad Dnieprem leżący, am Sltie»

ale Panu dufali, który je jeszcze może wydźwignąć. Gil. beit treten, tbltt auf beit treten. Jakżeś nieostrożny, Kaz. C c 2 b. jeżeli ich stan rzeczy podupadł; (cf. nad- nadeptałeś mi nogę. Teat. 56. b, HO. Ktoby się też na

tego gniewał, coby go w ciżbie nadeptal albo potrącił? Gorn. Sen. 414. — Nadeptać się recipr., nadrepcić się, per gelegen. Naddnieprzańska Ukraina. N. Ram. 10, 34.    nachodzić się, nabiegać się, ftd) tttübe Uttb fatt laufen.

NADDNIEPRZE, a, n., kraina nad Dnieprem, brzegi Dnie-    Nadeptałem się też ja dziś dosyć. Kniaź. Poez. 3, 199.

pru, ba? Snteperufer, ba? 8aitb am Dnieper. NADDUNAJE, NADER adv., zbytecznie, libérait?, gar fel)r, über bte 2ttaße. ja, n., brzeg Dunaju rzeki, ba? $0ttauufer, bte Süttaitge» Niechaj się mści; nader na to zasłużyłem. Weg. Marm. 1, geitb. Dowiadujemy się z Naddunaja, iż negocyacye po-    153. W słowie twym naderem miał nadzieję. 1 Leop.

koju idą z jak największym pośpiechem. Gaz. Nar. 1,    Rs. 118, 114. Greckich Rzpltych nader różne były in-

231. NADDUNAJSKI, a, ie, nad Dunajem leżący, an    teresa. Nag. Fil. 1. — Lusus verborum: Nader dobry,

ber ®tmau Itegenb. Wypuścił hordy swoje naddunajskie    nader chwalny; sędziego ganiąc, t. j. na dar dobry, na

rn., syn

nieprawnie spłodzony z zamężną, lub z żonatym. Czack. Pr. 1, 266, cttt Saftarb tm jmcpten ©rabe.

NADERWAĆ się, f. naderwie się recipr. dok., wywichnąć sobie jaki członek, ftd) oerrenfen, »errcifkit, (ftcb »erbrechen); Rag. nadarvatti; Ross. Ha4opBaTt>, na4puBaTt. Tak się pieniędzmi ujuczył, że nim do siebie dolazł, z ciężaru i zadyszenia naderwał się, i umarł. Nar. Hst. 2, 452. Wybicie niezupełne kości, czyli naderwanie, lub wywichnie-nie, subluxatio, gdy wybite jabłko wyskoczy ze swej sol-niczki, na jej brzegu stanie i utrzyma się. Perz. Cyr. 1, 99. Jak członek naderwany tylko, czyli nadszarpany, opatrywać. Perz. Cyr. 1, 122. Miejsce naderwane Ross. Ha4puB,B.

Nogaj ku Polszczę. Nar. Hst. 5, 204.    dar chwalny. Dwór. D 1. NADERBĘKART, a

NADDZ1AD, a, m., pradziad, dziad drugi. Tr., ber 3lclteri)ater.

*NADDZIAŁAĆ , ob. Działać. (Croat. naddelâvam » nadbuduję ;

Ross. Ha44t.iiiBaio, Ha44'b4UBaTL, Ha44tJiaTb)

NADDZIENNY, a, e, nade dniem będący, stający się nade dniem, nor $age?anbritd) ftefy ereignenb. Mara, co w nad-dziennym drzymaniu sie przekaże. Przyb. Ab. 53.

NADDZIERAĆ, ał, a, cz.\iedok., NADEDRZEĆ, naddarł, f. nadedrze dok., trochę podzierać, etwa? abreißen, jcrreiflcn;

Boh. nadrjti, nadru; Ross. Ha404paTt, Ha44npaTt. Wzięli na sie szaty naddarte, i zmyślili, że byli z dalekich krajów. Zał. H. T. 110.

NADĘCIE, ia, n , 1. subst. verb. nadymać, nadąć. 2. NADĘ-

28

217

NADDAROWAĆ - NADĘCI E.

L

NADEDRZWIE - NADERWAĆ.

SUwnik Linit g $ w y i. f. Tom III.

NADERZNĄĆ, cz. jednotl., Nadrzynać niedok., rznąc nacinać,    nagnjeti, nagnjetim; Dosn. naghgnesti, natjeskati; Rag.

etruaS ctnfdjttetben, Ross. Ha4pÎ3aTb, Ha4pi3HBaTb. Nade-    naghgnesti, naghgnjeetam ; Ross. HantecTb, HameTaTŁ,

rzniecie, nacięcie Ross. Ha4pÜ3b.    HaMflTb , HamaTb ; trochę przygnieść, etlMê abbrücfen, ab«

NADEŚCHNĄĆ,    nijak, jednotl., Nadsychać contin.f z wierzchu    reiben. Tak pierwsze jarzmo karków więc nadgniecie,

podeschnąć,    pon oben trocfnen. Część wody deszczowćj,    Kiedy kto młode cielce pod nie wplecie. Chrośc. Ow.

jeśli ziemia jest nadeschła, w się bierze. Syxt. Szk. 11.    41. (ob. Nagniotki). Nadgnieciony owoc. (Croat. nagnye-

NADEŚCIE » nadejście ; nadeszli, ob. Nadchodzić.    tern confertus, nadziewany).

1.    NADESŁAĆ, cz. dok., Nadsyłać niedok., w ciągu czego NADGNJEWAĆ, cz. dok., nadjątrzyć, do niejakiego gniewu

przysłać, ju    ettM$ l/crbety fd)trfett ; cf. nasłać, nasyłać.    poruszyć, etnmS böfe tnadjcn. Niechcąc sobie nikogo nad-

2.    NADESŁAĆ,    cz. dok., Nadścielać niedok., wyżej czego wy-    gniewać, gadać czasem nie chcemy. Hrbst. Nauk. M 3 b.

ścielać, über    etttKrô weg ©treue nutzen; Sorab. 1. nadfczë-    Pospolite nadgniewania winniśmy wszystkie zawzdy odpu-

wam supersterno.    szczać, ib. E 4. obrazy, urazy.

NADĘTO adv. parł. nadęty * nadęcie, aufgeblafen. Nadęto-    NADGOIĆ,    f. nadgoi cz.    dok., ranę    zasklepić,    überleiten. —•

nogi n. p. Oedipus. Urs. Gr. 173, nóg nadętych, odętych,    Recipr.    Zagoić się trochę, ctma$    feilen, tyeil tmbeit, Póki

»on angelaufnen §üßeu. NADĘTOŚĆ, ści, i., Boh. nadu- się rana nie nadgoi. Hipp. 27.

tost; Norab. 1. naduhtofcź; Vind. fdetnost, velkofdetnost, NADGONIĆ, cz. dok., goniąc nadejść, doścignąć, etttljoljlett, napuh; Ross. O4yTJOBaT0Cib, Ha4Meme, Ha4MeHH0CTb, kii- (erjagen). Gdy był w drodze, już niedaleko od miasta, yjHBOCTL, BHCOKonapHOCTŁ ; ociekłość , nadęcie, bie 2Iuf* nadgonił go sekretarz królowej. Baz. Hst. 227. blrttjung, ©efc^mulft, ©d)mulft, Slufgeblafenfyeit; pycha, duma, NADGORZAŁY, a, e, trochę pogorzały, etruaö angebrannt, 6t0l$, #ofîartI>. U Maciejowskiego w szczęściu nadętości, bebrannt. Widzieli nadgorzałe komory. Warg. Cez. 169. a w nieszczęściu upadłej myśli znać nie było. Gorn. Dw. NADGRADZAĆ, NAGRADZAĆ, ob. Nagrodzić.

2. On w swej nadętości Ledwie co na dół swej głowy NADGRANICA, y, i., pogranicze, ber @ran$ftrtd). Z nadgra-nachylił. Auszp. 37. Obr. 75. NADĘTY, ob. Nadymać, nicy Moskiewskiej odebraliśmy te wiadomości. Gaz. Nar. Nadąć.    2, 136. NADGRANICZNY, a, e, nad granicą leżący, po-

NADETRZEĆ, nadtarł, f. nadetrze, cz. dok., Nadcierać nie-    graniczny, ©rćutj «, an    ber ©ränge    bejtnblid).    Nadgraniczne

dok., przetrzeć trochę, ein tPCnig abreiben. U Waści su-    komory    Sejm. Grodz.    2, 118.

kmana nadtarła sie, trzeba sukna kupić. Ttal. 52, 8. NADGRAZNAĆ, ob. Nagraznać.

‘NADEUROPSKI, a, ie, zaeuropejski, nie w Europie leżą- NADGROBEK, NADGRODA, NADGRODZIĆ etc., ob. Nagro-cy, ûttPer (Europa Itegenb. Grubość, w której nadeuropskie bek, nagroda, nagrodzić.

kraje żyją. Tward. WY. 9.    ₅    NADGRYŹĆ, f. nadgryzie, cz. dok., gryząc nadłamać, ettt

NADEJŚCIE « nadeście, ob. Nadchodzić. ‘NADĘZYĆ, ob. Na- meuig anbeißeu; Croat. nadgrizujem; Ross. Ha4rphi3Tb, na4-dązyć.    rpH3aTb.

NADGIĄĆ, cz. jednotl., Nadginać niedok., zginaniem nadchylić, NADHOŁDOWAC, cz. dok , podbić sobie, ftd) untenoerfeu.

überbtnbeugen, etruaâ anbeugen, Ross. Ha4orHyTb, Ha4ni6aTb. Zygmunt III. z nadhołdowania Moskwicina tryumfował. NADGŁASZAĆ się, recipr. niedok., Nadgłosić się, f. nadgłosi Krom. dedyk.

się dok., odzywać się do kogo, Vind. naglafiti, pety Ijören    NADIMIĘ, ienia, n., (Rag. nadimme agnomen,    cf.    przyzwisko,

laftcn, ftd^ ntelben, fid; periteluneu lajfeit. Darmo Menelausza cf. przyimek), etu Sepnantc.

i Agamemnona, Darmo Kadma waleczne chcę śpiewać NADINTRATNY, a, e, przewyższający dochody, bte (Einnahme imiona, Lutnia miłości poświęcona nasza, Miłosnym tyl- überfteigenb. Nadintratny zbytek. Teat. 43. c, 161. ko dźwiękiem się nadgłasza. Alin. Ryt. 3, 56. Poznasz    ‘NADISTNY, a, e, supersubstantialis. lrm.    Kam.    384. Sam

Messalinie, na co w smutnym nadgłasza się Nazo rymie? ociec jest źrzódłem nadistnego bóztwa.    ib.\    Eccl. npecy-

Zab. 15, 365. Po kilkakrotnych nadgłoszeniaeh się do mecTBeHiibłM, Graec. vntQovaioç; cf. nadpodstatni. Henryka o powrócenie uzurpacyi, wyszedł w pole Kazi- NADJAZD, u, m., nadjechanie, przyjazd w ciągu czego, mierz. Nar. Hst. 1, 157. t. j. po odezwach, nad; niedre* bte Slnfuuft, $a$ufunft, $ajnufd;enFuuft, (cf. nadejście). — ren Stufforberungcu ait tbu, tint SBiebererftattung.    Odstąpił od oblężenia, upewniony o nadjeździe Matyaszo-

NADGŁÓWEK, ob. Nagłówek. NADGŁÓWNIK, a, m., punkt wym. Krom. 712. adventus, cf. najazd.

nadgłówny, Zenith. Hub. Wst. 45. Lesk. 2, 189. Carn. NADJEŻDŻAĆ, ał, a, intrans. cont., Nadjechać, 'nadjachać, vershnâk, baâ 3?nitb, ber ^Ultft über unferm ©cfłcttel, ber    nadjechał, f. nadjedzie, nadjadę dok., Boli. nadgeti, nad-

©d;eitelpuuft. NADGŁÓWNY, a, e, nad głowrą będący,    gel, nadgjżditi; §. a; przyjechać w ciągu czego, ange»

über bem Raupte bcftnblt^i.    fahren fommen, angeritten fommen, anfommen, baju fontmen.

NADGNIĆ, NAGNIĆ, f. nadgnije med. dok., Vind. nagniti;    Przyjeżdżaj zaraz do Warszawy, tam albo mię znajdziesz,

Boh. nahniti, nahnigi; nadpsuć się gnijąc, ettlMŚ anfauleit.    albo kilka dni zaczekasz; nim nadjadę. Boh. Kom. 3,

Ściany chałup pochyłe, nadgniłe, i upadku blizkie. Pilch.    125. — §. b) Nadjeżdżać kogo, ob. Najechać kogo.

Sen. 368. Owoc nagniły. Tr., Boh. nahnily; Sorab. 1. NADKASAG, cz. dok., kąsając nadgryźć, etu toeutg aitbeipeit, nahnitć ; Rag. naghgnio.    Ross. Ha4nycaTb, Ha4KycbiBaTb.

NADGNIEŚć, NAGNIEŚć, niótł, f. nadgniecie, nadgniotę, cz. NADKAZ1Ć, f. nadkazi, cz. dok., trochę skazić, nadpsuć, dok., Boh. nahnjsti; Vind. nagnjésti, nagnjel, nagnjétem, etttwê Perlenen, oerbcrbeu. Jakoś mię sprawca bożki i lu-

uczynić, nadgiąć, nadchylić, etwaS fruntttt ntût^en. Bolesław nazwany Krzywousty, że mu w dzieciństwie wrzód wargi nadkrzywił. Nar. Hst. 3, 87, cf. nakrzywić.

NADKWAŚN1EĆ, iał, /. nadkwaśnieje, neutr. dok., przykwa-śniejszym się stawać, fauer werben. Przyczyną tej choroby była ostrość nadkwaśniała. Perz. Lek. 142, cf. na-kwaśnieć.

dzki nadkaził, Dotknąwszy piorunowym powietrzem zaraził. A. Kchan. 53. Deszpot także Bosseński serca mu nadkaził, Gdy mu wojska Janczarskie i jezdne poraził.

Stryjk. furk. J 3.

‘NADKIDAG, cz. dok., nadmiatać, nadrzucić, brüber werfen;

ROSS. Ha4KHHyTL, Ha4KH4bIBaTfc.

NADKŁADAĆ, ał, a, cz. eont., Nadłożyć, f. nadłoży dok.,

więcej przyczyniać, naddawać, nadstawiać, mefir fltttju fu* NADŁAMAĆ, ob. Nałamać.

gen, bajn legen, bajn feßen; Slov. nadlożit; Ross. Ha4KJacTb, NADŁATWIAĆ, cz. niedok., Nadłatwić, f. nadłatwi dok., co-Ha4Kia4UBaTŁ; Eccl. na4Jaraio. Same stany niedostatki    kolwiek ułatwić, etwaS erleidjtern. Nadłatwić się * trochę

prawa mogą nadkładać , i wykładać. Petr. Pol. 332. Tu    lżej sobie czynić, uwalniać się, wolniejszy cokolwiek czas

masz na koszta, a cokolwiek nadłożysz, za powrotem    sobie robić, fid)$ leister lttfl(|en, fid) nteljr Sftuße ntadjen,

moim ci zapłacę. W. Post. W. 2, 205. t. j. co więcej    etwaS weniger $n t^urt l?abett. Cesarz do nadłatwienia się

wyłożysz, waS bn nod) barübcr auSlegen wirft. A jakoż    swego z kłopotami wojennemi, sprawę Polską odłożył,

uczyć mają, nie umiejąc sami, Muszą pewnie nadłożyć    Krom. 540. quo esset curis solulior.

kazania baśniami. J. Kchan. Dz. 154. t. j. nadstawić, nad- ‘NADŁAZ1Ć się, recipr. dok., nadeptać się, nagnieść się, ftd) łatać, anöflttfen, auSfüflen. Nie synowie mają skarbić ro-    nad) ^Belieben fatt treten, fatt brttcfen, fatt ftampfen. Jeżeli

dzicom, ale rodzice synom; a ja bardzo rad nałożę, i    ty to sobie będziesz lekko ważyć , Leda kto się na po-

nadłożę sam siebie za dusze wasze. Leop. 2 Cor. 12, 15.    tym może nas nadłazić. Rej. Wiz. 69.

(nakład uczynię i samego siebie wynałożę za d. w. Bibl. NADLECIEĆ, f. nadleci intrans. dok., latając nadejść, Rag. Gd.), [ty will barlegen unb bargelcgt werben ftir eure 6eelen. nadletjetti, Ijerbep geflogen fontmen. Nadleciała szarańcza. Sutl). — §. Nadkładać, nadłożyć w handlu » naddać nad Teat. 45. c, 51.

pierwsze podanie ceny.    Ossol. Wyr. julegen, im §anbeltt    NADLEGAĆ, ob. Nalegać.    NADLEŻEĆ,    ob. Należeć,

ober ©ittgen, (distinguas    nakładać, nałożyć z kim). — §.    NADLEŚNICZY, ego, m.,    subst., starszy    nad leśniczymi, ber

Transi. Nadłożyć ucha » nadstawić ucha, baS £>ljr fyimteb Oberforfter ; oppos. podleśniczy.

gen, aufmerffctm fwren,    auffwrcfyeit. Bacz nadłożyć uszu    NADLEWAĆ, cz. niedok.,    Nadlać, f. nadleje dok., zbytecznie

twoich ku głosu modlitwy mojej. Wróbl. 505. ßant aures    nalewać, übergießen, ju    oiel eingießen.    NADLEWEK, wku,

tuae inlendentes. ‘NADKŁADEK,    dku,    m.,    NADKŁADKA,    m., Artill. zbyteczna ilość spiżu, nadlana na kształt gło-

i, z., naddatek, dodatek, dokładka,    Ross.    Ha4Kia4Ka    przy-    wy nad głową armaty; takowy nadlewek powinien    być

czynek.    odpiłowany. Jak. Art. 3, 503, ber Ueberguß, 5lnguß an    bem

NADKŁOĆ, cz. dok., Nadkalać niedok., niewiele przekłóć, ein Stopfe einer Stanone.

wenig anftedjen ; nadkłóć, nadszezepać, Ross. Ha4K0i0TL, NADL1CZYĆ, f. nadliczy cz. dok., nad liczbę naliczyć, 3U oiel Ha4KaiHBaTB, ein wenig anfpalten.    jaulen. NADLICZONY, supernumerarius. Cn. Th. 456.    Cn.

‘NADKNĄĆ , ob. Nadtknąć.    Syn. 860, überjafylig, nadliczebny. (cf. Ross. Ha4Óoił    w

NADKOLANEK, ob. Nakolanek.    cegielni, nadliczebna cegła, w nagrodę stłuczonych).

NADKOŁATAĆ, cz. dok., kołataniem nadwerężyć, burd) 5vlo* NADL1N10WY, a, e, wyżej linii się znajdujący, über ber pfen erfd)üttern, fd)wäd)en. NADKOŁATANY, a, e, trochę ßinte beftttbltdj, Ross. Ha4CTpouHbin. wzruszony, nadwerężony, etWoS erfd)üttert, gef^wde^t. Rzplta NADŁOM, u, m., co nadłamano, etwaS SlngefnicfteS, Ross. Rzymska wojną domową nadkołatana, pod jednego pano- Ha4J0M’E. wanie przyszła. Krom. 690. quassala.    NADLOTKA, i, z., pióra nad lotnemi się znajdujące, okry-

NADKOPYG1E, ia, n., krążek przy kopycie końskim. Cn.    cie lotnych piór w skrzydłach, bte $lügelbecfe. Sroka ma

Th., ber @aum, ber ÿrerê, bie Stronę am Çferbefmfe; cf.    brzuch i nadlotki białe. Zool. 261. ŃADLOTNY, a, e,

Boh. prikopitj.    n. p. Pióra w skrzydłach nadlotne. Zool. 262, Scfywungfebertt.

NADKOSIĆ, f. nadkosi cz. dok., nieco z wierzchu pokosić, NADŁOŻYĆ, ob. Nadkładać.

nug auSbo^len, auSfWcbcnt, auSpublett, Ross. Ha40.ióHTb, Ha-4aaój(HBaTb. HanoBbipaib, HanoBbipHBaTŁ. Nadłubać się, dłubaniem nasycić się, lub namordować się, ftd) fatt ft0« $ent, ftd) ntübe ftoebern.

NADKIDAĆ-NADKRZYWIC.

NADKWAŚNIEĆ - NADLUDZKI. 219

etwas abmafyen. Kiedy żyta i pszenice grożą niebezpie- NADŁUBAĆ, cz. dok., dosyć podłubać, mnogo wydłubać, ge* czeństwem wylęgania, nadkosza sie albo nadeżna. Kluk.

Rośl. 5, 203*    ‘

‘NADKOSZULKA, Rag. nadkoscjùgliza * rokieta^

NADKOWEK, wku, m. , n. p. Fryszerze z żelaza odebranego z żużlu, nie mogą mieć tego nadkowku, który mają NADLUDZKI, a, ie, człowieczeństwo przechodzący, Vind. z gęsi. Os. Bud. 113.?    prezhlovefhki, zhefzhlovefhki, ńberntenfcfyltd), (cf. boski,

NADKRACÀC, cz. niedok., Nadkrócić, f. nadkróci dok., przy-    anielski, dyabelski). Salomon obdarzony nadludzką mą-

kracać, umiarkować, etwaS abfür^en, befd)ltetPen, mäßigen.    drością. Zab. 5, 161. Precz baśnie, ’i owe nadludzkie

Bardzo już nadkrócona była potęga Krzyżaków. Krom. chwały Achillowe. Twnrd. Wi. 1. Tam ustanowion dla 657. valde accisae vires.    nadludzkiej cnoty, Opływasz w rozkosz, nie czując tę-

NÀDKROPIG, ob. Nakropić.    sknoty. Zab. 13,147. Dziewica nadludzkiej urody. Tward.

NADKRZYWIG, f. nadkrzywi, cz. dok., nieco krzywszym    Pasq. Jabł. Tel. 83.

NADŁUZYĆ się, f. nadłuży się recipr. dok. , długami się obciążać, jtdj oerfdjulben, wiele ©djulben machen.

wał nieprzyjaciela harcami. Leszcz. Class. 96. Będąc nad-mordowane, smacznie bardzo jadły. Tward. Pasq. 84. NADMORSKI, a, ie, ‘NADMORZNY, a, e, nad morzem lezący, nadbrzeżny, an ber ©ee liegenb, am EDîeere. Ubiór twój daje poznać, iż ci lasy    nasze    i    brzegi nadmorskie

nie są ojczyzną. Teat. 50. b,    15.    Z    dalekich    nadmor

skich stron. Kluk. Kop1, 517. Nadmorzna góra. Urt. Gr. 130. NADMORZE, a, n., bie Stifte, brzeg nadmorski , Rag. nadmórje promontorhim.

NADMIAR, u, m., Croat. nadomèra, priversek; Vind. preme- NADMORZYĆ, f. nadmorzy ad. dok., nadgłodzić, wygło-ra,    zhresmera;    Ross.    npOMipb,    npHMtpx ;    1.    co    nad    mia-    dzić, fmttgrig matfien. Z nadmorzonym    źrzebcem    do staj—

rę    czyli    nad    strych    wychodzi,    przewyżka,    naddatek,    ber    ni powrócił. Hipp. 32.

tteberfcfmß, excessus. Alg. Nar. Geom. 2, 47. Liczba, po 'NADMOWA, epilog, Eccl. Ha4rjarojanie ; terb. Ha^oaro-odciągnieniu mniejszej od większej, nazywa się resztą, jk), Graec. tmlśyco, ob. Domówić, domawiać, domó-lub różnicą, lub nadmiarem. Łcjk. 2, 6, ber Jîeft, bte ©if* wienię.

fcrenj. Gdy pierwsza osoba dwa razy tyle ma, jak dru- NADMOZONY, a, e, wysilony nad moc swoje, zmożony, ga, więc nadmiar pierwszego majątku nad drugi jest w przemożony, über feine Kräfte angeftrengt, erfdjöpft, Über* samej rzeczy tym drugim majątkiem. Alg. Nar. 3. Zamieniwszy swoje towary na cudzoziemskie, jeszcze za nadmiar gotowe biorą od sąsiadów pieniądze. Wyrw.

Geogr. 411. —2. NADMIAR, ‘NADMIARZ. Cn. Th., zby-

NADMALOWAC, ob. Namalować.

NADMAZAĆ, ob. Namazać.

NADMARLO mi, ob. Nademrzeć.

NADMARSZCZYG, f. nadmarszczy cz. niedok., trochę pomarszczyć, ein wenig falten, rnnjeln. Kto się za darami fortuny ubiega, Nadmarszczyć musi z jej niestatku czoła. Zab. 15, 59

nmlttgt. Drzewko skrzywione, Zostało ciężarem węża nadmożone. Olw. Ow. 105. Odłóżmy na dalej swe łowy, Już bowiem i sieci i oszczepy zjuszone Krwią zwierzęcą, wielce są teraz nadmożone. ib. 108. znużone.

tek. Dudz. 46, baś Itcbermap. Z nadmiaru ukontentowa- NADMUCHNAĆ, f. nadmuchnie ad. dok., (Boh. nadmauti), nia radziby wszystko mieć jak najdokładniej wystawione.    na co podmuchnąć, auf etwaS fltnblafen. Tr., Croat.    na-

Gar. Nar. 1, 88. — §. Nadmiarz adverb., stiperabundan-    pubovati.

ter, nadzwyż. Cn. Th., zbytecznie. Dudz. 46, überfïüÇtg, NADMULIG. ob. Namulić.

(cf. jakmiarz). Z natury był nadmiarz zuchwały. Mon.    NADMUROWAG, cz.    dok., nad czym wymurować,    über    etwa$

74, 34. NADMIAREK, rku, m., przydatek. Cn. Th.    tym mauern, Rag.    nadozîdati; Eccl. na43H4aio.

renales, są dwa gruczołki żółte, na wyższym nerki końcu położone. Krup. 2, 113, bte 9îterenbrüfen.

Wlod., ba§ Uebermaü, bte 3»0®be. Żeby tc nasze bole NADNATURALNY, ob. Nadprzyrodzony, wyższy stopień miały, Jeszcze nam ten nadmiarek wy- NADNERKI, lub gruczołki nadnerkowe, glandulae supra-roki przydały. Toi. Saut. 27. NADMIERNOŚĆ, ści, z., przechodzenie miary, ba3 Itebermaß, bte Uebergröße, Vind.

premernost, zhefmernost, nemernost. NADMIERNY, a, NADNIEBNY, a, e, nad niebem będący, überfjtmmltfdj, Vind. e, ie, — o adverb., nad miarę wychodzący, übermäßig, prenebefhki, zhefnebefhki.

przynieść, przyprowadzić, grabe jurecßt Ijerbepbrittgett, Slov. nadnest; Sorab. 1. nadnoschuyu; Ross. na4HecTf>, ita-4H0CHTB. Piorun nadniósł jakiegoś skądsiś Starogdyr-skiego. Teat. 52. b, 5. nadał. — §. Nadnieść jednego

Vind. premern , zhefmern; Ross. na4MLptibiH, HenoMhp- NADNIEŚĆ, nadniósł, f. nadniesie cz. dok., właśnie w traf HUH. — §. Nadmierny, dosyć mierny, nie bardzo wielki, nidjt feljr groß, mäßig, mittel. Był on wzrostu nadmiernego przy dziwnej układności ciała. Ustrz. Kruc. 2, 188.

NADMIERZAG, cz. niedok., Nadmierzyć, f. nadmierzy dok.,

nad strych z przydatkiem wymierzać, przydawać do mia- końca belki, unosząc usunąć. J. Kam., fdjroebenb wegrütfen. ry, mit 3u0ü&e nteßett, jugeben; Rag. nadomjerriti ; Croat. NADNIEWALAĆ, cz. niedok.,. Nadniewolić dok., n. p. Dorys nadomerujem.    Memnona oko, serce nadniewala. Zab. 13, 315. nieco

NADMIERZNĄĆ, nadmierzł, f. nadmierznie neutr. jedntl., zniewala, wolności pozbawia, krępuje, ettM$ fejfeln. przymierzieńszym się stawać, einem ettMŚ cfelßaft werben. 'NADNIJDZIE, NADEJDZIE, ob. Nadchodzić.

vas, nadobka, nadobićko vasculmn, nadobj suppellex; Sorab. 1. nadoba, nadobnofcż abundantia, nadobewam abundo ; Ross. na40ÓLe, Ha4o6-nocTb potrzeba). — §. *Nadoba, naczynie, ba$ ©erätb, bie ©erätyfc&aft. W przybytku były stoły z ‘nadoby ich. 1 Leop. Exod. 31, 9. (z naczyniem ich. 3 Leop.). — §. Piękność, uroda, bie ©cßon^eit; (Vind. podoba, spoduba (cf. podobać się), lepotnost, zhednost, zhistoba , nafla-dlivost, mizhlivost, fhlahtnost, fhmahnost; Ross. npn-romecTBO, y4t4bH0CTŁ, mHpocTb, 6jaroo6pa3ie). Miłości, których ty zajmiesz twą nadobą, Gardzą wszystkim, cokolwiek nie jest iście tobą. Przyb. Luz. 102. On nad resztę celował, nad wszystkie szwadrony, I nadobą, i wzrostem dumnie wyniesiony. Przyb. Milt. 25. Ta zbyt

Byś się trochę obaczył, nadmierzłyby ci cacka świata NADOBA, y, z., (Boh. nńdoba tego. Rej. Ap. 15, ob. Namierznąć.

przy-

NADMIESCIE, ia, n., citadelle, zamek abo twierdza,

łączona do fortecy, budowana pospolicie w położeniu wyższym. Jak. Art. 3, 303.

NADMIPYSK , a, m., człowiek z odętą gębą, gębal, ein Çauêfeacf, ©roßmaul. Bieda będzie, jak tu tych nadmi-pysków sprowadzi. Teat. 32. b, 54.

NADMNIEJSZYĆ, f. nadmniejszy cz. dok., cokolwiek przy-mniejszyć, etwaS oerminbern, fcfmmdjen. Haniebnie było nadmniejszone wojsko Olbrychta. Krom. 748.

NADMORDOWAĆ, f. nadmorduje cz. dok., trochę przymor-dować, sfatygować, ein wenig mübe mad/en. Nadmordo-

NADOBFITOWAG - NADOŁ.

NADOLNY-NADPLENIĆ.

221

łudliwa nadoba nie zwiodła ich. ib. 334. (NADOBFITOWAG, f. nadobfituje med. dok., nader hojnie opatrzonym być, opływać, mcfyltd) DerfeBett fcp, überfliegen ; Sorab. i. nadobćwam. W śmierci bozkiej nadobfitująca dobroć Chrystusa okazuje sie. Bals. Niedz. 1, 114). — NADOBNY, a, e, NADOBNIE adverb, — NADOBNIUCHNY, a, e,

NADOBNIUSIEŃKI, a, ie, intensiv., (cf. Sorab. 1. nadobne redundans; Ross. Ha40ÓHbiH, Ha4o6etrb potrzebny, neces-sarius, Ha^oÓHO godzi sie, przystoi, licet, decel\ Eccl.

Ha40ÓHUH decens.) ; * piękny, gładki, ‘nadany, ładny, fdjütt, mebli# ; Boh. hesky; Vind. spodobn, lepoten , liep , He- NADOMNY, a, e, od domu, $au3 «. Lacus aedificii, strop ten, zheden , zbistoben , nafładliu, mizhliu; Ross. npH- albo astrych nadomny. Mącz.

rojKKiä, yAhabHUH, 6iaroo6pa3HŁiH, uhiihbih , miipun. NADOSTROZNOŚĆ, ści, z., zbyteczna ostrożność, Ueber* Dzieci zdrowsze bywają, które plugastwa zwierzchnie mają , a niżeli owe, co nadobne z dzieciństwa trwają. Syxt.

Szk. 254. Widziałem pacholę tak nadobne, jakoby w 4 latach. Sk. Ztjw. 2, 84. Złoty, jak mówią, był wiek za króla onego , Tak w nadobnym pokoju kwitnął świat za NADPADAĆ się, ‘NAPADAĆ się, recipr. niedok., Nadpaść się niego. A. Kchan. 222. Aleksander wszystek Egipt, miej-    dok., trochę się spadać, nadłamać się, 33rü#e befommen,

sca pamiątkami staroświeckiemi nadobne, przechodził.    rtfftg merben. Z ołowianej rury, kiedy się gdzie napadnie,

Orzech. Tar. 28. Jak bóg nadobnie przyodziewa kwiatki    woda wystrzeliwa. Olw. Ow. 143. (distinguas napadać),

polne! W. Post. W. 2, 219. Dowodnie i nadobnie to    Ujrzał, że ku Tybrowi kamienista skała, Napadłszy się,

jeden doktor kościelny pokazuje. W. Post. W. praef. I    od góry znacznie odewstała. Klon. Wor. 24. Jeszcze-

to też ś. synodowi nadobnie i uczciwie się podobało.    byśmy mogli byli dalej jechać, ale u galery nadpadła

Smotr. Lam. 47. W wiekach, w których nadobne nauki    się żerdź, na której żagle wiszą. Warg. Radź. 318. NAD-

zaniechane były, samym prawie Łacińskim językiem pi-    PÂDANY, a, e, trochę rozpadły, etiMS rtfftg. Klocki narznięte

sano. Mon. 73, loi. (cf. wyzwolone). Ciesząc bracią,    znalazły się być bardzo nieznacznie nadpadane , i prawie

nadobnie z niemi mówił. Radź. Genes. 50, 21. (łago-    tylko samo narznięcie otworzyło się. Jak. Art. 3, 168.

dnie. Bibl. Gd.). Za jedne aryjkę, pięknie i nadobnie NADPALONY n. p. kolor ludzi, ciepłem austra przerażo-zaśpiewaną, znaczne summy ofiarują. Mon. 66, 31. Ja-    nych. Rardz. Luk. 182, czarniawy, ogorzały, f#n)är$üdjf

sienku mój maleńki, mój nadobniusieńki. Kchow. 137.    gebrannt.

Pulchellus, nadobniuchny, piękniuchny. Maci. Dzieciątko NADPEŁNOPEŁNE n. p. liczby, Arith., supersolida, rodzą się nadobniusieńkie. Syr. 1568. NADOBNJS, ia, m„ NA-    z pięciu liczb równych przemultypiikowanych. Solsk. Geom.

DOBNICZEK, czka, m., zdrbn., nadobny człowiek. Tr. tin    3, 150. übervolle 3a^K- ‘NADPEŁNIĆ, Bosn. nadpuniti

frimer SKeitfd), dît    mebltd)e§ gtgürdjen.    adimpleo,    ob. Dopełnić, przepełnić.

‘NADOBYCZAJNIK,    a, m., ceremoniarz,    Rag.    nadobicjaj-    NADPIĆ, cz.    dok., nieco odpić, etlüaë    abtrinfen.    J. P.    Górnik; nadobicjajstvo » ceremoninrstwo.    liwski, odebrawszy ode mnie kieliszek, gdy go nadpił

NADODRZAŃSKI, a, ie, nad Odrą rzeką będący, ait ber    cokolwiek, zaczął arcypożyteczny projekt układać. Mon.

Ober beftnbltd). Słow-acy nadodrzańscy. Nar. Hst. 4, 9.

NADODRZE , a, m., brzeg nadodrzański , baê Oberufer, NADPIECEK , cka , m., plac na murach pieca. Os. Rud. 141,

ber fpia| über bem Ofen.

NAD0G0N1E, ia, n., na przykład u ptaków, sam począ- NADPIERSZEK, szka, m., podgardłek u kura, cervix. Cn. tek ogona. Kluk. Zw. 2, 10, ber Ort über bem 6#roanje. Th. 757. — g. Nadpierszek, ob. Napierśnik.

NADOIĆ, cz. dok., Boh. nadogiti, nadogjrn, dosyć wydoić,    NADPIĘTNY,    a, e, nad piętami leżący,    über ber    $erfe.    Żyła

dojąc wpuszczać,    genug Utelfen, auf    etnmS    fftlt ntclfen. nadpiętna,    vena calcaria. Perz. Cyr.    1, 186. Cięciwa    nad-

Nadoić się zaimk., dojeniem do woli nasycić się lub zmor-    piętna, tendo Achillis.    ib. 21.

dować, ftd) fatt melfeit, ftd) mübe utelfen.    NADPIŁOWAĆ, cz. dok.,    nieco przepiłować,    aufdgen,    Ross.

NADOKUCZAĆ, cz. dok.,- dokuczaniem dać się doś£ w zna- HaAiiHMTb, Ha4iiH4HBaTb.

ki, genügli# quälen, fytnreidjenb jufefcen, bcfdjrocren, Ross. ‘NADP1S, u, m., n. p. Nadpis rozdziału. Obr. 61. napis po

na40KyuHTb, naAOKymiBaTb.

NADOŁ, NADOLE * na dół, na dole, ob. Dół. NADOŁEK, łka, m, dolna część, n. p. podołek u sukni, ber lin* terfaum etlteê ślletbeś. Poczyńcie sobie bramy u nadoł-ków szat sw’oich. Radź. Num. 15, 38. (na    krajach    ‘NADPŁAT, u, m., Vind.    nadpłat, verboufs,    zhreulna    ogla-

szat swoich. Bibl. Gd.). Wierzchnćj szaty    uchyli,    va * przyszwa u trzewika, ber Obertÿetl be3    6^U^.

i nadołek ukaże bogaty. Pot. Arg. 558. Spodem piersi NADPLENIĆ, f. nadpleni act. dok., nadmniejszyć, nadrze-jest nadołek, serobieulus cordis. Perz. Cyr. 19, bte £erp dzić, etmaś bümter madjen, etmag »errtngern. Nieprzyjaciel

grube, mały serdeczny dołek. NADOLNY, a, e, na dole będący; oppos. górny; unten, unter; Vind. sdolni; Eccl. Ha40JbHbiM. Wyszedłem broną nadolną. Budn. Neh. 2. 13. (bramą nad doliną. Bibl. Gd.). — g. L’oet. Nadolny* na tym padole świeckim się najdujący, podmiesieczny, podsłoneczny, podniebieski, tyter unten auf -ber SBelt beffn* blidy, unter bem fDîonbe, trrbtfcb. Wszystek świat nadolny swą zgubę obaczy. Kulig. 293. Noc już przynieść miała Sen zwierzętom i ptastwu i uspokojenie Na ludzie i na insze nadolne stworzenie. Kulig. 234. Rej. Post. X x 1.

yorftdjttgFeit, ju rnett getriebne Sorftcbt. Niektórych praw naszych nadostróżność smutnym jest przypomnieniem dawnych miedzy majestatem a narodem nieufności. Duar. Gród. 326!

73, 576.

bte Obergegenben.

wierzchu dany, adress, cf. podpis, bie Ueberfdjrift, distg. napis. ‘NADPISAĆ, cz. dok., Sorab. 1. nadpischu ; Ross. Ha4nHcaTb, Ha4nHCbiBaTb ; Eccl. HB4nHcaTH, Ha4nHcyio; ‘nadpis dawać, adressować, podpisać, distg. napisać.

pierwszą bitwą dobrze nadpleniony. Krom. 204. NAD- NADPRUĆ, /. nadporze cz. dok., nieco rozpruć, etttHrê auf* PLEWIĆ, cz. dok., plewiąc nadrzedzić, burd) 3âteit bünner trennen, auffdjlifcen.

tnadjeit, pr. et fig. Brody sobie nadplewię. Weresz. Reg. 126. NADPRUCIE, ia, n., brzeg rzeki Prut, ba$ Ufer beü Çrutl). NADPŁODEK, dka, m., gdy kobieta, będąca już po po- Na odmienione Nadprucie. Karp. I, 56. częciu w ciąży, poczyna wtóry p/ód. Dyke. Med. 4, 441, NADPRZYKRZYĆ się, ob. Naprzykrzyć sie. bie tteberfd?tMngerung.    NADPRZYRODZONY, a, e, NADPRZYRODZENIE adverb.,

NADPŁYNĄĆ, f. nadp/ynie, med. jednll., w ciągu czego    nadnaturalny, zwyczajny przyrodzenia tryb przechodzący,

przypłynąć , tycrbepîotnmmeu, Ijeratt (gefdjtöommen, gefloffen)    Sorab. i. nimonaturski, nimanaturfcze ; Vind. zhefnatu-

fommen, Çerï»e^flicj5en. Królu! przy tobie słodsze, jak tu-    ren; Rag. nadnaravni, svarhnaravni, varhnarrâvni ; Ross. et

redundare, ob. Opływać.

NADPODESZWIE, ia, n., pierwsza cieńsza podeszwa w trzewikach. Tr. bie Sranbfo^le, Vind. fout; Ross. creibKa,

szem , nadpłyną nam lata. Zab. 14, 80. Rag. nadplivati    Eccl. CBepx'LecTecTBeHHBin, upesfcecTecTBeHHbifi, nfir.iccTh-

CTeaeuua.

cTBhiiit, iif)tc;«j|ii>HT,, BbmieeciecTBeHHHii ; übernatürlid). Nauczał ludzi, że ich początek jest nadprzyrodzony. Zab. 4, 26. O.ssol. Wielkość państwa Tureckiego nadprzyrodzonej jakiej przyczynie, aniżeli roztropnemu rządzeniu NADPODSTATNI, ia, ie, transsubstantialis, Cef. nadistny).    przypisować należy. Klok. Turk. 5. W tej tajemnicy

Chleb duszom ku obżywieniu nadpodstatni niebieski, cia-    niektóre rzeczy przyrodzonym porządkiem stały się, nie-

łom zaś ku posileniu, nasz ten powszedni ziemski. Twór.    które nadprzyrodzenie. Karuk. Kat. 31. Nauka przyro-

Wie. 41. W imię nadpodstatniej Trójcy ś. Żarn. Post.    dzona * fizyka; nauka nadprzyrodzona, metafizyka. Blat.

3,    609 b.    ‘    Ppst. 156.

NADP0SP0L1TY, a, e, nadzwyczajny, mtgetüöljnltdj, aitßeror* NADPSOWAĆ, NADPSUĆ, f. nadpsuje act. dok., trochę bcntlid;. Szare bielmo dzielić się zwykło na pospolite i    popsuć, eitraö öCrberbeit. Ćo się w obyczajach i w    prana nadpospolite. Perz. Cyr. 2, 169.    wach nadpsowało, exekucya pilną poprawić trzeba.    Star.

NADPOTRZEBNY, a, e, przechodzący potrzebę, zbywający,    Ref. 5. Nasi długością bitwy znużeni, i w ludziach    nad-

Ü6cr bert Sebarf, überflüjJig. Produkta nadpotrzebne wy-    psuci, gdy im na początku złamano Rusinów, nie chcieli

wożą, żeby nie ginęły nadaremnie. Pam. 83, 616.    się za nieprzyjacielem daleko zapędzać. Kar. Ust. 4,    107.

NÀDPO WIETRZNY, a, e, nasz powietrzokrąg przechodzący,    t. j. trochę uszkodzeni, osłabieni, etroaS gefd)töäd)t. NAD-

überatmofpbärifd), über unferm Śuftfreife. Niezwykłe cuda i    PSOWANIE, NAPSUC1E, ia, n., baś SSerf^ltmmern, nad-

w nadpowietrznych rzeczach dziwowiska. Psalmod. 60.    psucie się, bie $erfcfyltmmerung.

Szatana starła w potyczce wszystkowładna siła, I trza- NADRA, ob. Nadro.

ftd) öiel $U tli un machen, pr. et fig. (cf. narabiać, bić). Nie nadrabiał miną, a szczerze się gotował do boju. Ossol. Str. 3. Potrzeba tu rozumem nadrobić, ażeby się nie dowiedział o niczym. Tcat. 9. b, 72.

snąwszy piorunem na głowę strąciła, Z nadpowietrzne- NADRABIAĆ, act. niedok., Nadrobić, f. nadrobi, dok., nad-go stropu w zgubę niezbrodzoną. Przyb. Milt. 8. Sie-    stawiać, flnfe$eit, cmftucfcht; $u öiel Söcfntö tt)0mit machen,

naro-

dzą tam bez plamy w nadpowietrznych gmachach, ib.

ciąć rąbaniem, ctuiaś antyauen, ltic^t gan$ burd^nuen, Ross. łia4pj6inb, Ha4pyóaTb. *Nadrąbił lasowi. Cn. Th. 453 < przerzedził las. Wlod., er ÿat beu 2öalb gelistet, \{j\i bfinner gel;auen.

39. Nadpowietrzne kraje. Bardz. Dnet. 111. Słońce wódz światów nadpowietrznych. Nar. Dz. 1, 35. Ulękła się zorzy północnej dzicz lekkowierna , jako wpływów na ziemny okrąg nadpowietrznych nieświadoma. Nar. Hst. NADRABAC, f. nadrąbie act. dok., trochę przerąbać, nad-

4,    310. (distinguas napowietrzny).

“ NADPRACOWANY, a, e, trochę zpracowany, nadwątlony,

etttHlS erimtbet, gefdjmmdjit. Nasi na pomoc swoim już nadpra-cowanym przypadną, i bitwę znowu rozmocnią. Krom. 524. *ATAr.D * n , •

Nadpracować sie, nadwątlić praca, fid) etttiaö matt arbeiten. NADRAGI, [spodnie. 7J n. p. Krawiec szlachcicem został ; coż tu

MAnnninvun ‘    *    , • , * , ,, „    , • , ,    za tym idzie? lo. ze nam samym sobie nadragi szyć przyj-

NADPRADZAD > m prapradz.ad. Ml Her., dz.ad trze- dzie Kchm Fr 56 E ,    ¹    ,ud

c. to nrawfMto, IWItOTOter.    NADRAPAĆ, f. nadrapie, act. M.J wiele podîipaé, LU. 1.

‘NADPRAWIE, ia, n., n. p. Kryli się pod tytuły nadpra-    nadrapam; Ross. HauapanaTt ; genug fragen. Niżby wiersz

wia. Przyb. Tuz. 245, wyższości nad prawo, ttebergefefc*    który Sklecił, łbaby nadrapał, i pogryzł pazury. Zab.

lidjłeit, SBegfejjuttg über baś ©efej$.    10, 329.

, m., Archit. gzems sklepienie podpierający, ber Dampfer, ein öorfpringenbeä ©infômerf, ba3 beu Sogen etned ©emplbeê trägt. Tr.

NADPROŻEK, żka, m., NADPR0ŻN1K, NAPROŻNIK, a, m., NADRAST, u

NAPROŻE, a, n., (Etym. próg), nadedrzwie, Korab. 1.

durski werchowcz, wudwernik ; Sorab. 2. naglowk ; Slov.

swrchni podwoge; Carn. nadôrze, ejz; Vind. nadprag, NADRASTAC, med. cont., NADRASTYWAC frequ., NADRO-

nadpragje , nadurze; Ross. npHTOüOKa, KHH3b ; ber    SNĄC, nadrósł, f. nadrośnie jednll., coraz to więcej pod-

flurs, bie OberfdjmeHe an    ber    Tb»re. Cn. Th.    Herbami wrót    rastać, przyrastać,    aufma#n, empormacbfen r    auffdjie^en;

naproża piętnuje. Min. Auz.    9. Pokropcie    tą krwdą na-    Sorab. 1. nadrostu.    Z    rosterku    domowego    Czechów t

prożnik i oba podwoje.    W.    Exod. 12, 22.    Poruszyły się    dzień    w dzień więcej    kłopotów    nadrastywalo. Krom.

naprożniki z zawiasami    od    głosu tego.    W. Jes. 6, 4.    540. ob. Nadrośl.

Nadprożek kamienny. Boh. Dyab. 3, 98.    ‘NADRAZA, y, z., mała uraza, nadrażanie, bfl3 Bunafyetreten,

bte S3elctbtgung. Z niejaką Kazimierza nadrazą, Matya-    z niepotrzebnych nadroślów. Fors. Drz. 14. Krzewy buszowi papież królestwo Czeskie poślubi/. Krom. C97.    jaja przez nadrostów zbytek. Przyb. Milt. 266.

Nadro-

cum nonnulla ejus su y Ulali one. NADRAZIC , f. nadrazi    stek kości, fin Ueberbetn, ( Vind. zhefkostje).—Math. Geo-

act. dok., nieco porazić, uszkodzić, befdmbigen,    metrowie zwykli, pokazawszy propozycje, z nich cokol-

öltfreiften. Buczacki plondrowniki Tatarskie zaskoczywszy,    wiek wywodzić, które oni porismatami, albo nadrostka-

niemałą kieską nadrazi/. Krom. 577. Częste nabiegi Polaków    mi, t. j. przydatkami, nazywają. Bardz. Boet. 91. co~

wojsko Cesarza nadraziły. Kiom. 155. Nawałność nie-    rollana. NADROSNĄĆ, ob. Nadrastać.

ge. Tr., ber einem Sßetfegelb gtebt. NADROZNY, a, e, a) podróżny, drodze służący, Sorab. 1. pueżowne, cf. put, putny, §tetfe «, jur SRctfe gehörig. Nadrożne, ego, n., Subst., podróżne, opatrzenie na drogę, strawne, koszt. Cn. Th., wijatyk , SRetfegelb, SReifejeljrung, SRetfefoften. Sorab. 1. pueżna czéroba; Carn. popotneza; Vind. popotniza, potni denar, brafhnja, fmuk, fermat; Croat. poputno, brasno ; Bosn. brasejanęe ; Boss. óociiaHb; Eccl. óocMatta, nanyiie, iiaiimTurb, 4opo>KHoe, cnymaa. Nadrożnego dawać, na drogę opatrywać Eccl. HanyTCTBOBam. — b) Nadrożny, na drodze abo przy drodze będący, an ber Straße, am SBege. Obvias homo, nadrożny człowiek, którego łatwie znaleźć, nie trzeba go długo szukać. Marz. ₍ einer ber ^äufxg auf ber ©fräße ift; cf. brukowiec.

mai wszystkie nawy nadraziła , i na brzegi wyrzuci/a. NADROŻNIK, a, m., co na drogę daje, wyprawca na dro-Warg. Ćęz. 99N

NADRAŻN1Ć się, f. nadraźni się recipr. dok., do woli kogo zdraźnić, einen nacfy Seiteben bernmjerren, retten, böfe ntadjen. Bitny Mitrydat z gardłem uchodzi ; Nadraźni-wszy sie Rzymskiej fortuny i młodzi. Bardz. Luc. 51.

NADRAŹNIĆ, Vind. nadrashiti irritare, poduszczyć, aufrctjjen.

NADRĘĆZYĆ, cz. dok , ile dosyć dręczeniem namęczyć, genug plotfen, quälen, martern. Wszelaki ból rozwalnia-ją, gdy owe części, które dobrze nadręczył , przytępią.

nasy-

Pilch. Sen. list. 2, 278. Nadręczyć się, zaimk., cić się dręczeniem, ftd) fdtt mattem. Nadręczywszy się dziwnie onych niewiernych swoich, umarł. Bej. Post. B 6.

NADREPTAĆ , f. nadrepce act. dok., dosyć podreptać, piel

jertreten, mebertreten. Przez zimę bydło jedząc, chodząc, NADROZYC, cz. dok., dosyć wydrożyć, Boss. Ha40JÓHTŁ, wiele słomy nadrepce. Huur. Sk. 50.    naAaióiHBarL, genug auêbôblen.

NADRO, a. n., NADRA, y, i., NADRA plur. * zanadrze, pa- ‘NADRUKDANIE, ia, n., Tr., nakład na druk, ber 3?erlag.

zucha , Boh. nadra, nadÿrka; Slov. nadra, luno (ob. Łono), zâdhrenj ; Carn. nadèrje; Vind. niederje, nederje, (nederz, muderz, Ger. lieber sznurówka) ; Croat. nadra ; Dul. ni-dro; Bosn. nidra, gnidra , gnjedra , skut ; (Hung. nńdra utérus); Sorab. 1. nadro; Sorab. 2. nadra piersi; Eccl.

H-KAßO łono, wnętrze (cf. Elym. wnąlrz),    fartuch,

hbh1>4Phhkł encolpium, (cf. Etym. dzierżeć) ; Boss. na3y-xa, rpy4t; ber Sufett. Coż pomoże nosić za nadry ewa-

nielią, kiedy jej w sercu nie masz? W. Post. W. 5, NA DR WIĆ sie, recip. dok., do woli przedrwić, eilten ttfl# Se» 61. Ręce za nadra włożyć. Klon. Wor. 54. Bierze pisma , i chowa sobie za nadrę. Teat. 54. b, F. 2. Za nadrzem węża sam odżywił. Jabl. Tel. 275, [Slov. Hada za nadrami, w pazuśe, chowat. Prov. Slov. Sahni za twe nadra; sięgnij do swego nadra; weź się za swój nos). Modlitwa moja do nadra mego się nawróci. W.

Ps. 54, 15. Jam dała niewolnicę moje do nadra twego.

Budn. Genes. 16,5, *not. do łona twego », ©d)ooß. Umarł Łazarz, i doniesion jest od aniołów na łono Abrahamo- NADRZECZANTN, a, m., nad rzeką mieszkający, nadbrzeża-

nin , ber Uferbemolmer. Nadrzeczanie> przeszli za Jordan.

n., nadbrzeże

‘NADRUKDATN1K , a , n., Tr. kto na druk łoży, nakład na druk czyni, ber Verleger, ber bte Soften junt ®rui bergtfbt. NADRUKOWAĆ, cz. dok, wydrukować na czym, lub w czym, nmrauf bruefen, abbruden, Boss. HanenaiaTŁ. Nietylko napisali, ale i nadrukowali w swoich mszałach, bluźnierską te naukę. Sak. Persp. 26. ib. 2. Pim. Kam. 75. Nadrukować się, drukując nasycić się, namordować się, ftd; fait, ober mtibe bruefen.

lieben junt Seften haben, ftd? über tl)u luftig ntad)en. Zyskałem 20 czerwonych złotych , i jeszcze się nadrwimy z niego. Teat. 15, 65.

NADRZEĆ, act. dok., Nadzierać niedok., Boh. nadrati, nadru, nadriti; darciem naruszyć, anreißen, ftUClt 3fiß mad/eit. Lepiej z daleka bronić granic swoich, niż po czasie z bliża już nadartych poprawiać i bronić. Jan. Post. C.

Budn. 1 Sam. 15, 7. NADRZECZE, a rzeczne, baö Ufer » . Pałace te rzędem po nadrzeczu wesołe oczom sprawują widzenia. Lub. Bot. 526. NADRZECZNY, a, e, nadbrzeżny, nad rzeką leżący, ant ftluffe be* ftttbltd), Ufer. Nadrzeczne wierzby. Chrośc. Job. 161.

we. Sekl. Luc. 16, not. iw nadro abo w zanadrze»,

Eccl. AßpaaMOBO Hh4po.

NADROBIĆ, f. nadrobi act. dok., ‘Nadrobiać niedok., dużo podrobić, wdrobić w co, piel uadjetnauber fletu ma^ett; auf etmaê einbröcfeln; (Boh. nadrobili; Sorab. ^2. nadro-bisch ; Sorab. 1. nadrebiu, nadrebim ; Slov. nadrobili;

Croat. nadroblyujem, (nadrobek inlrita, drobianka) ; Bosn. NADRZUCIC, cz. dok., przyrzucić jeszcze, Slov. nadhazugi ; nadrobiti; Bag. nadrobitti). * Nawarzył w'arzy,    i nadrobił    Sorab. 1. nadeżisznu; Boss.    H84KHHyTB, Ha4KH4UBaTb,

chleba na miseczkę. 1. Leop. Dan. 14, 52. Affrio , pal-    na46pocim>, Ha4ÓpacLiBaTb ;    nad; baju binmerfen. Szu-

cami co rozcieram, abo nadrobiam. Mącz.    kajcie    sprawiedliwości bozkićj, a insze wszystkie rzeczy

NADROBIĆ, ob. Nadrabiać.    będą wam nadrzucone. Gil. Post. A 2.

NADROŚL, i, z., NADROST, u, m., przyrostek, jak n. p. NADSADZAĆ, cz. niedok., Nadsadzić dok., n. p. Odprawujesz wilk u krzaków, Uebernmd)0, J. 33. ein mtlber    ©proßltng,    spław    pracą, nadsadzasz siłami. Bach. Epikt. 11. nadsta-

©proffe, etn SRduber. Drzewa czyścić trzeba,    przecinając,    wiasz, nadrabiasz, anfefjen,    anftüdeu, übertreiben ; Boh.

ników, ubermenfdjlłd), bte ©terblidjen übertreffenb. Obaczył bohatera nadśmiertelną postać. Dmoch. U. 2, 253.

nadsaditi, nadsazugi ; Ross. Ha4ca4HTb, Ha4Ca5K4aTb. Je-stami nadsadzać. Weg. Marm. 5, 17.

NADSCIELAG. cz. niedok., Nadesłać dok., pościelać nad czym, NADŚPIAĆ, /. nads'pieje, neutr. dok., nadścignąć, nadbliżyć eine ©treu worüber fdn matten, Sorab. 1. nadfcżewam.    się, Jjierbepetlen, berjufommen. Kumejskich proroctw już

NADŚCIGNĄĆ, f. nadścignie ad. jedntl., doścignąć w tym,    nadśpiały czasy. Nag. Wirg. 497. venit jam tempus. NAD-

nadążyć, tttbeffen etn^O^lert, erjagen. Zabawili nieprzyja-    SPIESZĄC, f. nadśpieszy intrans., spiesznie nadejść, przy-

cioł, dokądby była piechota nie nadścignęła. Krom. 463.    śpieszyć, fteratt eilen. Nadśpieszające niebezpieczeństwa.

Posła wielkiego, niż nadścignę wyprawić, raczcie teraz Krom. 562.

gońca mego miłościwie przyjąć. Zygr. Gon. A 6 b. nim NADSPODZIANY, a, e, NADSPODZIANIE adv., przechodzący nadążę z wyprawą jego.    nadzieję, niespodziany, über SSerl/offen, unt>erI;offt. Tu się

NADSIEĆ, nadsiekł, f. nadsiecze cz. dok., siekąc nadciąć,    wnet staje odmiana, Grzmoty, huk, łoskot, burza nad-

ein tueittg etnfiauen, Ross. Ha4ctm>, Ha4ciKaro.    spodziana. Zab. 16, 521. Sorab. nenadżuiźy; Ross. Heo-

NADSIODŁYWAĆ, cz. czstl. Nadsiodłać dok., f. nadsiodła    5KH4aeMuiî, neo5KH4aHiiUH.

ad. dok., wyżej niż zwyczajnie osiodłać; ettMÖ JU tjod) NADSPORZYĆ, cz. dok., sporo namnożyć, reidjltcl) üermeljrett. fattcln. Siodłem zwyczajnym raczej nico nadsiodływać trze- Cnotliwym Pan niebo otworzy, Tam wiele pociech nad-ba, aniżeli w pośrzodku grzbietu przypinać. Hipp. 39. sporzy. Kanc. Gd. 29.

NADSKAKIWAĆ, cz. czstl., NADSKOCZYC dok., 1) przyskoczyć NADSTÄG, ob. Nastać.

w ciągu czego, j^rbe^gefpruitgen fontmen. — §. ob. Na- NADSTALIĆ , NASTALIĆ, cz. dok., n. p. Stal lana dobra skakiwać. 2) Nadskakiwać komu ad. cont., zabiegać o jest do nastalenia żelaz rolniczych. Os. Rud. 337, stalą czyję łaskę, nadsługiwać, ciîteâ ©Ultft JU erruerbett fltdjeu,    nadstawić, öorftäljlen. NADSTALONY, a, e, stalą prze-

lone. Jak. Art. 2, 8.

eiuem auffprittgen, um etitcö ©Ultft butylen. Szczęśliwym    kładany, nadłożony, üorgeftätylt. Narzędzie dobrze nadsta-

148. Dla Wc

nadskakują wszyscy. Niem. Król. 5 Pana sprawy, trzeba konsyliarzowi jak można nadskaki- ‘NADSTANAĆ, ob. Nadchodzić, nadejść. NADSTARCZAC, wać. Teat. 52. d, 44. Nigdybym mu nie nadskakiwała ob. Nastarczać.

z tą gorliwością, gdybym się pochlebnego dla siebie nie NADSTARZAŁY, a, e , nieco podstarzały, podeszlejszy, alt* spodziewała testamentu, ib. 1. b, 7. Interessom swoim    lid}, etnm$ alt, Pont 2llter getroffen. Twarz nadstarzała ro-

nadskakują, naddają się, i ledwie ze skóry nie wydzie-    zumna , szanowniejsza od twarzyczki kształtnej a głupiej,

rają. Mon. 69, 578. Lekkomyślnej młodzieży przysługi    Teat. 34. c, 6. Już mu był włos siwy Przyprószył skro-

i nadskakiwania, bynajmniej mnie nie poruszyły. Weg.    nie, już był nadstarzałym. Odym. Św. D. b. Nadstarzałe

Marm.. 1, 196. NADSKOK, u. m., nadskakiwanie, (distin-    jej kości. Pot. Joto. 2, 69.

guas naskok), baS Slttffprtngen, Slufpaffen, îtufïaueru ftety je« NADSTAWA, y, i., Boh. nastawa, nastawek, naśewek, sztu-ntanbeê ©unft ju ertperbeu, ba3 ‘©unftbutyleu. Umarłby pie— kowanie, co się przysztukuje, fig. łata, przysada, Vind. szczoch bez tych umizgów nadskoku. Przyb. Ab. 17.    gorpostavik, gorpostava , eilt 21u3fltrter, Sücfettbüßer, womit

NADŚLEPIĆ, f. nadślepi ad. dok., przyślepszym uczynić,    lirait etwa3 au^ffieft, aitöfüllt, Jltbecft. Niedoskonałość po

nieco zaślepić, ftloaS bleubeu, ocrbleubcu. Powodzenie i zdradna mamona trochę ją nadślepiła. Teat. 42. c, 43. NADSLEP1EĆ, nijak, dok., nadślepnąć jedntl., nieco ol-śnać, etroaS erblmben.

NADSŁUGIWAĆ, NADSŁUGOWAĆ, nadsługuje intrans. tin., a) nadskakiwać komu, podle paffen, t$m ntebrtge fcfmetcblerifcbe ©lenfte ertoeifen, auf jeben SBtltf JU ©ebote flehen. Nie miała konstytucya na prowin-cyach nieprzyjaznych, tylko tych, którzy magnatom, w Jassach bezbożne knującym zamysły, podle nadsługiwali. Ust. Konst. 1, 215. Dorna rozkoszom, pieniądzom, prywacie nadsługujecie. Pilch. Sali. 100. — b) Służyć, usługiwać, bien en, bebtenen. Go w pięciudziesiąt lat już nie mają sprawować urzędu, ale braci swojej nadsługować będą w przybytku. Radź. Nim. 8, 23. Zamiast narodowi, co mi nadsługuje, być użyteczną, teraz staję się szkodliwą. Przyb. Luz. 47.

NADSŁUP1E, ia, n., część balkowania, epistylium, vel trabs magistra. Callit. l. ber 2lrd)ttrab, ber Seifen auf bem ©a« pttaldjen ber ©aule; (Rag. nadstûpje; Croat nadglayje sztupa, nadsztnpje). Nadsłupie, balka, architrab. Chmiel. 1, 77. Nadsłupie, czyli spodobelk. Rog. Dud. 25.

NADŚMIERTELNY, a, e, nadludzki, przechodzący śmiertel-

trzebuje nadstawy, aby się nagrodziła niedoskonałość. Petr. Ek. 74. Im gładsza niewiasta, tym mniej potrzebuje nadstawy zwierzchniej, ib. 76. Rag. nadostavka by-perbola. NADSTAWEK, wka, m., kręgielek drewniany, eon-    który puszkarz stawia na głowie armaty, chcąc dać ka-

mu służyć, etltCltt auf« nałowi nachylenie niższe, jak gdyby była wycelowana pod oko. Jak. Art. 5, 303; też linijka drewniana lub mosiężna , do nachylenia wyższego, ib. ber Sîictytfegel ober baö 3łtd)tlintal ber ©anomere, beu Sauf työtyer ober ntebrtger ju ftclleiî. NADSTAWCA, y, m., przystawca, który stoi nad kim, ber Sluffctyer, ber bep beu Arbeitern ftetyt. Jakie bywają okrucieństwa owych nadstawców. Kluk. Rośl. 3, 215, Rag. nadstojnik, nadstavgljenik. NADSTAWIAĆ, ad. niedok., Nadstawić, f. nadstawi dok.-, §. 1 a) sztukować, przysztukować, nadstosować, anftücfen, anffttfctt, anfeßen, auSfÜHen, auô^clfeit. \ind. nastauit, gorpostaviti, gorpo-staulati, gorpofaditi, nakofiti, nafhtukati ; Croat. nado-sztâvlyam ; Rag. nadstôviti, nadstavgljati, nadstavglivati, (nadostavgljati hyperbolam usurpare); Ross. HaCTaBHTL, Ha-CTaBjart, HaciaBJHBaTt. Nie godzi się urzędowi nadstawiać prawa, co w nim nie dostaje. Petr. PoU 331. Annibal, gdy mocą nie mógł, chytrością a rozumem nadstawił. Kosz. Lor. 154. (udał się do fortelu). Gdzie nie

staje wilczej skóry, (am lisiej nadstawić. Cn. Ad. 1012. Fart. 400. Sam czas i wojsko nadszarzane radzą trakto-ob. Lis. Mowa Turecka, będąc przez się bardzo ja/owa, Per- wać z nieprzyjacielem, ib. 399.

ską i Arabską nadstawia się i zdobi. Klok. Turk. 35. Gdy ję- NADSZASTAĆ się, f. nadszasta się recipr. dok., dosyć po-zyk nasz nie jest prawie doskonałym, jakim językiem nad- szastać, ftd; fait ober ntübe fpringen , tanjen, laufen. Dya-stawiać swego mamy? Gorn. Duo. 45. Niechaj ten sobie obcą belnie nadszastałeś się. Teat. 17, 8. — Szastaniem nadwątlić nadstawia okrasę, komu na własnej zbywa. Nar. Dz. 2, się, ftd) burd; ipcrumtummeln abmatten.

136. Jak może tak męstwa nadstawia uporem. Pot. Arg. NADSZCZEKAĆ, ob. Naszczekać.

237. Rozumem nadstawiać urody. Zegl. Ad. 218. Nie NADSZEDŁ, ob. Nadchodzić, nadejść, mając żadnych przez samych siebie zasług, nadstawiamy NADSZCZEPAĆ, cz. dok., szczepaniem nadciąć , ein wenig sie długą naszych przodków liczbą. Mon. 65, 153. Ju- anfpalten, Ross. Ha4'ranHyib, Ha4TflnuBaTb, Ha4K0J0TB, ua4-nacy pierzchliwość swoje powierzchowną zuchwałością i KaabiBaTb.

hajdamackim strojem nadstawiają. Pilch. Sen. list. 2, 287. NADSZTUKOWAĆ, f. nadsztukuje act. dok., nadstawiać, nad-Fałszywi prorocy powagi swojej nadstawiają sobie szćro-    stosować, nadsadzić czego brak, Vind. nafhtukati, per-

kiemi płaszczmi, długouchatemi myckami. Gil. Post. 41 b.    fhtukati ; Ross. HacTaBHTb, HacTaBMTb, naciaBJHBaTb, an«

Aktorowie Greccy nadstawiali się i obuwiem wysokim i fhtcfeu. Potrzebna jest umiejętność nadsztukowania sobie strojem głowy. Teat. 24, 28. Czart. Nadstawia się kor- linki, kiedy się zerwie. Jak. Art. 3, 46. kami. Mon. 70, 382. — b) Nadstawiać sie * piększyó się, NADTARTY, ob. Ńadetrzeć. NADTERAĆ, ob. Nadtyrać. zdobić się przysadnie, flet; fdjmücfen, fctjim ma^en, pufcen. NADTKNĄG, ob. Natknąć.

Już babą wydają cię lice, Ty przecie chcesz się nadsta- NADTO adverb., (distinguas nad to, ob. Nad); zbytecznie, wiać urodą, Igrasz i pijesz, jakbyś była młodą. Hor. 2, nad miarę, za wiele, Garn. natu, prevêzh , dôvêl; Vind. 278. Min. Jak się on nadstawia, Jak puszy, jak pstry    prevezh, zhefrnero,    zhef vfe ; Croat. odvèch, prevech;

cały, gdyby ogon pawia. Zabi. Firc. 10. Im więcej po    }it biel, JU fefyr, über    ba$ SJłaajL Wszystko, co jest nadto,

wierzchu się nadstawiasz, tymeś mniejszym u mnie. Opal.    człeku szkodzi. Nar.    Dz. 1, 53. Chcieć nadto jest grze-

Sat. 117. Owa księga pod ławą lega, która się słowy,    chem. Hor. i, 283.    Już też to tego nadto. Treb. S. M.

a nie rzeczą nadstawia. Gorn. Dw. 65. — §. 2. Nadsta-    112. A już też to    i nadto. Teat. 53, 4. Zab. 3, 145.

wiać gardła, szyi, ucha, ob. Nastawiać. NADSTAWNIK,    Zakonników nadto. Kras. Pod. 2, 157. Może, że ja tu

a, m., ber Sergfteiger, ©rubenauffetyer, zawsze musi być    nadto jestem, zostawiam was samych. Teat. 17. c, 40.

przytomnym, kiedy górnicy do kopalni wchodzą i wycho-    (niepotrzebny, na przeszkodzie). Oto ten kochany lej—

dzą. Kluk. Kop. 2, 287.    tnancik za nadto sobie pozwala. Teat. 47, 23. (trochę za

NADSTOSOWAC, cz. dok., nadsztukować, nadstawić, nieco    wiele). Wiele ludzie malują, różne są portrety, Jedni aż

przysztukować, anfe^en, anflicfeu, anftucfeln. Gdzie lwiej    nadto czernią, drudzy nadto bielą. Kras. List. 2, 101.

skóry nie dostawa, może lisią nadstosować. Ezop. 29. Któreż zwierzę od osła głupsze znacie? 1^. Człowiek!-NADSTYGNĄG, f. nadstygnie neutr. jednotl., zastygnąć, nie- t a to nadto ! — nie nadto; lecz mało. Kras. W. 28, co lelnvm się stawać, überfüllen, abfüblen, ettuaê füf)l wer« NAD TRACIĆ, NADU7RACIĆ, f. nadtraci act. dok., podtracić, beu, DOtt beć »me iterlteren. Papkowate okładania na    nieco potracić, tracąc nadmniejszyć, junt tyt tl ęerlform

miejsce zaognione przykładać ciepło, a co nadstygnie,    burdjbrhtgeit, fcbntablew. Znarn^ słuszność strofowania, zem

odmieniać. Perz. Cyr. 1, 116.    *    mych dóbr nadtracif. Teat. 43. c, 14. Na niepotrzebnych

NADSTYROWY, NADSTÉROWY, a, e, nad sterem będący,    stroj.udi nadtranł wiele. Hak. Pob. a l ij. Jesteś familii

über tan Steuer tefiitMi*. Pierze nadstyrowe u sokola    f»d“PÄi ociec twój nadtracł substancji. Teat 35. c,

, • i v , ana . • ' -,    ,    ., J    . Ib. Nadutraciwszy sobie w Poznaniu, przeniósł sie do

śniade. Zool. z/b. t. j. piorą nad sterowemi znaidujace •    • . r}Jt v ma

się, bte gebern liber beu ©cfwtngen; ob. Sterowy, lotny. nADTRUCHLEWAĆ,& med. cont., Ńadtruchleć dok., zasłabieć, ‘NADSW1ETNY, a, e, nad światem będący, Eccl. npeMipnuił, fränfltd; werben. Władysław, wróciwszy się do Krakowa, supramundanus. §. ob. Prześwietny.    nadtruchlewać zapoczał. Krom. 540.

NADSYŁAĆ, ob. Nasyłać.    NADTRZĄŚĆ, ob. Natrząść.

ał, a, act. nie-

dok., nadwerężać, nadwątlić tyraniem, fcfyrodcfyen, abmatteu burd; ^eruntretbcu, £erumret$en, Stbfte^eu. Panowie teraz wolą i swojej reputacyi i majętności nadtyrać, tylko żeby swojej dumie dosyć uczynili. Star. Ref. 19. Porwać się na nieprzyjaciela z tak umniejszonym wojskiem i nadty-ranem, niebezpieczno. Birk. Chodk. 9. Natyrał pod on czas zdrowia, że w nim ustawały siły do prac. Birk. Dom. 78. Cyrce, darmo zalotów nadtćrawszy, rzecze; re-tentatis precibus frustra. Zebr. Ow. 559.

wenig abttujjen, abrctßett, fdjmtadjen. Ponieważ im się wojną NADUMAĆ się, f. naduma się recipr. dok., Nadumywać się lud nadszarzał, na zimowe go rozwiedli statywy. Chrośc. cont. et frequ., Ross. Ha4)r*iaTLCH, Ha4yMUBaTŁCfl; do woli

NADSZANCOWA n. p. dzialobitnia, z której po nad przed- NADTYRAĆ NADTERAĆ, NATYRAĆ piersień, albo po nad szaniec strzelają , à barbette. Jak.

Art. 1, 568. (ob. Nadwalnia), über bte ©d;an$eu rceg.

NADSZARGAĆ, f. nadszarga act. dok., trochę poszargać, pobrudzić , nadtyrać, etieaâ befd)nutj$eu. Mamy kilkanaście kapeluszów z temi, co są nadszargane. Teat. 22. c, 42.

NADSZARPAĆ, /. nadszarpie act. dok., trochę poszarpać, ettuaö jerfejjen, jerretpeit. Jak członek naderwany tylko, czyli nadszarpany, opatrywać. Perz. Cyr. 1, 112.

NADSZARZAĆ, cz. dok., szarzaniem nadwątlić, nadtyrać, etn

29

225

NADSTAWNIK - NADSZARZAĆ.

NADSZASTAĆ-NADUMAĆ.

Sltwnik Lituig» wy i. S. Tom III.

sie namyślić, dumać, ftd) fatt genug benfen, lange genug    nadvesati; Rag. nadvêzati. NADWIAZKA, i, £, zwięzy-

na^benfen, ftdj mube benfen. Mój smutny przyjacielu, mój    wanie wyżej czego, ba3 Ucberbtnben, Vind. nadves.

dawny sąsiedzie, Nadumałeś się dosyć o domowej bie- NADWICHŃAĆ, NADWINAĆ, /. nadwichnie act. dok., Bosn. dzie. Ireb. S. M. 5.    navinuti;    Sorab. i.    nawihnu; nieco    wywichnąć,    etwaS

NADUŻYWAĆ, act. dok., Nadużyć, f. nadużyje dok., prze-    nerrettfen,    nerbeugeit.    Już to ostatnia,    nadwinąwszy    nogi,

sadzeniem na złe używać, nttjśkaudjeu, burd)    Uefeertretbung.    Kamień,    na wstręcie    co był, zrzucać    z drogi" Mon. 71,

Vind. nevriednu nuzati, nepridnu oberniti; Ross. 340yno-    348. Eurem bystrym Cyprys nadwichniety. Hor. 2, 237.

ipeÓHTB, 3JoynoTpe6jflTB. Niewolno w induktach i re- Kniaź.

plikach nadużywać praw do rzeczy niestosownych. Sejm. NADWIĘDNĄĆ, NAW1ĘDNĄĆ, /. nadwiędnie med. jednotl., Grodz. 2, 168. Zostającemu pod opieką wolno jest na nieco powiędnąć, eilt mentg ruelf werben." Nadwiędłe kwia-opiekuna żalić się, jeżeliby ten władzy swej    nad nim ja-    tki. Staś.    Ńum. 2, 99. Nawiądł. Cn.    Th. 433.

kim sposobem nadużyć miał. Gal. Cyw. 1, 89. Naduży- NADW1ERCIEĆ, cz. dok., nieco nawiercieć, ctma§ attboljirert, cie, przesadne użycie, na złe użycie, ber SRtfŚbraucł), be«    Ross. Ha_4CBepjHTf».

fouberś burd) Uebcrtretbuug ; Vind. nepridnu obernenje, hu- NADW1EŚĆ, ob. Nawieść.

dobernost, nevriednu nuzanje, nepridna shega, resvada; ‘NADW1ESZ, n. p. Zjawiać się tobie będzie bóg z ubłagalni. Carn. resvada, svâda, hudobêrnost; Ross. 3.ioynoTpeóie-    Budn. Exod. 23, 22. not «właśnie:" od nadwiesza;» od

nie. Nadużyty Eccl. noTpeóoBaiejibHbiH, abusivus. Nad-    wieka, nakrycia, baldakinu, cf. 'nadwisieć, Sorab. 1. nad-

użytny, mogący być źle użytym Eccl. 3ioynoTpeÓHTeJbHbiłi.    wiszuyu superpendeo-, Rag. nadvissjeti, nadvîsiti impen-

NADWAŁEK, łka, m., bte 23ruftwel>r. Tr., ob. Przedpiersień.    dere » imminere; Bosn. nadvissiti; {Ross. muHecTb, na4-

Jakub. NADWALNY, a, e, n. p. Nadwalna działobitnia,    nofciiTb 'nadwiesić, nad czym zawieszać),

zasłoniona przedpiersieniem bez strzelnic, tak niskim, iż NADWIETRZNY, a, e, nadpowietrzny, überlüfttg. Anielska z armat strzela sie po nad przedpiersień. Jak. Art. 3,    istota S^dka, nieśmiertelna i nadwietrzna. Przyb. Milt.

304, eine läge batterie, mit einer febr ntebrigen Sruftmetyre    *87. NADWIETRZ4Ć, f. nadwietrzy act. dok., Nadwie-

oljue ©djtejJlödjer. Zaszczyty, baterye nadwalne, szańce.    trzać niedoli,, wietrzeniem nadejść, auêfpüveu. Trudno że-

Archel. 2, 42.    *    by pozadni psi zatarty    trop    od    przednich    nadwielrzali.

NADWĄTLIĆ , ił, f. nadwątli, act.    dok., Nadwątlać niedok., Ostror. Myśl. 43.

nadwerężyć, osłabiać trochę, etma§ fd)wäcf)cu, manfettb ma« NAD WIEŹĆ, nadwiózł, nadwieźli, f. nadwiezie act. dok., cfyctt. Ręce Attyliusza, które chłopska robota nieco nad-    Nad wozić niedok., w ciągu czego co przywieźć, inbefett

wątliła , całość ojczyzny ugruntowały. Warg. Wal. 151.    Itcrbepfüljreu. Nadjechał pan z okrutnym rozruchem, licz—

Annibala, którego niedostępne Alpy przytrzeć i nadwątlić    nJ'm dworem, brykami za nim nadwieźli pieniądze. Zab.

nie mogły, rozkosze Kampanii osłabiły. Pilch. Sen. list.    *3, 207.

389. Źli ludzie pragną wiarę    umniejszyć, i    nadwątlić.    NADWINAĆ, ob. Nawinąć.

Ząbk. 7. Nic niemasz, coby tak mocne jego    przedsie-    NADW1SLAN1N, a, m., który    nad    Wisłą    mieszka,    ber    att

wzięcie nadwątlić mogło. Staś. Num. 1, 63. Fenixie    moftrtt. NADWISLANY, a, e, nad Wisłą le-

trzykroć fortunny; to co dla nas zgonem, Tobie życiem iaSy> nadbrzeżny, ait ber 2ßeid)fel Itegeitb. Zamki Nadwi-

i wiekiem jest nienadwątlonym. Zab. 13, 163. Kniaź. nienaruszonym, niepodległym skazie.

NADWAŻYG, cz. dok.

ślane. Nar. Hst. 4, 352. NAD WIŚLE, a, n., nadbrzeże Wiślane, ba3 28ctd)felufcr. Wraz potym ciągłe po Nadwi-

nieco przeważyć, eM ükmtHOflcn-    sk£ Ach! 0<1SJos trz:kr00 Przeraźliwj da,J- Zab- ¹².

pewną wagę przydawaja, Majz., M tWrręjc,md,t ; nad-    ’ '* Pra"snuczka ’ UKtlftlratt. NAD-

datek, bie Itijata.    WNUK, a. m„ prawnuk, te «mtfel Siad pracy ojców,

NADWERĘŻAĆ, 'NADWEREDZAG, (ef. rzedzić, rzadki), al,    ZTTr'.TiS™ ^    ^

a, act. niedok. , Nadwerężyć, 'narężyć, f. nadweręży NADWODNY, a,e, Boh. powodnény, nad woda, rzeka dok., nadwątlić, nadsłabiać, Mnd. omadeshiti; Bosn. squa-    ejc> będący, ant $Baf]er beftitbltd). Nadwodne drzewa. Otw.

riti, îsquariti, isctetliti, fcfymäcfyer madjeit, f^mä^ett, matt»    qw 3ß5 W'ierzby nadwodne, amnicolae. Zebr. Ow. 246.

eine Stabt tnt 3tcuß. NADWORNY, a, e, 1 a) od dworu królewskiego , monarszego , Ross. Ha4B0pHMH , npH4B0p-HbiH, <pof *, beu beâ ftińttgś, bcê 2D?onard;cu augc|»cub. Marszałków wielkich marszałkowie nadworni zastępują. Herb. Siat. 187. Sądy nadworne « zadworne , królewskie, kanclerskie , assessoryalne , ba§ £)betl;ofgcricl)t. Nadworny rok, terminus curialis. Vol. Leg. 1, 588. eine Cabuttg nor btcfeS ©ertcljt. — b) Od dworu wielkiego pana , bert #of etneś großen ^errn angebettb. Panowie nasi utrzymują żołnierzy na swym żołdzie, pod imieniem gwardyi nadwor-

Teub machen. Teraz 1 ludziom wypocząć należy, Których NADWORNA, y, z., miasto w Ruskim. Mc. Geogr. 2, 196, podróżny niewczas nadweręży. Chrośc. Ow. 98. Jezus w rękach spracowany, w nogach 'nadweredzony, w siłach zwątlony. Pociej. 532. Postem i niespaniem 'nadwere-dzać swego zdrowia. Pim. Kam. 103. Jezus śmiercią śmierć zwyciężył, Szatańskiej siły nareżył. Kanc. Gd. 104.

Ma w głowie nadwerężone krokiewki. Teat. 7. c, 60. Jak tę nadwerężoną robotę naprawić? Teat. 6, 101.

NADWIĄZAĆ, f. nadwiąże act. dok., Nadwięzywać, nadwie-zuje cont., pronectere. Cn. Th., nadstawiać, nadsztukować, anfnnpfen, anflntfeit; Sorab. 1. nadwazuyu, nadzweżu; Vind.

mu

227

NADWOROWAĆ- NADYMAĆ.

NADĘTY - NADZ1AK.

nej. Leszcz. Gl. 117. §>ofgarbc, Seibgarbe. Nadworni ci    pudło, na piędź    rozszerzoną. Rej. Wiz. 166.    Długoli

żołnierze wycieńczali intraly obywatelów. Kras. Pod. 2,    będzie wolno, tak    nadymać tę postawę swoje?    Weresz. Reg.

174. (cf. ordynacki żołnierz). — c) Nadworny » dworski,    82. Rej. Zw. 4-8. — NADĘTY, NADYMANY, parł. perf.\

dworzaninowi przystojny, $ofg*, für bctt $of uub bflâ $of*    Boh. naduty; Slov. nadutÿ;‘Find. napuhen, sdeten; Slau.

Ieben. Zawziętość kosterstwa za zabawę osób godnego    napunut; Ross. HaAyrbiH, oajtjhbłih , OAyTAOBaTHÄ, 6o-

urodzenia, przewrotna chytrość za cnoty nadworne są    apoBaiua, óapoBaiMH, BbicoKonapHUH ;, Eccl. khu.ihbłih;

poczytane. Zab. 7, 37. — 2. Nadworny, napodworny,    auffleblafen, aufgebläht, phys. et moral. Żaczekby cię na-

podniebny, subdialis. Cn. Th., pod niebem zostający.    straszył nadętym pęcherzem. Teat. 51, 9. Surm Bere-

Włod., unter frezem §tmmel beffnbltd), braußcn, tut §repeu.    cyńtyjskich ‘znadymane rogi. Otw. Ow. 428. (nadęte).

Fortif. Nadworne obrony « zewnętrzne, na pole wycho-    Pryszcze nadęte.    1 Leop. Exod. 9. (ociekłe,    nabrzmiałe),

dzące. Tr., bte 3lußenmerfe, gegen ba$ fre^e gelb JU. NA-    Nadzieja ta jest    bardzo daleka , i wiatrem nadęta. AM.

DWOROWAĆ, /. nadworuje act. dok., do woli z kogo    Turk. 73. Nadęci, nie mając w sobie żadnej albo mało

nażartować, mit einem nad) Seiteben feinen ©dferj treiben.    co godności, rozumieją o sobie, jakoby byli bardzo go-

Nadworować kogo przed ludźmi. Tr. NADWORZE, a,    dni. Petr. Et. 267. Im kto uczeńszy, tym bywa nadętszy.

71., podniebie, ber Ort unter frezem Rimmel, baâ greęe, Boh.    Rys. Ad. 21. Nieposłusznym a nadętym, źle się wodziło,

nadwori »podwórzec; Ross. HaABOpbe. Dium, nadworze.    Gil. Post. 128. — Nadęcie adv. » nadęto, nadętym spo-

Urs. Gr. 129. Spał na nadworzu » pod niebem. Wlod.    sobem. NADĘCIE, ia, n., subst. verb., nadymanie, baS

Z nad worzą, zewnątrz, non außen. Bóg zamknął Noego    3Iufblafen; cf. nadętość, bie Slufgeblafeithett, phys. et moral.

w korabiu z nadworza. Budn. Genes. 7, 16. (zamknął za    Sorab. 2. hopuklina; \ind. napuh; Rag. nadutje, nadùdba;

nim. Bibl. Gd). Z nadworza pustoszyć je będzie miecz,    Ross. BUCOKonapitocn». NADYMAĆ się, NADAĆ się, re~

a wewnątrz strach. W. Deut. 52, 25. (zewnątrz. Bibl.    cepr.', Boh. nadymat se, nadmaut se, botnati, banjm se;

Gd). Domy z belek, z nadworu obwodzą smołą. N. Pam.    Carn. napuhûjem ; Yind. napihuvatife, gornaperfuvatife,

14, 180.    t    fe podpirat ; Rag. naduttise; Croat. napuhavatisze ; Eccl.

'NADWYSZ, NADWZWYSZ, NADWZWYŹ, NADZWYZ, (ob. amhthch, amioch, khuhthch, HaAUMantca, ropAHTHca; Ross. Wyż), adv., nadto, nazbyt. Wlod., ex abundanti. Cn. Th.,    óoapttTbca; odymać się, puszyć się, pysznić    się, kokoszyć

nadmiarz, über bie Sföaaßen, überpßig. Nadwysz to trze-    się, ftdj aufblafen, aufblâÿen,    phys. et moral. ;    (oppos. Bosn.

ba wiedzieć, iż.... Cresc. 335. t. j. nad to, prócz tego,    zdimatise, izdiettise, ispihnuti detumescere). Nadymała się

aujkrbent. Dałeś mi był pięć grzywien, otoźem drugą    żaba, chcąc się wołowi porównać. Ezop. 14. Ci którzy

pięć nadzwyż urobił. 1 Leop. Math. 25,20. Lichwy nad-    pychą i dumą nad innych    się podnaszają i    nadymają, są

zwyż nie brał. Leop. Ezech. 18, 17. et 22, 12. Boh. nód-    głowy czcze. Zab. 15, 72.    Nadyma się jak    ropucha. Cn.

wyśek superplus ; Rag. nadvîsiti; Ross. HaABbiCHTb, uaA- Ad. 4. Sorab. 2. Won sze hustawa, ako naduti mech, BbmiaTb ‘nadwyższyć, przewyższyć.    * ako tuzne jelito. Nadął się jak półtora nieszczęścia, spoj-

NADYBAĆ, f. nadybie, act. dok., zdybać nad czym, ermifeben,    rżał na mnie marsem. Teat. 21, 151. Mon. 66, 723.

ertappen. Ross. HaópecTb, iiaópeAy, Haópomy. To tedy    Nadawszy się z palicą Mazur w karczmie siedział. Jag.

nie mam mówić ni przed kim,    choćbym ich razem kiedy    Gr. B 3. Teraz    się nadymasz, brwi oczu swoich wzgórę

z sobą nadybał? Teat. 10. b,    51. Zwyczajna do żyda    podnosisz! Weresz. Reg. 83. Próżnym o sobie dobrym

chodzić na przepalankę, wlecze co nadybie. Comp. Med.    nadymają się mniemaniem. Mon. 69, 272. NADYMACZ,

ó96. (co uchwyci). Z wiekiem upłynęły siły, nadybała    a, m., Anat. tak zowią muszkuł, największą część jagody

starość. Sir. Qu. 6. nadążyła.    twarzy składający, buccinator", on się nadyma, gdy czło-

NAD\CHAĆ, ob. Natchnąć.    wiek dmie w trąbę etc. Dykc. Med. 4, 444. Krup. 4, 22.

NADYMAĆ, ał, a, act. niedok., Nadąć, ął, ęli, f. nadmie ber SlafentUśtfel, îrompeterntuêfel fnt ©eftdjt. cf. Boh. nady-dok. ; Boh. nadymali, nadmauti,    nadul, nadugi; Slov. na-    mać 1. foilis 2.    ßator-, który nadyma, ber SInblafer. NÂ-

duti ; Sorab. 2. naduwasch, nadumasch; Sorab. 1. naduh-    DYMIĆ, cz. dok.,    dymem napełnić, mit fRaiul) anfüllen, öoU

wam, nadujnem, nadtiju; Yind. napihniti, napihati, na- raud)eu, Bosn. nadimmiti ; Ross. naAbiMHTb. pihuvati; Croat. nadûvam, nabochujem; Bosn. nadutti, NADYSZKUROWAC się, f. nadyszkuruje się recipr. dok., nadimati, nabotiti; Rag. nadutti, nadîmati; Ross. uaAyTb, nagadać się, ftd) fatt btêcurtren. Długo nadyszkurowawszy HaAyßaTb, HaAMHTb, naAMCBaib, HaAbmaTb; Eccl. naAWMaro, się o tym, nie mogli się zgodzić. Lub. Roz. 571. HaAyBaio, KHUiiTb, B03i<i!MHn> ; wiatrem rozpychać, aufbla« ‘NADZ, Genit. plur. nomin. nędza.

fen, aufblafjen, propr. et fig.\ (oppos. Bosn. zdimati, izdutti *NADZAMIAR, u, m., zbytek, Uebermaß, (nadmiar). Wedle detumefacere). Umieją bogactwa mołojca głupiego, jako ‘nadzamiaru prześladowałem zbór boży. Budn. Gal. i, 13. maeharzynę nadąć, że o sobie wiele rozumieć będzie,    (nader. Bibl. Gd).

o żadnego nie dba. Birk. Exorb. 30. Fortuna pospolicie    ‘NADZDŻYĆ, intrans. dok.,    deszczem napadać na co, tnprfluf

umysły nadyma, Komu płuży, rzadko się w swej mierze regnen, Ross. uaAOmAHTŁ, uaAOmAHTŁ. utrzyma. Groch. W. 425. Mniemanie ludzi głupich, Wia- ‘NADŻEGAĆ, cz. dok., Ross. naA*enb, HaAOmry, HaA*eraTŁ, try próżne miechy nadymają. Zab. 7, 225. Wszystkie te podpalić., ob. Podżegać.

rzeczy, które nas nadymają, i wyżej, niż człowieczeństwo    NADZIAĆ, ob. Nadziewać.    NADZIAK,    a, w.,    Czekan abo

dopuszcza, wynoszą.... Gorn. Sen. 400. Nadął gębę by    nadziak, broń Węgierska, różni się    tym od    obucha, że

koniec od młotka idący, jest zakrzywionym w obuchu; w Eccl. 0THa4C*4HTHca. Ach prędkie tych co kochają, naczekanie zaś, czyli nadziaku, na prost idzie, i ze i mło-    dzieje! Monit. 233. Nie    trać nadzieje, gdyć sie nie do-

tem i końcem razić można, tłukąc młotem, a nadziewa-    brze dzieje. Cn. Ad. 526.    (cf. spodziewaj się śmiele, póki

jąc, czyli dziubiąc końcem. Czart. Mskr., etn Ungartfdjer    dusza w ciele; póki jedno    człowiek ziewa, wszystkiego sie

©ptfcfolbett, ©tmtfolben mit einem fptptgen ©ttbe. W ręku    niech spodziewa; będzie    też kiedy dobrze, by wszy źle;

nadziak trzyma złotolity. Kchow. 51. Bystry nadziak w    będzie też kiedy słońce    przed naszemi wroty). Nadzie-

ręku. Pot. Jow. 30. Dobrze go pięściami utłukłszy, po-    ja jeszcze jest. Cn. Ad.    526. (cf. jeszcze nie rozpaczać;

tym nadziakiem, aż do złamania kija, srodze go ubił.    jeszcze nie po wszystkim). Wierzę temu, co dawne nas

Nar. Chodk. 1, 360.    przysłowie uczy, Nadzieja karmi, ale nadzieja nie tuczy.

NADZIAŁAC, ad. dok., Boh. nadelati • multum facere ; Vind.    Min. Byt. 3, 233. Karmiemy nadzieją serca, w nie-

nadielati, nadjati ; Ross. i^iaaTb, i^i-HJBaTb, Ha4i-    szczęściu tęskliwe. Past. Fid. 29. Rzecz szalona, na-

jaiiHuii; wiele czego narobić, nagotować, tuel Ultb genu-    dzieją się karmić, gdyż nią nikt nie utyje. Ezop. 34.

gltd) machen, fertig fflfld)cu, anfertigen. Nabudowałem sobie    Nadziei za pieniądze nie kupi. Ezop. 2. Ja nigdy na-

domów, naczyniłcm ogrodów, i nadziałałem sobie stawów.    dziei nie kupuję; gdy co mogę mieć teraz, wolę niż po-

1 Leop. Ecd. 2, 4. Łotrowie do owczarni wdele dziur    tym. ib. 34. (cf. lepiej chwała bogu, niż da-li bóg),

nadziałali, a z niej gołebińców naczynili. Żarn. Post. 264    Wszędzie jużby była błędna nadzieja twoja. Rej. Post. S

b. Nadziałasz forstów na przybytek z drzewa setym. i    s 2. mylna nadzieja, niepewna, próżna. Próżną sie na-

Leop. Exod. 26, 15. Dworska powinna obrusów, ręczni-    dzieją cieszyć Ross. cyecTBOBaib. Miasto w oblężeniu, i

ków, serwet dostatek nadziałać. Raur. Ek. 86.    w złej nadziei. Rej. Zw. 94 b. (raczej w obawie złego

NADZIAŁY, NADZIANY, NADZIEWANY part. verb. nadzie-    wyjścia, nie spodziewa się dobrego końca). Dobra na-

wać, nadziać, ob. Nadziewany.    dzieją. Cn. Ad. 163. dobry znak, dobra oznaka, dobre

NADZICZ\Ć    się, f. nadziczy się recipr.    dok., ‘wydziwiać do    początki. — Przylądek dobrej    nadziei, Cap de bonne espe-

woli, jur    ©einige mütfycn llttb toten.    Bestya ta na lądzie    rance, w końcu południowej    Afryki. Dykc. Geogr. 2, 15,

do woli się nadziczywszy i napastwiwszy, do morza się    bdë SSorgeMrge ber guten $ofîmig. — b) per excellent. Nawraca. Cwagn. 493.    dzieją kobieca « brzemienność, btc ©cfytoangerfcbaft, btC gu*

NADZIEJA, ei, z., (Boh. nadege, nadólost, ćaka, (ob. Cze-    te tpoffmtng, Hoffnung, ctnbre Umftnnbe. Elektorowa już

kać, oczekiwać); Slov. nódeg, dufiani, (oh. Ufać); Sorab.    od trzech miesięcy przy nadziei ma się znajdować. Gaz.

2. nażeja; Sorab. 4. nadżeya, nadzey; Carn. nadçga, vu-    Nar. 1, 240. Królowa znowu przy nadziei znajduje się;

panje ; Vind. upanje; Rag. nâda, nadanje; Slav. uftanje;    już to dwudziesta druga ciężą tej monarchmi. Guz. Nar.

Bosn. uffança, uzdanje, uffanjięe; Ross. Ha4C5K4a, naimie,    1, 510. NADZIEJNY, a, e, od nadziei, czego się spo-

ynOBaHie;    Eccl. na4'l>a, mjcmyA; cf. Etym. dziać); a) spo-    dziewać można, jpojfniutgé «,    hoffentlich, Sorab. {. nadże-

dziewanie    się, otucha, bte tpoffnnng.    Tuszysz sobie, że    yicznć ; Rag. naadni; Ross. Ha4ea<iibn1 * (pewny, ufny, za-

dostąpisz dobra, którego pragniesz; czuciem twoim jest    ufania godny; Eccl. noMa4e>KHUH, Graec. rpujümdog semdziep. Pir. Wym. 180. Nadzieja, ukontentowanie du-    misperans). Widoczną utaiłem gorycz w nadziejną odzie-

szy, myślącej o przyszłym dobru, przytrafiać się mogącym. wając je sukienkę. Mon. 65, 95.

Cyank. Log. 40. Skutek niezawsze naszej rzeczy bywa, NADZIELIĆ, cz. dok., Nadzielać niedok., ile dosyć udzielić, Ale nadzieja nigdy nie upływa. Chrośc. Ow. 290. Na-    gcnuglid) mittticilcn ; Boh. nadeliti, nadèlowati; Ross. Ha-

dzieją cieszyć się nie wadzi. Past. Fid. 46. Nadzieja.    4h.iim>, na4t<iflTb, (Ha4b.rb, ^Kioicl udział). Ubogich

was na-

dziecię miłości własnej, a dziedziczką przyszłość. Jez.    jałmużną nadzielamy. Sak. Probl, 154. Dla czego

Wyr. Nadzieja często omyła. Cn. Ad. 526. Nie bierzmy    tura językiem nadarzyła? dlaczego rozumem * nadzieliła?

nadziei za skutki. Koił. List. 2, 14. Nadzieja, wszystkich    Smotr. Lam. 28.

głupich matka. Teat. 53. d, 5. Zgubione nadzieje, zwię- NADZIEMNY, a, e, nad ziemią będący, über ber ©rbc beftn* dłe, pogrzebione. Past. Fid. 76. W samych nam sobie blid), (oppos podziemny. Syxt. Szk. 143. mieć nadzieję trzeba. P. Kchan. Jer. 261. W bogu na- NADZIENIE, oh. Nadziewać, dzieją. W. 4 Reg. 18, 22. Zab. 10, 261. Nadzieję swoje NADZIERAĆ, ob. Nadrzeć.

w bogu będę miał ; niechaj nadzieję swoje w tobie po- ‘NADZIERAĆ , ob. Dozorować. 'Nadzieranie Ross. naukładają Panie. Gil. Kał. 53. Nadzieję pokładać Ross. no- panie, dozor. Nadzieracz Ross. na43HpaTeib, dozorca ; cf. Ha4taTbCfl. W tobie ja samym, Panie, człowiek smutny nazierać, naglądać.

Nadzieję kładę, ty racz o mnie radzić. J. Kchan. Ps. 7. NADZIEWAĆ, ał, a, ad. niedok., Nadziać, f. nadzieje, Z odwagi w samej szabli nadzieję pokłada. Bardz. Luc.    dok., (Boh. et Slov. nadjwati, nadjwâm, nadjti, nadegi

5. Gdy nadzieja zwycięstwo obiecuje, śmielej się nastę-    farcire; Rag. nadjetti, nadjevati farcire; Croat. nadevam,

puje. Warg. Cez. 71. Czynić komu nadzieję, tuszyć mu    natervavam farcio, nadevam ime indo nomen, cf. dziać,

Ross. OÓneWHTb, o6Ha4e>KHBaTb. Ta nadzieja utrzymuje    jak ci dzieją? Bosn. naditti imme indere nomen, naditti,

nas jeszcze. Teat. 8, 43. Kto nadzieją żyw, wskóra-li    naghgnesti farcire; Vind. nadjati, oblezhi* oblec, ubierać,

wielki dziw. Rys. Ad. 26. Miłość nadzieją żyje i z nią    nakładać; Ross. niib, nkBaTb odziać, kłaść na się,

kona. Morszt. 184. Stracić cale nadzieję, jest skończyć    oblec); ß. 1. napychać, natłaczać, napełniać, t)oU [to*

kochanie, ib. 47. Nadzieję tracić, zwątpić, rozpaczać,    pfett, aufüKcn, [topfen, propr. et figur. ; Sorab. 1. nawot-

kiszki i t. d., baS ^ülfel, foie Sülle. Nadzienie do wielu potraw mięsnych i postnych robi się, sporządziwszy do tego rozmaitym sposobem siekaninę. Wiel. Kuch. 406. NADZIEWANKA, i, £., nadziewanego co, (Boh. nadjwanina, klobasa kiełbasa), etwaê ©efüHteS, gefüllte ©peife. Tr. — \. Kiszka nadziana. Tr., eine ffîurft; Croat. devenicza; Bosn. diveniça, nadiveniça; Bag. djevenizza, nadjeve-nizza. NADZIEWANY, NADZIANY, a, e, part, verbi nadziewać, nadziać*§. 1) napchany, natłoczony, napełniony, ooll geftopft, ooll gefüllt. Wszyscy byli strachem nadziewani, Mogli być w obec tchórzami nazwani. Auszp. 21. Wiatrem i dymem nadziany, Musi świat lekki być zwany. Dar. Lot. 12. — §. Karmny, nakarmiony, tuczony, ge* fłopft, gemäftet, feift. Nadziewanego abo karmnego cokolwiek, gęś, ptak, cielę, baran, faretum aliquid. Cn. Th. U dworu lepiej być odzianym, niż nadzianym. Dwór. E 3. — §. Nadzieniem natkany, Croat. nagnye-ten , mit güfel gefüllt. I ryby na post siekaniem rozmaitym nadziewane bywają. Wiel. Kuch. 406. — §. 2) Nadziany, 'nadziały, nadzieszny * spodziewany, gefjpfft, uerpofft; (Slav. nädanj; ob. Nadany). Zdziwią się nagłej odmianie nienadziałego zbawienia. 1 Leop. Sap. 5, 2. (niespodziewanego. 3 Leop.). Czas nienadziesznćj potrzeby. Bej. Zw. 166. Nagłe a nienadziane odjechanie. Macz. Nienadziana rzecz na mię przyszła, nec opinała. Macz. Przypadł na mię nagły i nienadziały strach. Leop. Sap. 17, 15. Nieodpowiednie i nienadziałego w namiocie zamordował, ib. Macch. 1. (Croat. iz nenada « z nienacka ; Eccl. KUic^anoY; Rag. nenaadni repentinus).

NADZIL, a, w., miasto w ziemi Chełmskiej. Dykc. Geogr.

zam ; Carn. basam , fadlâm, mashim, Vind. hatiti, fadla-ti, bulati, nahatiti, nabulit, nabafati, gatiti, nadregati, pitati, marjafhiti, moshiti; Ross. «MHHTb, HauHHHTb, Ha-MHHHBaio. Z tabaki kurzawą nosy nadziali. Birk. Obóz.

L 2. Jemu jedwabne s/ówka uszy nadziewają. Banial.

D 3 b. Żeby się panowie przysłuchali, jak służący ich dyabłami nadziewają. Teat. 6. b, 19. (t. j. dyabłami karmią , klną im). Nadzieja nie nadziewa. Min. Byt. 3, 233. t. j. nie karmi, nie tuczy, $offnuug ntrtftet nicht. Teat. 42. d, d. Nadziewać gęś żywą, tuczyć, karmić kioskami.

Cn. Th., ©ćhtfe ftopfen. Nadziewać gęś zarżniętą, prosię, cielęce piersi « natykać nadzieniem, mit $ÜIfel füllen.

Wiel. Kuch. 406. Kiszki tak wołowe, jako i wieprzowe powinna dw'orka nadziewać. Flaur. Ek. 86, ob. Nadzie-wanka, nadziewanie. — §. 2 a) Nadziewać się recipr., spodziewać się, Boh. naditi se, nadati se * spodziewać się, nadiwati se diu spectare, Etym. dziw; Sorab. 1. nad-żeyu szo ; Sorab. 2. nazasch ; Rag. nâdatise sperare ;

Bosn. nadatse expectare\ Croał. nadjamsze, nadejèmsze praetagio, spero; Vind. vupati, dovupati, (ob. Ufać);

Boss. na/ibHTbCfl, na^rocb; (Eccl. Ha4*n4aio, O/Kiuaio * czekam) ; fmffen. Od kogo się najwięcej czego nadziewają, najwięcej temu zabiegają. Kosz. Cyc. 29. Od boga tego się nadziewał, co mu nie było obiecano. Salin.

5,    23. Zeszło mu na pomocach , zkąd się ich nadziewał.

Biel. 504. Nigdym się nie nadziewał, abym cię kiedy widzieć miał. Radź. Genes. 48, 11. Nadziewał się widzieć od niego jawne cudo. W. Post. Mn. 170. Król Duński nadziewał się jeszcze czego lepszego od Polaków dostać. Gwagn. 422. Prawdy ostrej, abyś się tu doczytać nadziewał. Orzech. Qu. praef. Przekładał arcy- 2, 196, etUC ©tabt im

biskup i gniew boży, którego i król i Rzplta nadziewać- NADZIOMEK, mka, m., w ogrodzie, terrasse, n. p. Ja by się mogła. Gorn. Dz. 164. Nadziewaj się każdy    chcę    wieniec przybarwić    pachnącemi ziołki, Po najbliż-

wierny, iż ci bóg    da łaskę. Rej. Ap. 15.    Zawsze bądź-    szym    nadziomku zbierając    fiołki. Zab. 16,88. et 8, 120.

my gotowemi, bo    gdy się nie nadziejemy,    pan przyjdzie.    Treb.,    etitc ©artcuterraffe,    cf. grzęda, lecha, leszka.

Gil. Kat. 243. —    b) Nadziewać się na co    * spuszczać się    NADZIWIĆ się, f. nadziwi    się recip. dok., Nadziwować się

niedok., wydziwić się, fiefy gcttug muubcru, bemuuberu; (Boh. nadjwati se diu spectare) ; Boh. nadiwiti se; Ross. Ha4HBHTbCfl. Pismom jego uczeni nadziwić się nic mogą. Zebr. Zw. 96. Nie może się nadziwić tak wielkiej mądrości w tak młodym wieku. Staś. Nim. 2, 138. Nieprzyjaciel może się tej twierdzy dobrze podziwować, i nadziwować, aby ją miał otrzymać mocą. Boler. 81. ‘NADZ1WY adverb., (ob. Dziw), na podziw, zbyt, $U öcr* muuberu, aufferorbeutlid). Siostra Wisława, iż nadziwy

NADZIEWÀCZ - NADZIENIE.

NADZIEWANKA - NADŹWIGNĄC. 229

na co, ftdj auf etwas »erlajfen, fern 3ufr<nicn fefcen. Nie na łuk mój nadzieję się, ani miecz mój zbawi mnie. Budn.

Ps. 44, 6. (w łuku moim nie ufałem. Bibl. Gd.). Są, którzy nadziewają się na majętności swe. Budn. Ps. 49,

6.    (ufają bogactwom swoim. Bibl. Gd.). Nadziewajcie się na każdy czas ludzie, bóg ufanie nasze. Budn. Ps.

62, 9. Lepiej nadziewać się na Jehowę niż ufać w człowieku. Budn. Ps. 118, 8. NADZIEWACZ, a, m., co nadziewa, n. p. gęś, prosię etc., fartor. Cn. Th. tu-czyciel, karmiciel ; ber ©topfen, ©ćtufeftopfer, ipütynerfto«    była szpetna, nikt jćj pojąć nie chciał. Biel. 86.

pfer; co nadziewa kiszki, ber fôülfelfüUer, SBurftftopfer; Slov. NADZKA, i, m., nędzarz, etn ©lenber. Nądzkowie albo nie-nadiwac ; Bosn. nadivalaç ; Carn. fadlavz ; Cront. deveni-    dopankowie, nie czując się w powadze i wziętości, ra-

char, nadevach. NADZIEWANIE, NADZIANIE* ia, n.,    dzi ją pychą nadstawiają. Fredr. Ad. 26. Pyszny nądzka,

napychanie , natłaczanie, ba$ 3luftopfeu, ÜBoUftopfeu. Na-    kiedy spanoszeje. ib. 35. cf. sowa, kiedy skobuzieje; cf.

dziewanie gęsi kioskami, baS ©topfeil bcS $ebmuel>eê. Na-    ciężki z sługi pan, z klechy pleban,

dziewanie kucharskie, baś Süllen mit fôülfel. Biegli ku- NADŻOŁĄDKOWY, a, e, über bem fDîagen gelegen. — Anat. charze w nadziewaniach kunsztownych. Hor. Sat. 200.    Okolica nadżołądkowa, regio epigastrica. Krup. 2, 14.

Nadziewanie* NADZIENIE Boh. et Slov. nadjwka; Sorab. NADŹWIGNAC, cz. jednll., Nadźwiga 6 niedoli., dźwignąć na-1. pèlneno; Rag. nadjevak, nadjedba; Bosn. nadivenje,    kłaść, worauf ptrt^ebctt, Boss. Ha4BHHyTb, Ha4BHraTb, Ha-

naghnetenje, kugljen ; Croat. nagnyetenye, devenicza,    4BnrnBaTb. Nadźwigać się zaimk., dźwiganiem dogodzić

•nadev; Ross. HaunHKa; to, czym nadziewają pieczenie,    sobie, lub zmordować sie, ftdj fatt ober ttlübe Ijeben.

NADZWONIĆ się, zaimk. dok., dzwonieniem nasycić się, zmordować się, ftcfy fatt, ober ftcfy titube läuten; Ross. na-3BaHHBaioct, Ha3B0HHTfcca; Vind. nasvoniti. NADZWYCZAJNOŚĆ, ści, i., niezwyczajność, extraordyna-

ia, subsł. verb.,

Weg. Marm. i, 140. Nagaba mię choroba, napastuje mię, napada na mnie. Wlod. Świętopełk tajemnie Prus-saków do rebelii nagabywał. Krom. 231. sollicitavit, po-duszczał, nabecntał. NAGABANIE

ryjność, bte ttttgeroöfmltdjfett; Ross. qpc3BUMaHHOCTb, Heo-    bie Slnfeć^tmtg. Jak długo kupca imienia, przedawca po-

óuuaHHOCTb, HCOÖHKHOBOHHOCTb, KpaHHOCTŁ, CTpanHOCTŁ.    winien od nagabania bronić. Sax. Tył. 73. NAGADANY,

Zdania samą nadzwyczajnością zaszczycone, w poważę-    a, e, part. perf., uniespokojony, zdraźniony, skuszony;

niu zostają. Zab. 0, 307. Co mówić o wydarzeniach    angefocfyten , gereift. Gdy pospólstwo widzi grymasy, ga-

osobliwszych w swojćj nadzwyczajności? Jez. Wyr. NAD-    dania i łamania się, z wielości robaków >w człowieku

ZWYCZAJNY, NADZWYKŁY, a, e, NADZWYCZAJNIE    pochodzące, sądzi go być opętanym, czyli od czarta na-

adverb., niezwyczajny, nad tryb pospolity, extraordynaryj-ny, nietrybowy, außerorbentltd), ungerooljinUd) ; Vind. isver-sten, vlheuzhen, prejimeriten, isporeden ; Sorab. 1. ni-moradnć ; Ross. qpe3BbmanHbiîi, HeoóbiKiiOBCHHbiH , iieo-ÓUUaHHblM , npaHHbIM, CBCpXIOÔMKHOBeHHblH , CTpaHBblH ; Eccl. n^pa^iurb. Bożka mądrość nie raz się przez nad-zwykłe zjawy do serc uda. Przyb. Ab. 64. Nadzwyczajnie, nie trybem pospolitym. Cn. Th.

NADZWYŻ, ob. Nadwzwyż.

NADZYĆ, f. nadżyje med. dok., po kim, dłużej od niego żyć, einen üBerlcBen. Tr.

NAELEKTRYZOWAĆ, cz. dok., elektrycznością zaprawić, electrifd) madjcit. Listek złota naelektryzowany od śklane-go walca. Scheidt. 24.

gabąnyrn. Perz. Lek. 190. S. Agnieszka, różnemi sposobami nagabana do grzechu, nie pozwoliła. Bals. Niedz. 1, 44. Nietylko nagabanym być źołnierstwy, ale i biczami sieczony, i w sztuki krajany za Chrystusa chciał być. Birk. Dom. 72. NAGABACZ, a, m., n. p. Exagitator, niespokojnik, nagabacz, jako niektórzy mówią.

Mącz.,' ber 2Infed)ter, (Störer.

NAGACIĆ, /. nagaci cz. doli., gacią pomoście, mit SRetöBun» bcltt BeBrittfeu, mit gafdunen Belegen; Ross. Haramn,, Ha-raunBaTb. Gałęzi i chróstowiska nanosiwszy, a rzekę niemi nagaeiwszy, wskok na tamte stronę przejeżdżają. Krom. 784. (omne constrato). Via strata, brukowana, nagacona" droga. Mocz.

NAGADAĆ, /. nagada cz. dok., wiele pogadać, ütel ^erfagerr, NAFABRYKOWAC, f. nafabrykuje cz. dok., dosyć pofabry-    ^errcbeit ; Ross. narOBopiirb, H3roBapuBan>, HacKa3aTb,

kować, eine SDîcttge faBrictreit. Nafabrykowali sobie wiele    nacKa3biBaTb. Prawda, że mię wyciął w gębę; alem mu

przywilejów, jakoby od zmarłego króla nadanych. Nar.    za to nagadał wiele rzeczy. Teat. 34, 26. Nagadać

Hst. 7, 80.,    się, Ross. naKaJHKaTLCfl, recipr., do woli wygadać, ftdj

NAFARBOWAĆ, cz. dok., dosyć pofarbować, genug färBen ;    fatt reben, fatt plattbern. Oto się dwóch bałamutów ze-

Yind. nafarbati; Ross. naiipacHTb, nanpaimiBaib, napy-    szło; nagadać się nie mogą. Teat. 33. e, 10. Nie słu

MflHHTb, nąpy^MfliiiiBaTb.

NAFASOWAĆ, f. nafasuje cz. dok., napełnić, natłoczyć,

Ö0Ü propfett, anfnKen. Zamek Smoleński ścianami, blan- NAGADZAC się, ob. Nagodzić się.

kami, k temu izbicami, z dębu zrobionemi, a ziemią na- NAGALIC, f. nagali cz. dok., Nagalać niedok., nakierować, fasowanemi, dobrze opatrzony. Stryjk. 721. Mięsną strawą chciwe ‘brzucho nafasował. Zebr. Ow. 378. Natkaj , nafasuj serce swe mvm smutkiem, pascere satiaaue. Zebr.

Ow. 145.

NAFRASOWAĆ , cz. dok., nagryźć, nadręczyć frasunkiem, genug frältfeit. Nafrasować się kogo. 1 Leop. Deut. 8. do woli nagryźć się kogo.

NAFTA, y, i„ bte 9?apl>ta, gatunek oleju ziemnego, bardzo płynnego, łatwo sie zapalajacego. Kluk. Kop. 1, 203.

‘NAG, ob. Nagi.;

NAGABA, y, i., nagabanie, nadraźnienie, pokuszenie, pokusa, bte Slnfedjtung, baö SlnfetBten, 9îe4cn. Chcę ci dowieść, że twoje domysły są słabe, Które ci wątpliwości sprawiły nagabę. Przyb. Mili. 239. Twoja bojaźń zaręcza , rzekł mu Zefon śmiały, Ze cię najmniejszy, zwalczy prawdziwy przyjaciel, który słusznie chwali. Kor. Hor. 22. mimo twe nagaby. Przyb. Milt. 131. NAGABAĆ, ał, ą, NAGANA, y, z., naganienie, przygana, ber £abel ; Sorab. 1. cz. niedok., Nagabnąć, f. nagabnie jedntl., NAGABYWAĆ    hanidba ; Slov. hana ; Boh. bana, vtrzka ; Garn. graja;

frequ., drażnić kogo ile dosyć, nie dać mu pokoju , einen    Vind. prigovor, tadeu, skruna, madesh; Boss. xyia,

anfed/ten, tfnt reiften, jenen. Niech nieprzyjaciół częstemi    pacxy,iKa, yitopt, ynopa, ynopima, noxy.n<a, Bocxy-

podjazdy nagaba, aby tak bitwy unikając, ich strudził.    jenie, Hapeuenie, napeKame, (cf. narzekać); Eccl. ra*4a.

Staś. Num. 1, 108. {harceler). Nie nagabnę, ale naga-    Jak główne dawałem mu nagany! jakie mu kazania pra-

bującemu odpowiem. Cn. Ad. 624. Powoli nagabała ją    wiłem! Teat. 36. b, 29. Cały mój smutek przychodzi

tęskność, i chęci widzieć znowu stolicę wzmagały się.    z obawiania się nagany. Teat. 7, 5. Bez nagany czło-

230 N ADZWONIĆ - NAGABYWAĆ.

NAGABANIE - NAGANA.

cham nigdy ; i kiedy czasem nagada się dość długo, zdaje mi się, żem tylko głos słyszała, ib. 14, 37.

nastręc.zać komu, BtnlcitFen, einem etwas jttmeifen, i^m ju« fpielen, tu bie §änbe fpielen. W prawą, gdym płachty nagalał, Coż czynisz? wrzasnął. Zebr. Ow. 75. \dextra mihi lintea danti). Biskupstwo Włodzławskie król Gruszczyńskiemu nagalał. Krom. 577. Senatorowie częścią Olbrachtowi, częścią Aleksandrowi, a niektórzy Zygmuntowi królestwa nagalali. ib. 752. (destinabant). Z dwoma swoich tysięcy, wziąwszy się do Rżewu, co się powinie, czego gniew nagali , Równa z ziemią. Tward. Wi. 252. Co pierwej mam chwalić, i zkąd tak powiewnego polotu nagalić żaglom jego? ib. 1. Niech kupczy; morzu zdobyczy nagala. Min. Ryt. 3, 171. Trafunek jej okazją dość sposobną do zemsty nad Duninem nagalił. Krom. 166. Oszczerca więcej ci pochwały nagali, Niż

NAGANIĆ - NAGANIACZ.

NAGANIACZ - NAGI.

231

wiek, święty, sprawiedliwy. Wiśn. 532. (cf. bez ale). NAGANIĆ, il, f. nagani, cz. dok., 1. NAGANIAĆ niedok., przyganić, tobelu ; (Etym. hańba, gańba); Vind. opefu-vati, obtadvati, pomenfhuvati, potvarjati; Ross. noxy-jHTt, nepexyjnub, B0cxy,iHTb, pacxyjtHTb, pacxyjHBaTB, nopoqHTb, onopoqmb, onopomiBaTb, iiopeinn, nopeKy, nopimaTb, oroBopiiTb, oroßapHBaio, ynopinb, ynopaTb. Mam prawo naganiać twoje zdrożenia. Teat. 43. c, 14. Czyż możesz sobie naganiać, żeś była sprawiedliwą? Weg. Mann. 1, 196. Łatwiej jest czynności naganiać, niżeli być czynnym. Dyar. Gród. 84. Siïa naganiać występków’ możemy, nie uskromić. Petr. Wod. 11. Ściągnęły się ich nienaganione wojska. Krom. 416. non contemnenda, nienaganne, untabellfaft. — Juridice : Naganić wyrok « ruszyć

niesprawiedliwi człowieka naganiacze, lżyć w pismach i i mowach swoich naturę zwykli. Zab. 7, 362. (2. NAGANIACZ, a, m., od gonienia, napędzacz, który przypędza, ber Bufammentreiber, Herumtreiber jc. ; Boh. nahon-ćj ; Sorab. 1. nahanicżer, f. nahanicżerka). NAGANNOŚĆ, ści, i., wartość nagany czyli przygany, bie; Tabefóttmrbig* fett, Tabelfjaftigfeit. Poczytałabym się za nieszczęśliwą, gdybym ściągnęła na się jaką naganność. Weg. Marm. 1, 93. Rzadkiej rzeczy szukał, to jest nienaganności. Pilch. Sen. 6. cf. nieplamistość, niepokalaność. NAGANNY, a, e, NAGANNIE adverb., przyganny, przygany godny. Cn. Th., tcibelljaft; Vind. gaditliu, fvaritliu, sanizhliu; Ross. 3330pHbIH, nOpOMHblH, yKOpH3HeHHbIH, npeTKUOBGUHblÖ ; Eccl. rą*4aTejbHbifi, 40CTorajK4aie.ibnuH.

od niego do wyższego sądu, appellować, ben Stifter« NAGARBIĆ, f. nagarbi cz. dok., nakrzywić na garb, etma§ fprućf) nic^t anerfcttnen, uttb fyofier oppeUtrett. Pelms non frumm biegen. Był Ludwik twarzy wesołej, ramion tro-provocavit, vulgariter nie naganił. Vol. Leg. 1, 23. Ad- szeczkę nagarbionych. Krom. 389. ein wenig btlflig. Nagar-wersarz nie ma nic, czymby sentencyą nasze mógł na- bić się Ross. HaropÓHTbca.

ganić. Salin. 4, 416. (zbić .i wyżej ruszać). Sententia ju- NAGARNÀC, f- nagarnie cz. jedntl., [Boh. nahrnauti ; Rag. dicis, quae non fuit aliqua provocatione suspensa, vulgariter nie naganiona , transit in rem judicatam. Vol. Leg.

1, 23. Cum aliguis arguit, alias nagani sententiam ca-stellani.... ib. 56.— *§. Jeśliby kto cudzoziemcowi naganił na szlachectwo.... Siat. Lit. 81. t. j. zadawał coś, zarzut jakiś uczynił, jemattbe§ Slbel tcbelit, (Einnntrfe gegen beffen Sledjtljett machen. O cudzoziemcu naganionym

o szlachectwo, ib. (2. NAGANIAĆ, ał, a, cz. niedok.,    79. Nagarnąć się recipr., Boh. nahrnaut se, zbiedz się,

Nagonić, Nagnać, f. nagoni dok.. Boh. nahnauti, nabnat,    zkupić się, ftcb jufammett Ijaufen, jufantmen brattgen. Po-

naboniti, (nabańka spędzenie czyli ruszenie zwierzyny,    gaństwa nagarnęło się wiele do kupy blizko szańca. Dirk,

commotio) ; Sorab. 1. nahanam ; Croat. naganyam ; Garn.    Chodk. 54. Wódka ta języczka w gardle ociekłości, z

nagajnam ; Vind. naganjati, nagnati, (naganja » pobudka) ;    zbytnich Husów do niego nagarnionych, jest ratunkiem.

Rag. naghnatti ; Ross. iiaroHHTb, HantaTb ; (Ross. HaroHS Syr. 293. zebranych.

napędzenie); napędzać, auf ettM§ l/intreibeit, fmtjagett, (lin* NAGDAKAĆ się. recip. dok., Boh. nakdókam se, do woli lub JU jagen, uormärtö treiben. Jedni uciekali, drudzy naganiali.    do zmordowania się ugdakać, jtd) fatt ober titube gacfen.

Pilch. Sali. 206. W dobrym bycie, kiedy komu szczę-    prop. et figur. Po kilkakroć o tym wyżej nagdakawszy się,

ście zewsząd    pędzi, zewsząd nagania.... Gorn. Dw. 568.    tak dalej    bluźni. Pim. Kam. 200.

Ordę nagnał    do parowu. JabL Buk. O 2. Rozgromiona    NAGĘBEK,    bka, m., (Boh. nahubek,    krabuśka, śkrabek;

i nagnana w    błoto. ib. Branek nędznych z Rusi, któ-    Sorab. 1.    nahubnć korb

rych Tatarowie nagnali, jako bydło do taborów Tureckich na przedaj. Birk. Podz. 11. Młodemu rozumu do głowy naganiać trzeba. Cn. Ad. 152. (cf. dębowa wić uczy robić, a brzozowa rozum dawa). Naganiam komu kłopot * nabawiam go kłopotu. Cn. Th. einem Kummer ma« cfteit, [©argen auf ben ipatë bringen. — §. Nagonić, go- NAGĘSCIC, cz. dok., ile dosyć zgęścić, jtemlicl) attfüflett, »oll nnfr niąc doścignąć, nałowić, erjagen, fangen. Liszek-li chy-    bief macfyeit. Nagęszczony , natłoczony, napełniony, ge*

trych, ,wilków-li nagoni, Z jakim tryumfem pozwiesza    propft, biefyt, (läufig; liczny, jafrtretcty. Nagęszczony seich z koni ! Tward. Baf. 7. — §. Naganiać się do kogo,    nalor do dworu królewskiego zjechał się. Krom. 753.

zapędzać się    na kogo, auf einen lośgebett. Rzekł: nie    NAGI, a, ie,    (Boh. nahÿ; Slov. nain; Vind. nâg;    Carn.    nâg ;

cierpię tego!    i nagania się do Walka z kijem. Teat. 32.    Sorab. 2.    nagi; Sorab. i. nahi ; Rag.    nâgh ;    Croat.    nóg,

gol; Ross. nanti; Isl. naken ; Angl. naked ; Svec. nakot; Ban. nogen; Ger. naeft, bloß, uubeflcibet, unbebeeft); bez-szatny, nieodziany, nieokryty, uitbefleibet ; (caret Compara-tivo). Byli oboje nadzy, Adam i z żoną swą, a nie wstydzili się. 1 Leop. Genes. 2. Nagi jestem Eccl. na-rOTy». Panienka jedna naga, bo były na niej szaty po-idzie Korę! Ile cnotliwych i pobożnych ludzi, tyle tych    gniły, naleziona od jednego łowca.... Sk. Dz. 858. Na-

naganiaczów i censorów. Birk. Zbar. B 4. Niektórzy    giego, tak jak się urodził, za koniem wlekli. Sk. Żyw.

mu

b, 118). 1. NAGANIACZ, a, m., ganiciel, który wszystko gani, wszystkiemu przyganiający, ber Tabler; Bosn. ko-ritegl; Croat. koritel ; Eccl. noranc4aTC4b , noxyMTejb ; Ross. nopnuaTC.ib, ynopmeab. Epikur, Stylpona naganiacz. Pilch. Sen. list. i, 66. Piękne było arcybiskup-stwo Aaronowe; patrz jak plugawy naganiacz za nim

nagarnutti; Bosn. nagarnuti, nagrrinuti; Croat. nagernu-jem); garścią nagromadzić, nasunąć, nazsuwać w kupę, aufraffen. Kazał Turniusa przywiązać, i nagarnąwszy plugawego śmiecia pod nim kurzyć. Weresz. Reg. 121. — §. Ogarnąć, uchwycić, ergreifen. Miłością ku niej nagar-niony. Zebr. Ow. 233. amore captus. Kassandre widzę, że ją duch Apollinowy zwykły nagarnął. J. Kchan. Dz.

rézadwo , prémza ; Ross. iia-ryóitHKTS, naMop4HHK,b); narzędzie na gębę, na pysk, aby głosu nie wypuszczać, aby nie kąsać, kaganiec. Wlod., ber SJîaulforb, bie Sretttfc. Nagębek wkładać Ross. ópoTaib. NAGĘBNY, a, e, na gębie się znajdujący, auf bem,2)?qule befttibltd).

232

NAGIĄĆ - NAGIĘCIE.

NAGIĘTY - NAGLE.

NAGIĘTY, NAGINANY, a, e, part., (Boh. nahnuty; Vind. nagnen ; Croat. nagnyen) ; nachylony, nakrzywiony, ge» beugt, gefrümmt. Kornety nagięte. Zimor. Siei. 174.

1, 232, muttmuMft. Nagim przyszedł z matki méj ży- drzewo jest przecięte, zowią nagięciem. Archel. 3, 60. wota, Nagim się wrócę pod śmiertelne wrota. Chrośc.

NAGLĄDAC, NAZIEUAC, ał, a, cz. niedok., Najrzeć, na-źrzeć, /. najrzy, naźrzy dek., (Etym. *rzeć) , Boh. nazy-rârn, nahliżeti , nahlidnauti, nakauknati, nakaukati ; Bosn. nazritti, viditi ; Rag. nazretti, ziram ; Vind. nagledati, nakukati , (naglediu » oczywisty); Ross. na4rM4bmaTb; Eccl. iiar.iH4UK), na3Hpaio, Hi^iifUTii, iia3pHTii ; » na-glądać dokąd z góry, patrzeć na dół, ( cf. nazier-kiem patrzeć, w nazierki), patrzeć w co, gdzie, ^e» rab [(bauen, bin flauen, hinein flauen. Ten, który ma wolność dostrzegania biesiadników, stoi i nagląda, których pochlebstwo, których obżarstwo, godnemi czyni wezwania na jutrzejszą ucztę. Pilch. Sen. list. 350. Szalony oknem będzie naglądał w dom. 1 Leop. Syr. 21, 26. W każdy kierz, jeśli zając pod nim nie siedzi, na-glądają. P. Kchan. 0/7. 355. Patrzałem na prawo i na-glądałem, a nie był żaden, któryby mię poznał. Wróbl. 522. Marcin ustawicznie naziera, jeśli Pan nie idzie. Teat. 24. c, 50. Nie lubię, kiedy mi kto z tyłu naziera. ib. 18, 5. Nieznośna, kiedy kto swoje powiaty dzierży, i w drugiego grunta zazdrościwemi oczyma nagląda. Smotr. Lam. 41. (cf. nienajrzeć). Biegun, włócząc się tylko, w cudze garńce naglądał. Sk. Dz. 565. Manticulor, do cudzych mieszków naglądam, kradnę. Mącz. Chcąc o pismach Stoików sądzić, trzeba je wskroś przeczytać, nie zaś z dorywcza tam i owdzie najrzeć. Pilch. Sen. list. 266. — Naglądać gdzie, do kogo, nazierać * zaglądać doń, odwidzać go, 31t einem hinein [eben, tyn befugen, [eben, rojC eä tbm gebe. Goście przerażeni okropnym dźwiękiem coraz rzadzćj do nas naglądają. Mon. 67, 244. Odtąd już nie najrzy na to tam miejsce. Haur. Sk. 62. (cf. nienajrzeć, nienawidzieć). Dłużnicy i rzemieślnicy nadchodzą, naglądając do pana. Lek. C 5. — Naglądać, najrzeć kogo, patrzeć nań, einen anfebauen, fig. n. p. Nieszczęśliwy Sosyo, Sosyo niestety, Jak srogie twą kolebkę naj-rzały planety. Zabi. Amf. 96, cf. Carn. naględ aspectus, ob. Aspekt ; Ross. HarjH4Ka przypatrowanie się. ‘Naglą-dacz, 'nazieracz, doglądacz, obserwator, Vind. nagledauz; Eccl. Har4a4aTe.il., ii.\^iif>ATCi\L ; Ross. na64104aTe.iL. — §. Naźrzeć się, napatrzeć się, fid) fait [eben, Ross. Har.ia-4lłTbCH. Długich pomp naźrzą się Kapitolskic mury. Zebr. Ow. 19. visent.

Job. 40. — Sniadek Afrycki nagim zowią, że korzeń jego tak subtelną łupinkę na sobie ma , że się zda żadnej nie mieć. Syr. 862. «Łodyga naga, bez liści, łu- NAGIETEK, ob. Nogietek. sek, kolców i t. d. Jundz. 2, 14. Włos nagi puściwszy po so sobie, błąka się samopas. Zebr. Ow: 166. (nudos capillot, bez wieńców i t. d). Muszę teraz być kontent, jak nagi w pokrzywie. Zabi. Amf. 60. — Nagi * obnażony, goły, nic nie mający, bloß, entblößt, mcfytâ bß&Mb.

Niestraszny nagiemu rozbój. Rys. Ad. 45. Dziesięć zbrojnych u jednego nagiego nic nie wezmą. Rys. Ad. 10.

Z nagiego trudno wziąć. Opal. Sat. 149. (gdzie nic nie-masz , i cesarz nie weźmie). (Vind. Prov. Kiri enobart pade v nagu, teshu pride keda k’ blagu * kto raz został nagim, czyli gołym , ciężko kiedy przyjdzie do bogactwa).

Boże daj ci dom nagi, czcze w starości głody. Hal. Ow.

61. Nagiego żołnierza zowię , nie żeby bez sukni był i koszuli, ale iż we zbroję nie jest ubrany. Gorn. Sen.

361. eût nacftcr, me^rlofer, roaffenlofer ©olbat. Nagie granice , naga obrona, A na zawodzie ręczszym korona.

Tward. Alisc. 4. t. j. bezbronne, tnebrlnö, nnbebeeft. Jam jest młody, a przetom jeszcze bez uwagi, I burzliwym passyom jestem jak cel nagi. Jabl. Tel. 74. niczym nie zasłonioy, na sztych wystawiony, bdt 8eiben[cl)a[tcn bloß geftcllt. Mało na świecie naga waży cnota. Zab. 13, 248.

Nar. t. j. szczera, nieprzyprawna , w bawełnę nie uwi-nięta, lub też uboga, bezposażna.

Pochodź, naguchny, naguteńki, nago, nagość, nagota, obnażyć.

NAGIĄĆ, f. nagnie cz. dok, Naginać, ał, a , niedok., (Boh. nahnu, naheybati* ‘nagibać; Slov. nahybugi; Sorab. 1. na-wihnu, zwihnu, nazhibńu ; Vind. nagniti, napogniti, nagnil, nagnem, nanagniti, nageniti, nagibati; Garn. nagniti, nagnem; Croat. nagnuti, nagibbam, nagiblyem; Bosn. naghnuti; Rag. naghnutti, naghijbam ; Ross. HarityTb,

HamóaTb ; cf. Ger. neigen; Dan. neye); zginać co ku czemu, U)0l)M beugen, Itmbeugctt, beugen. Gałąź rosła nie da się naginać. Cn. Ad. 524. (im kot starszy, tym ogon twardszy). Snadno jest młode umysły naginać, i ku dobremu wkładać. Pilch. Sen. 217. Zaledwo dziewczę ślubnych lat dosięże, Myśli, jak w tańcu gładką stopę nagnie. Hor. 2, 70. Nar. W czasie i mnie starość nagnie siwa. Bul. Ow. 215. NAGIĄĆ się, Naginać się recipr., Boh. naheybat se ; Ross. iiarnyibca, narHÓaTbca ; ftd) beugen, ftd> fritmmett ; nachylać sie, incurvescere. Cn.

hladiti se, do nasycenia lub zmordowania się pogłaskać, fieb fatt, ober ntube ffteidjeln. Ostraszyłem się potym i szedłem ku Iwowi, Wolnom się go nagłaskał, by pieska jakiego. Rej. Wiz. 110. — Transi. Nagłaskać, udobruchać, Boh. nachlacholjti se>studere lenire, mitigare; Ross. naiouiHTL, HaAaimiBaTb nagładzić, naglancować, napole-rować, glatt [treideln, glätten.

Th. NAGIĘCIE, NAGINANIE, ia, n, subst. verb., §. a) NAGŁASKAC się, f. nagłaszcze się, recipr. dok., Boh. na-nachylanie, ba$ 33eugen, Stegen; Slov. nahÿbânj, nahy-bnutj, nahybka; Vind. nagnenje, nagnitje, nagibleni, sagib, pognenje; Groat. nagibanye; Ross. naniós, na-rnóanie. Co za delikatność w nagięciach głosu, co za różność w jego odmianach! Weg. Mann. 1, 287. Naginaniu przeciwny, niepowolny, do naginania twardy, nagięcia nie trzymający, odginający się, renitens. Cn. Th., oppos. Croat. nagiblyiv flexibilis, giętki, gibki. — §. b) NAGLE, adv. adj. nagły; (Boh. nahle ; Slov. nahłe, naramnë; Nagięcie, curvatura. Cn. Th., krzywizna, przegub, biß    Vind. nagło, hitro, naglu, na naglim; Carn. jedernu, (cf.

Krümmung, ber Sug.    Srzodek łoża armatnego, gdzie    jędrznie); Sorab. 4. nahli, nahle; Sorab. 2. napschiszmo.

napschiszko ; Bosn. nagło, brrizo ; (Rost. nario gwałto-    szczególności ogłówka munsztuka końskiego, jebe ßopfbf«

wnie, zuchwale); Ross. mciłkomł; Eccl. xhiuho, nonnaH-    bedang; infonberbeit baê SopfgefteQ, £>am>tgefteH am spferbe«

ho; pędem, prędko, nierozmyślnie, plößlid), jäbltligö, fcbneH.    jauttte. Najlepsza miara nadgłówka, gdy wędzidło mun-

Co nagle, to źle. Zegl. Ad. 42. Za zwyczaj nagle , bywa    sztuka o cal nad kieł konia, a wędzidło trzęśli w tył py-

po dyable. Teał. 29 c, 69. (Slov. Nâhlâ robota, nikdi né    ska przychodzi. Kaw. Nar. 396. Munsztuki nad kłem

biwâ dobrâ ; cf. Vind. Muha , katira perleti, huishi pikni    końskim na palec wyżej równo z obu stron do nagłówków

»mucha, która przelatuje, gorzej kąsa). Zapuść, zapuść    przypinane być mają. Hipp. 39. — \. 2. Archit. Gałka

kotwice, zrzuć napięte żagle, Wiedz, że ten szkodą goni,    słupowa, ber Sćtulenfltauf. Tr., Carn. nadglavje »kapitela,

kto co czyni nagle. Utai. Tłum. A. Nagle zginąć, zno-    ‘NAGŁOWIE, ia , n., Weźmie dziś bóg pana twego od

śniejsza rzecz jest dia człowieka, Niż kiedy w długiej    ciebie. Budn. 2 Reg. 2, 3, not. „właściwiej : od nagłowia

trwodze klęski swojej czeka. Zab. 8, 399. Koryt. Medy-    twego.» cf. głowy, w głowach siedział; cf. Ge m. ftopf«

ków dowcip nie ratuje chorych, którzy uprzedzają Smicr-    (iüd. NAGŁOWICE, ic plur., miasto w Krakowskim. Dykc.

cią recepty i nagle konają. Past. Fid. 23. Z nagła » z    Geogr. 2, 196, eine Stabt im Sîraf«ui|d)cn. Mikołaj Rej z

kopyta, na prędce, (oppos. z wolna); in bet größten ©e«    Nagłowic,

Sorab. 1. nahwć, nahle; Vind. nagel, nagou ; Carn. nagi; Croat. nâgel; Slav. nagao, nagli, nagła, nagło; Rag. naa-ghli, naagli, (nàghli curiosus, nagloxeglja curiositas, cf. ciekawy) ; Eccl. tur.Vb, noxaÖHbiö, ii.tiipacbm» ; Ross. bhc-3anHbn1, (HarjibiH gwałtowny, zuchwały); § a) bardzo prędki, nadspodzianie napadający, pliißlid), jab, fd;itell. Nagła śmierć, którą lekarze zowią apopleksyą. Sicnn. 155. Syxt. Szkł. 231, Ross. CKoponocTH/KHaa CMepTb. — Wtargnąwszy z nagłą ludzi garścią do Rusi, Włodzimierz oskoczył. Krom. 354. (cum tumulluari amanu; na prędce zebrana garść ludzi). — §. b) Naglący, pilny, briitgettb ; n. p. Bardzo na-

fdjimnbigfcit, plofdicb, (nrplöjslid)) ; (Boh. et Slov. znóhla ex NAGŁY, a, e, Naglejszy comp., Boh. nahly; Slov. nâhlÿ; abrupto). Wojna się z nagła zaczęła; wprzód się dowiedzieli o jej zaczęciu, aniżeli się na nie gotują. Siern. Cyc.

292, ib. 170; oppos. z nienagła, Boh. znenäbla ; Slov. pozné nńhla » po woli, nie z prędka, wolno, gemacf), oljne tpaft. Rewizya listów wielki czas wziąć musiała, bo z nienagła się odprawowała , przestrzegając tego, aby kto ukrzywdzon nie był. Vol. Leg. 2, 638. Prosi i radzi, aby się zjeżdżali, Szlachetne serca z nienagła kołysze,

Wszystko przekłada, czymby się wzbudzali. P. Kchan.

Jer. 7. Kiedy zima nadchodzić ma, tedy nie z razu gwałtem przypadnie, ale z nienagła biedzi się z latem , aż jej lato ‘ustepić musi. Podw. Wroi. 37. Ja będę mówił ci- gły interes. Tr. cho , a z nienagła , a wy słuchajcie, a w-rozum bierzcie. NAGMATWAĆ, cz. niedok., bez różnicy natłoczyć, otyne Ult« Jer. Zbr. 6. NAGLIĆ, ił, i, cz. niedok., przynaglać, do    terfcfyteb jufammeit ftopfcn. Siłaś zaraz nagmatwał rzeczy,

prędkości większej przypędzać, przyśpieszać, befdjleunigett.    nie wiem na coć pierwej odpowiedzieć. Goni. Wł.Eob.

nntreiben, gefdjroittbe oornmrtS betreiben; ISlov. nâhljm ; GYo-    Nagmatwać cudze błędy w swoje naukę. Sk. Dz. 58. W

at. naglili, naglim, liarlim; Rag. naghliti; Ross. ToponHTb,    większym pułku stał motłoeh nagmatwanego pospólstwa,

rypiirb, Typio; cf. trapić). Kiedy bydlę w robocie zby-    Krom. 618. vulgus promiscuum.

tnie naglone bedzie, następuję gwałtowne krwi okrążanie. NAGNAĆ, ob. Naganiać, Nagonić. NAGNAJAĆ, ob. Nagno-Kluk. Zw. 1, 1o4. Czas nagli. Teat. 50, 87, bte 3cit ift ić. NAGNIĆ, ob Nadgnić. NAGNIE, ob. Nagiąć. *NA-brtngeitb. (Slov. naldjm se; Ross. Toponiubca śpieszyć się; GNIECIONY, NAGN1EŚĆ, ob. Nadgnieść.

Carn. naglèm se»ukwapić się; Ross. iiar.ieiVL natręt, zu- ‘NAGNIEWNĄĆ się, recipr. jednotl., ‘zagniewnąć się, suc-chwalec, gwałtownik). NAGŁOŚĆ, ści, z’., (Boh. nahlost    censere. Macz., unwillig merbcit. Leviter mihi succensuit,

praecipitium; Ross. nanocTb » gwałt, gwałtowność); sko-    nagniewał się na mię. ib., ob. Nadgnicwać. Nagniewać

rość, naleganie, nagła potrzeba, bic ©ilfertigïeit, bte ©ile,    się, gniewem się nasycić lub namordować, ft# fatt ober

briltgenbe Urnftällbe ; Vind. naglost, nagelza ; Carn. naglost,    ntiibc argent. Pomyśliwszy o jego bezczelności, trzeba

naglćza , hitréza ; Croat. naglozt, nagloszt ; Bosn. naglost,    się -na przemiany i naśmiać i nagniewać. N. Pam. 3,305.

brrizochja celeritas, impelus ; Rag. nagliłoś, nagłos, nâ- NAGNIŁY, ob. Nadgnić, Nadgniły.

gniecie), odcisk, kurze oko na nogach, martwak, twar-dzizna, narostek, ba§ ^u^iteraitgc, ber 8eid)bont; Boh. ku-fjrit, kurę oko, nasedlina ; Carn. nawój, bunka, pèrhnâk; Vind. kurju oku; Croat. natiszkavicza, naböyi, kurje oko; Ross. M030Jb,. H&MHHKa , (cf. modzel). W ciepłej wodzie nogę namoczywszy, gdy nagniotki odmiękną, dobyć je końcem nożyka ze swego miejsca. Perz. Cyr. 2, 287.

glost impelus, vehemens animi affedio; Eccl. lianpacucTBO. NAGNIOTEK, tka, m., (Etym. gnieść, Boh. nahnëtek * co Majac wzgląd na teraźniejsza potrzebę i nagłość czasów.

VoL Leg. 3, 420.

NAGLOZOWAĆ, cz. dok., nanotować. krótko na kształt glo-zy, glozki, glozatki nakreślić, fitrj aumerfcit, aiifnotireit.

Gomony czynią, jak sie im nie wygodzi w czym, co w punktach swoich naglozowali. Birk. Exorb. Bob. (oppos. wyglozować).

NAGŁÓWEK, NADGŁÓWEK, wka, m., (Boh. nahlawec* Dykc. Aled. 1, 458.

capistrum; Bosn. naglavnik, oglavnik, koji sgene stav- NAGNOIC, f. nagnoi cz. dok., Nagnajać conlin., Nagnoiwać gljaju na glavu za nositi teseke stvari cesticillus, ob. Ko-    frequ., Vind. nagnojiti ; Bosn. et Rag. naghnoitti; Croat.

ło, kołko; Croat. naglavnik, podvitek cesticillus, capu-    nagnéjam; Ross. HaB03iiTb, (ob. Nawieźć); gnojem pokła-

cium, capitis tegmen\ Rag. naglavak; Dal. naglavek » ka-    dać, büngett, mit 2)iinger bemiftcit. Pilumnus nagnajanie

pelusz; Eccl. itjrMBHic tyara); §. 1. nakrycie głowy, w    ról wynalazł. Mąci. Cóż mam mówić o pożytku nagno-

30

233

NAGLIĆ - NAGŁÓWEK.

NAGŁOWIE - NAGNOIĆ.

Słownik Linieg» wyi. S. Tom III.

iwania? Budn. Cyc. Star. 27. NAGNOJONY, a, e, ge»    fiawifdj, SMnfdjieueit. Piechota Rzymska oprócz kirysia i

büugt, ob. Gnojny.    szyszaka, żelazne nagolenice na prawej goleni miewała.

NAGO, adv. adj. nagi, (Boh. naho), natft. Myśmy z żywota Papr. W. 1, 24.

acz.

matek nago wyszli. Bardz. Trag. 548. Do naga, Rots. 'NAGOMĘDRZEC, Eccl. HaroMy4pcTBeHHHKb, gymnosophista. 40 «ara, btë auf ben bloßen ßeib, gans nacft. Wszystkich    NAG0N1C, NAGONICIEL, ob. Naganiać, Nagani

do naga prawie wyzuje    Okrutna chciwość zdobyczy.    Karp.    NAGÓRNY, a, e, górny, na górze leżący, (cf. na    górze s.

1, 105, ob. Naguchno ,    Naguczko.    v. Góra), Ross. HaropHbiii; Eccl. noroßhirh; oben,    auf

1. NAGODA, y, z, (Boh.    et Slov. nahoda, nahodilost    casus,    bcnt Serge, auf ber Ipitye. Nagórne boginie. Zebr. Ow.    213.

fors, nahodau fortuito), powód, okazya, zdarzenie. Włod.    montanae. Nagórny mieszkaniec Eccl. ropojKHie.iL. Na-

Cn. Th. 804, przygoda, bie ©elegenfjeit, baé (Sreigttiß, bie    górny, niedolny. supernus. Mącz. 'NAGÓRZE, a, n., na-

Seranlafung, ber 3wfaü. 2. NAGODA, herb; Prus trzeci,    górna okolica, Ross. uaropie, Serggegenb.

pod czas godów, to jest wesela, wszczął się jego począ- NAGORZEĆ, nijak. dok., napalić się, aufbrenuen, ju einem tek, od zkolligowania się z Pobożanką. Jabl. Her., po    Raufen brennen; Ross. HaroptîL, Haropaio. Kapłan wy-

prawéj stronie tarczy kosa ostrzem ku śrzodkowi obró-    bierze popiół ten, który nagorzał w ołtarzu. 1 Leop. Le-

eona, biała, w czerwonym polu; po Iewćj stronie pół    vit. 6. Kupy popiołu, którego nagorzało. ib. 2 Eidr. 4, 2.

etc. Kurop. 5, 42, ein SBappen. NAGODNY, a, e, (Boh. et Slov. nahodnÿ fortuitus), zdarzliwy, szczęśliwie się nadarzający, ernmnftbt, nad; SSunfd) ftdj ereignenb. Ujrzeli z żaglami rozpiętemi łodzie; cieszą się majtkowie, i okiem chciwie za tak nagodnym ścigają widokiem. Przyb. Luz. 13. Ode dnia do dnia ociągając się, nagodnych wczasów i pogody zasypiają. Pilch. Sali. 75. *NAGODNIE, w NAGÓDŹ adv., Slov. nahodau, nahodné. Tak się więc od łuczywa pasieka zatlewa, Które w nagódź, lub blisko przysądził podróżny. Zebr. Ow. 16. NAGODZIĆ się, f. nagodzi się recipr. dok., Nagadzać się niedok., (Boh. na-hoditi se, namósti se, namatl se, namatu se ; Carn. na-kluzhiti se, namiré se); nadarzać się, przytrafiać się, nawijać się komu, einem jutreffen, pftoßen, Begegnen, »or* fommeil. Kapłan przy tych assessorach wyjmie jedne kartkę, która się nagodzi. Bzów. Roi. 117. Złego nie kać, samo się nagodzi. Cn. Ad. 1335. (cf. licha nie budzić; złe się rychlej nawinie). Schować nie szkodzi, co się nagodzi. Cn. Ad. 1034. (cf. co bóg da, do kobiałki).

podkowy niby stojącej, tak że z kosą zdaje się niby bra- NAGOŚĆ, ści, i., NAGOTA, y, i., Boh. nahota; Sorab. 2. mę formować; na wierzchu jej półtora krzyża złotego    nagota ; Sorab. 1. nahota; Vind. nagost, nagota ; Carn.

szu-

nagost, nagóta; Croat. naga, gołota, nagoszt; Bosn. na-góst, golochja, golotina; Rag. nâgos; Ross. HarocTL, Ha-roTa; bie 9ia<ftl)eit, bie Slöße, propr. et improp.\ (cf. nagi). Na tyra obrazie jedna Sabinka tak szpetnie wygorsowana była ; takowe nagości są bardzo gorszące dla niewinnej młodzieży. Teat. 7. c, 74. Zrzuciłem do nagości wszystko me odzianie. Jabl. Tel. 65. Z domowej skóry, na-gotę zasłonisz. Myśl. B 2. Oglądał nagotę jego. Leop. Hab.%, 15. (napatrzył się nagości jego. Bibl. Gd. ib.). Cóż gdyby Jezus za nas lej nagoty i zelżywości przyjąć nie raczył? W. Post. W. 287. (ubóztwo, nędza). (Vind. Prov. Kiri enobart pade v’ nagu , teshku pride keda k’ blagu « kto raz wpadnie w nagość, w sbóztwo, ciężko przyjdzie kiedy do majątku). Jak ojczystą nagość tę zasłonić, Gdy nie wiedzieć gdzie pierwej i komu się bronić ! Tward. Wl. 72. t. j. bezzbrojność, obnażenie z obrony, btC 231öße, ttngebccftfjctt ber ©ranjen. Nagość racyj jego jasno się okazała. Zygr. Pap. 206. (niegruntowność, słabość). Prawda nigdy się lepiej nie wydaje, jak w swej nagości Bonifacyusz, gdy z domu wychodził, A ubogi się który    czystéj. Mon. 76, 150. nie obwinąwszy w bawełnę, w

na drodze nagodził, Odzienie swoje oddawał mu. Prot.    jedwab', bez ogródki.

Jal. 18. Zdumiałym coraz się nagadza; seque admiran- ‘NAGOŚCIĆ, Ross. HarocTHTb, Haromy rester quelque tems tibus offert. Zebr. Ow. 22. Nawdzięczniejsza rzecz jest,    chez quelqu’un en visite. ‘Nagościć się Ross. uarocTHTL

która jest gotowa, a łatwie się nagadza. Kosz. Lor. 114    ch rester long tems en visite.

b. Tych czasów częste zaćmienia słoneczne się naga- NAGOTOWAĆ, f. nagotuje cz. dok., Bosn. nagotoviti; Vind. dzają. Ber. Dek. A 4 b. Ludziom się jeszcze długim    pernarediti, narediti, napraviti ; Ross. iiaroTOBHTb, Haro-

czasem starzeć i młodnieć nagodzi. Brud. Ost. A 2. Z    TOBÆHBaTb 'nagotowywać, Ha4’fejaTb, Ha4bjiUBaTb, (ob. Na-

trafunku nagodzili się Piastowi dwaj nieznajomi w piel— grzymskim odzieniu młodzieńcy. Krom. 48. Nie płacz Testyli, nie płacz, tobie się nagrodzi Twoja szkoda, tobie się inszy mąż nagodzi. Simon. Siei. 115.

'NAGOGŁOWY, Eccl. HarorjaBufi, ob. z nienakrytą, z odkrytą, z gołą głową.

NAGOLENICA, y, z., ubiór na goleń, pończocha, ubranie, Ross. narojieHOKt, narojieHKH ; Eccl. rojiemnue, oórjie-3Hie, eine 23ebetfung beS ©djtenbemê, ber ©trumpf. Odejmie pan córkom Syonskim łańcuszki i manelle i nagolenice. W. Jes. 3, 20. (ob. Pleszek). W Norwegii noszą na wierzchu nagolenice, i spodnie skórzane. N. Pam. 14, 182. Nagolenice żołnierskie, ocreae ferreae. Cn. Th., Sein«

działać); §. a) gotować co, aby na czas było, przygotować co, etroaś im oorauê machen, jubereiten, oorbereiten. Nagotujcie drogę pańską, poczyńcie proste ścieżki jego. Sekl. Math. 3. «not. 'uprzeprawcie, albo urumujcie.» Jedno listy nagotuj, już on o swej strawie Trafi tam nie pytając, co naprościćj prawie. Rej. Wiz. 101 b. Lemieszem wyczyścił rolą, a przyprawił, a nagotował, aby się godziła przyjąć nasienie. Eraz. Jez. LI 5. Muszę pójść do mego pokoju, żebym się nagotował na jaki modny komplement. Boh. Kom. 3, 296. Nagą szyję mieczowi nagotowaną ukazał. Birk. Kant. B 2 b. — §. b) Nawarzyć, potraw nagotować, Ross. HacTpanaib, gar fodjen, fottyen, genug abfodjen. Gdzie dwiema nagotują, i trzeci

(Harpy3HTb, HarpyacaTb naładować na okręt). — Nagręzić, nanurzyć w wodzie, in$ fajfer oerfenfen. Rybki głupie pływają w nawód nagrężony. Wad. 129. NAGRAZNAG, NADGRAZNAĆ, f. nagrąźnie neutr. jednoll., grząskim się stać, moraftig merben. Po radleniu, jeżeli nastąpi pluskota, rola zbyt zaraz nagrąźnie,*i nierychło wysycha. Haur. Sk. 24. Płakał cały Olimpus, płakały wszystkie Nimfy, Aż tym rodzajna ziemia nagrąznęła. Otw. Ow. 233. — Na-grąznąć, nagręznąć, zamoknąć, naß werben, burd)ne£t mer* ben. Kto się puści na burzki morskie, jeśli tam nie zginie , tedy się wody opije, nagrąźnie, opracuje. Rej. Zw. 157. Pójdziesz Faetonie śrzodkiem, By-ć skrzydła, gdzie się kiniesz spodkiem , Z wód nie nagrezły, górą ogniem niezetlały; ne unda gravet pennas. Zebr. Ow. 194. Cię— żały mu pióra z napluskania, I nie śmiał już Perseus dłużej mieć ufania W nagręzlych skrzydłach. Otw. Ow. 174. Ty Amor, coś zwykł rządzić i panować wszędy, Odpiąłeś sajdak, i skrzydłać nadgręzły. Morszt. 12. — *§. Blada, szczura osobka, twarzyczka nagręzła, Wszystka u kredytorów majętność uwięzła. Klon. Wor. 57. Ci, którzy się w piciu zbytnim kochają, mają tw'arz nagręzła, oczy brlokowate i ciekace. Eraz. Ob. F., ponura, fünfter, trübe.

się pożywi. Cn. Ad. 235. Rys. Ad. 15. Każ nagotować kawy. Teat. 29. b, 11. NAGOTOWIU «na dorędziu, fertig,

Bereit. Na wszystko ma nagotowiu odpowiedź. Jabł. Ez. 154.

NAGRADZAĆ, ob. Nagrodzić.

NAGRABIG, f. nagrabi ez. dok., Boh. nahrabati ; Ross. Ha-rpecTb, HarpeóaTb; kupami zabrać, nagarnąć, in einem Raufen tvegraffen. Tym sposobem mógł niespodzianych nagrabić jassyrów. Jabł. Buk. P 4.

NAGRAWAĆ, NAIGRAWAĆ, NAJGRAWAĆ, ał, a, oz. cont Nagrać, f. nagra dok., *a ) activ. nagrawać kogo * nagra-wać się z kogo, naśmiewać się zeń, urągać z niego, et* nen junt ©elfter madjen, junt ©pott madjert, feinen ©pott mit i&nt treiben. Już dziesięćkroć pohańbiliście mię, i nie wstydże was, że mię tak nagrawacie? Radź. Job. 19, 3.

Kłaniając się przed nim, nagrawali go, mówiąc : bądź pozdrowion królu żydowski. Radź. Math. 27, 29. (uklęka-jąc naigrawali go. ib. Leop., Śekl. ib., not. «pośmiewali się z niego,» naśmiewali się z niego. Bibl. Gd,.). Hardzi nagrawali mię, aż bardzo. Budn. Ps. 119, 51. (bardzo się ze mnie naśmiewają. Bibl. Gd.). Mężowie, którzy trzymali Jezusa, nagrawali go, bijąc. Sekl. Luc. 22. Herod, obaczywszy, iże go tak mędrcy nagrali, rozgniewał sie.

baä ©rabrnal; Mauzoleum; sztuka architektury temu przyzwoitej , iż okrywa grób zmarłego , wyznaczona dawnym zwyczajem dla pamiątki między żyjącemi ; na ten koniec kłada sie napisy imienia, cnot i szczęścia osoby zeszłej. Kras. Zb. 2, 215. — g. 2. Nagrobek * NAGROBIEĆ, *NAD-GR0B1EG, bca, m., kamień i napis nagrobny, ber ©rab* fietit, bie ©rabfdjrift; Boh. hrobnjk; Cam. nadgrobniza ; Vind. nadgrobniza, pokopalifhtvu ; Bosn. nadgrobnięa ; Rag. nadgrobje, nadgrobniza, grobno nadpisje; Ross. Ha4rpo-6ie, Ha^rpoÓHaa Ha4nncb. Taki sobie nagrobiec napisał: depcie nogi ludzkie sól zwietrzałą. Sk. Dz. 873. Taki tyranowi nadgrobiec położył : umarł krwi pełny. Sk. Dz. 733. NB. między słowem nagrobek i nadgrobek moźnaby stanowić różnicę, stosownie do rzeczy samych od siebie się różniących: nagrobek, pomnik na grobie, czy napisany, czy położony, dosyć, że poziomy, horyzontalny ; nadgrobek, pomnik nad grób wywiedziony. NAGROBNY, NADGROBNY, a, e, NAGROBKOWY, od nadgrobku, Ross. Ha4rpoÓHUK, ©rab*, ©rabmal*, ©rabftetu *. Kamień nagrobny Ross. na4rpo6Hoîi KaMeHb, ber ©rabftein, na którym nagrobki piszą. Otw. Ow. 637. Tu na tym miejscu pogrzebem uczczona, Gdzie trzy wiersze ma śrzodek nagrobnej tablicy. Groch. W. 321.

Sekl. Matth. 2, not. «iż nagran abo zbłaźnion jest.» (że był oszukan od mędrców. Bibl. Gd.). Tym sposobem ‘NAGROBEK, NADGROBEK, bka, m., (Boh. nahrobek), §. 1. dyssymulowaé, jest jakoby pana boga naigrawać, który nie może być pośmiewan. Weresz. Reg. 21. Każdemu się zachowaj, nędznego nie nagrawaj, Budn. Apopht. 5.

Najgrawał żydy. W. 2 Ezdr. 4, 1. Bóg sam będzie je naigrawał. Wróbl. 5. (subsanabit eos). Cum Dalivo: Goliat piekielny twojej dziedzinie nagrawał. Bzów. Roi. 56. —

Absolute: Nic innego, jeno sny powiadamy, a sny, które naigrawają w nocy. Zygr. Pap. 212. łudzą, mamią, oszukują. — b) Nagrywać się z kogo, naigrawać się, najgra-wać się z kogo, naśmiewać się zeń, mit einem ©pott tret* beit, einen serenen ; Croat. pospotavatisze. Stateczność mężna , poprawuje częstokroć naigrawającego się, i czyni wyśmiewacza naśladowcą. Kras. Pod. 2, 213. — *g. Nagrać się, grając nasycić się lub zmordować, ftd) fatt fptc= len, ftcb ntńbe fptelcn; Rag. naigratise; Ross. naarpaibca; activ. naiirpaTb, HaurpUBaTb, wiele powygrywać ; lub też grać na narzędziu muzycznym. NAGRAWANIE, ia, u., subst. verb. ; urąganie, szyderstwo, ba» ©efpótte, ber ©pott, bie 3Serfii)finung ; nagabanie, pokusa, bie 3(nfedjtmtg. Koral przy sobie noszony wszystkie nagrawania we śnie oddala, przeciw dyabelskiemu nagrawaniu silna moc czvni.

m.,

Urzed. 409. NAGRAWCA, y, m., NAGRAWACZ, a,‘ szyderca, uragacz, ber Serener, ber ©pütter; (Vind. fhpo-

Ross. Harpa4a ; Etym. gród, do którego indemnizacye płacano) ;    1 a) odważenie drugiemu szkody uczynionej,

ber ©d)abenerfa$, bie Vergütung; \Sorab. 1. narunano (*na-równanie); Cam. pourazhilu ; Vind. povrazhenje (‘powrócenie), povrazhilu , vernenje , vernilu , povernilu , dover-nitje, dostavik, dostava; Rag. har, harnost, vzdarje; Croat. nadomeschenye; Ross. B03Bpameme, 3aBepcrKa, 3a#ïtHa, 3aMkHb; Eccl.    W czym kto szkodę podjął, w

tymże zaś szuka nagrody. Modrz. Baz. 296. (cf. ‘przesąd).

235

NAGOTOWIU -NAGR4ŻAĆ.

NAGRĄZN AG -NAGRODA.

tuvauz, fpotliviz, pofmebovauz; Croat. pospotlyivecz). Wy- NAGRODA, NADGRODA , y, i., (Boh. nahrada restitutio; ciągnął rękę swoję z nagrawcami. Leop. Osea. 7, 5. (z naśmiewcami. Bibl. Gd.). Niemasz przy mnie nikogo jedno nagrawacze. Radź. Job. 17, 2. Nagrawacze prawdy.

Rej. Ąp. 89.

NAGRAŻAĆ, ob. Nagrozić.

NAGRAŻAĆ, ał, a, cz. niedok., grząskim czyli lgniacym czynić, fd)Iupfrig mtb inoraftig madjen. Nie przestające deszcze ziemię z przyrodzenia lgnącą, tym bardziej nagrą-żały. Krom. 497, Ross. narpa3HHTb nabłocić, nabryzgać,

ib. 74. Odmień twarz z umysłem, czas szkodę nadgro-dzi. Hul. Ow. 91. Co na jednym nie dostaje, drugim się nagradza. Cn. Ad. 98. (cf. nadstawić, nadsztukować; rozumem szczęścia poprawić). Masz głowę; to potrafisz omyłkę nadgrodzić. Teat. 8. c, 62. Błąd nienagrodzony. Nar. lac. 1, 279. (t. j. nienagrodny, nie mogący być poprawionym). Dobrze się to nagrodziło. Cn. Ad. 192. (za jednego dwa wziąłem). Co na jednym zeszło, drugim się nagrodziło. Ern. 10. Monarcha , ponieważ nie może być nigdy nadgrodzony, więc powinien wzgardzić urazą. Teat. 59, 140. — §. Upominkiem za usługę obdarzać, zawdzięczać, Belohnen ; Vind. samesditi, vsaflushbati, po-mesditi, pomesduvali, obmesduvati; Ross. Harpa^HTb, Ha-rpajK^aTL, bo3M34hti> , B034aib, B034aBaTb; Eccl. B03Me— 34tßaTH, M340B034aaTH, OTiuauHBaTb, narpa>K4aTb, waiyio, (cf. żałować). Król miał dobrze nagrodzić, Ktoby mógł tego zucha fortelem pochodzić. Papr. Cn. 702. Skoro tylko córkę odbiorę straconą, Osobliwie nagrodzę chęć sobie świadczoną. Ustrz. Troi. 46. Nadgrodzony⁴ Post. obs. Tapxaiix. — NB. między nagrodzić a nadgrodzić, po-winnaby być zachowana ta różnica, żeby pierwsze dédommager, drugie récompenser znaczyło. — NAGRODZICIEL, a, m„ NÂGRODZCA, y, m , co nagradza, ber ©d)a* beiterjcjjer, Serieller, 23eloI;ner; Vind. samesdnik, vernik, poverniuz, dovernovez, povrazhavez; Sorab. 1. narunanik; Ross. Harpa4HTGJIb , B03Me34HHB'E, M340B034aTCIb , B0340— flTe^b; Eccl. B03M34HTejL, noiieTH4aTe^b; (Rag. nagradi-tegl structor). Bogatego, gdy podejdą, wiele ma nagro-dzicielów szkody. Leop. Syr. 13, 26. Biał. Post. 296. Pan jest nagrodzcą, a siedmkroć więcej ci odda. Radź. Syr. 55, 11 et Wujek. Bóg riagrodziciel wiernych posług. Wys. Aloj. 60. Monarchowie, skarbiący sobie wielkie imię nadgrodców cnoty. Mon. 76, 708. NAGRODZI-C1ELKA, i, i., bte 3>ergelfcrtntt ; Sorab. 1. narunaincźża ; Vind. verniza , povrazharza ; Ross. Harpa4me4bHHua, bo-34aflTe4bHHiia.

i©

NAGRODNY - NAGRODZIĆ.

NAGRODZICIEL - NAGRYZAĆ.

Nagroda albo besserunk, emenda. Szczerb. Sax. 258, (ob.

Naprawa). Nagrodą zbywa występku, kiedy przeciwko bliźniemu swemu wystąpi; winę daje sędziemu, iż przeciw bliźniemu wystąpił, ib. 262. ib. 82. — b) Nagroda, którą kto bierze, względem szkody z‘pożyczku * interesse, procent. Cn. Tli., 3nterejf0t, procent. Płacę prowizyą i nagrodę daję. Crod. Dis. C 4 i. — §. 2. Dar zawdzięczenia za co; bie 33eIo(utung ; Boh. opłatka; Slov. mzda;

Sorab. 1. móto, zda, cf. myto; Vind. pomesdenje; Bosn. kolaę, (cf. kołacz); Ross. B03ue34ie. Od Parysa w nagrodę takiego uczynku, Wielkiego się spodziewać możesz upominku. Dmoch. 11. 1, 90. Cnoty nagroda, u ludzi i u boga sława nieśmiertelna. Star. Ryc. 12. Gdzie nie-bywają nagrody cnocie i występkom, ludzie gorsi się stają. Petr. Ek. 9. Kto dla nadgrody dobrze czyni, nie godzien nadgrody. Zab. 15, 75. Dobrodziejstwo nie jest, które potrzebuje nagrody. Cn. Ad. 178. Choć w nie nadgrodzie są tak piękne blizny, Tak trać dla ojczyzny.

Jabl. Buk., t. j. nienadgrodzone zostały. — NB. między słowem nagroda i nadgroda stanowić można różnicę stosowną do dwóch znaczeń wcale różnych, tym słowem bez różnicy dawanych, nagroda dedommagement, nadgroda recompense. NAGROBNY, NADGR0DŃY, a, e, od nadgrody, Ross. Harpa4HTe.iBHUH, B03BpaTHTejibHUH ; belol;« ttenb, lü&lteitb, SolmS», ScU^mutgÖ*. Zaraz nagrodne datki żołnierzom od króla posłano. Krom. 524. — $. Co może być nagrodzonym, erfepar, üergcltbar, bclofyttkr;

Sorab. 1. narunanité; Ross. BOSBpauiMUH ; Eccl. B034au-TeJbHUH. W reszcie postąpić do kary, ale lżejszej, odwrotnej i nadgrodnéj. Pilch. Sen. 125. oppos. nienadgro-dny, Sorab. 1. newopwatżenitć, neporedźenitć; Vind. ne-dostauliu, nedovernitliu, nedokladliu; Ross. Heiiarpa4HMbiił,

HCB03BpaTHMbiH, HCB03BpaTiibiH. Nienagrodna szkoda. Zbił.

Lam. B. J. Kchan. Dz. 112. Cn. Syn. 500. NAGRODZIĆ,

NADGRODZIĆ, f. nagrodzi cz. dok., Nagradzać, Nadgra-dzać niedok, $. a) na czym grodzić, grodzę porobić, tuor* auf jćhttten, 3<ïttne, gleiten machen; Ross. naropo4Hib, na- NAGROMADZAĆ, cz. niedok., NAGROMADZIĆ, f. nagroma-ropaH<HBaTb ; Rag. nagrûditi, nadogràditi superstruere. —    dzi dok, do kupy nazbierać, t)tcl jufammett Räufelt ; Slov.

§. Nagrodzić, nagradzać, Boh. nabraditi, nahraźowati ;    nazhromażdif ; Boh. nashromażdjm ; Sorab. 1. naroma-

Slov. nabraditi, nahrazugi; Sorab. 1. narunam ; Carn. na-    dzież, naromadżam ; Eccl. narpoMa^aro, B03rpoMa>K4aio ;

męstem, namęstiti; Vind. namestiti, nadomestiti, dostauit,    Ross. Haópocinb, iiaópocarb, HaópacbiBaib, (narpoMO-

povernit, sadobrustoriti , sadostistoriti, podobrotiti, podo-    34HÏL nawalić, nakłaść). Nagromadziliśmy grzechy na

bruvati; Rag. nadomjeriti, naplâliti, nadoplatiti, naknaditi;    grzechy, i zakon zgwałciliśmy naszemi złemi uczynkami.

Bosn. naplatiti, vratiti, nadoplatiti, namjeriti, namiriti,    Jer. Zbr. 259. Sława i bogactwo aż do nieba nagro-

spodibiti; Croat. nadomestiti, nadomescham ; Ross. liarpa-    madzone. Warg. Wal. 63.

4HTb, Harpa;K4aib, saMtHUTb, BawkiuiTb, HaBepcraTb, Ha- NAGR0ZK], cz. dok., Nagrażać niedok., ile dosyć pogrążać BepcTHBaTb, saBepciaTb, 3aBepcTbiBaTŁ, BUBepciaTb, bu-    flettug brauen ; Vind. naprotiti , poprotiti; Ross. Harpo3HTL.

BepcTUBaTb; szkodę komu ‘odważać, odwetować, tfcrptcit,    Nagrozić się recipr., grożąc nasycić się, zmordować się,

erfe^en, (cf. oprawić szkodę). Szkody, jeżeli jakie były    jtcfy fatt über titube brälteit, Croat. nagrasàmsze.

przy zrządzeniu gwałtu, z dwóch części pozostałego ma- NAGRYZAĆ, NAGRYZOWAĆ, cz. niedok. et freqv,, NA-jątku wróconemi czyli ‘nadgrodzonemi będą. Czack. Pr.    GR^ŻĆ, dok , Boh. nahryzowali, nahryzti, nahryznaut;

2, 155. Mostowego ktoby nie oddał, we czwórnasób to    Ross. Harpu3Tb, iiarpusarB ; nakąsać, ogłodać trochę,

nagrodzi. Szczerb. Sax. 49. Jadwiga westchnąwszy rze-    Umlagen, atibcipett. Trzeba mu wprzód paznogei dobrze

kła: to się ubogim ludziom dobytek wróci; ale płacz    ich,    nagryźć, głowy Naskrobać. niżli    w pióro    wpłynie    rym

kto im nagrodzi? Biel.    250. Ukrzywdzonemu szkoda może    gotowy. Mon. 76, 566. Nagryźć    się rec.,    gryząc nasy-

się nagrodzić, ale łzy    nigdy. Rys. Ad. 70. (Uedvigis    Re-    cić się, zmordować się, phys. et moral., fid) fatt über    1UÜ*

ginae). Wszystko się    nagrodzić może, tylko strach    nie.    bc beipett, Itageit ; nafrasować się,    Itarnieit.

NAGRYZMOLIĆ - N AH A J.

NAHAJSKI - NAJĄĆ.

237

NAGRYZMOLIĆ, /".nagryzmoli cz. dok., ledajako napisać,    ein £atarifdjer 5îantf(§uÿ. Część więźniów skrępowanych

nabazgrać, tytttfdfmieren, jjinptnfeln. Tak pisze, że nie    nahajką przed sobą pędzi/ w dzikie krainy. Paszk. Dz.

wiedzieć, czyli kijem czyli piórem *nakrzymolił. Haur.    16. Moskale, widząc garść naszych, tuszyli sobie, ze ich

Sk. 180. Jak ją/ pisać, i nadto pismo nagryzmoli/,    nahajkami zapędzić do Moskwy mieli. Biel. 559. Star.

W jednych ZajaZ. ZgaZ w drugich, a w trzecich swywo-    Ref. 80. — §. meton. Nahaje, plagi, bizuny, razy, kije,

woli/. Kras. W. 25. Leżę do czwartej; potym to czy-    bicze, 6d?läge, tpiebe. Sto nahajów wyliczyć ci każe.

tam, to Zażę, Nagryzmolę też    tak co. Zab. 9, 90.    Iźyck.    Teat. 23. b, 64.    Teat. 19,    59.    NAHAJSKI,    a, ie,    No-

Trzy lub cztery s/ówka w liście jako tako nagryzmolone,    gajski, Tatarski,    ïatarifd).    Zwaliwszy go z    konia    Tata-

zgadzają kochanków. Teat. 6,    101.    rzyn, tam gdzie    cia/o nie    da/o    przykryć się    żelazu,    Raz

NAGRZAĆ , f. nagrzeje cz. dok.,    NAGRZEWAĆ dok.,    Ross.    nahajską barbarą    k/adzie wedle    razu. Pot. Jow. 32.

HarpkTfc, HarptBaTt; ile dosyć ogrzewać, warnt madjen, NAHAŁASOWAĆ cz. dok., dosyć poha/asować, genug lärmen. propr. et fig. Poczną ustępować Prussacy, a nasi ustę-    NahaZasować się, recipr., ha/asując dogodzić sobie, lub

pującym nagrzewają. Krom. 115. (instant; nacierając do-    zmordować się, ftdf fatt ober ntübe lärmen. Niech się

kuczają). Nieprzyjaciel nagrzewa/ Rzymian. Stryjk. 35.    hałasuje do woli ; to sarno go może uspokoi. Teat. 25,121.

ZamilkZ; a wszyscy wnet jęli go nagrzewać, aby dalej NAHAPAĆ, ob. Nachapać.

o tym rzecz prowadzi/. Gorn. Dw. 414. NAGRZEWAŁ- NAHEBLOWAĆ, cz. dok., ile dosyć poheblować, genug tyo* NIK , a , m., Ross. HarpkBaabHHicB, naczynie do wygrze- helu, Ross. iiacTopraTŁ , HacKOÓJHTb , nacKaóJHBaib. Nawania pościeli, ber Settmärmer.    heblować się, heblując dogodzić sobie, lub zmordować

NAGRZESZYĆ, cz. dok., wiele pogrzeszyć, grzechów nagro- się, ftd? fatt ober mitbe fiobeltt.

madzić, viel jufammen fitnbtgen, 0itnbett Raufen, Ross. Ha- ’NAHODOWAG , f. nahoduje act. dok., z Ruska, (Etym. go-rptiuHTb.

NAGRZONAĆ, cz. dok. jedntl., narzucić, namieść, nacisnąć na co, wofytn werfen. Nieinaczćj wspłonął, Jako gdyby kto ognia pod s/omę nagrzonąZ. Zebr. Ow. 151. (suppo-nit). Jak Zopusze, kto pod nie ognia więc nagrzonie,

na-

dy); częstować, podejmować u siebie, rad być komu u siebie, einen traettren, womit attfljeliimen. Bóg ci zap/ać, Miłoszu, żeś nas nahodował. Wprawdziem ci się dla gości takich nie gotowa/, Jednak co dom miaZ, da/em wam ochotną ręką, Tylko mało za wiele chciejcie przy-Jakie z lekka, płomienia nie podawszy, płonie, ib. 52. jąć z dzięką. Zimor. Siei. 211.

'NAHOROWAĆ się, recipr. dok., nabiedzić się, ob. Harować borować ; ftd) mitbe placfcn. Dość z początku świata Los mój po te się nahorował lata. 'Zebr. Ow. 39. fortuna fuit irrequieta.

(cum ignis supponitur herbis).

NAGUCIINY, a, e, NAGUCZKI, NAGUTEŃKI, a, ie, NAGU-CHNO, NAGUCZKO, NAGUTENKO odverb., intens, adj. nagi; fabemtatft, fplitteruacft, gattj naeft; Slot. nazićki, nahicki ; Vind. golonag, zielunag ; Garn. parnag; Ross. NAHUŁA, y, w.* [głupkowaty 1], lejbow'aty, basałykowa-narHUiOMX. Zwlókł się z szat swoich, i śpiewał nagu-    ty, rozkisły, rozlazły, ein ungefctyttfter 5\lofc. NAHULAĆ się,

czki przez cały dzień i noc. Leop. 1 Reg. 19, 24. Po-    recipr. dok., lej rozlej do sytu stroić, ftdf fatt Ultb mitbe

tkał ubogiego naguchnego zgoła, dał mu swoje sukien-    fcfywärmen. My się na konto panów naszych częstokroć

kę. Prot. Jal. 19. Naguchno przy drzwiach stoją, bez    nahulamy. Teat. 22, 37. Ross. HaryjflTbCH naspacerować

korda, bez stroju. Bralk. M 4. Dla nabożeństwa na-    się, Hary.ifiTb dohulać się n. p. choroby,

guczko bez wszego zgoła zakrycia chodzą. Warg. Radź. ‘NA1DUJĘ, ‘NAIDZ1E, ob. Naleźć. NAIGRAWAĆ, ob. Nagrawać. 43. Źebr. Ow. 86. Naguteńki, jak go matka urodziła. ‘NAIGRZYSKO, NAJGRZYSKO, a, n., nagrawanie, igra, urą-Falib. N 2._    gowisko, 3>erfpottiing, SBerfm&nitttg. Którzy się naigrzyski

*NAGWATŁAĆ, cz dok., n. p. Cudaków 'nagwatła/a ; monstra i fukaniem nie ukarali, doznali sądu bożego. 1 Leop. creatit. Zebr. Ow. 15, może nagmatwała, natłoczyła? Sap. 12, 26.

NAGWAZDAC , f. nagwazda act. dok., nabazgrać, nagry- ‘NA1ŚĆ, ob. Naleźć.

zmolić', fńnfctwuereu, fyinflccfcu, fitnpinfcllt. Bez wszelkiego ‘NAISKAĆ się, recipr. dok., naszukać się, Ross. HaHCKaTbCfl, dowodu nic do rzeczy nagwazdał. Pim. Kam. 525. Z niego ma wszystko, co w swmjćj Perspektywie nagwazdał.

ib. 178. ib'. 256.

ramy, Ze w instrukcją tylko nagwazdamy. Brutk. D 2. NAIWNY, a, e, — ie adterb., naturalny i niewinny, co da Gdy co raz nagwazda, rad że z jego księgi Wiedzieć co będą dziecka i baby włóczęgi. Zab. 10, 540.

NAIIACZYG, cz. dok., naczepić na haku lub haczku, auf« fmfen, an einem tpafen ober £mfdmt auffiängen, Vind. na-haklati, nakvakati, gornahaklati.

1. NAHAJ , aja , m., NAHAJCA . y, m., Nogajski Tatar, eilt

9?ogatfcfyer ïatar, tum ber 9?ogaifd;eit $orbe. Nie gorzej NAJ — *NA — ob. Na.

Tatarowie robią i dzicy Nahajce. Pot. Zac. 175. Osiada NAJĄĆ, ął, /'. najmie act. dok., Najmować, ał, uje, nietani Nahaj i Wołoszyn. Mon. 69, 602. 2. NAHAJ, aja NAHAJKA, i, z., Ross. narafiKa, bicz Tatarski, kańczug,

Przeto Wielmożnych wszystko obie-

ftd) fatt Httb mübe fiteren ; naiskać się, od iskania wszy ob. Iskać. — Ross. naiiCKaTŁ, Hanuty nazbierać; Vind. najiskati, najiskuvati = pytać, prosić, zachodzić.

wyrażenia uczuciów, z Franc.; 11010. Cieszyła się, gdy się nauczyła jakiego słowa, wyrażającego jakie słodkie wewnętrzne poruszenie duszy; zażywała tego słowa, wyrażając naiwne i uprzejme rzeczy. Weg. Marm. 3, 222. NAIWNOŚĆ, ści, z., naturalność i niewinna otwartość w okazaniu wewnętrznego uczucia, bie 9îatol)ett.

m.,

dok , Boh. nagmauli et nagiti, nagimati ; Slot. nagjmati; Sorab. 1. nayimam, pżenayimam; Vind. najemati, naje-

138

NAJACHAĆ - NAJDUCH.

NAJECHANY - NAJĘCIE.

mlem, navseti, namititi, podmititi, savjemati, savietu-    nayditel, ber fttnber. O dwu najduchach, co idąc w dro-

vati; (najeti, najemem * naczerpać, najet * wziąć) ; Carn.    gę, nadeszli konia; — rzek? najduch do towarzysza:

najęti, najemlem, najęmam , najmêm; Croat. naimlyem ,    biada nam! Ezop. 84. Ten najduk taki, co się nie wiem

naimati; Bosn. naimati, najmiti, najati; Rag. najmiti, nai-    z jakich puszcz wyrwa?.... Jan. Oksz. D b. — W rodź.

miti, nâimati ; Dal. nayimati; Ross. mmrh, HaiiMy, Ha-    żeńską Croat. nahajavka, nayditelicza, nahoditelicza.

HHMaTŁ, pa/iHTb; Eccl. imvmyto, HaeiOK), iiaiAm, inumne, NAJECHANY, NAJEŻDŻANY, a, e, napadnięty, angegriffen, *13410. Najmować komu czego swego do używania, Vind.    mit geroaffnetęr ipanb tiberjogen. NAJECHAĆ, ‘NAJACHAĆ,

samititi, vunsavdinjati, vunsamititi, nastaniti, likof dati,    ‘NADJECHAĆ, f. najedzie, act. dok., Najeżdżać contin.,

likofovat, einem etwa3 yermtetben. Najmować komu roli    Boh. nagjzditi ; Ross. Hat3xaTŁ, Hat35KaTŁ, Hai34HTL, Ha-

na dziesięć lat. Cn. Th., (ob. Arędować). Dobra bez woli    t3)KHBaTb ; najeżdżać na kogo, abo kogo * nacierać nań,

dziedziców najmowane być nie mają, i najętych, dzie-    «uf einen lośgefjen, loSbrtngett, phys. et moral. Codzień

dzic sobie dojść może. Sax. 263. Samych niewiast,    z większą wzgardą obóz najeżdża?. Warg. Cez. 123. Nie-

che?pić się z łupów jest zwyczajem, Same nocy najmu-    przyjaciele ostatnich naszych najeżdżać poczęli. Warg.

ją, i idą za najem. Rui. Ow. 69. Najmuję się co ko-    Cez. 13. Paweł pierwej gwałtownie najeżdżał na tych,

mu zrobić, zbudować. Cn. Th. ftd) bety einem $u etma3    którzy wzywali imienia Chrystusa. W. Post. W. 5, 140.

sermiet^en, ftd) bety itynt oerbingen. Chodziłem z miasta do    Gdy kto najedzie drugiego przed sądem słowy nieuczci-

miasta , i najmowałem się, gdy znalazłem pracę; gdy    wetni.... Sax. Porz. 13. Najeżdżam kogo, to .jest, ma-

jćj nieznalazłem , nie miałem co jeść. N. Pam. 2, 149.    jętność, dom czyj. Cn. Th. id; uberjiepe jemattbeS 2Bo^

nnttg mit geroaffneter #anb, ntad)e einen Einfall; reite ein. Pan zabija, odziera, najeżdża, rozgania, Siedzieć mu jednak w krześle; a ty chłopku pewnie Za snopek, lub barana, zawiśniesz na drewnie. Pilch. Sen. list. 2, 454. (cf. bąk się przebija). — §. Najechać kogo, nadjechać go, idąc nadejść, trafić nań, n. p. Puści? się za mężem bożym, i nadjachał go siedzącego pod Terebintem. 1 Leop. 3 Reg. 13, 14. zastał go, spotkał, zdybał, erfuhr ober ritt ibnt nad;, uitb traf tim an, ober fanb tbn. — §. Najeździć się, recipr. dok., Ross. Ha’fe34HTbca, hq1>3?kh-BaTbC/t ; do woli lub też do zmordowania się pojeżdżać, ftd; fatt ober mitbe retten, fahren. Zebrali się "na Tatarów panowie Polscy z szlachtą zbieraną ; najeździwszy sie nad niemi, dali im pokój, gdyż nierówny poczet ludzi mieli. Biel. Siu. 236 b.

Najmowanie Ross. npouaTb. — §. 2. Najmować czego u kogo do używania, mieten, in f)Jad)t nehmen, in ©olb nehmen. Czyś już Wc Pan najął stancyą ? Teat. 54, 18.

Te kobiety przewodzą sobie, jak gdyby je kto najał. ib.

53. b, 7.

NAJACHAĆ, ob. Najechać. “NAJADA, Nimfa leśna wodna,

Ross. Pycaana. NAJADAĆ się, ob. Najeść się. NAJADŁY, a, e, nasytny, mogący się najeść, ju erfättigen, oppos. nienajadły, uuerfattlicfe. n. p. Bóg Erysychtona nienaja-dłym uczynił. Otw. Ow 539, Ross. nena^a rosomak.

NAJARZMIĆ cz. dok., jarzmem obłożyć, ba§ 3^d) auffegen,

Vmd. najarmati, ob. Ojarzmić, podjarzmić.

NAJATRZYĆ, f. najątrzy act. dok., zjątrzyć kogo na drugiego, einen gegen ben anbem erbittern, aufbringen. Job nieszczęśliwym jednak sie nie kładzie, Choć nieprzyjaciel z swego najątrzenia, Czyni jako chce nad nim po- NAJĘCZEĆ się, recipr. dok., do sytu lub do zmordowania hańbienia. Chrośc. Job. 13.    .    się pojęczeć, ftd) fatt ober ntube feufjen ; Ross. HaBH3marB.

rereS nad) ctitanber oerfd;affen, erwerben. Stara się, iżby sobie więcej przyjaciół najedna?. Gor/i. Sen. 274. kogo. Cn. Th., ba3 Sonetten, Einbringen auf jemanben, NAJĘDRZNIEĆ, ob. Jędrnieć. 'NAJĘDYCZYĆ się, ob. In-ber 5tnfaß, Ue&erfaK, Ueberjug mit geroaffneter $anb, Einfall dyczyć się.

tlt frembe ©Üter, Einritt. Przyciągnął do Jamni, i jął na- NAJĘCIE, ia, n. subst. verb. nająć; Slov. nagetj, nagjmanj; jaźdżki czynić na lud. 1 Leop. i Macch. 15, 40. (naja-    VÎnd. najemlenje, namitenje;’ baê 2)îietl;en, ^cnnietben.

zdy. 3 Leop.). Wielkie przyskorki i najażdzki czynili na    NAJEM, jmu, m., najęcie komu czego swego, baS S5er*

lud Izraelski, ib. 11, 41. (najazdy. 5    Leop.). Przez na-    mietben ; Boh. nagem, pronagem; Sorab.    2. nąjam; Carn.

jazd domu szlacheckiego, rozumie się    napadnienie gwał-    najem, vdin ; Vind.    najemfhina, namitu,    podmitu; Bosn.

towne onego zbrojną ręką, tamże zabicie, skaleczenie    najam ; Rag. nâjam, (.solarium; Croat. najem, najemek

lub zbicie ^gospodarza albo domownika jego. Ostr. Pr.    mer ces, solarium) ; Croat. fit; Ross. naejTL, nomit.ioe ;

Cyw. 1, 338. Monarcha powinien poddanych sposobić    Eccl. tikiem Stipendium, solarium). Najem od przedania

do walecznego stawienia się gwałtownym i niesprawie-    tym tylko różny jest, iż przedanie na wieki, a najem

dliwym najazdom kraju. Zabi. Roz. 17. — Transi. Sta-    tylko do czasu trwa.    Sax. 262. Kobiety    dziś idą za na-

rosta największy najazd nań uczynił,    przyzwawszy go,    jem. Rui. Ow. 69. itermtetyett ftd). Najem abo" najęcie

namawiał.... Sk. [)z. 276. t. j. attak w słowach, er    się czego zrobić komu. Cn. Th. ba3 ^erbtugett $lt einer

brang attfô ftärffte tu tim.    Slrbett, um 8ofm. Najem, najęcie czego u 'kogo, ba3

NAJDA, y. z., nalazek, nalezienie, ba3 jytttbeu, ber $uttb.    3)ïteti)en, ff^affltett. Najem, zakupowanie dóbr pospolitych,

Szczęśliwa najda po nieszczęsnej zgubie. Pociej. 89. NAJ-    ceł, gór kruszcowych, młynów * aręda, ber ff)ad)t. Cn. Th.

DE, ob. Nachodzić. NAJDĘ, NAJDUJĘ, ob. Naleźć.    Wszystko jak w najem dopomaga memu szczęściu. Teat.

NAJDUCH, NAJDUK, a, m., naleźca, Croat. nahajavecz,    14, *44. t. j. jak najęte, przekupione, aB wennê gemie*

NAJAZD, u, w., ‘NAJAZDZKA., i, z., (Boh. nagezd spisek, NAJEDNAĆ, /’. najedna act. dok., wiele zjednać, ftd) ntel)* rokosz); Ross. Hat34'6 ; Eccl. ujxoyL ; najechanie, najeżdżanie na kogo, natarcie, nacieranie, uderzenie na

possessora, arendarza, nie dziedzica). Żywot człowieczy na świecie jest bojowanie, a dni jego są jako dni najemnikowe. 1 Leop. Job. 7, 1. NAJEMNY, a, e, mogący być najętym; Boh. nagemny; Vind. najemliu, vdi-njatliu; Croat. najemni; Ross. HaeMHLifi, SJîietl)*, ju »er* mieten, baê mon mieten faun. Najemny dom, grunt Cn. Th. Najemny żołnierz * płatny, eilt ©ölbner. Sługę najemnego, gdyby pan wygnał przed czasem , powinien mu myto spełna zapłacić. Szczerb. Sax. 257. ( najętego, ugodzonego, za jurgielt służącego). Człowiek najemny cf. przedajny. NAJEMNOSĆ, ści, z., możność być najętym , bie ÜÜÎietljbarfett, ^ermteibbarfeit, Vind. najemnost, sadershnost, savjetnost. NAJEMSTWO, a, n., trudnienie się najmowaniem, Ross. HacMimneciBO, b«3^«cf)ten, ü)îie* tlien, SBermietfiett, bie $efd)«ftigung bornit. Do pieniężnego handlu należy lichwa , najemstwo. Pert. Pol. 50.

ttyet, Bejdjlt roäre. Najem • umowa najmowania, ber SDîie* t^eocrtrag, 93ad)töertrag. Każdy najemnik powinien się we wszystkim zachować, według umowy albo najmu. A jeśliby co w kontrakcie albo w najmie dołożono nie było, to ma czynić według słuszności. Szczerb. Sax. 262. Ktoś z najmu dom mu zapalił. Biel. (t. j. przenajęty, przekupiony na to). Najem * myto z najmu, ba§ Śftietfigelb, bie üDîietlje. Nalazł okręt, i dał najem i wstąpił weń. Budn.

Jon. 1, 3. (zapłaciwszy od niego, wstąpił nań. Bibl.

Od.). Z najmu jesteśmy pobożnemi, wedle tego, jak nam kto zapłaci. Pilch. Sen. list. 4, 99., (Vind. najem-sku, na najęto visho, naiemansku, podmitnu). — Najem * zadatek, jako część przyszłej płacy poczytany być ma. Gal. Cyw. 1, 124, b«3 $«nbgelb. NAJEMNICA, i, i.,

gisti se, nagdl se; Sorab. 2. sze najefcż; Sorab. 1. sze najyfcż; Carn. najęsti se, najem; Vind. najesti fe, na-sobati fe; Rag. najesti se, najeedam se, (najest satietas)'y Ross. HaicTtca, Hat^aibca. Jedli, i najedli się. Sk. Kaz. 317. Są jedni, co jedzą, a nigdy się nie najedzą, jako łakomi, ib. Do heretyków się udają, tam się do sytości najadają, bo im dopuszczają wszystkiego; a przecie łakną, i jeszcze im czegoś nie dostaje. Podw. Sion. N. Bydlę gdy się naje, już więcej nie je. Petr. Ek. 6». Nie najem się tym. Cn. Ad. 624. (nie będę tym syt ; nie da mi to jeść ; cf. głodny woli jeść, niż muzyki słuchać ; Slov. Peknoti sa ćlowek ne nage; cf. oczy paść). Kiedy się myszka naje, to jej się pszenica gorzka być zdaje. Teat. 8, 45. — Transi. W złych przypadkach strachuśmy się najedli. Falib. Dis. A 3. mir Ijabeit ©d)re* tfeit genug eingefdflucft. Rad był Moskiewski pokojowi, bo sie strachu najadł, gdy Radziwił był u Wołhy. Biel. 723. ‘

NAJEMNICZKA, i, i., zdrbn.; Boh. nagemnice ; Rag. nâj— meniza , najmitegliza, godiscniza (ancilla); Croat. naima-chicza, naimavka mercenaria ; Eccl. HaeMHHita ; która się NAJEŚĆ się, najadł się, najedli się, f. naje się recipr. dok., Na-najmuje, bie ‘üJîietfjIingimt, ©ebuttgene, Sefolbete. Mamka, jadać się niedok., jedząc nasycić się, fid) fatt effen ; Boh. na-będąc *najemnicką, starać się nie będzie, aby się dziecię dobrze miało. Glicz. Wych. D 3. NAJEMNICZY, a, e, a) od najemnika abo najmu, Boh. nagemnj; Rag. nâjmenicki, godiscniki ; Ross. HaeMHHqecKÜf, HaeMHiraH ;

.9)?iet$ê*, SDîietljmannê * . Wprawie najemniczym to sobie oprawują, aby najemnik kóz przy domie nie chował.

Cresc. 564. b) Najemniczy, najemny, czego nająć można, »erlaßbar, »crmietljbar, ju mieten. Dobrze służebny charakter sługi, do wszystkiego najemniczy, wydałeś w Sprawnickim. Teat. 54. d, 8. NAJEMNIE adverb., z najmu, za najem, transi, przedajnie , (oerfäuflid), JU oerlaffen), ju »ermietyen, mitS ©elb, beftedjlidj, »erfaujïidj. NAJEMNIK, a, m., (Boh. nagemnik, pronagemnik ; Sorab. 2. rwja-mnik; Sorab. 1. nayownik ; Carn. najernnek ; Vind. najemnik, najemavez, najemauz, najemar, namitnik, (cf. najmacz, najmit) ; Croat. najemnik; Rag. naajrnenik, nâj-menik, (nâjmalaz inguilinus), najmitegl ; Ross. HaesimHKE ;

Eccl. hahmkhhki, Mk^hHHKi. a) Najemnikiem wielekroć Polacy nazywają tak    lego, który z imienia lub domu    ‘NAJESTY,    a, e,    [porówn. karpach,    łaisty* czarny,    wotosk.

swego czynsz bierze,    ber 33crpad)tcr, 2>ermietber, jako i    lae * szary. 2],    n. p. Zwierzchnia    szata na zbroi ‘najestej

tego, który daje. Sax. Tyt. 213, ber SDłietper, Bemann. plugawej barwy. P. Kchan. Orl. 168.

(cf. komornik; Boss. nocToa.ieifB, iioctoh.iliu,hk'L czynszo- NAJĘTY, a, e, najmowany, part, verbi nająć, gemietljet, »er* wnik). Pan domu może najem wypowiedzieć przed cza-    mietet. Na reduty najętą pojechał    karetą. Teat. 22.    b, 4.

sem najemnikowi, bem üJîtetflémanne, gdy mu czynszu na-    Łze jak najęty, ib. 33, 73. Źle    najęte przedają    swą

jemnik nie płaci, albo gdyby najemnik w onym domu    przysięgę świadki. Hul. Ow. 69.

się źle sprawował. Sax. Art. 40. — b) Najemnik, który NAJEŻAĆ, ob. Najeżyć.

się najmuje na robotę codzienną, abo dłuższą, ale nie NAJEŻDŻAĆ, ob. Najechać. ‘NAJEŻDŻANIE, ob. Najazd, o swej strawie, ani swym narzędziem, czeladzią etc, NAJEŹDŹCA, y, m., NAJEŹDNIK, NAJEŹN1K, a, m., (Ross. jako najmacz. Cn. Th., wyrobnik, ber 'Jageloljner, £age*    Hai34HHKŁ partyzant wojenny, ber    ^artfte^gänger) ;    któ—

J»erfer, Steblofjner. Których gospodarz, nie mogąc pod-    ry kogo najeżdża, ber beu «»bera    mit geroaffneter    #«ub

danemi albo czeladzią wydołać, na dnie lub krótki jaki    überfällt, ber fte|ber, ber angreifettbe    ïljetl. NAJEZDNY, a,

czas, do roboty najmuje, są najemnikami. Aluk.Rośl.Z,    e, od najazdu, SlnfaHö* , $el)be*, (Einritte * . W przył-

112. Sługa najemny, który mając wolność swoje, posłu-    bicach kwoczki siedzą, kotczy to najezdny koń, a po-

gi abo robotę swoję    za pieniądze przedaje drugiemu;    czet zaś    woły;    tak to teraz. Paszk. Dz. 47, z J.    Kchan.

takiego najemnikiem,    robotnikiem zowią. Petr. Ek. HO.    Dz., 51,    gdzie:    ‘nadzieżny.

, na-

NAJEMNICA- NAJEMNIKÓWY.

NAJEMNY - NAJEŻYĆ.

23»

(cf. bandos, bandoska). NAJEMNIKOWY, a, e, od na- NAJEŻYĆ, f. najeży ad. dok., Najeżać niedok., wzjeżać jemnika , 2)łtetfier3 *, 20?ietl)tnann3 *. Cokolwiek się w do-    storzyć włosy, i t. d., prop. et improp. Bosn. najesgiti, najê-

brach najętych szkody stanie, tedy ona szkoda najemni-    xiti ; empor fträuben, fträubig tttadfeit, Ijtnauf ftrerdjen, empor

kowa jest, nie pańska. Szczerb. Sax. 263. (dzierżawcy, fiecfett. Skały gęsto owe miejsca brzegu najeżały. Przyb..

Luz. 54. Byka kolor czerwony poburza , żmije cień na-    Biel. 5. M. A 3 b. Nosłer duorum naju aliqui Polonice

jeża, niedźwiedzia biała chusta osroźa. Pilch. Sen. 555.    vertunt; sic waju rester utriusque. Cn. Th.

(jątrzy). Najeżyć sie, ftdj firduben, bte £)(tate empor fträu* NAJUCZAĆ, act. niedoli., Najuczyć, f. najuczy dok., Ross. Jett; Raq. najêxitise, najexivatise ; Bosn. najesgitise , na-    HaBbiomm», naBbtomiBaTL ; jukami obładować, mit bem

kostriscitise , nakostruscitise, zgroznitise ; Croat. najesu-    ©aumfattel fatteln, bepacfen. Cztery konie, dobrze naju-

jemsze, nakustravamsze ; Ross. iiaemHTbca, HaxoxjHTLCH,    czone, prowadził. Kłok. Turk. 29. Odebrał pięć wiel-

HaxoxiHBaTbca. Pies najeżywszy się, a sierć po sobie    błądów, z inną niezliczoną liczbą bydląt, najuczonych

ob.

postawiwszy, począł bardzo szczekać. Kosz. Lor. 435.    złotem i srebrem. Ustrz. Kruc. 2, 400.

Najeża się, zkąd ta śmiałość! Jabł. Tel. 5. NAJEŻONY, NAJ WIĘKSZOŚĆ, ob. Większość. NAJWYZSZOŚć, a, e, nasierzały, ftrćmbig, emporftrćiubenb, aufgejłrdu&t. Wło- Wyższość, sy, które z czoła    białego    wisiały,    Z nienagła najeżoną    NARADZIĆ, f. nakadzi act.    dok., Sorab. 1. nakadźu; Rag.

czupryną się stały.    Olw. Ow. 595.    Włosy mu najeżone    nakâditi ; Bosn. nakaditi;    Croat. nakagyujem, nakadye-

wszystkie na łbie wstały. P. Kchan. Orl. 1, 11. Znać nye; Ross. iiaKaauiBafo, HaKażKHBaTB , HaKa4HTb ; kadząc po najeżonym łbie    twoim.    Rej. Ap. 11. Nic w oczach    napuszczać dymem , okadzić kogo, einen üeräud>crtt. Cho-

moich bardziej nie    wydaje    tchórza,    nad najeżoną postać.    re bydlę takowe nakadzić    pilchem. Maur. Sk. 58. — Na-

Mon. 66, 665. Twarz rumiana; płeć jego ledwo mchem    kadzić, dosyć pokadzić, Otnläugltd) rćtudjcrn. Nakadzić się,

młodości najeżona. \VeLg. Marm. 1, 186. Łodyga naje-    ftd) fatt ober tttübe räudjeru.

żona, caulis muricatus, miękkiemi niekolącemi cierniami 1. NAKALAĆ, cz niedok., z lekka tu i owdzie kłóć, moraitf

osadzona. Jundz. 2, 14. Najeżone włócznie pola jak żyzne żniwo osuwały. Tr. Tel. 192. sterczące. NAJGORSZY, NAJJAŚNIEJSZY, NAJLEPSZY, ob. Gorszy, Jasny, Lepszy.

NAJMACZ, a, m., 1. najemnik, pan który rzeczy swej ko-

tyiu fledjcit ; Nakłóć dok, wiele pokłóć, skłóć, otel jerfte«

d)cu. Ross. HaKOJiOTb, Hana^HBaib; Vind. napehniti; (Ross. HanaJiHTb, HaKa.iHBaTb rozpalić). Nakalany, rysowany, punctis notatus, impunctus. Cn. Th. 966. — §. Nakłóć się » do sytu, do woli, do zmordowania nakłóć kogo, mu najmuje do używania. Cn. Th., ber fDîietljlafer, 33er*    czego, ftd) fatt unb mu be ftećbeit.

mtet^er, 3Śerpad)ter. Najmacz tego ma patrzeć, któremu 2. NAKALAĆ, nakalić , dosyć pokalić, napaskudzić, genug czego wynajął. Chełm. Pr. 152. Sorab. 1. pżenayimar,    feefdjmujjcłt, befetfett,

nayownik; Rag. nâimalaz , naajmenik, najmitegl; Yind. NAKAPAĆ, neulr. et ad. dok., f. nakapie, kapiąc namaczać, najemavez, najemauz, najemar, namilnik , samitnik , vun-    worauf l)ttttrÖpfeht , btnträufett, Boh.    nakapali ;    Mnd. nakaplu-

savdinjavez; Ross. nacMiUHKt; który co swego komu na    vati ; (naka pluje « kropi, nakapati    * wpoić) ;    Rag. nakappi-

zrobienie ogółem najmuje. Cn. Tli., ber SiUtfjerr etc., ber    ti, nakapivati ; Bosn. nakappiti ; Croat. nakaplyujem ; Ross.

SBerbtnger, ber eine Slrbctt bebtngt. — 2. Który od kogo    HanariaTb.

najmuje czego do używania. Cn. Th., ber SDîiet^ntanrt, NAKARAĆ, f. nakarze act. niedok., karaniem do upamięta-ber ÿad;ter. Najmacz, zakupnik dóbr pospolitych, ceł,    nia przywieść, burd; ©trafen befer U ; Boli.    natrestati. Je

żup, gór, młynów. Cn. Th. — 5. Najmacz * który się co komu zbudować, zrobić ogółem swym kosztem podejmuje. Cn. Th., ber lîeberneÿmer einer Ślrbett, ber ftd) ju etma$ öerbiugt. NAJMU, a, m., najęty robotnik, ber 2J?tetl)ltng; Ross. iiaHMHrB, mC34HH!CB. Tych, których do roboty abo posług najmujemy, nie mamy zwać sługami, ale najmitami albo pachołkami. Petr. Ek. 115. Klassa robotników i najmitów, co się do robot wszelakich najmują. Petr. Pol. 549. Prosty najmit. Simon. Siei. 80.

Liczbę rzemieślników najmitami ze swej szkatuły pomnożył. Nar. Tac. 2, 427. Duma krajem wichrzyła, a szlachcic zostawał podłym u niej najmitem. Zab. 15, 298.

Uczyciel niedbały, najmit, a nie pasterz owiec. Smotr.

Lam. 24. Smotr. Apol. 14 NAJMITOWY, a, e, od naj- NAKARBIG, NAKARBOWAC, f. nakarbi, nakarbuje, ad. dok., mita, Ïageli)fner3 ». Najmitowe to jest dzieło. Smotr. na karbach nakreślić, auf bcnt iterblufje Ctitferbeu. Poborca albo też podskarbi, który co kradnie, nigdy nie nakarbi. Jabł. Ez. 126. (t. j. nie napisze, nie nanotuje). — §. Jak się do szabliska porwie, pysk któremu *na-karbaszuje. Teat. 22, 124. nacechuje paragrafami, na-

śli go nie nakarze szkoda, niecham go w przedsięwzięciu jego. Klon. Fl. C 4 b. Jeśli przez to nie nakarze-cie się, a przeciwko mnie pójdziecie, tedy.... Ruda. Le~ vit. 26, 25. Bibl. Gd. (t. j. jeśli się nie ukajacie). — §, Nakarać się, verb. med., Sorab. 1. nakazuyu szo , opamiętać się, wchodzić w się, ukajać się, junt SeftUttett unb jur Sefermtg foramen, ftd) befferu. Umrze, jeśli się nie upamięta, albo nie nakarze. Kosz. Lor. 65. Karz syna twego , póki nadzieja jest, aby się miał nakarać, a polepszyć, ib. 79 b. Zdarz Panie, abyśmy się choć oto temi cudami nakarali, a schizmę pożegnawszy, na jedność ś. podpisali się. Smotr. Ex. 16. — §. Nakarać się, activ. recipr., karząc nabiedzić się, ftd) fatt unb lltübc ftrafen.

Apol. 14.

NAJMNIEJ, NAJMNIEJSZY, ob. Mniej, Mniejszy. NAJMUJĘ, ob. Nająć. NAJPRZÓD, ob. Naprzód. NAJRZEĆ , ob.

Naglądać. NAJŚĆ, ob. Nachodzić.

szram uje.

*NAJU, Genit., Accus., Loc. Num. Dualis, nas dwu, nas

fehlten. Jak tak dziecię nakarciła, poszła dalej. Jak. Baj. 189. Zamiast zganienia i nakartania dziecko o niepotrzebny płacz, oni mu dagadzają. Perz. Lek. 204.

dwóch, uuS jroetj, unś bet)be. Trzeba nam być do dnia NAKARCIC, f. nakarci act. dok., nastrofować, nałajać, au3* w Kaju, Tęsknią tam drudzy bez *naju. Groch. W. 517.

Niechaj słucha obu *naju, Lepiej nam tam, niż tu w gaju. ib. 570. Wszak wiesz, jako o *naju u Ezopa stoi.,..

jacy Ross. 3anoB’fe4aTe.iŁHŁiii. W Grammatyce tryb nakazujący, ob. Rozkazujący. — Nakazujący co, 'nakazywacz, subst., Carn. sapovdnik, sapovednik; Vind. nakasauz, kasavez , napovednik , vkasavez, sapoviedavez ; Boh. po-rućnjk, f. porućnice, (cf. porucznik, poruczyć); Ecd. p-noiMpTetih, (HAKS^Tenb nauczyciel). 'NAKAZNY, a, e, Boss. HaKa3HUi1, od nakazu (2. uczący, nauczny), éefeljlê *. co się z członków swych niezmiernych chełpiła.    Ciciura nakazny hetman Kozacki, podniósł z pułkami za-

NAKARMIĆ, f. nakarmi ad. dok., Boh. nakrmiti; Sorab. 4. nakormu; Vind. nahatiti; Z?osn. napittati ; Croat. napitâvam, (cf.'picować), nahranujem; Boss. HaKOpMHTt; Eccl. oypn-eiith; dosyć pokarmić, fftolängltd) fähigen; fig. nasycić, napełnić, erfüllen, anfüllen, fähigen, gur ©cnüge gemäßen, öentrfad/en. Trwogami wielkiemi Szweda nakarmił. Birk. Chodk. 32. Wielkim strachem Jowisza ona nakarmiła Młódź

nav-

Lib. Hor. 66. Śmiechem wszystkich nakarmił. Warg.    dnieprskiemi rękę na pana swego. Vol. Leg. 4, 765. ko-

Wal. 246. Śmierć syna smutku ciebie i żałości wielkiej    menderujący hetman, [mylnie; jest to zastępca hetmana. 2.]

na-

nakarmiła. Sk. Kaz. 526. Persowie zwycięstwy się na- NAKAZIĆ, f. nakazi ad. dok., [Boh. nakazytf; Sornb. 1. karmili. Bk. Dz. 621. Nakarmiony wstydem odszedł, nie    kafycż; Slov. nakazugi; Bosn. nakaziti, narusgiti); skazić,

myśląc więcej już o tej kobiecie. Zab. 14, 14. Twoim    zakazić, anftecfen, tterberben, tnffciren. Rzadko żeby kto ze

postępkiem    szlachetnym nakarmiłeś    mnie    pociechą.    Kras.    złymi towarzystwo mając, nie nakaził sie.    Sax. Porz. 4.

Dos. 22o.    Glicz. Wych. L 4 b. Ilekroć się na świat    ukażę, Tyle-

NAKĄSAĆ, f. nakąsa ad. dok., Nakęsywać cont. et frequ.,    kroć się w czym nakażę. Cn. Ad: 323. NAKAŻENIE, ia,

Boh. et Slov. nakausnauti, nakausati ; Sorab. i. nakufacż,    n , nakaza, skaza, skażenie, uszczerbek, uszkodzenie,

nakuszam;    kąsaniem na co    natrafić,    nagryźć,    zakęsać,    nadpsucie, (Boh. nakażenj) ; baâ Slnftecfen,    bie 21nftetfung,

aiibetfSen, nwauf beißen.    $erberbniß, SSetberbnng. Nie opuścisz duszy    mojej w gro-

NAKASLAĆ się, f. nakaśle się recipr. dok.,    długo pokaśleć,    bie, a nie dopuścisz mi oglądać nakażenia. Radź. Ps. 16,

lange fmften. Nakaślal się, jaamigał się,    naprosił się i z    10. (skażenia. Bibl. Gd). Ciała między płomieńmi cho-

resztą uciekł. Teat. 36. e, 72. Vind. nakafhlati.    dzące,, żadnego nakażenia nie miały. Budn. Sap. 19, 20.

NAKAZ, u, m., nakazanie, i to co się nakazuje, przykaz,    NAKAŻONY, a, e, (Boh.    nakażliwy, nakazciwy * zaraźliwy) ;

rozkaz, Sorab. 2. pschikafa; Garn, napovd; Vind. navka-    zarażony, uszczerbiony,    nadpsuty; augeftecft, oerberbt, ait*

sa, napovedba, vkasanje, vkasa, sapoved, (cf. zapowiedź);    gegriffen, etwas »erfeffrt.    Wierzyciel dłużnikowi, po ode-

Croat. zapoved, naredba; (nakaz * straszydło, bobo, strach, branej zapłacie, fant powinien wrócić, jaki od niego przy-przeszkoda); Bosn. naredba, zapovjed ; Ross. 3anoßl>4b,    jął, nienakażony. Sax.    Porz. 72. Nienakażony, niena-

noBC-dmie ; (Hanasb instrukcya, przepis ; Ecd. laiapmuc    psowany. Cn. Th. 507.    uiwerfeljrt. Nie mogło przyjść do

instrukcya; kara, kaźń); ba$ Dlnbefclffeu, Scrorbnctt, ber Sc*    tego, dla złych czasów    i obyczajów nakażonych. Vol. Leg.

fefyl» bie Serorbnnng, rcl. ukaz). Prawa    coż są innego,    2, 609. trochę niżej: «przez taką zabiegłość obyczajów

jedno nakazy, z przydanemi pogróżkami?    Pilch. Sen. list.    i nakażenie czasów.» Król Polski radził się z senatem

o, 155. Żadna cnota nie zna nakazu i zmuszenia, ib.    onym, jeszcze żadnemi sektami nienakażonym. Weresz.

97. — §. Assygnacya. 'Ir., bie 3lnweifltng, 5lffignattolt.    Reg. 22. Będą—li które jagody nakażone, te wyrwać, a

Doszedł mnie list z nakazem na trzydzieści czerwonych    nie dopuszczać im być między zdrowemi. Cresc. 329.

złotych. Tr.    Wódka ta nakażony słuch,    puszczając w ucho, naprawia.

NAKAZA, y, z., nakażenie, skaza, nadpsucie, (Boh. nakaza    Urzęd. 426. Członki te od    ciała odcinają, które tak na-

lues , corruptela), bie Sefcffabtgitltg , Serlcffung, Serberblltff,    każone są, iż i drugie pożarem chorobnym zarażają. Birk.

SSerfeffrung. Palnik klacze tak ma twardą, że bez nakazy    Zyg. 17. *

i naruszenia trwa czas długi. Syr. 790/ob. Nakazić. NAKAŻDODZIENNY, a, e, n. p. Nakażdodzienna febra, quo-NAKAZAĆ, f. nakaże ad.    dok., Nakazywać, frequ.,    nakazuje    tidiana. Mącz., codzienna,    na każdy dzień przypadająca,

cont., Vind. navkasati,    navkashuvati, vfkasati,    nakasati,    alltäglich, jeben Tag gefällig,

vkashuvati, sapovedeti, sarozhiti, porozhil, navishati ; (na- NAKĘSUJĘ, ob. Nakąsać.

kazati, nasnaunvali * oznajmić) ; Carn. napovedàti, napo- NAKIDAĆ, ał, f. nakida ad. dok., Ross. HaKHuyTt, H3KH4U“ vem , napoveduvati, sapovdujem, sapovedati, narozham,    BaTb; narzucać, namiotać, naciskać, auftücrfett, hinauf tt)er*

narozhim; Slov. porućif poruczyć; Croat. zapovedati ; Slav.    fett. Jeśli się żeglować komu próżnym przyda Okrętem,

zapoviditi; Bosn. zapovjediti, narediti, (cf. narządzić); So~    kamieni weń i piasku nakida. Pot. Pocz. 89. —§. Nalać

rab. 1. nakazuyu , (nakazuyu szo ‘nakaram się, upamię-    czego gęstego, etlM$ bitfcê etngieffen. X. Kam.

tam się); Boss. HaKa3aTb komjt, BejtTŁ, noBe.itiŁ, noBe- NAKIEROWAĆ, f. nakieruje, ad. dok., obrócić ku pewne-jtBaib, (naKa3aTb, HaKa3biBaTb ukarać; Eccl.    Ha-    mu miejscu, roof)to ritljtert, moffto fefiren. (Sorab. i. na-

Ka3yro nauczać, napominać, HanasaTHca nauczać się); Eccl.    wodżuyu, (cf. nawieść); Vind. gornaoberniti; Croat. na-

3aBejiliBaTH, ^anoKtpTH, im. tji niani ; przykazać, zapo-    puchujem). Uchwycił uciekającego chorążego za gębę, i

wiadać, stanowić, attbefe^Iett, attorbtten, anbcuten. Ubóztwa    ku miejscu własnemu nakierował go. Warg. Wal. 79.

mego gotowa jestem dowieść, jako mi z prawa nakazano    Niemasz człowieka, żeby pilnym ćwiczeniem nie miał się

będzie. Szczerb. Sax. 469. Trudu tego, choćby ci nikt    nakierować do dobrego, i cnoty. Petr. Ek. 93. O jak—

go nie nakazował, jednakże.... Pilch. Sen. list. 2, 295.    bym ci rad Amorku dziękował, Gdybyś kochankę do mnie

Ćzułość w sercu wzbudzona, ale nie nakazana być może.    nakierował! Zab. 9, 97.

Wej. Marm. 1, 63. Nakazany Ross. yKa3HH«. Nakazu- NAKIPIEĆ, nijak, dok., na co wykipieć, dosyć wykipieć,

31

Stownik Lindego wyd. 2. Tom III.

2Î

cs-

*<

łupiąc naciec, tut ftodjen roorauffuu überlaufen, genug über« laufen, überftebeu, Ross. HaKHntTb, HaKHnaio, (Haiumb piana).

NAKISNAG , nijak, jednoll., nakwaśnieć , jjtttlüugltd) fäuern, jtemltd) fauer werben. Rag. nakisnuti; Ross. HaKHCttyTL, HaKHcaTL ; (Bosn. nakisnuti inadeßeri pluvia).

NAKIWAĆ, ał, a, act. niedok., (Croat. nakimavam, namiga-vam); dosyć pokiwać, genug macfeln. — §. fig. Nagrażać, pogrążać, brüllen. Jestem ten, który umiem pod nos nakiwać. Teat. 9, 65. Mon. 67, 721. Gdybym ducha potkał, nakiwałbym mu należycie. Teat. 28. b, 40.

NAKLĄĆ, f. naklnie act. dok., NAKLINAĆ niedok., n. p. Ażem mu srodze 'naklena (naklęła), Bo mię z strachu drżączka ‘wziena, (wzięła). Zab. 43, 285. Treb. wiele pokimać, genug fhtdmt. Nakląć się, ftd; fatt ober inube fludfeit.

NAKŁAD, u, rn., Boh. nakład, nakładek, auplat, auplatek, autrata, (cf. opłata, utrata); Vind. nakład, nakłada, na-loshba, vtrata, gorgreia, troshek, stroshek, potroshek, istroshik, saloshba, saklada, salog, vundanjé, fermat, roba, ropotia; Croat. ztroshek, zpravnozt; Bosn. tratgna, po-trusejak; Sorab. 4. nakład, nawożk, wudahwk, nawożitk; (Ross. naiuaAt szkoda, strata, naiaaAKa podwyższenie); Ross. «dopa, 3aAep>KKa, soboat», cf. zawód; Eccl. h;kah-Benie, npobcTH, npoTopu; 4. koszt który na co łożą, wydatek; Sloftcn, Sluftoanb, 3lu3gabe. Kto z was, chcąc budować wieżę , usiadłszy pierwej nie obrachuje nakładów, które są potrzebne? 1 Leop. Luc. 44, 28. Winnica, niżeli się sposobi, siła kosztuje, siła czasu, pracy i nakładu bierze. Dambr. 4 45. Musić takiemu nie dostawać, kto nakład większy czyni, niżli ma dochód. Petr. Pol. 42. Większy nakład niż pożytek. Cn. Ad. 4 255. (większy koszt, niż zysk; igły szukając, świecę spalił). Bez nakładu zysk nie będzie, ib. 46. (cf. musi łożyć kaczora, kto chce wygrać gąsiora). Przyczyna nakładu jakiego jest, albo potrzeba, albo pożytek. Kosz. Cyc. 4 43. Prosił pana, aby co jeść dla nich nagotował, obiecując odrobić on nakład. Sk. Zyto. 2, 197. Plebejusz może też mieć nauki, jeśli mu z to stanie, gdyż nakładu do nauki potrzeba. Petr. Eli. 93. Wiadomość stoi za nakład pracy. Fällst. FI. Nic mam nakładu na druk. Gost. Gorn. 413. 1’astor Fido, drukowany w Toruniu, nakładem J. C. Lau-rera, auf Sîoftcit, tut Verlage. Nakładem i drukiem Michała Grólla. W'tel. Kuch. — §. Nakład, w drukarni, ilość papieru, na którym się ma drukować. Magier. Mskr. btC Auflage, ©rudauflage. — 2. Nakład, ciężar, (Boh. nakład • ładunek), fig. co się gdzie kładzie, fig. btC Saft, btC ab» genteffeue ©d^oere ober ©rüße. I^odług konstytucyi zdrowia dzieci, układam porządek nauk, applikacyą myśli, nakład pamięci. Kras. Pod. 1, 52. — §. Nakład « dodatek, przydatek , Carn. et Dal. nakład, 3ugabe, Sufafb Każdy miał przed sądem rzecz swą powiedzieć po prostu, bez wszelkiego nakładu. Biel. 432. — g. Nakład, zapas, ber SSor* ratl). Nie powiecieli mi, kto to jest, co zjada ten tak wielki nakład, pomrzecie. 1 Leop. Dan. 44, 7. Wziąć beczkę miodu, w której, jaki będzie nakład, słusznie obejrzeć potrzeba. Haur. Ek: 444. NAKŁAŚĆ, f. nakładzie cz.jednotl., NAKŁADAĆ, ał, a, act. niedok., NAŁOŻYĆ, /'. nałoży dok., Boh. nakladati, naklasti, nalożiti,

wzloiiti, wzkladati; Slov. nałożif; Sorab. 4. nalożicż, nawozu , nawozam, horepolozu, nakwaduyu ; Vind. naloshiti, gornaloshiti, gornaklasti, nakladat; Garn. nalagam, nalo-shim; Bosn. nalosgiti, navercchi, navrrichi; (nakladiti tu-diculare); Rag. naloxitti, nalàgati, nakladiti; Croat. nalagam, nalasem, naklódam, nadkładam, nadolasem, nadpoztavlyati (2. nalagam calumnior, falsitatibus onero, cf. na/gać); Ross. HaiuacTŁ, iiaiaa^MBaTL, ttajaraio, najonom., Ha^araTt, B03I0/KHTL, B03JiaraTL, Harp0M034HTL, HaBOpOTHTŁ, HÜBO-

pa'iiiBaTL; §. 4. kłaść co na co, ouflcgeu, braitf bin legen, auf Ctîüaâ legen, anlegett. Ułożył drwa, i zrąbał na sztuki wołu, i nakładł na drwa. 4 Leop. 3 Reg. 18, 34. Wóz próżny nałożonemu, i lżejszy cięższemu, ustąpić powinien. Szczerb. Sax. 440. ib. 49. (naładowanemu). Będzie zgrzytał, jak skrzypi wóz barzo nałożony siana. 4 Leop. Am. 2, 43. Brogi nie mają się przychylać nałożone, bo bro-żyny miąższe mają być. ^ IJaur. Ek. 34. Ziół mocnych w garnce nakładł. Biel. Sw. 2G4 b. Na grzbiet mój nakładli wielkie ciężary. Wrobi. 304. Okręt bogatemi towary nałożony. Ustrz. Kruc. 2, 394. Nałóżcie ogień, rzekła ; a zatym i drwa straszliwie rozgorzały. Sk. Dz. 544. Nałożyć fajkę, lulkę, napchać, btC ^fetjfe jtopfeu. Kto lubi tutuń, to mu trzeba lulkę nakładać. Teat. 6. b, 45. — W kuchni : Nakładać kapłuna, prosię * nadziewać, nadzieniem natykać, mit gülfel füllen. 7V. — Syna swego kazał 'nałożyć, i chłostę mu dać. Glicz. Wgch. F 8 b. położyć na pieńku, fmtlegeu, überlegen, ubcrjtcben. — fig. Tysiąc zawsze ośw iadczeń nakładzie mi w ucho, a w rękę nic. Teat. 43. c, 52. Gospodarz wszystko z ciekawością słucha, 1 gdy już w obie nakładli mu ucha Przymówek, te się uprzykrzyły. Jabl. Ez. 491. Matka, przystąpiwszy, nałożyła ucha, a on jej ucho ukąsił. Glicz. Wych. E b. nadstawiła ucha, ftc reichte baê £)ljr Ijtn. — Pomieszanie twoje nakłada mi milczenie. Wej. Marni. 1, 234. t. j, nakazuje mi, legt nńr ©tlllfdpetgen auf. — Łuk nakładać, napinać, beit 33ogett fpanneit. Wnet wszyscy swoich łuków chyżych nakładają Mężowie, a z sajdaków strzały dobywają. A. Kchan. 431. Nałożony łuk, idem aliquibus quod naciągniony, napięty; sed proprie nałożony est telo inslru-ctus. Cn. Th. 469. mit bem Pfeile belegt. Nałożyłeś łuk strzałami. Ryb. Ps. 42. Ujrzeli myśliwca jednego, Łuk k temu nałożony tęgi w ręku jego. Papr. Kol. S o. Nie-wolno chodzić z rusznicą, złukiem; wszakże dla naprawy do rzemieślnika ruśnice nienabite a łuki nienałożone bez strzał przynosić wolno. Stat. Lit. 4 4. Łuk w lewej trzymała ręce nałożony. Otw. Ow. 545. Paszk. Dz. 44. Nałożony kurek * odwiedziony ; n. p. Z długiemi ruśnicami i nałożonemi kurkami wypadli do nas. Warg. Radź. 558. gekannte §al;n am ©ctoebr. — Nakładać * dokładać, dodawać, przyczynić, ocnncbreit, jitlegeit, jufe^en. Kuryer spóźnił się, bo musiał nakładać drogi, gdy zalane wszystkie tamte okolice. Gaz. Nar. 4, 232. Tym sposobem dziecię rzeczy Łacińskiej sobie nabędzie, nałoży, i jakoby naśpi-żuje. Glicz. Wych. J 8 b. — g. Nakładać na co « koszt łożyć na co, koszt czynić, wieść, flltf ctioa» DCrmcttbctT, Sïofteit morauf aulegeu, barauf feßeit, ftoftenaufmanb machen. Dla ciała żadnych kosztów nie żałują; a dla dusznego

NAKŁADNIK-NAKŁONNY. 243

NAŁOŻYĆ.

nakładają. Dudn. Cyc. 4. Z jakiemi nakładamy, takiemi się wnet stawamy. Cr,. Au. 743. (ef. obcowanie snadno daje złe lub dobre obyczaje; z jakim kto przestaje, takim sam się staje). Cesarz od Matyasza zdradzony, nie chciał być z nim nigdy więcej w przyjaźni, a raczej z Kazimierzem od tych czasów nakładał. Biel. 404. Widząc, że mocą nie mógł, jął pięknie z nim nakładać, ib. 405. Od tego czasu cesarz począł dobrze z papieżem nakładać. Biel. Św. 68 b. Chodzi z czyniącemi nieprawość, i nakłada z mężami niezbożnemi. W. Job. 54, 8. (przestawał. Bibl. Gd.). Namawiali Bolesława, iżby do cesarza przyjechał, chcąc z nim przyjacielskie nałożyć. Biel. 77. Upominali Olbrachta, aby z Wojewodą Wołoskim miłościwie nałożył, by w rozpacz nie przyszedł, a do Turków się nie uciekł. Biel. 456. Amazonki z obce-mi ludźmi w płodzie ‘nakładały. Glicz. Wych. B 5 b. (mieszały się cieleśnie, cf. spółkować). NAKŁADNIK, a, m., (Boh. nakładać nakładacz; Croat. nalositel); który co nakłada, ładuje, ber 31uffeger, 3Iuffaber, f. Boh. naklada-ćka. Nakładnik, łożący koszt na co, ber 51ll§lcger, 2Ser* leger, Sîoftenpermenber, Vind. saloshnèkar, saloshnikar, sa-loshnik ; Bosn. trattillaç; Eccl. ii*4HBHTeJb; (Croat. nala-gavecz, potvoritel * calumnialor, potwarca). NAKŁADNY, a, e, NAKŁADNIE advBoh. nakladny, nakladnè, aulratnj; Slov. nakładny; Sorab. 1. nawozitkowné, drohotnë; Ross. HaiuaAHbiH, naMa4H0; Eccl. roKAHBHTejbHbiiî, H/Kahbchhliîi, H/K4HBHI1IM ; a) nakładu i kosztu wyciągający, kosztowny, foftfpielig, 3Iufmanb erforbernb, foftbar. Kopanie kruszców wielce nakładne jest. Petr. Ek. 128. Bogatym ludziom trzeba zlecić nakładne sprawy. Petr. Pol. 2, 146. Ciesząc smętek i narzekania ludzi, Elżbieta na zamku Krakowskim tańce i krotofile nakładne sprawowała. Stryjk. 418. Przepyszne i nakładne budowanie. Sk. Dz. 48. Królewska stolica bardzo nakładna (kosztowna). 1 Leop. 3 Reg. 10. Gil. Post. 71 b. 1 Leop. 1 Cor. 9, 18. Poseł nakładnie by był częstowany, dojrzeć kazano. Auszp. 39. — b) Nakładny, nakładziony, nałożony, naładowany, Boh. nakladnj; Ross. HaK.ia^Hbift; belabert. Łodzie próżne i nakładne. Herb. Siat. 710.

zdrowia nic nałożyć nie chcą. W. Post. Mn. 382. Więcej sobie ociec wazy gromady pieniędzy, niżeli rozum syna swego, któremu mógłby go dostać, kledyby trochę pieniędzy usypał, a na nauki ie.mu nałożył. Glicz. Wych.

M 2. Dla nskłsdu leda gdzie dają dzieci do szkoły, aby jedno niewiele nakładać, ib. M 1. Narzekają dzieci na rodziców, ze im przyzwoitą nie nakładają edukacyą. Mon.

69, 802. O synaczku! wychowałem cię, nałożyłem ci, miejże też na tym dosyć. Glicz. Wych. O 3. Tym co się mieli do nauk, lubo mu nie byli pokrewnemi, przystojnie do cudzej ziemi nakładał. Star. Zad. D b. Nakładać komu na naukę, na rzemiesło, sustentare suis sumptibus aliquem. Cn. Th. einem Me 5îpften »u etroaB Çer* geben, ihn unterfingen, unterhalten. Nie synowie mają skarbić rodzicom, ale rodzice synom, a ja bardzo rad nałożę sam siebie za dusze wasze. Leop. 2 Cor. 12, 15. (ja bardzo rad nakład uczynię, i samego siebie wynałożę za dusze wasze. Dibl. Gd.), t. j. poświęcę się, balffn geben, onfopfern, baran feijen, baran magcn. Nałożenie na co, nakład, Sîoftenaufroanb. Miałem do pisania tego pobudkę, i pewną obietnicę w nałożeniu na druk. Sak. Probl. pr.

2)rucffoficn. — Nałożyć czym » zapłacić czym, mit etmaS bejablen, buffen. W otchłań otwartą za ojczyznę wpada Kurcyusz, i swą głową za wszystkich nakłada. Leszcz.

Class. 5. Którzy po cudze zdrowie przyszli, swoim nałożyli. Psalmod. 73. Tyś go uwiódł, lecz zdrowiem Swym oba nałożycie, jak się o tym dowdem. Min. Pyt. 2, 212.

— Nakładać kogo do czego, przyzwyczajać do czego, wkładać, wprawiać w co, zwyczaić, einen 31t etmaS am halten, gemeinen, bann üben. Assuefacere, nakładać kogo. Macz. Potrzeba, aby dzieciom zwyczaj dobry z młodu rodzice nakładali. Glicz. Wych. D 8 b. Młode ludzie dobrze wychowywać umie, a to tym, że je nakłada miernie i powściągliwie żyć. Kosz. Lor. 11 b. (cf. wkładać w co, włożyć, cf. nałóg). Nakładam się w co, zwyczaj ę się do czego, wykne czego. Cn. Th., id) gemahne mich gn etmaê, übe mid) bariit, lege mid) barauf; Sorab.

1. nawoźam szo. W czym się nałoży dziecię z młodu, w tym zatwardnieje zawzdy. Glicz. Wych. D 8 b. Nie mogę się ‘odjąć, jużem przywyknął a nałożył się tak ło- NAKŁAMAĆ na kogo, f. nakłamie act. dok., wiele na kogo trować. Gil. Post. 175 b. Ö tym się nałożyło myślić    pokłamać, Mci gegen jcinanb lügenhaft fpreeffen, piel Cügen

obłędliwe serce jego. Hej. Post. L 5. (znarowiło się).    POtt ihm fagen. Cn. Th, Nakłamać się recipr., do sytu

Niechaj dzieci z sobą biorą do kościoła , żeby się uczyły    pokłamać, aż do zmordowania się, ftd) fait ober mübe lügen,

Boh. nakloniti ; Slov. nakłonugi ; Vind. nakloniti, perklo-nit; Rag. naklonitti; Bosn. nakloniti; Croat. naklanyam ; Ross. 40Ki0HHTb , 40M0HHTb, HaKiOHHTb, iiaK.iOHHTb ; nachylać, naginać, hntnetgcn, btnbeugcn. Śpiewanie psalmów z tak lekkim głosu nakłanianiem, że mówiącemu raczej podobne było, niż śpiewającemu. Ryb. Ps. pr. Wprzód go złamie, niżeli nakłoni. Bardz. Trag. 501. (niezgiety). Syn twój da się nakłaniać na drogę poprawy. Teat. 16. c, 58. Nakłaniać się ku czemu « skłaniać myśl ku czemu. Cn. Th. fieb tDObttt ItCtgen. Nakłonienie umysłu, ib., Me Hinneigung, Slov. nâklonnost ; Ross. jiahMoimocTb, Hanio— neide » (2 tryb w grammat. modus ; Eccl. CKiOHeme przy-padkow-anie, deklinaoya). NAKŁONNY, a , e, do nakło-

modlić, a powoli się wszystkim dobrym rzeczom nakładały. NAKŁANIAĆ, act. niedok., NAKŁONIĆ, f. nakłoni act. dok., W. Post. Mn. 66. Iż clilćb i wino takie rzeczy są, któ— rymeśmy się nałożyli, tedy się imi nie brzydzimy. W.

Post. W. 250. Kto skłonny z przyrodzenia do czystości, wnet się nałoży czystości, i będzie miał prędki nałóg czystości. Petr. El. 152. Po długich się morzach żeglować nałożę. Otw. Ow. 254. Assuetus, nałożony, assuetior,

‘należeńszy. Mcicz. Ciągnie się żyła, gdzie się nałożyła.

Rys. AJ. 8. (natura ciągnie wilka do łasa). — §. 2. Nakładać z kim verb. med., towarzyszyć z kim, przestawać z kim, obcować, mieć do czynienia z kim, mit dnem umgehen, mit ihm ju fd)affen haben, mit ihm ju thun haben, ftd) mit ihm abgeben; Slov. s netćim nakładam; Eccl. co-odpamanicH, cooómatoca. Pospolicie równi z równemi

nienia, mogący być nakłonionym, beugbar; [Ross. HaiaOH-flwii pochodzisty; skłonny, przychylny). Nienakłonny, kto sie nie da nachylić, nieużyty, inàejlexuz. Mącz. Ludzi upornych i nienaklonnych jak ukarać. Rej. Post. H 8.

nakolenne, patella. Perz. Cyr. 1, 21. et 159. NAKOLA-NEK, NADKOLANEK, okrągła, płaska, gąbkowata kość, która leży nad kolanem. Wejch. Anat. 51, bte 5Htiefd)eibe. Ross. Ha4KorłiHHun, nadkolanny, wyżej kolana się znaj-

NAKLECIĆ, f. nakleci ad. dok., wiele poklecić, oiel jufattt* dujący.

Uten Heben, Jltfammen pappen. Nakleciłeś tych świętych za NAKOŁATAĆ, cz. dok., f. nakołacze , kołacąc bić na co, jeden dzień tak wiele; natworzyłeś teologów.... Dirk. worauf Hopfen, Vind. naterkati, gortliekati; Ross. HaKOiO-Exorb. E b.    Tiiib, HaKOJauiiBaTb. Nakołatać się recipr., do sytu lub

NAKLEIĆ, cz. dok., dosyć czego pokleić, lub też na czym zmordowania się pokołatać, ftd) fatt ober mübe Hopfen, przykleić, auffleben, Vind. nalimati ; Ross. Haiueirrb, Ha- NAKOLEBAĆ się, recipr. dok., Boh. nakoljbati se; do sytu

MenBaTt.

NAKLĘKIWAĆ się, recipr. czestl., Naklęczeć się dok., długo klęczeć aż do sprzykrzenia, ftd) fatt ober mübe Hlteett, Cro-at. naklćkam.

NAKLEKTAĆ, cz. dok., dosyć wiele poklektać, genug Hap*

lub zmordowania się pokolebać, ftd) fatt ober mübe wiegen. NAKOŁYSAĆ się, kołysaniem sobie dogodzić, lub zmordować się, ftd) fatt ober ntübe fdjaufeln, Ross. HaKanan. NAKONIEC * na koniec, adv., przecię kiedy, tandem, nao-statek, enbltd). Kuryer tak długo oczekiwany przyjechał pem, fd/wafjeit. Naklektać kogo, klektaniem go namówić, nakoniec. Raz. Nar. 1,208, Ross. itaKOHeitb, (Ross. naKO-

einen befdjwinbelit, befcfiwa^en. U paniat łagodną mową na-klektanych, zboże bardzo tanie kupowali. Kosz. Lor. 53 b.

NAKLEPAĆ, f. naklcpie cz. niedok., klepiąc bić na co, ile dosyć poklepać, Boh. naklepati malleo cxacuere; (Ross. iiaKienaTt, nahMenbiBaio obmówić, potwarzyć). Naklepać się, Boh. naklepat se diu pulsare, ftd) fatt Ultb ntübe Ho< NAKOPAĆ, ad. dok. pfen ober bdttgeln.

NAKLINAĆ, ob. Naklnąć.

NAKŁO, a, n., -ftacfel, miasto w Kaliskim. Dykc. Geogr. 2,

197. eine Stabt im ftaltfdjer $epart.

NAKŁÓĆ, ob. Nakalać. NAKŁUĆ, NAKLWAĆ, cz. dok.,

HeimiHKb wkówka u szpady, na końcu pochwy). — §. Na-końcem śmigać, samym końcem, mit ber fßeitfd)enfptpe, ©d)nurfptf$e. Weźno wszystkiemi czterema (końmi) razem, podsobniego i naręcznego na przegiętkę, a lćcowego na-końcem. X. Kam.

, Boh. nakopati ; Ross. iiaKonaib, na-KanbiBaib; dosyć czego powykopywać, genug attfgrabeit. Nakopać się recipr., kopaniem nasycić lub zmordować się, ftd) fatt ober ntübe graben.

NAKOPGIG, cz. dok., kopciem napuścić, mit SRattd) anlaufett laffen, berdud)ertt, Ross. naKOimrrb , naKanuHBaib. dziobem nadziurawić, anptćfett. Nakłuć się Ross. HaK.no- NAKOSIĆ, cz. dok., ile dosyć pokosić, genug pin mdtjen, HyTbca, naiueBMBaTbCH, HaKaeBaTbCH, ftd) fatt ober ntübe abntä^ett, Rag. nakossilti, nakositti ; Bosn. nakositi; Ross. pttfen.    HaKOCHTb,    HaKauiHBaTb. Nakosić się recipr.    dok., ftd) fatt

NAKŁÓCIĆ się, recipr. dok., do    upodobania    lub zmordo-    ober ntübe    mitten.

wania się kłócić, ftd) fatt ober    mübe jattfen.    1 nakłóciłem    NAKOWAG,    cz. dok., Nakuć, /. nakuje dok.,    dosyć poko-

się z damami, i jeszcze mi śpiewały do myśli. Mon. 73, 40. Co się małżeństwo nakłóci, natrudzi, Aby też w domu było, jak u ludzi. ib. 70, 598.

NAKŁONIĆ, NAKŁONNY, ob. Nakłaniać.

NAKŁOPOTAĆ się, recipr. dok, najeść się kłopotu, ftd) fatt ober mübe füntmern, Ross. HaxionoiaibCfi.

NAKOCHAĆ się, f. nakocha się recipr. dok., do woli się pokochać, ftd) fatt lieben, genügltd) ber ßtebc pflegen. Synów narodzisz, a nie nakochasz się w nich, boć je zawiodą w niewolą. Leop. Deut. 28, 41. Duch ma to, że się może w panu nakochać. Baz. Ust. 107. Wszystkie dzieci bierze na pokoje; Nie mogli się nakochać, nie mogli nawierzyć .. .. Pot. Arg. 819.

NAKOLANKI, ek, plur., strój na kolana u starych Rzymian, genualia. Cn. Th., Boh. nâkolenky; Vind. shibra na koleni, zhepiza ; Ross. HaKoatHiimcb , ftttieftülfe, ßittebtnbeu, SHtiebdnber. Miał nakolanki miedziane

wać, kując na czym nabijać, worauf fcfmtiebcn, genug lit 3Dîeitge fd)iniebcit ; Bosn. nakovati ; Vind. nakovati, perko-vati, nakleniti, perkleniti; Ross. HaitOBaTb, Hanyio, Hano— BMBaio. Nakowanie Ross. HauoBKa. NAK0WADLN1A, NA-KOWALNIA, i, z., NAKOWADŁO, a, n., Boh. nakowa-dlj et nakowadlo; Slov. nâkowa; Sorab. 2. nakowa; Carn. kovalnik, nakovàlnik, naklu, nakvu, kladuvavnek ; Vind. nakovalu, nakovaunik; Croat. nakov, nakovalo ; Rag. na-kov, nakovan; Bosn. nakovan; Ross. naKOBaibH«, Hano— BaiCHita; kowadło, ber 3lmboP. Kowal siedząc u nako-wadlni, bawi się robotą żelaza. Radź. Syr. 38, 29. Bibl. Gd. (przy nakowalni. 1 Lcop.). Widząc ja pilność w rynsztunków robieniu, Słyszę, że młoty brzmią z nakowal-niami. P. Kchan. Jer. 152. Nakowadła pod cieżkiemi jęczały młotami. Tr. Tel. 235. NAKOWADLNY, NAKÖ-WADŁOWY, a, e, od nakowadlni, 3tmbop*. Ross. nana nogach. Radź.    KOBajieHHbiîi

1 Sam. 17, G. Bibl. Gd. Drudzy karaceny i ochędożone NAKP1Ć się z kogo, f. nakpi się recipr. dok., nadworować 'Nakolanka ze srebra czynią wyciągnione. A. Kchan. 203.    z kogo, do woli sobie z    niego nażartować, einen nad)

Tetys prosiła Wulkana, żeby Achillesowi tarcz, przyłbicę,    23cltebeit junt Sefłctt Ijabeit.    Z gościa się możesz nakpić

karacenę i nakolanki przystojne wykował. Otw. Ow. 516.    przy biesiadzie. Dzwon. A.    2.

Parys ku przyszłemu boju się gotował. Naprzód nakolan- NAKRAJAĆ, ad. niedok., wiele pokrajać, nie! abfdjnetbett, fletu kami nogi obwarował. J. Kchan. Dz. 55. (Carn. nadko-    fd)ttetbett ; Boh. nakrageti,    nakrogiti; Sorab. 1. nakraju,

lćniza gremialc). NAKOLANNY, NAKOLENNY, a, e, na    nakrajem ; Ross. nanpoHTb.    ' Nakroić dok., zacząć, krajać,

kolanach się znajdujący, auf bem üHtie beftnblid). Jabłko    skroić, aufdjnetbeit, einfdjnetbeit.

NAKRAPIAĆ, act. niedok., NAKROPIć, /. nakropi dok.; po- NAKROCHMALIĆ, cz. dok., ile dosyć pokrochmalić, genug krapiać wodą, befprengen mit ÎBaffer; Sorab. 1. nakrèpam; fraftme$len, ftarfen, Ross. HaKpaxMa.niTŁ.

na-

Vind. nakropiti ; Croat. naskroplyujem ; Rosn. nakropiti, NAKRÓTĆE « adverb., krótko , w krótkości, furj, mit finden nasckrappati; Ross. HaKpanait, HaKpanHBaiŁ, HanpomiTL, Sorten, im $urjen. Powiemy nakrótce , co nam za pa-HanponiaTL. Szuka ryb pieczonych, i smaczno nakropio- miątkę.... W. Post. Mn. 270/ nych. Pim. Kam. 502. Nakrapiać farbą » pstrzyć, bunt, NAKRUŚZYĆ, cz. dok., krusząc nadrobić, kruszynami befprengen, fprenfelu. Nakrapiany • upstrzony, pstry, bunt; sypać,, bebrocîeln, genua lunbnjcfeln, Ross. Hanpomim. gefprenfelt; Ross. HaHporuemmît, KpanjteHHBw, KpanamiMii. NAKRYĆ, f. nakryje act. dok., NAKRYWAĆ, ał, a, niedok., Odłączył barany pstre i nakrapiane, a wszystko stado je- Vind. nakriti, naprestreli, napokriti ; Rosn. pokritti, po-dnostajnej barwy, t. j. białej albo czarnej    wełny, poruczył    klopiti; Ross. nanpoio, HanpHiL, ttaKpbiBaTb ;    przykrywać

synom. 1 Leop. Genes. 50, 55. (srokate.    5 Leop.). Z na-    czym, bebecfen, becfeit. Zimno przywieść go    do tego nie

krapianych jaspisów otwiera sie brama.    Leszcz. Class. 6.    mogło, aby był kiedy    głowę swoje nakrył.    Warg. Wal.

Noc czarna puściła się zarazem przez    głębokie morze,    286. Proszę nakryć    głowę. Teat. 56, *59.    Croat. po-

Wysławszy nakrapiane wprzód przed sobą zorze.    Zbił.    kritisze, becfeit fie ftd). Nakryjmy głowy.    ib. 54. c, 10.

Dr. G 2. NAKRAPIACZ, a, m., pokropicie!, (Boh.    kro-    fc^eu mir auf fbie #ût$e, bie 9Kü$en). Nakrywam jedne

pic), ber 3Iuffpruber. Nakropienie, nakrop Boh. nakrop,    a jadę drugą. Teat. 18, 5. Stół nakryć,    Ślav. prostćrti

pokrop, ukrop, krop.    stôl, ben £ifd) becfeit. Stół nakryjesz na    wielkiej sali.

NAKRAŚĆ, f. nakradnie act. dok., Boh. nakrasty ; Ross. na- TeaL 112. Niechże stół nakryją na trzy osoby. ib.

KpacTb , HaKpa^biBaTb, HaBopoBaib, HaMomeHHHuaTb, na~ nayTOBaib.

NAKRASIĆ, cz. dok., nafarbować, Ross. Hanpaciirb,

Hanpa-

uiiiBaTb, bemalen, färben. — §. Okrasą nazaprawiać. X.

Kam. fett aumadjen.

NAKRĄZAĆ, act. niedok., Nakrążyć, f. nakrąży act. dok., w krąg obracać, płaskookrągło robić, fiacf) unb ruitb machen.

Chrzan w talarki nakrążany, w winie moczyć. Syr. 1055.

§. Nasiekać, n. p. pokrzyw dla wieprzów. X. Kam. flein imcfen.

NAKRĘCAĆ, ‘NAKRACAĆ act. dok., NAKRĘCIĆ, f. nakręci niedok., Vind. nafukati ; Ross. HaupyTUTb, HaKpyquBaTb (2. przeładować), nacynuTb, naBepitib, naBepHyrb, Ha-BepihiBaTb ; kręcąc nakierować, mü^iu bre^eit; naciągać, mo^in jiefien, lettfen, leiten; propr. et fig. Kark zkręcony nazad nakręcać. Perz. Cyr. 2, 48. jurittf brefien. Wszystkie dyskursa do swego konia nakręca. Karp. 4, 57. t. j. naciąga, er leitet fie babin. Kocha się w myślach nadętych , i gwałtem do materyi nakręconych. Mon. 67,

Płaskie śmiechy i nakręcone żarty. ib. 68, 1007.

(wymuszone). U Porty zawsze ze dwie albo trzy osoby wszystkie sprawy nakręcają, i władną prawie całym państwem. Klok. Turk. 114. t. j. kierują wszystkie sprawy, fie letten alles. Nakręcać zegar bez wag, w którym sprężyna kół obrot czyni. Cn. Th., Croat. naviati, eine Ufir NAKRZEPCZYC, f. nakrzepczy act. dok., nastorzyć, pod-mit betu UImfcfyliiffel aiifjiefmn. (o zegarze z wagami, mówi nieść, arrigere. Macz. anffteifen, fieif aufricbteit. się: naciągać. Cn. Th.). Zegar w ręce nakręcającego NAKRZESAĆ, act. niedok., Nakrzesić, f. nakrzesi dok., czas pomierzą. Psalmod. 24. W niebie nakręcają To koło , którym przypadki biegają. Past. Fid. 241. '•Sam na się nakręcił nawyższe kapłaństwo. 1 Leop. 2 Macch. 4 ,

24. sobie galił.

NAKREDZIC , cz. dok., kredą posmarować, betreiben, Ross.

HaMt.THTb.

NAKREŚLIĆ, act. dok., Boh. naćarowati ; Ross. Hanepraïb, NAKRZYCZEC, f. nakrzyczy act. dok, Boh. nakrićeti, HauepiaBaTb, HanepniTb, nanepaHBaTb ; na czym pokre- djrati se; Vind. nakrizhati, navpiti, savpiti ; Ross. Ha-ślić, kreską poznaczyć, bejeidptClt. Fig. Znakiem zbawień- KpmiaTb ; wiele krzyczeć , öiel nad)eittauber berfdjre^eu. Upo-nym czoła nakreślili. Auszp. 22. Nakreślenie Ross. yMO- minając się, tak nakrzyczeli, nahałasowali, żem prawie iianepianie.    ogłuchł. Teat. 29. c, 68. Nakrzyczenie , ‘nakrzyk (Vind.

m.,

607.

11. b, 58. Nie zaraz jeść, lubo stół nakryją. Fredr. Ad. 106. (cf. daleko ztąd do owąd ; daleko gęby grzanka). NAKRYCIE, NAKRYWANIE, ia, n., subst. verb., a) baS 2)ecfen, 23ebecfctt. Nakrywanie stołu Slav. prostiranje stola. — b) Nakrycie, to czym nakrywają, pokład, Ross. HaupuTbe, HaupuBa,™, bie 2)ecfe, bte Śebecfmtg, baS 58er» becf. Nakrycie okrętu Carn. shtorija. NAKRYTY, NAKRYWANY, a, e, Ross. HaupbUbiü, gebccft, bcbecft. NAKRYWA, y, z., NAKRYWKA, i, z., Boh. poklicka ; Sorab.

2. pokschiwadlo, pokschywaz ; Vind. pokrivauka, pokrovauka, pokrou , pokrovez, pokrouzhizh, reina; Carn. pokrov, po-krovz, pokryvalu , shkridla, rena; Slav. zaklopac, kashi-luk; Bosn. zaklop, zaklopaç, poklop, poklopaç, çrjepu-glja , tapun ; Croat. pokrov, pokrivàlo, riglya ; Dal. gibka; Ross. HanphimKa, KpbiiuKa, noKpuiiiKa, CKOBopo-4HHK'b ; Eccl. HaKpbiinba cocy^OBS, noHpuiiiKa ; przykry-wadło , wieko, ber 2)ecfel. Nakrywa do tego naczynia by dobrze przystawała. Torz. Szk. 190. Nakrywy, wieka żelazne, któremi czopy armatne w pańwiach łozowych przyciskają się. Jak. Art. 5, 504. NAKRYWACZ, a który co nakrywa, ber ©ecfer, Sebecfer, £afclbecfer, Vind. krivez, pokrivez ; Ross. CKaiepTHHKŁ. NAKRYWALNY, a, e, nakrywaniu służący, junt Śecfcit bienlid). Cn. Th., cf. Ross. o^aibiibiil, ob. Odziać. — §. Mogący być nakrytym , przykrytym, bebecfbar.

P°-

na-

krzesić, erregen, ermecfen. Mocen bóg z kamienia oto tego ‘nakrzesić synów Abrahamowi. Sekl. Matth. 5., Sorab. 1. nakscheszu , nakscheszam ; w szczególności : ognia krzesić, gener anfd;lagen. Nakrzesać się, krzesząc nasycić się lub zmordować sie, fid) fatt ober initbe" fd;lagcn am geuerftetue, Steinpflafter.

na-

nakrizh, nakrizhanje, navpitje). Nakrzyczeć sie, krzycząc dogodzić sobie, iub zmordować sie, jtd) fatt ober ntübc fdjretyC», Boh. ukrrićeti se.

Ote». Cn. Th. 453. Wino niezatkané, czasu ciepłego Zatwie nakwaśnieje. Cr etc. 347. NAKWAŚNIAŁY, a, e, przykwaśniejszy, fauerltdj QCmorbett. Piwo nakwaśniaZe jak naprawić. Syr. 934. Sienn. 480. — Ross. HaKBaca, Ha-KBacKa naciast Kamczadalski.

NAKRZYWIAĆ, cz. niedok., NAKRZYWIĆ, f. nakrzywi dok.,

Boh. nakriwowati, nakriwiti ; Slov. nakriwugi; Sorab. i. nakżiwu, nakźiwam ; Garn. nakluzhiti; Croat. nakrivlyu- NALAĆ, aZ, eli, f. naleje cz. dok., NALEWAĆ, aZ, a, niedok., jem, naklyuchńjem , szluchlm; Bosn. nakriviti, skuciti,    Boh. naliti, naliwati; Slov. naljwati; Sorab. 2. nalasch ;

ukriviti; Rag. nakrîviti; Eccl. HattpHBiflK) ; Ross. TyiHTb,    Sorab. {. nahliwam ; Vind. nalyth , naliti, nalijati, gorna-

npHTyiHTb (cf. tulić), naKpHBHTfc, HaKpHBiaTŁ; na jaką    lijati, gorsliti, gorpoliti, noternaliti, notervlijati; Garn.

stronę skrzywiać, nachylać; rooljtn îtümmen, frumm beugen.    natâkam , (cf. natoczyć); Croat. nalevam, natachem; Bosn.

Trzęsąc głową, szyję nakrzywiïa. Bardz. Trag. 409. Po-    nadoliti, nadolivati, zadoliti ; Rag. nalitti, naljevati; Ross.

wiem wam, ze się zadziwicie, I ze wargi ściśnięcie i    HaiHTb, na jhbîitl , B03jiflTŁ, B03iHBaTŁ ; nalewać, polać

brwi nakrzywicie. P. Kchan. Orl. 4, 259. Dominikan,    jakie miejsce; begieße», «»gießen, anfdjütte». Nie nalewaj

każąc, miejsce ono PawZowe nakrzywiaZ ku swej stro-    tu. Cn. Th. Nalałeś tu bardzo = sadzawkę uczyniłeś, ib.

nie. Baz. Hst. 38. naciągał, nakręcał. NAKRZYW1ENIE,    Nalać do naczynia, n. p. do stołu wina, piwa, einjtjjC»«

ia, n., subst. verb., Ross. naKpHBieiiie ; Boh. nakriwenj ;    fe», etngteße». Nalewa sobie herbatę i pije. Teat. 53, 3,

Eccl. Kocnerne, kocbchctbo, HCKomeiiie; HanpHBieHie;    Dla piany karczmarz z góry nalewa. Pot. Jow. 67. Go-

b«£ ftrummeu, bte Krümmung. NAKRZYWIONY, a, e, part.,    ściu każ mi wina naleć, Tak ja tylko pragnę szaleć,

zakrzywiony, przykrzywiony, Boh. nakriwenÿ; Bosn. pri-    Anakr. 41. Jeszcze sobie dobrze gęby nie utrze, a już

gnut, sueden ; Croat. szlukàv; ehu«3 gefrilmmt, frumnt    woła: nalej drugą! Rej. Ziu. 61. (cf. lej rozlej, rozgar-

gcbogctt. NAKRZYWIACZKA, i, £., naczynie do nakrzy-    dyas). Dziesięćby się ich pożywiło, co jeden w brzuch

wiania abo odkrzywiania,    ßexabulum. Cn.    Tli.    b«3 Sieget« swój    natka i    naleje. Hrbsl. Nauk.    U 2. Skoro    przestaje», ei» 3»ftr»mcnt, etrcaó    bamit J» biegen.    niesz    twoim    pachołkom nalewać,    tak oni jak    muchy z

NAKSZTAŁT (ob. Kształt) adverb., niby, gleid)jam. On coś    kuchni, gdzie pary nie czują, precz odlecą. Star. Ref.

nakształt pomieszany ma    rozum. Teat. 22.    c,    62.    83.    Strzedz    niewiasty nalewać w piasty. Rys. Ad. 63.

NAKUC, ob. Nakować.    Nalał    w czub    tak wiele, że rozum    stracił. Jabl.    Ez. B 4.

NAKUPIC, cz. dok., Nakupiać niedok., na kupę nazgroma-    Zdumiane muzykanty wypędzono z sali, Ani im zapłacili,

dzać, anfyäufe», «Ujljaitje»; Boh. nakopejm, (cf. kopa); Sorab.    ni w gardło nalali. Trąb. S. Al. 424. Obranaś z ozdob

4 nawihyam ; Vind. nakupzati, gornakupzati, gorkopuvati, ojczyzno! lecz i to mało, Bo się za skórę wiecćj nala-v kopę dielati ; Bosn. et Rag. nakuppiti ;    Ross. HaKOiMTb ,    Zo. Chrośc. Job. 172. (więcej    się jeszcze złego    na cie

HaKOiMato, HaKanjHBaib, ckoiihtb, enoriMTb, uaópocuTb,    zwaliło, ob. za skórę komu nalać). — Transi.    Niepra-

HaópocaTb, HaópacbiBaio. — §. Nakupić dok., nakupować    wdy w uszy Wezyrskie co dzień, co godzina, przez

contin., kupując, czyli kupnem, nazgromadzać ; tńel JU«    swoje posły nalewali. Birk. Zbar. D. pokładali, nakar-

jamme» faufe», aitjfaitje»; Boh. nakaupiti, nakupowati ;    mili go kłamstwami. NALANIE, NALEWANIE, ia, n.,

Slov. nakupit; Vind. nakupiti; Ross. Haicynmb , Haitynaib.    subst. verb., Ross. »aiHBaiiie ; b«3 2lufgteße», 21»gteße» ,

Nakupowanie, ‘nakup, Vind. nakuplenj-e, nakup, per-    Segteße», ©mgteßc» , tët»jd)e»fett. Jakże kładziesz cukier,

kup; Ross. Haitynb. Nakupujący, nakupiciel, Vind. na-    czy przed nalaniem, czy po nalaniu kawy? Teat. 36. c,

kupez; Rag. nakuppitegl, f. nakupitegliza.    20.— Aled. Nalania, infusa. Ziółka przepisane posypa-

NAKURZAC, cz. niedok., Nakurzyć, f. nakurzy dok., Boh. na-    wszy w garczek, nalewa się na nie wrzącej wody w

kauriti ; Ross. naKypiiTb («2. przepalić wódkę); §. a)    miarę; nakrywa się; po upłynionym kwadransie zle-

kurzu czyli dymu napuszczać, okopcić,    wiele pokurzyć,    wa się w osobne naczynie,    i to się zowie nalaniem,

berćhtdjcnt, tue! mud)er». Nakurzyć konia    chorego strojami    Perz. Tek. 362. et Perz. Cyr.    2, 556, Ross.    »acTOH,

bobrowemi z rutą suchą, llaur. Ek. 159. Gnój wymia-    ©ub, 2lbguß, ®CCDCt ; (ob. Wywar). Nalewać na zioła,

tając i kadzeniem nakurzając (nakadzając), kościoły uczcili.    infuzę robić, Ross. HacTOflTb, »acTaHBaib, cf. nastać.

Sk. Dz. 506.— §. Kurzem nasypać, bcjtaiibc» ; Vind. na-    NALANY, NALEWANY, a, e, part., begojje», «itgcgpjje»,

prafhiti, (cf. naprószyć) ; Ross. nacopHTb, »acapHBaTb.—    ei»gejd)C»ft. Brzuch Vina nalany, prędko się ku nieczy-

g. b ) transi. Nakurzać komu « wycierać mu kapitułę. Tr. et»C»    stości burzy. Kosz. for. 66 b. (wina pełny, winem obla-

«UÖjdjdfe». Nakurzyłem nierychłemu posłańcowi. Ern. 54.    ny). — Transi. Nadęty, nabrzmiały, «»fgcbttltjc», »»gejdttdt,

(nałajałem). Nakurzyć się, kurząc dogodzić sobie    lub zmor-    (oppos. ulany). Najdują    się tak na twarzy i całym    cie-

dować się , jtd) jatt ober »tube r«»d)C»râtte^er»,    jtaitbc».    le nalani    (mitu motuque    corporis vasti), niezgrabni i    gru-

NAKWAŚNIAL, cz. niedok., ‘NAKWAŚNIĆ, NAKWASIĆ,    bi, że chociażby w nich sztuka moc miała, iednak w

f. ‘nakwaśni, nakwasi dok., Boh. nakwaśowati, nakwa-    poczet mówców przyjęci być nie mogą. Pir. Wym. 65.

syti; Slov. nakwasyti ; Bosn. naoętiti; Ross. iiaKcacmb,    Oziębła wątroba miasto krwi wodę rodzi, którą potym

HaKBaimiBaTb; nakisać , dać kwaśnieć; jaaertt, Ct»)«uent,    po wszystkim ciele rozesławszy, ono szpetne, blade, na-

jrtttcr ntac^e». Cytryną wodę nakwaśnij. Tr.    NAKWA-    brzmiałe    i nalane czyni.    Sak. Probl. 204. Fryjerka    lu-

ŚN1EĆ, f. nakwaśnieje neutr. dok., przykwaśniejszym się    tnistka ,    po którejbyś w    tany pohasał, i hołubca zaciął,

' stawać, jchterltdt tuerbe», eine» fauerltcfyeu @ejd)»tacf attneÇ* jak nalany. Zab, 8, 550.

NAŁACZNĄĆ - NALECIEĆ

N A Ł A Ż R - NALEGAĆ.

247

'NAŁACZNAĆ się, NAŁAKNAĆ się, f. nałacznie sic recip.    Ross. HarferfeTB, HajrferaTB; do kupy się zlecieć, olei f;in*

jedntl., dosyć polaknąć, genug jungem, flć^ au^ungent.    fitegen, auf einen Raufen jufammen fliegen. Gaik zielony

Nałacznęli się i napragnęli się słowa    bożego.    Wróbl.    nad samym wód stokiem Tam się ptactwa drobnego

253. fefit    Ęuttgrfg werben, lange Jüngern.    leciało tłokiem. Karp. 1, 88. —    §. Nałatać się, do    na-

NAŁADOWAĆ, cz. dok., ładując nałożyć, obładować, cf.    sycenia lub zmordowania się polatać, fiel) fait ober tttübe

juczyć, auflaben, belaben; Vind. nabafsat, nabafati, gor-    fliegen, laufen, rennen. Wiatry zakradłszy się w namio-

naloshiti, potovoriti ; Croat. naterssujem, natovarujem,    ty, a nalatawszy się z niemi, w tysiąc sztuk one

natovorliszem ; Bosn. nakarçati, nakrriçati, natovariti, na-    dzierały. Ustrz. Kruc. 1, 397. Ach jak się nalatał nie-

prrititi, napartiti; Slav. natovariti (cf. towar), spraviti,    borak, rozumiałem, że zawrotu głowy dostanie. Teat. 53,

(cf. sprawić) ; Rag. nakarzatti ; Ross. B3K,saCTB, B03KiacTB, 43. t. j. nabiegał.

B03K,ia4aTB , naBHTB, iiaoiiBUTB (cf. nawijać), Harpy3HTB, NAŁAŹĘ, ob. Naleźć, Łazić. NALAZEK, zku, m., [Boh. Harpy'/KaTB, iiarpytKHBaTB. W mieście tym nic nie ro-    nalazek inventum, należ sententia, wyrok); §. a) znalezie-

biłem, a brzuch zawTsze miałem naładowany. N. Pam. 2,    nie, zdarzenie, co się znalazło, ba$ $tnbcn, ber $Mib;

150. (pełny). Naładowanie, Eccl. B03iorB; Ross. Harpy3Ka.    Vind. naid, naidenje; Croat. nasbeztje, (ob. Najść); Ross.

NAŁAJAĆ komu, f. nałaje cz. dok., do woli połajać, (Boh.    Hax04Ka, Haxo4onna, oópbiemc ; Eccl. orbai|i^, 40ÓLi>ja,

napljsniti se; Bosn. navikati (nalajati * naszczekać) ; Ross.    iiphChirnifB, noTU^a. Jakich radości z tym nalazkiem

najaaTB * 2. nałajać); eilten fefjr auêfdjelten. Nałajawszy po-    zażył, Ściska raz po raz znalezionego przyjaciela....

głaskać. Cn. Ad. 755. (obraziwszy leczyć). Nikt ci o to nie    Jabt. Tel. 51. — '§. b) Znaleziony przez sędziego wy-

nałaje. Wad. Dan. GO. Nałajęć, dębowemi słowy. Cn.    rok, (cf. naleźć, najdować wyrok, dekrekt, ein Hrtljetl

Ad. 531.    skóra odpowie.    ftnbett. 21 big.), ber Mtyfprncfj,    baś Urteil, bte ©enteitj

NAŁAMAĆ,    NADŁAMAĆ, f. nałamie, nałomi    cz.    dok.,    Na-    (ba3 Seftnbett, fur ©ut beftubett).    Ja wedle nalazku

łamywać, nałamuje, frequ. et contBoh. nalamati, na-    szego nagrodzę obrażonemu ode mnie każdemu. Orzech.

lomiti ; Slov. nalomiti ; Vind. nalomiti; Sorab. 2. nala-    Qu. 37. Szczerb. Sax. 379. Strony sie zgadzając, dały

masch ; Sorab. 1. nawamam ; Ross. naiOMaTB, iia.iaMBi-    się na nasz wyrok, jako na nalazek komissarski, dając

B3TB, na4J0MHTB, H04^aMBiBaTB ; Eccl. naiOMyio ; niezu-    nam wolną moc i władzę. Herb. Stat. 140. Takowy

pełnie przełamać, ntdjt ööHtg jerbredjClt, ettuaś anbrecben,    być karan wedle nalazku prawa pospolitego. Sax. Porz.

(fntefen), bredjen. Upadek tu jednego, niecała wygrana,    40. Ktoby niewiastę brzemienną rostrącił, tedy wedle

Zgładzić jednego między tak wielu tyrany, Byłoby do    nalazku męża jej będzie karan. Radź. Exod. 21,22. (ka-

połowy nadłamać kajdany. Min. Ryt. 2, 244. Gdy z    ranie, jakie nań włoży mąż jej. Bibl. Gd.).

trzech stron burza biła na twe ściany, Nie dziw, żeś NAŁECHTAĆ się, f. nałechce się recip. dok., do woli po-w brzegach został nadłamany. Gaz. Nar. 2, 240. Nała-    łechtać, ftd) fali ober tltübe flieht, propr. et fig. Nie zleć,

manych dołamać. Birk. Exorb. A 2 b. Bóg mój nało-    żebyśmy dłużej tu siedzieli, Aże się bieda tych Gaurów

mionćj nie dołamał trzciny. Groch. W. 206. Sk. Kaz. 14,    nałechce. Jabt. Buk. Q 3 b.

Ros. na.iOManHBm. Krew' ku siarce podobna, która się    1. *NAŁĘCZ, u, m., chustka związana, (Etyin. *łąk)»łuk,

wnet zgestnie, a niejako nałomi, ukazuje, że człowiek rychło zginie. Spicz. 163. (która się spada, rozpada).

Nałomił umowy Pańskiej. 1 Leop. Jos. 7. (naruszył). Nałamać sobie głowy * suszyć sobie mózg, łamać sobie głowę wiele i długo, ftd) otel uttb lange bcu Slopf brechen.

Nad tłumaczeniem tych liter nałamał sobie filozof głowy.

Jabt. Ez. B 4.

na-

roz-

wa-

ma

obłąk, eilt Sttfaimticn gefmipfteś £ud). Pani młoda zawieszała na drzwiach domu nałecz wełniany. Nar. Tac. 2,331. Wiążą sprawiedliwości oczy nałęczcm, pokazując przez to , że nie powinna żadnego mieć do stron przywiązania. Mon. 69, 1094. Przy nawróceniu się Polski tym, którzy do ołtarza przystępowali, wiązano ręcznikami głowy, (fasciis), na znak przywiązania do nowej wiary; co dało początek herbowi tegoż imienia. Jabt. Her. — 2. NAŁĘCZ; herb, biała binda czyli chustka w koło zawiniona, i związana , w polu czerwonym. Na hełmie panna miedzy jeleniemi rogami, rękami się tych rogów trzymająca ; głowa u panny związana , i końce chustki z tyłu wiszącej widać. Kurop. 3, 54, ein SBappett. NAŁĘĆZOWATY, a, e, na kształt nałęczu, btubenartig, tute eine 23tnbe. — Anat. Musculus, fascia lata , szeroka binda nałęczowata. Perz. Cyr. 1, 165.

Nałatać NALECZYĆ, cz. dok., Boh. naleciti, naljćiti ; dosyć poleczyć, genug cuvtren, bellen. Nalćczyć się, leczeniem dogodzić sobie, lub zmordować się, fid) fait ubet titube curtrett.

Siła sobie ludzie pisząc księgi, głowy nałamali. Budn. Apopht. 4. — §. Dziwnie dobrze robić to będą czeladnicy, byle nie byli starzy, bo ci już nigdy się nie nałamią. Torz. Szk. 101. nie wciągną, nie wprawią , fte laffctt ftd) utebt abrtdjtcn ; ob. Nałomny.

NALANY, ob. Nalać.

NAŁAPAĆ, cz. dok., f. nałapie, dosyć czego połapać, (Slov. nalapaf) , genug ntoöon sufatnmeu fangen.

NAŁATAĆ, f. nałata cz. dok., dosyć połatać, Sorab. 2. na-platasch; Vind. nablekati, nablekuvati; genug Jllfainmcu fltcfeil ; na czym nałatać, łat naszyć, auffUclett. się, do nasycenia lub zmordowania się połatać, ftd) fatt ober titube fltcfeu.

NALATAC, intrans. niedok.. Nalecieć dok., f. naleci, na co

przylatać, worauf btitgeflogeu fomtnen; Vind. naleteti, na- NALEGAĆ, ał, a, med. cont., ‘Nalegnąć, *naległ, f. nalegnie, na-lietati ; Rag. nąlefjetti; Ross. HaaerbTB, Haieuy, Haie- leże jedntl., Naledz dok., (Boh. nalehati, nalehnauti; Sorab. iaio. NALECIEĆ się, /. naleci się dok., Boh. nahtet se;    1. nadlehuyu ; Bosn. nadligati imminere ; Carn. nadlegam,

248

NALEGAĆ - NALEGANIE.

NALEGŁOŚĆ - NALEWAĆ.

nadleguvati incommodare, nadlęga incommodilas, ob. Dole-    kapiąc mięka woda Natwardszy kamień wygłoda). NA-

gać ; Vind. nadlegati, nadleguvati naprzykrzyć się ;    LEGACZ, a, m., nalegający, niestwornie zadający, ber fetyr

Croat. nadlogùjem molestare; Ross, »aaeub, Haaary, Ha-    auf etroaS bringt, fcÿr barauf befielt, brtngenb barum an*

•leraib, naaeraio ; distg. naaaraTb, HaaO/KHTb * nakładać,    fuc^t, (cf. natręt); Sorab. 1. nadléhawcz latawiec; Rosn.

nałożyć); przypierać, opierać się, napierać się na co,    potukaę; Eccl. ii^HT€i\h, (cf. nudziciel). Przykazał Fa-

narzucać się; ftd) an ctlMö aitftämmen, baratlf loêbrtitgen,    rao urzędnikom onych robot, a ciężkim nalegaczom lu-

anbriltgen. Uwięziwszy drzewo w tarczy Skanderbegowćj,    du.... 4 Leop. Exod. 5,6. (przystawom. 3 Leop.). *NA-

tak go wielką mocą naległ, chcąc go z konia zbić, że    LEGŁOŚĆ, ści, i., należytość, "własność należąca się;

się ono jego drzewo złamało. Baz. Sk. 12. Porwał Saul    maś einem gehört, ba$ (Eigentum, Sugeflörtge. Zjednocze-

miecz, a naległ nań, i umarł. Co gdy ujrzał kopienik    ni staliśmy się z dyabłem, i z jego własnościami a na-

jego, naległ też na miecz swój. Leop. 1 Parał. 10, 5.    ległościami wszystkiemi. Gil. Kaz. B b 5 b. ‘NALEGŁY,

Wujek. ib. (padł nań. Bibl. Gd.), rzucił się nań, er ftiirjte    a, e, należący się komu, właściwy, własny; juftćmbtg, JU*

fiel) in fein Sdfmerbt. Broń końcem w nizkie piersi pod-    gehörig. Mamy się wszystkiego warować, co jest zbytko-

prawiwszy, one naległa , tak aż przepadł sztych na dru-    wi a pysze naległego. Gil. Post. 3 b.

gą stronę. Otw. Ow. 145. Woda wodą bywa ’p°P^za- NALĘKAĆ się, recipr. dok., najeść się strachu, ben Sdfrc* na, I przynagla jej owa, co z góry nabiega, A ta zaś    d’en fatt haben, fidj oft itnb lange genug erfcfyrccfen. Nieraz

na bieżącą przed sobą nalega. Otw. Ow. 613. bringt ba*    w nocy takowe widziałem larwy, iż ciężko się nalęka-

rauf loi Okręt był w niebezpieczeństwie, niepogoda    łem. Mon. 75, 180. Wprzód się pracy nalekają, dźwi-

niemała *nadlegała (nalegała). W. Act. 27, 20. Bibl. Gd. gają jednak, ib. 71, 42.

9îebenmauer am Offen, barattf ju ftjjeit; Boh. zâhrobec; Sorab. 2. murka; Ross. jieacaHKa, aemaHOHKa. Jaś wedle Grety, siadłszy na nalepie, Nadwiędłą dymem swoje damę klepie. Kchow. 292. et 12. Czeladź siadłszy przy ogniu tam na nalepie. Hor. 2, 320. Ona przy piecu siedzi na nizkićj nalepie. Pot. Arg.₍ 78. Na nalepie ciepłych popiołów ruszyła, in foco. Zebr. Ow. 208. na ognisku, .fyeerb. NALEPIĆ, cz. dok., nakleić na czym lepem, aufletmeit; Vind. nalimati ; Ross. naatmiTL, HaahnaHTb, yrkniiTb , yabmiarb ; Eccl. HajeibiHio. Nalepić się, *nale-pnąć, na czym przylepnąć Ross. na.ibHyTb, Ha.nmHyTb,

(t. j. nacierała). Skanderbeg nie chciał na niesprawione NALEPA, y, z., przypiecek, przymurek piecowy; eilte Heine Turki uderzyć i gwałtem naledz. Baz. Sk. 87. Te miasteczka były własne Skanderbega ; lecz gdy je Amurat bardzo naległ, otrzymał je. Baz. Sk. 57. (oblegając doskwierał). Aetna głowę naległa, degravat. Zebr. Ow. 116.

Ufanie w bogu mieć mamy, gdy postrachy nalęgą. Sk.

Kaz. 66. Nie mógł Dawid budować kościoła, dla walk, które go nalegały w koło. Leop. 3 Reg. 5, o. (które go ogarnęły. Bibl. Gd.). — §. Nalegać * nacierać, przyciskać o co, przynaglać, brtngenb anfud)cn, anf ctmaS bringen(Boh. nastupowati, ob. Następować; Croat. per-gajnam , cf. przyganiać; Vind. pergajnat, naganjali, na-

perganiati, doperganjati, natirjati (cf. nacierać), obtirjati, HajmnaTb , Haawiaio. narinjati, natisbati, potishuvati, nafiliti, filiti, cf. silić; NALEPSZY, NAJLEPSZY, ob. Lepszy.

Sorab. 1. nastahwam ; (cf. Lat. insto ; G er. infićhtbig; cf. NAŁEPTAĆ się, f. nałepce się recip. dok., do woli połeptać, nastać); Croat. nasztajem, nasztojam , radim; Bosn. na- napić się, (id) fatt fdjlnrfeit. Wojna gdy się krwi nałe-stojati, potukkati, potięęati, potaknuti, (cf. potykać) ; Rag. pce.... Ghrośc. Luk. 29. nûstojati, potizzati; Ross. nporypuTb, byuHTbCH, nony- NALESĆ, ob. Naleźć.

hhtłch ; Eccl. npHÆorcTBOBarn nowy; Hyvuo, noty/K^ato ; NALEŚNIK, a, m., gatunek ciasta, eine pinfe, eine $lrt blin* cf. nudzić). Woźny woła, wrzeszczy na ustęp; bur- ner ^(annfltc^en. Zamiast robić pirogów*, łazanków i na-mistrz o toż fukliwie nalega. Mon. 76, 141. Jeśli Wc leśników, robi ona madrygały. Teat. 29. b, 8.

Pan będziesz o oddanie pierścienia nalegał, to ja bede NALEWAĆ, ob. |Nalać. NALEWACZ, a, m., Cn. Th., *NALE-

nalegał o dotrzymanie słowa mój córce. Boh. Kom. 4, 348. Tu ociec nalega za Bogackim; i tam mię do Grze-cznickiego prowadzą gwałtem. Teat. 6. b, 37. Żołnierz próżen korzyści, Nalęże na koronę, aż się mu uiści. Miask. Ryt. 2, 70. Nalegający (Vind. nastan, naganja-tliu, tishezhen, filen (cf. usilny), natishezhen , nafilen, filast , naganjezhen). Nalegając, inftänbtg; Ross. HeOT-CTyimo; Sorab. 1. nastayne. NALEGAĆ się, ob. Należeć się. NALEGANIE, ia, n., subst. verb., nacieranie, przynaglanie, niestwora. Cn. Th. ba§ 2(nbrtngert, Erbringen, ©ringen auf etmaê, brmgenbeê 2lnfud)cn; (Sorab. 1. na-stahtźo, nastahwnofcż, nastaynofez ; Croat. nasztojanye; Vind. naganja, perganja, napelanje, filnost, tishezhnost, nadleshnost, naleshanje). Naleganie częste, długie, za gwałt stoi. Cn. Ad. 532. (cf. ustawiczność wiele może; gutta cavat lapidem, non vi, sed saepe cadendo ; często

WAJKA, i, m, Tr., ‘NALEWAJCA, y, m., NALEWAJ-KO, a, m., Boh. nalewać; Vind. nalivar; Sorab. 1. to-tżka ; (Eccl. Kiitioiuiii, kto bhho iiaaiiBaerb) ; §. 1) który nalewa, ber (Etnfcfyenfer, (Etngiejler. — §. 2) Nalewajko, imię hydne pewnego gatunku heretyków cerkwi Greckiej, Schimpfname einer Secte in ber @rted)ifd)en Sîirdfc. [Jest to nazwa na wyszydzenie nieunitów, od Nalewajka, który z powodu zaprowadzenia unii na synodzie brzeskolite-wskim stanął na czele powstania na Ukrainie i pokonany, w Warszawie był ścięty; była także xięga pod tytułem Nalewajko, ob. Smotrzyckiego Lament Przedm. ark. 3, k. 2. — 2j. Nalewajkami nas lżą i sromocą. Weryf. 45. Ta jedna kropka , o którą Nalewajkowie z Unitami za łeb idą, władyckie wioski, archymandryckie dzierżawy, ziemi trochę. Birk. Gl. K 14. Z Nalewajkami bądź Nalewajkiem, z politykami politykiem, ib. 18. Jednym

razem ukaże sie Nalewajkow brat pop niesworny, i za-    dy jeden, który go pojął, jął się chwalić, mówiąc: na-

wołał na swawolniki odszczepione, za mną, za mną dzie-    lazłem konia. Rzekł mu towarzysz, czernu nie mówisz :

cii Birk. Exorb. D. [Damian Nalewajko, proboszcz nie-    nalazłaśwa {Dual.)? Ezop. 84. 'Potrafił Jezus w kościele

unicki w Ostrogu, który swojemi pismami więcej szko-    uzdrowionego, i powiedział mu.... Sekl. Joan. 5; {mot.

dził unii, niz jego brat orężem. 2]. NALEWACZKA, i,    'naiduje abo 'naidzie). Ś. Helena dziwnie nalazła krzyż

i., która nalewa , {Boh. nalewaćka) ; bte ©tltfc^enferhtu.    on, na którym P. Chrystus wisiał. Hrbst. Nauk. Q 5. Na-

NALEWALNY, a, e, nalewaniu służący, ministratorius. Cn. lazł, czego szukał. Cn. Ad. 531. Nalazł swój swego. Tli., junt ©iitgteßett ober (Stnfdjenfert gehörig. — §. Dający    Nalazła Marta Gotarta. ib. (cf. trafił swój na swego). Zna-

się nalewać, etitgteßltd), ba§ fid) etugteßen läßt; Hoss.    lazł maźnicę, zgubił szkatułę w drodze. Pot. Pocz. 650.

HaiHBHŁiH, HaMBuaTHH. NALEWKA, i, i., Boh. nalewka ; W tym ujrzą bez sprawców płynące dwie łodzie; które, Slov. nóljwka lejek; {Boh. nalewadlo , hubatka nalewka);    kiedy stanęli, 'naszli (naleźli) dosyć żywności. Prot. Jat.

Carn. nalyvâlu ; Vind. kropiuna kandva , nakropivalu, kro-    26. {ob. Najść, nachodzić). Gwałtownika pokoju poimać

piuni verzh; Botn. vrriç; Ross. B03iiiBaibHiiKb, B034ia,ïb-    albo ‘naiść. Szczerb. Sax. 457. (zdybać). Prawdę szuka-

HHKi, noieBa^LHa, (Ha.niBKa gatunek likworu jagodowe-    ną, jeśliście 'naszli, 'najdzioną (znalezioną) jeśliście uwago); Eccl. ua.iiiBKa urceolus, trulla; naczynie do nale-    żali.... Smotr. Apol. 123. Stary kurta na łańcuchu co

wania, ein ©teßgcfäß, ©efäß junt ©titgtcßett. Deszcz w    zrobi, to jakbyś nalazł, a co zje, to jakbyś za płot wy-

kroplach pada, tak jakby je kto ogrodniczą przepuszczał    rzucił. Barl. C 2. Im mnićj chwały szukał, tym więcej

nalewką. Zab. 6, 112. Min. ©teßfatttte bet ©dritter. U ży-    onéj najdował. Pilch. Sali. 106. Przyzwoity swym oby-

dów omywanie nalewek i statków stołowych jest z usta-    czajom, życia koniec nalazł. Pilch. Sali. 106. Inną

wy starszych. Sekl. Marc. 7, mot. naczyń, z których pi-    radę zły jego umysł nalazł. Sk. Dz. 871. (wynalazł,

ją,» ïnnffannett. — Per.    excell. Nalewka na ręce, mie-    wymyślił). Kiedy się kto ustawmm przypatrzy, najdzie to,

dnica, umywadlnik; ba3    ^panbbccfeit, bte Sanne, auf bte    iż kiedy ustawa jaka przeciwna jest prawu przyrodzone-

£ältbe JU gießen beritt 2Bafd)en; Vind. medeniza, vlivalu,    mu, tedy cesarze i prawodawcy najdowali zawsze spo-

vmivalu , vmivalnik, gieffaf; Bosn. verc za liuati uodu    sób, jakoby onę ustawę pomiarkowali. Szczerb. Sax. 114.

na ruke ; Sorab. 1. rucżna móhyewka. Przynieś tu na-    _ g. ‘Najdować dekret"; (cf. nalazek, b) sententia), ettt

lewkę na ręce z woda. Tent. 42 d. Wodę kryształo-    Urt^eU ftttben SI big., s. v. abftnben, (cf. Seftnben, ©utbe*

wą dają rękom nalewki, w puhary perłowe leją wino.    ftubcu) » fpredjen. Ławnik niepowinien sołtysowi dekretów

Bardz. Luk. 180. Od wódki perfumowanej do nalewki,    najdować, oprócz prawdziwych dni sądowych. Spec. Sax.

niech płacą złoty jeden.    Lek. C. 2. b. — §. Meton. Co    207 ; a nie powinien dekretów najdować, abo skazować,

się nalewa, nalewanie,    trunek, ber 3U0Uß, ber îrattf,    dłużej nad trzy godziny, ib. Szczerb. Sax. 207. Jak im

ba3 irinfen, ber &rtutf.    Prosi ich na sztukę mięsa przy    wierzyć, że się stawią do sądu, a wszystkiemu, co pra-

kwarcie nalewki. Pot. Jow. 466. — §. Nalewki, w Warsza- wo najdzie dostoją? Modrz. Baz. 340. Będzie powinien wie ulica niedobrze słynąca, eilte ©traße tu ©armait,    bte    dać, ile jednacze" najdą.    4 Leop.    Exod.    21.    Gotowem

îttd)t tut befielt    fjîufe field. Na podejrzane miejsca,    na    niewinności swój    dowieść, tak jak    bóg i    prawo najdzie.

Grzybów i Nalewki chodzisz, gdzie cnota i poczciwość    Szczerb. Saa^lŚl. Pan lenny obiera do ławicy godnych

niezmazaną odbiera plamę. leat. 4. b, 70. NALE WE-    mężów, ku najdowaniu prawa jemu albo poddanym jego.

CZKA, i, demin., ampułka przy mszy. Tr., ba$ ftldfd)« ib. 198. Uchwałą sejmu teraźniejszego najdujemy, aby djenjum fKeßtuettte.^    żaden lustratorom sprzeciwić się nie śmiał. Herb. Stał.

NALEŻĄCY, ob. Należeć.    56. — Najdować się wzajemnie, ftcfy ftttben. Dzień i

NALEŹG, nalazł,    f. nalezie cz. dok., Nałazić niedok., §    1.    noc się po lesie    szukali,    A dopiero    się z sobą    teraz naj-

przyleźć gdzie,    gefrodjen foututcu; {Ross. Hajfc3TL, naat-    dowali. P. Kchan.    Orl. 1,    96. — Najduje    się,    e$ beftnbet

3aTb wzdrapać się do góry na czym). Nałazić się * do    ftd). Więcej przeciwko im z waśni mówił, niż aby się

woli, czyli dosyć połazić, ftd) fali frtedjett. — §. 2. Na-    tak wszystko naleźć miało. Gorn. Dw. 512. NALEŹCA,

leźć, znaleźć, nalazł, f. najdzie, znajdzie cz. dok., (cf.    y, m., naleziciel, repertor. Ma.cz., wynaleźca, ber fttttber,

najść, naszedł, najdzie; scd. vid. Nachodzić). Najdować,    ©rftttbcr. Łodzi pierwszy naleźca Jason, molitor. Zebr.

ał, uje, cont.; {Boh. należeli et naleznauti, nalezati, na-    Ow. 198. Sem, patryarchy starszy syn Noego, Wina

gjti, naśel; nagdu, nachazeti; Slov, naiśt, naidem; Carn.    naleźca słodkiego. Odym. Św. F 4. Uliss naleźca drogi

najdti, najdem; Vind. naiti, naijti, nafhèl,v najdem, na-    do niecnoty. A. Kchan. 56. Merkury, Marszałku boży, o

iditi, nahoditi, nalesti ; Sorab. 2. najhisch, nadajhisch,    niewysłowiony Naleźco lutni, na której brzmią strony....

nadehisch; Sorab. 1. nanedu, namakam, namakujem, pyt-    Petr. Hor. B 4.

fiu, pytfem ; Croat. najti, nahajati, nasseszt, nassesztje, NALEŻEĆ, ał, eli, należy med. niedok., {Boh. należeti; Vind, nasheztje, nahśjam; Dal.    nahodim ; Rag. nàchi, nahodim,    naleshati; Ross. ua4ie>KaTb, Ha4ie*HTb) ; g. 1. Należeć

nascten, nascjast; Slov.    nachi ; Bosn. nacchi, nahoditi,    komu abo do kogo * przynależeć, być czyim, być czyją

nascjastje, nascjast; Ross. HaäTH, Haxo4«Tb, Hainen, Haft-    własnością, propr. et ßg.} einem angeboren, jugebören, fein

Ay, yiyqHTb, yjyuaTb, oópicTH, oópkTaTb; cf. Lat. in-    ©tgenlßum fe^tt, i^nt jufommen; {Vind. dofhlifhati, per-

venire); znajdować, wynajdować, trafić na co, zastać,    fhlifhati, ob. 'Przysłuszećj. Nie powinieneś do biskupstw

ftnben. Dwa towarzysze idąc w drogę nadeszli konia; te-    należące dobra odrywać. Sieb. 190. Wiedz, że czas zgo-

32

249

NALEWACZK A - N A L E Ź G.

NALEŹCA-NALEŻEĆ.

Stownik Lindego wyd. 2. T*m IIL

76. ile się ściąga, maS aiibelangt, betrifft. — g. 4. Należy na czym * zależy, zawisło, eS (/ćingt batft/lt ab, eä fötttmt barauf att. Wiesz co należy na twojej osobie; Wszystkiego wojska zdrowie, zdrowie twoje. P. Kchan. Jer. 525. Sprawiedliwość nasza nie na samej wierze należy. W. Post. Mn. 301. Starać się o przyjaźń tego, co jest u Turków na urzędzie, i należy na nim, jest to wdać się w koszty bez potrzeby. Kłok. Turk. 114. Wiele należy na tym królom , aby nie puszczali interessów swoich na u-wagę tych, którzy jej mało mają. Ustrz. Kruc. 2, 91.— Podobnież: Należeć w czym; n. p. Obaczyli się panowie Litewscy, w których należał porządek i zachowanie Rzpltćj, iż bez .... Stryjk. 288. Mądrość i rostropność z nauki pochodzą, i w umiejętności należą. Petr. Et. 43. O tym myślili, aby tylko onego krzyża dostali, jakoby w tym co należało chrześcianom. Baz. Hst. 1 b. — NALEŻEĆ się, f. należy się recipr. dok., Nalegać się niedok., do woli się wyleżeć, ftcf; fatt liegen, fatt faulenjen; (Boh. na-leżati se; Bag. nalecchise). Należysz się w grobie. Cn. Ad. 533. cf. nie jutro zmartwychwstać.

co cesarzowi cesarzo-

NALEZIENIE, ia

n., subst. verbi naleźć, Boh. nalezenj ; Bosn. nasejastje; Croat. nassesztje; Boss. Haxo^na, Haxo-40nKa; Eccl. iuiitiiic, ob. Najście, ob. Nachodzić; cf. wynalezienie, ba§ ginben. Ten co skarb nalazł, czwartą część jego weźmie, bo ta jest zapłata nalezienia prawem naszym ustawiona. Chełm. Pr. 56. Krzyża świętego na-lezienie święcimy. Hrbst. Nauk. Q 5. Anioł skrył się nie do znalezienia. Zab. 11, 362. NALEZICIEL, a, m., ob. Naleźca, ‘najduch ; ber gtltber, ©rffnber; Boh. nńlezce, nâ-lezatel; Croat. nahajavecz, nayditcl, nahoditel; Sorab. 1. namakar, namakawcz. NALEZ1CIELKA, i, i., która naj-duje, bte gtnberinn, (Srftnbertmt, cf. wynalezicielka; Croat. nahajavka, nayditelicza, nahoditelicza ; Sorab. 1. nama-kafka. Minerwa, nalezicielka tkackiego i knapskiego rze-miesła. Macz. Najświętsza panna, nalezicielka łaski dla nas. W. Post. Mn. 529, t. j. jednaczka, wyjednaczka. NALEZIONEK, nka, m., Boh. nalezenec; porzucone dziecię, in fans projectitius. Macz. ettt $tltbelftnb. Cn. Th., po-rzutek, podrzutek, Boss. Ha^enuuiL. NALEZ10NY, a, e, part. verb. niedok., znaleziony dok., gefunben; Boh. nale-zeny; Croat. nasseszt; Bag. naseten, nasejast; Bosn. na-sejast; Boss. Haxo4HHi1; Sorab. 1. namakacżnć. NALE-Z1STY, a, e, należny, co łatwo naleźć można. Cn. Th. 465, Ietd)t JU ffnben. Nienalezisty, którego trudno naleźć. Cn. Th. 507. NALEŻNE, ego, n., subst., nagroda nalezienia, Bag. nâijexa, baê gmbcgelb, Buttbgelb. Charta jego chować pono nie zawadzi, Aza ten fortel w miłość go wprowadzi, I że w należnym swoją pożądaną Miłość za zdobycz da mi odebraną. Past. Fid. 81. NALEŻNIE, a, m., naleźca, naleziciel, ber ftiltber. Naleźnik nie powinien znalezionej rzeczy sobie przywłaszczyć, aż wprzód rzecz tę ogłosił. Baur. Sk. 252.

250

N A L E E Ć.

NALEŻEĆ - NALEŻNOŚĆ.

Za do ciebie nie należy. Pilch. Sen. list. 264. (że nie jesteś panem jego). Fortece z municyą, własnością samemu Cesarzowi Tureckiemu należą. Kłok. Turk. 4. Jeśliby kto skarb nalazZ na cudzym gruncie, tedy skarb będzie należaZ panu onego gruntu.... Chełm. Pr. 56. fobie należeć bedzie rozkazanie, Mnie zaś powolne tylko wykonanie. Past. lid. 91. W zawód bieganie rycerskiemu rzemiesfu niejako należy. Gorn. Dz. 32. Orlandowi nic upadek i trwogi onego ludu nie należały. P. Kchan. Orl. i, 315. (nie tyczaZy się go). Należący do kogo, tyczący się go, Slov. prisłuchagicy; Boss. Ha4.ie>KamiH, KacaTe.n>-HbiH. Nie ma nikt nikogo pozywać do sądu o rzeczy, onemu sądowi nie należące. Vol. Leg. 2, 694. Omisso verbo : Oddajcie co Bogu^ to Bogu, wi. Sk. Kaz. 436. Sk. Żyw. 2, 118. — §. Należeć do kogo * krewnym jego być, mit dnem üermanbt fep, §U feiner gamilte gehören. Jak Aleksander Wc Panu należał? fy. Był moim dziadem. Teat. 27. c, 61. tnie itaf/e mar er mit galten ncrmanbt ? Taniec ceremonialny przy assysten-cyi należących i sąsiadów. Kras. Pod. 2, 73. Należący, krewny, Boss. cbohctbchhhks, f. CBOHCTBeiniHua ; cf. swój, swojski; cf. kolligat. — §. *2. Acliv. Należeć » nalegać, naglić, bringen, anbringen; (Sorab. 1. należu, należim in-cumbo ; Boss. iiajemaTL ciemiężyć, prześladować). Przypadły mu sprawy niektóre w Medyolanie bardzo należące.

Wys. Aloj. 137. — §. *3. Należeć komu * sprzyjać mu, einem gemogen fetylt. Samcy pawy jajcom swym bardzo nie sprzyjają, a dzieciom swym z młodu bardzo nie należą, póki im koronki na głowie nie wyrosłą. Cresc. 575. t. j. nie dbają o nie. — §. Należy, należy się impers., przynależy, przystoi, wypada, jest powinnością, potrzebą, eś gehört fid?, eś fontmt einem ju, gejiemt fid), gekört; Slov. należiłe; Vind. naleshi, nadleshi, fe spodibiti; Bosn. nad-jesgjati; Sorab. 1. hodżi szo, dćrbi szo; Boss. 40ctohtl, npHM'ieCTBOBaTL , npHBOAHTLCH , CJlli^eTÜ , 40.1JKH0 , Ha-40ÓH0. Jak złym ukaranie, dobrym należy się pochwała i nagroda. Kras. Pod. 2, 206. To mi się należy (Croat. to mi ide). W szczęściu wiara potrzebna , w nieszczęściu należy. Bardz. Trag. 285. Nie do nas mścić się należy za nieba. Staś. Num. 2, 145. Oznajmujem wszem w obec i każdemu z osobna, którymkolwiek należy, i na potym należeć będzie, gdyż.... Vol. Leg. 2, 609. Będę człowiekiem, jak się należy. Teat. 56, 5. (comme il faut, mte ftdjrê gehört ; cf. ‘czysty, całą gębą). — Omisso Należy się: Bóg sam uszy otwarza grzesznemu, aby słuchały czego słuchać. Sk. Kaz. 358. A tobie dudku, język za zębami. Teat. 55, 18. Tobie pijaku, o tej porze powracać do domu! hultaić się noc całą! Teat. 16. b, 94. (czyż przystoi, godzi się, należy, przyzwoita, potrzeba?). Trojańskie miasta w popioły obrócił, I teraz się bać, aby czego złego Moc nie zrobiła bożka gniewliwego. Bardz.

Trag. 574. —§. Należy na kogo, przystoi nań, jest jego powinnością, c3 gebiert tl/m, gesternt tl/m, tft ferne $fltd/t.

Czynisz, jak na wiernego należy. 1 Leop. 3 Joan. 1, 5. NALEŻNOŚĆ, ści, i., co się należy, przynależytość, nale-Na nas to należy, abyśmy się starali o niebo. 3 Leop. 1 żytość, bte ©eblil/r, cf. ‘naległość; Vind. naleshezhnost, na-Macch. 6, 57. Należy * tyczy się, n. p. Drugich części leshezhnost, nadleshnost, doushnust; (nadleshnost, nale-ustaw ile należy, te nie są przeciwko woli bożej.... Sekl. shanje « naleganie). Poddany każdy należność winien jest

oddawać. Xiądz. 248. Ziemię tę ze wszystkiemi należy-    HaMnaTB, Hainnaio. Mul, który przy ścianach onćj stu-

tościami. Vol. Leg. 3, 196. t. j. ze wszystkim, co do niej    dni nalgnął. Syxt. Szk. 213.

należy, mit allem, nmä baju gehört. Należność »należenie    NALIBOKI, ów, plur.,    miasto Lit. w Nowogrodzkim.    Dykc.

do czego, ba$ Slngebören, bat> ©eueren ju etruaê. Nam epi-    Geogr. 2, 197. eine    (Stabt in fiittfjauen.

skopom, archymandrytom, igumenom, według każdego NALIGHWIĆ, /. nalichwi cz. dok., lichwą wiele nazbierać, poważności i do tej sprawy należności, wiedzieć należy....    Jttfantmen nwd)ent. Po te czasy z nas nalichwiwszy cu-

Smotr. Apol. 117. Należność sądowa. Tr., t. j. wlaści-    dzoziemcy kalwinowie, wielce dźwigali turbacye Wegier-

wość, competentia fori, bie ©igentpttllidjfeit be3 ©eridjtS*    skie. Gost. Gor. 68. Pieniądze, które żydzi z chrześcian

Çofe8. Oświadczył sądowi należność swoje do tego spad-    nalichwili. Wys.    Kat. praef.

ku. A. Zamoj. 4. t. j. blizkość swoje, pretensye swoje,    ‘NALICZEK, Boh.    nalicek; Iiag. nalijeje » nakrycie na lice

prawo swoje do niego, feilt 9îed)t, feine 2lnfprüd)e barauf.    czyli twarz, ob.    Larwa, maska; Ross. nainqHHK'L blacha

Dosyćby nam było na pokazaniu należności jego. Weryf.    na zamku; odedrzwi ; jhihhkb , la visière du casque.

32. NALEŻNY, a, e, §. 1. należyty, należący się, tnie NALICZYĆ, f. naliczy cz. dok., ile dosyć policzyć, genug ftd)8 gehört; Vind. nadleshen, praveden, spodoben, do-    jafilen, aufjäfilen;    distg. Boh. naljeiti « fucare, fcfymtnfeu, {ob.

stoin, (cf. *naległy). Chwała samemu Panu należna. Módl.    Lice); Sorab. 2.    nalizisch ; Boh. napoćtu; Vind. nafhteti,

Gd. 19. Nieposłuszny każdy pod należne karanie cer-    naraitati, gornafhteti, narazhunati; Ross. HacnHTaTb, Ha-

kiewne podpada. Weryf. 16. Należniejszym    sposobem.    CUHTHBaTt. W konwencie    braci naliczył do trzydziestu.

Sak. Busz. 46. Mają to sposobami należnemi warować.    Birk. Dom. 45.    Naliczyć    się, licząc zmordować sie, ftdjl

Vol. Leg. 3, 31. Nikt nie ma nikogo od sądu    należne- fait uttb    mübe    jdljlen ; Ross. Haciimaibca.

go do drugiego wyzywać.    Stat. Lit. 163. (właściwego).    NALINĄĆ,    /. nalinie cz. jednotl., (Etym. linąć » lunąć),    hojnie

U sądu sobie nienależnego nie stawił się. Sow. 39. Ka-    nalewać, retdjltd) ergießen, an^gteßen, aufgießen. Nie drze-

żdy z nich był z tej zmyślonej, a sobie nienależnej szaty    wiej pies popłynie, aż mu się wody w rzyć nalinie. Rys.

rozebrany. Smotr. Ex 1.    ($. 2. Należny * nalezisty, co    Ad. 43. (z musu cnota).

łatwo naleźć można. Cn.    Th., leidjt 31t ftnben.    Ameryka    ‘NALITY,    a, e,    n. p. Niektóra rola, nietylko    iż wody jest

należna. Chodk. Kost. 2.    znaleziona, odkryta,    gefunbett, wnątrz    nalita ustawicznie, ale też jeszcze    przez    wielką

Ctttbetft.— Herkules, gdy był stracone woły nalazł, zbu- część roku bywa wodą przykryta i zalewana. Gresc. 102. dował tam ołtarz bogu należnemu. Biel. Św. 17. inven-    nalana; cf. lity, ob.    Nalinąć.

tori, naleźcy, betn ^tuber). NALEŻYCIE adv., Boh. nale-    NALIZAĆ, cz. dok., f.    naliźe, na czym polizać,    worauf    leefen;

zité; ( Vind. nalosh, nalesh data opera)-, jak    się należy,    Sorab. 1. naliżu,    nalizam,    nalizuyu. Nalizać się, do woli

cf. ‘czyście, wie ftd)ö gehört, gehörig, waefer.    Człek ma-    lub zmordowania    się polizać, fidj fait ober mübe leefen.

lub zmordowania się połykać, fief) fait ober mübe fdjlutfett. Wyżeniesz precz do chlewa te, co drożdży smrodliwych nałknąć się nie mogą. Bzów. Roi. 66. ^

leżitost; Vind. spoduba, spodobnost, spodoblivost ; Ross. NAŁODŹNY, a, e, {Etym. łódź), n. p. Żołnierz nałodźny, ÆOJIJKHOCTL, cf. *naległość); należność, co się należy, pra- namorski, naumachinarius. Mącz. eilt @d){ff$folbat, ©eefolbat. wo do czego; baś, wa3 fic^ gelu’tljrt, gegtemt, bie ©ebnl/r, NAŁÓG, u, m., (Bosn. naloga strues lignorum; turba homi-baä 2Red)t. Wziąwszy chrześciańskie około śmierci nale-żytości, umarł. Sk. Zyw. 114 b. dyspozycye, wiatyk, świą-tości. NALEŻYTY, TNALEŻYSTY, a, e, należny, należący, gebültrenb, gehörig, jugelnmg; Boh. należity; Vind. spodoben, spodobliu; Ross. 4045KHHÄ (cf. dłużny), 40CT040J-5khuh; przynależący, n. p. Tobie zapewne byłby należyty Piękności wieniec, od Grecyi wity. Szym. Ś. W. 71. Póki nie upłynie tak drogi i należyty czas, i taka pogoda do dobrego żniwa, chwytajmy, róbmy. Sk. Kaz. 511. Im rzeczy droższe i‘należystsze, tym szkodliwsza jest na nich omyłka. Sk. Kaz. 227. Druga rzecz nie mniej 'należysta.

Boter. 268.

jacy się wcale należycie. Nieme. P. P. 5. Alem też co ‘NALKI, plur. ; z Niem, helfen, ©ewürjttelfen, goździki kramne. pił to pił należycie dzisiejszej nocy. Teat. 6, 61. Skórę NAŁKNAĆ się, recipr. jednotl., Nałykać się niedok, do woli mu należycie wytrzepał. Teat. 22. b, Go. Odpocząłem już sobie należycie,^ czuję się dobrze na siłach. Teat.

34. b, b i i. NALEZYTOŚĆ, ści, i., [Boh. et Slov. nâ-

NAŁGAĆ, f. nałżę, nałgę cz. dok., wiele pokłamać, otel Itad) etnanber »orlügeit; Croat. nalegali; Bosn. nalagati, navuh-viti ; Ross. naaraTb. Nałgał przed panem, to mu powiadając, Że się cud stanął równego nie mając. Jabf. Ez. A 4.

NALGNAC, nijak, jednotl., na czym dosyć polgnąć, genug Heben bletben, tyatfen bleiben; Ross. HajbHjTb, HairniHyrb,

251

NALEŻNY - N A L G N 4 C.

NALIBOKI - NAŁÓG.

num ; Rag. nûlogh , nalogaj, nâkup strues ; Croat. nalog strues; Ross. Haaort nałożny podatek); §. 1. do czego sie kto nałożył, {ob. Nakładać się do czego) ; zwyczaj, bte ©ewofmljeit, baö àttgewofmen, ber ©ebraud); iSorab. 2. nalog; Rag. navada, uvadiza; Ross. nOBa4ita, noBMUKa, npH-xyita, npmiymta ; Eccl. iiaoyKi, HaBUKŁ. Nałóg, łożenie chęci i pracy częstej na jaką spraw'e. Kpcz. Gr. 3, 15. Assuetudo, nałóg , nakład. Macz. Nałóg jest snadność do czynienia złego abo dobrego. Cnoty nałóg mieć i żyć cnotliwie, różne są rzeczy; daleko jest lepsze życie cnotliwe, niżli mienie nałogu. Petr. Et. 29. Z tego, czego się czynić zwyczaimy, nałóg roście. Gorn. Dw. 393. Z czasem wszystko w nałóg się odmienia. Zab. 14, 250. Każdą niemal wadę nałóg wdziękiem zdobi. Zab. 15, 203. Komu się nałóg w naturę obraca , Siodło mu łóżkiem, odpoczynkiem praca. Pot. Syl. 401. Nałóg ułacnia trudności. Cn. Ad. 534. (cf. zwyczaj wszystko przemaga; przykrość zwyczajna lżejsza). Baczcie panowie, jak jest rzecz wielka nałóg. Kosz. Lor. 10 b. Iw połogu, nie

252

N A Ł O I Ć - NAŁOŻNICA.

NAŁOZNICTWO - NAMACAĆ.

zapomni nałogu. Bratk. D 4. Nałóg łamie przyrodzenie. Rys. Ad. 82. Nałóg drugie przyrodzenie. Cn. Ad. 533. Mon. 70, 222. ib. 69, 174. (po staremu Bartosz). Trudno starego nałogu zaniechać. Klon. Wor. 41. Stare niemocy trudno leczyć, jako i stare nałogi. Sk. Dz. 740. — In malam partem: Nałóg, eine böfe ©etOOtynljett, eine Unart ; Sorab. 2. nerod ; Carn. svâda ; Eccl. 3J0hmctb0, 3JOHMtTejiBCTBO. Młodość moja niebaczna z dobrej zszedłszy drogi, Wszystkie mych społeczników przejęła nałogi, Treb. S. M. 102. Nałóg do złego, nic gorszego. Cn. Ad. 533. Kretensowie, gdy kogo okrutnie przeklinają, mówią: bodajeś złego nałogu nie odstępował. Warg. Wal. 240. Ze złego nałogu trudno ku bogu. Lek. D 2. Rys. Ad. 81. Pot. Jow. 185. Podw. Wróż. 27. Są tez takie nałogi, Unarten, które lubo w sobie żadnej istotnej złości nie zawierają, nie mniej jednak społeczeństwu ludzkiemu przykre, a czasem nieznośne bywać zwykły. Mon. 66, 662. — §. *2. Nałóg » załoga miejscowa, bte ©awifott ttt einer _©tabt. Tr.

NAŁOIĆ, cz. dok., łojem nasmarować, betalgeit, mit £alg befdjmterett; (Bosn. nalojiti; Croat. nalojujem). Skórę komu nałoić, wygarbować go, einen toacfer burdjgerbeit.

NAŁOKAĆ się, cz. dok., nałykać się, nachlapać się, fid) fatt f^tucfen, Rag. nalokattise.

4Haa Hcena, no4ca4HHua, HesaKOimaa »ena; założnica, ba§ flebSroetb, bte Sepfdilaferimt, (cf. przespałka; cf. duszka, du-szyca; cf. kawalerka). Nałożnice. W. Genes. 25, 6, »not. insze żony, które pojmowano bez ceremonii, ani rządziły, ani synowie ich dziedziczyli.» NAŁOŻNICTWO, NA-ŁOZEŃS1 WO, a, n., Croat. hotinsztvo; Boh. saulożnict— wj; Sorab. 1. zlehano ; Bosn. et Rag. hotimstvo; Ross. HaiOHvHHnecTBO ; bte 5îebêel/e. Siostry żony twój na nało-żnictwo przy niej nie weźmiesz. W. Levit. 18, 18. Na-łożnictwem się bawię Eccl. HajoatHiinecTByK). NAŁOŻNI-OZY, a, e, od nałożnictwa, fle&«/, mteÿelt#; Boh., ku-benskÿ; Ross. imowHHuiH, naiO/KHHnecKiH. NAŁOŹNIK, a, m., Boh. kubenar, saulożnik; Sorab. 1. pżilehawcz, zléhawcz ; Vind. perleshauz, perleshenik, sravenspanik ; Rag. hotimik; Croat. podlegavecz, prilesnik, hotnik; Ross. HaiojKHHKii; concubinus. Cn. Tli., ein 33epfd)lcifer. NAŁO-ZNY, a, e, od nałogu, nałogowy, przywykły, angetüöljnt; (cf. Croat. naloslyiv constructibilis). Chciałbym upominać, aby jak mogą te nałożne w dyskursach powszednich dy odcinali. Mon. 73, 349. — §. Włożony w co, n. p. Młódź nienałożna dźwigać ciężary przed laty. Min. Ryt. 2,    17. — §. Nałożniczy, $eb3 <. Pełni wszelkiej nie-

pra ości, złości, nałożnej nieczystoty. 1 Leop. Rom. 1, 29. Nąłożnych i cudzołożnych bóg osądzi. Mon. 76, 553.

'NAŁOKIETNIK, a, m., rękawek aż do łokcia od ręki idą- NAŁOŻONY, ob. Nakładać, nałożyć.

cy, Ross. na,iaKOTHHKT> ; szyna na złamaną rękę koło łokcia, NALUDNIĆ, cz. dok., ile dosyć zaludnić, Ijiltlänglid) beöölferil, eine 3lrntfd)iette.    Rag. napûciti.

‘NAŁOM, u, m., 'NAŁOMEK, mku, m., nałomienie , nała-    NAŁUPAĆ, cz. dok.,    f. nałupie; dużo połupać, j)iel fpalterr.

manie, kawał nałamany, baä 9Inbredjeit, ber 5lltbntd), 23md),    Drew na kuchnią    nałupał. Tr., Bosn. nalupati multum

eilt angcbrodjlteö ©tücf; Boh. nólomek; Vind. nalom. NA- verberarc.

ŁOM1Ć, ob. Nałamać. NAŁOMNY, a, e, dający się na- NAŁUPIĆ, cz. dok., ile dosyć połupić, wyłupić, łupiąc na-łomić, nagiąć, giętki, gibki, (biubrecblidi), fytttsuttetgen, beug« zbierać, genug erbeuten, anfebnltdje 23eute aufatttmeit bringen; fant. Łacno ku każdej rzeczy nałomny jest. Rej. Post.    Boh. nakoristugi.    Nałupić się, do woli lub do zmordo-

H h h 6. ‘Naród dziewczęcy jest mdły, a na wszystko    wania połupić, fid)    fatt ober ntübe plültbem.

NALUTOWAĆ, cz. dok., lutując

WÎ-

3; Ol

snadnie nałomny. Rej. Zw. 7 b.

*NAŁ0IśT, i, i., §. 1. lignile ‘wierzysko, miejsce gdzie drwa chowają, nałoń też zowią. A/acz., ber $0ljpla£, (cf. na-ciunie, w Krakowskim mówią natoń , ia , - i natonie).—

§. 2. Nałoń, nałonie * nałęcz. Tr., binda, eine 53tnbe.

NAŁOTBOWAĆ się, recipr. dok., do woli nabroić, genug NAM Dat. pltir. pron. ja. *NAMA. Glicz. Wych. H 8 b. Odym. 33ubenftreid)e utac^ett. Nim sam zginie od kogo, tym cza- Św. J 3. Dual.» nami.

sem może się nałotrować do woli. Mon. 74, 56.    NAMACAĆ, f. namaca cz. dok., (Boh. namakati ; Sorab. 1.

NAŁOWIC cz. dok., Naławiać niedok., ile dosyć złowić, gc*    namaszam, (cf. namakacż < znaleźć); Vind. natipati, nafhla-

nug fangen, ftfcbcit; Sorab. 1. nalowicz ; Rag. nalovitti;    tati); macaniem dojść, doświadczyć, erfüllen, füllen. Ma-

Ross. na,iOBiiTL, najaBiHBaTb. Nałowić się recipr., fid)    tląc palcy po czele, co ujrzał, namacał. Zebr. Ow. 391.

fatt ober ntübe fangen, ftfcben.    — Transi. Trafiać na kogo, dójść, naleźć, auf einen tref*

NAŁOŻENIE, NAKŁADANIE, ob. Nakładać, nałożyć. NA-    fen, btè ju tfutt bltrdjbringeit. O male nie był kulą nama-

ŁOZNICA, y, i., Boh. saulożnice, żenina, kubéna; Slov.    cany. Biaiob. Odm. 41. Gorączka wszystkie członki na-

żenina, postrannj żena; Sorab. 1. pschilożnica, pżilehawka;    maca. Syxt. Szk, 221. Uchowa nas bóg, aby nas tak

Carn. polegniza, polegshena, perspavavka, perdrushnèza;    daleko mieli ci pohańcy namacać. Star. Pob. B 2. Kto-

Vind. perleshanka, srauna shena, perleshniza, perspanji-    kolwiek w cnocie żyje, jój to własna praca, Choćby się

za, hotniza, hot, hut (cf. chuć), lubfha (cf. luba), sra-    krył namyślnie, sława go namaca. Pot. Arg. 559. Ci,

venspanka; Croat. podlegavka, prilesnicza , prilosnicza,    co światem władają, I pod ziemią namacają. Groch. W.

hotnicza; Dal. hotnicza ; Bosn. prilosgnięa, hotimięa, ho-    476. — §. Biczem namacać kogo « okładać, mit ®d)Idgett

tnięa ; Rag. hotimiza, hotiniza, zlizza; Eccl, ihuo;i:kiiiii|<i;    belegen, bltrdjprügellt. Zenas jak tylko do domu powraca,

Ross. sieHimma, Memiiaa mena, HeHacTOamaa, HaioiKHiiua,    Zaraz kijem Ezopa namaca. Jabl. Ez. A 4. Tym biczem

iKWOJKHima, (cf. Graec.    cf. Lat. pellex), cobbo- do żywego namacany. Pot. Syl. 297.

na czym nastawić, aufUUett, (Vind. navariti, privariti, gçrpervariti, gornavarati). Na-lutować czego, ile dosyć polutować, genug fertig löten. Nalutować się, do woli lub zmordowania polutować, ftd) fatt ober inübe löten.

Zab. 10, 338. Uyck.

NAMACHAĆ, cz. niedok., NAMACHNAĆ, f. namachnie jedntl., NAMARTWIĆ, cz. dok., nieco martwości nabawić, etwa$ ab* w’iele pomachać, dużo    poszermować; wiele pośpieszyć;    tobten, abfterben mad)eit. Rzeczy namartwionych,    odro-

oiel fc&wtngen, fdjwenfen,    ßuftftreicfie t^un; oiel eilen, fcfileu*    dzeniem i przetworzycielem jest Krystus. Gil. Post.    B b 5.

ntgfł beförbew. Na złej    szkapie nie wiele pałaszem na-    NAMARZNĄĆ, jedntl. nijak., ile dosyć pomarznąć,    genug

macha. Pot. Jow. 132.    W tak krótkim czasie namachał    frieren, ober befrteren; Vind. namersniti; Ross. HaMep3HyrB,

kawał. Ld. Papieru! chcesz? to miejsce, czas, straż HaMep3an>.

obierzemy, A kto więcej namacha z nas wnet obaczemy. *NAMAŚLIĆ, Ross. mmcimb, HaMaciHBaii» ; masłem zaprawić, mit 23utter cmntadjen.

NAMACHLOWAC, f. namachluje cz. dok., machlerstwa na- NAMASZCZAĆ, cz. niedok., NAMAŚCIĆ, f. namaści dok, stroić, machlerstwem zebrać, ^ufammen lügen, burd) ßug Itnb Jrug jufammen bringen. Kieskę tę żydom przyniosła zazdrość szalbierstwem bogactw namacblowanych. Krom. 439.

NAMĄCIĆ, cz. dok., wiele pomącić, »iel aufrüÿren, trübe ma*

$en, Ross. naMyTHTL, HaMyqaïb.

NAMACZAĆ, cz. niedok., NAMOCZYĆ, f. namoczy dok

na-

mazywać, olejkować, falben; Boh. namastiti; Rag. namastiti, namazati; Bosn. namastiti, namazati, namaziva-ti; Croał. namaschujem ; Sorab. 1. namażu, zawbuyu ; Eccl. Hanamaio, HaMacraio. Pomazanie ostatnie albo namaszczenie, bie lefcte Oelltng, jest u katolików sakra-•» m0” ment, który kapłan daje olejem świętym, niebezpiecznie czyć czego wiele, dosyć długo moczyć, Boh. namaćeti, chorym. Karnk. Kat. 250., NAMASZCZENIEC, ńca, m., namociti; Siov. namoćugi ; Sorab. 1. namacżżuyu, wo-    pomazaniec, ber ©efalbte. Ze ta została całą namaszczeń-

maszelnoscżam ; Vind. namozhiti, namakuvati; Croat. na-    ca gfowa, Którą bóg na podporę niech ojczyzny cho-

machem, (namakavecz, farbavecz) ; Ross. HaMOUHTB, na- wa Zab 4 38^ Min

àt.IltïÂ' NAMAWIAĆ, ri.N.m«wi i. NAMAWIACZ, a, namównit,

fen, einen Xbetl t>on etwas; eintaucben; genug weuben lauen. , • • ,    ,,    , ,, /rj ,    ,    ... . *

tv , u • .    ⁷,    , ⁷    •⁷ Y a n    ■ radziciel , powod, pobudka, (Boh. namluwce concihator

i, i., (Boh. namluwćj ), persuastrix

NAMAZAĆ, f. namaże cz. dok., NAMAZYWAĆ frequ.\ na-mazuje praes. cont.; Boh. namazati ; Sorab. 1. namazuyu, namażu, namażem , namazam , nadmaznu; Vind. nama-sati, namashuvati, gorpomasati; Rag. namazati, namazî-vati ; Croat. namazójem; Ross. Hai«a3aTb, nana3BiBaTB ; namaścić, nasmarować, olejkować, befalbett, befd)mtcren, einfalben. Przy koronacyi arcybiskup, omoczywszy mały palec w oleju świętym, namazuje królowi rękę prawą. Gwagn. 188. — Fig. transi. Ręce komu namazać * smarować kogo, przedarować, przenajmować go, einem bie Ipćtnbe fdunieren, tl)u befteeben. Opanował wiele zamków przez dobrowolne poddanie starostów, że im ręce na-mazał był dobrze. Biel. 203. Namazywanie, namaszczanie, nasmarowanie, actio. Cn. Th., ba3 ©djmtereu, ©alben. Namazanie, namaszczenie, nasmarowanie, effe-ctus. Cn. Th., bic (Etnfalbung, ©infĄnniermtg ; Vind. namas, namasilu. NAMAZALNY, a, e, namazywaniu służący, junt ©infdjmierett, ©infûlben. NAMAZYWACZ, a, m., namazu-jący, ber ©alber, ©infalber; Sorab. 1. namazwar.

płynne, które przykładają ciepło albo zimno, na rozmaite    NAMAWIANIł , oo. Namowa.

części ciała. Dykc. Med. 4, 444, cf. namocz.

NAMACZYĆ, cz. dok., mąką posypać, beweisen, Eccl. na-

MyiUHHTH.

‘NAMAGAĆ, cz. niedok., ‘Namódz, f. namoze dok., wymagać czego, żądać, begefireu,• »erlangen. Bolesław do lat zara-stywania przychodząc, z opieki Konradowćj wydrzeć się już namagał, cupiebat. Krom. 234.

‘NAMAKAĆ, med. niedok., Namoknąć, f. namoknie jednotl.,

Boh. namokati, namoknauti; Sorab. 1. namokam ; Ross.

HaMOKHyTb; po części przemoknąć, naß werben, etmaê bunfmeijt werben. Gdy mokrą wiosną i południowymi Wiatrami ziemia wszystka namaka dżdżystemi.... Otw. Wirg.

437. Skoro się mielerz wykurzy, węgle zwozić trzeba, aby nie namakały. Os. Rud. 582. W wschodnich krajach ziemia lepszemi wodami namokła, obfitsze daje urodzaje.

Petr. Pol. 2, 290. Namokły Boh. namokraly.

NAMALOWAĆ, cz. dok., na czym pomalować; wiele czego wymalować; ûufttîfllen; triel fun malen; Sorab. 1. nadmo-luyu. Malarz, nie mogąc doskonale wyrazić strapionego ojca, namalował go z zasłoną na twarzy. Mon. 71, 870. NAMDLEĆ , f. namdleje neutr. dok., Namdlewać niedok.,

NAMARŁ , ob. Nademrzeć, nadmarł.

NAMARSZCZYWAĆ, act. frequ. et cont., NAMARSZCZYĆ, f. namarszczy dok., pomarszczyć, w zmarszczki poskładać, Rag. namarskati; Bosn. namrriskati, nafraskati, naruditi, nagrisepati ; Croat. narugiti, naguziti; Ross. HasiopmHTfc, HaMopmHBaTB ; ooE Jîunjeln machen, fefir runjeln, mit 9îun* geln bebecfeit. To wam namarszczywa czoła. . . . Bratk. J. 4 b. Namarszczyć twarz Ross. HanypHTŁCfl, HaxMypH-BaiocB; (cf. kozła postawić; cf. posępny, ponury).

przymdlejszym się stawać, fcfjwädjer werben, ofmmadjttger werben, abnefimen. Wychodziła na późny spacer słońce gdy namdleje. Tward. Pasq. 9. Skoro dzień namdleje, do pięknej wzywa ich przewagi. Tward. W. D. 73. NA-MDLAŁY, a, e, przymdlejszy, gefd)wad;t, febwad? geworben. Jednego Manliusza pogróżki Rzymskie siły namdlałe otrzeźwiły, pierwszą czerstwość im przywróciły. Warg. Wal. 202. NAMDLIĆ, f. namdli, cz. dok., przymdlejszym uczynić, nadwątlić, abmatten, f$wad)en. Pielgrzym,

kiedy go praca i gorąco namdli, prześpi się w cieniu przy jakiej strudze. G om. Div. 141.

NAMĘCZYĆ, cz. dok., do nasytu pomęczyć, genug martern. Namęczyć się, męcząc nasycić się lub zmordować się, ftd) fatt Uttb mübe martern ; Boh. nawundati ; Ross. HaMy-

Mądremu dosyć namienić. Rys. Ad. 39. Przezwiskiem ją nazwał, i Ora namienił. Otw. O w. 602. On mi innego zięcia namienił. Boh. Kom. 4, 127. Namieniony » przerzeczony. Cn. Th., ermähnt, gebaut. Wdowie bliższa jest otrzymać wiano swe przed inszemi wszystkiemi dłu-UHTLca, naTOMHTŁca.    gi, które się po namienieniu wiana stały, t. j. po za-

‘NAMENTANIEĆ, nijak, dok., n. p. Obeszło mię, żebyście    bezpieczeniu na dobrach. Szczerb. Sax. 463. po wytykanie szaleli różnie, byś ty nie znamentaniał, nie zcyku-    niu , zapisie, naznaczeniu, Benennung, ^efttMrtUtng.— 2.

ciał bratuń. Zab. 9, 68. lzyck.    NAMIENIĆ się, ile dosyć poprzemieniać się , ftd) öielfäb

‘NAMGLEJSZY, ob. Mdły, 'mgły. ‘NAMGL1Ć , cz. dok., mgłą    ttg genug üerwanbeln. We wsze osoby darmo się namie-

nawieść, benebeln, umnebeln; Bosn. namagblitti; Croat.    niwszy(> nakoniec ‘podoby zażył ptaka, co roznosi pio-

nameglujem obnubilo.    runy. Zebr. 311. (variatus).

NAMIĄĆ, namnął , f. namnie cz. dok., Boh. namnauti , na- NAMIERZNAĆ , f. namierznie nijak, jedntl., mierzionym się mnu ; Ross. iMMHTb, naMiiy ; miąć nagnieść, ytel bntcfen,    stać, junt (Sfcl werben., Chwała próżna i nikczemna,

tmnbett, auêwtnbett, au^bre^en, auêretben. Ross. HaMHHKa    bogu namierzła bywa. Żarn. Post. 139 b. Nierządnica

kontuzya , nagniecenie.    dla namierznienia, podnosząc zapłatę.... Leop. Ezecli. 16,

NAMIALSZY, ob. Miałki.    31, cf. nadmierznąć.

NAMIANOWAĆ, f. namianuje cz. dok., ile dosyć pomiano- NAMIERZWIĆ , f. namierzwi cz. dok., mierzwą potrząść, wać, t;erneunen, Ijerjćtlden. Bóg Chrystusa wyżej posa-    Slov. namrwiti; Bosn. namarviti, namrriviti; mit 5îrumm=

dził, niż wszelkie państwo i niż wszelkie imię namiano-    jtrot; beftreuCtt, uitfauber, unrein machen. Chceszli pójść do

wane, nie jedno w wieku tym, ale i w przyszłym.    królestwa niebieskiego z sianem twoim i słomą, abyś

Budn. Ephes. 1, 21. (które się mianuje. Bibl. Gd).    go namięrzwił, a naprószył? W. Post. W. 3, 466.

wymierzyć, einem gumeffeit, abnteffeu; Boh. nameriti ; Sorab. 1. namiriu , namirim ; Vind. nameriti; Slav. namiriti; Ross. uautpaib, HairfepHBaio. Jak ci wierzą, tak ci namierzą. Ern. 150. Cn. Ad. 288. Ileć wierzą, tylec namierzą. Cn. ib. (cf. jak cię widzą, tak cię piszą). Jak kto namierzy, ludzie mu odmierzą. Mat. z Pod. B 1. (wet za wet). Slov. Staru miru mu nameral ; mansit, ut ante fuit ; cf. po staremn Bartosz. — §. Namierzyć , godzić gdzie , celować , mierzyć do czego , toofnit fielen ;

‘NAMIAST * na miast, ob. ‘Miast » zamiast, anftatt. Namiast NAMIERZYĆ, f. namierzy cz. dok., pomierzyć, ile dosyć nagrody kijem oberwał. Tr., 'NAMIASTEK, stka , m., namiestnik , będący na miejscu czyim, zastępca, na miejsce czyje następujący, następca, Boh. namestek ; Ross.

HairbcTHHKb; ber jentaitbeâ ©telle oertritt, ber Vertreter,

Statthalter, -Berwefer, Nachfolger. Apostołowie posłali ucznie i namiastki swoje, jako Paweł ś. Tymoteusza i Tyta. W.

Post. Mn. 254. Chrystus chciał, by to wiadome było apostołom, a potym przez nich, i przez ich namiastki wszystkim. Kucz. Kat. 3, 229; («przez następców») Namiastki i opiekuna po sobie zostawić. Baz. list. 103.    (Vind. et Garn. nameriti, namerjati). Do jednego biega ce-

Już z weselem umrę, gdy zostawiam cię namiastkiem    lu; faryzeusz namierzył, celnik w    cel uderzył.    Pociej.    1;

swoim. Leop. Genes. 46, 30. Słuchali królowie papieża,    Ross. HaMtptiTbca, BoanaMkpHTbca    zamierzyć sobie;    Rag.

jako namiastka bożego na ziemi. Biel. 401. W. Post.    namjeritise, namjerivatise intervenire, accidere; namjera

Mn. 540. Chrystus ś. Piotrowi rzekł: cokolwiek zwią-    occasio; Bosn. namirritise; Croat. namerjamsze na kay;

żesz, będzie związano; co chcą rozciągnąć na jego    Slav. na koga se namiriti incidere    in aliquem.

wszystkie namiastki. Szczerb. Sax. 43. My Aleksander, NAMIEŚĆ, ob. Namiotać.

Jowisza syn, Wam miłość, pokój i pozdrowienie od nas ‘NAM1ESCIĆ , cz. dok., dosyć czego pomieścić, genug pla* i od naszych namiastków będących po nas w sprawo-    dren, unterbnngen ; Bag. namjestiti, namiestivati collocare ;

waniu i urządzeniu świata. Biel. 12. t. j. gubernatorów,    Bosn. namjestiti; Vind. namestiti restituere; Garn. namę-

wielkorządzców. NAMIASTKA, i, i., która na czyim miej-    stem, namestiti; Croat. nameschujem , namesztiti, na-

scu, (Ross. iiaMicTiimta gubernatorowa) ; bic ©tellocrtrete*    meschati , namescham; Rag. namiestiti jednoga za dru-

rimt. Z tysiąca macoch jedne nalazłbyś, któraby swój    goga subrogare.

namiastki polubiła dzieci. Burl. A 3. t. j. poprzedniczki. NAMIESIĘCZNY, a, e, na miesiącu czyli księżycu się znaj-NAMIATAĆ , ob. Namiotać. NAMIECIK, ob. Namiot.    dujący, auf betu Nîüube beftnbltd), Boh. namćsyćny ; subst.

NAMIĘKAC, med. niedok., Narnięknąć, f. namięknie dok.,    namesyćnik.

miękkim się stawać, burd)weid)en, etwa$ wctc| uttb loefer NAMIESTNICTWO, NAMIEŚNICTWO, NAMIESTNIKOSTWO,

werben, pulchnieć.

1. NAMIENIAĆ, cz. niedoli., NAMIENIĆ. {. namieni dok , wspomnieć , wzmiankę uczynić, natracić, dotknąć, Rag. na-mjóniti; Bosn. napomenati ;

MUTbiBato, erwähnen, berühren. (Sorab. 2. namenisch mianować; Carn. nameniti, namęnem destinare ; Croat. na-menujem intendo, statuo, namena casus grammaticus ; Ross. HaMtMTb, HaMtHHBaTb » zamienić, przefrymarezyć).

254

NAMĘCZYĆ - NAMIENIAĆ.

tN A MIE NIĆ - NAMIESTNICTWO.

a, n., Slov. namèstnistwj ; Croat. namesztnichtvo ; Carn. namestnistvu ; Vind. namestnifhtvu , namestje, mestu ; Ross. MhcToóJiocTHTeJibCTBO, (iiaMtcTHiiuecTBO guberniom) ; Boss. HanaaiHTOBaTb, Hana-    zastępstwo, bte (Stellvertretung, Slmtêoertretung, ©tatt^al*

terfe^aft; następstwo, bfe Nachfolge. Znaczniejsi obywatele , zakosztowawszy w namieśnictwie słodyczy rozkazywania targnąć się nie mogą na władzę najwyższą. Mon. 68, 540. Postanowiony był exarchat, albo namiestni-

kowstwo patryarszeńskie. Steb. 2, 163. Potomstwo księ—    Karnk. Kał. 437. Ciało Chrystusowe nie było podległe

żny Libusy ustawicznym namiestnictwem ( successione)    niedostatkom i affektom, które drudzy namiętnościami

długo bardzo panowało u Czechów'. Krom. 36. 3lmt3foI»    nazywają. Sk. Dz. 559. Podobne namiętności dwóch luge. NAMIESTNIK, NAM1EŚNIK, a, w., ‘NAMIASTEK,    dzi, podobny temperament Eccl. n040Ó0CTpacTie, adj.

Boh. mjstodrżjcy ; Slov. mestodrżici , nómestnjk (nastę-    no^OÓHOCTpacTiibiM. Dobre namiętności Eccl. ^oópocTpa-

pca) ; Carn. namestnik, namęstnek; Vind. namestnik,    CTie, Graec. ivnu&sia, cf. entuzyazm. Bojaźń jest pa-

namiestnik, namestni oblastnik, (namefnik haeres); Croat.    nującą tyranów namiętnością. Weg. Marm. 1, 156. Na-

namesztnik, nameztnik ( s zastępca , następca); Rag. nâ-    miętność rozpuszczona pewna zguba. Cn. Ad. 536. Nie

mjesnik, namjestnik, (namjestitegl collocator); Bosn. na-    jestem tego mniemania, jakoby namiętności, abo popę-

namjeslnik; Iloss. M’fecroö.aiocTHTeJb, (HaMicTHHieB gou-    dliwe chęci, mogły być do gruntu wykorzenione ; z przy-

verneur, proposé sur un gouvernement ou sur plu-    rodzenia są dane, aby nas pobudzały do czynienia cze-

sieurs. Coxe Yoy. 2, 306 » gubernator); zastępca, ber (śtelb    gokolwiek. Modrz. Baz. 26. Gdy bóg ludzie stworzył,

oertreter, (Statthalter, Vertreter. Chełm. Pr. 163. Na to    rozdał miedzy nie wszystkie cnoty i tez ‘namięty. Ezop.

namiestników chowam, aby mię zastępowali w tym, cze-    89. — §. ‘Namięta , drzewko, Agnus castus, nakładzione

NAMIĘTNY, a, e, NAMIĘ-

go sam przez się czynić nie mogę. Kras. Pod. 2, 200.    w pościel broni ciału namięty, ani zmazania przez sen

Uczynił biskup dyakona swoim w kazaniu namiestnikiem,    nie dopuszcza. Cresc. 474.

aby kazanie zań odprawował, gdy sam przez wadę ję-    TNIE adverb., od namiętności, z namiętnością, leiben*

zyka nie mógł. Sk. Żyw. 1, 49. Leszek Popiela namie-    fdjaftlid), SeibenfcbaftS « ; Rag. ganńt; Ross. CTpacmuH;

stnikiem (successorem), sobie jeszcze za żywota obrał.    Eccl. npiłCTpacTHbm. Namiętna pochodnia. Hor. 2, 160.

Krom. 42. (osiadł miejsce Piastowe Ziemowit, którego    Nar. Złości ludzkiej uchadzali, ani policzków namiętnie

żyjąc jeszcze, laty osłabiały ociec, na miejscu swym    nastawowali, widząc, żeby to mały zysk, swoją namię-

używał. ib. 50). Letus Romanus, namiestnik hetmański.    tnością okrom potrzeby sobie gorzej uczynić. Sekl. 21.

się pomigać, ftd) mübc tlHltfcn. Nakaślał się, namigał się, naprosił się, i z resztą uciekł. Teat. 36. c, 72; Rag. namighnuti, namighivati, namigovatti animer e o culo ; Bosn. namaghnuti, namighnuti, miggati; Vind. namigati, na-miguvati, nameshati, nameshuvati; Croat. namagnńjem, namigavam , nakimavam , namegnujem ; Eccl. tbUJH^Tii. (Vind. namiganje, megnenje; Croat. namegnenye « migi).

Rilch. Sali. 117. Dominika ś. możemy nazwać poru- NAM1GAĆ się, f. namiga recipr. dok., wiele do uprzykrzenia cznikiem albo namiestnikiem papiezkim. Bzów. Roi. 16.

Przy chorągwi namiestnik znaczy to, co adjutant przy całej brygadzie lub pułku. Kaw. Nar. 62. Namiestnik Chrystusowy, (ob. Namiastek). Kazał mi uczyć się gospodarstwa, zaczynając od funkcyi namieśnika. Teał. 19. c, 126. — W Litwie namieśnik, wojewoda, n. p. Jędrzej Jakowicz R. 1440 był namieśnikiem czyli wojewodą Smoleńskim. Nies. 4, 3. NAMIESTNY, a, e, miejsce NAMIŁOWAC się, f. namiłuje sie recipr. dok., nasycać się czyje zastępujący, vicarius. Cu. Th., ftellncrtetenb; (Carn.    miłowaniem, do sytu miłości zażywać, fid) ffltt lieben,

namęstna besęda pronomen, zaimek; (Croat. namesztlyiv    fatt fjCl'JClt, ber £iebc Itad) belieben pflegen. Wnijdźcie, nie

locabilis)', Ross. HaMhcTHimecKiH do gubernatorstwa nale-    zajrzę warn tego , Wnijdźcie, namiłujcie siego. Groch. W.

żacy; HaurfecTHimbiH gubernatorski).    343. Wieczna ojcowska jasności, Daj się ciebie nami-

NAMIESZAĆ, f. namiesza cz. dok., wiele pomieszać, stel    łować, I z tobą społem królować. Groch. W. 89. W nim

hinein mifdten; Sorab. 1. namjschu , namjscham ; Rug. na-    nie była zazdrość, w nim nie były obrzydłe obyczaje;

mjêsiti, nadomjêscjati ; Ross. HaMtcmb (osobliwie o obro-    ale to było, czego się człowiek namilować nie mógł do

ku), naMtinaTb, naMtuinBaib, naóo^TaTb. W one księgi    woli. Gorn. Dw. 318. O jak się ty tych książek nami-

namieszał powieści fałszywych i zatrudnionych. Sk. Dz. 843. łować nie możesz ! Baz. Sk. pr.

NAMIESZKAĆ się, /. namieszka się recipr. dok., dosyć długo NAMIOT, u, m., (Eltjm. miotać; Boh. nametek subgrundium;

pomieszkać, pobawić, lange genug »ernannt, bleiben, mf)* nen bleiben. Giligin był ze trzy lata na państwie Litewskim , jak umarł ; a syn jego , nie namieszkawszy się też na tym państwie, umarł prędko. Biel. 127.

NAMIĘTNOŚĆ, ści, i., NAMIĘTA, y, z, (Elym. miąć, mięty, cf. jąć); Boh. narużiwost, wóśeń, (cf. waśr'4; Carn. terpezhnost (cf. cierpiętliwość), strast; Vind. terplenjost, lerpezhnost, nagloshelnost, pohotenost, ( cf. pochoć); Rag. ganutje ; Ross. CTpacib ; Eccl. npiicTfincTine; bie 8eibenfd)aft. Namiętność latius patet, quam pożądliwość; nam continet non solum concupiscentiam, desiderium, gau-dium, amorem boni; sed etiam mali Jugam, odium, dolorem, tristitiam , iram, timorem, audaciam , desperatio-nem etc. Cn. Th. Namiętności w nas bez nas powstają. Pilch. Sen. 176. Namiętności cielesne, które człek w sobie czuje, gniew, chciwość, pożądliwość cielesna etc.

255

NAMIESTNIK - NAMIĘTNOŚĆ.

NAMIĘTNY - NAMIOT.

namet przedmiot, objekt; Vind. namet, nametanje » narzut; Carn. namêt vallum ; Croat. namet, naszip vallum, agger, nametëk, pridav additamentum ; Rag. naamèt, nâsap * grobla ; Bosn. nametak additamentum-, Ross. Ha-MeTb narzutek, wyższa część namiotu, wierzch; gatunek sieci; Eccl. iiamctł boiihckui, majami namiot); *§. a) namiot, namiotanie, co namiotano na co, narzut, ba§ $fnroerfen auf cttraS, Uebenncrfen. Namiotem haniebnych gór ociśniony. Zebr. Ow. 3 b. — §. Wojenna budka obozowa pod płachtami, szatra, bcrô 3îlt* Cagerjelt; Sorab. 1. czelda, woyerska yeta, czeldka, yetka, (cf. jata); Carn. shótor; Vind. fhotor, al ena hifha na pulo, na voiski sa shunirje, tabor, (ob. Tabor); Slov. stan, sâ-tor, wogenska bauda; Hung. sâtor; Croat. shator, sâ-tor, sâtorecz ; Dal. sator ; Rag. scjàtor, ceerga ; Bosn. cerga, cerghięa ; Ross. BdaBKa, naiaTKa, KOiiióa, koih-

256

NAMIOTEK - NAMIOTAĆ.

NAMKNĄG - NAMOWA.

woli przerzucać, szamotać, nad) Seltenen (icrum roerfeu, ^erum fcfyaufdn. Gdy tak nami gwałtownie się burzliwość morska namiotała , drugiego dnia wymiatywali, co mieli w okręcie. 1 Leop. Act. 27, 18. — §. Namieść, namia-tać miotłą, na kupę zmiatać, trocin jufammen feeren; Boh. namesti, nametu, namjtati; Bosn. namesti verrendo multum congerere-, Ross. HacnpecTt, HacKpeóaTL, ob. Naskrobać.

ÓHua, lopia (zTatarsk.); Eccl. iu.it r>f>b, tunen, cohhcküi, urnami cf. szałasz, ctiih (cf. sień), mumia. Namiotu tego nie przestawiają, a kołki jego nie będą poruszone, i wszystkie sznury jego nie będą odbierane. Budn. Jes. 33,

20. Pospołu w *namiecie (namiocie) jedli. G om. Dz. 157.

Namioty rozbili. Birk. Chmiel. A 3. Namiotów rozbijanie, stawienie Eccl. ctuionoTiYeiiiiic. Święto chłodników i namiotów stawiania. Odym. Św. 0 o 4 b. ( ob. Kuczki).

Namiotów robienie Eccl. OYCMOUihBeiiinc, xy40acecTB0 NAMKNĄĆ, ob. Namykać.

npouiHBaTb pcMHHMH naaaTKH. Obóz wazki i zbyt rząd- NAMLEĆ, f. namiele cz. dok., dużo pomieć, Ross. HaMO-ki w siły, Lecz same bohatyry pod namiotmi (namiotami) były. Przyb. Luz. 80. — §. b) Namiot, NAMIOTEK, tka, m., NAMIECIK, a, m., §. a) nad łóżkiem, nad sto-

40Tb, tuel 5Dłel)l fertig mahlen. W styczniu i w lutym mąki jako najwięcej kazać namleć. Zaw. Gosp. Gdy w jakowej wsi nie było młynu, kazał na żarnach mąki na lica, nad ołtarzem etc., cadurcum. Cu. Th., pawillon, ber knysze namleć. Perz. Lek. 259.

^atullorc, Settfjimmel, Żf/nntfytminel; Bosn. scjator; Rag. NAMŁÓCIĆ, cz. dok., ile dosyć umłócić, jur ©emige aufbre* scjattof, zâstor, nadsjenna, cérga ; Croat. nadszèncza.    fd)en; Boh. namlatiti; Bosn. namlatiti ; Boss. humoihthtł,

Do uciszonej sypialnej komnaty Wchodzi, i w namiot    iiaMOJauHBaTb. Namłocić się, do woli lub do zmordo-

kładzie się bogaty. Morszt. 40. W marmurowej łożnicy,    wania pomłocić, propr. et transi., ftd) fatt ober ntübß

pod pięknym namiotem jedwabnym. J. Kchan. Dz. 57.    brefd)en, prügeln, fd)lageit.

Od namiotów do łóżka, niech płacą złotych ośm. Lek. NAMNOŻYĆ, cz. dok., Namnażać niedok., wiele pomnożyć, C 4 b. Nalega żona, jeśli mąż będzie bogaty, Kupuj otel aufrôufen, t>crme!)ren ; Eccl. naóaBMK), napaujaio. suknie, klejnoty, namioty, karoce. Opal. Sat. 59.    Żona NAMOCZENIE, ia, n., NAMOCZ, y, i., infuzya. iV. Pam.

wyciąga, namiotek jedwabny aby był, kobierce w izbie 6, 318. NAMOCZYĆ, ob. Namaczać. aby były. Petr. Ek. 81. Namiotek łożkowy. Birk. Chmiel. NAMODLIĆ się, recipr. dok., do woli lub zmordowania mo-A 3. Judit, uciąwszy głowę Holofernesowi , zrzuciła dlić się ,, ftd) fatt ober mübe Beten, Vind. pbmoliti, namoliti. z słupków namiotek jego; mówiąc: oto głowa jego, oto NAMOKNAĆ, ob. Namakać. NAMOKRZYĆ, cz. dok., mo-namiotek, w którym spał pijany. A namiotek ten, któ- krzem napuszczać, mit Urtlt aitfeudjten ; Vind. namokriti « ry była wzięła od łoża jego, Panu ofiarowała. Radź.    nawilżyć ; naß rnadjen, anfend)ten.

Judit. 13,9-22. Wujek, ib., (namiecik. 1 Leop. Jud. 13, NAMORDOWAĆ, cz. dok., ile dosyć pomordować, pozabi-10 et 19.) Zmordował Wasil głowę rączych śklanek bie-    jać, genug morbctt, tobten. Namordował zwierza z po-

giem, Więc mu ława namiotkiem, odwieczerz noclegiem.    trzebę. Zebr. Ow. 186. — §. Dosyć wysilić, fatygować

Kchow. Fr. 112. — fig. Ciało jest jako namiotek z płó- mocno, ftarf mübe machen. Namordowawszy się z temi tna. Sk. Dz. 50. — Anat. Szatra, namiotek, tentorium. nędznemi przypadki świata tego, umarł. Rej. Post. N n 1. Perz. Cyr. 1, 183. — §. b) Gatunek płótna; n. p. Za *NAM0ŚCIĆ , cz. dok., Ross. HaMOCTiub, naMaiUHBaTb » na-łokieć paczesnego płótna grosz; za łokieć namiotek dwa brukować.

grosze. Stat. Lit. 395. NAMIOTNICZY, a, e, od namio- NAMOTAĆ, cz. dok., na czym pomotać, lub dosyć zamo-tnika, 3<Ütuiad)er * . Ś. Paweł był namiotniczego rzemiosła. W. Act. 18, 3. (robił namioty. Radź.). NAMIOTNIK, a, m., co robi namioty. Cn. Th., ber 3Mntaćfyer; Ross.

CHHHOTBopent, uiaTepnHKB, (cf. maTepiiiiieH dozorca namiotów, oboźny). — Co mieszka w namiecie. Cn. Tli. ber 3chbemotmer.— §. Co jest do namiitów, rozbijacz NAMOWA, y, z., (cf. Boh. namluwa sponsalia)\ §. 1 a) na-namiotowy, ber 3cltknmljrer, 3eltauf)d?lager, ber mit bert Selten JU tfyuu fiat. Namiotnicy, skoro strzelba do obozu przyjdzie, mają najprzedniejsze namioty zaraz rozbijać.

Archel. 2, 44. NAMIOTOWY, a, e, od namiotu, 3Ht * ;

Ross. maTepHbiM. Namiotowe sznury, kołki. NAMIOTOWY, ego, subst. ob. Oboźny. Cn. 7h. NAMIOTAĆ, f. miece, namiotę czyn. dokon. Namiatać niedok., na kupę naciskać, narzucać, auf einen Raufen werfen, über eman* ber (laufen; Carn. namętshem aggero; Vind. nametati, namezhem, namezhuvati, navrezhi ; Croat. naméchem ;

Bag. namèsti, namettati, nameetam ; Bosn. nametati, navrrichi imponere; Ross. HajieTaTL, iiaMeqy, HaMeniBaTL.

(2 lekko przyszyć, fastrygować), HaxiaMOCTHTb. Na onym miejscu namiotana jest wielka kupa kamieni. Radź. Jos.

1, 26. — *§. Namiotać się czym, naszamotać się, do

tać, nwranf aufmtcfcln, aitfwtnben; genug wtcfeln, brelien, »errotdeln ; Sorab. 1. namotlam ; Vind. namotati, gorna-motati, gorsmotati ; Croat. namotavam; Dal. namotivati; Rag. namotattii; Bosn. namotati, (namotak, matassa) ; Ross. naMOTaTb, iiaMaTbiBaTb.

na-

mówienie do czego ; Croat. nagovarjanye ; bie Ueberrebuitg. Ożenił się Herman z namowy panów radnych z księżniczką Czeską. Biel. 64. Łagodna mowa , pewna namo-Cn. Ad. 416. (łagodnemi słowy, pożyjesz twardej głowy).— b) Namowa na co, umowa; z namowy » zmo-wnie, umownie. Cn. Th. 1438, 2Ibrebe, SSerabrebung. — §. ‘2) Namawianie, naradzanie się, obradowanie, obrady, konfereneya, Ituterfianbluug, 93eratfif(i)Iagung, $atfrêftj$uug. Strony w czasie namowy sędziów (u nas deliberacyą lub ustępem zwanej), z izby ustąpić muszą. Ostr. Pr. Cyw. 2, 22. S. Grodz. 2, 183. Namowa, albo o chorobach, zszedłszy się między sobą, radzenie. Oczk. Przym. 295. Polacy zjazd w Gnieźnie założywszy, po długiej namowie (post longam consultationem), wszyscy zdaniem jednostajnym Krakusowi państwo poddają. Krom. 34. Po-

wa.

NAMOWKA-NAMÓWIĆ.

NAMAWIANIE - NAMULAĆ.

257

syła Władysław do mistrza dla traktatów; złożono miejsce namowom spólnym. Krom. 467. (colloquiis). Bolesław na on czas sądy, które namowami i głównemi sejmikami , colloquia et terminos generales zowiemy, w polu pod namioty odprawo wał. Krom. 106. Po długich i pilnych radach i namowach, któreśmy czynili i mieli z pany radami, ustanawiamy.... Vol. Leg, 2, 610. Gdy posłowie Cesarscy list oddali; była długa namowa. Sk. Dz. 519. Trzeba, żeby posłowie zgodnemi namowami i umysły na sejm wielki przyjechali. Stat. Lii. 72. O szkołach na inszym miejscu namowę mieć będziemy. Modrz. Baz. 46, t. j. rozprawę, $erl>anblung, 3lblj«nblung. — §. *3) Namowa, NAMÓWKA, i, i., sentencya, piękna powieść. Mącz., eine ©etlteitj. Sententiola, piękna powiastka, sentencyjka, namówka. ib. lnterpunctae claustilae, rozpun-ktowane albo rozdzielone sentencye lub namowy. Mącz. NAMOWCA, y, m., namawiacz, ber Serebcr, Slufreber. Namówce dusz. 1 Leop. Sap. 12, 5. NAMÓWIĆ, f. mówi cz. dok., NAMAWIAĆ niedok., Boh. namlauwati, namluwiti; Sorab. 1. doriecżacż; Vind. nagovorit, prego-vorit, premarnuvat, ratat, v’raimat, dogovoriti, domar-nuvati, doporedeti ; Carn. pogOYarjam , pregovarjam ; (Rag. nagovoritti, nagovârati hortari) ; Groal. nagovarjati, vputiti, nasznubûjem ; Ross. crOBopHTb, croBapimaib , no403Baib, no43biBaTL, yroBopmb, yroBapuBaib, npuro-BopHTb, npuroBapHBaTb ; Eccl. Hayciaio, iiaymaio; §. 1) namawiać kogo, eilten 5» bereben fitcben; namówić kogo, eilten bereben. Do dobrych rzeczy, nie trzeba ludzi namawiać, sami idą. Teat. 52, 41. Namawiał ich Paweł

się na co, ftd) mit einem mo* do tego uczynku. Tr. — §.

mówić się z kim « urr JU berebeit. Namówili

Namówić się • nagadać się do woli; fidj fatt Ultb tttübe reben. Jam się namówił, a tyś się nasłuchał. J. Kchan. Dz. 789. Pociecha, gdy co boli, namówić się do woli. Cn. Ad. 538. (napłakać się, jaka taka uciecha). NAMAWIANIE, ia, n., subst. verb. niedok., baS 3wteben. NAMÓWIENIE, ia, n., subst. verb. dok., b(l3 Sereben. NA-MOWNIE adverb., §. a) skutecznie namawiając, przeko-nywając, überrebeitb, überjeugenb. Namownie, nie gwałtownie. Cn. Ad. 225. persuasione, non vi. — §. b) Namownie * z namowy, zmownie. Cn. Th., abgerebeter maßen, laut Slbrcbe. — §. *c) Sententiosc, z pięknemi powieściami, namownie. Macz. fententiöS. NAMÓWNIK, a, m., namawiacz, co drugiego namawia na co. Wlod., namó-wca, ber ÜBcreber, Ucberreber. Delinitor, namównik, ubła-gacz. Mącz. NAMOWNOŚĆ, ści, i., wymowa ku nana- mówieniu sposobna. Cn. Th., Serebmtgâfuitft, Ijtitreißenbe 25crebtfamfett. — §. Passive Łatwość dania się namówić, Neigung, ficß Überreben ober Pereben su laffen. ŃAMOWNY, a, e, §. a) active, który łacno namówi, ooll 23ercbllltgêfraft, btltretpenb berebt. Mow>a jego była wdzięczna i namowna, która wielu ludzi pozyskowała, i do prawdy przyciągnęła. Sk. Zyw. 2, 398. — §. b) Passive, Który się da łatwo namówić. Cn. Th. lcid)t su bereben. — *§. Mieć co u siebie za namowna i pewną. 1 Leop. Sap. 17, 2. za ułożoną, nieuchybną rzecz, für auêgemad)t. Za namowną u siebie mają, że dobre są rzeczy widome. 1 Leop. Sap. 13, 7. (za pewną rzecz. 3 Leop.)

o Chrystusie z proroków, od poranku aż do wieczora. NAMOZOLIĆ, f. namozoli cz. dok., nabiedzić, einem olei 9?0tlj W. Act. 28, 23. Namawiał ich do tych rzeczy, które są    Ultb 2J?üpe machen. Coż wart ów    pedant, co chłopca nie-

o Chrystusie, ib. Ten mię wnet namówi, który czyni    boraka Namozolił, a zrobił nie    człeka, lecz żaka? Zab.

to co mówi. Cn. Ad. 1160. Namówić się nie daje; na- 10, 235. — Recipr. Namozolić, nabiedzić się, ftd) genug mówić go trudno. Cn. Th. Namówiony Ross. iiaBajb-    placfeit.

HbiH.    Namówiona rzecz,    do    której kogo namówiono    NAMROZIĆ, cz. dok., mrozem    naruszać, mit $roft    Ultb    5MIte

Ross.    HaBaibmuna. Zaczęli    się    zjeżdżać jak namówieni,    jufefccu,, Ross. HaMopo3HTb.

ledwie nie w jedne godzinę. Ksiądz. 196. jak umówieni. NAMRZEĆ się, cf. nademrzeć, recipr. dok., nacierpieć się, — §. Namawiać komu, długo mu przekładać, zastana-    n. p. głodu aż do umierania, ben £>itltgertob leiben, gro*

wiać go, einem SorftcHnngen machen, einem oorfteflen. Lu-    ßeit junger leiben, oerfcfmtadjteit. I głodu się namarł, i

dziom ja teraz namawiam i nawodzę, czyli bogu, czyli    pieszą się nazad wrócić musiał.    Gorn. Dw. 203. Głodu

się chcą ludziom podobać? 1 Leop. Gal. 1, 10. — §.    się tam co dosyć namarli. Biel.    697. Baczę, że się do

Namówić komu * nałajać komu. Dudz. 13. wytrzeć kapi- woli nąmrzemy, i\os esurituros satis. Mącz. tułę,    einem baê ftapitcl lefen,    tfrn airêfdielteit. Namówić    NAMSZEĆ, nijak, dok., mchem    narosnąć, mit üDîooê    betMCpfett,

komu    zelżywie, sromotnie,    naplwać komu w kaszę. Cn.    bemoofeu. Czyszczenie jakiej    rzeczy namszałćj. Spicz.    134.

Ad. 558. — §. '2) Namawiać co * ‘namowę o czym czy- NAMŚClć się, recipr. dok., ile dosyć się pomścić, ftef) jur nić, konferencyą składać, rozprawę mieć, traktować,    ©enüge reifen, Boh. wymstiti se.

©(fylamm, Scim, ber auf etroaś liegt, ©djrnufj. Namuł, kał, limus. Urs. Gr. 129. Nie wypędzi się bydło na wiosnę, aż deszcze namuły zimowe opłóczą, a trawa znacznie podrośnie. Kluk. Zw. 1, 150. Staw powinien mieć od-miał taki, żeby od grobli piasek i namuł spadkiem nieznacznym szły pod wodę. Kras. Pod. 1, 174. Os. Rud.

układać, negocyować, czynić o co, Vind. fe podgovo- NAMUŁ, u, m., szlamowatość miejsce jakie paskudząca, rit, fe fvetuat, etmflS ôerÿanbeln, itegochm, untertyanbeln.

Na wyspie Toruńskiej tym czasem pokój namawiać zaczęto. Krom. 468. Na sejmikach o tych rzeczach, które im na liściech naszych oznajmiono, namawiać mają.

Stat. Lit. 67. Drugiego dnia król począł namawiać z zacnym senatem o tym pogrzebie. Zbił. Dr. F 3. Pięć

rzeczy    na tym koncylium uważane i namawiane były.    45. NAMULAC, NADMULAC, cz.    niedok., Namulić dok.,

Smotr.    Lam. 154. (roztrząsane). Tego ś. ojcowie, któ-    mułem nakrywać, napełniać, Ross.    Hacopmb,    HacapHBaTb,

rzy to    symbolum na wtórym powszechnym synodzie na-    mit 8etlU ober ©d)I(tmm «nfüHeit,    befcfjtltufcen.    Namulony,

mówili    i napisali, nie przydali. Smotr. El. 51. — §. Na-    n. p. staw Ross. uaMeuiHUH, mhochhh. —    §. Namulić,

35

Słownik Lindego wyd. 2. Tom III.

Vind. namuliti, nafraukati » skórę na ciele nacierać, prze-    MYŚLIĆ, act. transit., długo pomyślić, rozważyć co,

cierać, drasnąć, bie £aut cibftreifen, abretbett, burd)retben.    lange genug überlegen, burd)betifett ; (Sorab. 1. namysliu!

me-

Woły od słoty łatwo sobie jarzmem namulają. Kluk. Zw. namyslim ; Bosn. namisliti comminiscor, namiscgljati

1,    212. Po skończonej robocie zawsze trzeba patrzyć,    ditor\ Vind. namifliti; Croat. namisslyam imaginor; Rag.

czy się wołom szyja nie namulała. ib. 213. Kark ich,    namisliti excogitare). Głębokiego układu zamiary wielkie,

jeśli nie nadmulony. ib. 3, 113. NAMULNY, a, e, mo-    długim lat przeciągiem namyślone i przetrawione. N. Pam.

gący być namulonym, do namulenia, namulony, perfd)lamm»    15, 374. NAMYŚLA W, a, m., 9łant3Iau, miasto Szląskie.

bar, ©d)lamm», perfdjlammt. Nienamulony, illimis. Urs.    Dyke. Geogr. eine ©tabt tn ©Rieften. NAMYŚLNY, a, e,

Gr. 166.    ₍    NAMYŚLNIE adv., z namysłu robiony, umyślny, naumyśl-

NAMUROWAĆ, f. namuruje cz. dok., wiele pomurować, Vind.    ny, mit ftletß, mit 2lbftd)t, au$ SSorfa^ gefaben; Rag. na-

nasidati, »tel ntauent. Kazimierz Wielki kościołów wiele    miscgljeno ; Ross. HapouHbiM. Jedne mordy są namyślne,

namurował. Papr. Hyc. Kazimierz Wielki miast namuro-    drugie z przygody. Pelr. Pol. 397. — g. Namyślający się,

wał. ₍ Stryjk. Gon. L.    rozmyślający, uważny, bebad)tfam, mit SJła^tbcnfen, bebädjttg.

NAMYĆ, f. namyje cz. dok., Namywać niedok., Boh. namyti;    Namyślna jest fortuna wdawaniu, porywcza w odbieraniu.

Ross. iiaMUTb, HaMbiBaTb; ile dosyć pomyć, genug aitfma»    Krom. Dlaź. ded. Horacyusz, w trudach wiezienia Mo-

fd)ett, »teł mafd)cn, febeueru. Namyć się, myjąc dogodzić    skiewskiego, na utulenie żalów, przez Petrycego, nie tak

sobie lub zmordować się, ftd) fait ober ntübe Waffen.    namyślnie, jak w niewoli tęskliwie, przełożony, (t. j. nie

NAMYDLIĆ, cz. niedok., Boh. namydliti ; Bosn. nasapunati ; z tak wolną myślą, ochoczo).

ua Hero,

Ross. iiaMLLtHTŁ, HaMUJHBaTL ; mydłem nasmarować, na- NAŃ » na niego, Boh. nań * na neho ; Eccl. naiib,

prawiać, befetfeu, mit ©eife befdjmtereit.

ob. Na, ob. On.

NAMYKAC, cz. niedok., NAMKNAC , f. namknie jednoll., NANA» Mama, (SDMtttme!) lutter! vâvvrj Graecis soror est nasuwać, nasunąć, napomknąć, Vind. namekniti; Ross.    matris. Cn. Th., Bosn. nana, babka, gospa aria; Sorab.

HOMCKnyib, iiasiCKarb, propr. et fig.] btnfcbtebeit, anritifen,    1 et 2. nan ociec. NAŃKA, NIAŃKA, i. z., mamka,

Ijtitntcfctt, fig. bńtgeben, augeben, etitgebett. Namykam cze-    piastunka od dzieci, bie ^iiibermarterimt ; Boh. ehûwa; Ital.

go, napieram, napycham na inszą stronę. Cn. Th. Ja    nena ; Ross. nana, Hanna, Haiuoiuna; (Rag. ninnanje so-

pićrwszy królowi namknąłem-, aby kanał od morza do    mnus infantis ; liai, ninna). Mamki i niańki przyjmował,

morza przekopano, i zaraz mój rady usłuchał. Boh. Kom.    Tcat. 24,    134.    Wkrótce    Teosiu z rąk niańki przejdziesz

3, 201, ©rtMbuuug tbun, Ctma3 angeben, (Ross. Hasiem!    do innych. Zab.    14, 259.    Umie pacierz bez niańki. Cn.

alluzye).    Neronowi, niepewnemu jak zabić    matkę, na-    Ad. 593. (nie    dziecię—é już jest; ma-ć rozum; minęło

mknął swój dowcip, obtulit ingenium, Anicet    wyzwoleniec.    mu siedm lat;    wyrósł z rózgi; sam sobie radzić może;

Nar. Tac. 2, 218, er lich tfuu fein fnnftretd)c3 ©ente, un»    wie co złe, co dobre).

tcrftüßte tljU mit Uîatb. Gdy postrzegli, że im chętnie NANARZEKAĆ się, recipr. dok., narzekaniem nasycić się, nadstawiono uszu, namykali zręcznie samego żołnierstwa    zmordować się, ftd) fait Hltb miibe Hagen. Nanarzekawszy

obelgi. Nar. Tac. 3, 65. (t. j. wzmiankowali, przekładali).    się w swym żalu jak trzeba, Rzekł.... Otw. Ow. 149.

Z umartwieniem widzi, że się namyka W straszne sidła, NANĘCIĆ, cz. dok., ile dosyć ponęcie, Jlifatltmen locfen; co zdrada zastawiła dzika. Przyb. Luz. 40. t. j. że się Croat. napèlyavam ; Ross. naaaiBaTt, naJKHBJHTb. przymyka, naraża, sam się wplata, baß er ftd) ben ©d)ltn* ‘NAN1EBIE , Carn. nanębje » klirna, cf. podniebie. gett itfijjcrt, tljtteit ndber rućFt.    NANKIN, u, m., materya, początkowo Chińska, od stolicy

NAMYSŁ, u, m., §. a) namyślanie, rozmyślanie, Rag. nami-    Chińskiej    Nanking nazwana, SîattîtU, ein 3?ug. N. Pam.

sao, namisli; Vind. namiflik, namiflenje, baś f)tarf;benïen,    21, 257,    Ross.    KiuafiKa,    KimienKa, (cf. kitajka). Bela

©rtüdgen,    bie ©rtnćigung. Gdzie namysł i rada,    tam dobrze.    nankinu, po 10 sztuk zawierająca Ross. Tioiib. NANK1-

Teat. 21,    195. Trzeba czasu do namysłu i    przygotowa-    NOWY, a, e,    od nankinu, 9?anftit ». Ross. KHiaiineTufi.

nia. Gorn. Dw. 16. Prosił o czas do namysłu. Nar. Hst.    Nankinawy kitel Ross. KirracuiHHKS. Nankinowa suknia

2,    247. Bez namysłu, pljite langet Scftnnen. — §. b) Na-    kobieca Ross. KHTaihiHirb.

na-

258

N A M U L N Y - N A M Y Ś L I Ć.

NAMYSŁAW-^A NOSIĆ.

mysł, namyślenie, skutek namyślania, co się umyśliło, NANOSIĆ, act. cont., NANASZAĆ frequ., NANIEŚĆ, f. rezolucya, ber ©ntfcflluß. Prędki namysł strachu. Pot.    niosę dok., Boh. nanosyti, nanësti ; Rag. nanjêti, nanos-

Arg. 363. Z namysłu » umyślnie, naumyślnie, namyślnie,    sim; Vind. nanesti, nanofiti, nanalhati, ponafhati; Carn.

Jtlit 3Sorfaß, mit Sebacbt. NAMYŚLAĆ się, recipr. niedok.,    nanesem; Ross. naHOCHTb, HaitecTii, łiaiiomy ; wiele na

rozmyślać, rozważać co u siebie, über etmaś itadfbeitfeit,    kupę poznosić, piel jufanrateu tragen, jufammen häufen. Na-

etmaê bev; ftd) überlegen, 1tad)finnen, fid; bebenfett. Namyśla-    nosiły abo naniosły mrówki ziarn. Cn. Th. Nasi wielką

jąc się, często okazya ginie. Min. Ryt. 4, 131. Długo    korzyść w Rusi wzięli; bo było nanoszono dosyć z Wę-

się namyślaj, a śpieszno wykonaj. Cn. Ad. 159. NA-    gier srebra i złota. Biel. 116. Egipt jest darem Nilu;

MYŚLIC się, dok., umyślić co u siebie, stanowić, rezol-    nie tylko iż go wodą swą namacza, ale też i dlatego,

wować się. Cn. Th., etma3 bety ftd) befd'Iießett. Odjeżdżam,    iż ziemię one sama naniosła rzeka, i ustawicznie jej przy-

namyślony nie widzieć się z nią więcej. Teat. 48. d, 26.    czynią. Boter. 213. (Ross. huhochbih 1. namulony, 2. obmo-

WT prawie Litewskim godzinę nazywano czas namyślenia    wny, potwarny; Ross. HaiiecTiica namulić się; Eccl. Ha-

sędziów. Czack. Pr. 2, 97; cf. namowa; cf. ustęp. NA-    Hecni Bimy » obwinić). — Koń naniósł. Rys. Ad. 28. na-

gnoiZ, nasypaZ, baä fferb |>at Raufen gemalt. — Nanosić    »on falben, mit £>el t>oH fintieren. Delibatus medicamentis,

Zawy, *woza, ‘stoZa, Zożka, drewna etc. » namykać czego,    lekarstwy naolejkowany. Mącz.

napierać, napychać na inszą stronę, promoverc, protollere. ‘NAOŁTARZNY, a, e, Ross. HanpecTOibHLiM ; na oZtarzu sie Cn. Th., fjerbep bringen, tyerbep tragen, tyerbep rüden. — znajdujący, auf bem Siltare beftnblicb.

Nanieść na kogo, ściągnąć na kogo, nawieść, naprowa- NAOPAK, ob. Opak.

dzić, über einen bringen, ifmt jujieben. Heretyckiego upa- NAOPOWIADAĆ, cz. dok., ile dosyć poopowiadać, genug dku na dusze swe nanieść nie chcemy. Smolr. Apol. 18. fyererjgblen ; Ross. HacKa3aTb, HacKa3UBaTb.

— *§. Nanieść, wnieść, wniosek uczynić, allegować, przy- NAORAĆ, cz. dok., Sorab. 1. naworacż; Bosn, naorati; Ross. taczać, andren, folgern. Nanieśliście i owo, że Nestor Hanaxarb ; dosyć poorać , aufatfern. byZ kondemnowany; bezrozumnieście nanieśli. Smotr. El. NAOSTATEK«na ostatek, nakoniec, nawet, julcßt, übrigen^. 44. — §. Phys. Bóg wyjąZ żebro Adamowi, a ciałem na- Cn. Th., (Etym. stać, ostać się).

niosZ miejsce wyjętego żebra. Kanc. Gd. 269. zasklepiZ, NAOSTRZYĆ, f. naostrzy cz. dok., Naostrzać niedok., koń-zamknąZ, naodziaZ, bebetfen, bcïleiben,    czato przyostrzyć, anfpi^en, fpi^ig mad)en, fdjärfen, }ufd)är»

NANOTOWAĆ, cz. dok., z Łac., anotować, krótko napisać,    fen; Boh. naostriti, nabrausyti ; Vind. naostrit, nabrufit;

fur} anmerfeit, aufjetd)nen; (Sorab. 1. womćrkuyu, podrner-    Bosn. naosetritti, nabrusiti, natoęiliti; Hag. naosetritti ;

kuyu, podcźeychuyu ; Vind. navanzhati, nasnaminuvati,    Croat. naostrujem, naoczelujem, nabrussujem; Iloss. Ha-

sasnaminuvati, posnaminuvati, narisati, sarisati). Nano-    ocipHTb, HaBOCTpHTb. Chryzostom język swój na spro-

towanie Ross. naMflTonHcanie.    sne występki ich naostrzyZ. Sk. Dz. 345. NAOSTRZY-

NANUDZIĆ, cz. dok., nudami namordować, red)t ntttbc lan*    CIEL, a, m., Croat. nabruszitel, ber ©djärfer.

gemeilen, Ross. Ha40ca4HTB. Nanudzić się, ft$ redit ntübe NAPACHAĆ, cz. dok., n. p. NapeZnia swoją nauką drukar-lattgetoeilen.    nie, Byleśmy chcieli nie żaZować ucha , Pewnie napącha

NANUKAĆ, cz. dok., na co przynukać, napędzić, Croat.    wspaniaZego ducha. Mon. 74, 54. natchnie nas nim, co-

nanukâvam incito.    mice, begetftem.

NAOBCINAĆ , cz. dok., cf. obetnąć, f. obetnie dok., wiele NAPAD, u, m., napadnienie, napaść, najście, najazd; (Ross. poobcinać, oleleö bedeuten, befeßneiben. Naobcinawszy ga- Hana4eHie, Hana40K'b ; Boh. napad * spadek ; (Jam. napa-

Zęzi z drzew, szli za nim. 1 Leop. Jud. 9.

NAOBIECYWAĆ , f. naobiecuje cz. dok., wiele poobiecywać» rneleS nad) einanber uerfpredjen ; Ross. HacyMTb. Oneratus spe praemiorum, wiele mu naobiecywano. Mącz. (cf. zZote góry). ,

NAOB1ERAC, cz. dok., wiele poobierać, »tel auêlcfen; Boh. naobjrati. Naobierawszy jagód przewiedZych.... Cresc. 340.

NAOBŁAPIAĆ się, recipr. dok., nauściskać się, sensu hone-sto, genug umarmen. Skanderbeg Uranokonta, naobZa-piawszy się go, pocaZowaZ. Baz. Sk. 333.

‘NAOBŁOCZYĆ, ez. dok., nawlec obiokami, Bosn. naobla-citi; Croat. naoblachójem obnubilo; cf. oblec.

NAOBRACAĆ się, recipr. dok., do zmordowania się obracać, ftcb mübe brefien, genug umbrel/en; Boh. naobraceti se, na-obracym sę.

NAOBRYWAĆ, cz. dok., wiele poobrywać, sńel abreißen, ab* pflüden.

NAOBRZYNAĆ, cz. dok., wiele poobrzynać, oiel befdjneiben.

NAOCZNY, a, e, — ie adv., (oppos. zaoczny), w oczy uderzający, przed oczami będący, Slav. oscigledan ; Croat. zóchen, (cf. zoczyć); in bie Singen fpringenb, sor Slugen be* ftnbli^. Więcej nad jego prawidZa i rady ZnaczyZy u niej naoczne przykZady. Kniaź. Poez. 3, 121. Dajesz oto i teraz naoczne przykZady. Zab. 11, 47. Zabi

danje sors); Sorab. 1. napad, nadbehżeno ; Slov. wpód, utok;- Vind. napad, popad, prepad, zhefpad, napadenje, nabuknenje; Carn. plan, (cf. plon); Croat. nadpad; Ross. Hana4enie, nauiecTBie, Haciyiis, HanycKŁ, (Hana4Kii prześladowania), ber îlnfall, ßtitfaH. Niespodzianemu napadowi trudno się odjąć. Pilch. Sen. list. 3, 377. Bagna te są dostateczne, do wstrzymania napadu jazdy. N. Pam. 12,

267. (attaku). Nieustanne wędrownych dziczy napady, ib. 4, 24. Prussacy częste czynili napady na ziemię ĆheZ-mińską. Nar. Hst. 4, 81. Czeskie napady na Polskę, ib. 2, 536. Mnisi za napadem sZug królewskich, pomordowani zostali, ib. 2, 126. — NAPADAĆ, aZ, a, contin., NAPADNĄĆ, jednotl., Napaść, napaśdż, napadZ, f. napadnie jednoll., Boh. napadati, napadnauti ; Slov. napadam; Sorab. 2. napadnusch; Sorab. 1. napaduyu; Rag. napàsti, napadati, nascociti, nadpasti, nadstupiti, docchi iz ne nadke, narjepiti ; Vind. napasti, napadati, prepasti, zhref-pasti, planiti, prenadskozhiti, popaśli, nahajati, lotiti le; Carn. lótiti, lotem, buhtiti; Croat. napadam, nadpâdam, navalyiti ; Ross. HanacTb, Hana4aTb ; Eccl. npMorcTBOBaTH KOMy ; a) verbum neulr. napadać na co * przypadać,, natrafiać, auf etma3 flößen, auf etroag treffen. Mijając tę kamienicę , napadam na czterech ludzi ; ci skoro mię postrzegli, wraz na mnie się rzucili. Boh. Kom. 2, 231. Wszystko, co napadnie, pożera. Otw. Ow. 583. Ile razy NAODZIAĆ, f. naodzieje cz. dok., NAODZIEWAĆ niedok., do polityki się rzucę, zawsze napadnę na biedę. Boh.

przyodziać, nod) brüber betreiben, noefy barüber becîen, be* betfen. Tak wielą znakomitych cnot uślachcasz zbiorem, Które śmierć żaZobistym naodzieje worem. Zab. 9, 42. Zabi. Corporis tegumenta, naodzianie, nakrycie ciaZa, odzienie. Mącz. bie Sebecfmtg, Sefleibwtg.

NANOTOWAĆ - NAOLEJKOWAĆ.

NAOŁTARZNY - NAPADAĆ.

259

Kom. 3, 366. Owo co na myśl napadnie gZupiemu, Chce dokazować i zdoZać wszystkiemu. Białob. Odm. 10. maS tym nur einfällt, in ben ©inn foinmt. — §• Napadać na nogę, nachramować, chromać, Croat. napädam, auf eh nen guß binfen. Dudz. 47. Ślepi do bystrzejszego przy-NAOLEJKOWAC, f. naolejkuje cz. dok., namaścić olejkiem, chodzą widzenia, Chromi bez napadnienia zażyją chodze-

napèrstnèk, fingrat; Slav. nóperstnjak; Sorab. 1. pors-tżanć kwobecżk ; Ross. HanepcTOKt, nanepcTHHKi, uanep-CTOueKü; ber §ingerbut. Naparstek mosiądzowy nie mógł tej igły wstrzymać. Wys. Katar. 156. Od nici, igieł, naparstków, co mają płacić. . . . Vol. Leg. 4, 359. Na-, 231. Sko-    parsteczek srebrny. Teat. 28. b, 100. Pan naparsteczkiem

nia. Baniak F 2 b. — §. b) verb. activ. Napadać na kogo * rzucać się nań, ftd) worauf merfen, ftürjen, Überfällen, über einen Verfallen. Czego gdym mu odmówił, napadłszy na szyję moję, łzami oblany, prosił mnie o to. Smotr. Ex. 10. Dowiedziałem się, że czterech ludzi miało napaść na Wc Pana. Boh. Kom. rom wjechał do lasu, rozbójnicy nap

li na mnie.    pije, jak kanareczek. Teat. 26. b, 25. Chciałby swego

Teat. 23. b, 50. Febra codzienna rano, niekiedy po    nieprzyjaciela w naparstku utopić. Opal. Sat. 189 * w łyżce

południu, albo w wieczór napada. Krup. 5, 539. Napadła    wody.— § Botan. Naparstek albo NAPARSTNICA, y, i,

go melankoha, bojaźń, nabożeństwo, incessit. Cn. Th., t$ rodzaj rośliny, Digitalis Linn., fôittger&utbhllttf, $ittgerbut* ergriff tytt. ... Napadła go żądza * zachciało mu się. Na-    frant, ÜMbglÖtflein, ma kwiat podobny naparstkom, które

pada mię sen » drzymię. Corripiere viam, ochotnie sobie    mają niewiasty na palcach, gdy szyją. Urzeń. 121. Kluk.

w drodze pochadzać, napaść na drogę. Mącz.—§. Napa-    Dyke. 1, 191, Ross. HanepcTOUHaa rpaßa. NAPARSTKO-

dać kogo z czym * nacierać nań czym, nalegać nań czym,    WY, NAPARSTECZKOWY, a, e, od naparstka, lub na-

auf jemanben womit loögelien, loöbringett, tym bringen* ju* parsteczka, Ross. HanepcTouHufi.

fefcen. Im żarliwićj kto go z tym napadał, Wyrzucając mu NAPARTACZYĆ, cz\ dok., wiele popartaczyć, genug infam* na oczy zdradę, to on na Dońce składał. Tward. Wi. 67. men pfnfdjent, Ross. naKponaTŁ. Napartaczyć się, jity fatt — §. Napadać, napadło impers., licznie do kupy spadać, ober Utiibe pfufcfycnt. frôuftg nnb oicl fallen. Co tćj nocy śniegu napadło. — §. NAPARTOŚĆ, ob. Naparczywość. NAPARTY, ob. Naparczywy Napadać się recipr., trochę się spadać; ob. Nadpadać się. et Napierać.

członek chory, fovere. Cn. Th., Ross. nanapiiTt, Hanapn-BaTL, ein franfeS ©lieb bftyen, burd) warme Umfcbldge ani* bünften laffen. Naparzać się, vaporibus insidere. Syxt. Szk. 234, fid) bćtbett. Naparzanie, namaczanie, fomentatio, bic Sćtyung, robi się z ługów alkalicznych, dodając lotnych wyskokowych i olejowatych rzeczy; zgrzawszy miernie maczaj w tym chusty, i okładaj niemi ciepło, jak strzymać możesz. Perz. Cyr. 2, 333. Dykc. Med. 4, 444. Naparzenie nóg chorych podagryka. Mon. 69, 1035. NAPA-RZNAC, Naparzchnąć, f. naparznie cz. jednotl., (Boh. na-prskati multum spuere, naprznjti polluere). Naparznął kot co * parą swą zaraził. Włod. Naparznąć mówią o psie, kocie etc., gdy parą swą co zarazi abo ozionie. Cn. Th. 472. Contacta halitu leonis, co lew naparznął, napuchnął. ib , burd), 2lttbaud)en anftecfen. Wąż, pies to naparznął. Tr. 1- NAPAŚĆ, napasł, f. napasie cz. dok., Napasać niedok., ‘NAPAM1ĘTAC się, recipr. dok., wiele popamiętać, wydołać (Boh. napasti; Bosn. napasti; Vind. napasti, napafem; Rag. spamiętaniu czego; oiel gebenfeu, im ©taube feęn, gehörig    napâsti; Croat. napaszujem; Ross. iianacTii, aanacaTL * w

iU gcbcnfeit. Innych zabobonów, a ktoby się napisał abo    zapas się opatrzyć); dobrze do nasytu bydłu dać się paść,

napamiętał? Rej. Post. p p 5. Ktoby się tego naliczył a    ba3 Sieb fatt weiben, lange nnb |ur ©einige weiben* laffen.

napamiętał? Rej. Zw. 58.    Napasł bydła. Cn. Th. Idą ku domowi owce napasione.

NAPAPLAC, cz. dok., wiele popaplać, öiel nach eiltaitber plap*    /Ab, Hor. 111. — §. Nakarmić propr. et fig., fettigen,

pern; Ross. naimpaTŁ, HaóojTaiL, Haóa^TtiBaio. — Napa-    Za ten uczynek godzien psy napaść i kruki. Pot. Arg.

piać się, do dogody lub    zmordowania    się    popaplać, ftd) 231. (cf. krucza strawa). Nie    mogła oczu    napaść na nie-

fatt ober mitbe plappern.    go patrzeniem. Jabł. Tel. 4.    Takeś też    i ty już napasł

NAPARCZYWY, a, e, NAPARTY, oh. (Napierać), NAPAR- się temi zdaniami przewrotnemi! Teat. 22,45. nakarmiłeś CZYWIE, NAPARCIE adv., wielce nalegający, nacierający, się, napoiłeś się niemi.

febr bringenb, aubringlicb, ungeftnm. Umysł naparczywy. 2. NAPAŚĆ * infn., ob. Napadać. — NAPAŚĆ, ści, z., Fredr. Ad. 93. O to, co się raz ujmie, naparcie stoi.    Boh. autok; Slov. wpâd, utok ; Sorab. 1. napad, nad-

Zebr. Zw. 86. NAPARCZ\WOSĆ, NAPARTOŚĆ, ści, z.,    bèhzéno; Vind. napad, napadenje, prepad, shcfpad, sa-

naleganie wielkie, natarczywość,    ungeftumeS    3ubringen,    derka, popad ; Carn. napast,    plan; (Rag.    nSpast * dyabeł;

brtnglicfifeit, ob. Napór.    Croat. napaszt tentatio; Ross.    nanacTb nieszczęście, smu-

NAPARS7EK, sika, m., NAPARSTECZEK, czka, m., demin.,    tek, krzyż); Ross. Hana^enie, (Hana4KH prześladowania),

Slov. et Boh. naprstek, (Etym. prst * palec, zkąd pierścień);    HacTym,, HacTynjeHie, Hanycia, HamecTBie, naótrb; Eccl.

Croat. napershnyak, naperssnyak, (perzt * palec) ; Rag.    CßAiph; napastowanie, prześladowanie, napad, Serfolgung,

naparstak, (parst * palec); Vind. perstnik, fingrat; Carn.    UcberfaH, 3Xnfall, $ttubel. Napaść jest wmówienie jakićj

NAPADŁY, a, e, (Boh. napadny spadkowy), §. a) osko- NAPARZAĆ, cz. niedok., Naparzyć, f. naparzy dok., Naparzać czony, najechany, angegriffen, überfallen. Od zbójców napadły. — §. b) Napadła droga » mokra , namiękła, burd)* gemeint, grunblo$, fotyig. Cn. 'Th. Napadła droga śniegiem , Befdjnetjt.

NAPAJAĆ, NAPAWAĆ, ob. Napoić.

czym pakując nakłaść, ile do-

na

NAPAKOWAĆ, cz. dok.,

syć popakować, aufpacfen, genug paefen; (Vind. naharfha-tati, gornabafati, gornatovorjati ; Slav. natovariti, spraviti;

Croat. naperchüjem). NapaLować się, do dogodzenia sobie, lub do zmordowania się pakować, fid) fatt ober tttubc pacfcit.— Fig. Najeść się, objeść się, ftd) ooU ftopfen.

NAPALIĆ, f. napali cz. dok., Napalać niedok., Boh. napaliti, napalowati; Sorab. 1. napalam; wiele popalić, mocno zapalić, piel perbrennen, ftarf ein^eifien. Piec był bardzo napalony. 1 Leop. Dan. 3, 22. — Napalić się, paląc dogodzić sobie lub zmordować się, fid) fatt ober rnube brennen, betfcen.

świętych. Groch. W. 237. (Boss. HeHar4H4H0H czego się napatrzyć nie mogą). Teraz się napatrz panno, kogo widzieć żądasz, Kto wie, jeśli go potym na wieki oglądasz. Papr. Byc. 25. Napatrzyłem się tego, jak częstokroć najlepsze inteneye źle tłumaczone były. Kras. Doś. 261. Nie mogą się napatrzeć siebie, pan drzwiami, a pani o-knem. Bys. Ad. Al. Napatrzanie się, Carn. naględ ; Boss. HariH4Ką przypatrywanie się.

potwarzy w człowieka, upominając się od niego zado-syćuczynienia o krzywdę, której nie popełnił. Jez. Wyr.

sur un

261

NAPAŚCIWY-NAPATRZYĆ.

NAPAWAĆ - NAPĘDZIĆ.

Wilk szukając napaści, rzekł do barana : coż mi mącisz wodę? Zab. 13, 273. Napaść z Litwy, querelle pied de mouche. Tr., 3<tnf um beä ÄfliferS Sart. — §. Napaść, bieda, nieszczęście, Ungemad), Äreu$, ©lenb. Jedno największe nieszczęście a napaść, to jest nic nie umieć. Kosz. Lor. pr. §. Napaść, choroba bydlęca, paskudnik, nogieć, eine gefdfjrltdfe JîranfOeit beê ÜBte^eS. Ko- NAPAWAĆ »napajać, ob. Napoić. NAPA WALNY, a, e, na-niom na paskudnika co robić, żeby zaraz ta napaść usta-    pawaniu służący, junt iranien, îrctnfe». Napawalne miej-

pić musiała. Haur. Ek. 155. — Szkaradna zaraza i napaść,    sce abo koryto, aquarium. Cn. Th., Boh. napagedlo ;

bydło i wszelaki dobytek morząc, Polskę zbroździła. Krom.    Croał. napoische; Vind. napajalifhe; bte îrfinfe, bet £tćn*

750. Skoro napaść czyli nogieć w oczach konia postrze-    fetrog. NAPAWANY, NAPAWANIE , ob. Napoić,

żesz .... Lek. Kon. 18.    NAPCHAĆ, f. napcha cz. dok., Napohnąć jednotl., Napychać

NAPAŚCIWY, NAPASTLIWY, NAPASNY, a, e, (Boss. Ha-    niedok., pchając napełnić, oott ftopfen; Boh, nacpati, na-

nacTHUH nieszczęśliwy, biedny); napadający, napastujący,    epawati; Carn. nawadam, nabâsam; Vind. nahatiti, nabu-

nacierający, natarczywy, natrętny, angretfertfcO, befeflbenb,    lati, nadregati, (napehniti * nakłóć) ; Bosn. nakladiti, (ef.

§el)be fud)eub ; Boss. iiaxo^HtiH, HacTynaTejbHUH, naciyn-    nakłaść); Boss. nanHXHyib, nanHxaTb, nannxHBaTL. Dziu-

HHBUB. Inkwizytorowie objeżdżają miasta i ziemie, dla    rawego woru nie napehasz. Źegl. Ad. 70.    1 wół lepiej

widzenia, jeśli tam niemasz napaśliwych kłótników, mie-    pociągnie, gdy się plewami napcha. Boh. Kom. 5, 264.

szających pokój publiczny. Mon. 74, 328. Męstwo nie-    obetka, ftd) ÜOÜ ftopfen. Prov. Slov. Prawidłami nacpat

ustraszone, ale nie napastliwe. Kras. Pod. 2, 64. Wilk    hlawu , gako krupami gelito ; regulis superßuis onerare.

szkodny, napaściwy. Haur. Sk. 311. Straszą lud trwożny    Lubię te przemianę losu, kiedy kieszeń pusta, potym

napastliwe duchy. Kras. Oss. E b. Napasnych karzą. Hor.    złotem się napcha. Teat. 22, 41. — §. Intrans. obsol. Ńa-

Sat. 156. Utaił się przed napasnemi kredytorami. Zab.    pychać, wiele popychać, otcl ftöflen. Ten się dorwał pa-

13, 212. (NAPASKUDZIĆ, cz. dok. Boh. naprznowati *    górka, w krzywym czółnie ,drugi Wiosłem napycha, ke-

* foedare-, Boss. nanaKOCTinb, mmuHTb, HacKBepHHTb, Ha-    dy zaciągnął się z pługi. Zebr. Oiu. 10.

naunaîb; paskustwa narobić, nakłaść, naplugawić, Unflat!) NAPCIIL1Ć, f. napchli, cz. dok., pchłami napełnić, öott ^10* luntfiun, beunretntgen). NAPASTNIK, a, m, Sorab.i. napa-    ty mad;en, mit $löfien anfüllen; Boss. naójioiuHHTb. Napchlić

dnik; Boh. autocnik; Vind. popadnik; Carn- lotruvavz, pla-    komorę, łóżko, suknią. Cn. Th. Napchlony, pełny płech,

nćnik; Bosn. napastnik, progonitegl persecutor, tentutor\    peblisty, pulicosus. Macz. (Ross. iiaÓJOuiHHTbCH formować

Croat. nahrupitel, navalitel, (napasztnik tentator, diabolus,    się, kształcić się, doskonalić).

Bag. napasnik) ; Boss. Hamunwcb ; napastujący kogo, na- NAPĘCZNIEĆ, f. napęcznieje neutr. dok., pękato nabrzmieć, padający nań, najeźdźca, prześladowca, bet IteberfdHer,    aitffdjroeflen, aitfberftett, aufpla^en ; Boh. nabobtjm. Rózga

Ueberpefier, mit gemaffneter $anb, ber 33efcpbet, bet eilten    Aaronowa zakwitnęła, i napęczniawszy pąkowie z tćj ro-

anfdllt. Rozbójnik na życie i majątek razem, napastnik    szczki, wypuściły z siebie kwiatki. Leop. Num. 17, 8.

na samą własność człowieka dybie. Oslr. Pr. Cyw. 1,    Żyły napęczniałe, oczy łyskające. Pilch. Sen. 283. NA-

354. NAPASTOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., prześladować    PĘĆZYĆ, f. napęczy    cz. dok., n. p. Oczy wytrzyszczył, a

kogo, nacierać nań, einen verfolgen, iljm feilte 9îu^e lajfen;    gębę napęczył. By s.    Ad. 52. nadął, odął, napęczniałą

Carn. planiti; Croat. navalyujem , nabruplyüjem ; (Bosn.    uczynił, mtfblafen, anfd)meHeil Iaffen.

napastovati ; Croat. napasztujem tento ; Vind. napostuvat NAPĘD, u, m., napędzanie, natarcie, nawał, napaść, ba3 irriłare). Nie napastuj mnie. Teat. 46, 60»daj mi pokój. goêtreiben auf jemanben, bet 2lnlauf; Boss. CTpeMHTejbHOCTb. NAPASTWIC się, f. napastwi się' recipr. dek., napaść się,    Bili na około obozu    parkan, aby pod jego zasłoną wy-

nakarmić się, sed solummodo in mniam partem, ftd) fan    cieczki czynić, i w    czasie napędu bezpiecznie cofać się

etmaê graufamen) fatt metben, fein 5Üîütbd;en füllen; (Eccl.    mogli. Nar. Hst. 3, 149. Mon. 76, 520. NAPĘDZIĆ, f.

HanacTBOBam biedę klepać). Rad był temu bardzo, że    napędzi cz. dok., Napędza é niedok., przypędzić, Carn. nasię mu dostał ksiądz, na którym się mógł napastwić do    gajnam ; Vind. nagnati, naganjati, napelati, perganjati;

woli. Birk. GL Kun. 45.    ^    nm^in treiben, antreiben. Napędziłem dzikiego zwierza do

NAPATRZYĆ się, f. napatrzy się recipr. dok., Napatrzać    parkana. Bardz. Trag. 315. Jesteś jak ów wilk, co go

się niedok., Napatrywam się czestl., patrząc nasycić    się,    do sieci napędzają , a onemu się nie chce.    Twór. Wiecz.

łub zmordować się, ftd; fatt fefyeit, ftd; rnÜDC fcl)eu; Bag.    100.    Napędzenie (Vind. naganja, perganja    , napelanje).

napazitise; Croat. napazivati, napazujem; Vind. nafiati,    Napędzała dziewki baba bardzo do roboty. Zab. 13, 278.

obfiati ; Boss. HarjfMiTbca, 3ar4H4tibCH, iiacMOTphTbca.    Treb. Do zimnej go wody napędził. Cn. Ad. 209. (cf.

HacMaTptiBaTbCfl. Przykładów takich naczytać się dosyć i    przyparł go do ciasnej dziury). Napędzać komu Piotra,

napatrzyć trzeba. Mon. 70, 734. Widywałem ją często,    ob. Piotr. Napędzać komu kłopot» nabawiać go kłopotu,,

ażebym się napatrzył cudownym jćj wdziękom. Zab.    14,    einem    Kummet mad)en. Napędzili nam postrachów rywale.

299. Nie mogła się napatrzyć i nacałować onych    ran    Teat.    43. b, 68. Officer ten dyabelnie mu    strachu na-

napinam; Carn. napęti, napçl, napnêm, napçjnam; Vind. napeti, napnit, napenjati, nâpnem; Croat. napinyam; Bosn. napeti, (napetise, otecchi tumeo); Rag. napêti, napeeti, napignem ; Ross. Haimim,, HanajHBaTŁ, (Ha-imyTŁCfl , HammaTŁCH potykać się, utykać) ; Eccl. iuaai|s-th, HaMmy; naciągać, nastroić, auffpamtert, auäfpanncn, fpanncit. Napinać łuk, kuszę * naciągać, cf. nałożyć. Cn. Th. Prędką ręką puść strzałę z napiętej cięciwy. Bardz. Trag. 162. Łuk napięty wysili się; czasem go z cięciwy uwolnić nie zawadzi. Lub. Roz. 481. Mon. 76, 2. Napnę ojczystej arfy chętnie strony. Susz. Pieśń. B 3. — Napinać siły swoje, napinać się » usadzać się, usiłować, [eine Ärfifte anfpamten, ftdj anftrengen. Napina mocno swoje siły. Susz. Pieśń. 3 S. Na to najwięcej siły swoje napina, żeby ich na swój żołd przewabił. Bzów. Roi. pr. Tak na to silnie się napięli, że nieprzyjaciół ztąd rugowali. Tward. Wt. 168. Król na wojnę Szląską wszystek napięty. Krom. 715. intentus. Nie mieliśmy sił, nie szły nam fortele,, Często daremnym poszliśmy napięciem. Pot. Syl. 130. Żartuj sobie Wc Panna, ale to jest pewna, że tu jest napięte zamęźcie. Teat. 57, 193. Zastał w Judaszu wolą złą ku przedaniu Pana napiętą. Żarn. Post. 79. (skłonną). — Melon. Napinać co « nastrajać co,

pędził, ib. 52. b, 45. NAPĘDZICIEL, a, m., Sorab. 1. nahanicżef ; napędzicielka nahanicżerka.

NAPĘKNAĆ, nijak, jedntl., napęczniawszy pęknąć, aufpla^Ctt, aufbörftett, {Rag. et Bosn. napuknuti). Napękły, Croat. napuknyen modice ruptus, nieco spękany, etttmS «nfgeborften.

NAPEŁNIĆ, /. napełni cz. dok, Napełniać niedok., Boh. na-plnowati, naplniti ; Slov. naplnugi ; Sorab. 1. napelnicż, napelnu ; Sorab. 2. napolnisch ; Slav. napiinut; Rag.no.-punniti, napuuniti, napugnivati, nadopunniti ; Vind. na-pouniti, dopouniti, naopuniti, pounu storiti, domeriti, napounenje , napounjen ; Carn. napolniti, nabńlim ; Bosn. napunniti, napugnati, nadopuniti ; Dal. nadopuniti ; Croat. napunyâvam, naddopunyavam ; Ross. HanoJïHHTL, Hanoi-hhtł, HauHHHTb , na’iHHHBaio ; wypełnić, »oß füllen, (MS* fußen, erfüßen, propr. et fig. Kiedy naczynie jakie się napełni, dopiero wstrząsną, alić jeszcze zostanie miejsce, coby mogli napełnić. Radź. Z. P. M. 464. Napełniający Eccl. nojniHTCjeirE. Napełniasz miejsce wszystkie bóstwem [twoim. Groch. W. 334. Jupiter, przywziąwszy Satyrskiéj postawy Napełnił dwojgiem dzieci piękną Ni-ktyenę. Otw. Ow. 219. (fdjtuangew). Drogę tę świętą, słuszna rzecz, ‘abyśwa (dual. > abyśmy) ją łzami gorzkie-mi ‘napełniła (dual. > napełniły). Groch. W. 196. Kałuże się bydlęcym rykiem ‘znapełniały \ » napełniły). Ohu.    rozpoczynać, przygotować, bett Slnfmtg inanen, anljeben,

Ow. 447. Jedli wiele, a napełniwszy się, zaraz jednym    Ctnlcitcn, etnfdbeln. Kiedy co poczynasz, Upatruj srogi

rzygnieniem nic w żołądku nie czuli. Sk. Dz. 1148. Ko-    zaw'od , gdy dzieło napinasz. Jabi Tel. 339. Tak rzecz

go pan zbytecznie swemi łaskami napełnia, tego poda-    swą napiąwszy , na miejsca jak najskrytsze uchodzi. Pilch.

je w nienawiść swym towarzyszom. Boh. Kom. 2, 64,    Sali. 216. Już mam rzeczy napięte, niczego mi nie

(obsypuje, obdarza). Miłosierny opuszczonemu bogactw    brakuje, tylko twego zezwolenia. Teat. 21, 185. Wszak

swych udziela, a mądry niodostatki ubogiego napełnia.    widzą co złe; dla boga, czemuby nie umykać się od

Smotr. Apol. 28. — ‘Napełnić się czego * czym, n. p.    napiętej zguby! Chrośc. Fars. 58.

piątnem naznaczyć , nacechować, BcBraubtltarfcU , ftempeltt. Literami napiątnowawszy żelaznemi twarz mu oszkaradził. Warg. Wal. 215. Działa te mają być znakiem pew-nym napiątnowane. Vol. Leg. 3, 489. Skanderbeg wielki od natury napiętnowany żołnierz. Mon. 69, 441.

Krótka była radość moja, która się teraz napełnia go- NAPIATNOWÀG, NAPIĘTNOWAĆ, f. napiątnuje ad. dok., rzkości i pohańbienia. Sk. Zyw. 2, 170. Będzie napeł-nion ducha świętego, jeszcze z żywota matki swojej.

Sekl. Luc. 1. Oni napełnieni byli szaleństwa. 1 Leop.

Luc. 6, 11. Gdy Mardocheusz przed nim nie wstał, napełniony był Aman popędliwości przeciw niemu. Radź.

Esth. 5, 9. (napełniony popedliwością. Bibl. Gd.). NA- NAPIĆ, f. napije ad. dok., Napijać niedok., Boh. napiti ;

PEŁNIENIE, Ross. nano^HeHie » pełność, bte $üßc, btc Sößtgfett, btc SBoflrtbung. Jak tylko człowiek niestrawnego żołądka co zje, czuje prędkie napełnienie i odrzy-gowanie się. Krup. 5, 40. ‘NAPEŁNISTY, a, e, mogący pijam, napijati ; Bosn. napitti być napełnionym, Rag. napunniy implebilis, anfüßbar.

Napełnisty, którego trudno napełnić. Cn. Th. 507. NAPEŁNIA, i, i., miejsce w kopalni pod szybem głównym, do zgromadzenia wyciętych skał lub kruszców, by te na wierzch kopalni dobytemi były. Mier. Mskr., ber $ußort

tm Sergfdjadjte.

NAPERŻAĆ się, recipr. niedok., uprząść postawę, podejmować boki, kokoszyć się. Cn. Th. Włod. Dudz. 47, ftd) entruften, ftd) brufteu, ftd; breit madjett ; (cf. perzyć się, gniewać się). Gdy u dworu przychodzi rada około czego, tedy przewrotni pochlebcy naperzą brwi. Kosz. Lor.

41. najeżą, kozła postawią, marsa, fie ftrdubeit bte 2lu* genbraunen.

NAPIAĆ, fi. napnie cz. jedntl., NAPINAĆ, niedok. Boh. na-pnauti, napjti, napjnati; Sorab. 2. napesch, napinasch,

262

NAPĘDZICIEL - NAPI4Ć.

NAPIĄTNO WAĆ - NAPIĆ.

Sorab. 2. napisch ; Rag. napitti ; Ross. HamiTŁ; wiele pić, ötcl inttfen. Trunków na borg napili. Teat. 21,

94. Vind. napianiti, vpianiti; Carn. napyam ; Croat. na-

napiati, zdraviçe ciniti; propino, pić do kogo. NAPIĆ się, NAPIJAĆ się, Boh. napiti se; Croat. napijam sze; Bosn. napititi se ; Rag. napitti se, nadusciti se; Ross. hhühtlch, HaiiHBaTbCfl, hciuitb, ncnHBaTb, imcycMTBCH; a) do sytu pić, pragnienie ugasić, jtdj ffltt trinfen, genug trinfen, jur ©enüge trinfen. Bydlę, gdy się napije, ile przyrodzeniu dosyć, już więcej nie pije. Petr. Ek. 69. Jedliście, a nie najedliście się; piliście, a nie napiliście się. Sk. Kaz. 525. W. Agg. 1, 6. Prov. Slov. Napił sa, aż mu za uchom prasklo.— §. Napijam się, często po trosze piję, piję sobie, id) łriitfe nad) mtb nad), bi$ jur ©enüge. Wstałabym sobie o ósmej godzinie, napiłabym się kawy.... Teat. 30. b, 28. Albo się i napijmy, kochany sąsiedzie, rzekł po pierwszej potrawie. Kras. Pod. 2, 139. Hojne napijanie naśladuje wielkie zalecanie, foecundi calices, quem non ja-

cere disertum? Mącz. (Croat. napijanye * picie do kogo).    prą. Rys. Ad. 67. Kiedy sie konie naprą, a dziewki,

Napija się rad* upijał się. Cn. Th. Napity, pijany, pod-    nie trzymaj, ib. 24. Czego się naprze, to mu muszą

pity, beraufcfyt, Sorab. 1. napite, pjanć.— b) Meton. Na-    dać koniecznie. Pełr. Ek. 91. Czego się paniątko napijać się dymu, smrodu* nabierać w się, wciągać wsie,    prze, o boże uchowaj, zaraz mu dać każą. Falib. G 3.

dnfflugen , ehtiieljen, itt ftd) Jtefien. Która ziemia była, Któ-    Aresztant w nocy naparł się na wychod, tam.... Perz.

raby się krwi naszej    nie napiła? Lib.    Hor. 42. Straco-    Cyr. 3, 188. Naparł    się Leszko z Wojewodą na Ruś

néj nigdy nie odzyska zpełna Barwy,    gdy farby napije    ciągnąć. Stryjk. 204.    Stój    tak, stój    okrutniku, gdzieć

się wełna. Hor. 2,    54. Min. Czego    się zrazu skorupa    się to naparły nogi!    Jag.    Wyb. D.    Gwałtem napierasz

napije, To się z niej    potym nigdy nie    wymyje. Rys. Ad.    się czegoś ode mnie.    Teat.    18. b, 8.    NAPIERANIE, ob.

4. (quo semel est imbuta; cf. nałóg trudno odmieniać,    Napór, naparcie. NAPIERACZ, a, m., który napiera,

jaki kto z młodu, taki na starość; maź ty chłopa ma-    nalegacz , ber itwrauf bringt, Sorab. 1. naperak.

słem , przecież on śmierdzi dziegciem).— Transi. Napił NAPIERŚNIK, a, m., NAPIERSIEŃ, śnią, m., NAPIERŚNI-się n. p. swejwoli « nawrzał, zawziął złej nauki, wiary,    CZEK, czka, m., zdrbn., Boh. naprsnik, prsnjk; Garn.

złe wziął mniemanie o czym. Cn. Th. etnfaugeu. Alexan-    napersnćk , opersnek; Vind. naperfnik, naperfniza, ovra-

der nie mógł sie odjąć nieobyczajom, których się był    tiza, ogerlai; Rag. nizparsniza, oklop, oklopje; Ross.

za młodu od Leonidesa napił i nauczył. Glicz. Wych. L    HanepcHHini, HarpyAHHKŁ, CKpinKaJH ; noszenie napierśne,

8. Błędu obrazoborskiego dobrze się napili. Sk. Dz. 739.    męzkie, białogłowskie, halszbant. Wiod., przepaska,

Czyby winna żona, gdzieby napiwszy się od złego męża    SBruftbtttbe, ÜBruftfïetf, SBrufttudj, 53ruftricineu. Sprawisz dla

złych obyczajów, źle żyła? Petr. Ek. 83. Augustyn z    kapłana napierśnik sądu. Radź. Exod. 28, 15. not. «nie-

młodości napił się był kacerstwa Manichejskiego. Sk. Żyw.    którzy to zowią racyonał. » Racyonał sądu urobisz ha-

2, 148. Cnotą i przyrodzeniem ludzie się rządzili, Aż    ftarską robotą. W. ib. not. »było to przed piersiami, ja-

się potym z nienagła swejwoli napili. Simon. Siei. 25. koby noszenie szerokie albo założka, Graec. lôyiov*. ba$ NAPIEC , f. napiecze ad. dok., Napiekać niedok., Boh. na-    33ruftfd)tlb bcê jubtfcfyeu ^ricftcrê. Pektorał albo ^napiersień.

pecy; Ross. Hanem., naneitait, HajKapiiTL; wiele czego    1 Leop. Exod. 28, 13. (napierśnik. 5 Leop.). Zartkonogie

popiec, ińel Harfen, braten. Napiekł przaśnego chleba. 1    rumaki okryte dywdykiem Wzorzystym i szkarłatnym;

Leop. Genes. 19. — Fig. Napiekłabyś raków, słysząc o    przód zaś napierśnikiem Szczerozłotym połyska. Pilch*

tym. Teat. 24. c, 64. t. j. zawstydziłabyś się, zaczerwi-    Sen. list. 2, 426. — Dziecięciu dasz napierśniczek weł-

niałabyś się, zarumieniłabyś się, bu    UUtrbeft    erröten,    niany, aż do podołku długi, w    tyle zawiązany z ręka-

cf. rak.    wkarni. Mon. 69, 908. kaftanik.    ŃAP1ERŚNY, a, e, na

NAPIĘCIE, NAPINANIE subst. verbi napiąć.    piersiach położony, wiszący. Cn.    Th., znajdujący się na

NAPIECZĘTOWAĆ, cz. dok., wiele popieczętować,    tnel    [te*    piersiach, auf ber Sruft Deftnblid),    Ross. narpyAHbiil. NA-

geltt ; (Ross. Hanenaiau. nadrukować, wydrukować).    PIERSZEK, szka, m.,Tr.ob. Napierśnik; cf. nadpierszek.

NAP1ENIĆ, cz. dok., pianą napełnić, öoK fdjduinen, mit NAPIERZAĆ, ad. niedok, Napierzyć, f. napierzy dok., pie-©djatint anntadjen; Eccl. narituHio.    rzem napełnić, Vind. naperjati ;    »pH $ebern machen, be*

NAP1EPRZYC, cz. dok., pieprzem posypać lub zaprawiać,    fiebern. Suknią mi napierzysz. Tr. Napierzajcie strzały.

bepfeffmt, Rag. napapriti.    Budn. Jer. 51 , 11. — Fig. Ow fortunat pychą napie-

NAPJEBAĆ, ad. niedok., Naprzeć, naparł, f. naprze dok. ;    rzony. Wad. Dan. 201.

chać się, do woli pieszczot zażyć, ftd) fatt Itebfafeit. Na-pieściwszy się , i z nim swoje żarty Skończywszy, w on czas miłego żegnała. P. Kchan. Jer. 404. Któż się dość kiedy napieścił z swojego kochania celem? Zab. 16, 191. Weg.

Croat. napiram ; Slav. naperiti ; Bosn. napriti, navaliti ; NAPIEŚCIĆ się, f. napieści rec. dok., nacackać się, nako-Sorab. 1. naperam ; Ross. Hanepen., Hanpy, HaniipaTL; napierać co gdzie , przeć dokąd, naciągać, nanosić, propr. et fig., roofittt ftopen, brfingen, it>o|tn jrodngeu, sieben, 5er* rett. Poskoczył za Euforbem , gdy on cofał nogi, Trafia w brodę, a silnie grot naparłszy srogi, Obala go o ziemię. Dmoch. II. 2, 152. Od nieprzyjaciół w około NAPIĘTEK,'tka, m., tylna część trzewika, obuwia część oskoczony i orężem naparty, poległ. Krom. 714. conclu-    napiętna , ba3 tpflcfeuftücf, £>acfcnleber tnt ®d)ttbe, fin ®tie*

sus in medio et oppressus. Każdy zwykł napierać na ko-    fel; Boh. zâpet; Carn. panoge, oppetnèza, shepânz; Vind.

ła swe wody. Tward. Wł. 12. Ta stoi nieporuszona,    opatnik, sadnik ; Croat.    nadpètje ; Rag. nadpetak; Ross.

napiera tylko na męża, aby się sam ćzómprędzej ratoT    3anHTOKT», aaKaóatyube.    Nie po krzywych napietkaeh u

wał. N. Pam. 1, 88. (nalega nań, naciera). NAPIERAĆ    botów ma być poznawan prawdziwy szlachcic; ale po

się czego, recipr.,    koniecznie    z uporem sadzić się na co,    cnocie. Star. Ref.    52. Pchnie konia nagietkiem.    Pot.

natrętnie nalegać    o co, gwałtownie wymagać, żądać    Arg.    57. Szewcu    po napiętku dosyć. Zegl. Ad.    248.

czego, ftctf unb feft auf ettt>a3 bcftefieu, briugenb barattf be* (cf. jeśliś szwieć, patrz sw>ego kopyta). Ta zima nie je-ftefjeu, burd)au§ c§ fiabeu nudlctt, tutt ©etualt baruad) ringen.    dnemu z was zajrzy    pod napiętki. Chrośc. Fars. 266.

(Vind. navpreti * oprzeć się). Trzeba się czasem czego    (t. j. będzie dokuczała;    cf. spyta cię luty, maśz-li boty),

większego napierać, aby otrzymać co jest pożądanego. Gore już Cezar do wojny skwapliwy Wlawszy ojczyźnie Lub. Roz. 127. Naprzyj się,    nie będzie odmówiono to-    waru    za napiętki. Chrośc. Luk. 165. (cf. w kołnierz    wsa-

bie. Oliv. Ow. 52.    Tam wóz    musi, gdzie się konie na-    dzić). NAPIĘTNY,    ob. Nadpiętny.

NAPIĘTNOWAĆ, ob. Napiątnować.

napisał abo napamiętał? Rej. Post. P p 5. ‘NAPISACZ,

NAPIĘTRZYĆ, cz. dok., pietra nabudować, wysoko wyno- a, m., napisujący, Eccl. HaimcaTe.!b inscriptor.

sić* ©tocfmerfeauf&auen, auftyfirmen, Vind. naparnati, gor- NAPISKAĆ się, f. napiszcze się recipr. dok., piskaniem sobie sparnati, nakladati, nakopati, verhuvati.    dogodzić lub zmordować się, ftcfy fatt ober    ntübe pipeit.—

NAPIĘTY, part, verbi. napiąć.    *§. Napiskać się czego, n. p. Tak fortuna    chciała, Zęby

NAP1EWAĆ, act. niedok., Napiać , f. napieje    dok.,    Vind.    na-    sję g₀ d0 woi; była napiskała. Paszk. Dz.    43.? (Ross.

peti, napojem; Ross. narrlm», HairfeßaTb;    zaśpiewać,    in-    HanuuiHTb, HanbimaTb napuszyć, nadymać).

znaku, który napisnem zowią, niech nic nie wyciąga, a wszakże listy swemi niech kmiecie kwituje z zapłacenia. Herb. Słał, 89. zaświadczenie na piśmie, ein fdjrtftlń

ft MM    »• “**■    podatków względem

5Inftimmung, bfl$ Slnflimmcn). Im śpieszniejnapiewa, tym ochotniej głowa szańcuje się ku górze. Zebr. Ow. 336.

Napiewała głosy niewieściemi. ib. 338. modulatur carmi- - , ^ na. — Fig. Doradzaja jej leczyć miłość, lecz myśli głu- ™

chéj napiewaja, surdae adhibent solatia menti, ib. 257. NAPITEK, tku, m., (Carn. napytk propmatio; Croat. napi-

NAPIJAĆ, o''- Napić. NAPIŁY, a e, nieco pijany, podpity,

tamW. Mtmim. Starszy jeden między meno, bar- ^    naJ    przekładaja, ^ taki le.

dz.ej napiły jak mm zaprowadził ,eh wszystkich jako ; d|j na?tkl/ Haur SL £4 W,el„m stoi za me-burzycielów pokoju. 7eat. 1. d, 42.    _    kę, nie    do napitku wina. mh, Sen. ,UL 2> 17‘₄

NAPIŁOWAĆ , cz. dok., wiele popiłować,    ölel feigen ober    Wilk rzekł do barana :    coż to ważysz się tak    mącić mój

feilen; Ross. Hanrumb.    napitek? Zab. 13, 273. Trąb. — Obscoen.    Te wąsy,

NAPINAĆ, ob. Napiąć. NAPINACZ, a, m., Rag. napigna- Mościa Pani, u zdrowego chłopa Dobry znaczą napitek laz; Vind. napenjar, napenjavez tendens.    tylko ruszyć czopa. Pot. Jow. 2, 53. NAPITY, ob. Napić

NAPIS, u, m., Boh. napis; Slov. napis; Sorab. 1. nadpisz NAPI WON, herb; jelenia głowa z rogami, a między niem zapiszmo ; Vind. napifs, nadpifek, zhrefpifmu, napifmu. wilk szary; na hełmie pięć piór strusich. Kurop. 5, 34 napifek; Croat. nadpiszek, nadpiszje, nadpiszek, napisz; ein 2BrtPPeit.

Bosn. nadpis, napis; Rag. nâdpis , nadpisje; Ross. na4- NAPŁAGIĆ, ad. dok., (Boh. naplatiti * multum et saepe solve-nncb, naAimcanie, B03nHcaHie,    3araaßie,    crojmonucaiiie,    rc; Croat. naplâcham;    Bosn. naplatiti, vratiti    compensarc

aosyurt; napis ksiąg, obrazu,    listu * tytuł. Cn. Th. bte    nagradzać); Ptel Jrt^leit;    cf. nadpłacić.

Ros. iianaaKaTbca, HaBonmbcs. Jednęż mam wolnoś< w swej ciężkiej niewoli, Ze się wżdy mogę napłakać do woli. J. Kchan. Frag. 18. Napłakać się jaka taka uciecha. Cn. Ad. 538. (pociecha gdy co boli, namówić sit do woli). Ubiwszy, nie dadzą się napłakać. Rys. Ad. 69 Napłaczesz ty się, luboś chrzanu nie przekąsił. Birk. Ob L 2. Baz. Sk. 69.

Shlffdjrtft. Napis listu * addres, ob. Podpis. Na kopercie NAPŁAKAĆ się, f. napłacze się recipr. dok., nasycić się pła-czytałem napis: à Monsieur.... Kras. Pod. 2, HO. List czem , do woli popłakać, ftej) fatt meinen, ftd) (Urêmetiten; ten bez napisu. Tent. 23. d, 31. Z samego tego rozdziału 'nadpisu , poznasz zfałszowanie ksiąg. Obr. 61.—

§. ‘Napis, przyzwisko, tytuł, ber Sentante, ber Xitel. Ry-chared, pierwszy z Gotów król nawrócony, nazwanym był od synodu królem katolikiem; on sobie tytuł wznowił Adelfonsus; potomkowie zaś tego napisu zaniechali.

Sk. Dz. 706. Napis kładę, rzężę * tytułuję. Cn. Th. NAPISAĆ, f. napisze act. dok., Napisywać, czestotl. napi- NAPLASAĆ się, recipr. dok., dosyć popląsać, ftd) fatt ober suje Pr., Boh. napsati ; Sorab. 2. napiszasch; Sorab. 1. tttftbe taitJCtt, gaufelłt, Ross. naimicaTbC/i. napischu, nadpischu; Vind. napifati, na pifrn sapopasti, NAPLATAĆ, ob. Napleść.

spopasti, gorpifati, gornapifati, gorpopifati, gorsapifati; NAPŁATAC , f. napłata act. dok , wiele porozpłatać , nasie-Rag. nadpîsati ; Croat. nadpissujem, napissujem: Bosn.    kać, »tel jer^auett, iricbcrbaueit. Odparł od granic Amu-

napisati, nadpisati, upisati ; <S/ay. napisati ; Ross. HamicaTb,    rata, Gdy mu wojska trzydzieści tysięcy napłata. Min. Ryt.

Hanncußaio, B03nncarb, B03nHCbiBaTb, HaAnncaTb, Ha^nncbi-    2, 36. (Sorab. 2. naplatasch nałatać). — §. ‘Napłatać

BaTb, couHHHTb, co»iHnflTb; Eccl. Ha4nncaTH, Ha4nncyio;    figlów, psot narobić, oiele (Streiche inanen,

popisać na czym, aitffifiretOen. Nietylko napisali, ale i nadru- ‘NAPLATAĆ, f. napląta act. dok., dosyć poplątać, Initiait-' kowali w swoich mszałach schismatycy bluźnierską naukę.    glid) oernńcWlt, OCimrrOt. Z uprzędzionych zysków ledwo

Sak. Persp. 26. Napisaćby wąglem na czeluściach. Cn.    ręce im napląta Cząstka dziesiąta. Klon. FI. C 4.—Recipr.

Ad. 537. Kreta na wapnie napisać, ib. Napisano u bia-    Naplątać się, nad) Seltenen oernnrrett. (Ross. iramiyTaib,

lego lwa , Nie czekają jednego dwa. Rys. Ad. 43. Le-    nanayiaTbca nabłądzić się).

attfdjwemmett, Ośfbretd) attfejjen. — Boh. naplawowati de-mittere, devehere per aquam, flößen ; naplawać, ber glojkr, qui ligna per aquam devehit ; naplawka , naplaw, naplawa , locus quo ligna per aquam devehuntur, ber $loßä pla| ; Bosn. naplariti inundare, naplov inundatio-, Ross.

piej niech pan napisze choć kilka słów; bo lokaj pro- NAPŁAWIĆ, act. dok., Boh. naplawjti; ziemi przypławić, stak, nie umie komplementu uczynić. Teat. 15. c, 7.—

Napisać, dokon. verbi Pisać qu. v. — §. Napisać list ob. Podpisać list, adresować. — §. Napisać się czego * wydołać napisaniu czego , tm ©tanbe fet)tt gehörig aufju« fctyretOett. Innych wymysłów abo zabobonów , a ktoby się

HaniaBt redestnica; kamienna nawłoka zkamieniałych ciał; Med. 394. Żaba raka ujrzawszy rzekła do niego: Jakoś pławy u sieci; (Boh. naplawisko przypławiona ziemia).    ty śmiał szpetniku tak się ważyć tego, Żeś naplugawił

NAPLEĆ, cz. dok., f. napielę; wiele popleć, Biel jufaminen    wodę sobą tę tak piękną? Papr. Kol J 3.

jäten; Ross. HanojOTb.    NAPLWAĆ, act. cont., NAPLUĆ, f. napluje dok., Naplunąć

NAPLEGZNIK , a, m., ((Ełym. plecy), ber SHÜCÎengitrt; Eccl.    jedntl. Boh. napijwati, napliti; Sorab. 1. napluyu, naplu-

Hanaenie, Mafkun.miKb ; pas szlejki, torby lub    jakikolwiek    wam; Rag. napgljuvati; Vind. napluniti, napluvati; Ross.

inny, przy pomocy którego, założonego przez ramię, HanieBaib, HaibiroK), HanJieBUBaTb, HarunoHyTb; pluć na nosi się albo ciągnie rzecz jaka. Jak. Art. 3,    504. et i.    co, etioaś anfpeęeil. Naplwano mu w twarz. Pilch. Sen.

416. (Ross. HanjienKH część sukni od kołnierza    do łopatek).    list. 107. Główka jak makówka, a rozumu pusta, abo

NAPLEŚĆ, naplótł, napletli, f. naplecie    act. dok.,    Naplatać    jak naplwał. Cn. Ad.    248. (ni kąska).    Naplwać    komu

niedok, Boh. naplesti , naplysti; Vind.    et Bosn.    naplesti;    w kaszę. Cn. Ad. 538. (namówić komu    zelżywie,    sro-

Ross. HaiLiecni, HarweiaTb, HanieTbiBaTb; wiele popleść, motnie; natrzeć komu uszy). Naplwał mu w ręce*na-nawikłać, atel BCrtPttfeln, »erflehten, Biel    flehten.    Nie ma-    smarował mu ręce,    przedarował go. Tr. er fyat ifim btc

jąc konopi na powrozy, włosy białym    głowom    pourzy-    ipältbe gefcfimiert.

BuflujL baö Swfäuepen, ^erbe^f^tepen. Smarowidło to w drzewo chore nie dopuszcza wdzierać się napływom. Fors. Drz. 7. Odmieniała po razy kilka swoje postać ziemia nasza, napływem nowrego coraz barbarzyństwa. Nar. Hst. 1,11. wszystkich prawie narodów. Fam. 85, 1, 583. Ross. Ha-6p04t- Do pierwiastkowego przechodu przez Bosfor, pomagały nowe hord napływy. Czack. Pr. 7. Prawidła panujących o stopie mennicznćj, w miarę napływu jednego lub drugiego kruszcu zmieniać się muszą. ib. 174. Napływ interessów. ib. 2, 71. NAPŁYWAĆ med. niedok., Napłynąć jedntl., płynąc lub pływając natrafić, nadejść, ob. Nadpłynąć, fierait fließen, fi er an fdjtwmmen, fierait gefloßeit ober gefefpoontmen fotitineit; Vind. napla-vati; Bosn. naplitti, nalecchi, navrriviti, naligati, navar-viti ; Ross. nanibiTt, uaruMBaTb; Eccl. iianiaBCTByio, no Bepxy njiaBaio. Na brzeg Misena hucznego napłynął, intrat. Zebr. Ow. 550. Flota Angielska napłynęła pod Maltę, kiedy ta już w mocy Francuzów była. N. Pam.

nawszy, sznurów z nich napletli. Star. Pob. B 4. — Fig. NA PŁYN, NAPŁYW, u, m., coraz większy przypływ', ber Krótkać rzecz, ale węzłowata, «Poczciwie żyć* to słowo siła tu naplata, A silnejby tu na to iście glozy trzeba Rej. Wiz. 50 b. — §. Translat. Plotek nagadać, Btel Älätfdjerepen machen, Biel Borfd)toa$en; Ross. Hanyiaib.

Gmin tutejszy składa się z napłynu

Wszystko fałsz, co pan Zwodnicki naplótł przed nami.

Tent. 22. b, 150. Napleść się, nagadać się, napaplać się, fiel; ffltt unb mübe ftfitBajjett. Po karczmach chodzą, szukając, z kimby się leda o czym napletli a namówili.

Eraz. Jez. D d 5.

NAPLEŚNIEĆ, f. napleśnieje neutr. dok., pleśnią zachodzić, anfdjtmmelu,, fcfytmmelig werben. Napleśniał. Cn. Th. 455.

NAPLESZCZEĆ, cz. dok., pieszcząc nabryzgać, aufpläntfdjern, bepläntfcbern ; Ross. HaiueĆKaTb, Haiuemy, HaiuecKHBaTb.

NAPLETEK, tka m., pospolicie nieobrzezaniem, nieobrzezką zowią , ale nic do rzeczy. Dawid miał przynieść Saulo-wi Filistyńskie nieobrzezki; ale jakoż je miał przynieść nie obrzezawszy ! już to musiały być obrzezki! W Słowiańskim, praepulium, piet konieczna (Ross. KpaHHaa nJOTb, nepe/tHaa KOJKa), wiec ja zowie napletkiem. Budn. Bibl. praef. ; cl Genes. 17, 11. bte SSorfiaut; ob. Przedskórek;    1, 108.

Vind. obresek, pridkoshje, sgurna koshiza; Rag. lńko- NAPO—, duae praeposit. inseparabiles, junctae verbis, expri-riniza , lakkorina. ‘NAPLETOWATY, a, e, napletek ma-    munt conjunctam signißcalionem, unieuigue serviertem-, ob.

jacy, nieobrzezany, mit ber Sortant, unbefcfymtten. Obrze-    Napomknąć, napomykać; cf. napod-; nawy-; pona - ;

zał ich Josue, bo napletowaci byli, ponieważ ich nie    cf. zapo - ; cf. poroz-.

obrzezowano w drodze. Budn. Joz. 5, 7.    NAPOCZĄĆ, jedntl., cz., Napoczynać niedok., zacząć, rozpo-

NAPŁODZ1Ć, cz. dok.“, dosyć popłodzić, genug jeugen, gc<    cząć, anfangen, anfieben, einen Anfang inanen. Aleć też

bäfyren; Rag. naploditti; Bosn. naploditi; Croat. naplodu-    już czas, bym Myrtyla mego Szukać napoczął, tak pojem ; (Eccl. nan,i04HTH, yqiiHHTb mKMOHOCHbiMb opło-    żądanego. Past. Fid. 265. Na rok następny zostało kordzie;. Dom jego, jako sad, rozmaitemi kwiatkami,    cy 18 mąki i beczka soli napoczęta. N. Pam. 18, 335.

drzewy, trawą i zielem rozlicznym napłodzony. Clicz. NAPOI) —, duae praeposit., junctae verbis, exprimunt signi-Wych. N 1.    ficationem unieuique serviertem, (ob. Napo-) e. g. Napod-

'NAPŁOMIENIĆ, cz. dok., płomieniami napełnić, beflantmen ; pałać, cz. dok,, Boh. napodpalowati, diu et saepe ac-Vind. naplameniti, vplameniti.    w    cendere.

NAPŁOSZYG, cz. dok., popłochu nabawić, auffd)cncfien; Ross. NAPODWORNY, a, e, na dworze, to jest, pod niebem zo-HanyjKaTL, HanyraTi,.    stajaev. Włod. auf betnipofe, braußeit, unter frezem Rimmel.

NAPLUĆ, oä. Naplwać.    NAPODŹIW, ob. Podziw. NAPOGOTOWIU, ob. Pogotowiu.

NAPLUGAWIĆ, f. naplugawi, act. dok., napaskudzić, Bfr* NAPOIĆ, f. napoi act. dok., NAPAJAĆ, NAPAWAĆ, niedok., unretntgen, filtraty wo^tn t^un; Boh. naprznowati; Vind.    Boh. napogiti, napageti; Slov. napâgjm ; Sorab. 2. na-

naskurniti; Ross. nanaKOCTHTŁ, Hara4HTŁ, Hanannaib,    pojsch ; Sorab. 1. natzinam, (cf. naczynić); Vind. napojiti,

nacKBepiiHTt. Odwiedź konia, bo naplugawi. Alb. z Woj.    napajati; Carn. napojim, napajam; Croat. napajati, na-

4. Miód żydowski czym smaczny? bo go żyd zaprawi    pajam; Bosn. napojiti; Rag. napojtti, napaajam ; Eccl.

Gdy z żydówką, z żydzięty w niego naplugawi. Comp.    Hananio, Hanoaio; Ross. nanoHTb, HanaHBaTt; dać napić

34

265

NAPLEĆ - NAPLUGAWIĆ.

NA PL WAĆ - NAPOIĆ.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom III.

dowania policzków nadawać, ftcfj fatt ober ntitbe ohrfeigen; Bosn. napestati, isppestati.

s; się, trinfert laffeit, träufelt. Gdy w drodze będąc, nie możesz konia napoić przed zajechaniem do oberży, daj

mu

potym przynajmniej godzinę spoczynku przed napo- NAPOLNY, a, e, na polu się znajdujący, auf bem ftelbc k» jeniem. Dykc. Med. 4-, 430, Slov. napdgenj. Przy napa- fmbltdj; Ross. HanojLiiuil, ob. Polowy, polny, waniu koni utarczkę mieli. Warg. Cez. 12Ó. Niech mam- NAPOMINAĆ, act. niedok., NAPOMNIEĆ, f. napomni dok., ka napoi dziecię. Tr. t. j. piersiami nakarmi, niech mu    Boh. napominali, napomenauti ; Slov. napomjnóm ; Sorab.

się da nassać ; ob. ‘Doić. — §. Napawać co czym, na-    1. napominam; Vind. napomeniti, napominati, opominif,

puszczać czym, napełniać, mit CttMŚ aitfltlleit, etniaś eilt«    opomeniti, opominati, opomenuvati, pominati, svarit, pe-

faugeit laffeit, mit CttuaS tränten, Ctioaê Ctttfïüjkn. Lampa    ratovat; Carn. pominam, oppominam ; Croat. opominati,

napawa knot oliwnym sokiem. Groch. W. 158. Deszcz    opominam, opomenuti, nagovarjnm; (napominam men-

napawa ziemię i czyni ją płodną. Budn. Jes. 55, 10.    tionem facio, wspominam); Bag. napomenuti, napomegni-

Egipt Nil oblewa i napawa. Boler. 215. Napoił albo na-    vati, nagovoritti, nagovarati; Bosn. nagovarati, toliti, popuścił pop winem hostyą albo ‘ahnec w czwartek wielki,    tięęati, svjettovati, kanili, nukkati; Dal. szitovati ; Rost.

a wysuszywa z tej wilgotności w wtorek wielkonocny.    yB'bmuTL, yßtinaBaTb, naarb, naio, (HanoManyTb, Hano-

Sak. Persji. 18. Obmyli krew' zrań jego, a potym so-    MimaTb, HanoMHiiib * przypomnieć); Eccl. npiyirbmaBaio,

kiem balsamu wonnego napoili je. Odym. Św. 2 K kSb.    yroßapHBaio, npiyMOJaK) ; upominać, słowami napędzać,

Na dnie, szkarłatnym napawanym mętem Zegary idą i    namawiać, ertnafmeit, erinnern. Ktokolwiek cię będzie na-

excytarz czuły. Morszt. 58. (farbowanym). — Transi. Pię-    pominąć na dobro twoje, ze czcią słuchaj i podziękuj

knemi widzę zdaniami rodzice WPana napoili. Teat. 8,    mu. Teat. 42. d, B. Między urzędniki dworskiemi mało

14. Mcssala ślepą błędnych furyą napawał,    A zdrajcom    jest, którzyby chcieli    abo    śmieli pana ‘napomionać a sło-

lym sposobem ojczyznę przedawał. Teat. 45,    54. Oni co    wy ‘strestać. Kosz.    Lor.    48. Napominać drugich, naj-

miasta często nawiedzają, Tam się obłudy duchem napa- łacniej. Cn. Ad. 559. (cf. drugiemu dobrze wnet pora-wają. Karp. 1, 45. Ludzie, póki tylko trueizną szczęść się    dzimy, a sami sobie    nie    umiemy; drugim przygania a

napawają, Za bogów się mają. Jabl. Tel. 551.    NÀPOICIEL,    sam nic nie czyni;    sam    błądzisz, a drugich rządzisz),

a, rn., napawacz, który napawa, ber ïrâllfer, Vind. napajar, Napominanie, napomnienie, subst. verbi, ba3 (§rm«lpteit, napajavez; Croat. napoitel, f. napoitelicza, napoicielka. bie ©rmakutttg; Sorab. 1. napominano; Vind. napomenenje, NAPÓJ, oju, m„ Boh. napog; Sorab. 1. napoy; Vind. pitje,    opominanjc, opomina, opomenik, pomenitje; Rag. napo-

pivu, piva, popilu, pialu, piazha, pilish, (cf. piwo); Croat.    mena, uspomena; Ross. yßlm,, yßtmanie, yßkiuaBanie ;

napitek (ob. Napitek), piło, pitvina; (napoy, schava«stek;    Eccl. yßliUMBCTBO, yroßopenie, (HanoMimaiiie wspomina-

napojnicza pofio); Ross. HantiTOiCL, noiiio ; (HanoÜKa szczyp-    nie, wzmianka). Cierpieć jiie może tych, którzy mu czy-

tka tabaki); Eccl. iiiiko, iiiitiiic, HanirroiCL; co się pije,    nią napomnienia. Teat. 25. b, i5. Napominanie pierwsze

picie, napitek, trunek, ber £rattf, baë maS man trinft.    ma być niż karanie. Cn. Ad. 559. (cf. nie zaraz do twar-

Woda jest napój najpowszechniejszy, i najprzyzwoitszy.    dych słów; pierwej luki, niż puki ; kto gardzi słowy

Krup. 5, 86. Przez wiele lat innego napoju nie pijał,    prostemi, tego trzeba dębowemi). NAPOM1NACZ, a, m.,

jedno szczerą wodę. Birk. GL K. 16. W obłoki suche    Boh. napominać, napominatel; Slov. napominawatel ; Sorab.

usta wlepili i oczy, Co większa tym ich bardziej głód    1. napomina? ; Vind. opominavez, opomeniuz, opomen-

napoju tłoczy. Bardz. LukŚGl. (t* j. pragnienie). Dała    javez, opominar; Rag. napomenitegl, nagovâralaz, nago-

swemu kochankowi napój miłosny, od którego on umarł.    voritegl ; Bosn. nagovoritegl ; Croat. nagovoritel, nago-

Mon. 76, 22. NAPOJNY, a, e, napojowy, od napoju,    varjavecz; Eccl. HanoMHHare.iL; Ross. yßtinaiejb ; ten co

£ranf*. Napojne ofiary, abo mokre ofiary. W. Levit. 7,    upomina, napomina, hortator. Mącz. , ber ©rmafittcr. Miło

30. Leop. ib. NAP0JÉK, jku, m., demin. nom. napój.    mi jest urząd monitora, t. j. napominacza czyli przestrze-

— Media. Napojek , ein $vänfd)nt. Tr. NAPOJENIE, NA-    gacza, sprawować. Mon. 70, 131. Niecierpliwy duch, ani

POJONY, ob. Napoić.    jeszcze unoszony, Gardzi napominacza słowy oburzony.

NAPOJMOWAĆ, cz. częstl., dok., wiele pojmować, olei nef»    ib. 129. Ja jestem    milczącym napominaczem. Baz. Śk.

men, annelmten, aufnehmen. Salomon zjęty głupią miłością,    189. W rodź. zeńsk.    Sorab. 1. napominarka ; Rag. nago-

dziewek pogańskich sobie napojmował. Gil. haz. C c 6 b.    voritegliza. NAPOMINALNY, a, e, napominaniu służący.

NAPOJOWY, a, e, napojny, od napoju, $ntnf *. Boh. na-    Cn. Th., (Srmafmnng^ ». Sorab. 1. napominarski, napomi-

pogowy. Czara do czynienia napojowych ofiar. Staś. Num.    natć ; Ross. yctmaie.ibHbiH, yß-feTHbifi ; Eccl. yotmaBa-

1, 111, ïranfopfer ; (Bosn. napojnięa po/a^o).    Te.ibHbin, oynT.TUiin,. Nakazuje senat księżom, aby wzięli

NAPOŁ, NAPOLY «na pół, w pół, w poły, (Boh. napoly), listy napominalne , a publikować je kazali na kazalnicy, auf bte ^alftc, $nt Ralfie, palt*. Napoły dziedziczny, ex    aby temi listy byli    napomnieni wszyscy. Baz. list. 92.

parte dimidia haeres. Cn. Th. Adjectivis praemissum expri-    Dzieło napominalne.    Mon. 71, 219. Owa cześć filozofii,

mit Latinum semi : napoły nagi, seminudus, balbnacft ; na-    którą Grecy napominalną zwali, my przykazującą zowie-

poły spalony, semiustus ; napoły śpiący, semisomnis; na-    my. Pilch. Sen. list. 3, 180. (‘Napominek Croat. napo-

poły umarły, Sorab. 1. na powmosznć, semimortuus, etc.    menek, memorial; Dal. napomena » memoryał).

Cn. Th., ob. Pół.    NAPOMKNĄĆ, f. napomknie act. jednotl., NAPOMYKAĆ, nie-

NAPOLICZKOWAC się, rceipr. dok., ile woli lub do zmor- dok., Boh. ponawrlmgi, ponawrhnu; namknąć, naprzymy-

nego napotkał. Teat. 28, 108. Nie wiedziałem, ze mię lo napotka. Pilch. Sen. list. 2, 257. Mądry wie, ze go wszystko napotkać może. ib. NAPOTYKAĆ się, recipr. dok., dosyć często utykać, Boh. naklopeytati se ; saepe

kać, przymknąć, nasunąć co, podać, hinfdiiebcit, fytitgefeeit, tyinretcfyeit. Jeden napomknął, drugi porwał. Cn. Ad. 508.

(cf. jeden wynalazł, drugi zrobił). Napomykać kogo * na-wodzić, wzbudzać, zachęcać, Innleiten, führen, beinegen.

Nie mamy napomykać ludzi na łakomstwo, na niezgodę; offendere, labi.

sam człowiek przez się jest do tego skłonny. Gorn. Sen. NAPOTYM» na przyszłość, tlt Brunft; ob. Potym, Boh. na-164. Niekarność napomyka niejako ku złemu. Gorn. Wł. potom, dopotomnischoho, dabley po tóm ; Boss. Bnpe4fe-M 2. Nie jest nikt, kogoby nie napomykało do dania NAPOWIETRZNY, a, e, Boss. Heôonapubiii; na powietrzu powtóre dobrodziejstwa to, iź raz dał. Gorn. Ben. 261. się znajdujący, in ber Sllft bejtitblid). Twory napowietrzne, Aleksander W. miał Homera tak    we czci, aby napomknął    różne widowiska i dzieła przyrodzona , w    atmosferze    się

kogo ku pisaniu o sobie. Gorn.    Dw. 66. — Nie daj po-    pokazujące. Sniad. Jeog. 277. Twory napowietrzne ogni-

wodu, nie napomykaj. Cn. Ad. 570. nie daj przyczyny,    ste, pioruny, gwiazdy spadające i t.    d. ib.    546. Komety

gieb feilte $eranlalfnng. — Napomykać, dawać do zrozu-    miano za ognie napowietrzne. Boh.    Próg.    8. Różne ró-

mienia, natracić, an bic $anb geben, 51t ücrftcbctt geben.    żnych mniemania o napowietrznym    ogniu.    Scheidt. 120.

SScranlaffnng geben, einen üffiinf geben, oeranïaffen. Jeno na-    — NAPOWIETRZYĆ, /. napowietrzy ad.    dok., powie-

pomknąć, sam się domyśli, Cn. Ad. 669. (nie trzeba go    trzem pozarażać, »erpeften, mit ber fßeft nad) ntib nad) an*

wiele namawiać). Nic nie tając, przyczynę napomkniętą    ftecfeit. — Fig. Sekty heretyckie różnemi odszczepieństwy

powie. Przyb. Dlilt. 61. t. j. wspomnioną, natkniętą. NA-    wszystkę ziemię Czeską napowietrzyły. Krom. 486.

POMKNIENIE subst. verb., powód, Cn. Th. Siitlap, Sffiinf. NAPOWIEDZIEĆ, f. napowie ad. dok., Napowiadać niedok., Ty nie potrzebujesz napomnienia, lecz tylko napomknie- Boh. napowédjti, napowjdati; Ross. Hacna3aTb, HacKa3U-nia. Pilch. Sen. list. 96. natracenia.    BaTb, iiaroBopiub, tiaroBapimaTb ; wiele jedno po drugim

NAPOMOCNY, a, e, przypomocny, (Boh. napomocny), mit*    rozpowiadać, uteleS nad)etnanber ^erjagen, ^ererjd^Ien; (Carn.

bebülfitd), etmaä bcötragenb. O to starać się ma hetman,    napovedàti, napovem, napovçduvati * nakazać; Vind. na-

źeby żołnierzom słońce, kurzawa, dym napomocne były    povedeti, napoviedati * oznajmić, zwiastować). Różnych

w bitwie. Archel. 2, 27. Boh. napomahati, napomoct ; Vind.    rzeczy mu napowiadalem. Teat. 56. b, 65. Dobrze to

napomagati * pomódz do czego.    jest; ale ja mam ci wiele nowin napowiadać. ib. 52. c,

NAPOPAĆ komu, ad. niedok., nalajać mu powtarzaniem    29. Tyle mi strasznych napowiedała rzeczy, żem się aż

popa, ty popie, jeiltaubctt eilten Pfaffen liber ben anbern    rozpłakała. Teat. 16. b, 8. O wolności wiele pięknych

fdjelten; cf. nachłopać, nababać komu. Cn. Th. 455.    rzeczy nam napowiedał. Pam. 55. 1, 291.t Wstyd mię

NAPÓR, u, m., poet.t napieranie, 3ubrtltglid)feit, Bwbrdngeit,    za słowa, jakich śmiał mi napowiedzieć. Zebr. Ow. 26.

2lufbrdngeń ; Croat. napor; Sorab. 1. napéranstwo ; Rag.    (naliczyć). Nie jeden siła tak napowie, jako do czego

nâpor; Ross. nanopt. Tak rzekł monarcha z groźbą, i    ochotnego i chciwego widzi. Warg. Cez. 76. Takeś tu

wstał z tronu skory, Uprzedzając rostropnie niewczesne    Wc Pan czystych rzeczy napowiedział, iżby szkoda, któ—

napory, Gdyby jego odwagą zapalony drugi Kto z wodzów    rą inną rozmowę w to wtrącać. Gorn. Diu. 580. Napo-

chciał się teraz podjąć tej usługi. Przyb. Milt. 51. Na-    wiadać się, nagadać się {Boh. napowjdat se), fid) fatt re*

rze-

267

NAPOMKNIENIE - NAPOTKAĆ.

NAPOTYKAĆ - NAPRAGNĄĆ.

por, napadanie, napieranie, ba3    (Einbringen, Beringen in    ben, titube erjfijlen. Napowiadał mi się o    dziwnych

ben fteiltb. Mając już wpadać do    ziemi Chełmińskiej, ob-    czach. Warg. Radź. 161.

warował pierwej zameczki swoje dla wycieczek i przy- ‘NAPOWIESĆ , f. napowiedzie cz. dok. , namknąć, phys. et tułku w czasie naporu. Nar. Hst. 4, 552. NAPORNY,    mora!., berühren, ermahnen. O satyrowej zagubię napowiódł.

NAPORCZYWY, a, e, — ie adv., napierający, nacierający,    Zebr. Ow. 149. reminiscitur.

natarczywy, $nbrtnglt(^ ; /?oss. HanopHbiii. Błąd naporczy- NAPOWTARZAĆ, ad. dok., Boh. naopakowati * saepe repe-wy, temerarius error. Zebr. Ow. 295.    tere,f oft genug micberholett.

NAPORUCZAĆ, act. dok., Boh. naporaućeti -multa mandare, NAPOZYGZAG, ad. niedok., Napożyczyć, f. napożyczy dok.\ wiele pozalecać, tuel auftragen, übertragen.    wiele raz po raz pożyczać, otel uacb eiuanber borgen, auf*

NAPORZĄD, ob. Porząd.    borgen. Napożyczała Jejmość pieniędzy, i wydala je na

NAPOŚLEDNIEJSZY, NAPOŚLEDŹ, ob. Pośledni.    bale. Teat. 24. 6, 74. Hebrajczykowie napożyczali u Egip-

NAPOŚMIEWAĆ sie z kogo, rerdpr. cont , naśmiewać się, cyan kubków, i rozmaitych klejnotów'. Wróbl. 247. urągiwać sobie, feilten ©pott ltnb ©elad)ter mit jemanb frei* NAPRAĆ, f. napierze, napiorę act. dok. ; Boh. naprati; wiele ben. Gdy się tak napośmiewali z niego, zwlekli z niego    poprać, oiel mafd)eu. — Transi. Naprać się kogo, do woli

onę czerwoną szatę. Leop. Matth. 27, 51.    mu skórę wyłoić, einen uacb £>er$en$Iuft tmrchgerben. Te-

NAPÓSYŁAĆ, ad. dok., Boh. naposylati ; wiele nasyłać,    gorn sobie najbarziej życzyła, abym się ciebie do woli

otel über, eiuanber f^iefen.    naprała. Past. Fid. 155.

NAPOTKAĆ, f. napotka med. dok., natrafić na kogo, einen NAPRACOWAĆ się, recipr. dok., Boh. napracowati se ; Ross. begegnen, antreffen. Ach jakom szczęśliwie Wc Pana na-    HapaóoiaTbca, HapaóOTbiBatocb ; n. p. Człowiek narobi

potkał. Teat. 7, 96. Szuka zgubionego syna; bada się    się, napracuje, a grad wszystko psuje, harnk. hat. 422.

wszystkich, kogo tylko napotka. Staś. Num. 1, 151. Po-    do zmordowania się popracować, ftd) fatt ltnb ntübe arbeiten,

trafię ja z tym paniczem, byłem go tylko gdzie bezbron- NAPRAGNĄĆ się, recipr. dok. ; n. p. Nałacznęli się i na-

268

NAPRAŚNY-NAPRAWIĆ.

NAPRAWIĆ.

e, — o adv., Ross. Hanpa-

nam

pragnęli się słowa bożego. Wrobi. 253. pragnieniem zmordować się, t>or ©urft »erfdjmadjten, lange genug fdjmaditen.

•NAPRAŚNY, NAPROŻNY, a

chhh, Hanpacno ; próżny, nadaremny, daremny, na nic, eitel, nergeblid), nergebcnê, nmfonft. Napraśne były nasze wrzaski i bezpotrzebne nasze prośby. Weryf. 65. Napra-śno skwierczeli, i nadaremną dokukę czynili, ib. 65.

NAPRASOWAĆ, cz. dok., ile dosyć czego wyprasować, ge» mig preffen, anêpreffen, glätten ; Boss. HaacaTt, Hanoma-rt. Naprasować się, fid) fatt unb ntttbe preffen, glätten.

NAPRASZAC, ob. Naprosić, et Naprószyć.

NAPRASZCZAĆ, ob. Naprościć. NAPRASZCZACZ, a, m., polepszacz, naprawiacz, poprawiciel, corrector. Mocz., ber ©rabertditer, SSerbefferer. -

NAPRAWA, y, z., Boh. naprawa, §. 1. poprawa, naprawianie na lepsze, btc SSerBeffentng, 23effernng, baâ Sliiflöef* fern, 3wred;tmadien; (Vind. naprava, napraulenje, naprau-lifhtvu * nastrojenie, narządzenie); Boss. nepenpaBKa, Hcnpaßa, ncnpaBKa, BunpaBKa. Wnet postrzeżono, że i Ptolemeusza geografia wielkiej potrzebuje naprawy. Wyriu. Geogr. 5. Zepsowanie prędko, naprawa nierychło się wiedzie. Fredr. Ad. 3. Pilch. Sen. list. 384. Bóg starca tak mądrego zesłał na naprawę Moich błędów, i czynów moich na naprawę. Jałt. Tel. 144. W takowych kobietach karmia wszystka w żywność a naprawę ciała się obraca, tak iż żadne pożywienie płodowi nie zostaje. Spicz. 181. (tucz). — Jurid. Naprawa, bassarunk. Szczerb. Sax. 6. nagroda, ©djabenerfflfc. — §. 2. Naprawa » 'NAPRAW, u, m., namowa, poduszczanie, naprawienie na co, przygotowanie, nastrojenie, narządzenie, Slnftiftliug, Slnleltung, 3u&ereftung, angcftclltc #änbel, anfgeftcllte galion. Wszystko to się działo za naprawem Antoniego. Chrośc. Fars. 77. Jeśli drugiego z nieobaczenia pchnie, albo rzuci nań jakie naczynie bez naprawy.... Budn. Num. 35, 22. (nieumyślnie. Bibl. Gd. otyne 2U>ftd)t). O tym rozbiciu rozumiano, jakoby się z cesarskiej naprawy działo. Sk. Dz. 835. W porcie gotowano naprawy, Jak zdradziecko zaczepić Portugalskie nawy. Przyb. Luz. 39. NAPRAWCA, y. m., NAPRAWIACZ, NAPRAWICIEL, a,

m., §. 1. który co poprawia, naprawuje, Boh. et Slov. napra-witel, naprawmjk; Sorab. 1. poredżak, zporedżnik; Vind. popraulavez, popraular; Croat. napravitel, prenapravitel ; Rag. napravitegl, ponapràvitegl, ispràvitegl; Boss. iicnpa-BHT6JB ; Eccl. cnpaBmiiKï; ber SScrbefferer, SBteberljcrfteller, 3»red)tf>ringer. Adryan zajechał do Afryki, pokój i urząd naprawując, i pisali go pochlebcy naprawią Afryki. Sk. Dz. 78. Mamy w sobie ustawicznego skaziciela, trzeba więc ustawicznego naprawiciela. W. Post. W. 241. Publiczny sędzia i naprawca obyczajów. Mon. 71, 169. ib. 67, 47. Rzeczpospolita ma swoich obrońców, opiekunów, stróżów, naprawicielów. ib. 70, 269. Pan Jezus, ten najszlachetniejszy naprawca świata, chciał przywrócić człowieka do pierwszej godności. W. Post. W. 242. Baz. Hst. 48. Kazimierz, naprawca pokoju nazwany. Krom. 94. — §. 2. Naprawiacz na kogo zdradliwy, subornator. Cn. Th., ber Slnftlfter, Sluf&efcer. NAPRAWIAĆ, act. nie-dok., 1. NAPRAWIĆ, f. naprawi dok., Naprawować, na

prawuje contin., Boh. naprawiti, naprawowati, oprawiti, oprawowati; Slov. naprawugi ; Sorab. 1. zporedżam, (ob. Sporządzić); Vind. poprauit, popraulati, kerpati, (napra-viti » narządzić, urządzić, zaprawić); Carn. napraveti, na-napravlam ; Croat. napravlyam, prenapravlyam, zadelâvam, zadelati ; Bosn. napraviti, naciniti ; Bag. napràviti, na-pravglivati, naprâvgljati, ponapravgljati, nacinitti; Ross. H3npaBHTt, n3npaBMTfc, 3anpaBHrf>, 3anpaBjaTt, Btmpa-BHTfc, BbinpaBJIflTL, C400pHTb, C^aÓpHBaTŁ, XHTHTB, XHUy, yXHTHTB, yXHUHBarb, npHXHTHTB, npHXHUHBarb, yUHHHTb, yuHHHBaït, HCUHHHTb, BbiuHHHTb, BLiuMiiHBaTb ; Eccl cnpa-b.ihjo ;— 1. popsute narządzać, poprawiać, polepszać, ju* red;t ntad)en, öerbefern, au^beffern. (NB. poprawić dziś więcej używa się w znaczeniu moralnym, naprawić w fizycznym, osobliwie o rzeczy przez używanie nadpsutćj ; dawni mniej zachowywali tej różnicy). Nie tak łacno naprawić ludzie, jako je łacno zepsować. Sk. Kaz. 621. Łacniej zepsować, niż naprawić. Cn. Ad. 411. Naprawił wszystko, co się przeciw prawom kościelnym porobiło. Sk. Dz. 1065. Usiłował bitwę znowu naprawić; ale widząc, iż próżno, pierzchnął za drugiemi Stryjk. 292. Chodkiewicz starał się karę żołnierską naprawić, która znacznie była z starożytnych terminów wykroczyła. Tward. Wt. 97. Losy moje już naprawione ; la szacowna ręka zaciera we mnie pamięć dawnych nieszczęść. Teat. 53, 49. Moje interesa tym wcale się nie naprawiają. Teat. 1. c, 74. — 2. Naprawić, narządzić, urządzić, anriddeit, surid)ten, etnrtdden, Vind. pernarediti, na-rediti, napraviti, napustiti ; Ross. HaiopuTb, HaTapiiBaTb, HanpaBiiTb, HanpaBJHTL, nanpaB^HBaio, nacTpoiiTb, Ha-CTpOHBaTb. Osobno obiedwie się stawią, I parę postaw z przędzy cieniuchnćj naprawią; intendunt. Zebr. Ow. 128. Gumna naprawione i nasadzone brogami stoją. Glicz. Wych. M 5. Najął zdrajcę, aby Henryka zabił, na kościele kamień srogi naprawiwszy nań. Zygr. Pap. 315. Bóg lato swym dowcipem, i zimę naprawił. Kanc. Gd. 178. — Naprawiać kogo, abo co na kogo » nasadzać, nagotować nań, namawiać, poduszczać, gegen jentanbett anfttften, anlfefcen, auf tyit aBndften, Beftelleit, jurtdjten. Tak ten winny jest, co źle działa, jako i ten , co drugie naprawia. Ezop. 110. Cudze grzechy te zowiemy, które acz my nie sami czynimy, wszakże albo drugich naprawiamy, albo pomagamy, albo nie hamujemy. Ilrbst. Nauk. I 6 b. Myślili mu źle, a dobrej woli nań nie mogli być, przenajdowali i naprawiali, aby go zabito. Glicz. Wych. G 1 b. Henryk naprawił Niemieckie książęta na Bolesława, aby go namówili przyjechać do niego. Biel. 7 7. Naprawili nań fałszywych świadków'. W. Act. 6, 11. Obaczyli wszyscy niewinność biskupa, a potwarz tych, co niewiastę naprawili. Sk. Dz. 206. Filip Miryteusza, naprawiwszy lekarza, trucizną umorzył. Sk. Dz. 121. Euzebia zajrząc Helenie, że częste dzieci miewała, naprawowała baby, żeby dzieci.... Sk. Dz. 237. Naprawił Olbracht niektóre poddane swoje, aby puścili głos, że Turcy ciągną wielką mocą na Podole. Diel. 434. (2. NAPRAWIĆ, f. naprawi act. dok., wiele i długo nagadać, napowiadać, tnel tyemben. Człowiek, któren mówi, co mu przyjdzie

NAPRAWIANIE - NAPROŚCIĆ.

NAPROSIG - NAPRZECIW.

269

na myśl, naprawi często wiele bredni. Zab. 5, 85.). NA-    Leop. Jes. 40, 4. — Miej na to wagę mierną, kędy dzia-

PRAW1ANIE, NAPRAWIENIE, ia, n., subst. verb., napra-    Jo naprościć? Biel. S. N. 36. (t. j. nakierować)^ — Bę-

wTa, ba$ Seffent, bie Sefferuttg; baê Slnfttften. NAPRA WIO-    dę chwalił ciebie w sercu naproszczonym. Wróbl. 278,

NY, a, e, part., SoerReffert, angeftiftet. NAPRAWIACZKA,    in directione cordis. (w naproszczeniu serca, 1 Leop. Sap.

NAPRAWICIELKA, i, z., Slov. naprawitelkyné ; Rag. po- 9, 3. w prostocie serca. 5 Leop.). napravitegliza ; Ross. HcnpaBHTejiBHHua ;    1. która poprą- NAPROSIG, f. naprosi act. dok., NAPRASZAĆ, niedok., wiele

wuje co nadpsutego, bie SSerbeffertmt, Surccbtmadierittn,    poprosić, siei jufammen bitten; Sorab. 1. naproschuyu;

na

SBieberljerftellerinrt. Marya, naprawicielka rodzaju ludzkiego.    Vind. naprofiti, (naprafhati « zapytywać się); Croat.

W. Post. W. 3, 375. Naprawicielko świata! Birk. Obóz.    prassam; Bosn. naprositi, prosecch nakuppiti; (Ross. Ha-

B•—2. Która co albo kogo na kogo naprawia, bie 5lnftifte=    npoemb, HanpauiHBaTb nażebrać). Rozmaitych narodów

rinn. NAPRAWISWIAT, a, m., Mon. 75, 590, będący    naprosiwszy, wszystkim tam hojność wielką dóbr swych

w pretensyach poprawy całego świata, cf. bocian, co    udzielają, sąsiady bankietują. Paszk. Dz. 86. Na wesele

świat czyści, ein Sßeltüerbcffcrcr. NAPRAWKA, i, i., de-    Zewsząd gości naproszono wiele. P.Kchan. Orl. 257. Na-

min. nom. naprawa * reparacyjka , bie ShlêOefferung ; Ross.    praszanie gości na biesiadę. W. Post. Mn. 351, Vind. na-

na-

niiHKa, nomiHKa, 3amtHKa. Gmin w niewolą wzięty po    profhnja, naprofhenje. NAPROSIĆ się recipr., Boh.

zamkach pogranicznych na naprawki fortec rozsadzono.    prosyti se, rozprosyti se ; bardzo wiele i długo do na-

Nar. Hst. 3, 104. Naprawki i dobiorki łożów, kół, osi,    mordowania się    prosić, fid) ntübe bitten, fefyr Diel unb lange

przodkarów, dyszlów. Jak. Art. 1, 259. t. j. zapas do na-    bitten. Nakaślał    się, namigał się,    naprosił się, i z resztą

prawy służący, 2Iu8beiferung§yorratj). NAPRAWNIK, ob. Na- uciekł. Teat. 36. c, 72. _

prawiciel. NAPRAWNOŚĆ, ści, z., możność być napra- NAPRÓSZYĆ, NAPRUSZYĆ, f. naprószy act. dok., NAPRÓ-wionym, bie 23erbcjferlid)feit; Vind. perpraulenost, perprau-    SZAĆ, niedok.,    (Etym. proch); 1.    potrząść, propr. et fig.,

livost; Eccl. H3npaBHOCTŁ. NAPRAWNY, a, e, — ie,    beftrencn, Boh.    napraśiti pulvere    conspergere; (naprśeti

adv., a) co się da naprawić, reparabilis. Cn. Th. Mącz., Boh.    multum depluere, impluere); Vind. naprafhiti; Rag. na-

naprawitedlnÿ; (naprawny, z prawa k neeemu należe-    prasciti ; Croat. naprassujem ; Ross. iianopommt, Haco-

gicÿj; Sorab. poredżnć ; Vind. napraulen, perpraulen;    pmb, Hacapimaib. Nie tak jak owi głupi Matusowie, co

Eccl. H3npaBHbiH, yerbefferlid). Nienaprawny, co nie może    krzyczą, wrzeszczą naprószywszy głowę. Wad. Dan. 260.

być naprawionym, ir reparabilis. Mącz. — b) Naprawny «    — *2. Naproszyć « nafajdać, n. p. Litwa do Strasburga

naprawiony, yerbeffert, juredjt gemalt.    miasta najechali; a mimo insze zelżenie świątości, jeden

NAPRAZYC, cz. dok., prażąc dosyć posmażyć, genug prd* łotr w chrzcielnicę naprószył. Stryjk. 260.

geht; ßoss. HanpanoiTb.    NAPROWADZIĆ, /'.naprowadzi, act. dok, Naprowadzać nie-

NAPRĘZYG, f. napręży act. dok., Naprężać niedok., (Boh.    dok., nawodzić na drogę. Cn. Th., auf ben 2öeg bringen,

napfahnauti, napfahati « zamach czynić, rękę wyciągać);    auf bie ©pur bringen, jemanbcit tttüfnn leiten, JU etwaê ^in»

Ross, nanpaub, nanparaib, HanpyjKHTb, HanpyatHBaio ; mo-    führen ; Vind. napelati, napeluvati ; Croat. napelyati, na-

eno natężyć, fefyr anêfpannett, auêretfen, reeîcn, auêbefmen.    puchuvati, napuchüjem, naputiti ; Slav. vputchlvati; Eccl.

Naprężając wnątrz swojéj przestrzeni Płomiennym bania    HaB05K4y. Starożytni żelaznym stylem na drewnianych,

powietrzna duchem się odyma. Kniaź. Poez. 2, 148. Gdy    woskiem naprowadzonych tabliczkach pisywali. Mon. 73.

baje, uszu napręż. Zab. 12, 101. Już nieprzyjaciel tak    206. powleczonych, nberjogen. NAPROWADZIC1EL, a,

się naprężył, Jakby po większej części nas zwyciężył.    w., ber ipinfutyrer, Vind. napelauz; Croat. naputitel, na-

Chrośc. Fars. 273. Eccl. npyjKaTifca natężyć się, usiło-    putnik ; Eccl. HacTUBineJb, HacTanbMiiKt, noa;,v>; f. Na-

wać ; Ross. HanpnitbCfl nabrzmieć, Hanpyrifi tęgi, mocny.    prowadzicielka Croat. naputelicza.

NAPROŚCIĆ, f. naprośei act. dok., NAPROSTOWAĆ, nie- NAPROŻE, NAPROŻNIK, ob. Nadprożek. NAPRÓŻNY, ob. dok., NAPRASZGZAĆ, frequ, prostym robić, grabe rieten, ‘Napraśny.

grabe machen. Recurvo, zaś nakrzywiam, na drugą stronę NAPRUĆ , cz. dok., f. naporze, ile dosyć popruć, genug auf* naginam, napraszczam. Mącz. Napraszczam , odginam, trennen. Napruć się, fid) fatt unb ntübe trennen; Ross. Ha-reflecto. Volck. 515. Co się skrzywiło naprostować. Pilch. nopoTbca nakłóć się.

Sen. 106. Gdy się komu miecz skrzywi, woli go ością- NAPRYSKAĆ, cz. dok., wiele popryskać, otel befpri^ctt; Ross. nę zawadziwszy łamać a napraszczać, a choćby się i zła- nanpucnaib, HanpucKHBaib. Naprysk Ross. Hanpucnx u mał, woli na ten czas szkodę mieć, niżliby mu się cza- introligatora , nakrapianie oprawy książek, su potrzeby spadać miał. Rej. Zw. 76 b. Czego krzy- NAPRZAŚć, f. naprzędzie act. dok., wiele uprząść, yiel fpilt* wego, gdy kto z prędka napraszcza, rychlej snadź złomi,    nett, tuel fertig fpimiett; Vind. et Bosn. napresti; Rag. na-

niż naprośei. Glicz. Wych. G 1. Nasza krzywmść ma być    prćsti; Croat. naprćdam; Ross. nanpacTb, Hanpa4y. Wszyst-

napraszczana prostą w'ola bożą. Hrbst. Nauk. A 4 b. (na-    kie niewiasty jedwab' ten przędły, a przynosiły naprządłszy.

kierowana). Wyrównaj drogi, naprość krzywe sprawy W    Budn. Exod. 55, 25. Byłabym sobie oto ze dwa moty na-

sościniec prawy. Groch. W. 91.    Krzywe te serca jak przędła, com darmo latała. Teat. 14. d, 2 b.

naprościć? W. Post. W. 2, 182. Młodą płonkę łacno NAPRZEĆ, ob. Napierać. NAPRZECIW, NAPRZECIWKO naprostować. Cn. Ad. 507. (młodego łacniej rządzić). Pa-    adv., et praep. reg. Genit. et Dat.; Boh. naproti, wstrjc;

górek będzie poniżon, i będą drogi krzywe naproszczone.    Slov. naproti, naprotiwa, w ustfety; Sorab. 1. napżecźo,

z napżecża; Sorab. 2. napscheschiwo; Garn. napruti, su-    idzie nam o chwałę bożą, zasie o cześć syna bożego;

proti, prejk , nazvist; Vind. napruti, zhriefpruti, pruti ;    potrzecie o sławę ducha świętego. Gil. Kat. 5. 'Naprzo-

Croat. naszaproti, prerna, naprot, szuprot, szuproti, na-    dziej to wam mówię. Sekl. Joan. 8. not. «na początku»,

proti, proti; Slav. prama; Bosn. prema, protiva, suprocch;    — Naprzód !» dalej ! uornmrtś ! (Croat. napredek * po-

Ross. nanpOTHBt, cynpoTiiBt, nacynpOTHBTi, HacynpoiiiBKy;    stępowanie, postępek; napreduvati » przyśpieszać ). Ma-

z przeciwnej strony, gegenüber, entgegeugefeipt, entgegen.    szerując z rekrutem, komenderuje: naprzód! marsz!

Przez kąty wynajdować zwykliśmy położenie różnych    w lewą! w prawą! Kaw. Nar. 228. Konia za każdym

miejsc, jednych naprzeciw drugim. Jak. Mat. 1, 17. Nie    zastanowieniem się harapnikiem postraszyć, i naprzód

jestci nam bojowanie przeciwko ciału i krwi, ale prze-    popędzić, ib. 385. — §. Naprzód mieć » prym mieć, ben

ciwko xiążętom i mocom, naprzeciwko rządcom świata,    Vorrang Ijabeit, junt 93orau3 baben. Nasi mieli wiele na-

naprzeciwko duchom niecnotliwym. 1 Leop. Ephez. 6,12.    przód, iż byli zbrojni, siekli mieczmi pogaństwo nagie.

Prawda, naprzeciw której niemasz co powiedzieć. Teat.    Biel. 53. — §. Dać komu naprzód, wprzód, przodek

19. c, 77. Mieszka naprzeciwko ratusza. Bndtk. gegen    »ustępować mu, einem beu SSorjug laffeit, il/nt mcidfcn.

über. Naprzeciw sobie. Bot. 49. Naprzeciw siebie. Jundz.    Wilk ze swemi zwierzęty na orła powstawał, Orzeł z pta—

2, 11. ctuauber gegen über. Wyjść naprzeciwko komu,    ki wszystkiemi naprzód mu    nie dawał. Biel. S. M. A 3

einem entgegen gefycu; Croat. naproiti ; Eccl. np0THB0H4y.    b. Ten ma wiele nad insze    w zacności domu , Ten do-

Wyjechać naprzeciwko komu, entgegen fahren über retten.    brą sławą nie da naprzód    nikomu. Hor. 2, 2. Znam

Naprzeciwko stawiam, kładę, Graec. âvriri'&ypu, oppono.    kilku starych, którzy pięknie śpiewają, a nie dadza w

Cn. Th. Naprzeciwko stawianie, oppositio. ib. ; ob. *Na-    tym żadnemu młodemu naprzód. Gorn. Duj. 93. — §.

przeki, przeciw, przeciwko. NAPRZECIWLEGŁY, a, e,    'Naprzód » na przyszłość, w przyszłe, Ross. Hanpe4Kii, in

naprzeciwko leżący, cittgegeub liegeub. Liście naprzeciwle-    bie 3ufUttft, uorauś, üürficr. Zygmunt stary był człowiek

głe, opposita, kiedy co dwa liście naprzeciw sobie wyra-    daleko naprzód patrzajacy. Modrz. Baz. 424. •— §. NB.

stają. Bot. 49. Gałęzie naprzeciwległe, gdy dwie ga-    naprzód powinno być pisane, gdzie znaczy na przód » na

Tezie na pniu, lub łodydze, naprzeciw siebie są osadzo-    przodek, n. p. idź naprzód, abo na przód; gdzie zaś

ne. Jundz. 2, 11. cf. naprzemianległy, (ob. Przeciwległe    tyle znaczny co najpierw ej,    i wyraźnie jest w stopniu

kąty). NAPRZECIWNY, a, e, naprzeciwko będący, eut*    najwyższym, in superlativo, dla różnicy od pierwszego,

gegen gefegt, cntgegenliegeub, Boh. naproteyśi, co na proti    lepiej jest pisać najprzód, n. p. najprzód to uczynił,

gest ; Eccl. npaMHUM. Idźcie do naprzcciwnćj w-si. Budn.    potym do tamtego się wziął.

mu w

Luc. 19, 30.    NAPRZTYKAĆ komu w oczy, act. niedoli., nałajać

NAPRZEDZIEJ, ob. Naprzód.    oczy, nakpać, einen tita ©cfid)t auêfcbeltett. Nie mam gę-

NAPRZEK, NAPRZEKI adverb., Carn. prejk * naprzeciw ; by. a przecież każdemu 'naprztykam. Chmiel. 1 , 1201. w poprzek, w przek, na poprzek, na ukos, przez, NAPRZ YCZYNIAĆ, cz. dok., dostatecznie przygotować, gc< Überjmercb, guer über. Drewno naprzeki drzewa żaglo-    mtg bereit machen. Dworka powiną serwet dostatek na-

wego położone, antenna. Macz. Gdziem ja jest, granic    działać, nici pannom do białego szycia naprzyczyniać,

nie rozszerza Łotrostwo, z kimem naprzek, tam moja    sznurków nabielić. Haur. Eh. 86. — §. Naprzydawać,

broń zmierza. Ryb. Gejl. C 2 b. NAPRZEKARZAĆ się    genug fyiuju tfmn.

NAPRZYJMOWAC, f. naprzyjmuje act. niedok., wielu raz po raz poprzyjmować, uiele einen nad) ben anbern aufne^* ntett, auucbmcu. Służebnych siła naprzyjmował. P. Kchan. Orl. 1, 350. Panicz sług więcej, niżli potrzeba, naprzyjmuje. Petr. Ek. 97. Gliński w Niemczech za pieniądze bardzo wiele rejterów i knechtów naprzyjmował i do Moskwy przywiódł. Slryjk. 719.

komu, przekory narobić. X. Kam. tücl JU ^üf|Ctt tl)UU.

NAPRZEMIANLEGŁY, a, e, Ross. nocmtHHUil, abmcdifelub, in abmcd)felnbet £rbuung gelegen. Liście naprzemianległe, alterna ; z których jeden list powyżej drugiego w około gałęzi wyrasta. Bot. 49. Jundz. 444. Gałęzie naprzemianległe, gdy stopniami po sobie następują. Jundz. 2, 10.

juhere, baitfig uad;einanber anbefebleu.,

przemiany; ob. Altcrnata » NAPRZYKRZAĆ się, NADPRZYKRZAĆ się, recipr. niedok;

Naprzykrzyć się, f. naprzykrzy się dok., Vind. nadlegati, nadleguvati , nadleshuvati ; Carn. nagajam; Ross. Ha40-ea4HTb, na40KjiiHib, Ha40i«juHBaTb ; Eccl. nanomy ; — a) active przykrym się robić komu, z przykrością nań nalegać, nacierać, fid? einem leiftig ntad)eit, ii)m Ungelegen* beit madten. Upornie mucha ludziom się naprzykrza. Dmoch. II. 2, 153. Widzę przeszkadzam; nie naprzykrzam się, i kłaniam. Boh. Kom. 4, 392. Nie przestał prośbą mi się naprzykrzać, póki nie uprosił. Teat. 42. d, 13. — b) Passive. Przykrym się stawać, ciężarem

NAPRZEM1ANNY, a, e, na przemiany uczyniony, abo czyniący co, idący, flbmeofyfelnb. Anguł naprzemianny, al- ‘NAPRZYKAZOWAC, act. dok., Boh. naprikazowati * saepe ternus. Solsk. Geom. 2. NAPRZEMIANNIE adverb., medp felStttcife; Ross. nocartiHHo; na naprzemianność.

NAPRZÓD, NAJPRZÓD adverb., ‘NAPRZEDZIEJ (niby Superlative), Roh. napred ; Slov. napred, predńe, ponagrpw;

Sorab. 1. naypreż, naypredć , zpredka, pżedewschim ;

Sorab. 2. napretk; Slav. naprid ; Vind. naprei, napried, priedi, propriedi, poprieda , (sanaprei * na dal), narprei, narpoprei, predvfem; Carn. napręj, narporej; Croat. naprę, napred, zpreda; Ross. Hanepe^, Hanepe4ii; naj-pierwej, wprzód, üorairô, Jlterft, temporis et loci. Naprzód stworzył bóg niebo i ziemię. Radź. Genes. 1,1. not.

• przed wszystkim, albo pierwej niż co było». Naprzód być, jur Saft fallen, lâftig werben, löftig, befd)roerlicf>, junri«

ber fe^lt. Czasem, jeśli się droga nadprzykrzyła, w trudach podróżnych utwierdzał ich. Dirk. Dom. 83. Obawiam się, abym Wc Państwu ustawnym przebywaniem się nie naprzykrzał. Tent. 30. b, 44. Jeślić się z zbytniej społeczności Jej naprzykrzyły wdzięki i miłości. Chrośc.

se ; Ross. HanyxHyTb. Nabrzmiałość , napuchnienie , na-brzęknienie jakowego członka nad przyrodzoną jego postawę. Perz. Cyr. 2, 52. btc ©efdjnwlft. NAPUCH-ŁOŚĆ, ści, i., nadętość, nabrzmiałość, propr. et fig., bfe fdjmmlft, bte ©dptutlfttgfcit ; (Sorab. 1. zapuchwofcź, nabu-bneno ; Slav. ottok, (ob. Otok); Carn. napuh superbia, pycha). Przygaszać trzeba napuchlość tej prawnickićj miny. Treb. S. M 6. NA PUCHŁY, a, e, nabrzmiały, gefd)llM)Ileit, rtitfgefctm>oUen ; Sorab. 1. nabubne-ne , zapuchwć; Carn. sabubliv, (napuhnen in(latus, superbus, napuszony, pyszny; Vind. napuh * gniew); Slav. otecsen, ob. Ociekły, ; Ross. B3nyxMH.

Ow. 37. NAPRZYKRZENIE, ia, n. subst. verb., przykrość, przykre naleganie, doleganie, Ylokuka, 2?efd)iuerltd)fett,

o adverb. ,

§8cläfttgimg ; Carn. sitnost ; Vind. nadleshnost, nadlega, napost. NAPRZYKRZONY, a, e, przykrym się stający, drugim się naprzykrzający, Rcfd;a'Crltd;, Irtfłtg ; Carn. na-gajiv, nagajavz, nagajivz, sitnek, sitnćsh; Ross. 6e30T-óomhum ; Eccl. HAKOCTMiTt, iijkoctmiiwl. Kto nigdy nie chorował, bywa naprzykrzonym, gdy zachoruje, i ciężkim NÀPUDROWAG, fcz. dok., ile dosyć co popudrować, genug swą niecierpliwością jak drugim, tak i sobie. Perz. Lek. pubem; Ross. nany4piiTb.

odwiedzić Wc Panią. Teat. 22. c, 35.

344. Przyszedłem, może już aż nadto naprzykrzony, NAPUKAĆ się, /'. napuka się reeipr. dok., do woli popukać,

ftd) mübe Hopfen, fnaHeit. Dawszy się im do woli kilka

NAPRZYMAWIAC się komu, cz. niedok., do woli mu przy- dni napukać, Po tym na nie fortelów ze wszystkich stron mawiać, tuel ©ticfyelepen biS jur ©enuge jemnnbeit fagen. szukać. Biel. S. N. 34.

napauśtjm , - eli, napustiti ; Sorab. 1. napuschcżu, na-puschcżim; Rag. napustiti; Vind. napustiti; Boss. nany-ctiitł , HanycKaTt, HanymaTL (2 naszczwać psy na kogo); wiele czego wpuścić, »teł ^eretn laffeit. Pochop ją pcha srogi, nieprzyjaciół, brony otwarłszy, napuścić; hosti redudere portas. Zebr. Ow. 189. — §. U flisów, napuścić, na dół z wodą idąc, do jakiego miejsca opuścić statek, drzewo. X. Kam. mit bcm ©tromme nmlntt auflaufen laffeit. — §. Napuszczać co czym « napajać co czym, pr. et fig., eine ©ad)e mit etumê tränfeu, bamit an» machen, fie e8 einfangen laffeit, einpjSen. Napoił pop abo napuścił hostyą we czwartek wielki ; a wysuszywa zaś z tej wilgotności aż we wtorek wielkonocny. Sak. Persp. 18. O farbowaniu, a napuszczaniu kości i drzewa i kamienia rozmaitemi barwami, co rzemieślnicy besowaniem, Seitien , zowią. Sienn. 586. Napuszczony sokiem (Croat. naszochen). Dzikie narody strzały swe jaszczurczym jadem napuszczają. Paszk. Dz. 15. Nietylko same strzały hartowne puszczają, Ale je też i jadem srogim napuszczają. Bardz. Luk. 137. Już umysł żony zręcznie napuścił jadem. Teat. 2, 27. Barss. Przeczucia srodze mię dręczą, i strasznym niepokojem napuszczają mą duszę. Teat. 49, 58. Bogusi.— §. Transi. Wróżyły przez Apo-lina napuszczone baby. Pot. Jow. 226. t. j. natchnione.

Za to, żem mu się naprzymawiał, i za to, że mię go- NAPUSZCZAĆ, cz. niedok., Napuścić, f. napuści dok.. Boh. niąc upadł, dał mi kilka złotych. Teat. 34. c, 76.

NAPRZYRZEKAĆ, cz. dok., Boh. napripowjdati » multa pro-mittere , naobiecywać, otel oerfprcdjen.

NAPRZYWOZIĆ, cz. dok., n. p. Musiałeś Wc Pan naprzy-wozić wiele ciekawości z tych krajów. Teat. 17. b, 54, otel mit bringen (ju Sagen).

NAPSOTAC komu , f. napsota cz. dok., narobić komu psoty, szkody, złości nawyrządzać, einem oiel $U f offen tl)UU.

NAPSOWAĆ, /. napsuje cz. dok., dosyć popsować, ge* mtg oerberben, übel Juristen. Napsował miecza. Cn. Th.

455. (hebetavit gladiujn). Ileż to ludzi straszny ten potwor napsował! Dmoch. U. 2, 107. (pokaleczył). Fałszem chcesz napsować dobrej sławy mojej. Bapr. Pr. C

3. (skazić). Napadł na Polskie ciury, Którzy mu dużo napsowali skóry. Bialob. Odm. 51. Napsować sobie głowy »nałamać, nasuszyć, ftd) ben $opf brecfyeit. Napsowali sobie głowy w Konstantynopolu, wymyślając nowe opinie w wierze. Klok. Turk. 158. Głowy napsuł. Mon. 71, 48.

NAPUCHAĆ, cz. dok. NAPUCHNAĆ, f. napuchnie czyn. jedntl., §. 1) wyziewem, wypuchem napełnić, mit Satttpf anfüllciî, POU batttpfen ; Vind. napuhati, napihniti, napihu-vati; (Carn. napuhujćm, napuhuvâti superbire); Sorab. 1. zapuchnu ; Croat. napuhavam ; Bosn. napuhati; Rag. na-pûhati). Za to swym sługom zwykli płacić, Aby jedlf i pili, izbę napuchawszy. Odejdą do swych gospod. Opal. NAPUSTOSZYC, cz. dok, wiele popustoszyć, biel uennüften. Sat. 47. — Napuchać na kogo, abo napuchnąć kogo,    Cóż majętności napustoszyło w Polszczę, jeno arędy.

Falib. P.

puchaniem zarazić, jako się dzieciom małym trafia od plugawych osób, (cf. naparznąć). Cn. Th. mit einem fd)ä* NAPUSZYĆ, f. napuszy cz. dok., Napuszać niedok., nady-bltdjeit ipaudje tnftctren, anlmud)en. \elut illisjCanidia afflas-    mać, aufbldften, anfbunfett, aufblafeit, propr. et fig.; Vind.

set, jakby ich ochuchnęła, ozioneła, napuchnęła ta cza-    napuhati, nahlapati, napihovati, napihniti; (Carn. napu-

rownica. Cn. Th. Contacta halitu leonis, co lew napar-    bùjem superbio) ; Croat. napuhavati ; Ross. HanbiuuiTb.

znał, napuchnął. ib. Napuchnienie, nachuchnienie, zie-    iianbimaTb. Cała muz gromada tchnie duchem Apollina,

wanie, puchanie na kogo, affiatus. Cn. Th. — §. 2)    którym je napusza. Min. Aus. 63. Człowiek za pochleb-

verb. neutr. Napuchnąć, nabrzmieć, nabrzęknąć, nasko-    stwern podniesie się w pychę; a język pochlebny wię-

czyć, ociekłym być, fdjmefleu, aufdjmeHeit, auflaufen ; Boh.    cćj napuszy albo nadmie takiego, który się już wyższy

napuchnu; Sorab. 2. hopuknusch; Sorab. 1. naduhwam    rozumie, niżli jest. Eraz. Jęz. P. Choć go zwycięstw

szo, zapuchnu, nabubnam ; Vind. napuhati, nabuhtiti,    napuszała sława, Zniżę dumnego pod me wielowładne

napuhniti, napuhati fe; Carn. sabuhniti ; Rag. napuhati    prawa. Teat. 51, 5. Podła napuszony dumą. Gaz. Nar.

2, 279. — *§ Napuszyć się od kogo, oddechem zara-    myślać, ani fałszem narabiać. Kosz. Cyc. 199. Nieprzy-

żać się, (cf. naparznąćj, ftd; burd; bert jpaud; anftecfcn.    jaciela cię mają, Którzy fałszem narabiają. J. Kchan. Ps.

Chcąc być zdrowi, chroniliśmy się z tymi żyć, którzy są    5. Piecinig grubością ciała, Rusin zaś czerstwością na-

trudnym chorobom poddani, abyśmy się od nich nie    rabiał. Stryjk. 127.    — g. Narabiać z kim » towarzyszyć

napuszyli. Eraz. Jez. D d 7 b. NAPUSZENIE , ia, n.,    z kim, nakładać z    nim, mit einem Umgang pflegen. Cn.

subst. verb., jest to udawanie niby wielkiej choroby, i ni-    Tli. NARABIAĆ się,    NAROBIĆ się recipr., Ross. Hapaóo-

by opętania, z kurczowatym trzęsieniem i wyłamywaniem TaTŁca, HapaóoTMBatocb ; napracować się, dosyć zapra-się pomieszane. Perz. Lek. 207, »erfüllter $aro*fómu3 einer    cować się, ftd; fait    nnb mübe arbeiten. Narobiwszy się,

Çerfon, bie »om Teufel Uefeffcn JU fepn oorgiebt. — Napu-    nakopawszy ziemi,    umrzesz. Zab. 15, 215. Człowiek

szenie, NAPUSZYSTOSĆ, ści, z., nadętość, Slufgeblafeit*    narobi się, napracuje, zorze, przeorze, a grad wszystko

Çeit. W młodym była napuszytość ciele, dira superbia.    psuje. Karuk. Kat. 422.

Zebr. Ow. 65. NAPUSZYSTY, a, e, — o adverb., na- NARACHOWAĆ, cz. dok., naliczyć, aitfjdl/Iert, objawień, ge* puszony, pyszny, nadęty, dumny, aufgeblafeit. Chłop dur-    nug rechnen ; Vind. narazhunati, naraitati; Ross. HacnmaTŁ,

ny, napuszysty. Pot. Arg. 455. Fortuna sama sobie zgubą    nacuHTHBaTb. Narachować się recipr. dok., ftd; fatt ober

Lub powierzchowną napuszystą chlubą Zda się być czym-    mtibe redjlten, Ross. HacymaTLCH.

siś.... Kchow. 28. Pycha głupiego napuszysta gubi, NARADA, y, z'., naradzenie, obrada, bie 33eratl)fd;lagung, ba8 A zązdrość nigdy poczciwych nie lubi. Chrośc. Job. 25.    Seratften. Puścili się w drogę spoiną naradą, iść z het-

Górnomyślną twarzą brząkał napuszysty, tumidus. Zebr. Ow.    manem dzielnym. Bialob. Odm. 19. NARADZAĆ się, re-

201 . Napuszysty puszczał na wiatr słowa, animosus. ib. 508.    cipr. niedok., Naradzić się, /. naradzi się dok., z kim o

‘NAPUZAĆ, [«nastraszać; por. rusk. napudyty, napuźaty *    czym, albo o co * namawiać się, znosić się, namyślać

erfdjrecfen 4|, n. p. Bóg czuł o śpiącym wojsku, bóg oka    się , porozumiewać się z kim. Cn. Th., ftd; mit jemanbett

nie zmruzał, Ze go zdradą przypadłszy, Niemiec nie na-    beraten, mit iljm beratbfdjlagen ; Vind. fe fvetuat, fe pod-

pużał.    Pot. Pocz. 199.    Gdzie    siłą nie zdużał, Przynaj-    govorit,    obratuvat;    Sorab. i. naradźu persuadeo, nara-

mnićj    strachem    pogan    jako mógł napuzał. ib. 606.    dnik persuasor, naradzenitć persuasibilis.    Naradzanie się

NAPYCHAĆ, ob. Napchać, Napchnąć.    z kim, dokładanie się go, obrada, porada, ‘namowa,

NAPYLIĆ, cz. dok., pyłem nakryć, napełnić, naprószyć,    ‘obmowa, ba3 Buratljejtebeit, bie 33cratl)fd)lagung.

nakurzyć; Ross. HanMJiHTb, bcftdubcit.    NARĄGAĆ się, recipr. dok., wiele się urągać, »iel Über et*

NAPYTAĆ się, recipr. dok., Rok. naptati se ;    do zmordo-    nett fpotteln; Ross.    napyraTuca, napyraide, HapyraieJiŁ-

wania się wiele zapytywać, ftd) fatt lUtb tttübc    fragen, Eccl.    ctbo urąganie, wyszydzenie; HapyraTb łajać, szkalować;

Ha/tnpomaio , Graec. èmÇtjzcô, insuper quaero.    (Croat. narugavam in rugas contraho, rugo , corrugo ,

NARABAĆ , cz. dok., ile dosyć porąbać, genug fletu Jadeit; narugati czelo caperare frontem).

BaTb.

nu!) rnitbe baden, Ross. napj'6im>cfi. napyÓKą (2. wrąb).

NARABIAĆ, cz. niedok., NAROBIĆ, f. narobi dok., §. a)

Sorab. 1. narubacż ; Ross. napyÓHTb, naKOJOTt, iianajH- NARAIĆ , f. narai cz. dok., Narajać niedok. ; nastręczać, Vind. Narąbać    się, rąbaniem    zmordować się, fid; fatt    sarozhit,    äufc^aujett,    jumeifeu. ( Vind. narejati, narediti«na-

Narąbanie Ross.    rządzić,    nastroić).    Gdy uwolnię cię od    męża złego,

Narajęć z wszystkich miar doskonałego. Past. Fid. 105. Ozwała mu się z pięknej panny narajeniem. Otw. Ow. dużo lub dosyć czego porobić, »tel nad; eiuattber madjeit. 411. Nasz Stręczycki litkupnik, którego nam narajono, (Ross. napaóOTaTb, HapaóOThinaTŁ * zarobić).    Długów na-    człowiek sprawny.    Teat. 7, 54. NARAJOW, a, m., miasto

robił, marnuje wszystko. Teat. 27, 159.    To kochana    wwmjew. Ruskim.    Dykc. Geogr. 2,199, eilte ©tabt in 9îeujktt.

NARAMIENNIK, NARAMNIK, a, m., NARAMIONEK, nka, m., demin., Roh. naramek, naramnice; Slov. naramky; Sorab. 1. naramnioze, ramenicza; Carn. ramenza, na-ramènza , nadramnèza, narozhnèk ; (Rag. nâdrameniza , okoràrneniza stola , fascia collaris-, Vind. nadramnize, na-rarnik * szlejki od spodni; duhouska nadremenza * stuła); Croat. nadplechje, nadoplechje , nadplechnicza , nadople-chnicza; Eccl. Ha4paMCHie, paMeHOHOCHHK'B ; §. a) męzki żołnierski strój, ozdoba ramienia, kolca srebrne, złote, haftki, pętlicę, armilla. Cn. Th. Me 3Irmfpattge. Mężnego żołnierza złotym naramionkiem lewym uszanował. Warg. Wal. 289. Naramiennik białogłowski u Rzymian, spinlher. Cn. Th. — §. b) Naramiennik, naramiennica, NARAMNICA, y, z., przyramek, część ubioru na barkach leżąca, ba3 ©d;ulterftüd ber 5Uetbung; Eccl. tupaiihiiHicE, fnf>.uihHiii|A dawny krótki mętlik; nofUMJbHHi|a, 04e>K4a

moja ciotula tego wszystkiego narobiła, a to wszystko NARAM1CE, ic, liczb, mn., miasto w wojew. Sieradzkim, dlatego, iż za niego iść nie chce. Teat. 52. c, 50. — Dykc. Geogr. 2, 199, eine ©labt int ©terabtfdjeit.

§. b) Intrans. Narabiać czym « frequenter, crebro aliquid usurpare; in usu frequenti aliquid habere. Cn. Th. fyduft« gen ©ebraud; »»u etmaś machen, (cf. nadrabiać, nadrobić).

Co fałszywym funtem narabiają, Naprzód ich do więzienia sromotnego dają. Paszk. Dz. 128. Głosem, piętami narabiałem, aby się mój osiełek śpieszył w drodze.

Zab. 2, 120. Niedbalstwem wszyscy narabiają, dlatego też jedna kraina po drugiej stracona bywa. Fur. Uw. F

4. Natarczywe i krwawe to potkanie było, że bardziej zawziętością, niż sprawą narabiano. Uslrz. Kruc. 1, 162.

Tym wszystko narabiasz. Cn. Ad. 1159. (nadstawiasz; cf. tylko też to umiesz ; tym-ci wszędy zatkać ; zawsze jedno). Cóż o owych kobietach rzeczecie, co się sobie mądre zdadzą , co więc Łaciną w mowie narabiają?

Opal. Sat. 40. Są tacy, którzy umyślnie śmiechem narabiają. Zab. 12, 288. W żadnej sprawie nie mamy wy-

BGTXo3aKOHHaro apxiepea, koh Ha Mena 6ma B03^arae-    mir einträgliche Functionen jufommen. — §. Narażać na co

Ma. Humerał, albo naramnik. 1 Leop. Exod. 28, 12. (przy-    * zdarzać co, etłM$ »erleiden, gewähren. Mądrego to jest

ramek 3 Leop.). Naramiennik abo humerał Aarona byl    pana, urzędy rozdawać ludziom godnym i umiejętnym,

złotemi łańcuchami i drogiemi kamieniami ozdobiony. co mu je szczęście abo trafunek jaki naraża. Kłok. Turk. Sk. Żyw. 1, 347. Naramiennik, epoletka, baS Slcbfelbanb.    32. NARAŹNY,    a, e,    na razie leżący, nadorędziowy,    per-

NARAMIENNY, a, e, na ramieniu będący. Włod. auf ber    opportunus. Cn.    Th.    Włod. Croat.; naredën/lasztan.    NA-

Slthfel,. ober an bem 2lrme befmbltd). ( Boh. naramnÿ * ingens).    RAŹNIE adverb.,    feÇr    gelegen, jur §anb, bequem gelegen.    Kon-

NARANIC, cz. dok., nieco poranić, ettoaS oermunben. Jeśliś    sulowi zasadzki,    a miastu pożar sporządzał; naraźne i    spo-

w myśli naraniony, Z niego będziesz pocieszony. Hrbsł. sobne miejsca wartą osadził. Pilch. Sali. 51. NARAŹNOŚĆ, Lek. L 3.    ści, i., dogodne położenie, eine bequeme Sage. Tr.

NARASTAĆ, NARASZCZAĆ, NARASTYWAĆ , ob. Narościć, NARCYS, a, m., NARCYSZEK, szka, m., dem. Boh. narcysek;

Narosnąć.    Sorab. 1. narcżis ; Vind. narzifs, narzifa; Carn. merzisa;

NARASZPLOWAĆ, f. naraszpluje cz. dok., wiele poraszplo-    Rag. sunovrât, luxàgna ; Bosn. sunovrat, luscgjagna;

wać , Otel jnfammen rafpeln. Do tych materyi dodać trze-    Croat. narcis ; Ross. HapnHCCŁ ; Lat. narcissus ; Graec.

ba poraszplowanego końskiego lub mułowego rogu. Jak.    vunxicrcrog; Pers. narguez; §. a) bie 9łarjtffe; bają iż kwiat

Art. 2, 95.    ten tak nazwany od jednego dziecięcia , które weń było

białe pachnące; ale jest i żółty; do tegoż gatunku na-brennium, branagium, od słowa starych Gallów bren «    leży taceta i zonkilla. Kluk. Dykc. 2, 136. „ Narczyszek

otręby). Powinność ta myśliwcza u nas nazywała się    ziele * pierzga. Cn. Th. Wiele narcyszków mają własne

naraz. Rozumiem, że to słowo utworzone ze starej Fran-cuzczyzny branaz, brana raz. Nar. Hst. 5, 143, cf. ‘narzasz.

NARAŻAĆ, cz. niedok., Narazić, f. narazi dok., (Boh. nara-

*NARAZ (distinguas na raz), n. p. Byli obowiązani poddani przemienione. Sienn. 113; rośnie z cebuli, kwiaty ma dawać panom podatek na karmienie psów ( canaria abo

imiona w naszym języku, jako polny Turecki szafran, poźnik, kwiecie kościelne, szyszkowy korzeń, kwiat królewski, etc. Syr. 1482. — §. bj Narcyszek, kamień zyti przebijać, rozbijać; narazcti horlari, alludere ver-    drogi, narcissites. Plin. 57, 11, eilt gettltffer GMfteilt. Cn.

bis); §. 1. nieco porazić, naruszyć, nadwerężyć, nawą-    Th. NARCYSOWY, NARCYSZKOWY, a, e, Sïarciffett * ;

tlić; Croat. nalćczam ; i)erlc£en, fd)lMcl)en, behäbigen.    Sorab. 1. narcziszowć; Ross. HapimccOBbin. Narcysowa

Kilkunastu nam pachołków' ubyło, i koni dosyć siła,    lilia, amarillis, -NarjifTeitlilie, rodzaj roślin zamorskich,

których pogaństwo strzałą naraziło. Jabł. Buk. L b. Gdy    u nas chowane bywają dwa gatunki : narcysowa lilia naj-

od oblężenia odstępować musiał, oblężeni wycieczką go    piękniejsza i królewska. Kluk. Dykc. 1, 28.

narazili. Pot. Arg. 280. Narażam ręki, nogi » obrażam. NADRA, y, z., NARDUS, a, m., nardus Linn., Graec. Cn. Th. (Boh. naraz, naraża, nârazek wrzód pod nogą). rdoâog; Ross. Hap^t; Hebr. TU; Pers. nardin, bie SNarbe.

dyjska. Sienn. Wyki (Rag. descpijk). Bliźniczki wonne, narda pękata, nardum monlanum. Sienn. Wyki Ziele ko-pytnik drudzy leśnym albo wiejskim nardusem zowią. Syr. 44. Urzeß. 39, tpafelnntrj. NARDUSZEK, szka, m., nardus, ba3 Sîarbeitgraê, rodzaj traw ; prostokłosowy rośnie na gruntach nieurodzajnych. Kluk. Dykc. 2, 137, Ross. óiioycB. NARDOWY, a, e, z nardy, -Narben«, Ross. Hap4HHîi. Nardowy olejek. Cn. Th. na kogo, naszczwać, NARDZEW1EĆ, nijak, dok., rdzą zachodzić, beroftett, roftig

—    Narażać kogo «obrażać kogo, urażać go, eilten beleb Szpikanarda, narda Francuzka albo Niemiecka; narda In-btgen, t|rn JU nahe treten. Zawstydził się Faeton, i sromem gniew zraził, Niósł potym matce, czym go Epafus naraził; tulit Epaphi convicia. Zebr. Ow. 25. Kiedy się mówi, że syn boży u boga był, tylko się różności osób naraża, a nie islności. Smalc. 91. narusza, dotyka, mirb berührt. — Narażać czego, narabiać czego przykrego, nabawiać czego, n. p. Z lewego ramiona strzał> stróż słoniowy, dźwięku narażał powieszony, resonabat. Zebr. Ow. 198. kołatał, flapperte. — £. 2. Narażać napuszczać, lo§|ief$en, loślaffett. *Przecz nań byków nie merben ; Vind. fe naerjavinati.

narażę i ziemiorodów srogich? exhortor. Zebr. Ow. 161. *NARĘBNY, a, e, opaczny, praeposterus. Macz., ycrfcljrt. *NA-

—    Narażać kogo na co,    wystawiać, na    szańc    puścić,    RĘBNIE adverb.,    opacznie, wspak,    praepostere. ib.

(ber ©efafir) auöfc^ett, bloß    [teilen; narażać    się, fid) $retó    NARĘCZE, a, n., ile na ręku unieść    można, eilt SlrtnooK.

geben, ber ©efahr bloß ftellen, gerabe barauf lośgcljcn; (Carn. giniti, (cf. ginąć); Vind. fe v’navarnost podat; Croat. na-petchàmsze; Bosn. usuditse , smitti se staviti). Narażający się ; Eccl. BeJHKOÓt^CTBeHHLiH, Graec. usyako^ivdvvog. Król narażony był na 194. Ale zważ tylko, na co to mię" narażasz. Teat. 24. c, 80. Nie należy się dobrowolnie na niebezpieczeństwa podawać i narażać. Kras. List. 143. Nikomu tak się narazić nie obawiamy, jak osobom od nas kochanym. Zabi. Roz. 36.

Em. 65, Ross. oxanna, oxanonna; Boh. naruć et narućj, naruöka. Naręcze drew. Naręcze zboża żętego. Tr. (Ross. HapynH szyny ręczne pancerne). NARĘCZNIK, a,

m., NARĘKAWIE, ia, n., manipularz. Włod., binda, w niechęć magnatów. Ust. Konst. 1, której się ręka nosi, eilte Stttbe, beit 3lrm barilt JU tra*

gen, eine Slrmbtnbe. Wybitą rękę nosić w naręczniku z szyi wiszącym. Perz. Cyr. 1, 101, (Vmd. narozhnik « u szewca skóra naręczna, narokva * ‘naruczak, manela; Carn. narozhnèk, narozhniza armilla; Croat. narukva, Nie dba,    że się narazi,    byleby    prawdę    narukvicza; Rag.    narùkvicza ; Ross.    îiapynaBiuiKii,    3apy-

wyznał. Karp. 4, 35. —    Ironice: Pan mię na    funkcye    KaBbe « zarękawki;    Eccl. HapyKBHitu,    HapynaBHHUbi).    NA-

zyskowne narażał. Kras. Pod. 2, 144. nastręczał, er ließ RĘCZNY, a, e, (Boh. narućnj ; Vind. narozhen, perro-

35

Słownik Lindego wyd. 2. Tom III.

274

NAREW-NARÓD.

NARODEK-NARODZIĆ.

Krom. 63. Vol. Leg. 5, 47. Gniewali

n., Przestr.

zhen) ; na dorędziu , na ręce będący, jur $anb gelegen. Naręczny koń, (Boh. narućnj kun), ba$ ipanbpferb. Naręczny się skurczył, iż sierść na nim wstała. Czach. Tr. L 2.

NAREW', rwi, i., NARWA, y, z., rzeka znaczna w wojew. Podlaskim. Dykc. Geogr. 2, 199, eilt $luß in |'oblad)ien ; miasto tamże, ib., eine ©tabt eben bafelbft.

'NAREZYĆ, n. p. Frumentum fressum, żyto trochę kamieniem we młynie nareżone, to jest, skrupione. AJacz. cf. *reź.

‘NAREZYĆ, ob. Nadwerężyć.

NAROBIĆ, ob. Narabiać.

NAROCZ, a, m., miasto w Wileńskim, nad rzeką tegoż imienia. Dykc. Geogr. 2, 200, eine ©tabt iit ber 2Boim. 2Silita an bem $Utf[e gleichen 9îameit3. ‘NAROCZYTY, a, e, — o adverb., Ross. HapommiH; dostateczny, znakomity, znaczny, julanglicfy, aitfebnlid). Oznajmili mi zdanie swoje o tym ‘naroczyto, jak jeden do mnie pisze, i dostatecznie jak drugi pisze. Smotr. Nap. 9.

NARÓD, u, m., (Boh. naród; Slov. nórod gens-, Sorab. 1. nahrod; Sorab. 2. naród nativitas; Vind. et Carn. naród, sarod , ludvina, (Carn. narodn * niezgrabny) ; Croat. naród partus, genus, natio, progenies; Boh. naród genus, natio; Rag. naród, narasctaj progenies, natio; Slav. nórod familia ; Ross. nap04,Ł nation, peuple, des gens, du monde)) 1 *a) urodzenie, stan urodzenia, bie ©cbltrt, ber ©taub, worin man geboren worben. Ludzie narodu szlacheckiego.

się synowie strutych stryjów Popielowych, iż mimo nie wybrano prostego narodu człowieka za pana. Biel. 50. Każdy szlachcic powinien sobie rozmyślać, iż nie tak dalece narodowi jego Rzplta urzędy dawa, jak narodu jego cnocie. Modrz. Baz. IGO. Urzędów naszych prostego narodu ludziom dawać nie mamy, ale szlachcie. Stat. Lit. 79. Agatokles, król Sycylijski, był ‘zduńskiego narodu. Weresz. Reg. 88. — §. b) ‘Naród »ród, familia, dom, plemię, bie gaillilie, ba3 $ait3, baö ©efcfyledit. Najjaśniejszy naród nasz, albo familia. Herb. Stat. 5. Żadnego niemasz w narodzie twym, coby go zwano Janem. Sk. Kaz. 565. (w rodzie twoim. Bibl. Gd. Luc. 1). Edward, król Duński, matki swój naród do książąt Polskich przytaczał. Krom. 252. (t. j. genealogią). Opisanie genealogii, albo narodu Pana Krystusowego. Żarn. Post. 3, 673. — §. c) ‘Naród, gatunek , bie ©attlUtg, btC 3lrt. Naród psów trojaki najdujemy, jeden łowczy, drugi ku straży bydła , trzeci ku straży domowej. Cresc. 568. — *§. Matki około dzieweczek powinny pilność mieć, gdyż to jest naród mdły, a na wszystko snadnie nałomny. Rej. Zw. 7 b. rodzaj, płeć, ©efd;led)t. Pirra żeńsiu naród kamienia miotaniem wzbudzała. Biel. Św. 8 b. Przykazał król, aby każde dziecię, które się urodzi w męzki naród, zabili. Biel. Hst. 28. — 2. Naród * ‘nacya, cały ten zbiór ludzi jednego języka , jednych obyczajów, w jednym kraju osadzonych, bie kation, baś 58olf. Nietylko dorośli, ale i niemówiątka są narodem. Salin. 6, 149. Inni ‘narodowie (inne narody), którzy są z ciepłych krain, nie są tak trwali jak nasz. Biel. 2. Niektórzy drudzy ‘narodowie (* niektóre drugie narody). Modrz. Baz. 300. Słowo, naród, przemienione zostało w poprawie zasad rządowych,

na słowo Rzplta. Ust. Konst, 1, dl9. Wszyscy ‘narodo-wie będą mu służyć. Leop. Ps. 74, 11. Oni ‘narodowie, które podbijecie. Radź. Deut. 12, 2. We wszystkich *na-rodziech (narodach). W. Post. W. 226. Eccl. BceHapo4-ctbo ‘wszechnarodztwo, Graec. nardypia, cały naród. Narodowi obwieszczać, Ross. oónapo^OBaTb, 0ÓHap04H-BaTB, 0ÓHap040BaHie; Eccl. Hapo4CTByio, Hapo4CTBOB3Hie ; (Ross. yHapo4HTŁ zaludnić). Twórca narodu, Eccl. Ha-p0404'bTe4L, Graec. dryuovQyôç-, tworzenie narodu Eccl. Hap04'bTe4ŁCTB0 ; tworze naród Eccl. Hap0404tie4CTBy-K). Narodu nauczyciel Eccl. Hap040B'biu,aTerb. Wódz narodu Eccl. Hapo40B05K4b, Hapo40B04irre4b, nrcMOHB, Graec. ueor; naczelnictwo narodowe, Eccl. napo40-Ha»ia.iCTBO, Hap040B04CTB0, nreMOHCTBO, Graec. dypaę-ylot] narodowi naczelnicze, Eccl. Hap040Haya;iCTByio, Hapo40B04CTByio, HreMOHCTByio, Graec. drjpaę^śta, rjyeiio-vtvœ. Gdy związki jednego narodu z drugim , lub tegoż ze wszystkiemi uważają sie, to zowiemy prawo narodów, jus gentium. Ostr. Pr. Cyw. 1, 7, 33i)lferrcd)t. Prawo narodów, jest prawo udzielnych w różnych państwach rządów, tym samym do zachowania wzajemnie pewnych przepisów obowiązanych. Wyrw. Geogr. 101. ‘NARODEK, dka, m., zdrobn., Eccl. nap04eu'b, ludek, etit $8ölfd)eit, et* tte Heine Mon. NARODOBÓJSTWO, a 255, zgubienie własnego swego narodu, ber Sîattonalmorb, SDîitiiurfung sum Untergänge feiner eignen dation. NARODOWY, ‘NARODKY, a, e, (Ross. napo4nbiH ludowy, ludzki, od ludu; pospolity; nap04H0, Eccl. Hapo4Ht publicznie, przed ludem; Croat. narodni genticus ; Sorab. 1. nahrodnć nalalis) ; od narodu, narodu sie tyczący, national*. Przebóg! jak się cnotliwych mężów kraje serce Za ohydę narodną przez takie mordercę. Zab. 4, 559. Koss. Komissya edukacyi narodowej. Kras. Zb. 1, 459, bie Mioualersie^uugêfotnmiffion. Grammatyka dla szkół narodowych. Kpcz., 9îationalfd)ulett. Gazeta narodowa i obca. Narodowego seit. tańca * po Polsku, ber National* tanj, eilte ^olouotfe, n. p. Kapela he ! niech zabrzmi, a narodowego. Teat. 43. c, 93. Tańcowałem narodowego prawie każdego, i menuetę razy kilka. Teat. 15. c, 79. — aliter Wyrazy narodowe, gentilicia, n. p. Polak, Niemiec, Hiszpan etc. Kpcz. Gr. 3, 2, t. j. całe narody o-znaczające, 33ötfernamcn, Slov. narodnć meno. ‘NAROD-SKI, a, ie, od narodów, üßölfer*. Przynieście Jehowie, o plemiona narodskie, sławę i moc. Budn. 1 Cor. 16, 28. (plemiona narodów. Bibl. Gd.). NARODOWOŚĆ, ści, z., narodowa właściwość, którą się jeden naród od drugiego różni, bie Mionaleigenbcit, ber Mionaluitterfdjieb, bie Sîationalljeif. ‘NARODSTWO, a, n., bytność narodowa, bie 9?ationall)ett, 9?atianalefiften$. Pójdźmy a wysiecz-my je z narodstwa. Budn. Ps. 83, 4. t. j. by nie byli narodem ; (wylraćtny je , niech nie będą narodem. Bibl. Gd.). NARODZIĆ, cz. dok., na świat wydać, auf bie 2Selt fejjen, geM^ren, Sorab. 1. narodzicż; Ross. Hap04iiTb. Synów twoich, którzy ‘wynidą z ciebie, których narodzisz, zabiorą. 1 Leop. Jez. 39, 7. NARODZIĆ się, f. narodzi się, (praes. rodzi się), recipr. dok., Boh. naroditi se ; Slov. narozugi se; Sorab. 1. nahrodżam szo, nahrodżu szo ;

Rag. narodittise , narâghjatise; Croat. narajamsze) ; urodzić się na świat, jur ŚBelt fontmen, geboren tnerbett. Narodzić się nie jest nic innego, tylko przyjść na świat. Salin. 2, 96. Gdy góra porodzi, Tedy się myszka narodzi. Ezop. 11. Kto się narodzi, umrzeć musi. Pilch. Sen. 3, 266. Jakby się znowu narodził. Cn. Th. 288. ożył, odmłodniał, er tft tute neu gebobren. NARODZENIE, ia, n., subst. verb., Boh. narozenj ; Slov. narodzeni ; So-rab. 2. narożene; Catn, rojstvu; Croat. porod; Ross. po>KAeme, pojK^ecTBO ; bte ©cburt. Boże narodzenie » gody, Boh. hod bożj, wânoce; Sorab. 2. godi; Croat. na-rcgyenye Kristussevo, bosich; ob. Boży, ob. Gody. Gwiazda narodzenia » konstelacja. — *§. Księgi rodzaju Chrystusowego. Sekl. Matth. 1, * not. narodzenia abo rodu a pokolenia,» t. j. genealogii, ‘narodu, ©clutrt^folge, ©e< fcblecbtöfolge. NARODZINY, in, plur., dzień narodzenia, ber ©eluirtêiag. Panowie wielcy wspaniale rocznicę narodzin obchodzą. Kras. Pod. 2, 238. Gwdazda na niebie przedtym nigdy niewidziana, Odkryje narodziny zbawiciela Pana. Przyb. Mili. 393. ‘NARODZIEŃCOWA n. p. astrologia, opowiada z urodzenia żywot cały człowieka. Zebr. Żw. 345, bte ^attnität^aftrolugic.

NAROG, a, m., n. p. Starzy Litwini, kiedy w Ruskich ziemiach pługi połupili, włócznie kuli z narogów. Stryjk. 215. sośniki, żelaza, któremi są okute końce wideł u sochy. X. Kam., etferne ©pifcctt aut ©abelpfluge.

‘NAROK, ‘NAROKIEM (cf. nazierkiem), {Boh. narok (od rzeczenia), ablocutio, interpellatio) ; n. p. Kiedyby naro-kiem ochotnika z tysiąc O milę gdzie za Wisłą pokazało oczy, Wszyscyby odbieżeli króla. Tward. W. D. 41. Coż gdyby się oszukał narokiem, Ujął albo przyczynił wieku swego rokiem ! Pol. Arg. 244. Mogła ona choć na to pozwolić narokiem, A głęboko w sobie zawziętość te zataić. Tward. Pasq. 82. Akteon, że złym okiem Nagą Dyanę oglądał, zaraz tym narokiem Podzierzgła go w jelenia. Tward. Pasq. 75. Skryty jad pożera członki, i gdzie skryte zasiadły otwiera naroki. Bardz. Luc. 169. Tle w sercu ogień niesłychany pragnienia; już wynika spaliwszy naroki. Bardz. Trag. 296. Do ptaka z łuku strzelisz, przeszyje naroki, a ptak spadnie na ziemie, ib. 516. Sajdak chcąc przypasać, postrzega z naroku, że próżny. Tward. Pasq. 97. Masztalerzowi potrzeba żelazka krzywego z naroka do wyehędożcnia kopyta końskiego z piasku i kamyczków. Hipp. 56. — Ross. HapOKOMü, u-myślnie, abftcbtUd), mit ftleiß. Miedzy rozmowami, narokiem a umyślnie Seypio inszych słał, aby położenie wszystkiego wiedzieli. Kosz. Lor. 155 b. Wojsko swoje zmówiwszy, jakoby to zdrajców, kazał im narokiem do wojska Rzymskiego ze swego uciec. ib. 153 b. cf. z umowy; cf. *zrok, zrzeczenie. Ross. napotni fryszt, termin, rata; ob. Rok, roczek.

NAROL, a, m., miasto w wojew. Bełzkim. Dykc. Geogr. 2, 200, eine Stabt tnt 23el$ftfcbeu.

‘NAROŚGIG, f. narości cz. dok., NARASZCZAĆ niedok., §. a) skutkować do narośnienia czego, nakrywać czym rosnącym , etiuaS betuacbfett machen, baju beptrageu, baß e§ be-tuacbfett werbe; Croat. narasztńjem ; Ross. HapocuiTŁ, Ha-

pamaTL. Lekarstwa te mają moc ciało naraszczczać i goić. Żarn. Post. 3, 576 b. Sól ta mięsa złe wygryza, a dobre naraszcza. Spicz. 43. Mała ożanka ma moc gojącą rany, naraszczając ciałem. Sienn. 46. Jako włosy nara-szczać na ranie zagojonej. Cresc. 542. — §. Gdy kura zacznie nieść jaja, mówią, że się narościła. Rydel. t. j. płodną się stała, tft fruchtbar getuorbett, l>at fttfy befrudjtett laffen. — §. b) Transi. Narościć co (cf. urościć), założyć co, zamierzyć, napiąć, nagotować, etwaS etltletten, anfptu» neu, aulegeu. Naroszczonćj zdradzie zabiega. Tward. Wł. 32. ‘Naroszczowy » idem. Książę Wiśniowiecki umyślnie miniony, Jakoby go nie było, abo w Moskwę kinął, Albo gdzie w naroszczowych od swych wnikach zginął. Tward. W. D. 15. — (NAROSIĆ cz. dok., rosą nawilżyć, betrauen; Bosn. narositi ; Rag. narossiti, zarossiti ; Croat. naroszujem ; Ross. opoinan,, ouponiaib pocoio). NAROŚL, i, z., NAROŚLINA, y, i., NAROST, u, m., NAROSTEK, stka, m., dem., wyrostek na czym, na przykład na skórze, na ranach, dziwę mięso, etn 21uêiuud)3 tuurattf, J. 21. tutlbfS gletfcb, ein ©ctuäcbS auf einer 2öunbe, auf ber §aut ic. ; Vind. narast, narastenje, narastba; Croat. naraszt; (Rag. naraslizze lactés); Ross. HapocTB, uapocib, ateiBaKb. Wrzód, mający brzegi swej rozpadliny niby powywijane, a miejscami niby gąbkowatą narośl z siebie ukazujące. Perz. Cyr. 1, 122. Narośliny lub wyrostki w pochwie macicznej wyrastające, wykorzeniać trzeba, ib. 2, 257. Gruczoły i narośliny twarde rozpędza ziele toczydło. Syr. 184. Z wrzodów wytrawiać przeciwprzyrodzone plugastwo lub narosty. Perz. Cyr. 1, 131. — Narost kości, porost, callus. Perz. Cyr. 1, 147, bte fiartc $uocbcnfd)ale. Lipka ciekłość z połamanych kości osiękająca , kawałki te do kupy klei, dalej kościeje, nazywając się narostem, callus, który to narost po upłynionych sześciu miesiącach, twardości inszym kościom równej nabywa. Perz. Cyr. 1, 96. — Narostek na roślinach * guz, eilte aufgelaufene Seule auf Slättern ttttb ^flaujcu, »ont @ttd)e ber Śnfecten. Z zakłó-cia galasowników robią się na liściu lub korze narostki, służące za zasklep liszkom tego owadu; takim narostkiem jest galas, ber ©allapfel. Zool. 130. — Narostki * nad-gniotki, odciski, modzele, martwaki, twardzizny, które się robią na nogach, rękach, kolanach dla zbytecznego śclśnienia. Dykc. Med. 4, 458. ju einer Seule IM jufattt* ntett gebrüefte #aut, bergletdjeit bte Seicbbönter, Çtübnerattgeu, ©clmńelcn u. f. tu. ftnb. NAROSNĄĆ nijak, jednotl., NARÓŚĆ dok., /. narośnie , NARASTAĆ niedok., NARASTYWAG frequ., w górę podrastać, podnosić się, auftuadffen, auf« fließen, brruortuaebfen, bctaittuacbfen, propr. et transi. ; Vind. narastiti, nakerkniti; Bosn. narasti ; Rag. narastjêti; Dal. nareszti; Ross. HapocTH, Hapaciaib, Hapaciaio ; (HapotK/te-iiie wzrost wielki). Znowu narasta mięso , albo porastają zaś kości, reereantur carnes rasis ossibus. Cn. Th. Co czynić, gdyby rana już była równa z ciałem, żeby się już napełniła, a narosła. Spicz. 239. (zarosła). Z tako-wćj pszenicy, na której jest skórka subtelna, bywa ciast© puchlne, i narasta go wiele. Cresc. 154. Narasta, pęcznieje ziarno ku pełni, grandescunt frumenta crescente luna. Cn. Th. — §. Passive: Jędza sprosna wężmi nara-

, narowna-

stywa. A. Kchan. i92. obrasta, fte wirb mit ©djlangen Be*    chop zmysłów ‘norowistych. Błai. ded. Ma skuteczne dla

betft, e3 macBfen auf tfyr ©erlangen fewor. NAROST, ob.    narowistych obyczajowych chorób lekarstwa. Mon. 73, 153.

Narośl. NAROSTOWY, a, e, od narostu, pełen naro-    Przeklęta to rzecz, narowista szkapa. Teat. 24. c, 39,

stów, dziwego mięsa, nabrzekły, porostowy, »oU 9lu3łMtdjfe,    Ross. jomaAb Cb HopoBOMS.

»oll mtlben gletfd)eS, »crtMdjfen. O gojenia narostowych NARÓWNAĆ, ‘NARÓWNIĆ, (Tr.), cz. dok., f. narówna; NA-wrzodów, uleus callosum. Perz. Cyr. 2, 97. Wrzody fi- RÓWNYWAĆ frequ. et cont., Boh. narownati stułowate, narostowe, ęiężkie bywają do gojenia, ib. 88. wali; Slov. narownówóm, wyhładjm ; równym poczynić, NAROSZCZONY, NAROSZCZOWY, ob. Narościć.    ßletcf; ntadjen, eBen machen, ebnen. Jeden ścianę budował,

NARÓW, ‘NORÓW, *MRAW, u, m., (Boh. mraw consuetudo,    a drudzy narównywają ją wapnem. Radź. Ezech. 13, 10.

mos, mrawy mores, mrawnost moralitas ; Carn. narâva    (tynkują. Bibl. Gd.). — §. ‘Narównić, n. p. trzodę. Tr.,

affectio, natura ; Vind. narau; Slov. nôrav * natura, nara-    dozupełnić, uzupełnić, kompletować, öolljä^ltg machen.—

vni « naturalny ; Croat. narav, narava ; Rag. nârav natura,    g. Narównać co «nagradzać szkodę, eiferen, eiftatten. Po-

essentia, corporis constitutio ; Bosn. narav natura, Ingenium, mores ; Ross. HpaBB charakter, umysł, obyczaj, zwyczaj ; HOpoBB obyczaj, zwyczaj ; ynopoBKa stosowanie się, dogodzenie; npaBoyneme nauka moralna; Eccl. iipaicL mos, usus, consuetudo)-, *§. zwyczaj, obyczaj, ©emofynBett,

©itte. Ucz się ‘mrawów cnotliwych, jak Czech mówi, zatym będziesz w łaskę onych ludzi przyjęty. Eraz. Dw. a.

Mówi Ruś: szto horod, to norow. Pim. Kam. 20. jaki kraj, taki zwyczaj; Ross. hto ropOAl, to HopOB’L , hto

winien drugiemu tę szkodę narównać we wszystkim tak wielkością, jako dobrocią. Tr. Pilnością swoją tę nie-dbałość narównal. ii. « powetował. NARÓWNANIE, *NA-RÓWNIENIE, ia, n., subst. verb., nagradzanie, powetowanie, bnś śrfłfltten, (Srfefcen. Tr. Zjechali się do Wiednia, a tam się stało narównanie, o co między nimi szło. Biel. Św. 153. ugoda, SSergletd;. NARÓWNI, ia, ie, który na równi jest, ut potyczka narównia. Cn. Th., in et* ner ©bene Beftttblidj.

AepeBHH, to oóunaM. — g. In malam partem: Zły nałóg, NAROZGADYWAĆ się, recipr. dok., do sytu rozgadać się, ■występujący z granic należnych, Vind. prenavada, eine    jtd) fait unb nuibe reben.    Już teżem się dużo    narozgady-

büfe ©erooljnljett, eine Unart. Przydawała Krzyżakom har-    wał, w listach moich o    płci naszej. Mon. 71,    710.

dych norowów onych, przyjaźń z Tatarami ujednoczona. NAROŻEC, żca, m., (Etym. róg), kopiec narożny, narożnik, Krom. 479. (augebat iis spiritus). Jaropełk w zgwałcę- ber (Stfgrdttjfugel, bie ècfgranjtnarfe ; (cf. uroczysko). Po-niu przysięgi, nie    uchybił narowu    ojcowskiego. Krom.    strzegą kamień ogromny, którego z obozu wyruszyć nie

156.    Nieprzyjaciel    tym jest niebezpieczniejszy, gdy ma-    można było; a rolnicy w swoich granicach zwali go na-

szkarą przyjaźni pokryty, norowy chytrze wywiera. Krom.    rożcem. Staś. Kum. 1, 146. NAROŻNICA, y, i., róg

129. Miłosne chłopczęta Te mają narowy, Ze lubią dziew-    czego, albo ozdoba rogu. Włod., bie (gcfe, bte (gtfoerjie-

częta. Skot. 93. Umie swe chytrość narowy ugładzić.    rnttg. NAROŻNIK, a, m., — g. 1. dom narożny, ba£

Zab.    14, 102. Nar.    By nie niezgoda    i wolności tak wiel-    (§cff)ail3. Prędzej ruinie podległe są narożniki, aniżeli w

kićj    niektóre narowy, byłby naród    nasz niezwyciężony.    w połaci kamienica. Haur. Sk. 87.*— §. Narożnik, na-

Tward. \Ył. 61. Pochylonych ciężarem wieku mniej nas    rożny czyli węgielny kopiec, wegielnik. Zabór. 358. na-

szpeci, Chociaż czasem^ wpadamy w narów małych dzie-    rożec, bet* ßtfgran^ügel. Strona ościenna, na jedno miej-

ci. ib. Powodująca końmi ręka, powinna być umiejętna,    sce narożnika czyli wegielnika, z węgielnym sąsiadem

aby się przez jej nieumiejętność konie jakiego narowu    zgadzająca się, jednego'tylko arbitra lokować ma; arbi-

nie nauczyły. Kluk. Zw. 1, 188, cf. Ross. jornaAb cb ho-    ter zaś, lub arbitrowie    od różniącego się narożnika po-

pOBOMB, koń narowisty, ein ftettgeê ^3fcrb. Wiadome mi    sadzeni, po osądzeniu    wegielnika, *w dalsze    rozsądzenia

fortuny narowy. Pot. Syl. 238. (dziwactwa, kaprysy). NA-    ścian między stronami,    wdawać się nie będą.    Kai. na r.

ROWIC,    cz. niedok., znarowić, f. znarowi dok., (Rag.    1791. 2, 364. — §. Narożnik kafel, ten, który się na

unâraviti    induere naturom; Ross. napoBHTb przez szpary    rogu czyli brzegu pieca osadza; narożnik rachuje się za

patrzeć, dogadzać); narowów uczyć, eilten unartig madjeit,    półtora kafla. Magier. Mskr., btC (Scffadjcl. — §• Narożnik

Unarten lehren, nermö^nen; Vind. prevaditi, prenavajati,    wojska «skrzydło, ber ginge! einer 31rmcc. Dowódzcą był

prevajati ; Rag. navaditi ; Ross. H3iit>KHTb, H3ÓajOBbiBaTb,    w prawym narożniku wojska. Leop. 1 Macch. 9, 12. (w

MHpBO.riiTb , noMnpBOMTb. Pieniądze ludzi znarowiły. 7r.    prawym skrzydle. Bibl. Gd.). Przydał im prawy narożnik

Tel. 374. Nieprzyjaciela, albo przestrach, albo gniew    wojska. 1 Leop. 1 Macch. 9. 1. — g. Narożnik lądowy,

znarowi. Pot. Arg. 278. Z jego przykładu pobudzeni in-    cypel, którego się warować trzeba dla bvstréj wodv.    Haur.

ni, zaraz się znarowili. Tward. W. D. 2, 240. NARO-    Ek. 174, eine Sanbecfe, (Srbecfe,    fd)arfc ërfonngc. —    8. Na

WISTY,    NOROWISTY, NAROWITY, a, e, (Boh. mrawny    szkucie narożniki są klamry, któremi się kanty od budy

moralis ;    Croat. naravszki ; Dal. et Bosn. naravni ; Slav.    z wierzchu zbijają. Magier. Mskr., (Mflattttnent. (Ross. na-

nôravni naturalis; Ross. iipaBUbul, HpaBGHŁ dziwaczny,    yroJbHHKi ‘nawęgielnik, ‘narożnik, szafka narożna). —

uparty; HpaBHO podoba się, miło, przyjemno; 3JOHpaBHbifi,    g. 2. Portif. Narożnik, bastyon,    część fortyfikacyi,    powy-

złego charakteru; Eccl. HpaBHUÎi ethicus); pełen narowów,    stawiana po wszystkich rogach    wiclokątu, składająca się

znarawiony, noll Unarten, Böfer ©etüO^n^eitcn. Z natury    z dwóch czół, z dwóch ramion, przytykających do za-

swojćj narowitćj. Tward. W. D. 40. Ach niewdzięczny,    słony, i z dwóch półszyjków, służących za wchód do na-

nieuźyty,    Takeś śmiały, narowity. Jag. Wyb. D 2. Po-    rożnika. Jak. Art. 3, 404. Lesk. 280. NAROŻNIKOWY,

a, e, od narożnika , btc Sîaftep RPtreffcnb. Kąty narożni-    titi ; Carn. kersbniti, kershnem , kręsnem ; Ross. Hapy-

kowe.... Jak. Mat. 1, 18. NAROŻNY, a, e, NAROŻNIE    mim,, HapymaTt; Eccl. nopoifuiHUi; nawątlić, narazić,

adv., Boh. narożnj ; Sorab. 2. rofni; Ross. HayrojbHbiif ;    propr. et fig., »erleben, »erfeljren. Marya syna porodziwszy,

§. a)^ na rogu się najdujący, ©cf », węgielny, n. p. Kopce    panieństwa nie utraciła, ani naruszyła. Bial. Post. 66.

narożne abo węgielne, angulares; większe być powinny    Ajaks Kassandrę w kościele Pallady w panieństwie naru-

od kopców ściennych. Zabór. 358. Krystus jest narożnym    szył. Otw. Ow. 580. Gdy był Daniel wywiedzion z dołu

kamieniem, którym się wszystko budowanie podpiera.    lwów, żadne naruszenie na nim nalezione niebyło. Radź.

Baz. Hst. 2, 199. Dom narożny. Op. Jer. 25. Tu to    Dan. 6, 23, Eccl. nopyxa, noBpe>K4eiiie; Bosn. quar, po-

się działo , w tym narożnym pokoju, który wychodzi na    mankanje, sctetta, (ob. Skaza). Nienaruszony, — ie adv.,

rynek. Teat. 33, 53. — §. b) Narożna linia. Tr., ob.    bezszkodny, nieuszkodzony, Sorab. 1. bezkodnć; Ross.

Przekątna linia, przeciwkątna, węgielna.i    coxpamibw. Tyś mi    przyrzekła sekret nienaruszony. Teat.

NAROZSWIECAĆ, cz. dok., Boh. narozswecowati *saepe ac-    58, 113.    Przemysły    łakomstwa nas w uczciwych postęp-

cendere; ile dosyć porozświecać, fmtlängltd) überall erleud)* kach, nawet i w dobrym sumnieniu naruszają. Falib. 0 3. ten, Mengten.    Jad występku mię zaraża; serce moje już jest naruszone.

NAROZTWARZAĆ, cz. dok., wiele poroztwarzać, eine SDîenge    WeLg. Marm. 5, 245, Slov. poruśeny. Jeżeli łgę, niech-

(©eiränfe) mit SBaffer öermifcfjen, trällern. Naroztwarzała    by mię ‘palarusz (paraliż) naruszył. Teat. 8. b, 94. ber

wina swego, przygotowała stół swój. Budn. Prov. 9, 2.    ©d)Iag foli mt# ntliren, treffen. W kościele bez pokrycia

NART, u, m., NARTY plur., kośle, łyże do ślizgania się    mszą odprawował, tam się wiatrem naruszył, i w febrę

convexum

po ledzie. Dudz. 47. Wtod., ©dilittfdjufie; (Boh. nart a)    gorącą wpadł. Sk. Żyw. 2,251.    t. j. nawiało go, bie 3ug*

plantae, b) corium superius, obstrigillus; Ross.    luft meljete tfm an. Apostołowie    rozumiejąc, iż Piotra pan

napia sanki Kamczadalskie ważkie obdłużne). Rusini na starszym po sobie czynił, o to się ‘naruszyli. Sk. liaz. nartach bardzo prędko po wierzchu śniegu biegają; a te    625. t. j. obruszyli, fie fanbeit    ftd) bablird) beleihet. Nie

narty są drzewiane, przydłuższe, żelazem podłożone ze    mógł człowiek sobie przejednać    boga naruszonego. Bzów.

spodu, na dwa abo trzy łokcie wzdłuż; które na nogi    Roi. 54. NARUSZYCIEL, a, w., nadwerężyciel, ber Se*

miasto trepek włożywszy, kosturkami się przydłuższerni,    fd)äbtgcr, Serleijer; Slov. ruśitel; Ross. Hapymme,ib, f. sana końcach zaostrzonemi, podpierając, bardzo prędko    pyinmeJibHima.

wciąż bieżą. Gwagn. 491. NÀRTNIK, a, m., co narty NARWA, y, z’., 1. miasto w Estonii. Dykc. Geogr. 2, 200, robi. Tr., ber ©cblittfd)ufimad)cr. — §. Biegający na nar- bie ©tabt fJîarrua; 2. Narwa, Narowa, rzeka, ib., ber ftluff tach, ber ©djlittfd)ul>laufer.    bartna, ob. Narew'.

'NARUCZAK, a, m., (z Ruska * naręczak, Etym. ręka), ma- NARWAĆ, f. narwie, cz. dok., Narywać niedok., (Ross. Hap-nela, ein Slrmbanb ; (Rag. narùkviza, narùcnik, narùcniza;    Ban., HapuBaTb * na wrzód się zebrać; HapbiBb * wrzód);

Carn. prerozhniza; Bosn. narukviça ; Croat. narukva, na-    wiele poobrywać, üiel abpflücfert. Niezwyczajnych ziół po

rukvicza). Godny naruczak Jowiszowej ręki. Pot. Arg. 177.    pagórkach narwała. Otw. Ów. 572. Pobiegł i narwał one-

‘NARUMIENIG, cz. dok., rumienno pofarbować, rumienidła    go zioła prędziuchno. Past. Fid. 317. Wyszedł w pole,

nakłaść, rotl) färben; Ross. HapyMHHiiTb, napyMHHHBaTb.    aby narwał ziół polnych. 1 Leop. 4 Reg. 4,39. Narwa-

— §. Narumienić się, nawstydzić się, genug errbtfien.    nie członków, jest gatunek wywinienia zaszłego nagle w

NARUNĄĆ na co, jednotl. med, runąć uderzyć na co, mor*    spojeniu    stawowym,    nadarzonym przez jaką gwałtowną

auf lnu prellen, (Vind nareniti). Narunęło czego dosyć,    usilność.    Dykc. Med.    4, 460, ob. Naderwanie, naderwać

runąć naleciało, eê tfł genug l)tn gefallen.    sie, bas Serret^eu.

NARUSŻALNOŚG, NARUSZNOŚĆ, NARUSZLIWOŚĆ, ści, NARVbEK, bka, m , młode rybki dla płodu utrzymywane, i., możność być naruszonym, bie 3>erlei}barfett ; oppos. nie-    (Boh. nasada, potèr); ber gifdjfat), ber ©a£, junge §ifdp

naruszalność i t. d., Ross. HapyuiUMOCTb, HeHapyuniMOCTb,    brut. Mnich z ikrami je ryby, pan żartuje: księże Ostro-

HeBpe4HM0CTb, coxpaHHOCTb. Nienaruszalność osoby kró- , żnie, boć się w brzuchu narybek zależe. Iichow. Fr. 126. lewskićj. Gaz. Nar. 1, 249. Nienaruszność, stałość urny-    NARY⁷BIĆ, f. narybi cz. dok., Narybiać niedok., narybkiem

słu. Mącz., virtus, Unerf^ütterltffdeit. NARUSZALNY, NA-    opatrzyć, płodem rybnym nasadzić, mit Stfdjbrnt befanteu.

RUSZNY, NARUSZLIWY', a, e, — ie adv., podobny do    Różne ryby same przez się narybiają się i mnożą. Haur.

naruszenia, perlefcltd), ocrlefibar, Jtt erfd;üttern; oppos. nie-    Sk. 158. Wiesz apostoł siecią schybił, Gdy bóg chciał

naruszalny i t. d., Ross. HapymuMUH, neHapymiiMun, co-    one narybił. Myśl. A 3. t. j. rybami napełnił, füllte fte

xpaHHUÜ, HeBpe4HMUil, naBpeac4eHHbiîi. Osoba króla jest mit    au. NARYBNY, a, e, od narybienia, gifdj*

nienaruszalną i śwdętą. Gaz. Nar. 1,285,. Nienaruszenie,    brutö*. O gatunku różnym narybnym. Haur. Sk. 137.

całowicie, intégré. Mącz. Wiarę królom nienaruszliwie    —*§. Gnidos narybna. Zebr. Oiv. 260, piscosa, obfitująca

zachowywali. 1 Leop. 3 Macch. 5. Prawa te świątobliwie    w ryby, ftfdjretd).

i nienaruszenie zachowane mieć chcemy. Gaz. Nar. 1, NABYĆ, cz. dok., ryjąc narzucić, aufmüblcn, aufmerfeu burd) 154. NARUSZYĆ, f. naruszy cz. dok., Naruszać niedok.,    3Sul)Ien; Ross. HapuTb , HapbiBaTb.

Boh. poruśjm, poraucham, (cf. poruszyć; Croat. narusû- NARYCHTOWAG , /'. narychtuje cz. dok., na pewną stronę jem crudeliter verbero, saucio, deturpo; Bosn. narusgiti, kierować, tpofym rtdjteu, bie fRidjtung geben. Tak kulę na-izrusgiti destruere, mancum reddere); Bosn. quariti, setet- gotowawszy, nabij, narychtuj działo i wypal. Archel. 3,

42. Działa wszystkie narychtowali byli na brzeg na te vocabalur, tollimus. Vol. Leg. 1, 177. Cas. Jag. 4454 chłopy. Warg. Radź. 324. Disiał tak wiele na galerach r. ; cf. naraz, nanosili, do kasztelów narychtowali, nic, nie sprawili. ‘NARZAZAĆ, ob. Narzezać.

Dirk. kaw. Malt. C 3. Narychtuję ja lepiej przeciw to- NARZANIEC, ńca, ra., NARZANEK, nka, m., (Etym. nu— bie tenże twój argument. Twór. Wlecz,. 78.    rzyć), ziółko Egiptskie, którego główka, gdy słońce za-

NARYSOWAĆ, cz. dok., na czym odrysować, nakreślić,    chodzi, w wodę się kryje, zaś po ranu z słońcem się

worauf Ijtn jetcfyneu; Vind. narisati; Ross. HapiicoBaTB, na-    wynarza, Lotus Aegyptia, ©g^pttfc^C SBaffcrlłlteit. Syr. 4441.

uepTaiŁ, HauepraBait, HanepTHTB, HanepnuBaTB.    Szafran, jacynt, narzanek , zajętych rozkoszą, Na mięk-

NARYCZEC się, recipr. dok., Boh. narwati se; dosyć pory- kich głowach lekko nad ziemią unoszą. Dmoch. II. 2,52.

czeć, ftd) ffltt linb Ittübc brüllen.    NARZEC, narzekł, f. narzeknie cz. dok., {Boh. narknauti,

NARZAC , act. frequ. verbi nurzyć.    naricy, narekl, narknu accus ar e , incusare, ob. Narzekać;

NARZĄDZIĆ, A narządzi cz. dok., Narządzać niedok., (Boh. narj- Rag. narecchi, narizati dictare, narecchi dan diem statuere; diti, narjzowati irnperare, jubere, constituere; Carn. naredim,    Sorab. 2. narśz nazwać; Ross. Hapnuam, napenaTB nazy-

narçjam efficere; Vind. naredbati, nareduvati, narediti, nare-    wać ; Eccl. iiafimpTii [nominare 2], appellować, HapeKOBam,

jati; Croat. narediti, naregyCijem, redim ordino ; Hung. el-    ycTaBHTB uchwalić; cf. naphqie dyalekt języka ; cf. narze-

rendelem ; Rag. narediti, naredivati, nareghîvati constituere,    kać; Etym. rzec, rzeknąć); g. 1) wymówić co, mową ozna-

praescribere, naredba lex, ob. Urządzić, urządzenie; Bosn.    czać , au3fprccl)cn, benennen, befaßen. Abym ci tylko na-

narediti, zapovjedati mandare, committere; naredba manda-    rzekł, a ty skazanie uczynisz; ut tibi voce praeirem,

tum; Ross. Hapa4HTB, napaacaTB naznaczyć, urządzić, ozdobić,    quid judicares. Mącz. Nominatio , mianowanie, zdanie

stroić; cnapa^HTB, cnapa>KaTB uzbroić, wyprawić, opatrzyć;    imienia, narzeczenie. ib. — *$. Narzec, naganić, przy-

Hapn/inBiH ozdobny, strojny); nagotować, przygotować,    ganić, [zarzut uczynić, fabeln, oortoerfen, einen SSorwitrf

naprawiać, Croat. odregujem; Vind. napraviti, ju rect)tc    Utadjen. Ktoby ławnika na miejscu sądowym siedzącego

rieten, jn rechte ntadjcn, (rcd)teln £)bb.), anrtdjfen. Biesiadę    narzekł, albo się nań słowy nieuczciwemi puścił....

narządzić, aptare convivium. Mącz. Tu krzesło dla sta-    Szczerb. Sax. 207. Dziecię może być w prawie swym

rosty, tam dla sędziego, i stołek dla pisarza; wszystko    narzeczone, dlatego że się prędzej, niżli być miało,

tedy już narządziłem. Teat. 7. b, 47. Nie podoba-ć się    urodziło, ib. 15, ib. 483. —    §. 2) Narzec komu co »

w uczcie, że się podostatku narządziło? Budn. Apopht.    przyrzec, przyobiecać, einem etwaô jufageit, öerfpredjett.

48. Zaboje, pożary, i inne obrzydłe i okrutne rzeczy,    Ludwik Rakuskiemu młodszą córę swoje Jadwigę już był

na współobywatelów, na ojczyznę narządzili. Pilch. Sali.    narzekł dać. Biel. 24 7. Devola sacrißcia, ofiary poślu-

403. Żołnierza zbierali, wojnę narządzali. Warg. Cez.    bione, zrządzone, narzeczone. Mącz. Która to jest ta

188. Prokuraci rozbierają kauzę jego, od ciebie narzą-    narzeczona Pańska żona? Teat. 33, 4. Proszę do sie-

dzeni. Birk. Ci. K. 58. (naprawieni, nastrojeni). Pańska    bie bliżej Mospanie narzeczony zięciu, ib. 24. c, 47.

ostrożność wielką mu cześć i chwałę u urzędników na-    Pójdź, zobacz się z swoją narzeczoną ! ib. 49.

rządzi, kosz. Lor. 60. (przyniesie, sprawi, zjedna). — NARZĘDNY, a, e, narządzony, naprawmy, opatrzony w co. Jozyas narządził kapłany według porządku dni. 4 Leop.    Cn. Th., jn rcd)t gerietet, (gcrcd)telt £)bb.j, jubereltet, oer*

3 Ezdr. 4,2. (postanowił. 3 Leop).—Narządzić się, go-    fefieu. NARZĘDZIE, ia, n., ‘NARZĘDY, ów, plur., Boh.

tować się, fiel) fertig nta^en. Aby was jak smok pożarł,    naradj ; Sorab. 2. red, (cf. rzęd); Sorab. 4. brat, (ob.

, cor-

na to się narządził. Stryjk. Turk. k 5. (gotów jest was    Grat); Carn. orodje , orrodje (cf, oręż; liai, aredo

pożrzeć). Narządzał się w drogę wobec strony, parabat.    redo; 9?bfd)f. Jîabe), brandus; Croat. orudjć, orudelje;

Zebr. Uw. 370. wybierał się, er niatfjfe ftd) auf. Tak się    Rag. orûdje, slogga, halàt; Bosn. orudje, irudje, halat,

narządź, abyś podłych był sędzia, i poważniejszych na-    alat ; Ross. opy^ie, ciiacTB, cnaptUB, aópya; (napa^B *

śladował. Glicz. Isocr. I i 3. NARZĄDZENIE, ia, n., subst.    a) rozkazywanie, b) narządzanie, ozdoba); §. a) instrument,

verb., nagotowanie, naprawienie, baê 3itt*ed)frtd)fcn, 2ln*    baś 3nftrnment, baö Söerfjettg, (cf. naczynie). Narzędzia

rldjten, 3ttbereifcn, bte 3w^rettnng; Croat. naredyènyc;    nazywają się wszelkie instrumenta, służące do różnych

Vind. naprava, napraulifhtvu; (Boh. narizenj); Rag. na-    kunsztów. Jak. Art. 3, 304. Narzędzia czynne, instru-

redba constitutio; Carn. naredba effectus, machina,    ment a, narzędzia obejmujące, vasa, naczynia. Kruml. Chym.

opus; Vind. naredba* umieszczenie, postanowienie; na-    48. Narzędzia do zębów wyrywania: klucz, pelikan,

red * ugoda; Croat. naredba » reguła zakonna, nakaz,    kleszcze, kruczy nos, pręt. Czerw. 34. Trąbami, or-

Ross. Hapaæatiie, napalenie rozrząd, ozdobienie, stro-    gany, i wszystkim narzędziem należy go chwalić. Żyw.

jenie; napa4’B naznaczenie, urządzenie, ozdoba; cnapa4B    Jez. 28. (całą kapelą). Skład narzędzi Ross. 3Ópyeno-

przyrządzeme, naczynia, narzędzia. NARZĄDZ1CIEL, a,    jiojKumta. Narzędzie zmysłowe , organum Eccl. nyBCiBHJH-

m.

narządzający co, przygotujący, ber 3lt^crctter, 3lindp    mo, nyBCTBiLio. — Fig. Ty widzę urodziłeś się na to,

ter, 2Inri(f;ter ; Croat. odreditel, nareditel ordinator ;    abyś był narzędziem udręczenia mego. Teat. 53, 20.

Carn. narćdnik effector, actor ; Ross. Hapa4qHKB przystaw',    Precz ztąd zazdrość i niezgoda, wyście zgryzoty narzę-

dozorca ; Boh. narjditel prówa legislator.    dziel Teat. 56. c, 430. — §. b‘j Narzędy * naczynia,

NARZASZ, n. p. In Pomerania exactionem seu datiam, quae    statki, sprzęty, ©efafle, ©erätfie. Przedtym wino w wy-

portus, alias narzasz veteri institutione ducum Polonorum    kopanym dole deptali, jako dziś depcą, ale insze od te-

go narzędy mieli. Sekl. ad Matth. 21. Jedliny bardzo    wą latają, Narzektawszy sie darmo,    nic za to nie mają,

potrzebują do okrętów i narzedów morskich. Urzed. 323.    Rej. Wiz. 55.

Część narzedów próżnych. Archel. 2, 12.    0 narzędach NARZEZAĆ, 'NARZAZAĆ act.niedok., wiele porzezać, Boh.

do strzelby należących, ib. 15. Narzędy konia wierzcho-    narezati, (narezanj « incisum) ;    Croat.    narezavam; tnel jer*

wego. Tr. * rząd, baê IRettjeug. NARZĘDZIOWY, a, e,    fdjneibeit, jerfiauen, at>fd;netben,    fleta    fd;netben. Tatarowie

instrumentalny, infiruntental * . Muzyka głosowa i narzę-    po wygranej dziewięć wmrów    wielkich, u zabitych ludzi

dziowa. Kpcz. Gr. 3, p. 12.    uszu narzezali. Gwagn. 53. Narzazal prorok byków i

NARZEKAĆ, ał, a, intr. niedok., (Boh. narjkati, narknauti, naricÿ (ob. Narzec), horekowati , (ob. Gorzej , *gorze); Slov. narjkam ; Bosn. naricjati; Rag. nanzati; Croat. na-rekujem; Dal. lelekam ; Sorab. 2. sze fjamrowasch; Sorab. 1. wóbskorżuyu szo, żawofcżu, (ob. Żałość); Carn. klaguvati, jamram; Vind. toshit, fe pertoshit, (ob. *Tą-iyć, tęsknić); Ross. HapeKan., napnnaTb nazywać, mianować (ob. Narzec), boiihtl , B03onHTb, B03onbm>, Ha-BomiTb, B3BonnTb, HaBH3>KaTb, ctTOBaTb, Hama40BaTbca ; Eccl. iia()iii|4Tii appellować, iLiaBeBOiLibCTBOBaTH ; Etym. rzec, rzeknąć) » biadać , lamentować, rue^flacjert, flagen. Panna narzekała: nędzna ja sierota, dzisia do kogoż się ja skłonić mam ! Pieśń. Kat. 53. NARZEKANIE, ia, subst. verb., lament, lamentowanie, biadanie, baê Klagen, Ski)« flagctt, bte Stage; (Boh. narek accusatio; questus, querela)', Boli. höre, hor, (ob. Gorzej, *gorze); Vind. poteshava, poteshba, teshava, nadluga , riva, teshkust; (nariekanie « oznajmienie); Croat. tùsba; Dal. ukor; Bosn. tusgba, (ob. *Tążba) ; Sorab. 1. zawofez, (ob. Żałość); Ross, rope-Baitbe, ctTOBame , Bomib ; Eccl. niayeBonjbCTßie ; Ross. HapcKanie, HapeyeHie mianowanie, nazywanie, naganie-nie). NARZEKALNIGA, y, z., NARZEKALNIGZKA, NA-RZEKACZKA, i, z., płaczka, która się rzekanie , biadanie i lamenta przy pogrzebach najmuje; baS Slagewetb, bte Slagefratt; Rag. narikaviza, naricjuscja, narikùscja, tuxbèniza, plakkaviza; Vind. toshniza, sha-luyauka , plakaviza ; Croat. narekavicza , narekussa , jau-karicza ; Ross. Biisr^Hbfl. Praeca, najemna niewiasta ku opłakowaniu a obżałowaniu czyjej śmierci, jako u Rusi i u Litwy był obyczaj, który jeszcze niektórzy zachowy-wują. Mącz. Zwołajmy narzekalnic niechaj go żałują, Niechaj nad grobem jego wszystko lamentują. Groch. VÙ. • 541. et 419. Przyzowcie narzekalnic, niech uczynią nad nami lament. W. Jer. 9, 17. (narzekających niewiast. Bibl. Gd). Przyzowcie narzekaczek. Budn. ib. Wołajcie narzekalniczek, płaczliwych niewiast, niech przyjdą, niech nam smutną pieśń zaczną. Sk. Kaz. 180. Prócz matki samej, były i drugie tam narzekalnice, które z lamentem czyniły płakanie, z Martą, Marya z Magdalu , i siostry Marve, które przejmował żal ostry. Odym. Św. 3, Kk 3 b. \NARZEKALNIK, a, m., NARZEKĄCZ , ą, m., płaczek, skwierkliwy, eilt Slagettber, ber immer fiagt uitb lameiltirt; (cf. Skarga); Boh. tużebnjk ; Sorab. 1. wobskor-żwatć, wobskorżuynć ; Bosn. tughgljv, tusgiv, koj se tusgi, (cf. tęsknić); Ross. BimryirB, BH3r4iiBUi1. Szemrza-cze , narzekacze. Radź. Jud. 16. (Boh. nafikawy queru-lus; narkliwÿ spis paszkwil).

NARZEKTAG się, /. narzekce się recipr. dok., do woli po-rzektać, ftd) fait fräd^etl. Nie inaczej, gdy sroki za so

drobu. Budn. Num. 22, 40. (dal nabić wołów. Bibl. Gd.), er fdjladjtete »tel.... ‘NARZEZACZ, a, m., narze-zający czego dosyć, Vind. nareshuvauz. NARZNAC, f, narznie ad., jedntl. NARZYNAC niedok., Boh. nariznauti ; Sorab. 2. narefasch; Sorab. 1. narjżu, nariżem, narizam, narezuyw ; Vind. naresati, nareshuvati ; Bosn. narizati; Ross. Hapb3aTb, napisy, Hapt3biBato, Ha4pt3aTi>, Ha4-pbsuBaTb; naderznąć , ob. Nacinać, nakarbować, etttfcfynet* beit, etnfmiteit, lämjö auffcDnctbeit. Koniowi w uszu żyły na krzyż narznij, aż z nich krew' pójdzie. Lek. Kon. 18, Narznienie, narzynanie, karbowanie liścia etc., incisura. Cn. Th. dśinfdjmtte, jacftger üîanb ; Slov. śtrebina, cf. strzępić, nastrzepić; narezónj zubkowató ; Bosn. urizak, riz; Vind. nares, naresanje ; Carn. saręsa ; Ross. na4pt3b , noptax , no4opt>3b , 3apyób , 3apyónHa, 3apyóenb, 3a-pyóna, na3b. Narzynany, nacinany, karbowany, serratus. Cn. Tli. jacftg, geferbt.

na płacz, na-

NARZUCIĆ, f. narzuci, ad. dok., NARZUCAĆ, niedok., a) wiele na jednym miejscu rzucaniem natłoczyć, namio-tać , naciskać; lub też rzucić na jakie miejsce; üiel Ijht* werfen, nwfyin werfen; Boh. nahazeti, nahazowati, (cf. nagodzić); Vind. nametati, namezhem , namezhuvati, na-vrezhi, naporiniti, narinti, gornariniti, gornatishali, per-filiti,.naperfilit ; Bosn. nametati, nametatti, navrricchi; Ross, iiaMeiaTb, naMcny,' HaMenjBaTb, HaBoponm>, Ha-BopamiBaTb , HaópocaTb , HaópacbiBaio , iiaKHHyrb, Hawt-AUBaTb ; Eccl. B03BepraTii, B03BeprHym. Ulice narzucane ciałami ludzkiemi. Tward. Wł. 100. — b) Narzucać u mularza , wapno rzadkie lub gips kielnią rzucać na ścianę, gzyms lub trzcinowanie. Magier. Mskr. anwerfen, bewerfen, mit Salf bewerfen. Narzucać na kogo , namiotać nań, fig. na szyje, na kark mu rzucić, einem etwas über ben £>al$ werfen, timt eine Saft nnfbürben, iljtn etwaś aitfbrtagen. Któreż mocarstwo ma prawo drugiemu narzucać konsty-tucyą , a przeciwność takowemu narzutowi brać za słuszny powód do wojny? Ust. Konst. 2, 40. 1. NARZUT, u , m., narzucanie na kogo , ciężar , brzemię mu nałożone, Boh. namjtka ; Vind. namet, nametanje , (cf. namiot); Ross. naKH4na; bte aufgelutrbete Saft, b«3 Slnfbur* ben, bte 53ürbe. Stara się, aby się uiścił swemu bojarowi , jak i publicznym narzutom. Mik. Obs. 25. Troskliwością naszą jest, od narzutu praw przemocy uchronić się. Gaz. Nar. 2, 319. Rozumem wybić się trzeba z tych niesłusznych narzutów, które zmyślona natury władza swoim podaje prawem. Zab. 8, 2G0. Panowie na Ukrainie narzuty wódki na poddanych robią, to jest, wiele który gospodarz wódki wypić powinien, nakazują. Perz. Lek. 258. Gdy ślepym dóbr narzutem szczęście cię obdarza., Ty się nie miej za pana, ale za włodarza. Pilch. Sen. list. 52. — 2. NARZUT, a, m., person., wtręt, właz,.

dok., Nasadzać niedok., Boh. nasazowati, nasazeti, nasaditi; Vind. nafaditi, nafajati; Carn. nasadim ; Croat. na-szagyam, naszagyńjem ; Rag. nasâditi; Bosn. nasaditi, nadosaditi; Ross. naca4HTb, HacanuiBaio; Eccl. Haca>K4aio; §. 1 a) nasadzać czego na polu , w ogrodzie. tnel ein* etnfcjjen, tnel pflanzen, öiel ftetfen, nad) etnanber bepflanzen. Nasadziłem sobie winnic, nasadziłem w sadach drzewa. Budn. Eccles. 2, 5. (naszczepiłem Bibl. Gd.). Nabudo-wałem sobie domów, i naszczepiłem winnic, naczyniłem y, i., §. 1 a) na czym się co    sadów, a nasadziłem je wszelakich drzew. 1. Leop. Eccl.

intruz, ein Slufgebruugencr, ein Ufurpator. Wkrótce ujrzał Halicz nowego w sobie narzuta. Nar. list. 4, 66. NARZUTNY, a, e, NARZUTNIE adverb., przymuśny, mimowolny, aufgdmrbet, aufgebrangt. Z nieposzanowaniem narodu, narzutnie swoje delacye wpychał. Przestr. 112.

NARZYNAĆ, ob. Narznąć.

NAS, (Boh. nas), Gcnit. Accus et Local. Plur. Pron. ja, plur. my.

NASAD, u, m, NASADA

nasadza, zasadza, grunt, bazys ; worauf ctwaä ge*    2, 4-7. Postawił ołtarz Baalowi i nasadził gaj. 1 Leop.

fefct unb gegrunbct ift, ber ©ruttb, ber Sobeu, bte glaire.    3 Reg. 16, 33. — similiter: Nasadzić wsie, ulice, do-

Carn. nasad * pokład do młócenia; Rag. nasad rjeppe    my » powystawiać ; n. p. Ku murom w Stambule różne

solum rapis consitum. Ostrokąt i rozwartokąt, wyryso-    narody swoje ulice nasadzone mają. Star. Dw. 9. — b)

wane na jednej nasadzie. Cyanh. Log. 128. Górę wiel-    Nasadzić narybkiem staw. Tr. narybić go, einen £etd) mit

ką z nasady podważywszy z dołu, Wpół ją chylą z    Sifdjbrut beferen, tljtt befaanten ; Boh. nasad narybek. —

wszystkiemi sosnami pospołu. Przyb. Milt. 182. — §.    c) Nasadzać kokosz » podłożyć jej    jaja, Rag. nasaditi ko-

Nasad, Boh. nasada, rękojeść, trzonek, ber ©ttcl. Dyana    kose, eine tpcitue fejjcn, i^r ©per    juin brüten unterlegen,

rzucony ₍ grot z nasadu zerwała, ferrum volanti abslulit    W Egipcie kurczęta rodzą się bez nasadzenia kokoszy,

jaculo. Zebr. Ow. 199. Z któregoby to łasa nasad był    w piecach. Roter. 218. W nasadzeniu gęsi upatrować

takowy, dawno się wodze myślą, hastile. ib. 181. (Boh.    tego, aby jej własny był owoc. Ilaur. Sk. 123.— aliter

nasad 2. narybek, ob. nasadzić staw). — §. per excell.    n. p. Jajec nakupić, pod kokosz nasadzić, tedy się to

Nasad pługowy, krojowy, lemieszowy, drzewo w które się    wylęże. Haur. Ek. 76. podłożyć pod kokosz, kokosz na

krój lub lemiesz osadza. Włod., cf. styk, kozica; ber ^flug»    nich nasadzić; ob. Nasiadka. — d) Nasadzać siekierę,

barnu, ber fßflugbalfen, ©reitbel; Boh. plaż; Slov. płużina,    młot, włócznią - osadzać, auf ben ©fiel fepen, mit einem

styk; Sorab. 1. pwużna hwowa, pwużna wopatka; Croat.    ©fiel !)erfef;en. Nasadzić fuzyą. Tr. w osadę wprawić,

gredel; Bosn. zubaę od raiła. —§. Nasad wozowy »spód    eilt ©eiueljr fdjaften. Nasadzić armatę. Tr. * na łożach osa-

wozowy, na którym pudło leży; ba3 ©eftelle eincó 2Ba=    dzić, eine Kanone auf bie Sayette    bringen.— e) Nasadzić

gcit§. Nasady u wozów bywają sosnowe, wierzbowe.    czym, propr. et fig., przyprawić,    przyozdobić, womit be*

Kluk. Rośl. 2, 162. Kobelica do wozu przystawiona,    fc^Cit, fpicfcit, befireueit, fdjmitcfctt. Kielich z kryształu,

niższa być ma , niż jest nasad wozowy, na którym drze-    nasadzony kamieniami. N. Pam. 16, 16. Słowy cudne-

wo leży. Ilog. Boś. 3, 32. Łoża armatne powinny mieć    mi i przebranemi rzecz ozdobną i nasadzoną do wszyst-

swoję przodkarę; ta składa się z osi, złączonej z nasa-    kich miał. Warg. Wal. 280. — §. 2. Nasadzić * narych-

dem, sellette, z dwóch kół, z dyszla etc. Jak. Art. 1,    tować, moljin rirtjten, bic red)te 9îid)tUlig geben. Hetman

271. — §. 'Nasad abo łódź bardzo prędka, liburnum.    lud po gotowiu uszykowany ma, w sprawie stoi, strzel-

Mącz. eilt letzter fcfmeHer ftaljll. Biremis, łódź, okręt abo    hę nasadza, straży czuć rozkazuje. Żarn. Post. 2, 451.

nasad o dwu rządziech wioseł, ib.; (Ross. jiaca^Ti gatu-    Lutnia odstrojona, gdzie głosy ze zgodnej a misternie na-

nek większych statków wodnych). — b) Poet. To co się    sadzonej mclodyi wykroczą, jest obraźliwa. Żarn. Post.

na czym zasadza, nasadzenie; brtś maS auf etmaê gefegt    3, 514. —Nasadzić, naprawić, nasłać, nastroić na ko-

uitb gefteUt ift, ber 3luffa£. Posadzkę jacynt, szafran i fi-    go, zasadzić, gegen etniaS anftiftcn, anfyefceit. Gdzie dya-

ołek społem W gęste nasady haftem wieńczyły wesołym.    beł nie może, tam nasadzi babę. Zabi. Fir. 75. Zawsze

Przyb. Mili. 123. Znać było mądrego cieśle z drzwi    bądź gotów przeciw nasadzaniu    chytrości nieprzyjaciel-

rzcmiosła, Gdy na złotych zawiasach nasada się wznio-    skich. Ezop. 122, 9?ad)fMluitgen ;    Ross. HacaaciiBanie, Hasła. Przyb. Mdt. 150. — c) Nasada strzelby, nasad u    ca^ua, naca>K4eHie. Nasadzić się na co, usadzić się;

piłki stolarskiej. Tr. osada, ber ©d;aft, baś ©cflelle. —    ftd) itmrauf fteifen, fteif itub feft barauf fefcett, bur^auê \)<x-

§. 2. Moral. Nasad, nasada na kogo, naprawa nań, za-    beit moUeit. Nasadził się Herod, aby dzieciątko stracił,

sadzka, kluczka, 2liiftiftuug IDtbcr jeiuaitb, *yalle, ©ci;ltltge    lecz Bóg syna swego oswobodził. Biat. Post. 120. Gdy

für lfm, (Carn. nasad esca). Z nasady złośliwych, za-    się lis na cudze zdrowie nasadz.a, Rad też sam ku sidłu

mordowano twego kolegę. Staś. Num. 2, 8. Wiśn. 409.    przychadza. Sienn. 287. t j. zasadza się na cudze zdrowie,

Ktoby na

Z takiego nasadu ujść niepodobna było. Pot. Arg. 471.    er (teilt tlun nad). NASADZICIEL, a, m., ber $lnfe£er,

kogo z nasady cisnął, iżby umarł, mężobójcą 3luf[et$cr, 23efef$ei\ 9?acbftcllcr, Rag. nasaditegl sator; Ross. jest. Radź. Num.    35, 20. (z zasadzki. Bibl.    Gd.). — 1. HaceaureJŁ osadziciel.    W rodź. ieńsk. nasadzicielka.

NASADKA, i, ź., łapka, łapica, eine $alle.    Na liszki,    NASALAC, ob. Nasolić.    NASALACZ, a, m., rosołowych

tchórze i tym podobne zwierzęta trzeba nasadki stroić.    rzeczy, zwłaszcza ryb etc., zaprawiacz, salsamentarius.

Cresc. 582. Lis umierający rzekł: żadnej nasadki, ani    Cn. Th. 929. ber ©titfaljcr, ©tltpöflcr.

sidła myśliwców    nie będę się strachał. Ezop. 105. 2.    NASCHNĄC, jednll. nijak.,    Nasychać    niedok., Vind nafe-

NASADKA, ob.    Nasiadka. NASADZIĆ, f.    nasadzi act. hniti; Ross. HacoxHyTb,    Hacuxaib,    iiacoxabw ; po wie-

nek wiele niezgody nasiał. Sk. Dz. 746. Nasiewał niezgody między bracią Ruską. Birk. Exorb. O b. Tam tak wiele wysp, iż zdaje się, jakby nasiano. Boler. 41. Na-siało się teraz złych pieniędzy. Tr. t. j. porozchodziło

rzchu, lub też na czćm z wierzchu przyschnąć, ait* trotfnen, auftrotfnen, auf etrogä flebenb trogen werben.

NASCHWAŁ, ob. Schwał. NAŚCI, ob. Na, Nać interj. ‘NAŚCIE, ia , n. * Najście subst. verbi nachodzić, najść.

NAŚCIE, Vind. -naist, i. e. nadefat, additum nomen pri-    się wiele.

mis numeris, anget illos denario, ut jedenaście, t. j. je- NASIADAĆ, med. niedok. NASIEŚĆ, NASIAŚĆ, f. nasiędzie den na dziesięć; Croat. jedan na deset; Vind. ennajst;    dok., siadać na czym, Sorab. 1. naszeduyu, naszćdu-

Boh. gedenact; Ross. 04HHHamaTB; dwanaście etc. ; cf.    wacż; Vind. nafedêti, nafiedati; Rag. nadsjćsti, nadsje-

kilkanaście ; cf. - dziesiąt.    dam; Ross. HachcTB, Hact4aTB, Ha^chcTŁ , na4cfe4aTB,

NAŚCIEBAĆ, cz. dok., nawlec na nitkę, nasilić, aitffäbeln.    HacH4’feTB, nacn>KHBaTB ; fit^ worauf feigen. Nasiada ko-

Niektórzy naściebawszy piwoniowych ziarnek na sznurek,    kosz * siedzi na jajcach. Cn. Th. bte £enne jtjjt, brütet,

dzieciom na szyję zawieszają miasto paciorków. Syr. 786.    Nad drzewem tym ptaki się gnieżdżą, jajka nasiadają.

NAŚCIELAC, ob. Nasłać. NAŚCIELISKO, a, n., n. p. Ma-    Bardz. Trag. 272. Skorupa jaja coraz cienieje, dla ustało pomogło ono naścielisko z koców, namiotów, bo    wicznego nasiedzenia ptaka. Sak. Pr obi. 179., Ross. Ha-

wiąznęli rześko. Białob. Odm. 49. ladajakie nasłanie,    dMna, uacfejKeme. Oriica nasiedząc, swe dzieci skrzy-

na-niźli w

fc^ledite ©treue, fc^lecfiteê Säger, Unterlager. NAŚC1ELNIK,    d/y ogrzewa. Geb. Hym. 298. Kokosz każda radaby

a, ni., deka, nastołka, naścielnik, stragulum. Ursin. Gr.    siedziała, jeno lecie rychlej kurczęta wylęże

132. eine 2)ecfe, etlt Sfcepptdj, deka na konia, przykrycie.    zimie. Spicz. 148. Gdzie góry nasiedzą, tam się mysz

Wtod. eine 1'ferbebccfe (cf. wojłok); Ross. Hacrauca na-    wylęże. Kosz. Lor. 113. —' g. Prac odwykłym, na wa-

ścielanie, naściołka, nasłanie; podeszwa wewnętrzna w    ły morskie nasieść kazano, i żagle rozwinąć. Zebr. Ow.

obuwiu.    361. rursus inire fretum, wsiadać na okręty. NASIADKA,

NASCIERZY, ów plur., ziele, lunaria, SKonbenraute. Tr., czy    NASADKA, i, z., Ross. Hact4Ka ; samica^na jajkach napie raczej: podeźrzał?    siadająca, kokosz, indyczka, gęś, Rag. kvöcka , kokosc

NAŚCIGNAĆ, f. naścignie med. jedntl., nadążyć, przybiedz,    nassaadjena; (Ross. tiadMs kiełek w jajku, zaśniad; Ha-

Ijerjuetleu; Ross. HacrauB, nacTHraTB; Sorab. 1. nazcże-    ckcTB, uacbcTKa grzęda kurza); ber (Eger brutenbe tuetblt*

huyu. Maślausz, nie czekając naścignienia posiłków Pru-    d)C SSogel, j. 23. bte ©lucfljenne, 23rütgau§ 1C. Nasadki,

skich, Kazimierzowi bitwę daje nieodwłocznie. Krom. 91.    kokosze siedzące na jajach. Haur. Sk. 120. Kokosze

NAŚC1NAĆ, ał, a, ad. niedok., wiele pościnać, mele na$    nasiadki tak opatruj, aby ustawno we dnie i w nocy

etnanber Ijtnrtdjften. Głowy wmdzów na polach po mieście    siedziały, z gniazda nie schodząc, chyba jeść abo pić.

noszą, drugie przed Syllę na ziemie rzucali, Tam było    Cresc. 582. Ova gallinis subjicere, pod nasiadki jajec

znać, jak wiele ludzi naścinali. Bardz. Luk. 22.    nasypać, nasadzić na jajcach. Mącz. Plejades, gwiazda,

NAŚCIOŁKA, ob. Nastołka.    pospolity lud zowie nasiadką z swemi kurczętami. Mącz.,

NASEP, spu, m., Boh. nńsep, nasyp, brąz agger, vallum;    °b- Baby, baS ©tebeugefttru, bte ©lucfertitn. NASIADŁOŚĆ,

Slov. näsyp, hat; Vind. nafip, fep, safip, fhutina; Carn.    z> dosyć wielka osiadłość, ludność, Bosn. nàseglje-

sashap, nasip (»okop, szaniec); Croat. naszip, namet;    nJe* bte Sctmlferung, SDłenge mm SWeberlaffungen, jaljlrctdje

Rag. nâsap, naamèt, zastava; Bosn. nasap, zasutje, (ob.    Cfnwoÿner. Masynissa państwo, które wziął puste, dzi-

Suć, zasuć) ; Dal. nassap ; Ross. hucbiiib, nacBinua, Ha-    wnie gęste nasiadłośćią zamnożył. Warg. Wal. 276.

CBinaHie, npncna, npHMCTB, (nacmi lichwa z pożyczane-    Brzez zagęszczenie i nasiadłość rycerstwa onych krajów,

go zboża); ziemia nasypana, nasuta , grobla, okop, (cf.    ustawujemy sejmik w Haliczu. Herb. Stat. 257. NASIA-

‘wysep , wyspa); aufgefdmttete (Erbe, etn (Erlaufen. Około    BŁY, a, e, §.4) zamieszkany, beumfmt. Ross. nacbJBiH,

drzewa, które na zimę ma być sadzone, lepiej .jest, na-    (cf- osiadły). Kraina ta pogaństwem nasiadła. Nar. Hst.

sep uczynić ku górze z ziemi i dobrze obtłoczyć. Cresc.    83. Kraj przedtym nasiadły, dziś wody, habitabilis.

418. Tarnie wysoko wzrosło, jak jest nasep grobli, ib. Zebr. Ow. 208. — Ziemia zmłodniała, zielem i trawą 21.; ob. Nasypać, naspa.    nasiadła, mollia pabula surgunt. Zebr. Ow. 169. okryta.

NASĘPIAĆ, ad. niedok., Nasepić, f. nasepi dok., nieco za- -Jv*Lïdny; *"ni°"y.    »f <%; Bon. nasegljen,

sepié. ctma« bfiftcv tmb ftnfter mä,m. Widzisz Tezeusza Sfteci«    .»»9«. tmltat, Wlftn«. N.enas.a-

miedzy bohaterami z nasepiona twarza. Tr. Tel. 370.Rag.    %    osadzony dobrze Cn W Dlapo-

nâsi.pitise; Hoss. HacynHTbCH.    .    znan,a które s, kraje bardz,ej nas,adJe, Wadę tu kaz-

NASEŚCIE,

j    . .    . dego liczbę mieszkańców z proporcyą jego wielkości,

n. p. Od^ naseście pismo wzięli, od naseście    Wyrw. Geogr. 181. Nasiadła i urodzajna Francya , fer-

SIÇ nauczyli- ^arn•    47. od nas wzięliście, na- ^ns hominum frugumque. Mącz. Wyspa ta jest znaczniej-

uczyliscie się.    sza 0(| pierwszej, i ‘nasiedlejsza, bowiem pełna ludzi

NASIAĆ, f. nasieje ad. dok.; NASIEWAĆ, niedok.; Boh.    chrześciańskich pobożnych. Boler. 4,128. —    2 a) Na-

nasyti ; Vind. nafjati, nafjevati, nafhjvat; Sorab.A. na-    siadły » osiadły, mieszkający', mofm^aft, feilten ©t£ fiabenb.

szćhwam, naszahyu; Rag. nassjati, nasjeevam; Ross.    Zebrało się do niego mnóstwo nasiadłego po włościach

HachflTB, HacfeitaTB ; dosyć posiewać, nasienie porozrzu-    okolicznych ludu. Nar. Hst. 2, 406. Lud to dziki i nie—

cać na roli, auêfaeit, auêftreuen, propr. et fig. Taki uczy-    nasiadły. Pilch. Sali. 251. (t. j. bez siedliska pewnego).

36

281

NASCHWAŁ - NASIAĆ.

NASIADAĆ - NASIADŁY.

Słownik Lindego wyd. Z. Tom III.

282

NASIARCZYĆ - NASIENIE.

NASIENIOWY - NASKAKIWAĆ.

79. NASIENIOWY, a, e, od nasienia , ©amen$ », Sorab. 1. fehmenowé; Vind. Ciemni; Ross. ctitteHHUÖ. Naczynia do jader idące nasieniowemi nazywamy. Krup. 2, 131. et 3, 38. NASIENKO, NASIONKO, a, »., dem. nom. nasienie; ziarnko nasienne, etil ©antenförndjen; Ross. ci-Memto. Rzuć nasienko pociechy w jego utrapienia. Przyb. Ab. 206. NASIENNIE, a, m., ogród dla nasion, miejsce dla wychowania młodocianych roślinek, ein ©anten* plafc, ©amenfceet, seminarium. Cn. Th. Nasiennik, plonnik. Dasyp I ii. szczepnik. Volck. 875., Sorab. 1. fehmen-stwo. — §. Nasiennik, ogórek, melon, arbuz, przeźrza-ły, na nasienie zostawiony. X. Kam. ©antettgurfe, ©anten* nielotte ; Ross. c1>mchhhkt>. — Fig. Miłość założyła z niezgod pobratnych nasiennik rzeczy i świata osadę. Morszt. C. NASIENNY, a, e, a) nasienie rodzący. Cn. Th., Ross. ctMeHOHOCHUH, famengebenb, famenerjettgenb. — b) Od nasienia, ©amen*.

— b) Nasiad/y w kupie. Tr. ; krepy, fitrj unb bitf, Utt* terfejjt.

NASIARCZYĆ, cz. doi;., siarką napuścić, natrzeć, befcljme* fein, mit ©djmefel beftreicben, amnadjen; Ross. Hacipim..

NASIEC, f. nasiecze act. dok., NAS1EKAĆ niedok., NAS1E-KIWAG freq. Roh. nasekati; Slov. nasekaf; Sorab. 2. naszëz; Carn. nasekam; Vind. nafekati, nafiekati, na-vfekati, gorvfekuvati, gorpovfiekati ; Croat. naszekujem;

Rag. nassjecchi, nasiççati ; Ross, naciuL, HachnaTt, na-CTeraTt; a) nacinać, narzynać siekąc, eiltljauen, etnferben, eitt^aćfcn. Na wyspie tej piją sok, co ciecze z pewnych palm nasiekanych. Doter. 240. O baniek stawianiu i o jiasiekiwaniu. Perz. Cyr. 2, 127. Ręka jego tak spuchła była, iż cyrulicy mieli mu nasiekiwania scarificationes uczynić. Scheidt. 212. Od kija padł nasiekanego. Bardz.

Trag. 445. (ob. Nasiek, nasiekaniec). Chłop ma być jak nasiekany kij, forma viros neglecla decet. Rys. Ad.

4. — b) Dużo pokosić, »ici ntâften. Nasiekli na łące. NASIERSZAŁY, NASIERSZONY, a, e, (Etym. sierć), naje-Tr. — c) Nasiec. Tr., nachłostać, auSpcitfdjen.    żony, (tran!)tg, ftrupptg. Hispidus,

NASIEDL1C, cz. dok., w siedliskach osadzić, aitftcbellt, zaludnić, beöölfertt ; Rag. naselitti ; Bosn. naseliti; Ross. dłany. ib.

*NASIEDLIC1EL, a, m., osadzicie!, *NASIEW, ob. Wysiew. NASIEWAĆ, ob. Nasiać. ber Slnftebler, 53et)ölferer ; Ross. naceJHTCjib ; (Eccl. luceiih- NAS1ĘŹRZA, y, i., philtrum, trunek, konfekt albo potrawa,

albo wab niejaki, który w gamractwde dla miłości bywa zadawan; nasięźrza, szalona miłość, pójdź za mną, niektórzy zowią. Mącz. NASIĘŹRZAŁ, u, m., (Etym. *irzeć patrzeć), Ophioglossum Linn. SJłatterjunge, rośnie po lasach ciemnych; w maju ma tylko jeden list, i z niego ćwiekami obity, w Krakowsk. kitajka. A”. Kam. ettt fltor*    pręteczek, bez znacznego kwiatu kłokowaty. Kluk. Rośl.

rig geferbtcr nttb mit 3»ecfcn befdjlagner trüget, ein Sîttor*    2/239. Syr. 650. cf. wołowy język,

renfmtttel. (Ross. iiactuKa nasieczenie, narznięcie; deme- NASILIĆ, act. dok., Nasilać dok., nawłóczyć na nitkę szkowanie; HacbitOMoe insekt, przewieź). Zakazano, aby    ściebać ; Ross. inmaTL, HammaTŁ, auf einen $abeu auffdbelu.

chłopi na targi z nasiekami, z pałkami, z maczugami    Grzybów, paciorków nasilić. Urm, ‘NASIŁOWAĆ, cz.

nie chodzili. Haur. Sk. 228. Już mię, gdy wszystkich    niedok., usilnie nacierać, mit ©entait loöbriitgeit, jmättgen,

trzyma w łożach sen głęboki, Nie zbeszta nikt, nie oprze    (Vind. naliliti, natishati). Będą krzyczeć dla nasiłow'ania

nasiekańcem boki. Zab. 5, 545. Koss. — *§. Siekierą i    mocnych okrutników. 1 Leop. Job. 35, 9. (usiłowania. 3

nasiekiem drzwi jego obalili. 1 Leop. Ps. 73, 6. (topo-    Leop.). Nasiłując wielką mocą, miejsca otrzymali, ib. 2

rem. 3 Leop.).    Macch. 10, 17. NAS1LSK, a, m., Neosellia, miasto w

NASIENIE, ia, n., Boh., semeno siemię, Lat. semen; So- Mazowieckim. Dykc. Geogr. 2, 200. ein? ©tabt iu SDtafo* rab. 1. szymio, iehmo; Sorab. 2. szerne; Carn. sejme ; »int. NASIŁOW, a, m., miasto w powiecie Oszmiańskim. Vind. ferne, feime; Croat. szerne; Rag. sjemme; Ross.    Dykc. Geogr. 2, 200. eilte ©tabt in Sittfl.

cbMH; a) ber ©ame (ob. Etym. siać). Nasienie ma w so- NASINIĆ, cz. dok., sino czyli niebiesko nafarbować, blauen, bie sposobność, za dostaniem się w zdatną ziemię, wy- blau färben; Ross. nacumm,. rosnąć w taką sarnę roślinę, jaka jest ta, na której NASIONKO, ob. Nasienie.

dojrzało. Bot. 130. Jakie nasienie, taki też owoc. NASIW1EĆ, f. nasiwieje neutr. dok., nieco siwym się sta-Stryjk. Gon. h. 2. Nasienie jest to ziarno, z którego, wać, podsiwieć. Wlod., etmaê gran merbctt. Już nasiwiał. jak z jaja, wywija się roślina. Kluk. Rośl. 1, 9. By nie Cn. Th. 453. nasienie, nie byłoby zboże, a wżdy sztychując do tego, NASKAKIWAĆ, naskakuje , med. frequ. NASKAKAĆ conlin. co z nasienia urosło, maluczka rzecz nasienie będzie.    NASKOCZYĆ, f. naskoczy dok., Naskoknąć jednotl., (Boh.

Gorn. Sen. 200. — b) Nasienie zwierzęce, ludzkie, ber    naskoćiti; Sorab. 1. naskakuyu, naskocżzu; Vind. nasko-

©aarnen eines stieres, be3 üDîcttfdjeit; Boh. wÿkal. Nasię-    zhiti, naskakati, naskazhiti; Dal. naskocsiti; Croat. na-

nie męzkie, humor żółtobiały, kleisty, w jądrach oddzie-    szkochujem, nadszkakujem; Rag. naskoccitti, naskaacem,

lony. Krup. 2, 149. Kto cierpi nasienia płynieriie, nie-    nadskocitti, nadskoccîvati; Bosn. naskoćiti, nadskociti;

czysty będzie. Leop. Levit. 15,2. 'Nasieniapleniec, semi-    Ross. HacKomiTL, HacKanaTŁ, iiacKaKiinaiB, iianpuniyTL ;

nifluus. Zygr. Pap. 344. — c) Transi, met. Nasienie*    Eccl. nacKanyio, Hanpjuaio; (distinguas nadskakiwać komu);

dzieci, potomstwo, Jłtnbcr, Sttttge, 5?adjfommen. Sępów    nagle się porwać, anffprittgen. Naskoczyć na kogo, na-

nasienie drzewo na swych gałęziach dźwigało. Hul. Ow.    skoczyć kogo, porwać się na niego, natrzeć nań, napaść,

od szczecin kudłaty, nasierszony. Mącz. Sentus, nasierszały, najeżony, rozku-

HaceMTt, HaceMTB.

huki. indigena).

NAS1EDZ1EĆ się, recipr. dok., do uprzykrzenia sobie długo posiedzieć, fiel) fait unb mûbeftfcen; Boh. nasedêti se; Ross. iiacHA'liTbca , naciuKHBaiocfe ; cf. nasiadać, nasieść. NASIEK, u, w., NASIEKANIEC, ńca , m. , kij nasiekany, i

, na-

NASKARBIĆ -NASKROBAĆ.

NASKRĘTNIE - NAŚLAD.

283

über eilten Verfallen, auf lfm logfprtngen; (Bosn. nascociti,    głowy Naskrobać, niżli w pióro wpłynie rym gotowy,

napadati; Rag. nadskoccitli tkoga). Naskakiwanie na cu-    Mon. 76, 366.

dzą dyecezyą nienależnego pasterza. Weryf. 32. (napaść). NASKRĘTNIE, NASKRZĘTNIE adv., z pośpiechem, etmag et*

—    §. neutr. Nagle napuchnąć, nabiedz, nabrzmieć, fdjnell    lig. Chutnie i naskretnie pijąc kielich zbawienia ludzkie-

auffcfywetlen, auffprtngen, auflaufen. Dymienice, gdy naska-    go, żądał, aby sie to rychło skończyło. Wys. Kat. 276.

kują na słabiznach, lekarstwo to je rozpędza. Syr. 1043.    Morze się naskrzętnie rozbujało. Kanc. Gd. 117.

Zasiniałości na ciele z naskoczenia krwi za skórę.... ib. ‘NASKRZYĆ; [naskwarł, naskre, ad. dok.; Naskwierać nie-185. Dymienice mu naskoknęły, i wrzód wielki pod pa-    dok., qu. v., jemanben Ijelj-i jufe^en -1]. n. p. On w swe ufa-

chą. Sienn. 543. Naskakuje,guz. Cn. Th. Żyła nabrzmia-    jąc muszkiety i prochy, Kiedy go naskrą, ustępuje w lo-

ła, naskoczyła. Ern. 35. Żyła, gdy źle będzie nacięta,    chy. Archel. praef. 11, b. naiskrzyć, piel gunfen werfen,

naskoczy i nabiegnie; potym zbierze się ropa. Spicz. 192.    Pierzchających żołnierz konny jednych pozabijał, drugich

—    §. Naskakać się, recipr. Jiiedok., do woli poskakać,    w Wartę naskwarłszy, potopił, [in Vartam compulsi, mer-

ftefy fatt nnb ntnbe fprlngen; Ross. HacKanaibca (2. truchleć),    guntur. 1] Krom. 169.

HanpbiraTfeCfl.    NASKRZYP1EĆ, intrans. dok., wiele poskrzypieć, ölel fnar*

NASKARBIĆ, /. naskarbi ad. dok., skarbiąc zebrać, jnfam* ren; Ross. HacnpmrfeTb.

men

fantineltt. Zabiorąć wszystko, cokolwiek naskarbili NASKUPOWAG, cz. dok., Cn. Th. 453., wiele poskupować, ojcowie twoi. Budn. 2 Reg. 20, 17. W. Jes. 39, 6. (co- genug jufammen faufett.

* na-

kolwiek schowali. Bibl. Gd.). Skarb wielki naskarbiła ‘NASKWARZEĆ, [ob. NASKRZEĆ. 1]. [\ind. naskurniti sobie. Birk. Krz. Kaw. 14.    plugawić). NASKWIERAĆ med. niedok., nalegać, nacie-

NASKARŹYĆ, cz. dok., zanieść skargę na kogo, Klagen nor*    rać, dosyć doskwierać komu, dokuczać, attbrfngen, log*

bringen, perflagen. Iżby zausznicy bajek nie bajali, Z tym    bringen, einem piel gufe^en. Ja k dołu przychylony, wszyst-

na kogo naskarżą, spuścić ich za pasy. Papr. Kot. U 4.    kiemi piersiami Czoła czołem naskwierał, i palców pal-

—    Naskarżać się recipr. dok., do upodobania poskarżać,    cami, premebam. Zebr. Ow. 218. Ruś z placu ustępuje,

flcb fatt nnb UUtbe flageu; Ross. HaBOiiHTLCfl.    nasz tym bardziej *naskwira. Krom. 77. W oczy i z bo-

NASKI, a, ie, naszego kraju , nasz domowy, aug Httfetttt    ków przykro nieprzyjaciel naskwiera. ib. 180. Nie było

Sanbe, ein!)eiinl[cfy, tnlänblfcb, unfer; {Rag. nasc'inski, ob. Na-    zkądby żołnierzom, o zasłużone pieniądze usilnie *na-

szyniec). Jak on sztucznie obce drzewa w naskie mieni,    skwirającym, zapłacić. Krom. 704. (flagilantibus). Nasi

Gdy pniak swojski z przywoźną latoroślą żeni. Zab. 10, naskwierali potrwożonym nieprzyjacielom. Krom. 451.

50. Koss. W nowym świecie widzieć wszędzie pola po- NASŁABIĆ, f. nasłabi ad. dok., Nasłabiać niedok., przysłab-siane maiżem i zbożami naskiemi. Boter. 313. Brzeg,    szym czynić, fcbumd)er Utadjen. Dwóch cesarzów wojska,

który flisowie nazywają płaski, Iż jest miałki, przeto też    złączywszy się, wiele nasłabili Gotów. Sk. Dz. 293. NA-

nienaski. Klon. FL E 2 b. Po NASKU adv., po nasze-    SŁABIEĆ, nasłabł, f. nasłabieje neutr. dok.; przysłabszym

mu, auf Uttfre 31rt. Panie boże bądź z nami, nie po na-    się stawać, etroag fcbtMcl)er merben. Patrząc ustawnie w

sku to. Orzech. Qu. 9. Austerya, po nasku gospoda.    niebo wzrok mam przytępiony, Oczy mi nasłabiały. Groch.

Pot. Jow. 164.    W. 8. Nasłabieli nieprzyjaciele; zamkom już nie dowie-

NASKŁADAĆ, ad. niedok., wiele poskładać, piel nad) etnan* rzają. J. Kchan. Ps. 23.

ber jufantmen fefsen. Salomon naskładał przypowieści ro- 1. NASŁAĆ, f. naściele acł. dok., NASCIELAĆ niedok., (Boh.

zmaitych. Buda. Eccles. 12, 10.

NASKOCZYĆ, ob. Naskakiwać. NASKOK, u, m., Sorab. 1.

nastlati, nasilał, nastelu ; Sorab. 1. naflaju, naflajem, vulgo nafwaju, nafwajem; nafcelu, nafcelem, nafcźewu; naskok; Vind. naskok, naskakanje; Croat. nadszkok; Ross.    Croat. nasztiram; Ross. HacnaTL, HacTHiaTt; cf. nastołka);

HacKOKij. — Pod. Naskoczenie, bag Sluffprtngen, £>er$ufprin*    porozkładać, nakrywać, nakładać, barubcr breiten, auf etmag

gen, Slnfprlngen. Jęczą grona pod prasą, a częstym na-    augbrelten ; ob. Naścielisko, naścielnik.

skokiem Wyciśnione obszerne kadzie pełnią sokiem. Zab. 2. NASŁAĆ, f. naśle act. dok., Nasyłać niedok., Ross. Ha-10, 69. Koss. t. j. napływem, 3ufluß, Suf^uß- (Boh. na-    c.iaTL, HacujaTt; wysyłać czyli wyprawiać na czyję szko-

skoka * odrażenice, wrzód na nodze z urażenia). *NA-    dę, einem über beu )palg fdjtcfen, einem jufcfylcfen. Żeby

SKOCZNY, a, e, — ie adv., naskakując, Sorab. 1. na-    żaden nie śmiał na cudze domy gwałtownie nachodzić al-

skoeżne, pżiskocżne assultim, tm 3litfprunge, 3tnffprunge.    bo nasyłać. Vol. Leg. 5, 645. U niego nic z przypadku;

‘NASKOCZYCIEL, a, m., Bosn. naskocitegl oppugnator ;    lecz każde zdarzenie Albo dyabeł nasyła, abo przezna-

Rag. naskocitegl invadens; Croat. naszkochitel, nadszko-    czenie. Zabł. Zbb. 8. Dwór Moskiewski bez wypowie-

chitel.    dzenia wojny, nasłał Polskę swojemi wojski. Przestr. 70.

NASKROBAĆ, f. naskrobie act. dok., NASKROBYWAĆ, na-    Czy mi go tu wszyscy dyabli nasłali? Teat. 21, 89. Już

skrobuje niedok., wiele oskrobać, długo skrobać, »lei auf*    też to prawdziwe nasłanie. Teat. 43. c, 54. (t. j. pokusa,

rlfcen ; Ross. HacKOÓMTb, HacKaÓJHBaTŁ, (cf. HacnpecTt,    napaść, plaga). — Nasyłać abo nadsyłać do kogo * po-

HacKpaóaTt namieść). Próbując nowo odlanego moździe-    syłać przyjacioły, jednacze, allegare. Cn. Th., an einett

rza powierzchny śpiż, narzędziem dobrze nadstalonym    abfettben. ob. Nasłaniec.

naskrobuje się, jeżeli nie pokażą się jakie skazy. Jak. NAŚLAD, u, m., poet. naśladowanie, bag 9?ad)folgeu, 9îacl)* Art. 2, 8. Trzeba mu wprzód paznogei dobrze nagryźć, afmten. Nie dopuszczał, żeby się przez śmiały Naślad

284 NAŚLADNIK - NAŚLADOWAĆ.

NAŚLADOWAŃSTWO-NAŚLADOWNICA.

wę

no-

a, tn.,

zwo- .

mo

wzoru mieć chcieli za jego rywały. Przyb. Milt. 31. NAŚLADNIK, a, m., n. p. Za psa naśladnika trzy ruble groszy. Stat. Lit. 396, pies śladem czyli tropem goniący, ein ©pürbunb. NAŚLADOWAĆ , aï, naśladuje ad. niedok., Boh. nasledowati; Slov. nósledugi, po nekom netco ći-njm; (Sorab. 1. naszleduyu indago , prosequor, investigo) ; Sorab. i. nazczehuyu, zcźehuyu , pozcźehuyu, (cf. cech); porunoscżóm szo, (cf. równać); Carn. naslędujem, posnę-mam ; Vind. nafleduvati, nahajati, nastopuvaû , hoditi sa kum, nadostaulati, napomujatile, sadi poiti, nadjanuvati, nasnemati ; Bosn. nasljedovati, sliditi, sljediti, (cf. śledzić); Rag. nasljedovati, pricinitti, (cf. przyczynić); Croat. naszleduvati, szledćti, szlediti, naszledùjem, szledim; Bal. nasslidovati; Ross. CAtAOBarB, nacAtAOBaTB («nastąpić), Bq3CjrfeAOBaTB , nopeBiiOBaTB, nocAiAOBaTB, nocAiACTBO-BaTb, noApajKaTt ; Ecd. cnocAiACTBOBaTH, BCAhACTBOBaTH, htth 3a kÎmb, nocAtAOBaTB KOMy, BOCjrbAyio ;    §. 1. iść

za kim, za jego śladem, (tn bte $uptapfen treten), (itnter einem (»ergeben, tf»m nact;treten, iÇm ttacbgebett. Poważny senat przed nim postępował, Tego Moskiewski poseï naśladowca!. Cliełch. Poprz. A 2. Dwór króla zmarłego jechał strojnie, Posłowie też ziemscy z pospólstwa jechali, A legatowie z cudzych stron naśladowali. Stryjk. Henr. B 3. Nie umarła z głodu ta rzesza , która pana Chrystusa na puszczą naśladowała. W. Post. W. 190. Miał Jezus zwolenniki na tym weselu, którzy weń uwierzyli; ale go jeszcze na ten czas nie naśladowali. Bial. Post. 208. (towarzyszyli mu w drodze). Obróciwszy sie Jezus, widząc, iż go naśladują, pytał ich.... Rej. Post. Z 2 6. (iż za nim idą). Jam ojcze gotowy ; wiedź gdzie chcesz, ja cię będę naśladował. P. Kehan. Jer. 255. — fig. Tego lekarza tak łaska pańska zewsząd naśladowała, że nie tylko ciałom ludzkim , ale i duszom , były jego lekarstwa użyteczne. 1 Leop. pr. Ad. Jakie szczęście naśladuje ludzi , Tak w nich albo dobrą myśl, abo więc złą wzbudzi. Groch. W. 398. Wszyscy miłują dary, a naśladują odpłat. Leop. Jes. 1, 25. (idą za nagrodą. Bibl. Gd), uwijają się za darami, fte geben ber 23eIo^nintg nad). Popiel nic zacnego nie uczynił, tylko zawzdy rozkoszy naśladował. Giuagn. 25. er gtettg ber üHMnft nad). Książę Ruski przysiągł , iż opuściwszy ceremonie Greckie, miał kościoła Rzymskiego wiernie naśladować. Stryjk. 281. t. j. trzymać się go, ftd) an bte 9îom. Strebe halten. Wprowadzi nas z sobą do nieśmiertelności, będziemy-li stóp jego naśladować. Salin. 2, 585. Będzie się układnie a ludzkie sprawował, i naśladował w tym woli mojej. 1 Leop. 2 Macch. 9, 27. Naśladować boga, nic inszego nie jest, jeno mu wiernie wierzyć, a nade wszystko miłować. Rej. Post. A a 8. — §. 2. Naśladować kogo lub czego, moraln., wzór sobie z tego brać, starać się równać temu, w strzemię jego wstępować, einen nadyabmen, nadjfolgen, tn bte guP= tapfen treten. Przykład jak wiele pomaga lub szkodzi, Na wzór jednego drugi się przemienia, Co czynią starzy, naśladują młodzi. Kras. Mysz. 21. Przodków swoich nie naśladujemyi Star. Vot. C b. W tym co dobre i uczci-naśladować drugich potrzeba. Kras. Pod. 2, 231. Czując się na siłach, przestał naśladować, i stał się wzorem. Teat. 24, 55. [Croat. tekmimsze aemulor, tekmènye aemulatio). Cnotę szanuj, a co jest dobrego naśladuj. Haur. Sk. 428. Dobrych naśladuj. Cn. Ad. 188. Wszelka sztuka jest naśladowaniem natury. Pilch. Sen. list. 2, 71. Salin. 4, 135; Croat. naszleduvanye; Vind. nadjanuvanje; Carn. posnemanje; Sorab. 1. porunofcźeno ; Ross. cjfeAOBanie, CAtAOBanie, (HacAkAOBanie dziedziczenie). —■ — §. ‘3. Verb, neutr. Naśladować « następować, auf ettuaS folgen, nacbfolgen. Pierwsze dni piękne będą, naśladujące zaś z zimnemi obłokami się skończą. Fur. Uw. F b. Patrz o tym naśladujące rozdziały. Archel. 21. NAŚLA-DOWAŃSTWO, ob. Naśladowstwo. NAŚLADOWCA, y, w, NAŚLADOWNIK, NAŚLEDNIK, ‘NASZLEDNIK,

Boh. nasledownik, nohsleda, pridrżek, pridrżenec; Slov. nâsledownik ; Vind. neflednik, nastopnik, nahajavez, na-visnik, perdrushnik, nadjamevauz, nnpomnjar, nadostau-lavez ; Rag. nasljednik, nasljedovalaz, pricinitegl ; Bosn. nasljednik, sljeditegl, sljednik, sljedecchi ; Croat. naszle-dnik, szleditel, tekmecz; Dal. nasslidovnik; Ross. CikAO-bbtcab, nocAkAOBaTeAB , noAOÓHntcE, noApaataieiB, Ay-MeUB , AyMH^B , CMyApCTBÇHIIHKB , CMyApCHHHKB , eAHHO-MBiinAeHHitKB; (nacAliAHHKB dziedzic, zastępca); Sorab. 1. nazcżehuwar, zcżehuwar, porunofczenik, (naszladuwar in-dagalor); 1. naśladujący kogo abo czego, idący za kim, ber 9îad)folger, Sîacbabnter. Natury, obyczajów i serc naśladowca Rozsądny, w swych wyrazach, przedni będzie mówca. Kor. Hor. 17. Małachowski referendarz, tak wielkich swoich przodków wierny naśladowca. Zab. 16, 172. Prawy dobrego naśladowca, zasługuje sobie na to, aby i on też był naśladowanym. Kras. Pod. 2, 37. Po wsadzeniu Jana do więzienia, począł Jezus wzywać lenników, aby byli naśladownikami jego, opuściwszy wszystkie rzeczy. Biał. Post. 208. Bądźcie naśladowniki jerai. W. 1 Cor. 11,1. Na wieczną otchłań będzie przewodnikiem Temu, kogo swym znajdzie naślednikiem. Chrośc. Job. 79. — *2. Następca, n. p. Nadał Konrad pierwszemu biskupowi Chełmińskiemu, i naślednikom jego , część Chełmińskiej ziemi. Stryjk. 249. Ci, którzy bez potomstwa blizkich szczątków i naszladowników swych zemrą.... Stat. Lit. 79. Zab. 3, 237. Koss. NAŚLADO-WNICA, NAŚLADOWCZYNA, y, 1, NAŚLADOWNICZKA, NAŚLEDN1CZKA, e, z., Boh. nasledownice; Vind. nafle-dniza , nahajarza ; Rag. nasljedniza, nasliditegliza ; Sorab. 4. porunofcżeniczża, (naszleduwarka , flednicza śledziciel-ka) ; Croat. naszlednicza ; Ross. nocAiAOBaTeAbmma, noA-pawaieALHHua ; (iiacAiAHHita dziedziczka, spadek biorąca); która kogo naśladuje, bte 9ład)folgertttn, 9?ad)abmertmt. Każda nauka jest naśladowniczką natury. Pilch. Sen. list. 2, 72. Jeśli każda sztuka powinna być naśladowniczką natury, toż i mowa. ib. 5, 287. Roztropność, jak jest wybornym przymiotem, tak jej naśladowniczką, zła kopia dobrego oryginału, frantostwo, dostała się w podział nikczemnym umysłom. Mon. 72, 254. ib. 68, 682. Niechaj rząd żadnej statuy, któraby naśladownicą była rzeczy takich , nie dopuszcza. Birk. Gł. Kunc. 76. W niej macie barbarzyństwa rywalkę , naśladowczyną zbrodni waszych. Przyb. Luz. 77. — *£. Następczyni, bte ^acbfolgemtn (ttt

się czestl., dosyć posłuchać, fié fait Ijören, mübe hören, (Rag. nasluscjatise; Ross. nacjyuiaTtca). Na toż mam przyjść, abym się nasłuchał drwinek? Teat. 32, 52. Ten okrzyk teraz widzę, i nasłuchywam się go ustawicznie. Zygr. Gon. A 3 q. Czuły starzec nie mógł się napatrzeć, nasłuchać, nacałować syna. Staś. Num. 2, 135. Nie skończyłbym, gdybym miał wszystko powtarzać, czegom się od niego nasłuchał. Mon. 66, 65. — *§. Nasłuchywać, nasłuchować ; słuchu natężać by usłyszeć, Vind. nafhlu-fhati, htufwrd)en. Naslrożywszy uszy, pilno nasłuchywali, zkądby się kto ruszył. Tward. W. D. 29. Szaleństwo jest nasłuchawać przeze drzwi. 1 Leop. Syr. 21, 27. Nic nie umieją, nic poradzić nie mogą, tylko z daleka stojąc, nasłuchaw-ają , gdzie drudzy młócą. Rej Zw. 163 b. Król Antygon, nasłuchając, k czemu się też jego ludzie mają, dowiedział się.... Weresz. Reg. 129. Tylko się o STWO, NAŚLADOWSTWO, a, n., Vind. nafledba, na-    nim    pytamy, tylko o    nim nasłuchawamy. Rej. Post.    T. u

ber Neilje). Naśledniezki Ewy, mają być mężom posłu- nâslada oblectatio ; Croat. naszladuvatisze * ucieszyć sie, szne. Mon. 76, 803. (córki Ewy). NAŚLADOWCZY, NA- naszladujem delecto, naszlada * rozkosz).

ŚLADOWNICZY, NAŚLADOWNY, a, e, NAŚLADOWNIE NASŁONECZNY, a, e, Boh. oslonj, weyslunnÿ ; na słońcu adv., Boh. nasledowny; Carn. naslędn; Vind. nafledliu,    położony, którego słońce dochodzi, apricus. Cn. Th. 448.

nadjanuvatliu, nabajatliu, nastoritliu; Rag. nasljedni,    an ber ©onne gelegen. Dudz. 47. Miejsce nasłoneczne, na

naslidiv, nasljediv, nasljedgliv, seto se mosge sljediti;    słońcu, Boh. weyslunj, >mjsto weyslunne; Bosn. prisoj,

Croat. naszledlyiv; Sorab. 1. zczehuwaté, nazezehuyné;    mjesto prema sunçu; Eccl. HacojHCnHoe ; Ross, npunena;

(Ross. nocaiAOBaTejbHbiH następny, Haca^CTBeHuuft spad-    cf. słońce piecze, ob. Przypiec.

kowy) ; Ross. no4paaîaTejLHUH, no4pa5KaeMbiH ; od naślado- 'NASŁONIĆ, cz. dok., zasłoną ponakrywać, non oben ner* wania ; naśladujący, natfyafymenb, nad)ahmertfch. Odraziły się    beefen, nerfmllen. Izraelczykowie wodę przeszli, i obłokiem

od króla serca żołnierskie, których naśladowcze nie ujęło    byli nasłonieni za powodem Mojżeszowym. Gil. Post. 39.

złoczyństwo. Nar. Hst. 2, 433. Często duch naślado-    (Rag. naslonitti na tkoga seto commitlere alicui ; Bosn.

wniczy zawodzi nas. Karp. 3, 10. Obrazy malowane, ja-    naslonitti admovere, naslonimse innitor; Carn. naslajnati

ko naśladownicze kopie przyrodzonych oryginałów....    se « podeprzeć się; Vind. naflonja, naflon » poręcze ; Croat.

Kpcz. Gr. 3, p. 50. Stoją światu z podziwem naśladowne    naszlanyam acclino, reclino; naszlanyamsze innitor; Ross.

wzory Wielkiego plemię pana Arkad i Honory. Zab. 10,    HacjOHflTLca nawłóczyć się; cf. słonić się).

321. Kniaź. —Do naśladowania, godny naśladowania, NASŁON1EĆ, nijak, dok., nabrać w się soli ile potrzeba, podobny do naśladowania, nadjahmungênmrbig, möglich nad)*    faljtg genug merben. Nasłoniał nieco, subsalsus jam est.

gualjmen. Nienaśladowne zgorszenia. N. Pam. 24, 372.    Cn. Th. 450.

Naśladowne prowadzi życie. Chodk. Kost. 37. NAŚLA- NASŁUCHAĆ sie, f. nasłucha sie recipr. dok., Nasłuchywać DOWSTWO, NAŚLADOWAŃSTWO, NAŚLADOWNICTWO, ob. Naślednictwo.

NASŁANIEC, ńca, m.} nasłany na kogo lub do kogo; którego nasyłają; ein Nbgeorbueter, Nbgefmtbter, Nbgefchicfter,

(ber einem über ben #alö gefcfyicft mtrbj. Nasłał na mię swoich porwańców, alem za pomocą szlachty, onycb na-słańców wypędził. Sak. Persp. p. B 3. Druga połowa tych naslańców milczkiem na około długo śledzili , aż trafili do drzwi. Pot. Arg. 418. Ja poślę nań nasłańce, janczary swoje, bronić się mi będzie. Birk. Zbar. D 2.

Mon. 70, 683.

‘NASLAPAĆ, act. niedole., Naślapić, f. naślapi dok., nadeptać, treten auf etmaê. Anguem pressit, naślapał, nadeptał na węża. Mącz., Boh. naślapek 1. luturn quod de calceamento-rum soleis deraditur ; 2. callus pedis.

‘NAŚLEDNICTWO , NAŚLADOWNICTWA, NAŚLADOWAŃ-

nahaja, nahajanje; (Croat. naszleda* sekta ; Ross. Hacit-    2.;    ob. Nasłychnąć.

4ie, nac;rb4CTB0 spadek, dziedzictwo); naśladowanie, chęć NASŁUGOWAĆ, ał, nasługuje act. niedok., Nasługiwać czeLstl. naśladowania, Nachahmung, Nadjahmett, Nadiahmungêfuiht.    usługiwać komu, einem ©teufte ermetfen, ju ©teuften    bereit

Przewodnikom wdzięczność tylko należy, a prawdzie sa-    fietycn. Dawać im, kędy trzeba nasługując, choćby od

mój ofiara i naśladowstwo. Nar. Hst. 2, 6. Przykład kró-    nich żadnego pożytku nie mieli. Sekl. 77. Ostatni    był-

la jest głównym naśladowaństw ślakiem. Zab. 15, 75.—    bym    złudzi, gdybym    ci ustąpił,    Kto    podły, niechaj    two-

*§. Następstwo , (cf. naśladować), bte Nachfolge. Kazimierz    jej nasługuje dumie.    Dmoch. Ii.    14.    (nadskakuje).    Słu-

W., gdy bez potomka umarł,    skończył sukcessyą    albo    szna,    abyśmy pobożnością nasługowali    panu, że on nas

naślednictwm królów Polskich z narodu Polskiego    od    Le-    na to    oczyścił krwią swoją. Rej. Post.    D 6. Krzest na-

cha. Stryjk. 414. NAŚLEDNIK,    ‘NASZLEDN1K,    ob.    Na-    sługuje do odrodzenia naszego. Salin,    50. (służy do te-

śladowca.    go).    NASŁUZYĆ się, f. nasłuży się recipr. dok., długo

NAŚLINIĆ, /. naślini act. dok., NAŚLINIAĆ niedok., B»h. na- służąc sprzykrzyć sobie, ftd) mübe unb fatt bienen. TY.

sliniti; cf. naslintati; śliną namazać, mit Speichel befchmteren. NASŁYCHNĄĆ, f. nasłychnie med. jednotl., usłyszeć co, do-NASŁODNIEĆ, 7iijak. dok., przysłodszym się stawać, füpiich    słyszeć. Wlod., Ross. HacjymaTBca, HacjyuiUBaiocŁ;    etma§

merbett. Nasłodniało, Graec. vnfylvxaîvsTo. Cn. Th. *NA-    jufäKfg hören, erl)ovd)cn, erfclwappen, auffetwappen.

SŁODZIĆ, cz. dole., słodyczą zaprawić, füß anmachenj Rag. NASMALAĆ, ob. Nasm-olić.

naslâditi, nasladîvati; Ross. HacjacuiTŁ,

Eccl. Hacjia>K4aio, (cf. Ross. Hacja4iiTLca, Hacjia5K4aTbca delektować się, używać; Vind. nafladuvati * weselić ; Bosn. nasladiti, arajdatti delectare, naslaghjenje delectatio; Rag.

nac.iamHBaTL ; NASMAROWAĆ, f. nasmaruje act. dok., Ross. HacaiHTŁ, na-ca,iHBaTb ; smarować co na czym, posmarować czym, etmaê auffchmteren, eine 0ad)c mit etmaë befchmteren. Plastr nasmarować. Perz. Cyr. 2, 321. Dobył Tobiasz żółci ry-

biéj, i nią ojcu oczy nasmarował. Teat. 42. d, D. Ko-    ihmbhh , HacMbuiJHBO.’ Szyderstwo ludzi chytrych a na-

laska już nasmarowana. Teat. 28, 457. Kiedy wóz na-    śmiewnych. Kosz. Lor. Ai., fyöfjttenb, l)öl)uifcl), fpottenb, fpöt«

smarujesz, jakobyś trzeciego konia przyprzągł. Rys. Ad. tifc^, tterlacfyeitb. Ross. HacHbuMHBoctb urągliwość.

smo-

25. Kto nasmaruje, ten pojedzie sporzej. Pot. Jow. 453. NASMOLIĆ, f. nasmoli act. dok., NASMALAĆ niedok., Nasmarowano mu ręce. Cn. Ad. 939. Mon. 76,276. prze- Ją, żywicą napuszczać, polewać, nalewać. Cn. Th., Boh. darowano go, przekupiono, przenajeto.    nasmoliti; Vind. nafmoliti; Ross. HacMOMTŁ, HacMaiHBaTŁ,

NASMAŻYĆ, cz. dok., ile dosyć posmazyć, genug fdjntoren; bepicfyen, bct^ecren, uerpicfyen.

Ross. HanpH*HTt.    NASMRODZIG, cz. dok., smrodem napełnić, üoE ©eftanf ma»

NAŚMIAĆ się, f. naśmieje się recipr. dok., NAŚMIEWAĆ się    dien, öoE ftänfcru; Vind. nafmraditi; Ross. Ha4ymim>, Ha-

niedok., Boh. nasmati se, nasmal se, nasmegi se ; Vind.    bohatl.

nafmejatife, nafmehuvatife; Craot. naszmehavamsze; Ross. NASNIĆ się, /. naśni się komu recipr. dok., namarzyć się HacMbBaTtca, HacaitaTŁca, HacMbxaTtca, HaxoxoiaTLCH ;    komu, raz po raz mu się marzyć, sriel unb oft tnt ^raunte

do upodobania lub uprzykrzenia wiele się śmiać, zbytnie    öorfotttnten, Ijâuftg träumen. Co mu się w opiłym łbie w

wiele się śmiać, ftdj tttftbe mtb fatt lagert, fepr S)iel lad;en.    nocy naśniło, to udawał miasto słowa bożego. Birk. Ex~

Nacieszyć się i naśmiać do upadłej. Mon. 70, 604.— §.    orb. 43.

naciągnąć, auffpanuen, auffabeln, attlegen; Boh. nasnowati; Vind. fnovati, nafnovati, propr. et fig. Telam ordiri, przędzę nasnować, postawić, t. j. zacząć co trudnego i długiego. Mącz. Gdy śkło bardzo mięlkie, nie można na piszczał wielką nasnować gałkę. Torz. Szk. 4 72. — £. Nasnuło się czego, nazbierało się, c8 liât ftd) Old gehäuft.

Naśmiewać się komu »śmiać się komu. Cn. Th., etttett an» NASNOWAG, dr. NASNUć, f. nasnuje ad. dok., napiąć, Iadjen. — §. Naśmiewać się z kogo < śmiać się z niego, szydzić, urągać, über einen ladjen, fpotten, fein ©eläcfyter fjaben, feinen (Spott treiben, einen auêladjen, »erlaßen. Naśmiewaj się z ludzkiego życia Demokrycie, Czas jest nad wszystkie czasy, byś się śmiał sowicie. Zab. 45, 4 75.

Ważył się z ceremonij naśmiewać, i one na błazeństwa i komedye obracać. Sk. Dz. 805. Od siostry pysznie    Mych nieprawości na mnie jarzmo czuło, Których się w

dosyć naśmiana, (ocrladit, airôgeladjt, nerfiöbut, nerfpottet)    ręku twych panie nasnuło. Chrośc. Job. 479.

significans didionis, cui additur. Cn. Th. ; -fad), -faltig. W czwórnasób, yferfadj, üierfaltig ; w dwójnasób, w pięcio— nasob, w sześcioronasob, w dwudziestonasob, w kilko— ronasob, w dziesięcioronasob. (Boh. -nasob, trinasob, dwognasob; Vind. -gub, n. p. fhtiri gube, fliest gub ; Slav. -struk, dvastruk, trostruk; Croat. -sztrûk, dvoysztruk, troy-sztruk). Stracił wszystko, żeby to w dziesięćnasob (w dziesięcioronasob) złupił z ojczyzny. Pot. Arg. 447. Wniesiono, aby pobor szlacheccy poddani w jeden 'nasob płacili ; królewscy zaś i duchowni aby we dwójnasób składać go powinni byli. Krom. 640. — NASOBNY, a, e, adjed. -faltig, n. p. Czwornasobny dwojnasobny, (Boh. -nasobny, dwognasobny, mnohonasobnÿ, koliknasobnÿ; Slov. gednasobni singularis, dwognasobni dualis, wicnâsobni, mnohotliwl pluralis). %

Weryf. NASOLIĆ, /. nasoli ad. dok., NASALAĆ niedok., Boh. nasoli-ti , nasolowati ; Croat. naszâlyam , naszolyen ; Bosn. na-soliti ; Boss. nacoJHTb, HacoJHBarB; solą zaprawiać, ein» faljen, einpöfeln. Do nasolenia masła lepsza jest warzon-ka ; do nasolenia mięsa kopalna sól. Kluk. Kop. 4, 472. Ceterariae, miejsce blizkie morza, na którym ryby na-salają. Mącz. Nasalane rzeczy < rosołowa strawa. Cn. Th. (Singefaljneö, fêiugepôfeltcS. Kmin z każdemi słoninami, to jest, z rzeczami nasolonemi strawność naprawia. Cresc. 220.

krzywdy tej nie ścierpiała. Fuliss. FI. 49. Od żydów był —NASOB, — 'NASOBNIE, adjeditia particula, incrementum naśmiewan, gdy na krzyżu wisiał. Pieśń. Kat. 69. Jezus gdy był do Piłata odesłań , naśmian jest białym odzieniem. Baz. Hst. 40. ('NAŚMIERTNIK, a, m., Eccl. Ha-CMepiHHKii ; na śmierć przeznaczony, ob. śmiertelnik). NA-ŚM1ESZYC, cz. dok., śmiechu nabawić, genug JU lad)en matten ; Ross. HaciriiiUHTb. List Alfonsa niepomału na-śmieszył Skanderbega. Baz. Sk. 376. NAŚMIEWCA, y.

m., NAŚMIEWAGZ, a, m., (Ross. HaciitiuiMiCB, imcMta-Te^t; Croat. oszmesiàvecz) ; urągacz, szyderca, eilt ßadfcr,

Spötter, SBerfpotter, ©pottoogel. Naśmiewey, którzy co ku osławię czyjej powiadają. Karnk. Kat. 362. Lucyanus na-śmiewca chrześciański. Sk. Dz. 74. Obrzydłością panu jest każdy naśmiewca. W. Prov. 3,32. (przewrotny. Bibl.

Gd., ob. Pośmiewca). Nie karz słowy naśmiewacza , by cię nie miał w nienawiści. 1 Leop. Prov. 9, 8. Na rynku i na ulicach naśmiewey sromocą i łają nas. pr. 44. Nie wierz tym, którzy cię chwalą, i owszem naśmiewaczom ucha twego nie nakładaj. Kosz. Lor. 44.

— Wrodź. zeńsk. Ross. HacarbuiHïma 'naśmiewaczka. NA-ŚMIEWISKO, ‘NAŚMIEWSTWO, a, n., urągowisko, naśmiewanie; Vind. nafmieh ; Ross. nacMbiiiHHuaHie, Hac&rb-niHimecTBO, HacjrbiuKa, pośmiech; szyderstwo, ©efpötte,

©elddjter, (Sport., Czynili z niego żarty i naśmiewiska.

Haur. Sk. 425. Ze to nam się stało, różne naśmiewiska, urąganie, i sarkazmy sobie stroi. Pim. Kam. pr. Naśmie-wiskiem światu jestem, a przedtym ludziom podziwienie. NASOWKA, i, z., miasto w Kijowskim. Dykc. Geogr. 2, Smotr. Lam. 4. Naśmiewiskiem blizkiemu jestem. Budn. 200. eine ©tabt im $ttOin.

sorium, ba3 2lnffd)üttegefäß in ber fDïülde ; Ross. Hacunna, siacbinaHie nasypanie) ; saccus ipse, plumas aut tomentum continens, cui super induitur poszwa. Cn. Th , wór, worek na pierze, poduszka bez poszwy. Wiod. ba§ Snbelt,

286

NASMAŻYĆ - NAŚMIEWNY.

NASMOLIG - NAS PA.

Job. 42, 4. (pośmiewiskiem. Bibl. Gd.). Naśmiewiska ko- NASPA, y, z., NASYPKA, i, i., (Boh. nasypka vas infu-mu stroić. \ol. Leg. 5, 647. Dideria, naśmiewstwa, prze-kwintowania, uszczypliwe przymówki. Mącz. NAŚMIEWNY, a , e, — ie adv., urągający, szydzący, szyderski,

Sorab. 4. naszméschnép Ross. HacMiiiiHimecKi«, nacjit-

dowoli spać, ftcb recfyt airêfdjlafett, fait fdjlafen; Bom. na-spattise; Vind. naspatife ; Sorab. 1. naspiu, naspim ; Boss.

ber innere ©ad, morem bte gebern unmittelbar getban mer*    w nich    zostawiwszy, do Pruss odciągnęli. Stryjk. 368.

ben, nnb worüber Ijernacfy ber Ueberjug fommt. ( ef. Etym.    Jupiter    w wieży od ojca *zamknionej\ Sam w Jono bo-

nasep ; 06. Nasypać, sypać). Spi na słomianym bez naspy    gatego    naśpiżował złota. Otw. Ow. 173. Tym sposo-

struzaku, Lemiesza pracą rolnik utrudzony. Mon. 71,75.    bem dziecię niejako rzeczy łacińskiej sobie nabędzie, na-

NASPACsię, f. naśpi się recipr. dok., NASYP1AC się niedok.,    łozy, i;    jakoby naśpiżuje. Glicz. Wych. I 8 b. (naskar-

bi). Żadnej wiadomości o rzeczach nie może sobie nabyć albo naśpiżować, który sam tylko w kącie mieszka. ib. L 3 b.

HacnaTŁca. Śpisz Solimanie twardo i nie czujesz, Na-

śpisz się czaszu inszego do woli. P. Kchan. Jer. 253.— NASPÓ-Ł » pospołu, ob. Pół; jufammen , gemeinfd)aftlid). Wlod. §. Nienaspana noc, n. p. Kwap' się, póki jasne zorze NASPORZYĆ, cz. dok., namnożyć, powiększyć, pomnożyć, Nie zapadną w bystre morze, Po chwili ćmy czarne    sporo przyczynić, oergröjkrn,    oermel)ren; {Rag. nasporitti;

bez końca , obite ©nbe, nie do przespania. NASPACEROWAĆ się, recipr. dok, spacerując sobie dogodzić, ftd) fatt fpajjtren; Ross. iiaKaiaTŁca.

NASP1AG, f. naśpieje med. dok., 1. NAŚPIEWAĆ, niedok., (cf.

wstaną, Choć noc noszą nienaspana. J. Kchan. Dz. 234.    Bosn. nasporiti). Bądź pilon królestwa niebieskiego,

wszystkiego ja tobie nasporzę. Rej. Post. G g i. Pan obiecuje sowito nasporzyć wszystkiego błogosławieństwa na ziemi i na niebie, ib. li 5. ‘NASPORŻYCIEL, Rag. nasporitegl, naspornik; f. nasporitegliza, nasporniza, ob. dośpiać), nadążyć, przyśpieszyć, {jdUy etlctt, fd)uell \)in* Pomnożyciel, powiększyciel ; (Rag. "naspor augmentum; jufontmen. Przyszła mu noga na poprzecz kolei, a za- nasporni, nasporiv multiplicandus). tym wóz naśpiał, i przechodząc przez nogę, złamał mu NASPRAWOWAĆ, NASPRAWIAĆ, act. niedok, /. nasprawu-nogę. Gorn. Wł. I. 2.    je, nasprawia ;    wiele posprawiać,    oiel nad)    Ctnanber ma*

2. NAŚPIEWAĆ, f. naśpiewa    ad.    dok., wiele pośpiewać,    djen, anfdjaffen.    Nasprawował    sobie wozów    i jezdnych,

Stel fingen. Transi. Naśpiewać komu. Cn. Ad. 545. natrzeć    mówiąc ja będę królował.    W. 3 Reg. 1, 5. Budn. ib.

mu uszy, powiedzieć pacierz , dać łacinę, wytrzeć kapi-    (nasprawiał sobie. Bibl. Gd.    1 Leop. ib). Zebrał wielkie

tułę, einem ben Seoiten lefeit. — §. Naśpiewać się, do    wojsko, a nasprawiał zbroje    barzo wiele. 1 Leop. Macch.

woli wyśpiewywać, ftcj) fait fingen; Rgss. HantTtcn, na-    10, 21.

noiocL. ^    , , ,    NASPROWADZAC, act. dok., wiele posprowadzać, Diel 5U*

NAŚPIŻOWAĆ, NAŚP1ZYĆ, /. naśpiżuje ad. dok., w *śpiżę fammen geführt bringen, öiel jufammen bringen, oieï fommett t. j. w żywność opatrzyć, ocrfe^en, üerforgcn mit 8eben8* Iajfen. Będziemy sobie tańczyć, nasprowadzamy sobie mittclrt, DCrprODianiiren; (Vind. ofhpifbat; Bosn. namisiti). chłopców. Teat. 15, 4.

na co,

Vind. nafhverkati, nafhterkati ; attffprn^cn, Narzędzie do nasprycowania macharzyny.

Szczęśliwemi zbożami gumna naśpiżują. Lib. Hor. 87. NASPRYCOWAĆ, f. nasprycuje act. dok., sprycować W mieście nachowano żyta, i śpichlerze miejskie fak    abo w co ;

naśpiżowano, iżby na cały rok żołnierze mieć mogli.    etnfprü^en.

Baz. Sk. 277. Józef naśpiżował w każdym mieście kró -    Czertu. 27.

lestwa pełne śpichlerze zboża. Biel. Hst. 17. Śpichlerze NASRAĆ, cz. dok., (Boh. nasrati, naseru ; Vind. nafrati), Egiptskie przez Józefa zbudowane i naspiżowane. W. Post. sraniem napaskudzić, biitfd)eißen, befleißen, ooll fd)etjkrt. W. 120. Będzie ona żywność za naśpiżowanie ziemi na    Nasrać się, fid;    ntube fd)eißen.

siedm lat. Budn. Genes. 41,    36.    (na wychowanie ziemi.    NASROMOCIĆ , /.    nasromoci cz.    dok.,    wiele i dużo pohań-

Bibl. Gd.). Wozów żywnością wszelaką naśpiżowanych.    bić, oiel nnb    febr    befcbimpfen,    oielen ©d;tmpf antbnn.    Ro-

Krom. 78. (onusti commeatu). Hojnieć wszystko wesoła    man nasromociwszy    władyce,    który mu    na wyprawę    tę

najeżyć, srogim uczynić, fnrcbtcrltd) machen. Sztukmistrz, kreśląc obraz chwały, Ręce jej mieczem nasrożył, Zwycięstwa wieniec wspaniały, Na groźnym czele położył. N. Pam. 4, 63. Chceszli groźną zostać? Zębami i pazurem zaraz cie nasroże. ib. 4, 100. Czy ci fortuna groźną twarz nasroży, Czy gwoli wszystko pomyślnie ułoży, Równym znoś sercem. Hor. 1, 204. Nar. Kto nasrożył śmierciami pioruny hartowne? Nar. Dz. 3, 88. Obóz ostro zakończonemi nasrożają koły, Głębokie rowy kopią , a niezmierne doły. Dmoch. II. 190. NASRO-ZYĆ się, recipr., srogim się stawać , furdjterlicl), IDtlb nnb aufgebracht merbeu ober femt. Nie zginął, choć się los srogi nasrożył, Kto w bogu swoje nadzieję położył. Kras.. Woj. Ch. 57. Próżno się stan mniemaną potęgą nasrożył, Który na gruncie cnoty rządów nie założył. Kras. Sat. 16. Gęste na koło obozu ostrogi nasrożyły się bar-

wioska przygotuje, 1 wszelakich dostatków pełno naśpi- nie chciał błogosławić, wciągnął do Polski. Stryjk. 207. żuje. Lib. Hor. 26. Zażby ten mądrym był, któryby do NASROŻYĆ, f. nasroży cz. dok., Nasrożać niedok., najątrzyć„ śpiżarni naśpiżowanej bieżąc, chlebaby z sobą nabrał?

Żarn. Post. 2,508. b. fcf. drwa do łasa, wody do morza). Naśpiżowawszy na wielbłądy i muły żywności co mogło być , tak jechali dalej. Biel. 574. t. j. naładowawszy, auf lab en, attfpaden. Przedawszy dom, naśpiżował okręty, i jechał na kupią. Ezop. 117. befrachten. Posłał ich na ocean, naśpiżowawszy im żywności w okręty, do trzech lat. Biel. Śiu. 110. — §. Naśpiżować * w *śpiż, to jest w śpiżową broń opatrzyć, mit ©efd)nf$ nnb ©emebt Dcrfebcn. Zmocnili się na zamku, i naśpiżowali sobie w nim śpiże, zbroje. Leop. 1 Macch. 1, 37. (złożyli tam zbroję i żywność. Bibl. Gd.). Jowisz już gotowemi zbrojownie pociski naśpiży. Nar. Dz. 3, 189. Zab. 12, 241.

— §. ogólnie: Krzyżacy budowali dwa zamki; a naśpi-zowawszy obadwra dostatkiem wszelkiej żywności, i rycerstwem i strzelbą porządnie obwarowawszy , i działa

288

NASS AG - NASTAŁO WAG.

NASTAŁY - NASTĄPIĆ.

dziej jeszcze licznemi oszczepami, które nieprzyjaciele dziano mi o zdradliwych załogach, które nań byli na-ukosem ku naszym w ziemi utkwili. Nar. Hst.    3, 150.    stalowali.    Leop. Act. 23,    30. Nastalujcież dwu mężów

(cf. najeżyć się; cf. nastorzyć).    Przez sen zda    mu się,    przeciwko    niemu, niechże    powiadają nań fałeszne świa-

że okropnie obraz nasrożony Julii z grobu wstaje. Dardz. dectwo. Leop. 5 Reg. 21, 10. (postawcie. Bibl. Gd.).

NASTAŁY, a, e, part. terbi. nastać, Boh. nastały ; tera-NASSAĆ się, recipr. dok., Nasysać    się niedok., ssaniem się    źniejszy,    aktualny; Ross.    HacToamiii. NASTANIE, ob.

nakarmić, napoić, propr. et fig.,    fiel) fatt fangen;    Rag. et    Nastać.

Bosn. nasissatise ; Ross. nacocaTLca, iiacacbiBaTbCH, (cf. NASTĄPIĆ , f. nastąpi act. et med. dok., NASTĘPOWAĆ ,

niedok., Boh. nastaupati, nastaupiti, nastupowati ,• Sorab. 1. nastupacż, nastupuyu ; Vind. nastopiti, nastopuvati ; Rag. nastupiti ; Croat. nasztuplyujem ; Ross. HacTynmb, HacTynaTb ; §. 1 ) nastąpić na co*nadeptać, Vind. gor-stopiti, gorpostopiti . Auftreten, auf etwas treten. Nastąpiwszy na szatę. Cn. Th. Leżącego na ziemi następuje. P. Kchan. Orl. 137.

na twoje nastawa życie. Rodzice moi niech rządzą mym szczę-

Wiele nadtracił ludu, że się potym

Luk. 35.

Ross. HacocŁ, Hacocem lewar, pompa).

NASTAĆ, f. nastanie neutr. dok., NASTAWAĆ niedok., (Boh. nastali, nastawati ; Slov. nastał, nastanem exurgere; Sorab. 1. nastahnu oborior; nasteju , nastejem persto , con-sisto ; nastainy aeviternus ; Vind. nastati, nastojim ; Croat. nasztajem immineo, insto ; Bosn. nastatti venio, insto ; Rag. nadstati imminere; Ross. nacToarb, iiacTOio, Ha-CTaTb, nacTany, naciaio ; Eccl. Ha^CTOio insto, Graec. ècfîarapai ; (cf. Ross. HacTOÎi infuzya aptekarska; nacTO-HTb, uacTaHuaTb nalać na zioła, infuzya robić); §. 1) zbliżyć się, nastąpić, nadejść, wszczynać się, cintre* ten, auffommcn, erfolgen, anbredjen, entfielen. Nastaje żniwo nowe. Tward. Wl. 200. Od początku zbawienia po dwudziestoletnym i tysiącsetnym rok za tym pierwszy nastawa!. Tward. WL 101. Gdy ich rozmowami wszystka noc zeszła, nastawa! dzień. Baz. Sk. 274. Po jego śmierci jeszcze gorszy nastał. Btidn. Apopht. 143. Za Bolesł. Wstydliwego żydzi do Polski nastali. Wag. Hst. 43. (za Władysł. Herm.). Korzeń ten kopać czasu nasta-wania nowego księżyca to jest w ten punkt, kiedy nastawa, albo się z słońcem złącza. Sgr. 403. Nastaje księżyc, exoritur nova luna. Cn. Th. Dies tertia ineun-tis lunae, dzień trzeci po nastaniu, ib. Nów marca nastaje 27 dnia, około drugiej. Furm. E 4 b. Zwierzchność nastawanie nowych zgromadzeń zakonnych odmówiła. Kras. Pod. 2, 158. Co za spór i co za wrzawa, Tak sprzeczna sercu, nastawa? Dar. Lot. 4, 1. Teraz nastawa wielkie zamieszanie w Węgrach. Baz. Sk. 97. Rogiem nastał. Rys. Ad. Cl. (zhardział). — §. 2) Nasta-wać na co, o co , active-, nalegać, nacierać, Sorab. 1. nastahwam ; Bosn. nastojati ; Rag. nâstojati, potizzati ; (nastojni industrius, nastojanje industria); Croat. nasztajem , nasztojam, auf etttjaö bringen, auf etrcaê befielen, eS nadjbrütfltcfj betreiben. Aż nadto We Pan nastajesz na mnie, chcesz mego nieszczęścia. Tent. 9. b, 109. O to tylko nastaje i proszę, abyś twe czyny w milczeniu taiła. Hal. Ow. 251. Brat mój Teat. 18, 137.

ścierniom zapewne nie będą tak, jak ty, na zgubę moję nastawać. ib. 9. b, 108. Na uporne ich nastawanie , potwierdził im to. Szczerb. Sax. 328. — §. 3) Nastać się, 'nastoić się, /. nastoi się recipr. dok., (Boh. nastati se) ; fiel; inübe fte^CU : postać ile dosyć, lub aż do sprzykrzenia sobie. (Boss. liacTOflTbca, iiacTaiiBaTbc« za-prawnym być).

NASTALIĆ , ob. Nadstalić.

‘NASTAŁO WAĆ, f. nastaluje cz. dok., (cf. obstalować), naprawić, narządzić, nagotować, nasadzić, nastroić, bereit machen, fertig palten, jubereiten, aufteEen, anfefcen. Powie-

Król wyrwał pocisk , trupa nastąpiwszy nogą , Wtedy się z taką odezwał przestrogą. Dmoch. U. 151. Hektor nastąpił trupa, i natychmiast z rany Wyrwał pocisk, ib. 2, 128. Sługę zbić na niwecz kazał, za nastąpienie nieuważne psu na nogę. Mon. 73, 86. Gdy pies śpi na śmieciu , nie następuj mu na ogon , by cię nie ukąsił. Rej. Zw. 146 b. (cf. licha nie budzić). — §. 2) transi. Następować na co, nastawać, nacierać, nalegać, auf ettnaê loögepen, bringen, anbringen; (Croat. nasztuplyujem impingo, nasztup offendiculum ; Ross, iia-CTyiiHTb, HUCTynaib; HacTyiMeme attak, napaść; HacTyirb, liacTyiniHßOCTb natarczywość; HacTynqHBbiH natarczywy). Nasi byli gotowi do bitwy; Wołosi poczęli ustępować i zasię następować kunsztownie. Biel. Św. 267. Na nieposłuszne Kozaki z wojskiem nastąpił. Sieb. 2, 316. Za nastąpieniem potężnym nieprzyjaciela na to miasto.... Vol. Leg. 3, 615. więcej szturmować i następować nie poważał. Dirk, Podz. 9. Nie chcę ani na honor, ani na życie jego następować. Mon. 66, 515. Przestrzeżeni o jego nastąpieniu, lud uszykowali. Warg. Cez. 164. Nastąpił piórem swym na zbytki. Falib. Dis. M 3. Tego abyśmy nie uprosili, będziesz przeszkadzał? i na nasz płacz następował? Sieni. Cyc. 306. Tak gwałtownie następował Saul na Dawida, że chcąc zgubić jednego człowieka, wielką siłę sprowadził. Zal. H. T. 165. Tak marnie na śmierć bez potrzeby nastąpił. Falib. Dis. Q. 2. (naraził się). Wojna broniąca i następująca. Lub. Roz. 531, defens. et offens., odporna i zaczepna; cf. Ross. conm HacTynaTCJibHbift i OÓopOHHTeJbHUH. Następować na kogo wojną. Lub. Roz. 532. t. j. zaczepić go, tfm angretfen. Następować komu na szyję, jugulum petere. Cn. Th. Ustępowanie i następowanie morza. Boter. 3. przychodzenie i odchodzenie, podnoszenie się i opadanie, wylew i odlew, tëbbe nnb Slutlj. — §. 3) Verb, neutr. Następować, nastawać po czym, folgen, erfolgen. Carn. nasledujem; Vind. nastopuvati, nahajati, nafleduvati, naperhajati, nadohajati, na tu, po tein, sa tern gre kai drugega; Rosn. izminiti ; Croat. szlediti ; Sorab. 1. nazcżehuyu, pozcżehuyu ; Ross. nac.rłł^OBaTb, nocab.iOBaTb, noc.ib4CTBOBaTb, B03c,rb40-Baib, B03nocjrfc40BaTb. Muszę cię uprzedzić, że to postanowienie nie prędko jeszcze nastąpi. Teat. 15, 8. (do skutku przyjdzie , ziści się). Po burzy następuje pogo-

m., g. a* ) active

nastupnjk, nastupowatel, nastupce;

(ob. Namiestnik); Sorab. 1. nastupnik, potomnik, (ob. Potomstwo); Vind. nahajavez; Croat. nameztnik; Rag. namjesnik, izmjenitegl, nâsljednik; Bosn. iminitegl; Ross.

da. Pilch. Sen. list. 3, 378. Kościoł poznać po nasta-waniu abo następowaniu biskupów. Baz. Hsl. 316. Porządne następowanie albo sukcessya kapłanów naszych od apostołów. IV. Post. W. 2, 273, bte ^olgeretlfe. Równo z cnotą sława następuje. Birk, Chodk. 19. Następuję na czyj urząd, miejsce, dobra, succedo. Cn. Th., ob. Następca etc.

NASTARCZYĆ, NADSTARCZYĆ, f. nastarczy cz. dok., NA-STARCZAC niedok., (cf. dostarczyć, dostatczyć, dostatek; Etijm. dostaje, stać); ile trzeba nastawiać, dostawiać, baS El&gefjcube gehörig ergangen, gerbet) fdiaffen, an* fdjaffctt; (Slov. nahraditi, (cf. nagrodzić); Roh. postaćiti, postaćowati ; Rag. dobàviti, dobavgljati). Szalony, ktoby niewielu potędze utratą czci i wolności nadstarczał. Pilch. Sali. 122. Zartkiemi przeskoki już osłabionych posiłkuje, już miasto ranionych zdrowemi nadstarcza. ib. 117. Mechanika nadstarcza słabości rąk ludzkich. Znosk. Kond. 1. pomaga, wyręcza, ergdttjt, fommt JU £>ftlfe, ^tlft «u3. Absolute: Nastarczyć, nadążyć, wydołać, aiturctd)cn, ^tlt* rctdtctt. Byle te zbolałe nogi już moje, i prawie zgrzybiałe, mogły nastarczyć. Past. Fid. 301.

NASTARZAĆ się, ob. Nastorzyć się.

NASTAWAĆ, ob. Nastać. NASTAWIĆ , f. nastawi cz. dok., NASTAWIAĆ, NASTAWOWAt niedok., Boh. nastawëti, nastawowati, nastawiti ; Sorub. 1. nastahwam ; Vind. na-staviti, nastaulati, napostaviti, gorpostaulati ; Croat. na-sztavlyam ; Bosn. navercchi, nayrricchi; Ross. HacTaBHTb, HacTaBJHTb, iiacTaBJiiiBaTb, nacTanoBUTb, nacTaiiaB,iHBaTb ; cf. nadstawić; — §. a) nastawiać beczfek, słupów, śkle-nic. Cn. Th., wiele po sobie postawiać, ttiel fyinfteflen, Oinfejjen, ^tnlegcit, aufridtten, errieten. Nastawili różnych ilaszek, flaszeczek, pudełek, skrzyneczek. Teat. 19, 23. Ci, którzy winnice urodzajne mają, Dostatkiem z nich do piwnic wina nastawiają. Lib. Hor. 35. Nastawiał ołtarzów kilka przeciwko ołtarzom. Birk. Exorb. C 4 b. Turcy nastawiwszy sobie wiele drabin i tarcic do muru, uczynili sobie jakoby jaką wieżę. Baz. Sk. 229. Potrzebna jest rzecz fortece zaprawiać , i nowych , kiedy miejsce po temu, nastawiać. Star. Vot. D. — *§. Nastawić , ustawić, postanowić, ustanowić, feftfejjCU, kfd)lte* Peu, DCrorbltett. Wróciwszyf pokój ziemi, prawotwórca pobożny, i uchwał nastawi. Zebr. Oto. 400. leges feret.— §. b) Nastawić na kogę, Boh. naljknauti * naprawić nań, nasadzić, nastroić, auf einen auffteÖen. Jednym nastawionym żelazem dwóch złapałem lisów. Teat. 20. b, 215.— §. c) Nastawiać, ‘nadstawiać, n. p. szyi, gardła, ręki* nie cofać, owszem podawać, wyciągać, ^inpalteu^ Ittttret* djen, Çtltfirecfen, barretd;en, objicere , praebere, offene. — Temu, kto cię uderzy w policzek, nastaw' i drugiego. Leop. Luc. 6, 29. ib. Math. 5, 39. (nadstaw' mu i drugiego. Bibl. Gd.). Odważnie szyi pod miecz katowski nastawił. Ostr. Pr. Kr. 2, 257. Bitwą trudno zwać; jedna strona bije, A druga tylko nadstawuje szyje. P. Kchan. Jer. 542. Żołnierz życie własne nadstawił był dla bezpieczeństwa narodu. Żab. 11, 242. t. j. naraził, er ÿat fein Ceben ber ©efaftr au$gefe$t, in ©efa^ir gegeben.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom III.

Katolicy w Aryańskim prześladowaniu majętności i gardła nadstawiać musieli. Sk. Zyw. 1, 33. Koniowi nogę kują, a żaba też swojej nadstawia. Rys. Ad. 26. Konia kują, nadstawia się żaba. Zabi. Amf.Żl. fie [teilt ftdj nuci) I)ttt, [mit tftr I8cm aud) l)in. Po wierzchu szumno i groźno się nadstawiają, a serce truchleje od bojaźni. Pilch. Sen. HO. mit broljenber SDtiene treten fie Ijeroor. Nastawiać ucha » nastorzyć, słuchać bacznie , aufmcrffant auf etma^ Itören, fein £)l)r fńnneigen. Każdy ucha nadstawia, każdy z uwagą słucha. Dambr. 894. Kiedy nadstawiam ucha na mowy wasze, nie wiem, jak je pogodzić z tym, co widzę. Nag. Fil. 105. Potwarzom nie nadstawiaj łatwo ucha. Pilch. Sen. 229. Nadstawcie ucha tu pilnego, bowiem Nowe wam rzeczy, a nieznane powiem. Hor. 2, 4. Nastawienie, Vind. nastava, nastaulenje ; — to co nastawiono. Vind. nastava, nastavik; (Sorab. 1. nastahwa puklerz ; Ross. iiacTaBieHie prawidło, iiacTaBKa nadstawiony płat); Ross. HacTaBHHKü nauczyciel; Eecl HacTaBii-Tejfc, HACTABhiiHKü, norach wódz). NASTAWNY, a, e, nastawiony na kogo, naprawny, nastrojony, zasadzony, aufgeftellt. Jeleń wydobywszy sie z nastawnej sieci. Hor. 2, 50.

NASTĘP, u, w., (Boh. nóstup, nastupek; Vind. nastop, gorstop , gorstoplenje ; (Carn. nastop scala ; Croat. na-sztup offendiculum ; Slav. nâstup * kolika) ; Ross. itaCTyns, nacTyn-ieiiie nacieranie, napaść; HacTynmiBbiH natarczywy; nacTynmiBOCTb natarczywość) ; g. a) active następowanie na co, nacieranie, nastawanie na co, ba3 Soêbringen auf etwas, bas Einbringen, ba§ Sladjjteflcn. W walnych potrzebach a gwałtownych następach Tureckich. Birk. Pod. 4. Nasi lekko uzbrojeni, w pierwszym mianowicie następie, na pewniejszy cel ciosów nieprzyjacielskich narażać się musieli. Nar. Hst. 3, 172. Czekać następu Tureckiego tak często na szańce, nie jest bezpieczna. Birk. Chodk. 9. Gwałtowny i nagły apostatów naszych na nas następ bóg dopuścił. Obr. 2. Na króla krwawy następ czynili. Weryf. pr. Szatan nas następem silnym łowi, jako lew srogi. Kanc. Gd.' 259. Sehrońże się przed szponami tych okrutnych sępów, Bo się boję niegodnych dla ciebie następów. Treb. S. M. 115. — g. b) Następ* NASTĘPEK, pku, m., następowanie, iście za czym, wynikanie, skutek, bte golge, ber (Erfolg. Ustawiczny nastę-pek potomnych ludzi. Pełr. Pol. 204. (następstwo). W następstwie lat. Wyrw. Georg. 453. t. j. w postępie lat, tn ber golgejeit. Z dobrego prosto lub ubocznie tylko dobre we wszystkich następach wynika. Przyb. Mili. 293. NASTĘPCA, y, m, NASTĘPNIK, a prześladowca, który na kogo następuje, nalegacz, napastnik, najezdnik, ber Verfolger, Elngretfcr; Sorab. 1. naz-cżechuwar; Ross. nacTynaieib. Amor się znowu ozwie: jużeś zarażony; Trzymaj łup, nie będziesz już z niego pozbawiony, Tak bywa mym następcom. Gaiu. Siei. 385. — g. b) Który po kim następuje, ber 9ład)foIger ; Boh.

Slov. naméstnjk,

37

Hacat/iHHKï; Eccl. npeGMHHKX, iifiT.lOMiiiiiiki>. Damazus NASTKA, NASTUSIA, i, %., n. p. Bartek się żeni z Na-biskup Rzymski, następnik Liberyusza. Sk. Dz. 296. stką, dlatego, że ją kocha. Mon. 67, 371, z Anastazyą. Urban szósty następnik Grzegorzów. Krom. 588. Nastę- 'NASTOJEĆ się. Tr. ob. Nastać sie. NASTOLE, a, n., mia-pca tronu, ber îlironfolger, Vind. nahajavez na tron; Ross. sto w Mińskim. Dykc. Geogr. 2, 201 , eine ©tflbt ttt HacTOJŁHHKi; Eccl. npecMHHK^ utero npecToaa. Nie po- Stttfyauen. .

zwalają prawa o następcy wspominać za życia króla. NASTOLKA , NAŚCIOŁKA, i, z., (Ross. iiacTHjna * nasłanie, Skrzet. Pr. Pol. 1, 88. — Arithm. Z dwóch ilości, do    naścielanie ; podeszwa wewnętrzna); co się naściela; (Etym.

siebie przystosowanych, ta co się wymawia albo pisze    siać); deka, eilte 2)ecfe, j. 33. ^ferbebecfe. Ephippium, sio-

dło, też deka, którą konia nakrywają , abo nastołka. Mącz. Koń w pochwy i nastołkę przybrany. Ezop. 15. Byk na ofiarę, rogi złotem oprawione, a na nim nastołka złotogłowowa z perłami i drogiemi kamieńmi. Jer. Zb. 53. — *§. Ten się dziwuje twój osobie, drugi Wspaniałej szacie, i nastułce długiej. Aliask. Ryt. 2, 93. Da-

najpiérwéj, zowie sie poprzednik, antecedens, druga zaś nazywa sie następnik, consequcns. Jak. Mal. 1, 136. Lesk.

kole; Abo i przy nastołce ciągnął się przez pole. J. Kchan. Dz. 28. Nie pragnę ja podpierać cudzych drzwi ramiony I biegać za 'nastułką pańską jak szalony. Zbił. A 2 b. Jeśliby na wyższy stan rad wstąpił, to za na-slołkami błoto depcąc biega, przed progiem stoi, a czasem się na nim i prześpi. Rej. Zw. 158. NASTOPERCZYĆ, NASTORCZYĆ, NASTERCZYĆ, NASTO-RZYĆ, NASTROSZYĆ, NASTROŻYĆ, NASTRNOŻYĆ, /. nastroży, etc. cz. dok.. NASTARZAĆ, NASTORCZAĆ, NASTROSZAĆ niedok., Rob. nastraziti, nastrażowati, na-slrati, nastrkati, nastrkowati praeßgere , imponere, ten-dere\ Ross. iiacTopożKiiTL , nacTopaîKHBaTL łapki nastawiać; (Etym. storcz ; Niem. <£tprj, ©turj); na storcz położyć , na krawędź, auf bte fcfyarfe tëcfe ober auf bie Ijofye Sïaute [teilen ; (Sorab. 1. nazbëhuyu; Rosn. nakostrusciti, nako-strisciti ; Croat. oszavlyam, oszovilszem). Arrigere, podnieść, nastorzyć, nakrzepczyć. Alącz. empor rieten, in bie $i^e rieten, empor ftcifen. Nastorczony, na storcz leżący, prosto wzgórę. Cn. Tli. 479. Dźwirki u klatki z wierzchu spadające, tak nastrożysz, iż skoro ptak do nasienia zleci, natychmiast dźwirki na się obali. Crcsc. 656. Gołębie, gdy przy gniazdach ich sidło nastrnö-żysz, możesz łapać. Gresc. 632. t. j. nastawisz, aufftellen. Na ponętę drapieżnego ptaka, mięsa jakiego kęs na-strnoźyć. Gresc. 631. (t. j. naw tykać, attffiecfett ; ob. Na-stroga). Sinogarlicę łowią sidłami małemi, nastrnoży-wszy bobu. ib. 632. (Doli. nastrażowati inescare), al$ Cpcffpeife legen, [treuen. Ptaki spadające na ścierw, łowisz, gdy w pośrzodku sieci ścierwu nastrnożysz. Cresc. 629. Liszka przywiodła małpę na dół, gdzie było mięso nastrożone. Ezop. 67. Po polach ostre u nasterczo-nych włóczeń widziano groty. Tr. Tel. 228. — fig. Zbiliśmy jedne zawadę ; drugą jeszcze szkodliwszą nieprzyjaciele nastrożyli. Żarn. Post. 2, 543. (nastawili, nasadzili). — §. Comas arrigere, nastorzyć abo roztarchać, rozku-dłać włosy. Macz. (bic £aare [trdufeen, empor [treiuben, empor richten; natrzmić, najeżyć, wzjężyć). Zwierzęta gdy rozgniewane są, jako się całego ścierwa postawą nadzwyczaj jeżą i nastorzają! Pilch. Sen. 110. Indyk, gdy się zaindyczy, nastrosza pierze, ogon roztacza i goł-gocze. Zool. 238. Dudek przestraszony czub nastrosza. ib. 266. Ryba ta, miasto żagla, nastoperczy wzgórę

2, 69. Geom. Nar. 4, 157. NASTĘPCZYNA, y, z., NASTĘPCZYNI, i, i., NASTĘPN1CA, y, i., NASTĘPN1CZKA, i, z., dem. która następuje na co, albo po czym, bte 33er* folgertnit; bte Dfad;folgertitn. Ktokolwiek jest ta moja następczyni, Z tak wysokiego zrzucę ją wnet progu. Alorszt. je mi, nie przeto, żebym przed nim stal w pacholęcym 8. Następnica chorob, śmierć. Cn. Th. 476. Ludwik Katarzynę za następczynę naznaczył. Czack. Pr. 1, 181.

Sieb. 2, 403, Ross. nacjrbAHima , npecMiiHita.— §. Wiele jest innych cnot, które tamtej towarzyszkami są, i niby następniczkami. Siem. Cyc. 256. że idą za nią. NASTĘPNIE adverb., po sobie, tudzież za kim, potocznie, posobnie. Cn. Th., auf ctuauber folgcitb, in einer ftolgereil/e;

Vind. ponahodnem ; Sorab. 1. pozcżehuwadne, nazcże-huyne; Ross. noc^t40BaTe^Lito; Eccl. npeeMiio. Następnie szli, to jest, szli jeden za drugim. Wlod. Dom Jagielloński następnie panował w Polszczę. Skrzet. Pr. Pol.

1, 311. NASTĘPNIK, ob. Następca. NASTĘPNOŚG, ści, i., Tr., ob. Następstwo. NASTĘPNY, a, e, §. a) active następujący na kogo, nastawający nań, napastny, zaczepny, Ross. HacTynaicjLiibiM, aitgretfeub, augrctferifd;. Wojna następna i odporna, offerts, et defens. Papr. W. 1,

, n.,

441, cf. ROSS. COK33T) HaCTynaTC;ILHblH h oóopoiiHTejniUM * sojusz następny i odporny. — $. b) neutr. Następny, po czym następujący, golge*, folgeub, erfolgcttb ; (Sorab. i. nastupniczki, pozcżehuwaczć ; Garn. nasledn ; Roli. poslaupny ; Ross. cjrfe4yiomiH , noc4i40BaTejtŁiiUH, Ha-cjrl)4ut>ih, npeeMHnuiH, nacTynaiomiii nastający). Czemuż po zgasłym Jagiełłów domu , naród wyrzekł się następnego panowania? Pam. 83, 2, 240. Umiętność następnym nie spada prawem. Zab. 7, 187. golgeredjt, (SrbfoP gerecht. — Rozciągłość następna, godziny, kwadranse, minuty. Mon. 76,‘320. NASTĘPOWANIE, NASTĄPIENIE, ob. Nastąpić, Następować. NASTĘPSTWO, a (następność. Tr.) %. a) iście czego po czym, bic $olge, bic ftolgcreil/c, bie îîadjfalge ; Roh. nastupka, poslaupnost;

Slov. nâmestenstwj ; Sorab. 1. pozcżehuwacżnofcż ; Vind. nahaja, nafledba; Ross. uac;rfc4CTB0, Haca^ic, npeMe-HHaecTBO ; Eccl. h|)i;icmi.ctko , npccMauie, óbirie 04Horo nocat 4pyraro. Herbarz Niesieckiego w pierwszym tomie następstwa senatorów, ministrów, marszałków sejmowych, trybunalskich, a w nim każde następstwo dowodami wsparte, zawiera. Kras. List. 162." Ten, co pragnąc w następstwie by był lat wspomniony, Spalił Dyany kościoł, pewnie był szalony. Zab. 5, 586. — §. b) Następstwo , postępek, ber gortgang. Zastanówmy się nad peryodycznych pism początkiem, następstwem i stanem teraźniejszym. Kras. Hist. 48.

Posłuszną skórę. Klon. FI. DA b. Smok    łuską okryty,    i nastrojenia floty. Klok. Turk. 248.    (cf. Boh. nastrog na-

nastrożywszy grzywy, wali się po ziemi. Chrośc. Ow. 162.    rzędzie; Slov. nastrog silnia). Nam się nastroi zwycie-

Wzięła do ręki węże    nastroszone.    Hor. 1, 174. Kobył.    stwo tu najpićrwsze. Bardz.    Luk. 29. * Opiekunowi nie

Nastrożeni wężowie.    Petr. Hor. H    A b. (not.    «ostrożni,    godzi się rzeczy sierocinnych    kupować przez nastrojoną

którzy czego pilnują».?) Smok nastrozone    toczył z stra-    na to osobę. Sax. Tyt. 177. (t. j.    naprawną na to

chem skrzele. Tward. Daf. 18. Nie wadzi    koniowi, gdy    sadzoną). Losy do łona rzucają,    ale od pana bywają

mu się na stawiech nożnych sierść nastroży, jakoby opak nastrojone. W. Prov. 16, 53. (rozsądzone. Bibl. Gd.). _

wzgórę rosła. Cresc.    526. Turgeo,    nadymam,    nastarzam    Nastroić minę * przyjąć minę    jaką, udawać, eine 5D?tette

się; turgidus nadęty,    nastorzony. Mącz. ftroßen    non cttMŚ.    enttarnen. Ale daj go katu ,    jakąż sobie minę nastroiła,

Młynarze mierzą zboże do młyna miarą nastroszoną. Kluk. chcesz może, żebym cię przepraszał? Teal. 29, 85. Ra-Rośl. 3, 260. (t. j. nie pod strych).    — §. Arrigere au-    zu jednego nastroiłem na twarzy mej tego Marsa, któreś , nastorzyć uszy, to jest słuchać    pilnie. Mącz.., Vind.    rego w potyczkach zwykłem pokazywać. Boh. Kom. A,

vuhu vlezhi, vufhete podiguvati , bte Oÿren fpffcen. Na-    208. Oto już idzie! Obacz sie! nastrój mine, nie postarzyłem uszy. Pilch. Sen. list. 2,    135. Nastrożywszy    kazuj nędzy! Min. Byt. 1, 79^ — g. Nastroić głos, bte

uszy Pilno nasłuchiwali, zkądby się    kto ruszył. Tward.    Stimme tttobuliren ; Boh. nastrogit hlas. Głos w smutne

W. D. 29. Słuchając wdzięcznych    piosnek, uszy na-    trele nastroiwszy. Zab. 15, 158. Kniaź. Nastrój tu głos

starczały. Przyb. Mdl. 212. Z nagłego zlęknienia uszy    zwyczajny, tam poważny, tu żywo i śpiesznie, tam się

nastrożywszy. Otw. Ow. 633. Arrectus, nastorzony, n. p.    wstrzymaj. Nag. Fil. 16. — g. per excellentiam: Nastroić

nastorzona chuć na bitwę, t. j. ohutliwa, gotowa. Mącz.    narzędzie muzyczne, eilt mnftfaltfdjeü 3nftrnment fttmmen;

NAS1RĄCAC, cz. dok., wiele postrącać, iitel l;tnal> ftoßen,    Boh. naśtemugi, srownawati hlasy, struniti ; Boss. Ha.ua-

jufammen ftoßen. Charcica weszła do kredensu, i roz-    4Htl, HaaawHBaTB. Doskonały gracz każda skrzypcę zgo-

swywoliwszy się, nastrącała i nalłukła różnych rzeczy.    dnie nastroić potrafi. Zab. 7, 219. Koss.\d. dobry

Teat. 19. b, 54.    mieślnik leda naczyniem dobrze zrobi). Nastroiła lirę de-

NAS1 RASZ\C, cz. dok., dosyć strachu nabawić, genug (Sdircc*    likatną ręką. Stos. Num. 2, 93. Lutnia, gdy ją dobrze

feit einjagen ; Vind. strah narediti, storiti, strali delati,    nastroją, dla zgodnych dźwięków, jest,wdzięczna w uszach

stifnuvati, natefnuvati , britkuvati; Ross. HacTpamaib, Ha-    ludzkich; odstrojona zaś jest obraźliwa. Żarn. Post. 3,514.

nymaTb^, nanyraTb. Za kąty nastraszyłem tego dziada.    Jak organy nastroisz, tak grają. Cn. Ad. 289. (cf. jak

'leat. 32. c, 39. Nastraszyć się, nakarmić się strachu,    dudy nadmiesz). Beben dobrze nastrojony. Chmiel. 1,

Slngft Ultb ©djreefett genug Italien. Fałsz uczynił, fałsz u-    237. mocno naciągniony. NASTROICIEL, a, m., Boh.

cierpiał; a tym się sposobem i fałszerza nastrzaszył. Kosz.    strugee; Boss. 3artiiiUHKX, 3arfea, cf. nabecbtacz; f. 3a-

Lor. 169 b.    TtHUuma nastroicielka. NASTROJENIE, ia,

NAS I RĘCZ^ C, f. nastręczy cz. dok., NASTRĘCZAĆ niedok.,    terb. nastroić »'nastrój, Vind. nastava, naprava; Ross. 3a-

zalecając podawać do usługi, einem jumetfen, jufdjaitjen ;    Tiw; narządzenie na co, nasadzenie, baS 3urf^trit^ten,

Boh. naskytnauti, dohoditi ; Vind. sarozhit, (cf. zaręczyć),    2lnrid)tett, 3lnfłellen, (Stimmen. NASTROJNY, a, e, nastro-

safliafati, savkasati, napraviti; Boss. Hapa3yMHTb, na40-    jony, lub do nastrojenia, od nastrojenia, (Boh. et Slov.

pa3yMHTb, no4pa4tTb . Nastręczył mi sługę dobrego. Tr.    nästrognj Instrumentalis).

Pochlebców na urzędy nastręczał, ib. NAS IRĘCZYCIEL, NASTRUGAĆ, cz. dok., Boh. nastrauhati multa rädere ; Ross. a, m., Boh. dohazować; Vmd. sarozhnik, napraular, na-praulenik, savkasavz; Boss. Manieps; ber Swmeifer, 3^' ft^anjer. NASTRĘCZYC1ELKA, i, i., bte 3urt>ciferinn; Boh. dohazowaćka.

, na-

rze-

n., subst.

nacTporaTb, HacTpymmb, nacKOÓJHTb syć postrugać, genug fdpnfielu. Nastru mlibe f^iti^cln.

NASTRZELAĆ, cz. dok., nabić dosyć strzelaniem , genug $Ue i, ź., Boh. nastraha; nastrożona ponęta, bic    fantmen fließen; (Vind. nastreliti* nastrielati, gorstrielati,

flufgeftedte Sodjpeife, ber Svöber. (Sorab. 1. nastork molivum).    gornastreliti). Nastrzelać się, do uprzykrzenia lub

Nad wilczym dołem przyprawiają deskę z wagą, po któ-    dowania się wiele strzelać, fid) fatt unb inübe fließen,

réj wilk_ku nastrodze idąc, przeważy się i w dół wpada. NASTRZĘPIĆ* f. nastrzępi cz. dok., NASTRZĘPIAĆ niedok., Cresc. 639. Skoro ptak do nasienia zleci, natychmiast    marszczonym robić, namarszczyć, nakędzierzyć, trefić,

ruszywszy nastrogi, drzwiczki klatki na się obali. ib. 636.    fraitä machen, fraufcit, nuSjłaffiren ; Boss. imcTpomnb; (Boh.

Rybitw w tej tam wodzie suma na ostrogę poima.„ Tward.    śtrebina, nafezanj zubkowató crena), propr. et fig. Około

Pasą. 53. Jak ryba pod nasjrogą wędę, tak i świat pod    nićj fraucymer dziwnie przystrojony, Perłami a kamieniem

ponętami zatracenie bierze. Żarn. Post. 3, 707. ib. 3,68 b.    wszędy nastrzępiony. Bej. Wiz. 25. Wiatr łagodnym tchem

NASI ROIĆ, f. nastroi cz. dok., NASTRAJAĆ niedok., (Boh.    nastrzepiał morze. Nar. Dz. 1, 144. Piórkiem czubek

nastrogiti instruere; Boss. nacTpoHTb, nacTpoHBaTb * na-    nastrzepiwszy, jak konik po polu lata. Bej. Zw. 145.

budować; naprawić; instrument nastroić)'; naprawić, na-    Młódź otyła, parskając nosem naslrzępionym. Slonk. Pert.

rządzić, nagotować, nakierować, nasadzać, zasadzać, ju*    25. I pieśni marne teraz, nastrzępione słowki, Bez rze-

redit machen, jurlditcn, julicretten, Iettfen, leiten; Vind. na-    czy; a w nich gańby tylko i przymówki. Simon. Siei. 53.

praviti, nastaviti, narejati; Boss. 3arhHTb, 3artBaTb. Tur-    Orzechowski spisaną rzecz, dosyć uczoną, a nastrzepioną

cy mają dostatek wszelkich potrzeb do budowania statków Łacińskiemi słowy, podał ku obronie Walentego. Gorn.

NASTROGA

C/Q -

się,

-s* g

• do-

unb

zmor-

292 NASTRZYDZ-NASWARZYĆ.

NASWATAĆ-NASYCIĆ.

się, a nic nie sprawiwszy, posłowie odjechali precz. Stryjk. 705. Myśmy się dosyć długo o tym z niemi naswarzyli. Twórz. Ok. 2.

Dz. 29. Sielanka nigdy nastrzępionym wyrazem nie głuszy. Dmoch. Szt. R. 22. Liwiusz nieco nastrzępionego i żywszego stylu użył. Pilch. Sali. Opisanie to, by gładkie,

na-

nastrzępiona prawda. Weresz. Reg. 420.

NASTRZYDZ, f. nastrzyże cz. dok., dosyć postrzydz, genug gufamtnett fdjerett; Ross. Hacipnub, HacrpHraTb. Nastrzydz się, ftd; fatt unb ntübe fdjcren.

nie zmuszone było, nie przypuszczając ani wytworności, NASWATAĆ, cz. dok., swatając nastręczać, dosyć poswatać, ani nastrzępienia. Mon. C05, 65. Solon obaczył, iż to gufreęen, piwku (einen ©atten, eine ©atttnn); (Vind.

fvatiti, nafvatuvati). Naswatać sie, do uprzykrzenia i zmordowania się wiele poswatać, ftd; fait linb ntübe gufreij* en, pmerkn.

NAŚW1DRZYĆ, cz. dok., nawiercieć, dosyć poświdrzyć, ge* NASTRZYKAC, cz. dok., Nastrzyknąć jednotl., nasprycować,    nug büken; Ross.    HacBepjHTt.    Naświdrzyć    się,    ftd; fait

anfprtßen, genug fprt^en ; Vind. nafhterkati, nafhverkati.    unb ntübe büken.

(.Eccl. HacTpeKaHHŁiH, HanepTaHHbiH narysowany).    NAŚWIĘCIĆ, cz. dok., światłem napełnić, genug beleuchten ;

NASTUDZ1Ć, cz. dok., Roh. nastuditi refrigerare; Ross. na- Vind. nafvietiti, nafviezhuvati.

CTy^HTL, Haciyacy; dosyć wystudzić, genug nbfttplen, füfll NAŚWIĘC1Ć, cz. dok., dosyć poświęcić, genug meinen. Czern-ntad;en.    ców po monasterach naświęcić. Ex. 22. W sobotę wiel-

NASTUŁKA, ob. Nastołka.    ką ognia i wody naświęcić. Rej. Post. P p 5.

NASTURCYA, yi, z., rodzaj rośliny, tropaeolum Linn., Kluk.    NAŚWISTAĆ się, recipr. dok.,    do    upodobania i    aż do    uprzy-

Dykc. 5, 433, bte 3>nbtanifche Greife, (ob. Rzeżucha); Ross.    krzenia poświstać,    ftd; fatt    unb    ntübe pfeifen;    Ross.    HacBH-

HacTypnia.    CTaTb, HacBHiny, itacBHCThiBaTŁ. O naświstałżeby się dziś

NASTYGNĄĆ, neutr. jednotl., Roh. et Slov. nastydnauti; do- nie jeden. Weresz. Reg. 45. (Ross. HacBHCTt gwizdanie syć wystygnąć, genug abfühlen, fityl roerben; ob. N&dstygnąć. piosnki).

NASUĆ, f. nasuje cz. dok., nasypać, fluffdjûtten, üüH fdjütten; NASYCIĆ, f. nasyci cz. dok., NASYCAĆ niedok., Boh. na-(Bosn. nasuti, nasipati; Rag. nassuti; Vind. nafuti, nafi-    sytiti, nasycow'ati, wysytiti ; Sorab.    4. naszetżam ; Vind.

pati, napoiuti, gorluti, gornafuti, gorpofuti, gornafipati).    nafititi;    Croat. naszichùjem, zaszititi;    Rag. nasittiti, zado-

Najęła jednego, obiecując mu nasuć magierkę pełną czer- vogliti; Bosn. nasittiti; Ross. HacuTHTb, HactamaTb; sytym wonych złotych, aby Władysława zabił. Biel.    349. Nasuli    robić, do sytu nakarmić, fdttigen, propr. et fig. Nie na-

w wory ich pszenicę. Leop. Genes. 42, 26.    (napełnili je    syci głodnego pełen wór pieniędzy, jeśli chleba nie kupi.

zbożem. Bibl, Gd.). Dawajcie miarę dobrą,    natłoczoną i    Pot. Jow. 244. Nie podniosę głowy, nasycon będąc utra-

potrzęsioną, i zwierzchem opływającym nasutą. Sekl. Luc.    pieniem i nędzą. 3 Leop. Job. 10, 45. (otuczony! 4 Leop.).

6. Turcy obłupili więźnie żywo, nasuwszy plew w skórę.    Nasycający, sytny Eccl. HacHTHTeJbHbiH. — §. Nasycić się,

Biel. Hst. 252.    recipr., Rag. nasittitise; Carn. navelizham se, ftd; fdtttgen,

NASUNĄĆ, f. nasunie cz. jednotl., NASUWAĆ niedok., na-    ftd; erfcitttgen. Wypróżniły się cysterny, tak iż nie było

mknąć, naszybować, ÿerbeç fdjieben, $eran fdjtebeit; Vind.    w mieście, zkądby się mogły 'nasycić, bo pod miarką

natifniti ; Ross. HacyityTb, nacoBbrnaTb, HacoBaTb, narta-    ludziom    wody udzielano. W. Judit.    7, 4 4. (pragnienie

THTb, Hanaqy, propr. et fig. Czapka nasuniona na uszy.    ugasić,    beit Surft füllen über löffelt,    fï# fatt trtnfen). —

Teat. 6. b, 45, auf bte J0^ren gebrucft. Groził mi, nasu-    Uszy słysząc, język mówiąc,    ręce do siebie garnąc,    ser-

wając kapelusz. Teat. 42. b, 400. Częstokroć mnie upo-    ce pożądając, nigdy się nie    nasycą. Rys. Ad. 70.    Nie

minął, i ganił nasuwane nowe doradzenia. Ksiądz. 85.    mogłem się nasycić patrzając na nfę. Staś. Num. 2, 54.

Przywary, które się w oczy nasuwają. Teat. 49. c, 75. w    Nie można się napatrzyć i nasycić" widokiem pięknych

oczy lezą. NASUWIEŃ, wnia, m., suknia,    która się na    rzeczy. Teat. 8. b, 37. (cf. oczy paść). »Ostatnie" moje

wierzch nasuwa, surdut, wierzchnia suknia,    ettt Oberrotf.    małżeństwo nasyciło mię już za dyabły; przysiągłem, już

Zbroją się jeszcze przed świtaniem i zwierzchnim nowym    więcej się nie żenić. Teat. 52. c, 25. (dało mi się we

nasuwniem odziewa Barwy foremnej. P. Kchan. Jer. 450.    znaki, przyjadło mi się). — §. Nasycony, nasytny, do" na-

Nasuwnia naciąga, By jako najkształtniej leżał, stara się    sycenia, którego nasycić podobna, Croat. naszitlyiv; Rag.

i o to,    Aby bramy i wszystko widać było złoto. Otw.    nasittiv, erfdttlld;, gu crfćttigen. — Oppos. Nienasycony; n. p.

Ow. 93.    Strzałą schroniona w kolistym nasuwniu zawisła;    Łakomy nienasycony. Cn. Ad. 423. (cf. rzeszoto; dziu-

sinuosa veste. Zebr. Ow. 406. Dziś co kurta to dołoman,    rawy wór). Nienasycony, nie    nakarmisz go. ib. 625,    Vind.

co delijka to nasuwień. Dwór. H. NASUWNY, a, e, po-    nenaliteozh , kir fe ne more    napoinit, nefitnik, poshre-

suwny. Tr., dający się nasunąć, szybowny, mkły, fdjtebbar,    Ihnik, nigdarfit, vouzhjega shelodza zhlovek, fhkerliuz,

bfl$ ftd; hinein fd;teben laßt. Trzewik nasuwny. Tr. dobrze    fhkerlau, fhkerliu prafhizh, fhkerlavu prefe; Sorab. 4.

lezący na nodze.    nenaszetżitć; Rag. nenasitiv, nenasitni; Carn. nautękn,

NASUSZYC, cz. dok., dosyć posuszyć, genug trocfnen, trocfeu    nautęzhn; Ross. HeHacbiTbiH ; Eccl. 6e3CUTOCTHUH, 6e3-

ntadjen; Boh. nasuśiti; Rag. nasûsciti; Ross. Hacyimm.,    cbmrfc, npeBOHeHacuTHhiH. Nienasyconym być Eccl. Y(rs-

HacyuiHBatb.    „    ,    bohchctokctbobatii. Aleksander W., serce miał nigdy

NASWARZYĆ się, f. naswarzy się recipr. dok., wiele się    nienasycone. Warg. Wal. 300. ‘Nienasyeiec, jest hasło

pokłócić, poswarzyć, ftd; ntübe ganfen; (Sorab. 1. naszwaru    proroka siódmego. Paszk. Dz. 24. (głód morzący). —

objurgo;    Vind. nafvariti * fuknąć na kogo). Naswarzywszy    Chym. transi. Nasycić * napoić, eintronfen, trdnfen. Gdy

roztworzyciel z roztworzonej istoty nic więcej już nie NASZASTAĆ się, recipr. dok., do woli poszastać, genug tyer* przyjmuje, znać iż jest nasycony. Krumł. Chym. 79. NA-    um fcfyleubentRoss. namaiaTŁca.

SYCENIE, ia, n., subst. verb., syt, sytość, nasytek, do- NASZATKOWAĆ, f. naszatkuje cz. dok., nakrajać kapustę, syt; cf. dosyć.    n. p. Między naszatkowaną kapustę, mieszaj drobno po-

NASYŁAĆ, ob. Nasłać.    krajane kwaśne jabłka. Kluk. Rośl. 1, 232, 5ïraut fletu

NASYPAĆ, f. nasypie cz. dok., NASYPOWAĆ, nasypuje    fyobeln.

na-

niedok.; Boh. nasypati, naseypati; Slov. nasypugi; Sorab. NASZCZAĆ, f. nassczy cz. dok., wiele poszcząc, piel piffen. 1. naljpu, nafjpam, nafjpiem, nafjpnu,    nafjpnem ; vind.    Naszcza!    ci skurwy syn. Pot. Jow. 213,    Vind. nafzhati,

nafipati, nafiplem , nafuti (ob. Nasuć),    gornafipati ; Rag.    fhzhim ;    Ross. uacuaTb.

nassipati; Bosn. nasippati, nasipati, nasuti ; Croat. naszi-    NASZCZĘDZIĆ, cz. dok, naskąpić,    dosyć    oszczędzeniem na-

plyûjem; Ross. Hacbinuyit, iiacunait,    Hacun.ro, nacbi-    zbierać,    genug jufammen geijjen;    Ross.    Hamejum.

naio; §. a) na wierzch sypać, posypać czym, beftreucn.— NASZCZEKAĆ, f. naszczeka cz. dok., Naszczekiwać, naszcze-§. b) Nasypać czego « dosyć posypać, genug [trennt, f)tn    kuje niedok., szczekać na kogo, etUCU CtnMeu; Bosn. et

fcfyütten. Jeszcze ja tobie piasku na oczy nasypię. Zabi.    Vind. nalajati ; Ross. HaaaaTb. Kiedy pod starym dzika

Zbb. 92. (doczekam się twojej śmierci). Nasypać kosz    bukiem Psi naszczekają, on tylko poziera. Pot. Syl. 28.

młyński, tu ber SDîüÇIe cmffcljutten, tu beu ŚRuntpf [dńitteu.    NASZCZEKAĆ się recipr., do woli poszczekać; n. p. Gdy

Nasypany Ross. naciinHbiH, cf. nasep.    się do woli naszczeka pies, podrzuconą karmią uspokaja

NASYT, u, m, NASYTEK, tku, m., dem. nasycenie, bie ©ättb się. Pilch. Sen. 572. ftd) fatt ltnb trtitbe bellen.

guttg, Sefrlebtgttng. Tatarowie do nasytku chęć swoje NASZCZEPAĆ , cz. dok., wiele porozszczepać, ptel fpalteu; krwią i łupieżą natuczywszy, do Rusi odwrócili. Krom.    Vind. naziepiti; Rag. nazjêpati; Ross. namenaTb, HaKO.iorb,

297. Chciwym nienasytkiem zażęci, dziwne wymysły na    HanaJUBaTb. Gęsto naszczepane łuczywa paliła. Otw. Ow.

spanoszenie wynajdują. Błaz. Krom. dedyk. NASYTNY, a,    265. NASZCZEPIAĆ niedok., NASZCZEPIĆ, f. naszczepi

e, — ie adv., do nasycenia, cf. nasycony, Slov. nasytnÿ;    dok., drewna na końcu rozszczepiać, (tut (Ettbc cttuaś auf*

Bosn. nasitivi, koji se mosge nasittiti ; erfćlttltd) ; oppos.    [palten, aufpalten. Naszczepiać drzew owocowych * dosyć

nienasytny, nienasycony, Vind. nenafitliu, nesafitliu, ne-    ich poszczepić, genug pfropfen. Naczyniłem sadów, a na-

sadostliu, nesadovoljanliu; Ross. HeHacbUHHH. Nienasytne    sadziłem je wszelakich drzew, nabudowałem domów, i

żądze. Hor. 2, 129. Nar. Ziemia , czując nieznane gło-    naszczepiłem winnic. 1 Leop. Eccl. 2, 4-7. Naszczepi!

dy, Nienasytna pożera płody. Zab. 16, 90. NASYTNOŚĆ,    gaj. 3 Leop. 3 Reg. 16, 33. (nasadzi!. 1 Leop). Zielone

ści, z., możność być nasyconym, bie (grfrtttli^feit ; Rag.    latorostki nowo naszczepione. Ryb. Ps. 286. — fig. Ro-

zadovooglnos; oppos., Vind. nesadostlivost, nesadovoljan-    dzice taki owoc z synów swoich zbierać muszą, jakiego

livost; Rag. nenasitos; Eccl. YptBOKicine, YptKOHeiiCTKO-    swym zbytniem dozwalaniem im swej woli, nasadzili, a

bkctko; Ross. iieitacbiTHOCTb, HetmcbiTUMOCTb, bte lllterfcitb    naszczepili. Rej. Post. H 1. Dobrej powieści czyjej na-

licfyfeit.    szczepić, sławę czyją zelżyć, inquinare. Mącz. jeutaube§

NASZ, a, e, (Boh. nas, naśe ; Slov. nâs; Sorab. 1. et 2. guten Sîamett fermaient; ob. Naszczerbić.

nasch ; Vind. nafh; Carn. nas, nash; Rag. nàsc; Croat. NASZCZERBIĆ, f. naszczerbi cz. dok., Naszczerbiać niedok., nash, nashi, nassi; Slav. nash; Bosn. nasc; Ross. Harnx;    §. a) szczerbatym uczynić, fcïjarttg ntadjen. Naszczerbiłeś

Portug. nosso; Lat. noster; cf. nas Accus, plur. nom. ja,    noża. Tr. — §. b) Nadwerężyć, nadwątlić, naruszyć, na-

my; cf. Lat. nos); pronomen possesivum primae personae    razić, perlenen, perfekten, fcl)mälern. Pilnuje, zabiega, z

Gorn. Dw. 287. Srożej się mszczą naszczerbionych wolności , niżeli się za ich wydzieraniem opierają. Budn. Cyc. 96. Dwojako w tym prawa swego naszczerbił. Żarn. Post. 40. Dla ojczyzny gotowi majętność i gardło swe tracić, a przecieby sławy swej najmniejszego kęsa nie chcieli naszczerbić. Kosz. Cyc. 51. Papr. Tr. D. b. Woleliby gardło dać, niż najmniej naszczerbić poczciwości. Gorn. Dw. 271. Szatan bardzo naszczerbiał poczciwości panieństwa Maryi, tak na przykład przez Iielwidyusza szarpał i szczerbił niepokalane jej dziewictwo. Bi ai. Post 73. Człowiek sławy naruszonej i naszczerbionćj. Chełm. Pr. 47..

NASZÄRGAC, cz. dok., dosyć poszargać, genug befcf)litmpern; NASZCZUĆ, NASZCZWAĆ, cz. dok., dosyć poszczuć, genug

jagen; Sorab. 1. nażeżuwam; Ross. HaniKOiHTb. Naszczwać na kogo, podeszczwać, aitffjefcen. NASZCZUWACZ, a, m., poduszczacz, ber 21nf;efcer, Slufftefcer. Boże uchowaj, przygody z nieszczęścia, tedy wnet naszczuwacze zaskakują. Rej. Zw. 50 b.

pluralis; nufer, (cf. *naju). To nasze, co za swoją uży-    naszczerbieniem zdr«wia i z niebezpieczeństwem żywota,

jemy pracą. Dzwon. Stat. A 2. Ten tylko moment czasu nasz, w którym żyjemy. Zab. 12, 578. Nasz, czy nienasz? Cn. Ad. 542, hospes an hostis ? Glicz. Wych.

H 7 et 8. (cf. naszyniec). — Hajże haj, dobra nasza, dobra nasza, wiedzie nam się wyśmienicie! Teat. 24, 105.

Czart, (sprawa nasza góruje; cf. górą nasi). Po naszemu * naszym sposobem, auf unfre 5lrt.

NASZAĆ, act. frequ. verbi nosić, ob. Nieść.

NASZALEĆ się, recipr. dok., n. p. Najadł się ziela, z którego naszalawszy się umarł. Sienn. praef.; Bosn. nama-hnitatise; Ross. HamaJHTb; dosyć poszaleć, piel pertPtrrteÖ Beug machen.

Ross. HanauKaTb.

NASZARPAĆ, cz. dok., (cf. nadszarpać). Już więcej naszar-pał, niż oni. Nar. Tac. 3, 48. szarpiąc nagromadził, (un* jerreu. Naszarpać się, ftd) fatt îerren. Skrycie się mnie naszarpali, Nawet i jawnie szczypali. Ryb. Ps. 62.

NASZCZYKAĆ, NASZCZYPAĆ, niedok., NASZCZKNĄĆ, NA- NASZYCHTOWAG, f. naszychtuje cz. dok., w szychty na-SZCZYPNAĆ, f. naszczknie dok., dosyć poszczykać, na-    składać, na przykład drzewa, anffd)icl)ten ; — nastroźyć,

obrywać, piel pfliicîcn; Ilag. nasctipati; Ross. namimaTŁ.    nastawić, naprawić, propr. et fig., öUfftellcn, aufftecfen, JU*

Liścia ręką panieńską naszczypie. Toi. Saut. 75. Pójdę richten. Stwórca niektóre zwierzęta gęstą siercią i szcze-naszczykać kwiatów i łozę uścielę. Przyb. Ab. 47.    cinami naszychtowaf. Gorn. Wi. U. Tam zaraz się udała,

NASZEDŁ, ob. Nachodzić.    Gdzie miłość swe żagle ślepa naszychtowała. Tward. Pasq.

NASZELN1K, a, m., (Ross. HauaefóHHiCL obróżka), lorum la-    30. Dokądże płyniem, dokąd się pławiemy, Naszychto-

tum, qao collum equi temoni alligatur. Cn. Th., bet 2)etdp    wawszy żaglami okręty? Mon. 71 , 584. Naszychtowa-

felrtcmeit, bie ®eid)felfette. Naszelniki na końcu dyszla    wszy żaglami odęty Okręt, wykręca sterem w odmęty,

przekładają. Tr. ‘Naszejnik koński, mouille equi. Ma.cz.    ib. 73, 269. Jakim takim ćwiczeniem domowym wżdy

NASZEPTAĆ, cz. dok., Sorab. 1. nasehepnu; Croat. nasèp-    *eż sobie główkę naszychtuje. Rej. Zw. 46. Nie przy-

tâvam; Ross. HameiuaTb, HamenTbiBaio ; szeptaniem na-    dawała zwierzchności mówiącemu łakoma chciwość abo

pełnić, poE jifc()Cltt. Syrena tak ci pięknie ucho naszepce,    naszychtowana przedtym słuchających wiadomość. Krom.

iż ani sam wzwiesz, kiedy się zanurzysz. Rej. Zw. 83 b.    non elevabat autoritatcm dicentis, aut arguenlis am-

Naszeptać sie, jtd) fatt unb tttube Jtfd;ellt. Naszeptacz Cro-    auł conscientia audientium.

at. nasèptavecz.    NASZ\DZ1Ć, cz. dok., dosyć poszydzić, genug fpotteln; Ross.

NASZŁA, NASZŁO, NASZLI, NASZTO, ob. Nachodzić. NA-    Hamyrim,, Hamyny. Naszydzić się, ftch fatt fpotteln.

SZLADOWAĆ oh. Naśladować.    NASZYJEK, yjka , m., (Ross. HameîÎHHKB obróżka; ob. Na-

NASZPIKOWAĆ, f. naszpikuje cz. dok., n. p. Udziec zajęczy    szelnik), kanak. Tr., ein £>alêbanb. NASZ3JNY, a, e,

naszpikować, befpicfen.—Niedźwiedź tędy przychodzi; oh!    na SZJ* noszony, ant .Ç>cilfe getragen. Klejnoty naszyjne.

naszpikujesz go uczciwie. Teat. 57. c, 4. Trzeba głupstwu    Klar. Tac. 2, 483.

wezmą. ib. 53. b, 52. nakłóć, auffpießen. NASZPILKO-WAG cz. dok., szpilkami nasadzić, mit ©tecfuabeltt befpicfeit. Cytrynę gęsto goździkami naszpilkować. Haur. Ek. 98.

NASZP1ŻOWAĆ, ob. Naśpiżować.

NASZPOCIG, cz. dok., szpetności nabawić,    tlta^CU.

Jeśliby dziecię na jedne stronę oczyma nakrzywiało, tedy na onę stronę postawić świecę, żeby zasię onym światłem wzrok naszpocony uprostował się. Spicz. 490.

NASZPUNTOWAĆ, cz. dok., szpuntująe napełnić, pott pfro* pfett. Łakomcy skrzynie swoje a worki naszpuntując, nigdy nie mają sytości. Gil. Kat. 303.

NASŻRUBOWAĆ, cz. dok., dosyć poszrubować, genug ferait' ben; Vind. naferkati, pervreteniti, navreteniti ; Ross. Ha-

jego dogodzić, jeszczeby mię naszpikował, niech go kaci NASZYN1EC, ńca , m., Boh. naśinec; Slov. naśinćc; Sorab.

4. nasch szwoybné ; Croat. nassinecz , f. nassinka ; Rag. nascinaz, nascinski, f. nascinka ; Bosn. nascinaę, f. na-szinka; Eccl. wamecTpaHeu'B , nameseMeut; nostras, einer non beit Uufrtgen. Rozumienia tego niektórzy z naszyńców byli. Krom. 4. Naszyńcom był wielce miłym, a Numan-tynom strasznym. Pilch. Sali. 4 29. Nieprzyjaciele i na-szyńce w jedno byli zmieszani. Pilch. Sali. 207. Gil. Post. 81, cf. waszyniec.

NASZYNIONY, a, e, n. p. Piastuje go na łonie, a lepiejby było, żeby mu naszynionego karku przyłamała. Tward. Pasq. 425, cf. przeszyniony.

NATACZAĆ, ob. Natoczyć.

BHHTHTb , HaBIIHUHBaTB.

NASZTURCHAG, NASZTURKAG, cz. dok., dosyć poszturkać, genug ftoßen, bdftoßcn; Sorab. 4. nastorkuyu stimulo\ Ross.

Gestami żwawemi

NATAŃCOWAĆ się, recipr. dok., do woli potańcować, ftd) fatt tanjen; Ross. Han.iacau,ca.

iiaTOJKnyTb , naTa.iKHBarb. natryksał mię, i jak chciał naszturchał. Mon. 70, 65.

NASZTYCHOWAG, cz. dok., beftecfeit, n. p. Każe cię ćwier-tować I ćwierciami twojemi pale nasztychować. Paszk. Dz. 24. naszpilkować. — §. Nasztychować map, obrazów, piel ftitpferfticfye fted)en.

NASZUKAĆ się, recipr. dok., do zmordowania się szukać, ftd) fatt unb mttbe fu^en; Boh. nahledati se; Ross. naii-

naTO,iHaTb

cnaTbca.

NASZUAIIEĆ, cz. dok., dosyć szumu narobić, propr. et fig., genug ©etöfe machen ; Ross. iiauiyMkib.

NASZYĆ, f. naszyje cz. dok., NASZYWAĆ niedok., (Boh. naśiti, naśjwati; Ross. Haiimib, HaiiiHBaTb) ; przyszyć do czego, baranf nâffen, annâljen, an^eften ; (Vind. nafhivati, gornafhivati, gorperfhivati). Naszyty Ross. HauiHBHbiü.

Naszycie Ross. HauiHBKa. (Boh. näsewek assumentum). Naszywać perukę, u fryzera, tresse przyszywać, na siatkę. NATARGAG, cz. niedok., NATARGNĄC, f. natargnie jednotl., robiąc perukę. Magier. Mskr.    \. a) naszarpać, narwać, Boh. natrhnauti, natrhati ; Vind.

NATAHCIE, NATARŁ, ob. Nacierać. NATARCZ, y, £., poet. §. 4. natarcie, nacieranie, napaść, napad, następ, bfl8 Sośbrtngen, Einbringen. Lizybona z nieustraszonym męstwem natarcz odpierała pysznych zdobywców. Przyb. Luz. 85. — §. 2. Natarcz ; herb, w polu czerwonym strzała, żelezcem do góry stojąca między dwoma blankami ; w hełmie ręka do góry wyniesiona, dzidę trzyma. Kurop. 3, 35, eilt Sffiappctt. NATARCZKA, i, z., najazd, natarcie, nacieranie. Cn. Th., ber 3Ingriff, baä (Einbringen. NATARCZYWOŚĆ, ści, i., ochotne nacieranie, Ross. HacTynnn-BocTb, frtfcher, lebhafter Eingriff, mutpigeë Einbringen. Punkt attaku najessencyonalniejszy dla kawaleryi, jest natarczywość, abo ostatnie do nieprzyjaciela najżywsze w zawód przypuszczenie czyli uderzenie. Kaw. Nar. 466. NATARCZYWY, NATARGZLIWY, a , e, — ie adv., ochoczy do nacierania, Ross. nacTynmiBUH, lebhaft angreifenb, mittag cinbringenb. Pierzchliwy jeleń zewsząd otoczony Od chartów natarczliwych nie widzi obrony. Kulig. 216. Impetem w stronę każdą natarczliwym biją. Kulig. 408.

natergati ; (Bosn. natrrikivati incursionem facere); Ross. NATĘŻYĆ, f. natęży cz. kok., NATĘŻAĆ, niedok., Boh. Ha4eprait, Ha4eprnBaTŁ, HaiepeÓHTB, HaTepeójiHBaTB, att«    tahnauti, natahowati; Vind. perliliti, nafiliti, natiskuwa-

na

retßen, uid)t ganj burdjretßeu. Nalargałeś tylko powrozu.    ti ; Ross. thohtb, naTy*nTB, iiaiymHBaTB, lianpauB, na—

Tr. — §. b) Nadwerężyć, naruszyć, fdjnrôdjen, »erleben.    nparaTB; naciągać, napinać mocno, tęgo, [torf anjtcljett,

Natargnionego zdrowia, często a gęsto chorujący, valetu-    fpannen.- Natęża fuk, i w samo serce jego ugadza. Pilch.

dinarius. Mącz. Nie owszeki dobrą sławę rfiieć, ale na-    Sen. 314. Łuk, ażeby swojej nie tracił gibkości , nie

targnioną, audire minus commode. Mącz. (Boh. natrhlÿ    zawsze powinien być natężony. Mon. 70, 548. Lutnie

vesanus; natrhlost vesania). — §. Natargać się kogo, do    stroi i natęża. Brud. Ost. F. 12. — $. Tęgim uczynić,

kładać mocy w czym, usilniej czynić, usiłować, auftren^ gett. Bzekł, i zamach na straszną Egidę natężył. Dmoch. 11. 2, 248. Natężenie Boss. peniBOCTB, HaTyra. Do pojęcia tych rzeczy trzeba pilnego natężenia. Pilch. Sen. list. 3, 95. Gdy rozum przywięzuje się do jednego wyobrażenia usilnie, rozbierając go z każdej strony, jest to natężenie rozumu. Cyank. Leg. 58. Choćbym wszystek rozum mój najmocniej natężył, nie wywinę się. Teat. 7. c, 68. Natężyć się Eccl. npyjKaiHCH. Im bardziej się zbliżają, im bardziej natężam wzrok, tym bardziej się widzą onym podobriiejsi. Teat. 42. d, D. Natężanie, podnoszenie z .przedłużaniem sylab w mowie, w słowiceb. Cn. Th. przycisk, ber £ou, ber 2lcceut, bett man auf eine <£i)lbe legt. Natężaniem głosu nie gardź; ale abyś go miał, według pewnych stopniów i kształtów, wykwintnie podnosić i spuszczać, tego się wystrzegaj. Pilch. Sen. list. 115. Odrzuciwszy dzikie makaronizmy, słów nowych, natężenie Polskie mających, dostarczamy. Pilch. Sali. praef. (zakrój, brzmienie, 3ltfd)uttt, H'Ott, ftlattg).— §. Natężenie adverb., z natężeniem, usilnie, mit Sluftreu* guug, Ross. Haiymno. Póły natężenie krzyczeć nie przestają , póki jakieżkolwiek im siły wystarczyć mogą. Mon. 69, 810. Natężony, ‘należny, Jloss. uaTy*HBiM, auge* ftrengt. NATĘŻAŁOŚĆ, ści, i. , siła do natężania, 3In*

woli go potargać, ftd) ttlt einem tm'tbe unb fait saufen. Zły    ftetf madjen. Krochmal natęża chusty. Tr. ■*— §. fig. Przy-

duch popada go , tłucze i rozdziera tak , iż piany toczy, a zaledw ie odstępuję, natargawszy sie go. 1 Leop. Luc.

9, 58.

NATARGOWAĆ się, f. natarguje się recipr. dok , wiele potargować , tue! unb lange (janbeltt, bingeu ; Ross. HaTopro-BQTB dohandlowrać się.

NATARTY partie, verbi nacierać, natrzeć.

NATCHNĄĆ, /. natchnie cz. dok., NADYCHAĆ niedok. ; tchem napełnić, ctnatltmen, infptrtreu, cingeben; Boh. nadchnauti, nadchl, nadebnu; Sorab. 1. nadduchnu, nadecbuyu, du-hyu nutz; Croat. nadihavam; Bosn. nadahnuti; Rag. na-dahnutti, nadissati; Boss. Ha4bimaiB snoce^iiTB, nocej/nu.

Jadem go nadycha ; inspirât virus. Zebr. Oiv. 51. Uformował bóg człowieka, i natchnął w' oblicze jego dech żywota. 1 Leop. Genes. 2, 7. (wetchnął. 3 Leop. ). Ze-być to was bóg wszechmogący natchnął, żebyście mi poradzili.... Ossol. Sir. i. Bóg tym duchem jedności na tym sejmie natchnął nasz naród. Gaz. Nar. 1, 187. Natchniony, natchnięty, Boss. 40XH0BeiiHBiH, B40xiiOBeHHBiii, óoroHOCHBiM, 6oroHOceu,B ; Eccl. 4yxH0BeniiB]H, 6oro4y-XHOBCHHBIH, Graec. ‘Oeônvn'crroç. Natchnionym sposobem Eccl. 4yxiiOBenH,fe. Mający być natchnionym Eccl. B4y-XHOBCBH’reiCHB , Grace, èpnvsvcnixôg, inspirabundus. Natchniętymi tych zowią, którzy bez wszelkiego zastanowienia , piękne wynajdują myśli. Weg. Marm. 5, 79. heget*    ftreuguugśtfraft. Ten którego mi zalecasz, nie ma już w

ftert. Natchnieni duchem świętym. W. Post. W. 319. O    sobie nstężałości i mocy. Pilch. Sen. list. 4, 59.

boże, natchnij mię, co tu czynić potrzeba. Teat. 94. b, i. NATKAĆ, cz. niedok., NATKNĄĆ, f. natknie jednll., NA-86. Nie sądź o mnie podług pierwszego podejrzenia,    TYKAĆ contin., Sorab. 1. natćkam; Sorab. 2. botkasch ;

którym mię strach natchnął. Teat. 50. b, 17. Bóg ją    Carn. natikujem, natikuvati ; Ross. uaTKiiyTB, uaiBiKaTB,

do klasztoru natchnie. Teat.    6, 114. (poda jćj chęć).    HauiiHHTB , uauiiHHBaio;    napychać, napełniać,    nabijać, t)oU

Submoneo, potajemnie kogo    napominam, nadyebam ko-    ftopfcn, au ftü pfeit, »üü    füllen, propr. et. fig.    Nie miałem

mu. Mącz. Chrystus o pocieszycielu mówi, ja nadycham    na czym leżeć,    okrom woru słomą ‘naćkanego. Baz. Rst.

w nim, i dodawam mu tego, co mówi. XV. Post. \V.    147. Łacniej    natkać jeden wór, niżli wiele. Ezop. 118.

389. Natchnienie , Snfpfratton , (Eingebung , 33egeifterung ;    Worki i skrzynie natkasz; ale serca nie natkasz, zawsze

Slov. nadchnutj , nadutj; Sorab. 1. nadduchnené; Dosn.    chce więcej. Sk. Kaz. 500. Łakomego nie natkasz i mil—

nadahnutje ; Croat. nadehnènye ; Ross. B40XH0BCHie, 40-    lionami. Birk. Exorb.    B 2 b. Ich chciw ości nic natkać

XHOBenie, OTKpoBeme; Eccl.    ^viiOKeiiiue. Natchnienie,    nie może. Pilch. Sen.    list. 4, 9. Dziesięćby    się ich po-

czułości wzbudzone w duszy, które ją nakłaniają, aby    żywiło, co jeden w brzuch swój natka i naleje. Brbst.

im nieodwłocznie zapobiegła. Mon. 75, 91.    *    Nauk. U 2. Dla natkania mizernego brzucha, przemy

NATEMPEROWAC, cz. dok., dosyć potemperować, n. p, się prawdy. Rej. Ap. 25. Głodni się chleba natkają.

piór, genug (Gebern) fdjnetbcn.    Ryb. Ps. 59.    Obżartuchy, choć się już natkają , przecie

NATĘPIĆ, cz. dok., przytępszym uczynić, genug fl&fłuntpfett;    jedzą. Petr. Ek.    ti9. Marnością jakąś rzkomo słowem bo-

Rag. natupiti.    żym natykacie    uszy słuchaczów waszych. Birk. Sk. A 4

‘NATERM1NOWAĆ co, /. naterminuje cz. dok., napisać    b. Skanderbeg    już się rozmaitym łupem natkał, a pra

krótko i leda jako dla pamięci, annotare. Cn. Th., nano-tować, fur} annterfen. Naterminowanie, terminowanie czego, pisanie krótkie dla pamięci, annotatio. ib. ba$ Slttmerfen, 3tufnotiren.

wie utuczył. Baz. Sk. 524. Natkany, napchany, napełniony. Cn. Th. Książka Zyzaniego, jako kiełbasa, nie-czystemi heretyckiemi bluźnierstwy jest natkana. Sak. Busz. 142. Wszędzie moc wielka, jakoby natknął, lu-

tlauct; Vind. gortouzhi; Bosn. natucchi, nameciti; Rag. natuchi; Ross. HaToaoub, HaTO-iny, HaroJKaTb. — §. Na-tłuc, nadtłuc, nieco potłuc, anbred)eu, uicfit ganjlicft jer» Drećt;en. Garńca natłuczonego dłużej. Cn. Àd. 230. (cf. łatane zdrowie trwalsze). — §. Wiele potłuc, piel jer» fcfylagen. Choć nie wskóra, aby miał wziąć klucze, Na-strzela jednak hetman, nasiecze, natłucze. Jabl. Buk. Q 3 b. Charcica raz weszła do kredensu, i rozswywoli-wszy się, nastrącała i natłukła różnych rzeczy. Tcal. 19. b, 54. — Transi. Naruszyć, nadwątlić. Cn. Ad., fd)toad)en perleijeit.

du była. Kosz. Lor. 184 b. (jak natkano, jabłkoby potoczył). Natkane, nabite gęsto płótno, sukno. Cn, Tli., btd)t ju)ammen gewebt, gut jufammen gcfd)lagen. Im więtszy wzór w adamaszku, tym więcej do niego jedwabiu wychodzi, i natkańszy adamaszek. Kost. Gor. 105. Adamaszki z pode dna krochmalą, aby się zdały natkańsze-mi. Gost. Gor. 115. — §. Natykać winnicę, ogród, tyczkami. Cn. Th., powtykać, ponatykać, pozatykać, be» ftecfcit, PoE ftecfen ; Sorab. 1. natjkam; Vind. natikniti, natikuvati, ponatekniti ; Carn. natakniti, nataknem; Croat. nateknuti, nateknujem ; Bosn. nataknuti; Bag. nataknutti,

naticcem; Ross. naTUuaTt, HarKHyTt. Natkniony ogród NATŁUŚCIĆ, f. natłuści cz. dok., tłustym uczynić, fett Uta» tyczkami, zioła, winne latorośle » podwiązany. Cn. Th. dten. Natłuściłeś głowę moje olejki. Radź. Ps. 25, 5. beftccft mit ^fćifylett, bcpfa^lt. Dziesięć wozów, w kosy i NATOCZYĆ, natoczy cz. dok., NATACZAĆ niedok., nato-wojenne sztuki natknionych. Pol. Arg. 254. (nastrożo-    czyć okrągłych rzeczy z jednego miejsca na    drugie , ge»

nych). Natkniony ogród kwiatkami. Cn. Th. (upstrzony).    ltug (lût IPĆtljeu. Czerw' natoczył próchna. X.    Kam. — §.

Manelki, by gwiazdeczkami, perłami natknione. Groch.    Tokarz natoczył szachów, genug bredjfcln. —    §. Natoczyć

W. 332.    Niebo ze sklepem zawieszonym,    Gwiazdami    siekierę, szablę, na brusie naostrzyć. X. Kam.    genug

natknionym.    Ryb. Ps. 51. — §. Natknąć w    mowie, w    fd)leifen, Ross. naiouiirt. — §. Trochę wytoczyć,    dosyć

piśmie, natracić, namienić, tknąć wspominając, berühren,    natoczyć, ettPaS abjapfett, atljapfeu, genug japfeit; (Vind.

cnuä^lteu. O czym iż insi szerzej piszą, jam tu tylko    natozhiti, nazhepiti, nazhepati; Carn. natàkam ; Sorab. 2.

trochę w sposób przestrogi ‘nadknął. Wiśn. 504. Tak    natozisch; Rag. natocitti, natûkati; Bosn. natociti, na-

napisałem    oracyą, żebym tylko natknął    dary twe.    puniti ; Croat. natachem , nalevam). Śmieszna    chcieć

Radź. Z. P. Al. 46. Jak się te ognie pod ziemią rodzą,    z beczki    wody, wina natoczyć. Barl. B 3. Oby dosyć

teraz tylko króciuchno natknę, memorabo. Syxt. Szk. 152.    było Na    tej krwi, której się w tych polach natoczyło Z

Z przyczyn    natknionych jawnie to pokazuje    się. Zygr.    dzikich szyj, żeby z inszej krew' nie poszła szyi.    Bardz.

Pap. 259. (przywiedzionych). Iżby to lepiej pojęli, ‘nad-    Luk. 122. — Możnali to rzecz, abym nie skosztował

kniem tu rzecz tę podobieństwem jednym. Glicz. Wych.    kielicha mnie natoczonego, wylej go precz, niech go

Al. 8 b. (wytknę, wyłuszczę). Natknienie, natknięcie    nie zakuszę. Bzoiu. Roi. 21. nalanego, eiugefd)enft, Ctttgc»

Vind. natik. — §. Natknąć na co, narazić na co, ura-    goffett. —- §. aliter. Jeśli się jaki dziw natoczy, niech

zić, uderzyć, ait etmaś ftofkit, Perlten. Natknęli się na    wstanie inszy Alcyd. Bardz. Trag. 500. t.    j. nadarzy,

kamień, a ja za ni ni a z niemi i ja. Sm r.

, oni wpadli w jamę heretyctw ,    natra por 2Iltgcu fomuten, erfechten, begegnen.

Nap. 27. NATKANO adverb., cia- NATON , nijak, jedntl., n. p. Śklanki z miodem zaprawi-sno jak natkał. Cn. Th. poll gepfropft, Poll geftopft. 2. NA-    wszy, na    muchy stawić, a gdy tego natonie, wylać. Ilaur.

TKAĆ cz. dok., tkaniem wiele narobić, genug fertig tue»    Ek. 117.    dosyć wiele potonie, tu jiemlicfyet 5lltjaf)l crtrtn»

beu, Vind., natikati ; Ross. naiKaib.    fen, erfaufeit.

NATŁOCZYĆ, f. natłoczy cz. dok., NATŁACZAĆ niedok., NATONIE, ia, n., część lasu, gdzie drzewa spuszczają. (Boh. natlaćiti; Sorab. i. natwoczżam, natwotżam, nat-    Tr. baś ©el)au tut 2BalbC,‘ raczej kolnia, drewutnia, kiel-

wocżżuyu; Vind. natlazhili ; Croat. natlachujem) ; mocno    nia, (Vind. natan, natèn»kloc; Boh. naton drąg; cf. na-

powpychać, tęgo nabijać, naciskać, tłocząc nawtykać,    ciąć, natnę). Stróżowie na natoniu drwa rąbią. Raur.

etnbrdngett, piel fyineitt bntefett, cinpfropfeit, poił ftopfen. Za-    Sk. 495.    Stróża miej na oku, względem kradzieży drew

sypali kamieńmi i grubą ziemią on dół natłaczając. Sk.    z natonia    , z obory bydła. Haur. Ek. 55. $pljftall, ippljplaf).

Söaffer fe£en, erfdufen, crtriufeu laffett; Rag. natopitti, na-tapati ; Bosn. natopiti, natapati; Croat. nataplyam ; Ross. HaTaaTb. — §. Ogniem natopić, rozpuścić, czego dosyć ogniem, napławić, genug jufammeu fdjnteljen; Ross. uaio-

296

NATKANO - NATŁUC.g

NATŁUŚCIĆ - NATRĄCIĆ.

Dz. 10. W tym ujrzą przy brzegu płynące po wodzie, NATOPIG, cz. dok., dosyć potopić, utopić, genug unter Pełne i natłoczone bez sprawców dwie łodzie. Prot. Jał.

26. Miarę dobrą i natłoczoną i potrzesioną i opływającą dadzą wam. Sk. Kaz. 273. Rej. Post. F f 4. Przez całą tę drogę tak natłoczone było pospólstwo , iż kareta bardzo powoli iść musiała. Gaz. Nur. 1, 350. NATŁO-    nuTb, HaiaiMHBaTb.

CZNY, a, e, dający się natłoczyć, pakowny, ftopfbar. X. NATRĄĆIG, /. natraci cz. dok., NATRĄCAĆ, niedok., trą— Kam. — §. Natłoczony, cisnący się, gcbrdngt, OOtt gc»    cając naruszać, nadwątlić, uszkodzić, mit (Stoßen etmaS

pfropft. Lata podziw stooczny w natłoczonym gminie.    bcfdłdbigen ; perlefjeu, fcfymadjett, perfebren; Sorab. nastortźu;

Zub. 12, 218. NATŁOCZYCIEL, a, m., Sorab. 1. na-    Ross. HaipyTHTŁ, HaipyunBaTb. W wojnie domowej los

twocżżicżer; który natłacza, napychacz, ber SloUpftopfer,    przyjacioły, krewne i bracią natraci, iż własnej krwi

©topfer. W rodź. zeńsk. Natłoczycielka. NATŁOK, u,    czynić między sobą żelazem przyjdzie. Krom. 119. — §.

m., napływ, nawał, gwałtowne natłoczenie się, nacisk,    Natrącać kogo na co »narażać, wystawiać na co, (einer

SMgepfropfe, ©ebrdttge, 3uftrömen, Drang, Slnbrang.    ©efa^r) auäfefcen, tu ©efaftr fe£en. Z szczerością natrąca-

NATŁUG, f. natłucze cz. dok., NATŁUKAĆ niedok., Boh. na- lem się w niebezpieczeństwo przy ich sprawie w boju.

5/a*. Num. 2, 37. Na raz trafiam, natrącam sie. Cn. NATRUDZIĆ, f. natrudzi cz. dok., namordować, tttübe ge* Th. 447. Natrącił się mocny na mocnego, a obadwa    mig machen. Skoczyłem bez pamięci na grzędę, i je-

pospołu upadli, 1 Leop. Jer. 46, 12. uderzył się, ura-    szcze prawą nogę sobie natrudziłem. Teat. 20. b, 99.

ził się, e3 fließ einer an ben anbern. — §. Ńatrącać cze-    NATRUDZIĆ się, recipr., nabiedzić się, ffd) ntübe platfen.

go w mowie * wspominać, przymawiać się, dotykać cze-    Com się natrudził, com się naządał, Ażebym ciebie

go, wzmiankę czynić, natknąć, ettra^ Berühren, ermähnen,    oglądał. Kniat. Poez. 2, 192. Co * się małżeńsko na-

Ustawicznie mi natrąca o prawdziwej przyjaźni Wezyra    kłóci, natrudzi, Aby tez w domu było jak u ludzi. Mon.

ku tobie. Teat. 39,    145.    70, 598. Przedsiębiorąc jakową robotę, podjęciem się

NATRAFIĆ, /. natrafi    intrans.    dok.,    NATRAFIAĆ    niedok.,    jej natrudzą i pracy nalękają ; dźwigają jednak. Mon. 71,

trafić na co, napaść na co, nadejść; Carn. narajmam;    42. ib. 13, 720.

b, 10.

auf etma3 treffen, baju fontmen. Ostatniej mojej u nich NATRWOŻYĆ, cz. dok., dosyć potrwożyć, genug beftürjt wizyty natrafiłam, ze furye wywierał na zonę. Teat. 2, machen, (tngftigeu, ( Vind. natefnuvati). — §. Natrwożyć

się, ftch genug ängftigen.

NATRAPIĆ się, f. natrapi się, recipr. dok., Boh. natrapiti NATRYKSAĆ cz. dok., dosyć potryksać, nabość (rogami), se; dosyć się frasować, gryźć się, ftd) fatt quälen. Jeśli    genug ftojüen (mit Römern). Uślinił mię, gestami żwawe-

mi jeszcze i to nie pomoże, Na com się próżno natra-    mi natryskał, i jako chciał naszturchał. Mon. 70, 65.

pił, mój boże? Chrośc. Job. 58.    NATRZĄSAĆ, czyn. dok., NATRZĄSNĄĆ, f. natrząśnie

NATRAWIĆ, f. natrawi cz. dok., wiele strawić, triel nad) ein» jedntl., Boh. natrausyti, natrasti ; Sorab. 1. natruscham, anbern t>erjel>ren, oerttiun. Przyzwał go z    Prus, zapłaci-    natruschu, nadtruscham;    Carn.    natręsti, natręsem    ; Rost.

wszy zań wielką summę pieniędzy, które    tam był natra-    uacTpacrb, HacipHcan, ;    dosyć    czym potrząsać co, be*

wił. Stryjk. 471.    [treuen mit etmaä hinlänglich. Od natrząsania gmachów

NATRĘ, ob. Nacierać.    1. 'NATRĘT,    u,    m.,    napęd,    napę-    zioły, niech płacą złotych trzy. Lek. C 2 b. Natrząsanie

dzanie, natarcie, baS $)er$utreiben. Są    chęci ludzkie,    Boss. ttaipycua. — §.    Natrząsać, dużo trząść,    genug

według natrętu i wstrętu kłamliwej fortuny, odmienne.    fcfyütteltt, rütteln. Dobrą    miarą    odmierzy ci bóg,    natka-

Krom. 604. (secundum flatum et reflatum). 2. NATRĘT,    ną, natrzęsioną i opływającą. Sk. Kaz. 279.—g. Natrzą-

a, m. • NATRĘTNIK, NATRĘCIK, a, m., dem., czło-    sać czego, dosyć czego zrzucać trząsaniem, genug ljerab

wiek swoją natarczywością uprzykrzony, ein jubringliefyer    fd)ütteln. Wlazł na dąb, aby natrząsł żołędzi. Ezop. 73.

SDîenfd} ; Croat. nameknyènecz ; Ross. iiaraeut, crymaîeib,    — §. Natrząsać się czym, recipr. pass., wzruszyć się,

cyeia. Natręt, co się w nieswe rzeczy wtrąca. Smotr.    aufgebracht merben, erfdjüttert merben. Tym się natrząsnąw-

Apol. pr. Natręt wielki, wszędy się wrazi. Comp. Med.    szy król haniebnie, postanowi sobie, nie słać więcej do

386. Jak mucha nieproszona leci do potrawy, Tak i    liana nikogo. Tward. W. D. 2, 109. — §. Natrząsać się

natręt do każdej rad    się miesza sprawy. Min. Ryt. 4,    z czego, activ. * urągać się, naśmiewać się,    mo»

206. Fredr. Ad. 31.    Natręt bez ładu, bez słuszności,    rüber lachen, mit £ohngeläd)ter (ich barüber⁴megfefsen, »er*

bez wszelkiej okrasy,    nie uprosić, nie wymodz, ale że    bühnen, oerfpotten. Nieprzyjaciel się natrząsa i z    kościoła

tak rzekę, rozbić prawie chce. Lub. Roz. 543. Natręcik.    twego naśmiewa. Sk. Kaz. 76. Z martwych wstawając,

Klon. Fl. D. 4. Kaci nadali natręta; niechże wejdzie!    z śmierci natrząsać się będziem, mówiąc: gdzież zwy-

Teat. 24. c, 67. Obawiam się, żeby tu znowu ten na-    cięstwo twoje? ib. 188. Heretycy tajemnice nasze wy-

trętnik nie przyszedł.    Boh. Kom. 4, 59. NATRĘTNICA,    dali, i z nich się natrząsali, ib. 596. Dokądże    jeszcze

y, i, NATRĘTKA, i,    i., {Tr.), kobieta natrętna, eilte feftt    ze mnie natrząsać się będziesz? Teat. 9. b, 48.    Wywo-

3ubrtngltd)e. Otóż widzisz natrętnico! Teat. 36, 77. NA-    łany z kraju Zborowski przejeżdżał się po Polszczę z ta-

TRĘTiNY, a, e, NATRĘTNIE, NATRĘTNO adverb.\ nacie-    ką dumą, jakby się z praw i słabości przełożonych na-

raniem uprzykrzony, feht jubringltd), lâftig ; Sorab. 1. wo-    trząsał. Boh. Zamoj. 170. Cham śmiał natrząsać się z

bużnć ; Ross. HaBH3liHBbiM, cyei^HBUH. Natrętny prędzej    ojca, a nie umiał pokryć niedostatków jego. Sk. Żytu. 1,

wskóra, choć trzy po trzy plecie. Teat. 46. b, 56. Za-    189. Natrząsać się z religii. Teat. 49. d, 24. ib. 37,

dnćj już nie żądam pomocy; wszystko mi jest natrętno.    107.

Teat. 47. c. 128. t. j. przykro. ŃATRĘTSTWO, a, n., NATRZEĆ, pb. Nacierać.

NATRĘTNOŚĆ , ści, i., uprzykrzenie się napieraniem, NATRZEPAĆ, cz, dok, dosyć potrzepać, genug flopfett ; Ross. Sorab. 1. wobużnofcź, wóbza ; Ross. cyeTjniBOCTb, 40- uaTpenaTb. Natrzepać się, ftch fatt flopfett.

Kyua; 3itbriugltchfctt, Sâftigfeit. Natrętność, gwałtowne nad- NATRZMIĆ, f. natrzmi cz. dok., nastorczyć, najeżyć, wzje-stawienie swojej osoby i swego zdania, w owym okrzy-    żyć, aufftelfen, aufftro^cn, ftrofjen mad)ett. Stąpa panna

Zimor. Siel. 151. Zbielałym natrzmiła skronie włosem; posuit ad tempora capillos cojios. Zebr. Ow. 63. Junacy w natrzmionych fantazyach siła z płocha czynią. Fredr. Ad. 44. w nadętych, aufgeblafett. Swe brzydkie Tantalka uczynki natrzmiła złorzeczeństwy, adjecit. Zebr. Ow. 143. (jeszcze brzydszemi uczyniła).

kliwym opowiadaniu rzeczy cale niepotrzebnej, albo nie-    jak pawa, a natrzmiwszy rogi, Ogon za sobą włóczy,

miłej słuchającym. Jez. Wyr. Mam słuszne przyczyny!

$•. Mogeż się o nie spytać bez natrętności? Teat. 41. c, 323. Co za natrętstwo kobiece ! Teat. 43. b, 7.

NATROSZCZYĆ się, recipr. dok., dosyć się troszczyć, gryźć, tęsknić, jtd) genug hinten; Vind. natefnuvati; Ross, tta-

TpyCHTŁCfl.

38

297

NATRAFIĆ - NATROSZCZYĆ.

NATRUDZIĆ -NA TRZMIĆ.

Słownik Lindego wgd. 2. Tom III.

Piotrostwo, a persona Piotr. Natura jest istność abo jestestwo nieosadzone, które na jednym abo na wielu stanąć może ; a persona jest istność osadzona na jednym. Sk. Kaz. 535. Kutych dwńe rozdzielne 'naturze (dual. * natury) w Chrystusie, bożka i ludzką mieszał. Sk. Kaz. 556. Dwie naturze są w nas, duchowna, którą duszą zowiem, i ziemska, którą ciałem nazywamy, w jednej personie (osobie)    złączone,    ib.    536. Nam śmierć    nie

jest natury skończenie, ale tego życia dokonanie; bo się natura nasza    na lepsze    po    śmierci naprawuje.    Sk.

Żyw. 2, 407. Za    nic sobie    miał    ludzi, jakby inszej    natury, nie jako on    byli. Jabł.    Tel.    24. Jedna natura,    je

den charakter Eccl. coecTecTiiie. Jednej spólnćj natury będący Eccl. coecTecmeirB. Złój natury będący Eccl. 3Joec'recTBeiiHbifi. Rag. unâraviti indere natur am, cf. narowić; (Vind. fe ponaturiti * przyjąć naturę). Natura wilka ciągnie do łasa. Zegl. Ad. 150. Natura » przyrodzenie przymioty, natürliche (Stgenfchaften, 9?atur. O naturze, to jest dobroci abo defektach krajowych produkcyj wiedzieć potrzeba. Mon. 65, 290. Flota podatki w naturze wiozła. N. Pam. 24, 289. nie w pieniądzach, w zbożu, w fru-ktach i t. d., tn 3?atitrprobtlcreit. — §. Prawo natury, 9ïa* turreebł, zawiera prawdy, którcmi człowiek wględem boga, siebie i drugiego za powodem samego r«zumu rządzić się ma. Ostr. Pr. Cyw. 1, 7. — g. Natura, cf. nasienie męzkie. NATURALISTA, y, m., fizyk. Tr., ein üîaturforfcher. NATURALIZACYA, yi, i., obrządek prawny, którym się cudzoziemiec przyswaja, i staje zdolnym do osiągnienia urzędów’ krajowych. Kras. Zb. 2, 220. (cf. indygenat), bte fł?atitraltftrtutg. NATURALNOŚĆ, ści, z., ułożenie naturalne, przyrodność, bte 9îatürltd)fctt. NATURALNY, a, e, przyrodzony, przyrodzonym sposobem, natürlich , 9îatltr * ; Sorab. 1. naturski, pżihrodżen-ski; Boh. prjrozenÿ; Carn. natirlćh; Vind. naturn , na-turen, famonafeben; Croat. naravszki;’ Dal. naravni; Slav. naravni ; Rag. ponaravski ; Bosn. naravni ; Ross. iiaiypaiLHLiH , cp04nuil. Fortyfikacye naturalne mają rowy, okryte wzgórkami, skały, góry etc. Jak. Art. 2, 499. Rzeki, strugi etc., oddzielające jednę majętność od drugiej , nazywają granicą naturalną. Zabór. 360. Naturalny włos. Flul. Ow. 91. Produkt naturalny Ross. canopo4Ka. Naturalnego koloru, niefarbow-any Ross. caMOUBtTiiHH. Członki naturalne, genitalia. Kirch. Anat. 3. Historya naturalna, bte 3îatnrgefd)td)te, nauka o wszystkich ciałach poziemnych i podziemnych. Bot. Nar. 2, Vind. naturo-snanstvu, snanost nature. NATURALNIE adverb., przyrodzenie, natürlich. Rozumiesz, że on powziął wielkie przywiązanie do starościanki? Jużci naturalnie, kiedy wielką niecierpliwość widzenia jej pokazał. Teat. 8, 34. NATURKA, i, z, demin. nom. natura, contumeliose,

298

NATRZNĄĆ - NA TURA.

NATURALISTA - NATURBOWAĆ.

'NATRZNAĆ, f. natrznie cz. dok., n. p. Podsadzi sie żyd doktor pod zadek chorego, wszystko chcąc widzieć opatrznie, Gdy mu ten w oczy, w uszy, w gębę nawet natrznie. Pot. Jow. 2, 77. napuści, nafejda, er machte t^m tnê ©eftcht.

NATRZYMAĆ się, recipr. dok., dość długo i mocno potrzymać do zmordowania się, fiel) ntübe galten ; Vind. na-dershati ; Ross. Ha4ep5KaTi>. Subst. Vind. nadershavez.

NATUCHAĆ, ob. Allewować, przyrzynać.

NATUCZN1EĆ , nijak, dok., dosyć otyć, napęcznieć, genug bid unb fett roerben; Ecd. HaTymmio. _

NATULIĆ , f. natuli cz. dok, NATULAĆ niedok., przytulić do czego, mifbrücfen, auf etnxrô anbrncfcn, anfcbnitegen.

Czapkę na uszy natulił. Teat. 22, 7. NATUŁAĆ się, recipr., nabłądzić się, nawłóczyć się , fić^ fcpr lange gerinn flößen, Ijerum treiben tu ber SBelt; Ross. HaToiKaitca, na-CKHTaTbca. Zbity od Turków Zygmunt po morzu się na-tułał, aż go Wenetowie do domu odwieźli. Piel. 288.

Fluctuatus, ten, który się i tam i sam po wodzie natułał.

Mocz. Natuławszy się długo, przecież naostatek, Stawiła mię w tym miejscu odwaga i statek. Teat. 44, 26.

NATUPAC się, f. natupa się, recipr. dok., wiele potupać, oiel mit beu pjkit ftampfen, fid? ntübe ftampfen. Natupa się, nafuka, i na tym przestanie. Treb. S. M. 18.

NATURA, y, i., przyrodzenie, bte ^fatlir; Boh. prirożenj ;

Sorab. 2. natura; Sorab. 1. natura, pżihrodżene waschno;

Vind. natura, pant, narau; Carn. nalûra, narâva. (ob.

Narów); Slav. narav; Rag. nârav; Bosn. narav ; Croat. narav, narava, chud ; Boas, naîypa, npnpo4a; a) active: siła twory wywodząca, bie l;en>or brtngenbe, bie fchaffeitbe 9îatur. Nic na świecie nie zginie, tak to sposobiła natura, to jest przyrodzenie rzeczy wszystkich. Gorn. Sen.

346. Nic z tego nie niszczeje, co się z oczu zmyka, i do wszystkorodnćj natury, z której wyszło, i znowu wkrótce wejść ma, skrytym nurtem powraca. Pilch. Sen. list. 288. Co jest natura ? bo nie trzymam się waszego zdania, Ze jest spóczynku albo ruchania Najpićrwszym początkiem. Suszyć. Pieśń. 3, 3. Zawsze bóg i natura jedno dają prawo. Przyb. Milt. 181. Natura, jest to zrządzenie praw, od samego stwórcy ustanowionych, dla długiego trwania rzeczy i dla porządnego następowania po sobie istności ; można ją uważać za moc dzielną, niezmierną , która wszystko ogarnia. Stass. Buff. 29. Nic sztuka bez natury, praca nadaremna , Jednakowoż je łączy potrzeba wzajemna. Dmoch. Szt. R. 82. Wszelka sztuka jest naśladowaniem natury. Pilch. Sen. list. 2, 71.

Wszyscy się równi rodzimy z natury. Dopiero ślepa fortuna nas dzieli. Pot. Sil. 245, tum 9îatltr. Ujrzał u brzegu dziewczynę , jako ją natura stworzyła. P. Kchan. Orl.

308. naguteńką, mię fte ©oft erraffen hat. — $. b) passive: Ogół rzeczy stworzonych, bie heroor gebrachte Słatur,    bas Dłatltnheit. 'lej Jejmości naturkę    dobrze znałem,

bie gange 3?atnr. Sama natura mała dla chciwego. Bardz.    Teat. 24. b, 6. t. j. temperamencik.

Trag. 466. Świadomy natury, znawca natury, Vind. na- NATURBOWAĆ się , f. naturbuje się recipr. dok., natrwo-turosnanez, ber 9?atnroerftänbige.— §. c) Natura, istność,    żyć się, natrapić się, ftctj ntübe quälen, oiel auśftehen.

baê SBefen, bie ??atnr. Czym jest różna natura od per-    Dosyć ja się naturbowałem, kiedym pożyczał pieniędzy,

sony (osoby)? natura jest człowieństwo, a persona jest    niechaj oni się teraz turbują, jak mają    odbierać. Teat.

człowiek. Natura jest w Piętrzę, iż tak musim rzec,    22, 40.

NATWARDZIĆ - NAUCZYĆ.

NAUCZANIE - NAUCZYCIELSKI. 299

nau-

NATWARDZIĆ, cz. dok., dosyć twardym uczynić; Vind. na-terditi ; genug marten. NATWARDZIEĆ , NATWAR-DNIEG nijak, doit., stawać się dosyć zatwardniałym, j)art genug werben. Sok ten śledzionę zatwardziałą ścieńcza. Spicz. 24. Lekarstwo na krę abo natwardzenie, zęby je rozpędzić, ib. 117.

NATWÓRZYĆ, f. natworzy cz. dok., NATWARZAĆ niedok., dosyć potworzyć, propr. et fig., eine SDîenge nad? etnanber ^erour bringen, machen, fdjaffen. Sieciech sprawując rządy, natworzy! sobie wielu nieprzyjaciół. Nar. Hst. 3, 44. N. Pam. 15, 529. — Ross. naTBopuTb zaczynić, zaprawić.

NATYCHMIAST, advcrb., g. a) Na tych miast, repente, z nagła, w 'ocemgnieniu, ‘hnet (wnet), natychmiast, mówią niektórzy. Macz. auf ber ©telle, fogleid); Boh. poge-dnau, naobrat; Sorab. 1. nameztże; Slav. sadataki; Carn. nategàma , sdaje, sdajzi, obrat, na obrat ; Vind. sdaizi, kmalu, jadernu, na tern mesti, v tern fhlaki, fhlakama; Croat. mahom, vréd ; Ross. HacKopo, cen nac/b, aóie.— §. b) Zamiast, an ber ©telle, anftatt, ob. Miast, miasto, na 'to miast.

NATYKAĆ, ob, Natkać.

NATYNKOWAĆ, cz. dok., po wierzchu potynkować, son oben betäuben; Croat. nakorlvam.

NATYRAĆ, cb. Nadtyrać.

'NAUCZALNY, a, e, Tr., z czego można się nauczyć, leljr* reid?, bele^renb, nauczny, naucznie, Vind. vuka ponu ; Ross. yuHTejbHUH, noyiiHTejbuwh, nanasHbiH, naciaBHTe^b-HUH ; Eccl. Ka3aTCJ!bHbIÖ , ^ObpOOVVIITC.AbHT,. 'NAUCZAL-NIK, a, m., Tr., dogmatyk, ein ©ogmatifer. NAUCZKA, i, i., demin., nom. nauka ; eilte flehte 8el;re. Napisz sobie tę nauczkę; wara kocie, idzie o cię. Teat. 1. b, 79. Napisać raczył krótką nauczkę , co to jest szlachectwo. Mon. 71, 895. Zebr. Ow. 113. Na pięknyśmy balik trafili, zamiast menwetu, mieliśmy nauczki. Teat. 24. b, 79. 'NAUCZLIWY, a, e, — ie adverb , chętny nauczyć się, przyjmujący naukę, docilis, gelehrig, lernbegierig, Boh. gemny, cf. jąć, imać, pojętny; Vind. navuzhliu, podvuzhliu , umen, vukashelen ; Rag. naucgliv, nauciv, naùcni, uglavgliv; Croat. navuchlyiv; Ross, nepemiqu-bhh, noiWT.uiBbiH. 'NAUCZLIWOŚĆ, ści, z., chęć nauki, bie ©elefyrigfett, Sernbegterbe; Boh. gemnost; Rag. nauc-glivost, naùcnos , uglavnos; Vind. navuzhlivost, pod-vuzhlivost, umnost; Croat. navuchlyvozt, navuchenoszt ; Ross. nepeitMUHBOCTb, nonawHBOCTb. NAUCZYĆ, /. nauczy cz. dok., Nauczać niedok., Boh. naućiti ; Slov. naućjm ; Sorab. 2. roshuzisch ; Vind. podvozhit, podvuzhiti (ob. Poduczyć), dopovedeti ; Crout. navuchati, navùcham ; Slav. n-aucsiti ; Rag. naucitti ; Bosn. nauciti, vjechati, Mglaviti ; Ross. HayquTb, Hay- qaTb, Bpa3yMHTb, Bpa3yMJMib, na4oy-MHTb , Ha40yM;lHBaTb, HaCTaBHTb , HaCTaBJflTb , HacTa-BjiHBa?b, naiKHyib ; Eccl. Bpa3yM,iaTn, inoyYimi, na-paayMHTH, iiüctjikiitii , iuk^stii , Hanasyio ; skutecznie pouczyć kogo, einen ( mit (Erfolg ) nnterrid)ten, lehren, belehren. Byś uczył nie wiem jako, nie nauczysz nic, jeśli sam tego nie uczynisz. Petr. Ek. 22. Kto się czego nie uczył, nie może drugiego nauczyć. Rys. Ad.

26. Wielu jest, którzy nauczają 0 uczą), a mało, którzy przyjmują nauki. Teat. 22, 17. Nigdy cię rozumu nie można nauczyć. Teat. 36, 103. Co zaszkodziło, to nauczyło. Cn. Ad. 107. (cf. mądry po szkodzie). Nauczać wiary * katechizować. Cn. Th. — §. Set, jako sam się w dobrych przykładach ukazował, i potomstwo swoje na dobre nauczał. Glicz. Wych. E 1 b. formował, kształcił. NAUCZANIE, NAUCZENIE, ia, n., subst. verb., bail Sefyren ; Croat. navuchanye ; Ross. yqenie, naciaBie-nie; Eccl. iinoYKi, (HaBbiKt, npHBbinKa nawyknienie, nałóg; Ross. HaBLWKa wprawa). Całe życie przepędzać będziesz z metrami; łożąc go połowę na uczenie się, a drugą na nauczanie. Teat. 58, 192. — §. aliter ‘Nauczenie adv. « uczenie, uczonym sposobem, gelehrt.— NAUCZONY, a, e, partie, praet. pass. a) cotnpl. ; b) obsol. * uczony, biegły, doświadczony, wprawny, gelehrt, geübt. Gdybyś mi gadał o twoich nauczonych rzeczach , gębę otworzywszy słuchałbym. Teat. 19. b, 43. Tam się obróciła. Kędy ją czona wiedma prowadziła. P. Echan. Orl. 60. Niektóre narody, acz same grubemi były, sąsiady nauczone miały. Krom. 6. Między jego sługami był jeden Greczyn nauczony. Gwagn. 110. Perły na szyszaku sadzone ręką nauczoną. P. Kchan. Jer. 455. sztuczną, misterną, ćwiczoną. NA.UCZYĆ się recipr., Boh. naueit se; Sorab. 2. nahuknusch, nawucknusch; Sorab. 1. nawuknucż, nahu-knu, (cf. nawyknąć) ; Vind. fe navuzhiti ; Croat. navuehi-tisze ; Ross. iiaBbuuiyTb , HaBhinaTb ; lernen, erlernen. Jakoby się dopiero mówić nauczała, Tak w ten czas sze-pleniła, tak się zająkała. Pot. Arg. 553. Kto się sam czego dobrze nauczył, słuszna aby drugich uczył. Cn. Ad. 398. Tak długo trzeba się uczyć, pokądby się nie nauczył. Glicz. Wych. N 2. Czego się człek nauczy, To też i na zawrsze mruczy. Mon. 71, 360. Nauczyć się na pamięć, auèntenbtg lernen; [Ross. TBep4HTb, TBepncy, TBep— żK4y, 3aiBep4HTb, 3aTBep5KHBaTb ; cf. twierdzić). NAUCZYCIEL, a , m., 'uczyciel, który drugiego czego uczy, ber Sefjrer; Boh. et Slov. ućitel; Sorab. i. hutżer, pżi-hutżwar; Vind. vuzhenik, podvuzhenik, (cf. poduczyć); Carn. uzhenik, poduzbenik, podvis ; Croat. navuchitel ; Bal. nauchîtel, uglavitel ; Bosn. naucitegl, ucitegl; Slav. naucsitelj ; Rag. naucitegl, ucitegl; Ross. ynmeib, Bpa-3yMHTeib , npeno4aBaiejb, HaciaBHHKt ; Eccl. Ka^TeAk, oifYine^k, lUKA^aTCAi,, noynaiejb. Jan Długosz, nauczyciel synów Kazimierza. Stryjk. 636. Nauczyciel wiary * katechista. Cn. Th. NAUCZYCIELKA, i, z., bie Sefyrertnn; Boh. ućitelkyne ; Vind. vuzheniza, (cf. uczennica) ; Croat. navuchitelicza ; Rag. naucitegliza ; Bosn. uciteglięa ; Ross. ynnrejbimua, HacTaBHima. Pijaństwo jest matką wszelakiej szkarady, a sromotnćj nieuczciwości nauczycielką. Kosz. Lor. 119. Osobność nie jest z siebie mistrzynią niewinności, ani wieś’nauczycielką oszczędności. Pilch. Sen. list. 5, 177. 'NAUCZYCIELOWY, a, e, od nauczyciela, do nauczyciela należący, SetyrerS », be3 £el)rer3. O dziwna moc nauczycielowa. 1 Leop. List. Hier. S. H. 5. NAUCZYCIELSKI, a, ie, od nauczyciela lub nauczycielstwa, 8elh rer Sebr*; Boh. ueitelsky; Rag. nauciteglski ; Croat. navuehitelszki ; Ross. iiacTaBHHqecKiö. (Eccl. noyqaieib-

HŁiii, Graec. didaaxaXixôç, perilut docendi, qui valet arte    na uczenie się nauk, ju ftubirett; (Vind. vuzhenstve, fhtu-

docendi). Osoby stanu nauczycielskiego. Sejm. Grodz. 2, 67,    dirstve, navuzhlive rezhi, vuki). Nauk pilnować, *sztu-

»Oltt Cc^rftanbe. NAUCZYCIELSTWO, a, n., funkcya na-    dować, *szkołować, (Gall. etudier, ftubiren, Vind. fhtu-

uczycielska, trudnienie się uczeniem, stan nauczycielski,    dirati,    navuzhivatife, fe svuzhivati, vuzhitife). Pociecha

getarnt, 8el)tftelle, 8el)tfłattb; Vind. vuzhenifhtvu, vuzheni-    ojcu,    domowi ozdoba, syn z nauk w ojczyste powraca

zhnu llufhilu ; Bag. nauciteglstvo; Croat. navuchitelsztvo ;    progi.    Pociej. 17. (ze szkól, z uniwersytetu, z akademii).

Ross. y«jHTe*bCTBO, HacTaBHHuecTBO. Uwagi te śluzą wszys-    — b )    Nauka per excell., chrześciańska abo duchowna

tkim do nauczycielstwa tak publicznego, jak domowego    nauka *    katechizm, ber ftatedjiêmuS, btc ftatedjîômuêlefyre, bte

powołanym. Pir. Pow. 1. Którzyby się żywotem nauczy-    geljre. Karnk. Kat. 116. Nauki nam duchownej nie powie-

cielstwa bawili, tych od wszelkich innych Rzpltćj powin-    dział. Ksiądz. 16. Ksiądz pleban z ambony miał naukę,

ności uwalniamy. Modrz. Baz. 512. N. Pam. 24-, 363.    ib. 136, Ross. nponoB^b, cf. kazanie, ^Jrebigt. Choć

NAUKA, i, z, (Boh. nauka, ućenost; Slov. ueem; Sorab.    wielkiemi ordami na początek kazania Janowego groma-

1. hutźwa ; Sorab. 2. huzba, wuzba : Carn. uk, nauk,    dzili    się ludzie, przecięż gdy do    ciemnicy wsadzon był,

uzhenûst, vçdes ; Vind. uk, vuk, navuk, podvuk, navu-    mała    pamięć była na naukę jego.    Biai. Post.    40.    §. 3.

zhnost, navuzhenje, podvozhenie, vuzhnost, vuzhenost,    Nauka, czego się nauczono, umiejętność, wiadomości

sastopnost; Croat. navuk, navuchanye, vuchenoszt; Slav.    uczone, ©eleljrfamfeit. Płci niewieściej nauka nie    przystoi,

nauk; Rag. nâuk ( * zwyczaj, ob. Nawyknienie), ùmstvo    Kras. Pod 2. 243. Nauka wszędy ma miejsce.    Cn. Ad.

(cf. umiejętność), kgnixenslvo, kgnixna mudros, (cf. ksiç-    189.    (nauką się wszędy pożywisz;    nie sromota    co    umieć;

ga; cf. piśmienny); Bosn. nauk; Ross. Hayna, npoyyna,    dobrze, co umieć; rzemiesło stoi    za folwark).    —    Nauka

TOJiKS, Bpa3yjueHie, nacTaBieme, yqeHOCTi., CBiutHie,    wielka nie zawsze chwalna. Cn. Ad. 545. Co mi to za

(HaBUKii, HaBHHKa wprawa); Eccl. xy40*ecTB0, khiiikl-    nauka, ze tego, co z powinności, z urzędu, i ze stanu

ctbo, oyYCHiuc, khhh<ho6 hjh yteHOCTb; (Eccl. HAOifK-b,    umieć powinni, nie znają, a o tym, co do nich nie na-

npHBbmKa, HaBUK'L nawyknienie); §. 1 a) nauczanie, uczę-    leży, gadają. Teat. 19. c, 60. Zowiemy człowieka bez

nie, baś Seljreit, bte gefyre, ber Unterricht. fDał mu przy-    nauki, nie żeby nic nie umiał, ale iż doskonalszćj na-

tym i ustną informacyą albo naukę. Sk. Żyw. 53. Gra-    uki nie dosiągał. Gorn. Sen. 361. — *§. Ptasznik chcąc

nie na instrumentach , taniec, śpiewanie, wszystko to w    gołębia ułowić, rozmiatał nań siatki nauką swoją. Ezop.

naukę panieńską wchodzić ma. Kras. Pod. 2, 248. Mło- 56. (sztuką swoją, podług swojej umiejętności), dy ćwiczenia i nauki potrzebuje. Cn. Ad. 508. Nie trze- NAUKŁADAĆ, cz. dok., Boh. naukladati saepe multa repo-ba tym dawać nauki, którzy się za uczonych mają. Zab. nere; wiele na kupę poukładać, ötel auf etnanber legen, 4, 19. Ossol.— §. aliter : Orygenes mógł siedmiom pi- in ßrbmtng legen.

sarzom z ust swoich nauki dawać. Sk. Dz. 113. t. j. dy- ‘NAUKLER, a, m. , sternik, żeglownik, żeglarz, ber 6ten* ktować. — b) Rzecz, która uczy, przestroga, bte 8el)re,    ermann, ber @d)iffer. Nawałność pokazuje dobrego    naukle-

bte SBamuitg, baś, mas einen belehrt. Padły stuletnie dę-    ra. Min. Byt. 4, 212. Wyprawia naukler swoje    floty Do

- by, a trzcinom nauka. Kras. W. 47. I śmiech niekiedy Ameryki, po ten kruszec złoty. Kchow. 68.

może    być nauką, Kiedy się z przywar, nie z osób    na-    ‘NAUKOLUBNY, a, e, — ie adv., nauki    lubiący, bte Söiffen«

trząsa.    Kras. Mon. 79. Olbracht wojnę na Turka z    na-    fdjaften liebettb ; Eccl. itoóoyuHTeieHfc,    Graec. epdo^ia&ÿç.

uki Kallimacha miał podnieść, aby szlachtę wojną wy-    NAUKOWY, a, e, od nauk, scyentyticzny ; Carn. nauk-

tracił. Biel. 435. (t. j. z rady, z namowy). Wyprawiła    ske; Ross. yqeÔHufi; roiffeitfcljaftltdj, fcietttifffd). Techniczne

ich do Ormiańskiej ziemi, żeby tam byli, póki im innej    czyli naukowe wyrazy. Kpcz. Uki. 27. Naukowe książki,

nauki nie da. Sk. Zyw. 239. — §. 2 a) Nauka * to, cze-    compendia; Ross. yneónua khhph ; szkolne, elementarne,

go uczą, ber ©egcnftanb beś Unterridjtó, btc Söiffenfdjaft, bte    gebrbüdjer.

ÄUltft.    Nauka, gdy smakuje, sporo się pojmuje. Cn.    Ad.    NAUM1ZGAG się, recipr. dok., do woli się poumizgać, itadj

544.    Nauki krasomostwa , rymotworstwa , geografii,    hi-    23eliebett carcffirett, liebäugeln , cocfctircit.    Dobrze się nau-

storyi, filozofii. Kras. Pod. 2, 245. Własny podział na- mizgała. Teat. 35. b, 36.

uk dzielić się powinien na naukę fizyki i na naukę oby- NAUMYŚLNIE adv., umyślnie, namyślnie, mit ftleijL mit Sot« czajów. Jez. Wyr. Nauka obyczajna (obyczajowa, moralna)    faj) Ultb 33ebad)t; Boh. z aumysla, z umyślą, naschwal;

powinna być z siebie jasną, czystą, niezawiłą. Mon. 76,    Sorab. 1. zamyflom, zamyfwom, za zamoszom; Vind. na-

150. Nosząc do chluby serce pochopne, Szukałem z    mifienu, namienjenu, navash, nalosh, nalesh; Croat. na-

nauk imienia, Puściłem w knieje myśl niewytropne Skry-    vlaszt, hotomcze, hotcze; Rag. navlasc; Slav. nafallicć;

Ross. HapouHO, itapoKOMTi. Więc jak naumyślnie i w sam czas, oś się u karety złamała. Teat. 50. b, 148. Słudzy, którzyby od panów swych naumyślnie na hultajstwo odeszli....’ Vol. Leg. 2, 1405.

tego przyrodzenia. Zab. 13, 232. Nar. Jan Muskata, mistrz w naukach wyzwolonych. Biel. 170, ber freien fünfte. Jagiełło przyzwał do Krakowa doktorów i mistrzów wszystkich nauk wyzwolonych z Pragi. Stryjk. 482. Nauki wyzwolone, Ross. caoBecHua Haynti, cjobgchoctl; (cf. wy- NAURĄGAC się komu, f. naurąga się recipr. dok., NAU-zwolony). Nauka walna, wszystkie zawierająca w sobie,    RĄGIWAĆ się niedok. et frequ., naśmiewać się, itad) Se«

albo też umiejętność walna, encyclopaedia. Cn. Th. Ociec    lieben öerfpotten. Bóg naśmieje się z nich; pan naurąga

go posłał do Aten na nauki. Weg. Marm. 1, 118. t. j.    się im. Budn. Ps. 2, 4. (szydzi z nich).

djen ; Vind. navohati ; Rost. HaHioxaTbcn. Bodajbyś pod się kakając, do sytości sie smrodu nawachał swojego. Paszk. Dz. Ii.

NAUSZKA, i, i., NAUSZNICA, y, i„ Boh. et Slov. nauśni- NAWĄCHAĆ się, recipr. dok., dosyć powąchać, ftcfj fatt rif* ce, (Etym. ucho, uszy); Sorab. 1. huschowné wóbweschk;

Carn. naushesnek, ushesnèk ; Vind. vuhna rinkiza, na-vuhiza, navufhniza, navuhfhje; Rag. naùhviza, uscierési;

na-

Bosn. nauhviçe, oboçi; Slav. mengjushe; Croat. navusni- NAWADZIG się, recipr. dok., Boh. nawaditi se diu saepe cza, mèngyus, rinchicze; Dal. nauhvicza , nausje; Rots. litigare, (nawadëti nèkoho na nëco « instigare, incitarc, no4BtcKa, n04Btct, cepra, cepra; Eccl. Boymecua, oy-    bechtać; Vind. nanadit irritare; navada * zwyczaj; Eecl.

cepA^h, ycepH3H, cepra; ber Ohrring, baS £>(irge(>änge, za-    HaBa*4aio litigo, Haoa^aio Koro KOMy Utes sero); ft#

uszniczka. Brzescy tłumacze najpiérwsi poczęli używać fatt janfeu.

rab. 2. nawal wielka fala, bałwan, wełna morska; Rag. nôvala, navagljenje concursus, multitudo\ Vind. naval, vo-dna muzh, vodni fhum; Bosn. navala turba, aggressio; Croat. navala irruptio, turba, caterva ; Ross. HaBa^b) ; wielka kupa nawalonych rzeczy, waląca się kupa, nacierająca na kogo, propr. et fig., ein aufgetfmrmter $aufe, eine große SDîenge, eine bal/er ftürjenbe Saft, (cf. natłok, napływ). Nieprzyjaciel niezmiernym nawałem pod miasto nastąpił. Tward. W. D. 24. Dzicz narodów północnych nawałem zastępów swoich, zagniotła państwa zachodnie. Jez. Wyr. Już nieprzyjaciel gonić nas gotuje się; hetman wielkim sercem skoczy wśrzód wszystkiego nawału. Tward. W. D. 22. Gdyż my teraz przez nawałność sprawr przyjść do tego nie mogli, odkładamy to do drugiego sejmu. Vol. Leg. 2, 166. Musisz rozporządzać tyle żądań, tyle spraw, nawałem z całego świata przychodzących. Ossol. Sen. 57. (rerum coeunlium congestus). Nawałność * impet, napęd, gewaltig^ unb ungefiümeS ©inbringen, Seftürmen; Vind. na-skok, napad; Croat. buk, napor, jagma; Ross. cipe-MieHie, ycTpeiueHie, CTpeMHTejbHOCTb. Rusacy przebiwszy uprzejmą nawałnością uffy Greckie, zwycięstwo o-trzymali. Stryjk. 122. — per excellent. Burza, szturm, zburzone fale morskie ; transi, zamieszanie, trwoga, 6turnt, Wngewittcr, ftlutÿen, Sebnlngniß, 3erfiörung, ©uß, ©ußre« gen, ^lafcregen; Boh. et Slov. ligawec, licina, prjwal; Sorab. 1. hliyencza, morska nawalnofcż; Carn. fertuna; Vind. fortuna, vreme, nevurje , pojoviza, pojouza, viha, pleha, ploha ; Rag. poplaviza; Ross. Bbiora, 3ü6b, 3U-6e4b, TpeBOJireHie, nopuBb, npojHBHOfi 40*41». Po spokojnej ciszy morza , przypada nawałność. Pilch. Sen. list. 3, 379. Aby gwałtowna nawałność morska, wzbijając się wzgórę, z brzegów nie wylewała, szkody nie działała. Wiśn. 319. Tu wichry w srogiéj powstają nawale. Kniaź. Poez. 2, 109. Powstał wicher wielki, i nawał-nośei obijały się o łódź. Budn. Marc. 4, 37. (powstała wielka nawałność wiatru, a wały biły o łódź. Bibl. Gd. ib.). Nawałność dobrego żeglarza pokazuje. Fredr. Ad. 75. Po nawałnościach radzi na spokojne morze patrzamy. W⁷arg. Wal. 118. Tu chmura grozi ogniem i wylewem Brzemienna klęską wiszącej nawały. Kniaź. Poez. 2, HO. Na mię bije srogi szturm i nawał trwogi. Kulig. 2. Więt-sza jest nawałność niż kropla. Radź. 4 Ezdr. 9, 16. Przez kilka wieków obruszenie się narodów z północnych krajów Europy, zrobiło nawałność na państwo Rzymskie. Jez. Wyr. Do wielkiej nawałności Maryus i Cynna Rzpltą przywiedli. Warg. Wal. 126. Gdyby w tych niebezpie-

NAUSZKA- NA WABIĆ.

NA WACHAC - N A WAŁ.

słowa nausznica, inauris. Budn. bibl. praef. Nausznica NAWAŁ, u. m., NAWAŁA, y, z., NAWAŁNICA, y, £., NA-złota. Leop. (Jenes. 24, 22. (kołstki złote. 1 Leop. Genes. WAŁNOŚĆ, î^ci, i., (Boh. nawal nawalone drzewo ; So-24, 22. nauszki. 3 Leop.). Zawiesiłem nauszki ku okrasie oblicza jćj. 3 Leop. 24, 48. (kołstki. 1 Leop.). Czyja to nauszka? 3 Leop. Genes. 38, 25. (czyja to zaponka? 1 Leop.). Nausznic perłowych dobywa, aby niemi zdobił szyje nałożnic swoich. Rirk. Chmiel. B 3 b. Nausznice złote.

Sk. Dz. 1002. (Boss. nayiiiHHua zauszniczka, poduszczy-cielka ; HayimiHicE zausznik). NAUSZNY, a, e, na uszach się znajdujący, £)l)rs auf ben Otyren befmbltd). Nauszny, na uszy usłyszany (cf. naoczny), mit (eignen) £>j>ren uernommen.

'NAUTACZNY, a, e, [ * zapaśniczy, szermierski. ob. utaczka.

7] n. p. Velitaris pugna, harcowanie, nautoczne potykanie. Macz., ©djarmupel.

NAUZDAĆ, cz. dok., uzdę nałożyć, ouzdać; Vind. navusdati, oglaviti, obvsdati, gornavusdati, naklemati; bepSnmen, mit 3aum urtb ©ebtß belegen.

NAUŻYWAĆ, med. dok,, dosyć poużywać, genug genießen;

Bosn. nausgivatise oblectari.

NAWA, y, i., (z Łac. navis), §. 1. jakikolwiek statek wodny, ein 2BajferfaI)rjeng ; Rag. brood (cf. bród), laghia (cf. łódź), plav (oh. Pław), korabglja, korabgliza, sukorabgliza (cf. korab'); Croat. bród; Bosn. bród, ormanięa, drjevo,

(cf. drzewo); Ross. paÓHicE (cf. rąbać), MHium, yuiuyfi,

6y4apa, caiMaaeiyB, yuaHb, coÖMa, 6yca; Eccl. KATfTLra.

Nawa mała »łódka, czołn, bat, ein 33oot, ein $al)n. Fa-sellus, niejaka forma łodzi, nawą też zowią. Mącz. — Prov.

Kogo bóg ma w swej obronie, Ten w złej nawie nie utonie. Cn. Ad. 351. (Komu bóg jeszcze nie obiecał śmierci,

Ten i z grobu snadno się wywierci). Nawa spora * ko-mięga, szkuta, dubas, łódź, prum , ein ftlußfdjijf. Nawa morska wielka żaglowa do ciężarów, okręt, eilt 0eefd)tff.

Nawy, któremi rzeki i morza przebywamy, napiąwszy dla pędu wiatrów żagle, a z tyłu przydawszy ster, którymby to w tę, to w ową stronę szybując, nawy bieg zwracano. Pilch. Sen. list. 3, 65. Wsiadać chcesz widzę w nawę morzolotną. Groch. W. 433. Nawa wiosła mająca « galera. Cn. Th. Naw budowania miejsce, navale. Cn. Th. warsztat, ber ©cbifféfbauplafc, bie ©cfyiffśmcrfte, Croat. bro-darnicza; Boh. lodënice. Naw budowniczy, navpegus. Cn.

Th. ber ©dpffifytinntennann. —§. 2. Transi. Nawa kościelna. Solsk. Geom. 2, 76. Nawa kościoła zwłaszcza murowanego, z filarmi wnętrz, templum ipsum, Graec. 6 vâog.

Cn. Th. bas @dnff einer 5lircl)e, ber SDîittelt^eil.

NAWAB1Ć, cz. dok., dosyć czego powabie, wabiąc naprowadzić, genug jufammen loefen, luoljm loefen; Sorab. 1. na-wabicz, nawabam ; Vind. navabluvati, napeluvati, (nava-biti » zaprosić gości) ; Ross. HcOKHbqtl , namiiBjaTL.

czeństwach zachodzących, nawałność jaka na Rzpltą nastąpiła, postanawiamy pospolite ruszenie. Vol. Leg. 3, 541. Kośeioł za tak wiele a wielkich bijących nań nawałów, nie miał się najmniej naruszyć. Hrbst. Art. 88. NAWALAĆ , cz. dok., petit, beflccfett, Vind. navmasati, vmasati, pogerditi, na-nevzhediti. 2. Nawalać, nawałkować, dosyć czego po-wałkować, genug malfen, Ross. naßaMTL. NAWALIĆ, f. nawali cz. dok., Nawalać niedok., Boh. nawaliti, nawalo-wati ; Rag. navâliti ; Croat. navalyiti, navalyujern , nahru-pluiem irrumpo , incurro , na^alyam advolvo, accumulo ; Bosn. nayaliti, natovariti onerare, irruere, navaglivati ag-gredi, navagljati multum volvere, navaliti, napriti angere, sollicitare ; Ross. iiaBajmn,, naßaiiHBaTb, liaKaraib, HanaTU-

wać na nawarę dla psów, potym do huty odesłać. Torz. Szk. 270, ob. Parza, ospa. NAWARYA, yi, i., miasto w wojew. Ruskim. Dykę. Geogr. 2, 202, eine ©tabt ttt SftfujJen. NAWARZYĆ, f. nawarzy cz. dok., Nawarzać et Nawierać cz. niedok., Boh. nawafiti; Vind. navariti, priva-riti (o zelezie zwarzyć; Ross. HaBapiiTŁ, HaBapHBaTfc) ; dosyć czego nagotować, wiele gotować, liczne potrawy warzyć, tücl ft)d)Ctt, ftebett ; Ross. itacTpanan,. Nawarzył warzy, i nadrobił chleba na miseczkę, i szedł na pole, chcąc donieść żeńcom. 1 Leop. Dan. 14, 32. Nazbierawszy manny, stłukł w moździerzu, a nawarzywszy w garncu, nadziałał z niej kołaczków. 1 Leop. Kum. 11. Nawarzyła kaszę, i wylała na stół. Ezop. 13. — Piwa nawarzyć, 33ter brauen, fig., licha jakiego narobić, Uufyetl anrid)ten, ftd) felbft 3?otI) jujieben, gurteten ; Vind. kai hu-dega napraviti, narediti, vdelati, nafjati, podshgati, fhti-ftati ; Ross. 40Bpaibea. Jakiego nawarzyli, takie piwo piją. Pot. Arg. 383. Dzwon. Siat. B 2. Pleć, pleć, nawarzysz sobie, a nie komu, piwa. Zabi Zbb. 94. Czemuż to ja mam pijać to piwo , którego głupie kto inszy nawarzył? Pot. Syl. 392. Pij piwo, jakiegoś nawarzył. Rys. Ad. 55, triitf attS, ma§ bu etngcfdjenft l)aft ; Slov. ćo si si nawaril, zec ; Sorab. 2. zo jaden szebe nadrobi, to dej teke hujefcż; Ross. tu 3aBapn.rb nauiy, tu ee h pa3-x.ieóUBan. Ćzego panowie nawarzą, tym się poddani poparzą. Cn. Ad. 125. (panowie za łby chodzą, a poddanym włosy trzeszczą). Wyście sami tego wszystkiego złego nawarzyli. 1 Leop. 1 Reg. 12, 10. (wyście to wszystko złe uczynili. Bibl. Gd.). To złe, które cierpią, sami sobie nawarzyli. Pilch. Sen. list. 299. Nauczyciel nieprawow-ierny, wieleby w tym złego uczniom nawarzył, i szkody nabroił. G licz. Wych. L 4 b. Synowie, by sporni nie byli, a tobie jakiego żalu a frasunku nie nawarzyli, ib. E 6 b.

1. nabrudzić, nabłocić, befdjlum*

BaTb, iiaTOüKHyTb, naTaaiMBaTb, HaBopoTHTb, uaBopauHBaTb, narpoM034HTb, HaôyxaTb, itaôyxHBaio; wiele czego waląc narzucać, do kupy powalić, jttfammeu nutljen, jttfammen tnerfeu. Już się sroga śmierć we wszystkie wgroziła, Młodych i starych sobie nawaliła. Kanc. Gd. 296. Dopadłszy warzechy, nawalił w brzuch śmietany. Pot. Jow. 2,

32. nabuchał, t. j. tęgo się obżarf. NAWALICIEL, a,

m., ber 3ufaintncutt>al$er, (Cvoat. navalitel* napastnik). NA-WALNISTY, a, e, — o adv., nawałom, burzom podległy, bcu ©türmen oft auägefejjt, ftürmifd). Morze nawalni-stego świata tego. W. Post. W. 3, 4. Zburzą się, jak nawalniste morze. ib. 1, 15. NA WALNY, a, e, w wielkiej kupie czyli nawałem nalegający, nacierający, napadający, spadający, mit großer Saft uub SJîenge ferait brtngcnb.

(Ross. HRBcUbHUU namówiony, nadspodzianic otrzymany).

Dla nawalnych spraw' Rzpltćj nie przyszło jeszcze do zupełnego ukończenia téj materyi. Vol. Leg. 3, 52G. Mahomet z nawalnym wojskiem wtargnął do Bosnii. Krom.

712. cum valido exercitu. Męstwem wielkim i sercem

pobił hufce wielkie nieprzyjaciół nawalnych. Kraj. Chim. NAWASZCZAC, ob. Nawoszczyć. NAWATLIC, ob. Nadwątlić. A 4 b. Od Gallów nawalnych ojczyzna zgubiona. Leszcz. NAWAŻYĆ, f. na waży cz. dok. NAWAŻAĆ niedok., Doli. na-Class. 11. — per excell. Burzliwy, szturmowy, ftürmtfd);    waziti inclinare, multum pendere, ad libram exigcre\ wiele

Boh. prjwalny, prjwalowy, prjwalćiwy, ligawÿ ; Sorab. 1.    odważyć wagą, genug abmdgett, Vind. navagati, prezhva-

hliyenczki, hliyenczoyité ; Vind. fortunast; Ross. cTpcMH-    gati, priedvagati, napreivagati. — g. Nawalać co, robić

TejbHUH, ycTpeMHTCJbHUH ; Eccl. Bbiornuuii. Morze na-    że się waha, rusza, chwieje, in eilte mägettbc ^Bewegung

walne. Tward. Wl 12. W deszczu nawalnym. 1 Leop.    bringen, in ©djmtuguug bringen. Ptaki naważają, uważa-

Syr. 49, 11,    ^lajjregett;    Ross. jhbohe,. Rzeki częstokroć    niem    rządzą lot, librant aves cursum in acre. Cn. Th.

swą nawalną    prędkością    podrywają brzegi. Cresc. 146.—    1229.    Naważać się, fiz. i moraln., wahać się, fd)meben,

NAWALNIE adv., z nawałem, gwałtownie, Croat. z nâvalum,    fd)U>anfętt. Na obie naważa się strony; momenta sumit utro-

Bosn. s’ navalem catervatim, turmatim; Ross. B.iaeMUft;    que. Zebr. Ow. 251. — *§. Naważyć, odważyć, udecy-

ftürmifd), gemaltfam. Nie nawalnićj z obłoków wypadać    dować, udeterminować, befc^lteßett, fid) cntfd)lteßen. Kró-

grad może, I ciężej bić ku    ziemi wstawające zboże, Jako Zol-    lewna    osieść go naważyła, ansa est. Źebr. Ow. 53. Zejść

kiewski bił    nieprzyjaciół Tward WL 28. Zda mi się    naważyła z górnych wysokości, sustinet ire. ib. 92. — §.

przyjazd Jehego, bo naw-alnie a prędko przybiega. 1 Leop.    Ważyć czyli łożyć na co, attf Ctma£ nermeubctt, baranf fet*

to naważa my, Co

na

4 Reg. 9, 20. cwałem; Ross. crpcMHTfc, cTpeauro; Vind.    .jen, baratt fe^eit. Jak najchciwićj

naglu vunnapasti, vunsdreti fe, vunnaskozhuvati.    wkrótce utracimy. Papr. Gn. praef.

NAWARA, y, i., co się nawarza, naparza, ber ©llb, tva$ NAWECOWAC, cz. dok., dosyć wywecować, naostrzyć, ge* eingefótteu mirb; (Boh. nawara co warzeniem przybyło;    nttg mefcen; Ross. Haionim,*, (ob. Natoczyć).

Ross. naBaps przykute zwarzone żelazo; itaBapa tłuszcz, NAWEDROWAC się, f. nawędruje sie recipr. dok., do woli po wierzchu, n. p. rosołu pływająca okrasa, pozłota;    lub zmordowania się wiele powędrować; Ross. HacKiiTaTt—

posilność uwarzonej ^ rzeczy ; naBapnuH tłuszczem po-    ca ; ftd) rnube mattbern. Całe jest pielgrzymką życic, Gdy

kryty; zwarzony, o zelazach). W gorzelni kotłowy na-    się nawędrujem do czasu, te rzeczy Opuścitn ziemskie,

wäre przygotuje. Chmiel. 1, 80. Kości pierwej odgoto-    Min. Ryt. 1, 291.

NAWĘDZIĆ- NAWIAS.

NAWIASOWO - NAWIĄZKA. 305

NAWĘDZIĆ, cz. dok., dosyć powędzić, genug jufammeu rću*    wię ci to, inter non, ze on największy zbrodzień. Teat,

d/ern, einrfiudjern ; Croat. navugyujem; (distg. Ross. Hay-    23. b, 7. Świat pełen tych interesujących sie nawiasem,

4HTK na wędę nałowić).    lchmościów, którzy w rzeczy samej    tyle o nas dbają, jak

NA WĘGIELNY, Ross. iiayrojbHUÎî. NA WĘGIELNIE,    Ross.    pies o piątą nogę. Teat. 24. c, 24.    (niby też to, na po-

nayrojibHHKt ; ob. Narożny,    narożnik.    zór). — §. Meton. Nawiasem » przypadkowo, na szczęście;

NAWESELIC się, f. naweseli    się recipr.    dok.,    nacieszyć    się,    na los, jufäötg, auf gut ©lücf, aufé    ©etatfje rnoljl. A za-

ftdj jur ©einige freuen, nacf) Sclteben ergö^eu; Ross. HaBece-    tym widzisz Wc Pan, że to nie naw-iasem , Lecz z tru-

ÄHTbca. Nie naweseli się ociec głupiego. Budn. Prov. 4 7, 21.    dnością przychodzi, zostać mecenasem. Zahl Zbb. 49. I

NAWET adv., §. a‘) nakoniec, naostatek, na dokończenie,    ślepy nawet, gdy ciska nawiasem Cały dzień, niemasz

junt 33efcfyluf>, julefct. Słusznie my boga zawzdy naprzód    dziwu, że w cel trafi czasem. Pot. Arg. 249. — Nawias,

wspominamy, Naprzód i nawet, bo ztąd wszystko dobre    azard, przypadek, 3ufa0. Nie chcieliśmy królów omylnym

mamy. J. Kchan. Dz. 1. — j$. b) Nawet * i chociażby, ja    natury nawiasem. Pot. Arg. 107. NAWIASOWO adv.,

fogar, and), feLOft; Boh. alebrż, anobrż, trebas; Vind. ja    ob. Nawias. NAWIASOWY, a, e, nieprosty, frummlilttg;

she, she tu; Slav. dajosh; Ross. 4a*e. I ślepy nawet,    transi, przygodny, przypadkowy, jufäßtg. Nawiasowe zda-

gdy ciska nawiasem Cały dzień, niemasz dziwu, że w cel    rżenia, ślepe przypadki. Zabi. Zbb. 71. Trzeba też to

trafi czasem. Rot. Arg. 249. I podejrzenie nawet nań    dawne znajomości Różnić od nawiasowych przyjaciół i

nie padło. Kras. Pod. 2, 79. NAWETOWAC, cz. dok.,    gości. ib. 85. Witałem ją tylko w nawiasowych zdarze-

dosyć powetować, odwetować, nagrodzić stratę, Ijtnlcht*    niach. Teat. 18, 26.

gltd? erfe|cn. Jeśli się sługom nie stanie dostateczna od NAWIĄZAĆ, /. nawiąże cz. dok., NAWIĘZYWAĆ częstotl., panów ich nagroda, mają pana w niebie, który im to    nawięzuje praes. niedok., Boh. nawazati, nawazowati;

wszystko nagrodzi i 'okwicie nawetuje. Żarn. Post. 67. Na-    Rag. nSdovezati ; Vind navesati, navoslati, gorpervesati,

wetuje wam lat, które pojadła szarańcza. I Leop. Joel. 2, 25.    nafbnurati, gornavoslati ; Dal. nawezujem (* haftuję j

TNAWIA, ii, i., Tr., obłok strzał, kul, eine Söolft’ von ^feb    Bosn. navesti, vesti ighlom » haftować) ; Ross. HaBH3an>,

Int, kugeln , eilt Kugelregen, ob. Chmura , chmara. NA-    łiaBH3biBaTi> ; §. a) przywiązać nad czym, über etwa3 ait*

WIAĆ, f. nawieje cz. dok., NAWIEWAĆ niedok., Vind.    btllfceit. Zerwał się ten interessów łańcuch, że chyba

napihati; Ross. HaBisBaTb; wiać na kogo, eilten aitiuefyen. szczęściem, kto mógł, nawiązał; a kto nie umiał, to mu Przy drzwiach tak mi w kark    nawiało, że obrocić    się le-    się urwało. Zab. 15,    189.    Na łuki cięciwy świeże na-

dwo mogę. Teat. 24, 159.    więzują. Bardz. Luk.    113.    Patrz czy    też wszystko do-

NAWIĘDŁ, ob. Nawiędnąć.    brze nawiązano. Alb. na Woj. 8. Przystąp' tu Muzo!

NAWIAS, u, m., (Etym. wiesić); krzywa, nieprosta linia,    nawiąż mi bandury, Niech się po złotych wdzięk stro-

eilte Trumme Stnte. Tamże Tatarzy z góry puszczali *na-    nach ożywa. Zab. 10, 155. Zabi napinać stronami,

wiosy, Huk wielki z obudwu stron w same bił niebiosy.    mit ©eiteu befpamieit. — §. bj Jurid. Nawiązać rany,

Zimor. Biel. 259. obłąkowate wystrzały, 23pgenfd?ltjSe. Na-    szkodę * bassarunk płacić, nagrodzić; ©duiterjengelb ja^Ieit,

wiasem * nawiasowo adv., nieprosto, obłąkowato, im $0*    ©djabctt vergüten. Raniony upominał się, aby ból onego

geit, nidjt gerate. Araby strzelają z szybkich łuków; ale    i rany były nawiązane. Dwór. B 4. Świadków niesłu-

strzał prosto nie puszczają, Tylko co je nawiasem do    sznie zganionych i odstawionych, tak nawiązać trzeba,

góry rzucają. Bardz. Luk. 122. Ż moździerzów nigdy po-    jakbyś ich ranił. Sta/. Lit. 295. t. j. tyle kary pienię—

ziemnie, ale zawsze strzela    sie nawiasowo. Jak.    Art.    2,    żnćj zapłacić. Czach.    Pr. 2,    192. Od    tego czasu, jako

9. Pójdź, gdzie chcesz z    swoją trzodą, ja za    tobą    w    kto ludzi cudzych u    siebie    zadzierżał,    ma ich nawiązać,

tropy, Choć nawiasem Halino, swe pożenę skopy. Zab.    to jest, za omieszkanie roboty ich, od każdej głowy, na

11, 579. Zabi    Na    nie ledwie nawiasem mogłem spój-    każdy    tydzień, po sześciu groszy zapłacić. Stot. Lit. 385.

rżeć. Teat. 18,    76.    fz ukosa). Nigdy się w takich nie    Ktoby    ku ojczystemu imieniu ludzie abo ziemię bez da-

chciał mieścić rzędzie, Co tak czynią jak drudzy, szedł    niny naszej zabrał, ma każdego człowieka, jako wiele

zawzdy nawiasem. Kras. W. 49. (osobno, swoją szcze-    wziął, swemi ojczystemi nawiązać, i każdą ziemie zie-

gólniejszą drogą). Rzeczy te, będąc wyjawione, mogłyby    mią. ib. 20. Czack. Pr. 1, 189. NAWIĄZANIE, NA-

nam w prost lub nawiasem sprawić zawstydzenie. Mon.    WJĘZYWANIE, ia, n, subst. verb.\ a) nawiązanie, to,

76, 402. — §. Nawias, parenthesis, bie ^areutljefe, taS    czym nawięzują, amentum. Cn. Th., baê 33aub, ber 9îte*

farentfycfejeidjeii, dwie miesiączkowe kreski, między któ-    men. Tobie przystoi dyament w pętlicy, złoto w przepa-

remi poboczna    jaka    myśl wtrąca się. Kpcz. (Ir. 1, p. 4.    saniu,    w szabli świetny kamień, w nawiązaniu nić od

Carn. kluke , serpi ;    Rag. vmètka, vmèt; Slov. medzokla-    złota    i jedwabiu przedniejsza. Mon. 69, 603. b) Jurid.

dka , medzostogka , ? zawrenl, zatworem; Ross. bmLcth-    Nawiązanie « Nawiązka , co ob. NAWIĄZANY, a , e, part ,

TejLHaa, ckoókii. Zęby naznaczyć rozmnożenie między    nawiązane łóżko * podwiązane, subtentus lectus loris. Cn.

dwiema ilościami wielosłownemi, każda z tych pisać się    Th. Ctlt ©urtbełt. NAWIĄZKA, i, z, fcf. Boh. nawazek;

zwykła między nawiasami, in parenthesi. Jak. Mat. 2, 19.    Vind. naves; Ross. HaBH3ha nawiązanego co); §. 1 a)

— §. Transi. Nawiasem * nalrącając, namieniając, mijając,    czym nawięzują, Sanb, 25iltbe. Nawiązki cyrulik przyło-

łm ŚDrbe^gefien beruftrenb. Możesz mu sam o tym namie-    żył. Tr. — b) Pęk nawiązany, ein SBunb, etmaS Bufanimen*

nić, ale nawiasem. Boh. Kom. 4, 55. Ale nawiasem mó-    gefombneS. Fasces, u Rzymian nawiązki. Faliss. FI. 10. —

§. 2) Jurid. Bassarunk, (sttymeridtgelb, £eilgelb, Schlage-    nawiedził niepłodem. Glicz. Wych. C 3 b. Bóg nawie-

gelb, Sdjabengelb. W sprawach kryminalnych, prócz kar    dza swoich, i doświadcza ich przygodami rozmaitemi.

cielesnych, zyskuje strona na stronie nawiązkę, czyli    Sk. Żyw. 245. Kogo bóg miłuje, tego i nawiedza. Źegl.

pewną, niby na felczerów i aptekę, pieniężną summę,    Ad. HI. (Vind. Na respotjah frezha fedi »na rostajniach

jeśli tylko rany abo siniaki zadane były. Ostr. Pr. Cyw.    szczęście siedzi). Bóg wszechmogący swoje nawiedza

1 , 310. Pojmanego biskupa musiał Leszek z znaczną    rozmaitemi frasunki tu na świecie. Giął. Post. 230. Czę-

nawiązką jednać i wypuścić. Stryjk. 320. Midas wyciął    sto bóg ten dom pogrzebami i żałobą nawiedza. Groch.

policzek Dyogenesowi, i zaraz mu dał nawiązkę wedle    W. 524. Od swej młodości chorobą był nawiedzom

prawa. Budn. Apopht. 29.    Prot. Jat. 23. Atoć ja mężatek nie miłuje, a wżdy mię

NAWIĆ, NAWIC1E, oh. Nawinąć, Nawijać.    pan bóg takową raną przez gębę nawiedził. Gorn. Dw.

‘NAWICELLA, i, ź., czołnek do kadzidła. Cn. Th. btc SBctyty«    208. Pan bóg cię nawiedził, mówiono pogorzelcowi ;

rattctybuctyle ; z Łac.    niech mię mija drugi raz, odpowiada. Dwór. K 2. Któ-

NAWICHNĄĆ, oh. Nadwichnąć.    ry mię ‘nawidził bólem, ten mi dodał i cierpliwości.

NAWICHRŻYĆ, cz. dok., dosyć powichrzyć, genug    fftinttftt,    Psalmod. 95. — *§. ‘Nawiedzę, nawidze co na kogo»

toben, @(Urô lUtb 23rau$ lltaćtyctt.    nawiodę, ob. Nawieść. — §. Burles.-Skórę czyją nawie-

NAWIDZIEĆ kogo, f. nawidzi med. niedok., (oppos. nienawi-    dzić * wyłupić , wyłoić, jcmaitbeS 33ucfel tyctlttfilttycit, (mit

dzieć), rad widzieć kogo, rad mieć, kochać się w nim,    ©(tylâgeit). Cieszyłabym się, gdyby ci czasem skórę

einen gern fetyeit, lieben, gern haben. (Vind. naviditi, na-    nawiedzał za twoje głupstwo, feat. 35. b, 136. Nie bój

gledati * zamierzyć sobie; navidlivati » nienawidzieć, zawi-    się, a choć ci czasem hajdamaki skórę nawiedzą, to nic

dzieć, (Lat. invidere); naviden » poważny). Lubią go obie-    nie szkodzi. Teat. 15, 88. Może ci ludzie mój grzbiet

dwie, a ta, ta młodsza passyami go nawidzi. Teat. 22.    nawiedzić zechcą. Teat. 52. c, 52.— b) Nawiedziło ko-

b, 25. Dobrego gospodarza każdy nawidzi, chwali. Kluk.    go« opętało go, er ift befeffett. Żeby cię nawiedziło,

Roił. 3, 11. Nienawidzę równie rozpusty, tak jakem ją    opętana przekoro Teat. 53. d, 17. Przez dwie staruszki

przedtym ‘nawiedził. Mon. 70, 124. g. ob. Nawiedzieć. nawidzone przemówił dyabeł. Mon. 74, 421. Lata jak fu-NAWIECZERZAC się, recipr. dok., kończyć wieczerzą, bać!    rya, jak nawiedzona. Teat. 11. b, 49. Wrzeszczemy oboje,

Slbeitbntatyl enblgen; Boh. naweóereti se. Takoż i kielich    gdyby nawiedzeni, ib. 33. d, 57. NAWIEDZANIE, NA-

wziął, gdy się nawieczerzał. Leop. Luc. 22, 20. (gdy    WIEDZENIE, ia, n., subst. verb., NAWIEDZINY, in plur.

było po wieczerzy. Bibl. Gd.). Gdy się nawieczcrzali,    Boh. nawśtjwenj ; Slov. naśeiweni ; Croat. pohodyenye ;

wprowadzili go do komory. W. Tob. 8, 1. (gdy    wiccze-    Garn. vas; Ross. Haßimame; Eccl. iif»HCti|iemue ; odwie-

rzą odprawili. Bibl. Gd.).    dżiny, wizyta, zajrzenie do kogo, baS SBcfltć^en, ber Se«

NAWIEDZIĆ, f. nawiedzi, cz. dok., NAWIEDZAĆ, niedok.,    fnd), ba3 i^eńttfitctycit. Kazał go zabić w ten czas, gdy

Boh. nawstjwjti, nawśtewowati ; Vind. objiskati; Sorab. 1.    był do niego przyszedł w nawiedziny. Uslrz. Kr. 2, 68.

wopytam, wopotam; Croat. pohoditi ; Bosn. pocchi viditi    Ochmistrzyni nasza poszła w nawiedziny do kumy. Teat.

koga, pohoditi koga; Slav. pohoditi; Ross. HaßhCTHTb ,    28.6,4. Ćzas wykradają przyjacielskie nawiedziny. Pilch.

HaßhmaTfc, nochnm., iiocimaTb; Eccl. ctmy, nochmaio,    Sen. list. 2. Mojej zguby są przyczyny, Niewiast częste

iißHCHTHTti, iifuiCKi|UTH ; a) odwiedzić kogo, zaglądać do    nawiedziny. Zab. 11, 331. Nie powiadaj, żem zachoro-

jego pomieszkania, eilten bcfuctydt. Wyciąga tego uprzej-    wał, bo oni zechcą przyjść do mnie w nawiedziny. Boh.

mość sąsiedzka, żeby się nawiedzać. Kras. Pod. 2, 85.    Kom. 3, 145. W nawiedziny do syna przyjechała. Star.

Bogate pany z chęcią nawiedzają, a ubogich nie widzą.    Dw. 50. — §. Nawiedzenie Panny Maryi, bte $etmftt«

Biał. Post. 224. Mający być nawiedzonym czyli odwie-    ctyltitg 5D?artd. — §. aliter. Żywot i miłosierdzie dałeś mi,

dzonym Eccl. noehTHTe.iem, visendus. Położnicę nawie-    a ^nawiedzanie twoje przystrzegalo ducha mego. Leop.

dzić (Vind. na libel jiti, na fibeu priti). Obiecał się był    Job. 10, 12. (opatrzność twoja. Bibl. Gd., betu 2Iltffetyett.

do nich rychło nawiedzić. Sk. Dz. 41. ■— §. Nawiedzić,    Sltttycr.), — §. Nawiedzenie od boga, doświadczenie,

troskliwie szukać, wyglądać, forgfälttg flicken, ltad)[ehett.    krzyż, przypuszczenie bozkie, bte ^etmfltdjuttg »on ©Ott.

Będę szukał owiec moich, i nawiedzę je, jako nawiedza    Stateczność wiary dzierżą panu swemu, co znoszą po-

pasterz trzodę swoje, gdy bywa w pośrzodku owiec roz-    kornie każde nawiedzenie od niego. Rej. Post. S s 5.

proszonych. Pociej. 386. Rozpraszacie owce moje, owszem    NÀWIEDZICIEL, a, m, Boh. nawśtjwitel ; Ross. noci-

rozganiacie je, a nienawiedzacie ich. Bibl. Gd. Jer. 23,    THTejb, ÆoaopmuK'E; ber Sefitcher. Racz przyjść duchu,

2. — *§. Posłowie Carscy oddawszy hetmanowi listy,    stworzycielu, Serc wiernych nawiedzicielu. Pieśń. Kat.

zdrowie od Carza nawidzili. Papr. Ryc. 105. oświadczyli,    87. Ten, który ma w niebiosach mieszkanie, ‘nawie-

ftC ftatteten beu ©ruß ab. — §. Bóg nawiedza czym, theol.    dzicielem i obrońcą jest miejsca onego. Leop. Macch. 3,

©ott fudjt tycim womit. Bóg choć ojca abo syna nie ska-    39. (dozorcą i obrońcą. Bibl. Gd.). Slitffctyct. W rodź.

rze, przecież dalszego potomka za ten grzech nawiedzi.    źeńsk. Nawiedzicielka Ross. noctTHTeJbiuma.

Karnk. Kat. 507. Mieczem nawiedził bóg kraje owe. NAWIEJE, ob. Nawiać.

Sk. Dz. 555. Nawiedzę on naród w mieczu , w gło- NAWIERAĆ, ob. Nawarzyć, et Nawrzeć. dzie, w morze, aż go wytrawię. 1 Leop. Jer. 27, 8. NAWIERCIEĆ, f. nawierci act. dok., NAWIERTAĆ niedok., Żona Zacharyaszowa niemało sromu użyła, gdy ją bóg był Nawiertywać, nawiertuje freq. et cont. ; trochę zawiercić,

NAWIE ŻUJĘ - NAWŁACZANY. 505

NAWIERZGAC - NAWOZIĆ.

\ind. navertati ; Slav. navertati ; Croat. navertavam ; Ross.    żowati ; Vind. gornavositi ; Bosn. navesti ; Croat. navâ-

HaBepTtTB, HaBepTHBaTB, HacBepjiHTfc; etwaS auBütyren.    sam; Ross. HaBe3TH, HaB03HTB, HaBonry, naBa>KHBaTL₍ Ha-

W bokach saméj głowy zapalnika nawiertują sie na krzyż    lamHTB, HaiacKaTB, HaTacKHBaTB, Ha^epHyTB; przystawić

cztery dziurki. Jak. Art. 2, 80. Nawiertanie drzewa ma    wiele czego wozem , statkami etc.; piel tyerBei) gefahren

być aż do drdzenia. Cr esc. 438.    Bringen; tyerBeçffityren, tyerBeipfatyren. Spichlerze nawiezione,

NAWIERZGAC się, f. nawierzgnie się, recipr. dok., do    pełne zboża rozlicznego. Ryb. Ps. 6. Insi niechaj śpi-

woli powierzgać, ftc^ł tnitBe toBen, piel tyerumtoBen. Poje-    chlerze, nawiezione mają. J. Kchan. Ps. 4. t. j. dobrze

chali na reszcie z lichem, jedno nawierzgawszy się, a    opatrzone, naśpiżowane, motyl PerprOPiantirt. Wielką so-

drugie nahałasowawszy. Teat. 24. c, 39.    bie przed bogiem górę zasług w szukaniu zbawienia

NAWIERZYC się, f. nawierzy się recipr. dok., wszystkich    bliźnich nawiozła. Wys. Kat. 180. t. j. nasypała, auf*

fctyütten, jufammentragen, jufammenfctyütten. Nawozić rolą* gnoić rolą. Tr., einen Slcfer Bungen; ob. Nawoź, Vind. navoshnja, navosenje, napel.

NAWIEŚĆ, nawiódł, nawiedli, f. nawiedzie, nawiodę; cz. NAWIĘZUJĘ, ob. Nawiązać.

dok., Nawodzić niedok., Boh. nawesti, nawoditi; Rag. na- NAWIJAĆ, \b. Nawinad NAWIJACZ, a, m„ który co na-vèst., navodim, navaadam; Vind. navod.t. ; Sorab. 1. na-    wija f etn)ag auflVttfelt. U tkaczów nawijacz, Ber Spill*

wodżuyu , nadwodzam ; Dal. navodim; Ross. HaßecTB,    junge, co na cewki nici nawija. Tr.

H3B04HTB, HaBOwy; Eccl. naBOiKAy; naprowadzić na co,    ńć. -, „    .    .    ,    , ,

nakierować, motmtf »tafSJrai. leiten, Teufen. Do sławy i NAW LEC, naw.laf, f. nawileje (praeęent, caret) mei. dok., do enotv chce eo jakim kształtem nawieść. P. Keltan.    ee o s rać ni. n. ., nor ©éretTen rafciib werben.

0,1. 1, 181. Nawodzisz mie na krok tak niebezpieczny. n,sole"s ■ ŁuJ"yV Î” ?’-f'n?1    Ma-CZ' Nawl"

Teat. H. », 47. Na zly raz nawieść. Cn. Ad. 548. (cf.    la,a,buJna chełpliwość. <6. Cwitas rahe contacta, na-

nagnać do sieci). Gadał w bóżnicy, wkładając imię Je- Wla0, osza a    ajtz., c. sza awi a.

i nawodził żydy i Greki. 1 Leop. Act. 18, 4. NAW1LKI, ów, plur., herb; kosy. Tr., jroety Senfctt, eilt

Söappen.

na-

sekretów sobie popowiadać, ficty pielerlep Periratten. Z płaczem pocałowawszy, bierze na pokoje, Nie mogąc się nakochać, nie mogąc nawierzyć. Pot. Arg. 819.

zusowe,

(miewał rozmowrę i pozyskawał żydy. Bibl. Gd), nawracał, gewinnen, Befetyreu. i Leop. GaÜ. 1, 10. — §. Na- NAWILŻYĆ, cz. dok., napuszczać wilgocią, anfeuotyteu ; Vind. wieść na kogo, naprowadzić na kogo, ściągnąć na ko- namokriti.

nawinauti, nawinowati ; Sorab. 2. nawisch ; Sorab. 1. nadwihyam ; Rag. navitti ; Vind. naviti, gornavijati, gor-viti , gornaviti, gorfviti, gornaklonzhati , navijati, fvijati, ovijati, nazievati ; Croat. naviati, navijam ; Ross. HaBHTB, HaBHBaTB, (naładować wóz; HaßHBKa ładunek wozu); a) wijać na co, attftPtcfeln. . Nawijać nici na kłębek. Tr. Tkacz nawija krosna, osnowę na wałeczek, ib. Na nawoju przędzę do wyrabiania nawijają. Pilch. Sen. list. 3, 62. Trzyma śmiertelną kądziel, jako trzeba, swój dekret, srogą ręką nawiniona. Bardz. Trag. 394. (Boh. ndwinek * co nawinięto, Ba3 51ltfgeiPt(feltc). Nawijać papiloty, u fryzera , włosy skręciwszy, w papier zawinąć, do przypalania. Magier. Mskr. — b) Nawinąć. Tr., na-wichnąć, nie ze wszystkim wywichnąć nogę, rękę, etina§ »erftauctyen , ein wenig nerreufen. NAWINĄĆ się/ recipr., natracić się, w ręce wleźć komu, porfoinmen, itt Bie §ćttt* Be frnnmen, »on felBft ficty einfinBeit. Dobrego szukając ledwie najdziesz, złe się samo nawinie. Cn. Ad. 170. (złego nie kupić). W kraj ten wciągnął, burząc, paląc i plundrując, co się nawinęło. Stryjk. 184. Zakazał, żebym się na jego oczy nawinął. Boh. Kom. 3, 357. Jeżeli hultaju, jeszcze mi się raz przed oczy nawiniesz, to cię.... Pam. 83, 2, 178. Zdało mi się, że łzy się nawijały. N. Pam. 16, 21. rzuciły mu się, Bie £tyr<b neu Brängten fiel) ityrn in Bie Singen.

NAWIOS, ob. Nawias.

NA WŁĄCZANY, a, e, kosmaty. Cn. Tli., rauty , 30ttig. Szata kosmata, nawłaczana, kutnerowana. Cn. Th. 1103. Jakób , nawo- sprawił Józefowi nawłaczana suknią. Biel. Hst. 16. Koc

go, üBer einen Bringen, üBer itytt pcrtyfingen, itytit pjietyen. NAWINĄĆ, f. nawinie ad. dok., NAWIJAĆ niedok., Boh. Gdyby to utajono, musiałoby nawieść osobom tym i dostojeństwu ich zniewagę. Weryf. 40. Oto ja ‘nawiedzę też na was złość chuci i usiłowania waszego. 1 Leop.

Jer. 23, 3. (ja nawiedzę was. Bibl. Gd. ob. nawiedza kogo bóg). Gdy się wypełnią lata, ‘nawidzę na króla Babilońskiego i na tamten naród , nieprawość ich, a przywiodę na onę ziemię wszystkie słowa moje. 1 Leop. Jer.

25, 12. ^nawiedzę. Bibl. G). — §. Nawodzić, przywodzić, przytaczać, rtnfittyreit, (citircn). Nawodzisz z Bellar-mina, że on nie wie, jakim się sposobem sąd od Pana Boga odprawuje. Smotr. Ex. 22. ib. 44. — Nawiedzenie, nawodzenie, subst. verbi, Vind. navodenje, navodba;

Croat. navoy inductio; cf. hawoj.

NAWIES1Ć, cz. dok., Nawieszać niedok., dosyć czego na czym pozawieszać, genug attftyćtttgen ; Dal. navisziti ; Croat. navesziti, navessujem; Ross. naßtcHTB, iiaBtimiBaTB. Nie mają na pieczy darmolęga , chociaj nań czasem i złota, jako pstrocin na dzięcioła, nawieszają. Rej. Zw. 135 b.

NAWIETRZNY, a, e, — ie, adverb., expositus ventis. Cn.

mu

Th. Ber Suft auêgefefct, luftig. NA WIETRZYĆ,/\ nawie-trzy act. dok., Boh. nawétrjm, -iti; wiatrem zaziębić, fait Utattyett. Nawietrzenie * zaziębienie , Bte (Srfältung PPU Ber Suft, pont SBtnBe, 3uó<!* Położnicom w żywocie ciężkie bole z nawietrzenia przychodzą. Syr. 456. Lekarstwo to od nawietrzenia i zazięblości , zwłaszcza macicy, użyteczne. Syr. 131.

NAWIEWAĆ , ob. Nawiać.

NAWIEŹĆ, nawiózł, nawieźli, f. nawiezie, nawiozę, act. dok., NAWOZIĆ niedok,, Boh. nawezti, nawozyti

39

StowniH Lindego wy i. 2. Tom III.

Turecki nawlaczany obustronny. Vol. Leg. 4, 357. NAWLEC , ca. dok., NAWLEKAĆ niedok., NA WŁÓCZYĆ cont., NAWŁACZAĆ czestotl., Boh. nawliknauti, nawliko-wati; Vind. navlezhi ; Sorab. 2. nawlaz; Rag. navûchi, navlâciti ; Croat. navlachim ; Ross. HaBieub, HaBiemn ,

nawodna, ib. Nawodne ptastwo , gęsi • przebywające na wodzie. Dudz. 24. Nawodna mucha, tipula solstitialis, Ross. Koxpa. Nawodne miasto * nad wodą leżące, wodą otoczone. Dudz. 24. mit Söaffer umgeben. ‘NAWODNIĆ^ cz. dole., wodą okryć, oblać, überfd)U)emuten; Vind. navo-deniti ; Ross. HaB04HHTb , H3B04HaTb.

HaBjeKaTb, iiaBOJomiTŁ, HaBOiaKHBaTL ; Eccl. HaBiauaio,

HaBieKaio; wlekąc naciągnąć, nakryć, zakryć, n. p. NAWODZĘ, ob. Nawieść. NAWODZIC1EL, a, m., napro-Chmura nawlekła na słońce gęste cienie. Teat. 51. d,    wadziciel, co na co nawodzi ; Sorab. 1. nawodżwar;

77, cf. Ross. Ha Heóo huboiokio, bejteljen, ÜBerjte^ett.—    Vind. navodnik, navifhar; Rag. navoditegl; bet* etneit

Nawlec igłę, einfâbeltt ; Vind. vdeniti, notervdeniti ; Carn.    worauf fuitfüfyrt, ber göfirer, Setter. Nazową cię naprawcą

fnôram; Croat. nanizavam, napelyavam konecz u iglu;    rozwalenia, i nawodzicielem ścieżek dla mieszkania.

Bosn. uditti konaç ù ghlu ; Ross. b^Iitb HHTKy Bt Hroit-    Budn. Jes. 58, 12. (przeprawca ścieżek. Bibl. Gd.).

którym przędzę do wyrabiania nawijają. Ot. Ow. 216. Pilch. Sen. list. 3, 62. (Boh. wralidlo; Sorab. 1. nawoy-no; Rag. vratillo ; Croat. vretilo, (navoy inductio); Ross. HaBOH, opyaie, (cf. oręż, narzędzie); HaBOHiia krążek klubowy). Oszczepisko Goliata było jako nawój tkacki. Radź. 1 Sam. 17, 7. — § Poet. Ta która z złotej kądzieli Życia twego nici przędzie, Jeszcze nawoju ma wiele,

Ky, B^epHyTŁ HHTKy bb Hny ; Eccl. HAZiAijnTii, Halamy. NAWÓJ, oju, m., utok, ber SBebcrbaum ; wał tkacki, na Zawłaczać, wtykać nić w ucho iglane. Cn. Th. Nawló-kszy nitkę w igłę, przeciągaj przez dobrą ospę. Perz.

Cyr. 126. Nawlec piętę u pończochy. Magier. Mskr. ułożyć na drótach oka pięty. — §. Nawlec na nitkę perły, korale, naciągnąć, naściebać, auffabeln, aufreffjeit,

Vind. nisati, nisgati, nanisgati, nanisati ; Croat. napelyavam zernye na nit; Ross. HH3aTŁ, HH?Ky, HanH3aTt, Ha-HH/Ky, naHH3biBaTb. — §. Nawlec czego wiele, przywlec    Jeszcze na długi wiek będzie. Karp. 4, 55. t. j. wątku,

mnóstwo, wlekąc przyciągnąć, nagromadzić, otel Jllfam*    UOd) Otel ftdbeit, nad) Dtel SDîaterte.

ntcnfd)Ieppeit. — Nawłóczyć, nawłaczanym czynić, ko- NAWOJOWAĆ się, recipr. dok., dosyć powojować, ftd) fait smatym czynić; jottig madjCJt, ftricfeit, Wtrfett. Tr. Na-    frtegeit, beu Sîrteg fait befummelt. Żołnierze Skanderbega,

włóczyć pończochy, czapkę. Tr. — §. Nawłóczyć się,    gdy się do woli nawojowali, do obozu się wracali. Baz.

na wałęsać się, ftdj genug tyerumfdjlcppen, gerinn treiben. Ross.    Sk. 92.

trejfenb. Nawojowe płótno * na nawoje zwinięte. Wtod. m., po- NAWOŁAĆ czego wiele, cz. dok., wołając nagromadzić, nie! włoka, n. p. na pierzyny, ber tteberjug, ber Vcttûberjug.    jufammen rufen, (Vind.    naklizati). Żołnierze uciekające

Ross. naBOJOKa, HOBOiOMKa, (hbbojok'L łąka nad rzeką    widzi nienawołane., Tward. W. D. 32. (których się nie do-

namulona; Croat. navlàka, kûm sze obruchi natesu na    woła). NAWOŁAĆ się,    f. nawoła się recipr. dok., wo-

lagev, harpago; Bosn. navlake, kalcine; Slav. nàvlacsci « łaniem namordować się, ftd) ntübe rufen, abfc^repen. Tr. skarpetki). Pojąłeś bracie nadobną dziewczynę, Wziąłeś Boh. nawolati se. w posagu puchową pierzynę, Z kitajki nawłok ; a czegóż “NAWOŁOMNY, a, e, — ie adverb., łamiacy czyli rozbija -chcesz bracie, Kiedy sypiacie smaczno na bławacie?    jacy nawV( f^tffebreć^enb.    Nawołomne morskie przebyły

Bratk.IZb. Nawłók ciał skamieniałych, kamienna skorupa    nory; navifragum fretum.    Zebr. Ow. 347.

Ross. Haniami. NA WŁOKA, i, i., u sieci powróz gru- wami a A •    , ,    . .    ...

by, na który sie sied nawJóczy. WM. Sic Sie&Ietoc, W NAP?,AC-7 “‘f?! rf“?r- »»mająo nasycé s,ç,_ tmtf Sa« mbanh    ift. Sznurek, na którym worek    DaJ. m' s'? w sol>'0    do fJl0!c‘

ÄÄr*ïr-boä ®,irtiÿe6a,,b' a"    twojej-

NAWOD, u, m., Boh. nawod ; powod, nawodzenie, po- NAWOSKOWAĆ, f. nawoskuje; NAWOSZGZYĆ , f.

szczy uct. dok., Nawoszczać , Nawaszczać niedok., Boh. nawoskowati; Rag. navosetitti ; Ross. HaBOmmb, HaBa-mHBaTb, HaBaKCHTb, naBaKuiHBaTb ; woskiem napuszczać , mit 2ßad)3 überjfefien, mtt^fen. Cerare, incerare, nawo-szczyć, owoszczyć. Macz. Nić dobrze nawoskowana. Perz. Cyr. 2, 29.

HaTO;iKaTbCH, Hac.iOHHTLCfl, HaibiraTtca. ‘NAWLEKACZ, a, NAWOJOWY, a, e, do nawoju należący, ben Söeberbauttt De« w., który nawleka, ber Vejtel/er, Ueberjtefier, iperbe^ietyer;

Croat. navlachitel superinductor. NAWŁOK, u ,

nawo-

duszczenie, nastrojenie, narządzenie, naprawa, bte 5lu* lettung, Verleitung, Slnreijjung. Grecy z nawodu a porady Temistoklesa umyślili bronić się Persom. Biel.

Św. 25 b. ib. 185 b. Wojnę podnieśli z nawodu Ma-tyaszowego. Biel. Kr. 409. Odstawiali poddani od Władysława, z nawodu Wszebora i Duńskiego. Biel. Kr. 91.

nawoź; Vind. navoshnja, navosenje, napel, gnojenje, gnojina ; Eccl. et Ross. uaBOSb BCflKiS, neiTL hmu 3actmaK)TŁ; mon, uotbim; to czym doły, rowy, przerwy, zasypują, wyrównywają. Cn. Th. jufflmmcn* gefa^rner 6d)utt, junt SIuSfülIen, Slnśfdjnttcn. — §. Gnój nawieziony, ber ®Üuger. Nawozy oborne, stajenne, chlewne , owczarne. Haur. Sk. 50. Margiel przedziwnym jest nawozem. Kluk. Rośl. 3, 177. Nagnoić nawozem, na-

— §. Nawod, rozpoczęcie, zawód na nowo, b«3 Slufait- NAWOŹ, u, m., Boh. gett imit 9?euem. Naprzód zebranie historyi czytać, po-tym obszerną też historyą drugim nawodem. Mon. 65,

233. cf. zawód.

NAWODNY, a<i( e, na wodzie będący, auf bem SBaffcr ft^l fluf^alteub. Żołnierze nawodni, classiarii. Macz. Obóz nawodny do Włoch przewieźć, classem in ltaliam traji-cere. ib. Terrenum iter, poziemna droga, to jest, nie-

ben, Umfetyren. Nawrot wozu. Tr. Rzeka ta trudna do nawigacyi, i niepośpieszna , dla wielkiego krążenia i nawrotów. Doter. 159. ib. 211. dla kołowania, zakrętów, ©reljungen, SGBtnbnngen, Krümmungen. — b) Po wrót ; ba3 3nrü(ffef>ren, Burütffomnten, SBtberîommen. Kazimierz z Malborka nawrotu do Polski przybliżył. Krom. 725. (reditus). Raz uciekłszy, już żadnego nawrotu nie mają. Kanc. Gd. 218. Bywają też zimnice nawrotami powracające. Perz. Lek. 95. — §. Nawrot* powtórny raz, powtórzenie, bte 2Bteberl)oJ)lnng. Z pierwszej żony (bo z Chmielowską drugim nawrotem żył niepłodnie) syna spłodził. Nies. 1, 176. Drugim nawrotem z Kisielnicką zrodził córkę. ib. 187. secundo voto. Nie chce prawo, aby winowajca za tenże występek powtórnie odpowiadał, lub drugim nawrotem był karany. Ostr. Pr. Kr. 2, 137. Wiek Jagiełłów, wiek dla nauk złoty, Pod ich potomkiem zda się iść w nawroty. Zab. 8, 50. Skrzet. wracać się, powracać, juritcffefiren. — §. Nawrot, przywrócenie, nagrodzenie, za dosyć czynienie, bitś SBiebererftatfen, SBtebcrgnlma« djeu, Vergüten, 3luś>gletcfjeu. Choćbyś dobył miecza na przyjaciela , nie rozpaczaj, bo jest nawrot. W. Syr. 22. 26. (jest droga do uśmierzenia. Dibl. Gd.). — Nawrót słońca* bte ©omtenmenbe, solstitium, roku czas, którego się słońce znowu nam zbliża, albo znaczniej oddala, n. p. 0 wilgotne nawroty słońca , a pogodne zimy, proście oracze. Otw. Wirg. 578. — §. Theolog. Nawrot, nawrócenie się ku dobremu, ku prawdziwej ₅wierze, bte Sefebnutg. Ojcowie sądzą Zacheusza tego, Że jest nawrotu przykład prawdziwego. Leszcz. H. T. 642. — §. Botan. Nawrot, słonecznik, podróżnik, brodawnik , bro-dawiec, oblubienica słoneczna; ziele to kwiatem swmim cały dzień się za słońcem nawrraca ; gatunek szczodrze-nicy, Citisus Austriacus. Kluk. Dyke. 1, 179; chondrilla, fletu ©mtneumtfbel, üSkrjenfrmtt. Urzed. 165. Sienn. 61. Nawrót, lithospernum. Jundz. 151. Syr. 1529. Ross. bo-poÓŁimoe cham. — Poet. Piękność człowiekiem tak władnie, jak słońce wonnym nawrotem. J. Kchan. Fr. 19. NAWROTNY, a, e,— ie adverb., nawracający, rncffeprcitb, 9ïücffe(ir *, Slov. nawratitedlnÿ. Słońce się pomyka a tro-pico cancri od letniego nawrotnego koła, ad tropicum capricorni do ozimego nawrotnego koła. Otw. Ow. 53, bte SBenbCjtrfel. Nawrotnie, powtórnie. Chodk. Kost. 82. — §. Wracający się, n. p. oppos. Chwile nienawrotne. Zab. 9, 236. Ejssym. nie mogące być nawrócone, przy-

wozić Ross. yHciB03HTŁ, yHaBO^HBaTfc. NAWOŻĘ, NAWOZIĆ, ob. Nawieźć. NAWOŹNY , a, e, nagnojony ,

n. p. Ziemia nawoźna i tłusta. Syr. 1154; Ross. HaBO-3HBIH. NAWOZOWIEC , wca, m., mucha, musca ster-coraria, bte SKtftfltege, 6d)mei{5fltcge, jaja składa w gnoju, koło którego całe lato się bawi. Ład. H. N. 112. Kluk.

Zw. 4, 392. NAWOZIGIEL, a, m., który nawozi, ber Bufammenfdjmtter, ©itngerfüÿrer, Vind. navosnik.

NAWRABAĆ , act. dok., Boh. nawraubiti » striare, incidere, etitferben.

NAWRAŹAĆ , act. dok., Boh. nawraźeti « multos clavos incidere; wiele powrażać, powbijać, piel Ijtneitt brttngen, treiben, fdjlagett.

NAWRÓCIĆ, f. nawróci act. dok., NAWRACAĆ nicdok., Boh. nawraćeti, nawratiti, nawracowati ; Slov. nawracugi ; So-rab. 2. hobroschisch ; Sorab. 1. wobrocźicź ; Vind. nao-berniti, vtratiti, gornaoberniti ; Bosn. navrachjati, navar-nuti, navrrinuti, navernuti ; Croat. navrdcham ; (Eccl. iia-BpamTH , HaßpantaTH, Haßpamato przywrócić do pierwszego stanu; Ross. HaBopoTHTb, HaBopauiiBaTL narzucić, nałożyć; przybić do lądu); nawracać co * kierować czym, nanosić czego, etwas umwenben, tvo^in wettben, woljin teuren.

Nawrócenie nic innego nie jest, jedno mutatio situs, odmiana położenia, gdy to co po prawej stronie leżało, będzie po lewej, a co po lewej, po prawej, co na przodku, to na-zad pójdzie , co wzgórę to na dół. Dirk. Exorb. G 2. Niech nawróci stangret. Tr. ber Kutfdjer [oll umwenbett. Gdy rzeka była wezbrała, nie śmiał się przez nię ważyć, i nawrócił ku domu. Ezop. 113. Nawrócić się « obrócić się na drugą stronę, ftd) umbre^eit, umwettbeu, Slov. na-wrótiti se redire. Gdy się nawrócił Dawid, zabiwszy Filisteusza , wziął go Abner, i przywiódł przed Saula. 1 Leop. 1 Reg. 17, 57. Szyją mi się z ciężkością przychodzi obrócić, Aż się wszystek jako wilk sam muszę nawrócić. Prot. Kont. A 3 b. — §. Nawrócić gdzie, dokąd * udać się tam , obrócić się tam, woljttt juntcffetyreit.

Wziął nowinę o nawróceniu jego do Rzymu. Wys. Aloj.

351. Croat. navrachatisze * wstępować gdzie. — §. Theolog.

Nawracać grzesznika, heretyka * na dobrą drogę go wracać,

Vind. prebemiti, preoberniti, einen ©üttber, einenKe$er befelp ren, tlm wteber auf beit rechten 2Beg bringen. Żaden tego nie nawróci, Od kogo bóg twarz odwróci. Bys. Ad. 81.

Heretyk, chce-li się prawdziwie nawrócić, niechaj żałuje za to , że kiedy po heretycku wierzył. Dirk. Exorb. G 2 b. Jagiełło kazał nawracać lud na wiarę chrześciań- wrócone, ską.    Diel.    235.    Dawni    monarchowie    mieli    za jakowąś    NAWRÓŻYĆ, cz. dok.,    wiele powróżyć, piel prop!)e$ei)en ;

pobożność,    nawracać    mieczem    pogany.    Nar.    Hst. 4, 88.    (Ross. HaBopajKHBaTL,    HaBopo?KHTi> * naczarować). Nawró-

Jagiełło wielką pilność ustawicznie czynił w nawracaniu żyć się recipr. dok., ftd) fatt prppljiejeiçen. pogaństwa do chrześciaństwa. Slryjk. 445. (Slov. obVâceni; NAWRZEĆ , nawrzał, f. nawrze med. dok. ; *NAWRAĆ, NA-

Slav. obrâtjenje). Chrystus na dla ich nienawrócenia. [Bial Post. 129. (zatwardziałości.) — Nawrócić się, per excellent., katolikiem zostać, fa= tboltfcty werben. NAWRÓCIC1EL, a, cnotę ludzi nawraca , Vind. prebernenik, prebernjar ; Ross. oópamaiejL ; ber, Sefebrer. Tr. ; Croat. navrachàvecz di-versitor. NAWRÓCICIELKA, i, i., bte SBefefjremtn. NAWROT, u, w., a) nawrócenie, nawracanie, ba3 ttntwett*

NAWOŻĘ - NAWROT..

NAWROTNY - NAWRZEĆ.

307

upad    wiciom położony;    WIERAĆ, niedok., Doli. nawriti; Croat. navrénye ebullitio ;

wpijać w się czego,    osobliwie mówi się o naczyniach,

które od warzenia niejaki smak lub przysmrodek niewy-

m., co na wiarę, gubiony, przyjmują, (tu ftd) Innern ftebett), burd) ©leben et« nen ©entdj, ©efdjntatf befommen ober anneljmeu, elnfangen, etniie^en. Mięso nawrzało soli, octu. Tr. Czego nowa skorupa nawre raz, tym na starość śmierdzi. Petr. Ek. 101. quo semel imbuta testa. Długo trwa, wierz memu

słowu, Czego garnek nawre z miodu. Eraz. Ob. B.,Slov.    nabywać zwyczaju, etmaâ gewohnt roerben, ftćO bara» ge»

ćim hrnec nawre, tim aź sa rozbige pâchnè. Świeża    lüöljneu. Czego z młodości nawyki, swoje czyni stary,

skorupa tłustością smrodliwą, nawrzala, starą przywarą    Pot. Jow.    2, 63. (cf. czego nowa skorupa    nawrzała). Do

woniała. Stryjk. 382. Czego garki nawrają, taki zapach    czego sie    już nawykło, tego się nie chce    porzucić. Mon.

mają. Star. Vot. C. Jakim smrodem to dawno nawrzało,    71, 361.    Nawykaj być jednakim. Pilch.    Sen. list. 258.

Podobno już tak wiecznie tym będzie śmierdziało. Rej.    Pospolicie    tak śpiewa, jak nawykła wrona.    Papr. Tr. C 4.

Wiz. 78. Nie odmieni niecnoty, której nawrzał z młodu,    Nieprzyjaciół wszystkich nie wykorzenił, aby się żydzi do

Jeszcze się ciśnie do niej, by wieprz do wychodu. Papr.    boju ćwiczyli, i rycerskiego rzemiosła nawykali. Star. Ryc.

Kol. T 4 b. Iż był w młodości swojej woli nawrzał, W    7. Chciał spraw pod tobą nawyknąć Marsowych, Tak

starości się nikomu zachować nie umiał. ib. 0. Za apo-    dobrym mistrzem. P. Kchan. Jer. 199. Witold w Prus-

stołów byli tacy, którzy będąc nawrzałymi faryzejską    siech mieszkając, po Niemiecku nawykł. Biel. 233. (t. j.

nauką, zakonne ceremonie z ewanielią ‘staczali. Gil.    nauczył się). Nie umiała inakszego języka jedno Nie-

Post. 49 b.    miecki ; wszakże za ośm niedziel nawykła po Polsku, gdzie

‘NAWSKROŚŁUSKA, i, z., ryba    Azyańska    wyborna,    ryba    się temu wszyscy dziwowali. Stryjk. 481. Szkodliwych

Grecka z morza Karpatskiego,    elops. Cn.    Th. 961.    rzeczy uczą się, i nawykają. Zebr. Zw. 158. — §. Chi—

NAWSTECZ adverb., na wstecz, w    zad, nazad, juriitf. Odtąd    ron doktor nawykł leczyć ludzi, tak iż dwu wrócił od

wiele uczniów jego poszli nawstecz. W. Joan. 6, 66., not. śmierci na prośby Dyany. Biel. Hst. 22. umiał.

• opuścili go.»    ,    NA WYLICZAĆ, f. nawylicza act. itérât, dok. , jak najdokła-

NAWSZYC kogo, f. nawszy act. dok.; wszów nabawić ko-    dniej wszystko po jednemu powyliczać, alleö fyaarfletn fier*

go, einen nut Saufe auftecfen, üoE Saufe machen. Tr. NA-    ^len. yy. cf. nawypowiadać.

WSZ\Ć się recipr. » NAWSZEĆ, f. nawszeje neulr., üoE NAWYŁUDZAC, f. nawyłudza act. itérât, dok., bardzo wiele Saufe werben. — Transi._ Wszystkim złym się ‘nawszeły powyłudzać, ötel auälocfcn, ablocfeit. obyczaje. Ryb: Gejl. C 3. t. j. zaraziły.    NAWYMYŚLAĆ, f. nawymyśla act. itérât, dok., wiele powy-

NAWi\KAC, cz. dok., wiele powtykać na czym, üiel eilt* myślać, üiel crbcnfeit, erbitten. Nawymyślałeś wiele ustaw, ftccfen. Kruk nazbierawszy piórek innych ptaków, nawty- £t/ j{ai 296.

kał ich między swe. Ezop. 67. Włos u wąsa by szczeć NAWYNOSIĆ, act. itérât, dok., Boh. nawynaśiti; wiele po-nawtykana. Jan. Oksz. C 2.    wynosić, »tel jufammen Ijiitauö tragen.

nagadać, einem ütcleê üorfageu, üorrebcu. Wieleśmy mu rzeczy nawvpowiadali, cale dla niego nowych. Teat. 19. c. 54.

NAWY —, Boh. nawy-; duac praepositiones mseperabiles, prac- NAWYPOWIADAĆ, f. nawypowiada ad. itérât, dok.; wiele missae verbis, exprimunt conjunctam signißcationem uni-cuique servientem; verba talia signißcant actionem iterative ßnitam. (cf. napo-; cf. pona-; cf. zapo-). NAWYB1E-

RAĆ act. itérât, dok., Boh. nawybjrati; dosyć powybierać, NAWYTRZĄSAĆ, NAWYTRZĘSAĆ, act. itérât, dok., wiele genug jufammen auSfudjen. Nawybierawszy sztuk wielkich    potrzęsać, üiel nad) einanbcr Iierauś rütteln nnb Rütteln,

żelaznych, rozpalić je aż do czerwona w oszowie. Jorz.    Wiele głodny literat nowin nawytrzęsa, Nim się zjawi

Szk. 243. (NAW\Ć, się recipr. dok., wyjąc zmordować    na stole tłusta sztuka mięsa. Nar. Dz. 3, 120. My się

się, fid) fait unb ntttbe fyeulcn; Ross. naBbiTbca). NA-    lubim pokłócić, powadzić, nawytrząsać pod nosem; ale

W\ CIĄGAĆ act. itérât, dok., Boh. nawytahowati ; wiele    zęby zabić, rzadkie tego przykłady. Teat. 43. c, 126.

act. itérât, dok., Boh. nawyważeti; wiele po-wywozić, üiel jufamnten auäfalireu, auäfüljreu,

NAWZAJEM, ob. Wzajem.

powyciągać, üiel iufammen fierauśjiefien. NAWYDZIERAC, ^ WYWOZIĆ f. nawydzieram act. itérât, dok. ; wiele powydzierać, üiel erprcjfen, entreißen. Nakradłszy, nawydzierawszy, nałupiwszy.

Budn. 3 Ezdr. 4, 24. Co z krzywdą nawydzierał, to mu    ,

też wydzierać poczęto. Psalmod. 43. Wiele pieniędzy od NAZABIJAC, cz. itérât, dok., wiele pozabijać, üiel gufantnteit kupujących nazbierali, abo raczej na wydzierali. Gród. Dis.    umbriugett. Ten kochany rycerz, jak z rejestru wyliczał

E 4. ŃAWYDZIWIAĆ się, /. nawydziwia się, nad kim,    tych, których nazabijał dla swego tryumfu. Mon. 76, 46.

in ®ienft neunten, jak mu się wróciła fortuna, nazacią-gał chłopstwa bardzo wiele. Bardz. Luk. 20.

recipr., do woli się napastwić, 3ur ©einige fein $Dîütl|Ietlt NAZĄĆ, cz. dok., Nażynać niedok., dosyć użąć, genug md* füllen, (ob. Nazdziwiać). Krzyżacy, gdy się już do woli fielt, erubteit, abfiauen; Bosn. nasgetti ; Rag. naxetti, nax-nad Polską nąwydziwiali, do Pruss odchodzą. Krom. 335. gnijvam ; Croat. nasinyam ; Ross. uamaTb, HaiKny, HammiaTŁ. NAWYGANIAĆ act. itérât, dok., Boh. nawyhanéti ; wiele NAZACIĄGAĆ, f. nazaciąga act. dok., wiele pozaciągać, üiele powyganiać, üiel jufammen liiuauêjageu.

NAWYKNĄĆ, f. nawyknie med. jednotl., Nawykać niedok.;

1. zadé, faszo (cf. zaś; zahde post), wofpat, fwopecżizu; Sorab. 2. szlètk, neszlètk, naszlètku, cf. pośledź) ; Carn. nasaj, sad, sadej, odsâd , odsadej ; Vind. nasaj (* po), sad, nasai, odsâd, nasad, snak, sa febo , ritenski, (cf. rzyć); Croat. nazad, nayzad, natrag; Slav. natrag; Bosn.

308 NAWSKROŚŁUSKA - NAWYKNĄĆ.

NAWYLICZ AC - NAZAD.

(Boh. nawyknauti, nawykati; Sorab. 1. nawożam szo, (na- NAZAD adv. * a) wzad (ob. Zad), w tył, junicf, tu 9îü(fen. wuknucż , nahuknu nauczyć się); Vind. fe navaditi, fe Boh. nazad, nazadek, zpét; Slov. nazad, spńtkem ; Sorab. navajati, (cf. wada; fe navuzhiti « nauczyć się); Croat. navaditisze, navagyujemsze, obiknujem, (navuchitisze * nauczyć się); Bosn. et Rag. obiknutise, cf. obyczaj; Ross. jtaBUKHyTŁ, iiaBUKaTt 1. nawyknąć, 2. nauczyć się); przy-•wykać do czego, wkładać się, wprawiać się, wciągać się,

nazad, nazada, natragh, uzatragh ; Rag. nazâda, (nazâdak    nazbija, na ostatek na gardle osiedzie waszym. Jan. Oksz.

detrimentum), natrógh; Ross. msaxb, 3aAoars, Ha3a4ii,    B 5 b.

03axh, oópaTHO, Bcnarb. Przeciwko woli bożej rozumy NAZBYT adverb., zbytnie, więcej i bardziej niż należy, Doli. nasze zostaną nazad. Gorn. Dz. 28. (Vind. sad stati nie    nazbyt; Croat. prevèch, preodvisse ; jtt fefjr, Jtt ftarf, Jit

nadążać). We wszystkich tych sztukach dworzanin nie-    stel. Poczekam, aż mię Bóg lepiej wspomoże , jeszcze

chaj nazad nie zostaje. Gorn. Dw. 33. Wyprawi! się    teraz nie mam nic nazbyt, z czegobym mógł kościołowi

prędko, nie czekając tych, którzy nazad byli. Biel. 74.    dobrze uczynić. Dambr. 212. Szczęśliwy kto między tym

Ludzie naprzód i nazad idący, wołali hosanna. Sk. Kaz.    dwojgiem: «nazbyt i bardzo mało», śrzodek należyty za-

148. Tym darem zostawił nazad Eschines pańskie serce    chowuje. Zab. 6, 115. Min. Jednemu nazbyt, a drugie-

Alcybiadowe. Gorn. Sen. 25. —b) Nazad adjunctum ver-    mu nic. Rys. Ad. 21. Nigdy u nas niedosyć, chyba kie—

bis * od-; toteber jurücf, n. p. Nazad dać « oddać; nazad    dy nazbyt. Nazbyt sług, nazbyt potraw, nazbyt koni i

zanieść « odnieść.    psów. Opal. Sat. 99. Kto nazbyt dobrze co chce mieć,

fid) mübe fernen, »or ©eljufuctń erntübett. Com się natrudził,

Poez. 2, 192.

NAZADAĆ się, recipr. dok., dosyć długo żądając wyglądać, gorzej mu się trafia. Cn. Ad. 1051. (słodkość zbytnia w

gorzkość się obraca; zbytnie rzeczy nieprzyjemne; cf. com się nażądał, Ażebym ciebie oglądał. Kniat+~ chlustał, chlustał; cf. strugał, strugał; cf. miara). Równie niebezpiecznie , być nazbyt prędkim, jako i nazbyt

NAZADAWAĆ, ad. itérât, dok., wiele pozadawać, »tel »erur«    opieszałym. Zab. 15, 430. Kto nazbyt ciągnie, prędko

fctcfyen. Najokrutniejszych mi mąk nazadawawszy, wolno    zerwać musi. Fredr. Ad 56. Dosyć aż nazbyt tego. Groch.

nie wypuścił. P. Kchan. Orl. 1, 243.    W. 528. bt8 junt UeOerfIuffc ; (cf. aż).

NAZAJUTRZ adv., (Etyin. jutro); Boh. nazeytfj ; Slov. na- NAZDOBYWAć, f. nazdobywa act. itérât, dok.; wiele podo-zegtrj ; Sorab. 1. zayutźischim; Bosn. sjuttra dan, drugghi    bywać, ötcl erobern, emnefimcn. Ten do dziedzictwa swo-

dan ; Ross. 3ayipie; Eccl. inoiTfiinc, HayTpefi; dnia na-    jego z macierze Nazdobywał państw i miast możnych wiele,

stępującego, folgcnben $ageê, bett $ag barauf, bett borgen    P. Kchan. Jer. 13. Chodk. Kost. epigr.

barattf. Nazajutrz (‘dzień) przed śniadaniem, prowadzę NAZDRADZAĆ, f. nazdradza act. dok.\ wiele pozdradzać, go na spacyer. Mon. 65, 248. Gdy było nazajutrz, za-    »tele nad) eńtanber betrügen. Wieleż to już twój Pan ko-

warł się legat z królem. Biel. 380. NAZAJUTRZE, a,    biet nazdradzał? Teat. 22, 46.

Jdl)lrcicfy frepirett. Co koni nam nazdychało! Teat. 24,160.

‘NAZDZ1AĆ, f. ‘nazdzieje act. dok., ‘NAZDZIEWAĆ niedok., n. p. Będzieć nazdziano imię nowe, które usta pańskie nazowią. W. Post. Mn. 55. t. j. nadane, e£ l»trb btr ettt neuer 9îante gegeben werben; (cf. dziać komu). Przy chrzcie nazdziewają dzieciom imiona. W. Post. W. 3, 248.

‘NAZDZłWAć, (ob. Nawydziwiać się), act. dok., napastwić się, nazbroić, ütel Unfug treiben. Nieprzyjaciele nad ludźmi niewinnemi nazdziwawszy, do domów ustępowali. Krom. 518.

n., subst., posterum, dzień jutrzejszy. Wlod., ber ntorgettbe NAZDYCHAĆ, f nazdycha neulr. dok., licznie pozdychać, Zag; Boh. zeytrek. NAZAJUTRZNY, ZAJUTRZNY, a, e,    ’ ' J    F J

do jutra należący. Wlod., bett ntorgenbett $ag angefyenb.

NAZAKŁADAĆ, cz. czejtl. dok., dosyć pozakładać, genug Jtt* famnten anlegen, ftiften, errieten. Władysław kościołów nazakładał. Biel. Św. 175.

NAZALIĆ się, recipr. dok., wiele się żalić, poskarżyć, ge« ttug flagen, ftcb beflagett; Ross. HaBonimcH. NAŻAŁOWAĆ się, recipr. dok., żalu się nakarmić, ftcfy fatt bebauent; (Ross.

HaraajOBaTbCfl skarżyć się).

NAZDRZYK, a, m.; Tr. ziele, saxifraga, ©teinbredj, oh. Ło-mikamień.

'NAZĘBEK, bka, m., Ross. HasyóotCŁ ; pilnik, do wypiło-

wodzić, W Diel ttnb (torf <m|twn₉en. Wiatry darmo się ”a"ia zfbów w Pile- We zawodziwszy nieba dojść swiebodniejszego, ziemie cią- NAZEBRAC, f. nazebrze , act. dok., Boh. nażebrati ; Ross. głą rozdęły. Zebr. Ow. 584. luctari.    *    ‘    HanpocHTb, HanpautHBaTb ; wiele pożebrać, nad) einaitber ju*

NAZBIERAĆ¹, f. nazbiera act. dok., wiele pozbierać, öiel jit*    fantmen betteln. Wezbrał się przeciw niemu Konradyn,

fammen fammeln, jufantmen brüngen ; Vind. nabrati, nabi- posiłków i tu i owdzie nażebrawszy. Birk. Zamoj. 29. rati, gornabrati, notersbrati, noterspraulati ; Sorab. 1. na- ‘NAZEGAĆ, cz. dok., napalić, dosyć pozażegać, genug au* zbjru, nazbjram; Ross. nattCKaTb, nanmy. Kruk nazbie- ftecfeit, anbrennen ; Vind. nashgati ; Bosn. nasgecchi, nago-rawszy piórek innych ptaków, nawtykał ich między swre. riti ; Croat. nasisem, nasgalszem, nasganie ; Ross. Haatenb, Ezop. 67. Wiele pieniędzy od kupujących nazbierali,    abo ąawHraTb.

raczej nawydzierali. Gród. Dys. E 4. Kiedyć weźmie    ode    NAZEGLOWAĆ    się recipr.    dok., do    sprzykrzenia sobie    pomnie pieniądz, od drugiego pieniądz, nazbiera-ć mu    się. żeglować,    ftefy ttUtbe ttnb    fatt    fdjtffett; Vind. najadrati.

Seid. 104. NAZBIERACZ, a, m., który nazbiera, ber    3l*s    ‘NAZELEĆ ,    f.    nażeleje neulr.    dok.,    [w węgiel się obrócić,

fammenfantntler, Vind. nabiravez, naberazht    Pożeleć « przypalić się n. p. suknia na rozpalonym piecu

NAZBIJAĆ się, recipr. czejtl. dok., do zmordowania się po-    zawieszona, pożelała. 4] n. p. Gdy już drwa w‘wderzchim,

zbijać, ftcl) fatt intb Utübe §eruntf^lagen, tobt fdflagen, tnor*    garńcu ‘nażelają, ‘odprzętnisz ogień. Sienn. 524.

ben. Turczyn, gdy tak po ukrainach waszych do woli się NAZEWNĄTRZ, ob. Zewnątrz.

509

NAŹĄDAG - NAZBIJAĆ.

NAZBYT - NAZEWNATRZ.

NAZARTOWAĆ się, f. nażartuje się recipr. dok., do woli pożartować, jur ©enüge fcfyerjett, ftd) luftig ntadjen über etroaö;

Boh. nadowaditi se ; Ross. namyTHTb, Harnyuy. Nażar-towałem się z onej staruszki. Mon. 65, 542.

NAZAWODZIĆ się, recipr. czejtl. dok., wiele się nasilić, za-

na

NAZGRZYTAĆ, f. nazgrzyta ad. dok., wiele pozgrzytać, otel npe4tMTŁ, onpe^iJflTŁ, HapH4HTB, HapatKaTB, buhhhtb, mit bett Sonett înirfc^etl. Nogami natupa, zębami nazgrzy- buhhhtb; Eccl. HaptiecTBOBaTH, iuçocthkiitii ; nacechować ta. Teat. 6. b, 7.    znakiem, bejeicftlten. Pieczętujesz, naznaczasz, a złoto

NAZIĘBIĆ, f. naziębi ad. dok, Naziębiać niedokczynić, że    odważasz, Srebro z wagi na wagę przekładasz. Prot. Jal.

co naziębnieje, füfyle tltadteit, »erfüllen machen ; (Etym. zi-    40. Człeka tego zdrady pełnego, żeby naznaczyć kazał,

mno); naziębić się * NAZ1ĘBNĄĆ, fid) »erfüllen; (Rag. na-    dawszy mu napisać na czele pewne litery. Gorn. Sen. 3\1.

zćbsti; Bosn. nazebsti, nahladitise, ohropotiviti, nastin-    (piątnować). Wart naznaczenia, zanotowania Ross. 40-

nuti; Croat. nazebüjem , nazimujem). Anim nogą z izby    CTOnpHMtuaTe.iBHBW.— §. Naznaczyć komu czas, miejsce,

nie wyszła, jakem ja się mogła naziębić? Perz. Lek. 546.    Cn. Th., einem 3?it Ultb Ort befttmmcit. —    §. Naznaczyć

Naziębione z wiatru rany, ból wielki mu czyniły. P. Kchan.    komu co « przeznaczyć, stanowić dla niego,    przejrzeć ko-

Jer. 255. Naziębienie, Bosn.    nazèba;    Croat. nazeba.    mu, einem etmaê beftimmeit, für tyn    feftfe^eu. Co komu

NAZIELENIĆ, cz. dok., zielonym    uczynić,    namaić,    grillt ma*    bóg naznaczy, złodziej nie ukradnie. Pot. Arg. 430. Śmierć

dien; Rag. nazelenitti.    a żonę każdemu naznaczyły nieba. ib. 302. Samo nad-

NAZIEMNY, a, e, oppos. podziemny; auf    ber (Srbe    bcftitblid; ;    bieży, co jest naznaczono komu, A    .zła chwila namaca i

Eccl. H83eMHŁiH ; cf ziemny.    —*    w zawartym domu. Simon. Siei. 58.    — g. Naznaczyć ko-

NAZ1ERAĆ, NAJRZEĆ, ob. Naglądać. NAZIEREK, rka, m.,    go na co, einen 511 etiuaö beftimmen, baju ermüden, erneu*

nazieranie, naglądanie, patrzanie z góry na dół, abo bo-    nett. Olgierd naznaczył Jagiełłę po śmierci swojej na

kiem, zyzem, baS łperabfcfyauen, bay @citl»ürtêfd)auen, baS    \vielkie księstwo Litewskie. Stryjk. 426. NAZNACZYCIEL,

$ittfdjieleu. Sam Jan i Piotr, bo insi uczniowie uciekli,    a, m., który co naznacza; n. p. Annotator,    pilny nazna-

Z daleka się nazierkiem za Jezusem wlekli. Pot. Zac. 49.    czyciel a obaczyciel której rzeczy. Macz.,    ber ŚBcjeidtttcr,

Rodzina i krewni, tylko zaglądają nazierkiem, z wierzchu    Slufjetdiuer, Slltftltcrfer ; Eccl. Ha3HaMCHaTe.it>.    NAZNAMIO-

płaczem pokrywając chciwość puścizny. Psalmod. 51. Niech    NOWAĆ, f. naznamionuje ad. dok.; Boh.    poznamenati;

się zazdrość, w nazierki idąc za nią, puka. Pot. Pocz. 620.    Vind. «asnaminuvati, nasnaniti, nasnanuvati; Ross. HaMb-

NAZJEZDZAC się, f. nazjeżdża się, recipr. dok., z wszys-    thtb, HaMbnaTt, HasHRMCitaTB; naznaczyć, przeznaczyć do

stkich stron pozjeżdżać się, tłott allen Seiten jatylrctd) Jlt*    czego, lub na co, beftimmen. Exsignare, naznamionować,

famtnett gefahren ober geritten îomnten.    naznaczyć. Mącz. Bóg nic innego nie uczyni, jeno co

NAZ1M1EC, mca, w., NAZ1MEK, m, młode zwierzątko, cielę,    każdemu naznamionował. Eraz. Jez. P. b. Każdy czło-

wieprzek, co się już zimę jedne chowało; eilt jnttgeê Stücf    nek ma swój urząd, ku działaniu naznamionowany. ib.

SBieb, ein l^alb, ein Sdinietn tc., baś fd;ott eilten SBinter bttrdj*    D e>. — §. Znamienitym uczynić, mcrflid) ntadjicn. Ńazna-

lel)t Iw* (cf. latoś, jarlik, łonszczak). Niedźwiedź głodem    mionowałeś nas Panie światłością oblicza twrego. Wróbl.

przymuszony, Porwie i w las unosi ‘nazińca (nazimca) mło-    7. signatum est super nos lumen vultus tui. Naznamio-

dego, Kwiczącego i stado zwoływającego. P. Kchan. Orl. 4,    nowana jest nad nami światłość oblicza twego. Leop. Ps.

552.— *§. Nazima; Sorab. 2. etc. nasimma Jesień, g. v.    4, 7. W. id.

batife, najestife; Ross. na3o6aTBCH, tiaiaeBaTBCH ; najeść NAZŁOPAG się, f. nażłopa się recipr. dok., do woli pożło-    się, szczególn. o ptakach, fid; fatt frcffctt, bcfottbcrê »on

pać, genug flinein fcflluifen. Który brzeg ze krwią obficie    SBogeltt. Ptacy się zboża nażobali. Ezop. 99. — Fig. Na-

zmieszanej Nie nażłopał się do sytości piany ? Hor. 4, 488.    karmić się, n. p. Przez czas tej przewłoki pożytków się

NAZŁORZECZYC, f. nazłorzeczy komu ad. dok.; bardzo z₍ cudzego imienia nażobał. Sax. Porz. 407.

wiele przekląć, probra ingerere. Macz., einem üiel auf ben NAZOŁKNĄĆ, nijak, jednotl., żółto nachodzić, gelb werben, łpafó flućbctt, oiel 33ofe3 anwnnfdjen.    gelb überzogen werben. Widziałyście pióra Nagłe, gdy no-

NAZŁOŚC1G się, recipr. dok., złościć się długo, ftd) fatt ar* vya niemi nażołknęła skóra. Zebr. Oiu. 422.

gern; Buh. nazlobiti se.    NAZONAG, nażonął, nażął; nażonęła, nażęła; nażonęli, na-

*NÀZ.\11NDZIC , cz. dok., źmindactwem nazbierać, jufaitttlten    żęli, f. nażenie, nażonę, ad. jednotl.; (cf. Boh. nażenu

ftljCn, jufammen fparen. To co łakomca naiichwi , na-    f., nahnal, nabnati, imper, nażeń). Nagnać, napędzić,

źmindzi, nałupi, obróci się tak, jak onym żydom zbytnie    tt)0l;tlt treiben, auf CttDaÔ 31t treiben. Nażonęli nas w sieci,

nazbieranie pokarmu. Gil.    Kat. 504.    w niewody.    Chrośc. Job. 493. Jak    wiele ptastwa kryje

NAZMYŚLAĆ, cz. dok., wiele    pozmyślać, sriel erbitten;    (Vind.    się w lesie,    gdy zimny deszcz ich    z gór nażenie. Otw.

nafmifliti, nafmifhluvati).    Ustaw cudzych    nie    słuchali,    Wirg. 475.    Złośni bogowie ludzi    ztąd wygnawszy, W

Których ludzie nazmyślali.    Kanc. Gd. 226.    kraj wTężorodnv nędznych nażonęli. Chrośc. Luk. 345.

NAZNACZYĆ, /. naznaczy ad. dok., Naznaczać niedok., Boh. NAZBZEG się, nażarł się, recipr. dok., Boh. nażreti se, na-urćjti, poznamenati; 5/od. ułożjm, oznamugi ; Sorab. 4.    żral se, nożeru se; Sorab. 4. nażracź; Sorab. 2. nażrasch;

wobczeychuyu, wotczeychuyu , pżipokażu, predpostahwu;    Vind. nashretife; Bosn. nasgriditise; Rag. naxdrjêtise, nax-

Carn. nasnazham, samirkujem, namęnem, nameniti ; Vind.    dritise, naxdiratise, naxdirem se ; Ross. HampaTBca, Ha-

namienit, navanzhati, nasnaminuvati, nakonzhati, napo-    TpecnaTBCH, HaxieöaTBca; żrąc najeść się, fii^ fatt freffett.

staviti, pomienit; Croat. odregyójem, odluchiti ; Dal. za-    Odym. Św. 2, D d 2.

miriti; Ross. Ha3HanHTB, iia3Ha3qaTB, pacnpe4bMTB, pac- ‘NAŹRZEĆ, NAJRZEĆ, ob. Naglądać.

310 NAZGRZYTAĆ - NAZNACZYĆ.

NAZNACZYCIEL - NAŹRZEĆ.

NAZLOBIC, cz. dok., na czym wyżłobić, wydro żyć, worauf NAZOBAĆ się, recipr. dok., Rag. nazobattise ; Vind. naso-auSÿôIen , auêgraben; Ross. mAOiiómb, Ha4a,ió.iiiBaTB.

życzyć komu czego, einem etma§ letljen, borgen. Nażycz ty mnie nóg, ja ci nażyczę oczu. Klon. Wor. 51. — g. Nażyczać * użyczać, udzielać, nadarzać, nastręczać, geben, ertßetlen, oerletben, ocrfdjaffen, gerortfiren. Racz pomocy na-życzyć ; jer opetn. Zebr. Ow. 241. Nażyczę swój rady. Ryb. Ps. 60. I to, co rzeczom słońce nażycza światłości Grzała miłość; słońcowe powiedźmy miłości. Zebr. Ow. 83. Dobrze nażyczać, każdy tego świadom, Chleba sąsiadom. Klon. Fl. C 3 b. Zamek spalili, aby już przytułku nieprzyjacielom nie nażyczał. Krom. 3Ö4. Kiedykolwiek Bolesław na łow zajechał, wszędzie szlachta koni łowcom nażyczać musiała. Krom. 280. Tej czystości duszom naszym i ciałom przysparzaj i nażycz. Birk. Dom. 78. Głowa chora choroby nażycza ciału wszystkiemu. Birk. Exorb. F 4 b. — §. Nażyczyć, wiele czego komu życzyć, Stel nńmfcben; Vind. vosbiti, navoshiti, nasheliti.

NAŻYNAĆ, ob. Nażąć. NAZYWAĆ, ob. Nazwać.

NAZYWIĆ, ad. dok., Boh. naźjwiti ; dosyć pożywić, nakarmić, genug nłtyren, futtern.

NAŻUĆ się, f. nażuje się recipr. dok., nagryźć się; Ross.

HaæeBHTb; jtd) fait fauen, fait effen. Niech tu zwierzęta nażują sie trawy. Tward Daf. 43.

“NAZWA, ob. Nazwisko. NAZWAĆ, ‘NAZOWIĆ, f. nazwie,

na-

'nazowi ad. dok.; NAZYWAĆ niedok. , Boh. nazwati, zwu, nazowu, nazywati ; Vind. pojemenuvati ; Sorab. 2. naraz, (cf. narzec); Carn. velim, cf. wolę; Bosn. nazivati, zvatti, prozvatti, naditti imme; Croat. zazâvam, (nazâvam vocito); Hung. nevezem; Dal. zazvati ; Ross. Ha3BaTi>, Ha-30By, Ha3HBaio, HapimaTt, HapenaTL; imię, lub nazwisko nadawać, mianować, benennen, einen tarnen geben, nennen,

Reißen. Nazywać się recipr., ftcfy nennen, neutr. Reißen.

Rag. nazvattise ; Vind. jimenuvatife, pravitife ; Ross, na-3BaibCfl, napenbca, napemiica. Panna porodzi syna, i 'nazową (nazwą) imię jego Emanuel. Bial Rost. 62. Porodzisz syna, i nazowiesz imię jego Jezus. ib. 62. W.

Math. 1, 21. Kucz. Kat. 61. (nazwiesz). Nazow (nazwij) imię jego Izrael. W⁷. Osea. 1, 4. Pismo rzeczy tak nazywa, jakie nam się widzą. Karnk. Kat. 182. Nazwać kogo inaczej » przechrzcie go. Niech się siestrzenicą moją nie nazywa, jeżeli to uczyni. Teat. 7. c, 9. Zonę rzuca,

Tafą 'nazowioną, (nazwaną). Jabt. Tsl. 39. Niedarmo go tak nazwano. Cn. Ad. 566. (imię swe rzeczą wyraża).

Starożytni Polacy nazywali się, naprzód od herbów: Cio- NEAPOL, u, m., Neapel, stolica królestwa Neapolitańsk. lek, Jastrzębiec etc., powtóre od wiosek: Piotr z Chodź-    Wyrw. Geogr. 194; Slav. Nàpulja; Bosn. Napulà. NEA-

m., Slav. Napolitan;

ca, z Zakliczyna; po trzecie od imion ojcowskich, jak    POLCZYK, NEAPOLITAŃCZYK, a,

teraz Rusini: Jan Iwanowicz , Witek Kieniewicz, to jest,    ber Neapolitaner. Neapolczykowie. Sk. Dz. 530. Przymio-

syn Bieniasza. Nar. Ust. 4, 327. NAZWISKO, a, «., “NA-    ty Neapolitańczyków. Wyrw. Geogr. 196. NEAPOL1TAN-

ZWA, y, z., jakiejkolwiek rzeczy przezwisko, imię, bte    KA, i, z., bie Neapolitauerinn. ‘NEAPOLSKI, NEAPOLI-

SBenennung, ber Name einer ©ad)e; Boh. nazew, nazwânj ;    TAŃSKI, a, ie, Neapolitanifct). Watka Bony była córka

Croat. nadime, pridovek; Ross. Ha3BaHie, Hapeueme, Ha-    króla Neapolskiego. Gorn. Dz. 144. Bona znacznej sumy

penaHie, (na3Bnme przyzwisko, przezwisko ohydne, szy-    pożyczyła królowi Neapolitańskiemu ; ztąd urosło prawo

derskie). Dla lepszego wyrozumienia, obaczmy rozmaite    Polskie do summ Neapolitańskich. Skrzet. Pr. Pol. 1, 126.

nazwiska, któremi się zowie ten żywot wieczny. Gil. Kaz.    Ś. Atanazyusz, biskup Neapolski. Sk. Dz. 858.

276. Cesarza nazwiski niepoczciw’emi nazywał. Sk. Dz. NĘ - Ć, ob. Na, Na-ci, Nas'ci.

723. Nazwisko własne, prawdziwe mający, nazwisko wy- NĘCIĆ, ił, i, ad. niedok.; wabić, Boh. wnaditi; Carn. va-rażający, Graec. ó epsgavv/aog, ex re nomen habens. Cn.    dem; Vind. nastaviti, nastaulati, nastaviti vabno jed ;

Th., ber beit Namen mit ber ïfiat fnljrt. Nazwisko własne,    Bosn. mamiti; Croat. mamim, nódim; Ross. JbCTiiTb, no.ib-

nomen proprium. Cn. Th. Narzędzia wojenne mają ogólną    cthtb, ibmy; locfett, anlocfett, propr. et fig. Czego tru

nazwę broni. Gol. Wym. 251.

'NAŻYĆ, cz. niedok., obnażać, nagim czynić, entblößen, naeft

NAŻUĆ-NAŻYCZYC.

NAŻYNAĆ- NĘDZA.

L

311

dniej dostąpić, to nas bardziej nęci. Pat. Jow. 2, 45. Co dzień inne nadzieje, co dzień inne chęci, Dziś' się jedno machen ; Vind. ponagiti, do nagega slezhi ; Eccl. Hamy, podoba, jutro drugie nęci. Szym. Ś. W. 36. Synu mój, oónascaK). Samego siebie z chwały twojej nażysz,    pie-    jeśliby cię nęcili grzesznicy, nie przyzwalaj im. W.    Prov.

luchami się lichemi pokrywasz. Bzów. Roz. 51.    1, 10. — *§. Gołębi dla ochędóstwa nie nęcić, bo    i od

NAŻYĆ się, /. nażyje się recipr. dok., długo dosyć pożyć,    tych prędzej dach zgnije. Ilaur. Ek. 10. nie chować.    NĘ-

fid) fatt leben, lange genug leben; Ross, iiamimcfi, Hamn-    ĆISK0, a, n., gumienko, na którym ptaki łowią, ber No*

BaTbca (* 2. dorobić się, uzyskać; HaJKHTb, HamnBaTb na-    gelljccrb. Dla ułowienia kaczek dzikich, udziałaj przy sta-

być, nabywać; HaaaiTUM nabyty; cf. pożytek, pożytkować).    wie grube abo nęcisko, albo gumienko, na kilka    łokci

Dosyć się na świecie nażyłem, weź duszę moję ■•Panie.    długie i szerokie, według sieci etc. Cresc. 625.

Sk. Żyw. 2, 194. Dziś zjawił dzień się ten szczęśliwy, Pochodź, net, neta, poneja, przynęcać, przynęcić. Nażyłem się na świecie dość starzec, sędziwy. Min. Ryt. NĘDZA, y, i., Boh. nauze , nerest, strast, saużenj ; Slov. 1, 27. Krzyknie śmierć: wychodź dziadu, nażyłeś się.    psota, nauze, cf. Lat. nausea; Sorab. 2. nufa,    noth ;

Jabł. Ez. 147. Ten dopiero chce żyć, a ów się już na-    (Germ. Notl) ; Anglos. nead, neod, nyd; Isl. ncid ;    Nte*

żył. Budn. Cyc. 34. Ja ile ze mnie, nażyłem się do woli.    berf. nood); Sorab. 1. hubenstwo, (nuza, nufa nécessitas);

Pilch. Sen. list. 2, 51. Ten się do woli nażył, kto śmier- Vind. pregon, riva, nadluga ; Croat. tuga, nevolya, (cf. ci żąda. Sir. Qu. 253.    ■    tążyć, niewola); Dal. nevogtya, nevolya; Hung. nyavalya ;

NAZYCZYĆ, f. nażyczy act. dok., Nażyczać niedok. ;    po-    Ross. Hym4a (cf. nuda, nukać), CKy^a, CKyvtoia;    §. 1.

312

NĘDZARZ-NĘDZIĆ.

NĘDZKA-NEGLIŹ.

mizerya, bieda, (Elettb,    , SDînpfeeïtgfctt. Musi żyć w dznil konie, zwątlił. Ern. 18. Coź bydlęta bardziej gu-

nędzy, kto nie ma pieniędzy. Rys. Ad. 41. Każda nędza    bi i nędzi, jak zła droga? Kluk. Kop. 1, 294. Nędzić

najdzie pociechę. Cn. Ad. 334. (każda choroba ma swoje    kogo * męczyć kogo, eilten placfen, quälen. Nędzili Egyptczy-

lekarstwo). Co tych kłopotów na świecie ! jedna nędza    kowie nas i ojce nasze. Leop. Num. 20, 16. (trapili,

drugą goni. Dambr. 691, Slov. Zadnâ psota sama nem',    Bibl. Gd). Król Egiptski robotami koło błota i cegły

gedna rada druhu honi. Jedna nędza nie dokuczy, nie    znędził i zniewolił ich. 1    Leop. Jud. 5, 10. Nikogo nie

dość na człowieka. Cn. Ad. 310. Teat. 43. b, 100. Kto    nędzcie. 1 Leop. Luc. 3,    14. (nie ‘ściskajcie. 3 Leop.

cudzą nędzę uważy, Lekcej sobie swoje waży. Cn. Ad.    nie uciskajcie). Kiedy duch zły jął nędzić Saula, Da-

457. Nędze chude. Tward. Wł. 173. Slov. Psota mu z    wód wziął harfę. 1 Leop. 1 Reg. 16, 23. (porywać. 5

każdćho kuta wizira. — Nędzę klepać: Boh. nazugowati;    Leop.). Choroby te zepsują oczy wasze, a znędzą du-

ob. Nędzować, Vind. filo terpeti, potrebuvati; Ross. wy-    sze wasze. 1 Leop. Levit.    26. Obacz, jakom znędzony,

îK4aibca, cKyAaTbca, yóoiKecTBOBaTb. Klepanie nędzy    Od wszystkich porzucony.    Ryb. Ps. 171. Miasto ulra-

Eccl. 5KecTOKOnpeóbiBaHie. Nędzę będzie klepał. Leop.    pione i znędzone. Warg.    Wal. 148. Znędzenie i po-

Prov. 22,16. (zubożeje. Bibl. Gd.) ; Boh. nuzow^ati se. Mo-    rażki żydowskie, pokłada za pofortunienie rzeczy swoich,

gąc się mieć dobrze, nędzę klepie. Cn. Ad. 459. (ma, a    1 Leop. 2 Macch. 14, 14. NĘDZKA, i, z., dernin. nom.

nie zażyje). — In plural. Do pana udawać się mamy, z    nędza, Ross. Hy*4ima; eine fletne 9îotl>. Nędzka, aerum-

niedostatki i nędzami naszemi. Bial Posl. 216. Przy-    nula. Mącz., cf. nądzka. NĘDZNICA, y, z., NĘDZNI-

szedł zbawiciel do poratowania nądz (Genit. plur. > nędz)    CZKA, i, z’., dem., Boh. nużnice; nędzna, biedna kobie-

naszych. Sk. Kaz. 531. Co cię    zniewoliło, żeś tyle nądz    ta, eine    fêlenbe, 2lrme,    ®ürfttge. O me miser am, o ja

użył? Kanc. Gd. 32.    §. 2. Melon. Materya jedwabna,    nędzna,    nędznica. Marz.    Wspaniała jest jego mina, a

ein gennffcr 3cug. Nędzy bogatej, od sztuki.... nędzy    dusza jego nędznica. Bals. Niedz. 2, 45. Zabiła się nędz-

wązkiej , od sztuki.... Inst. cel. Lit. Od sztuki alherun-    nica. Kraj. Chim. B 3 b. Cnota lubo chwalona, drży

tu, alias nędzy bogatej szerokiej złoty jeden; od nędzy    jednak od zimna nędznica. Birk. Exorb. 50. Córka Ba-

wązkiej groszy 15; od sztuki nędzy ubogiej groszy 6. Vol.    bilońska nędzniczka. 1 Leop. Ps. 136, 8. NĘDZNIEĆ,

Leg. 4, 558. NĘDZARZ, NĘDZNIK, a, m., NĘDZA, y, m.,    nędznieje neutr. niedok., nędznym się stawać, mizernieć,

NĘDZN1CZEK, czka, w., dem., NĘDZKA, i, m., dem., NĘ-    elcitb werben; Boh. nużeti ,    znużeti. Począł nędznieć, tak

DZNIATKO, a, m., dem., nieborak, nędzny, biedak, bieda-    że onego długu nie mógł    ani miał czym zapłacić. Chełm.

szek, niebogi, mizerak, niebożę, niebożątko, Boh. nużnik;    Pr. 137. Pod czas prześladowania bardzo znędzniali byli

(Eccl. iim:i:,\biniKb wielce usiłujący; Ross. hjjkhhk^ * pre-    chrześcianie. Sk. Dz. 29. NĘDZNIK, ob. Nędzarz. NĘ-

wet). Nędzarz on, nie bogacz ; nędzarz każdy skąpy.    DZNIKOWY, a, e, n. p. Pan nie lekce poważył utrapienia

Pot. Jow. 75. Chociażby on    był całego świata panem,    nędznikowego. Radź. Ps.    22, 25. (ubogiego. Bibl. Gd.). bc$

przecież jest nędzarzem. Pilch.    /Sen. list. 1, 66. Często    (Elcnbeit.    NĘDZNY, a, e, NĘDZNIE adverb., Boh. et Slov. nu-

przy hojnych stołach, przy stołach mamony, 1 w perłach    żny; (Sorab. 1. nużne necessarius); Vind. riun, nadlushen,

siedzi nędznik jaśnie oświecony. Nar. Dz. 2, 65. Nę-    potreben, frofhen, fromazhen ; Slav. siromashan ; Croat.

darz we wszystko głodny. Dar. Lot. 4, 6. Okryła mię    nevolyen; Hung. nyavalya ; Ross. HyjKHbifi; biedny, mi-

nędzarza. Teat. 45. b, 79. Bardz. Luk. 81. Lepiej ci    żerny, elenb, bnrfttg. Nie jest ten nędzny, kto gdy chce

mądrym być, choć ubogim, niż głupim, a bogatym w    umiera. Bardz. Trag. 441. Ten, który szczęścia swego

.skarbie drogim, Z rozumem wszystko masz, on zawsze    nie poznaje, Nędznym wśrzod szczęścia samego zostaje,

nędznik, Żebrak i biednik. Stryjk. Gon. F 3. Kto się    Pilch. Sen. list. 67. Nędznik nędzny uprawa. Rej. Wiz.

bogu niepodoba , nędznik jest. Bial Post. 195. Nędzni-    122. Uczysz ubogiego żebrać, nędznego płakać, aqui-

czek ubogi. Papr. Cn. 1039. Rej. Ap. 36. Ah nędzni-    lam volare doces. Mącz. Ja nędzny! Croat. tusni ja! (cf.

czku ! Zebr. Ow. 290, heu miser. Nędzniczek drugi przed    *tążny). NĘDZOWAĆ nijak, niedok., nędznym być, nę-

zbytki twemi nie może się docisnąć, aby sobie dostać    dzę czyli biedę klepać, Boh. nuzuwowati, nuzowati se ;

mógł partyki chleba ku żywności    swojej. Rej. Post. K k    Vind. filo terpeti, potrebuvati; Ross.    Hy*4aTBCa, cny-

1. ib. M 2. ib. F 3. Aniołowie    nas nędzniczki, to jest,    4aTBca, yóoatecTBOBaTB.    Nędzowaćby    było lżej bez wi-

małe braciszki swoje, na rekach noszą. W. Post. Mn. ny. Zebr. Oiv. 42, miserum esse. Każdy heretyk jest 567. Nie czyń się panem, gdyś nędzą. Ezop. 56. Jam    niewolnikiem szatańskim,    jemu hołduje, pod nim nęci jest nędzniczek i żebrak ubogi. W. Post. W. 2, 60.    dzuje. Smotr. Apol. 120.

Biada mnie nędznikowi, iż przydał pan boleść ku bole-    Pochodź, cf. nękać, ponękać; wynedzać, wy nędzić,

ści mojej! 1 Leop. Jer. 45, 2.    Nędznik za nic mający    wynędznieć, wynędzniały,    znedzać, znedznieć, znedznialy,

swe życie. N. Pam. 15, 351. Nędzniątka zwierzęta, w    cf. nudy, nudzić, nudny.

ziemi dłubając, nędznej żywności szukają. Rej. Zw. 156. 1. *NEGA, i, m, z Łac. negare; sprzecznik, kłótnik ; Bosn. NĘDZIĆ, NĘDZNIC, ił, i, cz. niedok., znędzić dok.,    nikavaç; ci» Leugner, SBtberfpredjer, 3^r- Ten sakra-

nędznym czynić; (cf. Boh. nutiti, nutkati ; Sorab. 2. nu-    ment jest cudem nie tylko względem skutku, ale też

żisch musić kogo; Ross. nyAHTb, nywy; cf. Pol. nukać,    względem istności ; czegoś ty przał Panie Nega. Twór.

nękać; cf. nudzić), einen elenb machen. Źrzebne świe- Wiecz. 24. — 2. NEGA, ob. Nyga. rzopki nie mają być nędzone pracą. Cresc. 516. Znę- NEGLIŻ, u, n., z Franc., ubiór domowy niestrojny, bfl$ 9?e*

Yfr&CAA; ap. Keron. lenti; ap. Notker, lancha). Nerki są dwie mięsiste z podłużna okrągłe miąższości, po obu bokach lędźwi leżące. Zool. 40. Krup. 2, 106. W nyr-

glige. Damy w negliżu nie są tak suro^ ważne, jak w wielkim stroju. Pam. 85, 19, 26.

i zbyt po-, 955. Teat.

NEGOCYACYA, yi, z., czynienie z kim o co, n. p. Ne-    kach oddziela się mocz ode krwi. Perz. Cyr. 4. Wiecie,

gocyacye są wojną gabinetową. Zab. 9, 229; Vind. pod-    jako inaczej nerkę nazywają? Głupie mięso, a to z tej

kupzhnia; Ross. neperoBOp*, neperOBopKa; bte Unteramt«    przyczyny działają, Ze w samym łoju siedząc, bardzo

blnng. NEGOCYATOR, a, m., Sorab. 1. zakhadźwar;    chuda bywa. Jag. Gr. C. (cf. ma mnogo dobra, ale nie

Vind. podkupez, podbarantuvauz. NEGOCYOWAĆ * czy-    zażywa). Nyrki zowią też pokrątkami. Rydel. Dwie ‘nćr-

ce ( * dual, nerki). Budn. Deut. 32, 14. Exod. 29 , 22. Nérek jego świadek jest bóg. 3 Leop. Sap. 1, 6. (świadek wnętrzności. 1 Leop., serca). NERCZANY, NYRECZNY, a, e, Vieren », n. p. Tłustość nerczana. Budn. Deut. 32, 14. Nerczane boleści. Spicz. 118. Nyreczne boleści. Syr. 1007, Ross. 6y6pe>KHHKb. NERKO WATY, a, e, — o adverb., do nerek podobny, ntercnforttttg. Liście nćr-kowate, reniforme, gdy liść szerszy niż długi, zakończa sie okragławo, a przy ogonku wyrżnięty jest. Bot. 55. Jundz. 3Ô3. NERKOWY, a, e, Vieren 'Boh. ledwinko-kowÿ ; Vind. ledizhni; Rag. bubrèxichi; Croat. obisztni, (obiszten petulans) ; Ross. noneuHUil. Nerkowego kamienia drobienie. Sienn. Wyki.

NERW, u, m, z Greckolac., ber Dłeru, żyła pięta. Sienn. 92, sucha żyła. Syr. 59; Boh. sucha żjla, żilna; Sorab. 1. zpinata żiwa, napinata żiwka ; Carn. kita; Vind. bielą shila, kita, stegnoshila, krepna shila; Croat. siła; Bosn. sgilla bjela ; Ross. CTaHOBaa auna. Nerwy po całym ciele rozchodzące się, sprawują w zwierzęciu czucie ; składają się z wielu skupionych nitek, cienką siatką związanych. Zool. 43. Kluk. Zw. 1, 32. Perz. Cyr. 1, 52, Wejch. Anat. 15. Krup. 3, 19. Żyły suche zowią nerwy. Spicz. 49. — Fig. Nerw, pieniądze, nervus belli. Mon. 66, 13. NERWOWY, a, e, n. p. Systemat nerwowy składają mięsa i nerwy razem wzięte. Śniad. Teor. 214. W oku retyna albo błona nerwowa. Krup. 2, 312, bte Keltite im 21itge. NER WISTY,/ a, e, — o adverb., pełen nerwów , s)0Ü Sîerttett ; Vind. mozhnoshilast.

nić z kim o co, Sorab. 1. zakhadżam ; Vind. podkupu-vati, podbarantuvati, mushetati.

‘NEGOWAĆ * przeczyć czemu, n. p. To fałsz oczywisty, ja temu neguje. Teat. 30. c, 68 ; Bosn. nikati.

NEGUS, ob. Nygus.

NĘKAĆ, ał, a, cz. niedok., (cf. Boh. nutkati, nutiti nu-kać, przymuszać; Ross. HjKaTb, HyKHy); Ross. Hy4HiŁ ; męczyć, trapić; quälen, martern. Wszech rozkosz syty pędziłem wiek młody, Smutne mię teraz nękają przygody. Zab. 13, 296. Ów na ubostwo, ów na zdrowie stęka, Każdego bieda tłoczy, kłopot nęka. Min. Ryt. 3,

328. Mnie ojciec niech łaje, niech nęka, niech dusi,

Ja twą Ulissie być musze. Chrośc. Roz. 8. Choć kłopot nęka człeka, bieda łechce, Przecięż nikomu umierać się nie chce. Mon. 76, 370. Męstwo, którego żadna przeciwność nie znęka. N. Pam. 22, 115. nie zmorduje , nie odstręczy.

NEKRÀ, y, i., ber glufl Słetfar, rzeka w Niemczech. Wyrw.

Geogr. 21.

NEKROMANCYA, yi, z., wywoływanie z tamtego świata dusz. Boh. Dyab. 5, 64, ba3 £obtenbefd)roören.

NEKTAR, u, m., trunek bogów w Olimpie. Kras. Zb. 2,

225, ber Słectar; (Carn. serbât, serbatje). Nad nektar słodsze wino. Jabł. Tel. 7. Gdzież znajdziem stałe na świecie wesele? Do nektaru fortuna gorzkie sypie ziele.

Zab. 11, 120. (cf. do miodu piołun się wlewa).

NEMEZYS, imię bogini sprawiedliwości,    9?Ctttep; Boh.

Pfjsnéna

*NENI, [z czesk. neni * niema, 4], n. p. Kiedy groszy w ‘NERUNGA, i, z., (NERZEJA. 7V\), bte frt|d)c 9Młjruttg, pytlu *neni, W ten czas się    rozum    odmieni.    Rys. Ad.    klin ziemi, oblany morzem Bałtyckim i zatoką Haffem.

25.? może niemasz.    *    Dykc. Geogr. 2, 207. NB. popraw błąd Adelung a, pod

NEOF1T, a, m, z Greek., nowowierca, nowochrzczeniec; słowem 3îal)ntng, jakoby ‘nerzeja znaczyło pokarm, w szczegół, przechrzta, ein getaufter 3ube, ein 9?eugetauf* NESPUL, NESPL1K, ob. Niesplik.

ter, nowo chrzczony. Kras. Zb. 2, 226. Nawróconych NET, u, m., NETA, y, z., NĘTKA, i, i., dem., ponęta, to czym do ś. wiary żydów powszechnie neofitami    zowią. Ostr.    nęcą, posypka, nastroga , powab,    propr. et    fig.’, przyłu-

Pr. Cyw. 1, 43. Obawa, aby ten rodzaj neofitów, z przy-    da, bte Cocffpetfc, ber 5\bber; Boh.    et Slov.    wnada , na

rodzonej biegłości, i chciwości do prerogatyw szlache- straha ; Sorab. 1. nawabenstwo ; Carn. yada , nasad, nej-ckich cisnących się, rodowitego szlachty Polskiej imię- tilu ; Vind. nastava, vabiuna jed; Croat. mama ; Dal. me-nia nie zaćmił.... Vo/. Leg. 7, 74.    ka ; Bosn. mama, blaznóst;    Rag.    mâma,    męka;    Ross.

NEPTUN, m.. bożek morza, Dîeptumrô ; Boh. Widjon / (cf. Mana, nasoma. nyiueBaHeu*. Rozkosz neta do złego, widły); Carn. Vodân, Murân.    '    Cn. Ad. 1000. Zaczepiwszy w ostrym haczku nętke,

NÉRKA, NYRKA, i, z., NERECZKA, i, z., dem.,    bte    fJîtcre;    Wabi na zdradną chciwe ryby wędkę. Zab. 9, 17, Ross.

(Sorab. 1. nérka; Isl. nyra;    Svec. njura, Ban.    nyre;    naatHBHTB, HaatHBflTb. Skrytej zdrady netem dał się

Boh. ledwina, ledwinka, cf. lędźwie;    Slov.    ledwina,    oszukać. Przyb. Milt. 96.    Któraż    z bogiń net    więcej

oblićka, (cf. obły); Carn. lediza, obist;    Vind. lediza,    miała od Dyany? Przyb. Luz. 47.    Złe przykłady netą są

ledvize, obist; Croat. ledovnicza, ledovje,    bùbrèk, bù-    do zbrodni. Pilch. Sen. list. 37.    NĘTNY,    a , e, powa-

brèg, bubrèsich, obisztje; Dal. bubrezi; Rag.    lêghja,    bny ; Ross. HajKHBHHH ; attlodenb,    ret^enb.    Nętne    oczy.

bubrèzi, bubrègh ; Bosn. bubrigh, bubrisgicch; Ross. Kniaź. Poez. 3, 52. et 260.

óyópert, nonna, noneuKa, (cf. pączka); Eccl. iioukh , NEUTRAL, a, m., NEUTRAL1STA, y, m., bezstronnik, ettt

40

Słswnik lindtgo wy i. 2. Tom III.

314

NEUTRALIZOWAĆ - NI.

NIANKA-NIC.

Leop. Ps. 108, 3. — §. Nizacz« za nie, für nid)t$. Nie-dbałość abo nizacz mienie. Gorn. Dw. 39. Srebra nizaez sobie nie ważyli. Leop. 2 Paralip. 9, 20. Przedałeś lud

9îeutralift. Jeśli będą neutrałami, to jest, na żadną stronę.... Sekl. 60. Neutrałowie i wszyscy, którzy się za słowem bożym mocnie nie zastawują. ib. Te wieże na przesmykach , od neutralistów niech będą tym czasem trzymane.    twój ni za co. W. Ps. 43, 13. Gdybym tego nie uczy-

Jabl. Tel. 151. NEUTRALIZOWAĆ, n* p. Neutraliste być,    nil, byłbym nizacz u ludzi. W. Post. W. 2j, 79. Rot-

neutralizować, stron uchodzić, ni do tej, ni do owej przy-    mistrz nizacz nie stoi, gdzie nie ma roty. Petr. Ek. 42.

stawać. Cn. Th. 1076. NEUTRALNOŚĆ, ści, £., Carn.    — §. Ni-ni«ani-ani, Vind., Slav. et Bosn. ni - ni, we*

nobênoplatnost ; bte Neutralität, stan państwa w czasie    ber — ttoć^. Ni bogu świeczki, ni czartu oźoga ; ni bo-

postronnćj wojny, do żadnej się strony nie przywiezu-    gu, ni ludziom. Cn. Ad. 549. nikomu nie pożyteczny;

jącego. Kras. Zb. 2, 230. NEUTRALNY, a, e, NEUTRAL₇    ni pachnie, ni śmierdzi; ni to, ni owo. ib. 739. Ni

NIE adverb., Carn. nobênoplatn ; neutral. ‘NEUTROWAĆ    przecz, ni zacz. Cn. Ad. 549. (bez żadnej przyczyny),

się recipr. niedok., zneutrować sie dok., neutralnym się    Ni z tego, ni z owego, zaczął mię szkalować. Teat. 30,

56, oljne alle Urfadje. Ni to, ni owo. Teat. 33. d, 66, nec caput nec pedes habet. Cn. Ad. 739. (ni w pięć, ni w dziewięć). Kobieta bez męża jest ni to, ni owo. Teat. 13. c, a. Co Francuzi galimatyas zowią, to nasi: ni to, ni owo. Mon. Ni mnie, ni tobie; ni tobie, ni mnie; ni temu, ni owemu. Cn. Ad. 738. (niemasz się czym dzielić). W ten czas Tatara strzedz się najbardziej potrzeba, Kiedy mu ni do ziemi będzie, ni do nieba, Jakoby już miał skonać.... Paszk, Dz. 13. — 2. NI «niby * nakształt, wie, gleicfyrcie, gleidjfam tnie, al$ wie. Mięso, codzień ni wilk żrą. Wad. Dan. 15. Ni rybki pływają głupie w swewoli w nawod nagrężony. Wad. Dan. 129. Biegają ni szaleni, jedni bez odzieży, drudzy bez broni. Ktok. Turk. 21. Pospólstwo, ni szalone, jakby już nie było nadzieje Rzymu bronić, precz ucieka. Bardz. Luk. 13. W zwierciedle ustawicznie , ni tam małpa jaka Mu-szcze się. Opal. Sat. 3. Bieżą chorągwie, ni mak roz-kwitnione, Niosąc drzewa i hełmy. Tward. W. D. 26. Rozegnał konie , jak pioruny lotne I koła w wozie ni ptaki obrotne. Hor. 1, 153. Koryt.

Math. 27. Chcąc kajdany skruszyć Wiklę nogi, że na- NIANKA, ob. Nańka.

wet ni się mogę ruszyć. Toi. Saut. 69. Ni jednej przy- NIBY, adverb., coś na kształt, na pozór, quasi, gletcfyfam, czyny śmierci na Jezusa nie znalałszy.... Budn. Act. 13,    gletcfy afó, wie, sum <Sd?ettt ; Croat. jen, jerbo , kakti ;

28. Ni człowieczka tam niemasz * nikogo, ani jednego    Boh. gakomer. Niby z drugim gada, a trzeciego słu-

człowieka. Cn. Ad. Ni dudu, ob. Dudu. — §. Loco Nikt,    cha. Kras. Sat. 88. Jak mię to gniewa takie udawanie,

nic, veteres ponunt ni, subséquente casu Pronominis kto,    Bo to niby odmawia i niby się chwieje, A wewnątrz

co: Na    obiady proszony, ni do kogo nie chodził. Sk.    wiem że    dla mnie z miłości szaleje. Nieme. P. P. 31.

Zyw. 59    b. ( * do nikogo). Nie zgodził się ni do czego.    Karczma    była niby przykryta dachem ; mówię niby, bo

Budn. Jer. 13, 7. ( * do niczego). Nie zgodził się ni nacz.    słoma po większej części z krokwi była zdarta. Kras.

ib. 13, 10. ( * ni na co * na nic). Wszystko rozdał, ni    Pod. 2, 18. Chodzi w zadumach niby uczony, Chociaż

przy czym nie zostając. Sk. Zyto. 116. («przy niczym).    Tersyty bratek rodzony. Zab. 9, 346. Zabł. Zawsze, ni-

Rodzice ni o co więcej się starają, jedno aby bogato    by pomagając uciśnionym, obce siły wkraczały do kra-

dzieci zostawili. Sk. Zyw. 101. — §. Niocz * ni o co * o    ju naszego. Gaz. Nar. 1, 398. Niby to ty tego nie znasz,

nic, urn    tticfytâ (ni pocz, ob. Pocz). Do tych miast ni-    niebożątko. Teat. 54, 67. Wstydzisz się, odwracasz oczy,

oczeście    nie prosili. Sk. Kaz. 233. Oni się niocz insze-    niby też    to niechce ci się pójść zan. Teat. 22, 157.

go nie starają, jedno.... W. Post. W. 549. Mów, że    Jestem głupia, niby to tak, jak Wc Pani o mnie trzy-

nioczym nie masz wiadomości. P. Kchan. Jer. 160. («o    masz. Teat. 30. b, 128. namlid) naci} tl;rer «Nennung. Lecz

niczym). Nie dba niocz. Budn. Apopht. 91. Już więcej    bo też to chcieć zabić, niby psa. Teat. 43. c, 148. t. j.

nioczym, tylko o wojnie nie myślą. Ustrz. Kruc. 3, 183.    jak gdyby psa, nüe eilten $unb. Peninsula, niby wyspa.

Nie wiem o 'niokim, coby z nim równał. P. Kchan, Jer.    Ustrz. Kruc. 3, 111. półwysep, eine <palBtufeI.

181. («nikim). Słówka niskim nie mówił. VF. Post. W. NIC, *NIC0, G. niczego, D. niczemu, Instr. et. Loc. z ni-2, 169. (t. j. z nikim). Żadna 'nizkim nieprzyjaźń. Vol. czym, w niczym; 1. subst. et adverb., Boh. nic, ni-Leg. 2, 1087.    §. Niprzecz * nizacz, dla niczego, nie-    ćeho, nićemu, niće , nićjm ; Slov. nić, niśt; Sorab. {.

masz za co, bez przyczyny, za nic, uut nidjié, oljue Hr*    nieżo, nicżżo ; Sorab. 2. niz; Carn. nezh, nishtèr; Vind.

fadje. Mówili przeciwko mnie, i zburzyli mię niprzecz.    nizh, nizhefer, nifhzer, ofik, nikai; Croat. nikàj, ni-

stawać, neutral roerbeu. Kassyan nie tylko się od Ruskiej wiary odszczepił, ale też i z unitami zneutrowa-wszy się żył. Pim. Kam. pr.

NEWA, NIEWA, y, z., rzeka w Moskwie, wpada do odnogi Finlandzkiej. Dykc. Geogr. 2, 211, bte Netna.

NEWEL, wla, m., miasto w wojew. Witebskim. Gniazdo Newelskich domu. Dykc. Geogr. 2, 211, eine (Stabt in ber 2ßoiro. 2ßiteb.

NEWL1N, herb', strzała ostrzem do góry; przez śrzodek jej krzyż między dwiema gwiazdami. W hełmie skrzydło orle czarne rozpostarte, strzałą przeszyte. Kurop. 3, 35, ein SBappen.

NĘZ , ob. Na , Nać , Naści.

N I.

1. NI, Vind. et Bosn. ni, ne; Croat. ni; Ross. hh ; parti~ cula, varie usurpatur, sed potissimum pro ani, by, nie, bynajmniej, nawet nie, and; ni^t, felbft nid)!, nid)t ein* ntal. On mu nie odpowiedział ni na jedno słowo. Sekl.

N I C.

N I C.

315

star, nista ; Slav. nishta ; Bosn. niç, niscta ; Rag. niscta, nisctan , nisctor, zer; Ross, hhhto, Himero; Eecl. hhuto-*e ; îîidjtS (oppos. co) ; żadna rzecz, ( cf. nikt « żaden, człowiek). Nic, po dawnemu *nico. Kpcz. Gr. 2. p. 45. Lepszy rydz w ostatku, niżli nic. Jabl. Ez. 25. Slov. Lepsi bol, neż ne bol. Vind. Bufhi nekai, kaker nikai ; belfer etroaS, alS nictyt#. Lepsze i to niż nic. Teat. 54, 8. Jakiekolwiek zbiory, są czaczko dziecinne i połyskujące się nic. Psalmod. 102. Co tu kłopotu za jedno nic. Teat. 36, 65. Pęcherz nadęty, ogromne nic. Fredr. Ad. 85. Jedna fraszka, jedno nic. Mon. 76, 448. Czy można być komu wdzięcznym za całe nic, albo jeszcze mnjßj niż za nic. Mon. 74, 5. Jeszczeć to nic. Cn. Ad. 320. dopieroć to początki, ba$ tyat nocty ntctytS ju bebeuten. Ja niczym to nazywam, co się nazywa nic, Czy loźne, czy spętane, czy w wierszu, czy w prozie. Zabi Amf. 61. Nic nie znaczące słowo Carn. neshtèrz, nishterz. — §. Cum praepositionibus: a) indecl. n. p. Sprawa u sądu, wojna i kochanie, Często z nic nagiej podlega odmianie. Nar. Dz. 1, 55. au$ 3łtd)t$, burd) etn 9?td)t3. Żadna materya nie niszczeje, istoty od nic odległość nieskończona. Zab. 11, 196, cf. niczość, nicestwo. — b) declinab. Wszystko z 'niszczego (niczego) jest stworzone. W. Post. Mn. 241. Albo rozumiesz, iże tak męzkiego Przypadku ma być początek z niczego? Past. Fid. 241. Przez wiele lat do niczego nie przyszedł. Mon. 70, 650. (do majątku nie przyszedł, majątku nie zrobił). — §. Na nic * nieużyteczne, nieskuteczne, $u 9łtd)t3, umtttfś; ( Croat. nichemu , za nistar; Vind. sanizhen, nizhoun, sa nizh). Wszystko się przewróciło, prawa poszły na nic. Zab. 15, 298. — §. Za nic, za cyfrę, für 3îid)tê, für eine 9M. Za nic ma ludzi, lekce waży bogi. Bardz. Trag. 538. Za nic ma wszystko ten, kto na śmierć się odważy, ib. 457. Wszystka winnica z drzewem mostem położona , Za czym za nic jagody i zdeptane grona. Kulig. 77. A ono jak mawiacie: wszystko stoi za nic! Star. Vot. Aób. Te przestrogi dla wojskowej trwogi, za nic były. Tward. XVI 74. (groch na ścianę, głuchemu piosnka). Teraz w najwyższym stopniu stanęła ta sztuka, za nic wszyscy poprzedni. Zab. 12, 64.— §. Z niczym, nie wskórawszy,

n. p. Pójdzie on ztąd z niczym. Boh. Kom. 4, 169. z kwitkiem, unterrichteter ®ad)C. — §. Nic do rzeczy. Teat.

36. c, 93. t. j. nie służy tu, ni w pięć ni w dziewięć; utetyt a propos, uitpaßltd), untauglid). Ten napis wcale jest nic do rzeczy, trzeba tu inszy zawiesić. Teat. 52. d, 49. Owo zgoła wszystko nic do rzeczy. Kras. Pod. 2, 144. — Nic mi do niego. Jabl Tel. 91. * nie należy do mnie, nie jest moim krewnym abo przyjacielem, bypajmniej mnie nie obchodzi; tety ftetye mii ttyrn tu feiner ^erbutbung, er getyt nticty nictytS ait. — Nic po czyra » na nic, za nic, nic warte, umiü£, frmtytloS. Nic tu było po tobie. Cn. Ad. 351. Nic po nim, nic wart, nikczemny, niepoży-teczny. Cn. Ad. 351. Jeśliż sprawiedliwość każdy czynić sobie sam zechce, tedy nic po prawie, nic po urzędnikach, nic po trybunałach i po wszystkich sejmikach. Star. Vot. E 4. — §. Nic czego « żadna najmniejsza część czego, nictyts oou etmaS, aucty niityt bas ©eringfte ooit einer 6actye. Nic nowego na świecie. Cn. Ad. 350. Nic doskonałego, ib. Nic trwałego na świecie. ib. 351. (wszystko przemija). O! co za nic dobrego ten chłopiec. Teat. 36.

b,    81. (oppos. co dobrego), t. j. co za hultaj etc., maS für. ein £augenid)ts. — Ellipt. Albo wszystko, albo nic. Teat 52. d, 84. (daj). — Obsol. Są niczego dobrego zawzdy przyczyną. Ber. Dek. B. ( nic dobrego od nich nie pochodzi). — §. Nic abo nie, słowo odmawiającego komu czego. Cn. Ad. 553. nictytS. Nic, nic, nic z tego, krótko ci powiadam. Teat. 16, 14. Uczyń mi te łaskę! Ç-. Nic z tego! Teat. 10. b, 90. Nic, nic, co się zowie nic. Teat. 33. d, 59. — §. Acz nic, ob. Acz. — §. Quan-do nic subsequitur verbum, adjungimus adhuc negationem nie, n. p. Nie będzie z tego nic. Cn. Ad. 554. Nic nie dam. Cn. Ad. 553. Nie będzie nic z niczego. Teat. 26, 69. Fredr. Ad. 3. (cf. z piasku bicz). Nie da nic » cf. da on duszkę świętą; da on łaskę bożą. Cn. Th. (cf. z Panem Bogiem). Gra we wszystkie, a żadnej gry nie zna, nic a nic. Zabi Fir. 13. (aud) Ittctyi eilt Stßctyert, ni kąska). Admirał, choć większą potęgę objął, przecie nic a nic nie zrobił. Fam. 83, 2, 203. (Vind. nizhefar, zhistu nizh). Za nic niemam, za nic poczytuję, (Eccl. HHUTOHty vili pendo; Sorab. 2. fanizowaf pogardziciel). Niemasz nic, ob. Niema. Omittens verbum, omittas etiam negationem: Nic z tego. Teat. 22, 46. (scil. nie będzie). Dawno nas tym straszyli, ale chwała bogu, ze wszystkiego nic. Star. Pob. B 2. Z onéj rzeczy księże Janie nic. Rys. Ad. 80. Nic mu, jedno się przeląkł. Teat. 53.

c,    D. e§ tft ttyrn md)t3. — Elliptice: O mnie nic * mniej

sza o mnie, na mnie nie zależy, auf mid) fontmtś metyt au, an mtr liegté nicht. O mnie nic, lecz mię o was trwoży strach ostatni. Bardz. Trag. 314.    0 mnie nic,

ale Kalchas na to nie zezwoli, ib. 217. — §. 2) Chym. Na brzegach tygla, gdy miedź na mosiądz przetapiają , osiada biały proszek gębczasty, który biorą na potrzebę lekarską pod imieniem nic, nihilum. Kruml Chym. 199, ber 9?id)t, SBetßmctyt, cf. urewiec. — §. 3) Nic', niczego (scilic. brak) * uchodzi, nie najgorzej, passable, niezłe, e3 pafjtrt, getyt mit, ganj letbltcty, nićtyt fetyleetyt. Pan twój czy zdrów? §•. Niczego, dosyć czerstwy. Zabi Zbb. 19. To jeszcze niczego. Teat. 17. b, 38. (ujdzie, nienajgo-rzéj). Nic dziewczynie, ładna bestyjka. Teat. 21, 107. Spojrzę na niego; niczego mu, chłop wysoki, pleczysty, kibitny. Boh. Kom. 4, 202. Nic jej, nieszpetna. Teat. 27. c, 71. Prawda, że twojej pani niczego, ale czyż ma ona tę kibić.... Węg. Marrn. 1, 184. Pani piękna, i słudze niczego. Teat. 45. b, 43. — Joc. Jest sekta ni-czegoistów, których hałasem to słowo: niczego. Mon. 66, 235. Usilnie obligowałem go, żeby głowę nakrył; na to trzy razy: niczego! Mon. 66, 240. Takich wielu, którzy bez tego a a e e, niczego, z niczym więcej ozwać się nie mogą. Teat. 24. c, 49. Prosiłem, żeby nie tak wiele się kłaniał, odpowiada : Niczego. Mon. 66, 238. Usiądźże, bądźźe łaskaw. Niczego Mościpanie! A. Ale proszę! Teat. 30. c, 15. (mogę stać, nie trzeba mi siedzieć). — Iron. Otóż chleb wysłużony, codzień od Jegomości kułakiem w zęby, od Jejmości codzień

; Sorab. ; Croat.

H3HBHKa, H3HaHHUa, BBIBOpOTü,

316

N I Ć - N I C A.

NICENNICA-NICOWAĆ.

burka, niczego, piçkniem się oporządził u tego dworu. Teał. 10, 83.

I , i, ź, NITKA dem., (Boh. nif; Slov. nif, n . nitź, nitsch ; Sorab. 2. niź ; Yind. et Carn. nit, konecz (« 2 koniec); Rag. xizza, pteglija, prèden, strukka , kónaz; Dal. konacz ; Bosn. sgięa, konaę, sgi-cięa, preghja (cf. przędza), strukka; Ross. hhtb, hhtk3, HHTO^Ka, npH4B; cf. Lat. netum, nete, nema; Graee. rrj&co, rrjffca neo\ Arab. î“iü3 nata, fila extendit; Hebr. extendit; Syr.yinen; Ger. 9?atl>, ttäfiett, Aegyptiis Nit, Neith, Nyith , Minerva, nentium Dea) ; §. 1) .ber gabelt, 3rotnt3* gaben. Nici p/wr., 3tt»trn ; Carn. zvirn, sukanèk, sukanz; Croat. konecz; Yind. preja, nitje, nitruje; Rag. nitti; Slav. konci; Ross. hhtkh. Ze lnu nici grube, cienkie, cieńsze , bardzo cienkie przędą. Kluk. Rośl. 3, 328. Nici Gdańskich do szycia białych. Gosi. Gor. 111. Siła nici i kłębów różnych potrzebuje szwaczka do roboty. P. Kchan. Orl. 1, 385. Nici tkacze, krosienne, naczynia część, osncwę z wątkiem przeplatające, insubuli. Cn. Th., bte Slttfdjere, bte ©djentng, ber Slufjug. Z różnych postaw nici mi tu trzeba. P. Kchan. Orl. 1, 39. — Nié kręcona Ross. CK3HB. Nici kręcić, Ross. cynHTB, cyny; Eccl. CKam, cny, (cf. sukno). Nici kręcenie, Ross. cynna; Yind. nititi, presti * prząść ; Rag. nîzati, nanîzati, obnî-zati infilare , nawlec igłę). Nici zamotane, motanina, Ross. nyTanB. — Phrases et Prov. Cienkie dość nici stawimy, Gdy ptaki siatką łowimy. Dar. Lot. 17. (sidła). Niech tych zamysłów zbędą* Próżno tę nić przędą. Chrośc. Luk. (t. j. roją abo snują tę nadzieję). To na bardzo cinkićj nici wisi. Rej. Wiz. 71. (na łyczku, na włosku). Już na cienkiej nici korona wisiała, Sam tylko bóg ją trzymał, że się nie urwała. Zimor. 231. Widział życie swe na cienkiej nici. Pot. Syl. 518. U skępca czasu wszystkiego żywota Na bardzo cienkiej nici wisi cnota. Rej. Zw. 217. — By z nici nie kręcili powrozów. Mon. 73, 102. (z muchy słonia). Skaka jak wróbel na nici. Mon. 70, 758. (niezgrabnie, niekształtnie, jak cielę na powrózku). Po nici kłębka dochodzą. Rys. Ad. 53. Slov. po niti klubka dogdeś; (za śladem wytropić). Po nici* poszwie, nieprzerwanie, ciągle, tn einem fort. Od pierwszych idzie między żołnierzy Z głosu do głosu strach jako po nici. P. Kchan. Jer. 548. Sądzimy o rzeczy, której ciągu nici znać nie możemy. Xiądz. 176, (pasma). — Meton. Życzliwie, według myśli, erttWttfdjt. Gryzie się, że rzeczy nie po nici, nie po szwie się porzą. Pot. Pocz. 305. Bardzo mu markotno, łże się nie po nici próło ono płótno. Pot. Arg. 118. Sam się żrze^w sobie, ani go nasyci Żadna fortuna, choć ją ma na nici. Chrośc. Luk. 67. w ręku. — §. 2) Transi, poet: W takt grają lutni Polskiej nici. Zab. 8, 190. t. j. strony, btC 6«tteit. Tytan dziś jaśniej niżli kiedy świeci, Jaśniej rozpuszcza promieniste nici. Zimor. 182. t. j. promienie.

NICA, y, i., NIC, a, m., NICE plur.; sukni lewa strona (oppos. lice), bte linfe, abi^te ©eile be3 îudjS; Rag. nizze; Slav. opâka, strâna; Ross.

BopOTB, H3BopoTB, Hcnoj’B, HciUMOKB. Na ręby, na wywrót, na nice szatę oblec. Cn. Th. Wywróćcie te szaty na lice, W których dawno na nice Chodzicie. Czach. Tr. F 2. Eccl. Ha hhiib , na hhhb , na bbibopotb. — Fig. Na nice wywracać «przewracać, umfefiren, »erfeljrett. Złe serce prawie wszystko na nice wywraca, Rzecz złą chwali, a dobrą zaś na złe obraca. Zebr. Zw. 90. Śmierć wywróciła na nice Wiatrem nadziane nasze fantazye. Zmor. Siei. 196. Na nice * na opak, nerfeljrt. U bogaczów wszystko na nice, z człowieka bestyą, z dnia noc, a z nocy dzień czynią. W. Post. W. 3, 118. Nie mogąc mu dać zła fortuna rady, Na dobrą stronę obraca się nicem. Pot. Syl. 3. Ogień wszczęty wszystko wywrócił na nice. Bardz. Trag. 417. (Eccl. tim|b, hhijbi, hhkomb, hhhkowb twarzą na ziemi). — §. aliter: Zbytecznie ganić, wzorki zbierać, nicować co albo kogo, ftriegeln, ftreng ridjten, crt« tiftreit. Każdy co jest wychwala, a co było gani, Przewraca dawnych mozoł działania na nice. Kras. W. 9. Już to z dworstwa wychodzi siestrzyce, Wywracasz tu mój żywot na nice. M. Biel. S. N. 10. Same cnoty na nice obracamy, często na gładkiej twarzy brodawki upa-trujem. Zab. 13, 65. Czemu twe słowa tak na nice idą? Chrośc. Ow. 78. — §. W kramie prędko się na nice wacek wywróci. Alb. na Woj. 11. t. j. wypróżni się, wy-szypli, leert ftd) auS, nńrb leer. — §. Nice, gatunek ciasta, lżejsze pączki, wietrzniki, SBtnbbeutel, eine 21rt ^fannfudjen. N1CENNICA, y, z., filago Linn., rodzaj rośliny, bfl3 ga* benfraut. Kluk. Dykc. 2, 8. NICIENICA, y, i., u tkacza, jest z nici kręconych, bywa od dwóch do 30 szaftów. Magier. Mskr., bte gabenfćbletfe bes) bent getnrceber. — (NI-CESTWO, a, n., niczość, nic, bycie niczym, baS 9?id)t3, baS SîidjtSfetyU, bie Nullität; Carn. nezhçmèr; Rag. nisc-tarstvo ; n. p. Jeśli dalej coraz sięgać zechcemy starożytności , przyjdziemy do tego kresu, przed którym oba-czymy się w nicestwie. Pilch. Sen. list. 330. Jak zapo-biedz temu nicestwu, czyli zniszczeniu. Mon. 76, 325.). — NICIANY, a, e, z nici, Boh. nitenny; Ross. hhthhbih; »on gäben, »on 3rotrn, ittnrnen. Złota nicianego funt. Gost. Gor. 110, gabengolb. Niciane pończochy. NICIĄ-STY, a, e, — o adv., pełen nici, fabfg; Carn. shtrenast. NICIK, a, m., demin. nom. nit; nitabla. NICOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., przenicować dok., §. 1. suknią na nice, na lewą stronę przerabiać, ein ületb roenbett. * Nicowana suknia Ross. HeBopoTB. Nicowanie sukni Ross. nepeBO-por&. — fig. Nicować co * przekręcać, oerbreljen. Pismo ś. wykręcają, szpocą, nicują. W/Post. W. 84. Odszcze-pieńcy, kiedy poczynają wykładać abo raczej psować i nicować słowo boże. W. Post. W\ praef. Arcybiskup bronił mistrzowi kościołów psować i wiary nicować. Stryjk. 754. Prokurat sens prawa wykrętnie nicuje. Paszk. Dz. 114. Moje przysługi przewrotnie nicujesz, Dyskursa moje wszystko prześladujesz. Karp. 1, 155. — aliter Przeszy-dzać z czego, wzorki wybierać, ostro ganić, bur^iiebeit, bnrdjljecfieln; (Vind. ponizhuvati, sanizhovat, tadvat, tadlat). Niema tego domu, gdzieby cudzej wiary nie nicowano. Boh. Kom. 2, 15. Niech jak kto chce nicuje, z fraszek będą fraszki, Nikomu nasze wadzić nie mogą igraszki. Zab. 11, 371. Zabi. Gotowi są ludzie do nicowania talentów, których sami nie mają. Nag. Fil. 152. Dobre

NICWART - NIE.

N I E.

317

twe sprawy źle nicując śledzą. Zab. li, 27. Koss. Mam może niektóre śmieszne przymioty, pozwalam, aby je nicowano. Weg. Marm. 3, 165. Nicować czyje niewinne postępki. Teat. 46. b, 52. Lepiej jest pisać, niżeli próżnować, Trudniej jest robić, a łatwiej nicować. Teat. 27. c, O. Chwała nicowana. Dwór. D 1. t. j. na opak. — §. 2. Transi. Geste kubki z ochotą nicujmy. Lib. Hor. 38. spełniajmy, leeren, fluëleeren, (urêftedjen bte Skdjer.

NICWART, ob. Nic po nim. NICZEMN1EĆ, NICZEMNY, ob. Nikczemny. NIGZOŚĆ, ści, i., nic, subst., nicestwo, bycie niczym, ba§ SJłićljtSfetyn, bte Nullität, baê 9îid)t3. Zdaje się, iż wszystkie żywoty zburzone, a cała natura znowu się w niczość pogrąża. Staś. Num. 2, 158. Mógłbym cię pogrążyć w niczości, z której cię wyciągnąłem. N. Pam. 9, 369. NICZYJ, yja, yje, do nikogo nie należący, nte* ntcmbeS; Sorab. 1. nicżeji; Sorab. 2. nezoji, (cf. czyj). Człowiek mądry nie gardzi niczyją radą. Zab. 5, 80. (cf. Ross. HHiuift żebrak).

NIDA, y, z., rzeka w Sandomirskim. Dykc. Geogr. 2, 215, ein §luß tn ber 2Botn>. ©cmbomir.

NIDERLAND, ‘INDERLAND, u, m., pays-bas, bte 9?teberl(tnbe, kraina z 17 prowincyj między Niemcami, Francyą i morzem północnym. Dykc. Geogr. 2, 215. Wyrw. Geogr. 245; (Boh. Nizozemé; Carn. Nśdolje ; Vind. Sdolna de-shela, Dolne nemfhke deshele, Nadolje). Niderland abo niższe Niemce. Boter. 77. Izabella pani w ‘Inderlandziech. Birk. Dom. 151. Do Tnderlandu. Gost. Gor. 56. NIDER-LANDCZYK, a, m., ber 9?tcberlanber; Roh. Nizozemèe; Croat. Nâdolecz ; (Vind. et Carn. Dolęnz * niższy Kraiń-czyk). NIDERLANDKA, i, i., bie SłieberUinberinn. NTDER-LANDSKI, ‘INDERLANDSKI, a, ie, »erlänbtfd); Croat. Nadolzki; Vind. Sdolnodeshelski (Vind. et Carn. Dolenski » niższokraiński). Inderlandskie książęta. Stryjk. Turk. F 3.

NIE negans particula\ (Boh. ne; Slov. né, ni; Sorab. 2. ne; Sorab. 1. ne, nie, niz; Carn. ne (in compositis na-, ni no-); Vind. ne, nak, nèi, nikar, kar; Croat. né, ni; Hung. nè, nem; Rag. nè, ni; Slav. nie, ne; Ross. He, HtrE; Lat. non, nec, ne; cf. Graec. vrj, vai; Svec. nei; Dan. nej ; Angl. nay ; Pers. nen ; Hebr. "px en ; Germ. îteiît, nid)t) ; — §. a) respond. nein ! Skoro mu raz powiem : tak; to drugi raz powiesz: nie! Teat. 24. c, 41. ja! nein! Zamiast że miała mówić dobrze! zawsze odpowiadała: nie, nie! Teat. 17. b, 27. dałem? fy. Co nie, to nie! wszakeś je nazad do kieszeni włożył. Teat. 56. b, 88.— §. b) historiée: Nie, nicht. Nie źleć mówi, ale nie wszystko też dobrze. Cn. Ad. 553. Nie byłeś na mych chrzcinach, ib. 557. A nie mówiłem ja, nie prorokowałem ja, co się teraz dzieje? Jabl. Ez. 114. Nie tu jes 12. Ludzie nie niedźwiedzie, drzeć się za łby. Teat. 11. b, 17. Nie ten * inszy zupełnie, odmienny, nicht ber, nicht nteljr berjelbe. Co się z tobą stało ? ty nie ten człowiek, co byłeś. Teat. 19. c, 65. Pokój jak nie ten, wyrzucili wszystko.... Teat. 19, 23. — Żart. Powiedziałeś dwa razy: nie nie, powiedziałeś: nie nie dam, a to znaczy to samo, co dam. Boh. Kom. 4, 179. — §. Nie mogę nie « nie mogę inaczej, tylko muszę, non possum non, tel) fatttt

zcze

koniec nieszczęścia mego. Teat. 55,

nicht umfytn, i# ntufl, id) fann nid?t anberê. Z śmierci córki nie mogły macierzyńskie wnętrzności smutku nie poczuć. Sk. Żyw. 328. Gdy córkę ujrzy, nie zmiękczyć serca swego nie będzie mogła. Gorn. Dz. 95. — §. Ledwo nie, ledwiuteńko nie, ob. Ledwo. — Dobrze nie, ob. Dobrze. — Nie do rzeczy, minus exprimit, gnam nic do rzeczy, nid)t3 jur ©adje, unfd)tc!ltd). Niż co nie do rzeczy masz gadać, lepiej milcz. Teat. 29. c, 7. — Elliptice: Nie »czy—, czy nie, e$ fet) nun — ober nidjt. Gdyby drugi był w tej potrzebie, pan nie pan, ksiądz nie ksiądz, dyskret nie dyskret, skrupulat nie skrupulat, świętoszek nie świętoszek, mniejby jeszcze podobno ode mnie miał dyskrecji. Teat. 21, 182. — §. Usus praevaluit, ut vocibus per se jam negativis, pleonastice subjungamus adhuc nie: n. p. Nigdy nie dokażesz. Kpcz. Gr. 1, 15. Nigdzie niemasz. ib. Nie chwal nikogo przed śmiercią. Cn. Ad. 561. Nie będzie z tego nic. ib. 554. Nic tam w smak nie bywa, Gdzie się bez towarzysza zażywa. Cn. Ad. 552. Żadna rzecz tak zła nie Jest, aby w sobie czego dobrego nie miała. ib. 1295. Żaden nie jest sobie dostatni, ib. 1294. — Mere pleonastice: Co tylko usłyszał swoje imię, jak nie cofnie się nazad. Zab. 12, 271. Dudz. (jak wziął się cofać!). — §. Elliptice cum infinitivo verbi: Nie zmilczeć, nie odpowiedzieć, nicht ju fchtveigen ! ! nicht ju ant* toorten ! ! idiotismus, habens aposiopesin verbi, quod ob af-fectum indignationis, vel alium, reticetur, quod aliquando etiam exprimitur, ut: co za głupstwo! welche Sïarrljeitî co za szaleństwo ! vel i tyś głupi, nie zmilczeć ! I tyś też, nie usłuchać! pro czemuś nie milczał? milczeć było , głupi ! Cn. Th. — §. Nie praemissum numeris » więcej niż, przeszło, nad, utc^r a!3. Nie raz tam bywałem. Jabł. Tel. 124. Przez jeden miesiąc, nie raz, nie dwa, nie trzy razy,    nie    cztery, nie    pięć, Nie    sześć,    ale i kilkanaście nocy    u niej bywam.    P.    Kchan.    Orl. 120. Juzem ci

to nie sto razy powiedział. Teat. 24. c, 27. Powiadał mi to, nie tysiąc razy. Teat. 28. b, 29. Nie raz siekierą trzeba w dąb uderzyć, kto chce go wyciąć, nie raz piórko mieć w ręku, kto chce dobrze pisać. Birk. Kaz. Ob. K 3 b. Nie sto razy wspomniano imię jego. Nieme. Król. 1, 86. Nie jeden nam dziś wymawia, żeśmy się uwieść dali.- Ust. Konst. 1, 88. — §. Nie - tylko » więcej nic. tyle tylko, bloß fo öiel, bloß, etnjtęj unb allein. Tobiasz nie był Alboż ci tych pieniędzy nie zaślepionym, tylko na ciele, a był objaśniony wielce na

duszy. Zat. Test. 264. — g. Nie particula prohibens, ul nie mów,    nie    czyń, Lat.    ne    agas,    tl;ue e3    nicht. Z panem kart    nie    graj, w zawód    nie puszczaj,    pieniędzy mu

nie pożyczaj. Rys. Ad. 80. Nie taj prawdy. Teat. 46. c, 26. Nie daj powodu, nie napomykaj. Cn. Ad. 570. — Contra regulam apud nos receptom, qua verbum act. cum negatione, loco Accusativi Genitivus sequatur, saepissime peccat Minasoiv. e. g. Widzę, że sprawiedliwe te moje przestrogi Nic nie miękczą twój umysł uporczywy, srogi. Min. Ryt. 1, 133, et alibi.—g. Negatio Nie—,praejun-cta nominibus et participiis, fere idem significat, quod bez, un - , n. p. niezmierny, bezmierny; niekrwawy, bezkrwawy; niekształtny, bezkształtny. Maximam partem ta— lium vocum quaeras, abjecta negatione, in afßrmativis-,, hie

318

NIEBACZNY - NIEBIANIN.

NIEBIANKA - NIEBO.

eas solummodo ponimus, quae absque negatione in usu non sunt, vcl significatione a positivo suo différant. NIEBACZNY, NIEBACZNIE, NIEBACZNOŚĆ, ob. Baczny, bacznie, baczność, z 'NIEBACZKA adv., nie bacząc, nieumyślnie; umterfehenS. Zalać mu konwią wody na łeb z niebaczka. Haur.t Eh. 158. Nakazuje z niebaczka pod wody go wrazić. Zebr. Ow. 366. tacito , sekretnie, żeby nikt nie widział. NIEBACZNIK, a, m., nieuważny, ein Unbebachtfamer. Czuj się niebaczniku, co mówisz! dobrze w takich ra-ziech mieć język za zębami. Obr. 73. Co mówisz nie-baczniku? Milcz! święty niech cię strach zdejmie. Zabi. Zbb. 77. W rodź. zeńsk. NIEBACZNICA, y, n. p. Nieba-cznica gdzieś w chroście stała , I na mą większą żałość twym głosem wołała. Banial. F 4 b. — NIEBAWEM, NIEBAWIAC adv., bezodwłócznie, natychmiast, niezaba-wem, 2luffd)ub, unuerjugltd); Ross. uacKopo, (cf. skoro). Wesele niebawiąc będzie. Boh. Kom. 4, 71. Idź, niebawem za tobą pójdę. Teat. 47. c, 108. Niebawem do porannej roboty śpieszą się. Przyb. Milt. 148. N. Pam. 12, 268.

NIEBEZPIECZEŃSTWO , a , »., NIEBEZPIECZNOŚĆ . ści, z., Boh. et Slov. nebezpećenstwj, nebezpećnost ; Sorab.

1. strachota, strach, (cf. strach); Sorab. 2. tschachota; Carn. navarnost; Vind. nevarnost, navarnost, nefhihrost, (cf. warować); Croat. pogibel (cf. guba), pogibelnost; Rag. poghibil, poghibja , póguba, poghibionós ; Bosn. poghi-bia; (Ross. onacHOdb); (Etym. piecza); bte Unftcberheit, bic @efal)r. Nigdy niebezpieczeństwo bez niebezpieczeństwa zwyciężone nie bywa. Min. Ryt. 4, 153. (cf. klin klinem wybić). Patrz boże, w' jakiej jestem niebezpieczności. J. Kchan. Ps. 11. 'Nieprzespieczeństwo. Herb. Stat. 3. (ob. 'Bez * 'przez). Zdrowia niebezpieczność. Star. Ref. 68. Musieli dla niebezpieczności ujeżdżać. Baz. Hst. 32. Przez trudne niebezpieczności drogi jeździł Alexander W. do kościoła Jowisza Hammona. Stryjk. 14 W. Post. Mn. 555. NIEBEZPIECZNY, 'NIEBEZPIECZEN, a, e, NIEBEZPIECZNIE, NIEBEZPIECZNO adv., Boh. et Slov. nebezpećny, nèbezpeeni; Carn. navarn, (cf. warowny); Vind. navarn, nefliiher; Croat. neszeguren, pogibelen; Rag. poghibni, poghibllni; Bosn. poghibilni; Slav. pogibilan; Ross. ona-CHuft, (cf. opatrzny), npmniHHbiH (cf. przyczynny), Heóe-30nacHbn1; unftdjer, gefährlich- Niebezpieczny był stan Wielkopolski od Czechów. Nar. Hst. 5, 258. Mówiłem mu, że ze mną żarty niebezpieczne. Boh. Kom. 4, 197. — Active Niebezpieczny jestem drugim, gefährdet). — Ellipt. Niebezpieczna, scilic. sprawa, ii. p. Niebezpieczna ufać koniowi. Ryb. Ps. 58. e$ tft iutftd)er. — Passive Niebezpieczny sam jestem * w niebezpieczeństwie jestem, td) Diu llttftcher, lit ©efahr. Choroba ta w początku go niebezpiecznym życia uczyniła. Zab. 3, 89. (niepewnym życia).

NIEBIANIN, a, w., obywatel niebieski; Boh. nebeśtian; Slov. nébebidlitel ; Rag. nebbostanik; Croat. nebosztanik; ber fêtmuohuer bc3 tptmmetô, ber )ptmmelMutrger (cf. anioł, nieboszczyk). Stronami się niebianie ukazali. Przyb. Ab. 97. t. j. aniołowie; Slov. nebeśtane; Ross. iteóecHafl, hgóo-jKHTeiH. Zgromadzeni niebianie (bogowie) przyznali Mi-nerwie zwycięstwo, dla utworzenia oliwnego drzewa. Staś.

Num. 1, 220. NIEBIANKA, i, »., obywatelka niebieska, bte ^immeBberootynerimt ; (Boh. Nebeśtena Astraea bogini). Wenus najpiękniejsza z niebianek (z bogiń). Staś. Num. 2, 106. Mają zólć i niebianki. Kniaź. Poez. 5, 108. (Boh. nabeśłanka znak niebieski). “NIEBIAŃSKI, a, ie, niebianom służący, cf. anielski, ^immelêkroohnern pfommenb, fytmntlifd), englifd). Archanioł zbliżał się w pokoju, Nie miał wtedy na sobie niebiańskiego stroju, Lecz odziany jak człowiek, spotkał sie z człowiekiem. Przyb. Milt. 354. (NIEBIEGŁY, NIEBIESIADNY, ob. Biegły, Biesiadny). NIEBIESKI, a, ie, od nieba, nieba się tyczący; Boh. et Slov. nebeskÿ, nebeski; Sorab. 1. nebeski; Vind. nebeski, ne-nebefhki, neben, nebji; Carn. nebęshke ; Croat. nebé-szki, nebezki ; Dal. nebezky ; Rag. nebbeski ; Slav. et Bosn. nebeski; Boss. îieôecHbiu; §. 1. Jjimmlifd;, $tmnteI3*. Niebieski dziedzic, tu nie ma nic. Teat. 29. e, 21.* O niczym nie myślą, tylko o niebieskich migdałach, ib. 24. c, 56. Mon. 70, 98. (o rozkoszach przyszłego życia, osobliwie podług wyobrażenia raju Mahometa). Rycerstwo niebieskie. 1 Leop. Act. 7, 42. (aniołowie). Niebieski, napowietrzny Ross. HebonapHbiit Słońce, księżyc i gwiazdy, iż nazbyt od ziemi są oddalone, ciałami niebieskie-mi nazwano. Hub. Wst. 275, Iptmmelćtforper. — Homer poeta dowcipu niebieskiego. Warg. Wal. 228. (t. j. boskiego). — Niebiescy subst. poet., i. e. obywatele niebiescy. Cn. Tk. (ob. Niebianin;, btc IpitnmeISMrger. — §. 2. Błękitny, modry, bławratny, w kolorze do nieba czystego podobny; Carn. nebinast, nebine; Vind. nebnovefhnen, bledoplaukast, müder, plavi, (cf. płowy); Slav. plâv, mo-dar ; Eccl. HeóouiapubiH, BacHibKOBbtîî (cf. wasiłek), rojy-6biü (cf. gołębi), cumul , himmelblau. Sybilla ta chodziła w barwie niebieskiej, t. j. modrej. Biel. Sw. 40. Podniosła piękne oczy niebieskie łzami zalane. Węg. Marm. 1, 50. NIEBIESKAWY, a, e, na niebieski kolor pochodzący, modrawy, bläultd). Bielmo białawe, burawe, żółtawe lub niebieskawe. Perz. Cyr. 2, 169. Margiel niebieskawy. N. Pam. 16, 97, Boss. ro.iyóoBaTbiii, cuabiH. NIEBIOSA, ob. Niebo. — (NIEBITNY, NIEBITY, NIEBŁĘ-DNY, NIEBLECHOWANY, ob. Bitny, błędny, blechować). — “NIEBNY, a, e, od nieba, niebieski, do nieba należący, hbinnlifd). Czas był wyszedł pod niebne piękności. Zab. 9, 142. Wszedł do domu niebnego. Cliodk. Kost. 55. NIEBO, a , »., in plurali nieba « niebiosa. Kpcz. Gr. 2,

p. 161. (NB. podobnym sposobem w Cerk. dyalekcie ymeca » yimi, uszy). (Boh. nebe, plur. nebesa ; (ponebj piętro, cf. podniebienie); Slov. nebe, nebo, nebesa; (distg. nebo nam)-, Sorab. i. nebo, nebio, nebe, nébesza ; Sorab. 2. nebo; Carn. nebń, nebesa; Vind. nebu, nebefe, nebiefse, nebefa; Rag. nebbo, nebbesa; Croat. nèba, ne-besza ; Dal. nebo; Slav. nebo, nebesah ; Bosn. nebbo (2. suffit, strop); Ross. ueóo, Heóeca (2. podniebienie); cf. Lat. nubes, nebula ; Germ. 9łcbel ; Irland, et Celt. nev coelum\ Gallic. nef, nefo ; Graec. rscpśkrj, rścpog nubis\ Arab. lii nebo, nabo, praecipuum numen totius fere Orien-tis; cf. Germ. 9?abe); §. 1. ber Rimmel, bte Rimmel. Wy-stawujemy sobie w umyśle niejakie sklepienie błękitne, które niebem nazywamy. Hub. Wst. 157, ber blaue Cuft*

NIEBOCHODZ. - NIE BO MĄDRY. 319

NIEBO.

Rimmel. Niebo, przestrzeń niezmierna, gdzie sie mieszczą    Nie wiem czy w niebie tak wesoło być może. Teat. 30.

wszystkie dzieła stworzenia; przepaść odległości, w któ-    b, 10. Bodaj nam z tego nieba, do piekła pójść nie

rej tonie wzrok ludzki. Śniad. Jeog. 2. Niebo, to roz-    przyjdzie, jak się matuleńka dowie. Teat. 30. b, 11. By-

postrzenienie, na którym są postanowione gwiazdy, pła-    wa im miasto rozkoszy karanie, a niebo w męczeństwie,

nety, słońce i miesSąc. Gil Kat. 238. (Ecci. HeóoumpoKifi    Birk. Dom. 69. Choćby nieba widział otwarte", źyć woli

rozpostarty). Niebo astronomiczne wystawujemy jak kulę    żebrak. Pot. Arg. 729. Nieboszczyk mój ociec, niech

mu

wydrożoną, ziemię nasze otaczającą, z nią jeden śrzodek    mu tam bóg da niebo!... Teat. 30, 34. Panie daj

mającą. Hub. Wst. 61. Chwalcie Jehowę niebiosa, wo-    niebo! Mon. 71, 563. Panie daj mu tam niebo! Teat.

dy które na wierzchu niebios. Dudu. Ps. 148, 4. tnot.    12, 6. ib. 18, 19. cf. świeć nad duszą jego, ©ott gäbe

rozumiej o obłokach modrych, które na powietrzu, bo    tfjnt baS ipittttttelretd) ; Boh. nebeśtanstwj." W niebo wzięto niebem zowią.» Miejsce, w którym gwiazdy widzimy,    cie N. P., ob. Wniebowzięcie, (cf. wniebowstąpienie); Ecci

nazywa się firmamentem, albo niebem gwiazd. Boh. Próg.    ycneme 6orapo4HUU. Nieba kogo nabawić" Ecci oneóo-

7 p. ©ternenljtintnel, (cf. twierdza, utwierdzenie). Niebo    TBopHTH, 3eMHaro yuHHHTt He6ecHUsn>, OHeóecHBium, co-

gwiazdeczne. Otw. Ow. 2. Niebo przyozdobił bóg słoń-    ^JaBiiiiił noro HeóecHbiJTE. — Prov. Jakby z nieba spadł,

cem, miesiącem i inszemi gwiazdami. Karnk. Kat. 19.    Cn. Ad. 288. z obłoków, pożądany, nagły, crt»«nfd^t ttnb

Liczą aż jedenaście nieb. Galat. Alf. 59. Pićrwsze niebo    nttber Serÿoffen. Dobrym się "pokazuje, "jakby rodem z

powietrzne Ecci. B034ymnoe, drugie gwiazdowe 3Bh34HOe,    nieba. Jabl Tel 189. Mową i całą postawą okazują się

trzecie najwyższe Heóo Heóece, TpuitpoBHoe Heóo etc. —    bożkami, i jakoby dopiero z nieba zstąpili. Sekl. 30. (boż-

§. Pod niebem «pod gołym niebem * na dworze, na otwar-    kują się, jakby trzeciego dnia z Panem bogiem gadali),

tym powietrzu, Carn. pod milem bogam (cf. bóg), unter    — §. 2. Niebo * klima, ber £tmmeI8ftrtdj. Pod lepszym

frezem £mntnel. Chłopek co był w chacie, pod niebem    niebem to miasto leży. Tr. Niebo, nie umysł, tacy od-

nocuje. Kulig. 79. Swe noclegi częstokroć musieli pod    mieniają, Którzy po rozum za morze biegają. Fredr. Ad.

niebem miewać. Groch. W. 364. Zginęło Podole Nasia-    50; coelum, non animum mutant. ‘NIEBOCHODZICIEL,

dłe ; tylko z niego niebo dziś a pole. Zimor. Siei 230,    a, m., Ecci. He6oxo4eiTE, Graec. ovQavoßäpoov, per coelum

t. j. budynków nie widać, Woj! tpintntel unb ©rbe, feine    gradiens. NIEBODAJNY, a, e, — ie adv., n. p. Niebo-

Ipćtufer. Dom podpalę, i z dymem Wc Pana wyślę do    dajna cnota. Chodk., Kost. 5, ben ipttttmel gebetlb, Ijttntnel*

nieba. Teat. 1. b, 59. (na powietrze). — g. Niebo * altum    fdjaffenb. ‘N1EB0DĄŻYC1EL, Ecci. HeóoTeuHiWL, Graec.

quid, elatum, gen Iptntntel, (jod), Jjtmmelan. Z góry mówi,    oigavodgop-oq, in coelum tendens, sublimis.

Pochodź, niebogromca, nieboletny, niebonośny, niebotyczny, niebosiężny, niebieski, niebianin, niebianka, niebiański, niebny ; nieboszczyk, nieboszczka, nieboszczyca ; pólnie-ba, podniebienie, wniebowstąpienie, wniebowzięcie.

NIEBOGA, i, z., (Boh. nebohy, -a, -e miser, infelix; Slov. nèbohi; Rag. nebögh , nebâvaz, (cf. nieboras, nieborak); Bosn. nebog, nebavaç; Croat. nebog, nevolyen, szero-mah, sziromaski, (nebostvo miseria, cf. ubogi, ubostwo); Sorab. 1. bohi vacuus, (cf. Hebr. vq bohu, nebohi nieboszczyk); nieboga, biedna, nędzna, nieszczęśliwa, scil. kobieta, bte ©Icnbe, 51rme, (Etym. bóg; cf. bogaty; cf. ubogi).

nie z niska, nie z dołu, nie z ziemi, ale z góry. t. j. z nieba, z wysoka. Wiśn. 195. Te rzeczy tak są dalekie od siebie, jako niebo od ziemi. Syxt. Szk. 145. Ktokolwiek w niebo patrzy, a po ziemi chodzi, Niemasz dziwu, że często łbem w kamień ugodzi. Pot. Arg. 396. Kto jedną nogą w niebo, drugą mierzy w ziemię, I tam i tu nie dojdzie, zerwie mu się⁻strzemię. Pot. Arg. 781.

NIEBOGROMCA, y, m., n. p. Jowisz. Hor. 2, 46. Kniaź., ber iptmntelêbomterer. Zagrzmiał Jowisz niebogromny (adj.) Zab. 5, 406. Czyi., ber ^tmmelbomternbe.

Jako urząd Wezyra najwyższy, i tyka się prawie nieba pysznej monarchii, tak też wystawiony na pioruny ziemskiego Jowisza. Klok. Turk. 56. Elatus, wzbił się pod trzecie niebo, bywa mówiono. Mącz. Wysławiać kogo pod niebiosa, pod obłoki, uwielbiać ; n. p. Żołnierze pod skromnym rządem jego, zpanoszywszy się, pod niebiosa go wynaszali. Pilch. Sali 281. — §. Zart. Tak się rządzi, jak szara gęś po niebie. Mon. 71, 712. (zrzęda, gdy-racz, dziwak). — §. Niebo, stolica boska i rządu świata, ber ©i$ ©otteS nnb bte SMregtertmg. Bóg z "nieba sam NIEBOJ, oja, m. , śmiałek, zuch, nie bojący się niczego, wie i widzi, co komu potrzeba. Kolak. Cath. C 4. Kto    «n fecfer SDłenfd). Śmiały od nieboja tym się różni, iż

czyni wolą ojca mego, który jest w ‘niebiesieeh (w nie-    śmiałego obejmuje strach, jednak kusi się zwyciężyć,

biosach, w niebie), ten wnijdzie do królestwa niebieskie-    choć widzi przegraną. Nieboja zaś żaden strach nie ob-

go. Sk. Kaz. 524. Jak bóg w niebie. Teat. 8, 67. Jak    ruszy. Jako g?uPie bezpiecznego, zkąd przypowieść: niebóg na niebie, ib. 54. b, 29. Niebo mi was przysyła,    boja psi kąsają. I etr. Et. 110. Rys. Ad. 42. Jako nie-

nie czuję się od radości. Teat. 1. c, 69. Żonę i śmierć    boja pies kąsa, tak też nieopatrznego dyabeł sidli. Gil

każdemu naznaczyły nieba. Pot. Arg. 502. Będę o niego    Post. 196. Wyuzdanego pobije nieboja. Pot. Arg. 136.

coruscans.

“NIEBOLETNI n. p. Eliaszowie. Ryb. Gęśl. D 4, gett $tttt* ntel fltegcnb, raczej ‘niebolotni. 'NIEBOMADRY, a, e, Ecci He6oMy4peHiiŁiH, My4pcTByiomiH o neöecHUXL Bemaxt.

łaskawych nieb prosić. Teat. 9. c, 66. (boga prosić). O ‘NIEBOJAWNY, a, e, Ecci. HeóoflBJteHHUH, Graec. ovgavo-zemstę do nieba woła. Teat. 10. b, 97. (do boga). — (fócrtmg, ad coelum usque resplendens, coelo Niebo * życie niebieskie, błogosławione, raj, ÿitntnüfcf)e3 ficbcn, ÇtmmUfdje ©lütffeltgfett, Ijimmltfdjeś ^arabieê ; Ecci npeMipHan, hcbo, BtuHoe óaajKeHCTBO, 6y4ymaa jKH3Hb.

NIEBONOŚNY, a, e, tytmilteltragettb. Bardz. Luk. 2, 29, 4euï); w niebojźrzał, ryba morska, uranoscopus. Cn. Th., coelifer. Mon. 75, 595.    ber £>mtmelfd}auer, ein ©eeftfd).

NIEBORAK, a, m., NIEBORAŚ, ia, w., NIEBORACZEK, NIEBOŻĘ, ęcia, n., NIEBOŹATKO, NIEBOŻĄTECZKO, a,

czka, m., demin., (Etym. bog ; cf. daj go ‘Boru * daj go Bogu); biedak, wart pożalenia, ettt ©lettbcr; (Slov. nëbo-râk; Sorab. 2. nabore, naboretko; (Sorab. i. nebohradk, nebohzahdk posthumus); Vind. nebore; Rag. nebugh, ne-bàvaz, siromasejaz; Croat. nèbog, nebavaez; Bosn. nebog, nebavaç). Kulawy, nieborak. Teat. 13, 51. Ze stołka spadłszy nieboraś starzec, złamał szyję. Iirbst. Nauk. L. Ledwo łazi nieboraś. Mat. z Pod. A 1. Aczci pono nie-winien nieboraś ubogi. Ryb. Gejl. B 2. Nas marnotrawne synaczki, Przyjmij w łaskę nieboraczki. Pieśń. Kat. 72. NIEBORACZKA, i, £, biedaczka, nieboga, bte Sir*, lite, (Eleilbe; Slov. neborka. Uznaj się nieboraczko, a pokutuj. Rej. Post. B 5.

NIEB0R0DNY, a, c,^(Eccl. neitofio^hin, bogomyślny), niebo

n., demin., nieborak, eilt armer, elenber SDîenfc^, de genere masculino etfemïnino; (Boh. et Slov. nebozâtko, nebożićka; Sorab. 1. nebożatko, naboretko, nabore ; (Garn. naborê subjungatus) ; Croat. nebose). Ty niebożę głodny tuïasz się po lesie ? Ezop. 45. Niebożęta szynkarze nie mają teraz tego co przedtym odbytu. Mon. 71, 514. Woły stoją niebożąteczka w jarzmie popętane. Papr. Kol. R 2 b. Nie przyszedł doktor do zdrowych, jedno do tych niebożątek chorych. Rej. Post. N n 5. Przyszła uboga niewiasta niebożątko płaczliwa z dziecięciem zabitym do cesarza. Weresz. Reg. 34. Jaskółka, niebożąteczko, kiedy przyleciała Do gniazda zniszczonego, wielką żałość miała. Papr. Kol. M 4. Ona niebożąteczko, acz niewinna była, Z wielkim wstydem przymówek takowych użyła. Papr.

,    On. 1055. One niebożąteczka, co wolno latają, Przecie

dający. NIEBOSIĘŻNY, a, e, Inntmelaitftetgenb, n. p. Orzeł na swéj swobodzie jeszcze mało maja. Rej. Wiz. 105. niebosiężny. Zab. 9, 7. Swietorz., cf. niebotyczny. NIEBO- 'NIEBOZNAWCA, y, m., Eccl. HeóosiiamiL, Graec. ovQa-SZCZYK, a, m., quasi w niebo szczyk , ut aliqui ludunt voynôymv, coelestiuum rerum peritus. in hac voce, Graec. ovQavodQóuog, oppos. piekłoszczyk ; NIEBRODATY, NIEBRZUCHATY, ob. Brodaty, Brzuchaty. Nieboszczyk quasi mebieszczyk, Graeć. ovoavondyg. Cn. Th. 'NIEBYLICA, y, £, [z rusk. nebyłyca * bajka 2], czego ni-Niebieszczik. Urs Gr. 159; Boh. nebożtjk, nebożtjćek ;    gdy nje ^yło, fałsz, ein ttnbiug, ba3 nie mar. Ross. He-

Sorab. 1. nebohi, nebo; Slav. pokôjni y (cf. pokoj, spo-    ótumua, HecymecTBO, (oppos. ÓŁiiHija dzieje prawdziwe;

kojny) ; Vind. povmerti, odvmerti, raini (cl. zmarły, raj),    Eccl. neóbmma nikczemnik). Czemu potwarco, niebylicę

nebostanik, nebefhki stanounik^ fvetnik, nebelzhen; Carn.    za prawdę ważysz się na świat wydawać? Pim. Kam. 95.

ranke, ranze; hoss. noKOHHMH, noitoiiHiiiCL; ber (Selige,    Jawne kłamstwa i niebylice nie wstyd cię na świat wyda-

bcr 3>cr(torbnc, (cl. świętej pamięci). Z tego świata ze-    wać. ^ 18. Jawnie pisać niebylice nie wstyda sie. Fund.

szłych nieboszczykami nazywamy. Smotr. Apol. 63. Sta-    47. Barwiane ich listy pełne niebylic. Smotr. ‘El. 16.

rzec do nieboszczyków gotowy zstępować. Bardz. Trag.    Poetowie fantazya narabiajac, powymyślali wiele niesły-

184. Świętej panuęci nieboszczyk pan umiał fortunę po-    chanych niebylic/ Charona^ Acheronta, Cerbera; ba i

większyć. Kras. Pod. 2, 28. lrąby straszne zabrzmiały;    teraz jest takich wiele, co z prawdy zmyślone rzeczy

z grobu swego nie jeden z nieboszczyków wstaje. Bardz.    czynia, j przeciwnie. Sak. Busz. 22. NIEBYT, NIEBY-

Luk. 15. Lepszy był nieboszczyk. Cn. Ad. 451. (cf. po    TNOSĆ, NIEBYWALEC, ob. Byt i t. d.

złym panie bywa gorszy). NIEBOSZCZKA, i, z., *NIE- NIECAŁY, ob. Cały. NICE, ob. Niecić.

chawati sinere, omittere, relinquere; Sorab. 2. ja necham, nacham nie chcę; ja cham, tii zosch, kschesch ja chcę, ty chcesz; Sorab. 1. nechacż, necham nolo, necham, dahm bocz, necham, necha szo piget, niechce się, chkam chcę, wonecham desino, cf. odniechciało się; Vind. ne-hati, pustuti, nahati , donehati, henjat; Carn. nehat, nęham, jejnam, henjat; Rag. nehajati contemnere, ne-hajstvo contemlus, nehajati se non curare, hajati se curare, hajanie cura rei, ohaiati supersedere; Bosn. nahajati non curare, nehajati se parum curare, hajati se curare, ohaja-ti se facere missum ; Croat. nehajam negligo, haiati sze curare ; Dal. nehayati, nehayati se aspernari ; Ross. He-xaTbca wzbraniać się; niechać, dopuszczać. Urs. Gr. 255. laffen, julaffeit, erlauben. Niechajcie roboty ich , niech sobie budują. Budn. Ezdr. 6, 7. (dopuście. Bibl. Gd.). Niechaj mię, iż oczerstwieję. Budn. Ps. 39, 13. Niechajcie, że dziatki przychodzą do mnie. 1 Leop. Luc. 18, 16. — §. Rodie quam plurimum utimur hoc verbo, ad formandam tertiam personam Imperativi, niech czyta, niechaj czyta , niech czytają , niechaj czytają ; Boh. nech,

320

N1EB0N0ŚNY - NIEBOWID.

NIEBOŻĘ - NIECHAĆ.

BOSZCZYCA, y, £ , bte Mge, bic Słerftorbne; Boh. ne- NIECHAĆ, ał, a, act. niedoli.; (Boh. et Slov. nechati, ne-bożka; Ross. noKOMHaa, noKoibimta. Nieboszczka matka.

— Burl. Gdy krowa świnią wesz abo ciemierzycę Będzie jeść, iście z niej masz pewna nieboszczyce. Rej. Wiz.

61 b. (prędko zdechnie). NIEBOSZCZYKOWSKI, a, ie, do nieboszczyka należący, bcê ©eltgcit, beê SScrftorblten ;

n. p. Nieboszczykowscy kolligaci. Kras. Mysz. 36. Brat rodzony nieboszczykowski grzebł ciało jego. Birk. Zbar.

A 2 b. Wróżki niewesołe po mieście udają, W trumnach nieboszczykowskie kości się ruszają. Bardz. Luk.

14. t. j. zmarłych zwłoki. ‘NIEBOTOCZŃY, a, e, Eccl.

HeóoToaHUH, H3TeKajomiîi ct> neóecH, dom Rimmel rallenb.

*NIEBOTWORCA, y, m., Eccl. BepxoTBopeu'B. 'NIEBOTYCZNY, a, e, bardzo wysoki, wielki, wystrzelały; (Vind. nebefhkovifok), ^tmmelbcrü()renb ; (cf. niebosiężny). Niebotyczne skały. Psalmod. 66. Kchow. 81. Na niebotyczne biją gromy góry. Hor. 1, 252. Min. Niebotyczne wieże.

Zab. 2, 350. Koss. Grzech niebotyczny. Tr., do nieba wołający, pomstę nieba ściągający, fytmmelfdjreipenbe <SÜîtbe.

NIEBOWID, a, a, m., Chmiel. 1, 625. Mon. 75, 590.

(Croat. nebögled, premiszlyavecz nebesz; Eccl. ueöoBH-

NIECHCIC.

NIECHĘĆ - NIECHŻE.

321

neehay; Slov. néch ; Vind. naj, vel pusti; Slav. nęka;

Rag. nekka; Croat. naj; Sorab. 1. nech » necżin ; Sorab.

2. daschi; Rost. nycTb, nycKafi. Puść abo ‘niechaj tak będzie. Sekl. Math. 27. laß tfm lefen, laß fie lefen, mag er lefen, mögen fte lefen, mag e8 fo feqn. Niechaj cię wielo-władna pani Salaminy, Niech jasne zorze, bracia cnej Heliny, Niech król wiatrów prowadzi, a zawarłszy żwawe, WypuścLtylko powiewy łaskawe. Hor. 1, 18. Nar.

(oby!) Niechaj, jako chce prosi, niechaj wzdycha. Groch.

W. 566. Ponieważ Alexander chce być bogiem, niechże będzie. Gol. Wym. 9. Niechaj się nie cieszą ze mnie, niechaj się hardzie nie podnoszą. Bibl. Gd. Ps. 38,

Niech cum enclit. — że, — no, n. p. Kazał ptaki wieszcze w morze wrzucić mówiąc , a nie chcą jeść, niechże piją. Warg. Wal. 15. Niechno do moich dojdziecie lat, dopiero poznacie. Teat. 48, 54. — Niech cum adjecta conjunctione conjunctivi by, n. p. Około tego wszystkiego rodzice niechajby pilni byli. Glicz. Wych. F 5 b.

Niechnoby tak, popamiętałbyś. Teat. 31, 30. — §. Cum prima persona: Niech zginę, jeżeli —; niech zginiemy;

(obym zginął).    Niech nie zginę od ręki zdradzieckiej.

Ld. Oj dziewczę, niechby ja jeno matką twoją była.

Teat. 50. b, 112. — *§. Obsol. construct. pleonast. Kto-by czynił więcej niż przystoi, niech żeby od tego niżej opisany pobor    dawał. Lek.    C. (    niechby dał,    niechaj da).

‘Niechasz nam    będą dane    dwa    woły. Leop.    3 Reg. 18,

23. (niechaj).    ‘Niechasz    oni    sobie obiorą    jednego, a

zrąbawszy go, niechaj włożą na drwa. ib. — *2. Nie-chać « dać pokoj, unterlaßen, bleiben Iajfeit, mit grieben lajfett ; Sorab. 2. sze loszowasch. Czemuś mię nie niechał w pokoju, aleś mi kazał przyjść? 1 Leop. 1 Reg. 28,

15. (nie zaniechał. 3 Leop.). Kto go mija, a niecha go spokojem, wynidzie kiedy chce. Biel. Hst. 21. Niechaj-cie, byście wyplewiając kąkol, nie wyrwali z nim pszenice. Bial. Post. 243. Lepiej niechać, niż zbłądzić.

Opal. Sat. 6    Niechaj tej    figi    jeszcze tego    roku , owa

snadź przyniesie jeszcze owoc. Leop. Luc. 13, 8. Sekl. ib. (zaniechaj ją. Bibl. Gd.). Niechajcie skarbów’ świętych. Klon. Wor. 11. Rzuca precz szturmy, niecha oblężenia. Suszyć. Pieśń. 7, L 2. Niechajcie tego niewinnego; on tego mężobójstwa nie popełnił. Gwagn. 213. Wiele kościołów popalili, tylko klasztoru na Łysej górze nie-chali. Gwagn. 56. Czy miał zacząć wojnę, czyli niechać.

Star. Ref. 166. Książęta Ruskie, niechając Połowców,

Oleha obegnali na Starodubie. Biel. 63. (Prov. Slov. Kocka misi ne nechâ, liska ślepie, a wlk owec; kotka nie niecha myszy, liszka kur, a wilk owiec). — *3. Niechać s zostawić, opuścić, jnriicflajfen. Józef niechawszy w ręce jej szaty, wywinął się od niej. Leop. "Genes. 39,

12. Gdy będziesz zbierał owoce, jeśli co na drzewie zostanie, nie wrócisz się zaś to otrząść, ale niechasz przychodniowi. Także gron, które zostaną, niechasz, NIECHNO, NIECHNOBY, ob. Niechać. że je zbiorą sobie sieroty. Leop. Deut. 24, 20. Proszę NIECHRZCZENIEC , ńca, m., (oppos. chrzczony, chrześcia-cię, niechaj tego , dla moich młodych dzieci. Ezop. 26. nin ), citt Ungetaufter. Jak grozi ewanielia niechrzczeń-Pochodz. poniechać, zaniechać, poniechawać, zanie-    com, tak też nieobrzezańcom. Bial. Post. 143, Ross. ue-

chawać.    '    KpecTb poganin.

NIECHCAC, NIECHCIEĆ, ob. Chcieć.    NIECHUĆ, ob. Niechęć. NIECHŻE, ob. Niechać.

Słownik Lindego wyi. i. Tom IIL

17.

NIECHĘĆ, NIECHUĆ , i, ź., niechcenie, nieprzychylność nieochota, bie Unluft, bie 2lbgeneigtf>eit; Boh. neljbka zpurnost, (nechut, nechutenstwj fastidium, nausea); Carn hudenje, klublivost, klubu, najovôla, (cf. niewola); Vind hudoYola , odvolnost, hudovolnost, hudovoshlivost ; Dal eherner; Rung, cheümeür, (cf. humor); Ross. Hexoiiiiie HeroAOBame, AoeaAa , ocTyAa, 3i05KejaiejbCTB0 ; Eccl MAiiBK, 3.ioxortHie. Gość wdzięczniejszy, co sam z chuci a miłości przyjdzie do kogo , niżeli ów, co go wloką, a się wydziera, a prawie gwałtem ukazuje one niecłiuć swoję. Rej. Zw. 167. NIECHĘCIC cz. niedok., zniechęcić dok., chęć odjąć, niechęci nabawić; Carn. klubu-vam; unlufttg machen, abgeneigt rnadjen; {Vind. sgerditi). Lada bzdura go pomiesza i zniechęci. Zabi. Roz. 188. Powiedz mi szczerze, co cie zniechęciło ku temu młodzieńcowi? ib. 74. ‘NIECHĘCIEN, NIECHĘTNY, a,

— ie adverb., nieskłonny, nieprzychylny, nieochoczy, unlufiig, abgeneigt, ungern; Boh. bezdécnÿ, zpûrnÿ (ne-chutnÿ fatuus, insipidus, Subst. nechuta) ; Vind. odvolen, hudovolen, hudovoshliu; Ross. iHXOAiÄHbiM ; Eccl. xoTHbiii. Neptun Achillowi złemu Niechęcien o wszystkim złym przemyślawa jemu, perosus. Zebr. Ow. 312. Niechętnym być , nie sprzyjać, Ross. AHxoAtHCTBOBaTb, 3io*eiaTeAbCTBOBaTb ; Eccl. HeroAyio. Mina niechętna Vind. pomerdik. NIECHĘTNIE, a, m., człowiek niechętny, ein Unluftiger, Abgeneigter, Ungünftiger; Vind. hudu-shelńik ; Ross. 3Jomejiaieab , jmxOAtß ; Eccl. HeroAOBa-Tejb. W rodź. ieńsk. Ross. jinxoA^HKa.

NIECHLUJA, i, m., NTECHLUJ, ja, m., nieczysty człowiek, cf. flejtuch, ein fdimeinifdjer SJlenfdj, ein Unflätiger; Vind. vmasanek, mulei, bradomasnik, nevzhednik , sterganik, zotovez, koluder; Ross. CKBepHaßeus, nepaxa. Nie trzeba być, ani zbytnim gaszkiem, ani wielkim niecblują. Zabi. Roz. 104. Jeśli nie dba o wykwintność w stroju, niecblują go zowią. Mon. 73, 429. Słonk. Pers. 17. NIECHLUJA, i, z., NIECHLUJKA, i, i., dem., fladra, nieo-chędożna kobieta, eine Unflätige ; (Vind. potepka, fhter-zla, potepeuka, mazafura, nevzhedniza , laina, vlazhu-garza, paizeva). Niecblują, co się błotem sklapie po kolana, A na głowie kołtuny, piękność zaniedbana. Zab. 9, 33. Zabi. NIECHLUJNY, a, e, — ie adverb., nie-ochędożny, nieczysty; Vind. nevzheden, reszukan ; un* jfótyig. Niechlujne świnie, w błocie się walające. Kluk. Zw. 1, 147. Dawne niechlujne Sabińskie matrony. Hul. Ow. 53. NIECHLUJSTWO , a , n., nieczystota , nieochę-dostwo, (świństwo), Unflatfjigfeit, Unfauberfett; (Ross. CKBepHa , HepamecTBO, ob. Nieschludność). Nieochędo-stwo i niechlujstwo. Pir. Pow. 79. Niechlujstwo ma być literatów znamię. Teat. 43. b, 12. Miara w zażywaniu ozdób, robi osobę przyjemną, i broni od niechlujstwa. Jez. Wyr., Zab. 9, 86.

on

e,

310-

41

NIECIĆ, ił, i, act. niedok., wzniecać, ogień wywabiać, geuer ntadjen, fteuer antita^cn. (Vind. nietiti, nietim, ku-riti s palić w piecu; Bosn. nititi, topiti, griati; fovere; Croat. netim). Każ w kominie niecić; wypijajmy sobie. Opal. Sat. 9. (każ na kominku zapalić). Fig. Zapala często czart ciaïa nasze, nieci w nas ogień pożądliwości. Dambr. 152. — Transi. Wzbudzać, cnnecfen, erregen, flnfttften. Już pochlebna otucha W smutnym sercu radość nieci. Nieme. P. P. 108. Gniew sie we mnie okru-

cnotą ozdoba. J. Kchan. Dz. 298. Milsza cnota uboga, nad bogatą niecnotę. Teał. 35. b, 15. Niecnota podli, cnota ludzi większy. Mon. 68, 175. Niecnota na majestacie siedziaZa, Wypchnąwszy szczerą cnotę fort za wrota. Wad. Dan. 165. Sama niecnota czZowieka karze. Rys. Ad. 62. Wstyd w mZodym czZowieku cnota, a w starym niecnota. Rys. Ad. 75. — 2) Niecnota, nie-cnotka , masc. et fem. personi/., człowiek niecnotliwy, etrt ßafterfyflfter, (cf. Zotr, zbrodzień , zZoczyńca). Ten niecnota niech się mi na oczy nie pokazuje. Teat. 12, 4. Stać w oknie przez dzień ma zwyczaj ta niecnotka. Mon. 70, 85. ChZopiątka zZodzieje z początku, więc dla dobroci cnotkami one przezywają, jakoby rzekZ niecnotka. Glicz. Wych. H 6 b. Zginęli synowie Helego, iż byli źli, iż byli niecnotowie. Petr. Ek. 91. Szczęście niecnotom folguje. Bardz. Luk. J5. Największy w Tebach niecnota matczyn mąż (Edyp). Bardz. Trag. 376. Nad nich gorszych niecnotów nie przybierze. Star. Dw. 50. NIECNOTNICA, y, i, n. p. Niecnotnica, która męża go uwiodła. Warg. Marm. 1, 260. niecnotliwa kobieta. NIECNOTLIWY, NIECNOTNY, NIECNY etc., ob. Cnotliwy etc.

tny nieci, że go wstrzymać nie zdołam. Teat. 4, 104. aliter. Niecić się poet., ślnić się, błyszczeć się, fd;tm= ntern , blt|ett. Za kapeluszem cudna kita była, Przy niej zapona jasno się nieciła. Chełch. Poprz. A 2 b.

Pochodź, naniecać, naniecić, podniecać, rozniecać, wzniecać. (Vind. nietiz, nietovez, nietez * zapalacz w piecu , f. nietenza ; netilo, netil fomes).

me

NIECIERPEK, pka, m., botan. rodzaj rośliny, należą do niego balsamina , nietykałek. Kluk. Dykc. 2, 56. NIECIERPLIWIĆ cz. niedok., zniecierpliwić dok., niecierpliwości nabawić, pozbawić cierpliwości, ungebulbtg Uta^ett.

Do tego stopnia ostre postępowanie posuwa, że nako-niec lud zniecierpliwiony bierze się do broni. N. Pam.

6, 238. Zniecierpliwiony sąsiad pogróżki w otwartą nie- NIECO, adverb., Boh., neco, nèteo , nèkterak, kolik, koli— przyjaźń zamienił, ib. 366. NIECIERPIĘTLIWY , NIE-    kerÿ ; Slov. nèco, nèkolko ; Sorab. 1. nieschto, neżto,

CIERPLIWY, ob. Cierpiętliwy, Cierpliwy.    nekak; Sorab. 2. nezo, nesto ; Vind. nekai, keikai, kai ;

NIECKA, i, i., NIECZUŁKA, dem., Boh. necky, G. necek, Carn. nekej, kolzhekaj, enmalu ; Bosn. nikoliko ; Slav. necyćky, troky, trućky; Sorab. 2. nazki, hokschin, hok-    nikoi, nikoja,    nikoje ; Croat. nękaj, nèsto, nekuliko ;

schink , hokschinaschk ; Vind. nizke , nifhke , kopelniza,    Dal.    nikoliko,    nisto ; Ross. HkcKOJfcKO , îrfeqTO, liinero;

koritu, kaduine, nifhkize, koritize, miefhize; Croat.    trochę, niewiele, więcej niż nic, cokolwiek, coś, ettt)a3.

gnćchyak, (Etym. gnieść); Carn. neshkę; Dal. nachve;    Gdy się już nieco zły los przekręcił, Pokój do kraju za-

Bosn. nacchve; Slav. nachve; Rag. nacchi, kopàgna, „    witał luby. Zab. 15, 34. Daj nieco wypokutować, Osta-

ghgnêcjak, rusignaccja, tarveniza; cf. Lat. magis, ma-    tek    nam racz    darować. Groch. W. 64.— §. Nieco * przy

ctra ; Jt. mettara; (Ross. ho^błi , hoiiobkh; Eccl. ht.i|ii<li    —    praeposito    comparativis adjectivorum n. p. Nieco da-

opałka) ; Ross, jotokl ; bie SDïltlbe, kopanka ; cf. dzieża,    leki * przydalszy. Nieco drogi * przydroźszy. — g. Sub-

koryto , n. p. Z topolowego drzewa robią niecki, ko-    stantive Nieco pieniędzy ; nieco chleba. — g. In casibus

panki. Kluk. Rośl. 2, 55. Niecka, naczynie drewniane do    obliquis hodie non usitatum: sed reperitur in antiguiori-

kuchni potrzebne, na rozczynienie ciasta. Wiel. Kuch. 417.    bus, n. p. Przyszła chcąc się ‘nieczego od ciebie dowie-

Mąkę z prochu przetakami, nieczułkami przesiać. Haur.    dzieć. Radź. Reg. 14, 5. (t. j. czegoś). Gdy się żona

Ek. 143. Kasza czyści się przez opałanie, podrzucając    dowiadywała 'nieczego od niego, on powiedział, że jej

na niecce, z której plewy opadają. Kluk. Rośl. 3, 264.    nie chce powiedzieć. Eraz. Jez. K 2. Co się byli *ni-

Bez nauki człowiek, jak mdłe dziecię bywa, Co w nie-    czego nauczyli, tego doma za bąkami chodząc, zapamię-

ckach pływa. Stryjk. Gon. G. ( w wanienkach od kąpania).    tają. Glicz. Wych. N 1.

mu wyrządzać, einen oentnebren. Przez przestępowanie zakonu boga nieczcisz. W. Rom. 2, 23. (boga lżysz. Bibl. Gd.). Boga przez przestępstwo zakonu nieczcisz a lżysz. 1 Leop. Rom. 2, 23, Boh. zneuctjm. Ktoby z mandatami jadącego zbił lub nieuczcił, półroku wieży siedzieć ma. Czack. Pr. 189. NIECZEŚĆ, G. nieczci, nieczęści, z., zelżywmść, sromota, lekkość, quanquam niecześć le-vius quiddam sonat, i. e. privationem honoris debiti aut convenientis. Cn. Th. Graec. y dripla-, Boh. necèst, ne-cli ; Carn. nazhast; Boss. 3a3opx, (HenecTHOCTt niepo-czciwość) ; bie Słeruneijmng, bie Une^re. Upominałem, aby króle swoje wiernie czcili, i o ich się niecześć gnie-

W hutach niecki abo trejtak, naczynie drewniane, któ- NJECOFNIONY, N1EC0FNY, N1ECUDNY etc., ob. Cofać, rym rude w piec sypią. Os. Zel. 80. Nieczułki, które- Cofny, Cudny. NIECZESANY, ob. Czesać, mi rude w piec wsypują, są albo drewniane, albo że- N1ECZCIĆ, nieuczcić kogo, cz. niedok., niecześć i lekkość lazne. Os. Bud. 246. — Niecka, miara, część Olkuskiego korca. Czack. Pr. 2, 199. ein beftimmteś ©rjmap m ben Sergroerfen.

NIECNOTA, y, i., NIECNOTKA dem., Birk. Sk. B 2 b. 1) zły uczynek, zbrodnia, psota, Boh. nectnost; Sorab. 1. nekmanslwo; Ross. He^ecrie ; eilte ßflftertljat, eine Döfe $flnblltng. Przy mnie żadna niecnota nie będzie się działa. Bardz. Trag. 420. Cn. Th., Niemasz niecnoty, któ— raby patrona osobnego nie miała. Tward. Wl. 26. Na złość, na psotę, na niecnotę komu co uczynić. Cn. Th.

431. na przekorę, junt Çoffen. — §. Brak cnoty, bie £«fler£flftigfeit. Milsza mi z cnotą chudoba, Niźli z nie

NIECZEŚCIWY - NIEDBAŁY.

[NIEDOBA - NIEDOGODNY.

523

wali. Sk. Kai. praef. Niech dziś ma od nas cześć to ciało, które tak wiele nieczci dla nas podięło. ib. 286.

Wzgardę i niecześć dla Chrystusa cierpieć. Sk. Żyw. 1,

214. Mimo te obelgi, mimo te nieczęści, Tyle sobą władnąłem, że ani się gniewam. Zabi. Amf. 91. O niesławę ludzką i niecześć nie dba, na dobrym sum.nieniu przestając. Sk. Di. 1150. Cudzym żonom niecześć wy- NIEDOBA, NIEDOBIOR, NIEDOBÓR, NIEDOBITY, ob. sub rządzał. Petr. Et. 34. NIECZEŚCIWY, NIECZESNY, ob.

Cześciwy, czesny.

NIECZOSANIEC, ńca, m., Tr, nieokrzesaniec, nieulizany, grundal, ein nngefdfltfner Tölpel. Nieczosaniec, mrogę-tny człowiek, prostak, agrestis. Maci. NIECZOSANY, ob.

Czesać.

ren, malumaren, vtragliu, ponemaren, neskerbliu ; Slav. nepomljiv ; Rag. nemariv, nahajmechi ; Croat. len, (cf. leniwy); Ross. 6e36epe*HUH, HeóepeacjiHBŁiH, Heóepe-*iMBO, oniomajUH, oimouihbih (cf. płochy), nacKopo, bajo , HCHsnpaBiibiii ; Eccl. HeóepeacHUH, He6epe*HO, HCTiua.iHBLiH, HeimaTejbHuił ; ob. Dbały.

Affirmativis Doba, Dobor, Dobić. NIEDOBITKI, G. niedobitek Plur. ; reszta z porażki uszłego wojska, btC krümmer einer gefangenen 5lrmee, elenbe fRefte bacon, (cf. niedomordki, niedogryzki, niedojadki). — ‘§. Niedobitki, litery w druku niedobite, niedodrukowane, niezupełnie wybite; Ross. HGAonenaTKa. z NIEDOBACZKA. Haur. Sk. 250, z nienacka, nnoerfe(icnÖ, z nieobaczka. NIEDOBRY, ob. Dobry. NIEDOBRE, a, n. > złe, szkoda, 2)ofe$, Uebel, ©fabelt. Przełożonemu należy, aby Rzpltą od niedobra wyswobadzał, a jej dobrego postanowienia przestrzegał. Glicz. Iscor. I j 2. Taki sługa od pana z niedobrem i z wielką niełaską bywa odprawion. Glicz. Wych. 0 5 6.

NIECZUJA, herb ; w polu czerwonym pień od drzewa , na wierzchu krzyż; trzy sęki po prawej stronie, dwa po lewej. W hełmie takiż pieniek między dwoma skrzydłami. Kurop. 3, 35, ein SBappett. NIECZUŁA, herb; pieniek o pięciu korzeniach, na nim szpak czarny; dwie gałązki z boku koło szpaka. Kurop. 3, 35, ein SBappett.

NIÉCZULKA dem. nom. niecka.

NIECZUŁY, NIECZUJNY, ob. Czuły, Czujny.

‘NIECZYJ, yja, yje, Boh. et Slov. néej * alicujus ; jemanbeS;

Sorab. 1. niecżeji, ob. Czyj.

NIECZYSCIC, cz. niedok., unieczyścić dok., nieczystym uczynić, nieczystości nabawić, centnreinigen ; Boh. neśwarjm,

Ross. copmb, copio, BHraAHTb. NIECZYSTOTA, NIECZYSTOŚĆ, NIECZYSTY, ob. Czystość, Czysty.

•NIEDARNY, a, e, niepomyślny, nie zdarzający się, niezda-    ,    ,    ..    .    ,

rzony, ungüttfttg, unglödlicö, cernnglncft. Zawój hardy NIEDOCNA adverb., me ze wszystkim, nie do szczętu ; wy-trupem ich przywali, Mszcząc się pradziada mężnego u raz in'ęńzy prostactwem używany ; ilttfyt ganjltdj.

Warny W bitwie niedarnéj. Mlask. Ryt. 65. Poległ u NIEDOGODA, y, i., nierazność, niewczesność, bie Unbe«

(jltemli^feit, bas 50îipbe^agen. Przekłada Ludwik, iż to i NIEDBALEC, lca, NIEDBAŁEK, łka, m., Boh. et Slov. ne- Polakom i Węgrom niedogodą być musi, gdyby obu-

dwom jeden panował. Krom. 372. Derzawa Krzyżakom bramy dobrowolnie otworzyła; taka tedy niedogodą, aby więcej nie szerzyła się, król miasta warunkami obmo-cnił. 604. id malum ne latius serperet. Czy chcą, ażeby była powszechność szczęśliwa z niedogodą ich namiętności? Gaz. Nar. 1, 361.‘ NIEDOGODNOŚĆ, ści, z., dziwactwo, zrzędność, mrukliwość, t>erbriißltcl)e3 3öefcn, ÜJÎiPbefiagen, ÜMcr £ttmor. Niedogodność, - która czasem na człowieka napadnie , bywa skutkiem hypokondryi. Perz. Lek. 359. Goździec choroba sprawuje w chorym niedogodność, zachowanie się i bałwanowatość. Perz. Lek. 12. NIEDOGODNY, a, e, — ie adverb., któremu trudno dogodzić, dziwaczny, zrzędny, munberltdt, etgenftnntg, ntur* rifdj, feiten womit iufrteben. Niedogodny, nie dogodzisz mu ; nic mu się nie podoba ; wszystkiemu przygania. Cn. Ad. 574. (cf. niedotkliwy, wrzód). Człowiek umysłem pracujący, i na siedzeniu życie prowadzący, bywa humoru kwaśnego, niedogodnego, mrukliwoburzliwego. Perz. Lek. 345. Niemasz stworzenia bardziej niedogodnego, i które z większą przezornością powinnoby być rządzone , jako człowiek ; trzeba mu najwięcej ulegać. Pilch. Sen. 59. Starzy niedogodni są, mrukliwi, na kształt chorych i wzmagających się. Pilch. Sen. 219. Chory niecierpliwy , niedogodny, morosus. Cn. Ad. 68. Niedogodna

NIEDOCHODEK, dka, m., niedonoszony płód, zaśniad, po-miotek, niedonosek ; eine unjctttge ©ebnrt; Boh. nedo-hudće, nedochodily; Slov. nedohudće , nedoehudćatko. Jestem jako niedochodek skryty, abo jako ci, którzy począwszy się, nie oglądali światłości. Leop. Job. 3, 16. (martwy płód skryty. Bibl. Gd.). Napośledz po wszystkich ukazał się też i mnie, jako niedochodkowi. Leop. 1 Cor. 15, 8. (jako poronionemu płodowi. Bibl. Gd.).

niedarnéj Sławnej dziś jeszcze Warny. ib. 2, 33.

dbalec; Carn. sanikernek; Vind. sanemarnik, obnemar-nik ; Rag. nepomgniv, nepomgnivaz; Ross. HepaAHBen’L , poxM; Eccl. HeópmKHHiCL; niedbały człowiek, nie dbający o rzecz, ein Sîadflâfftger. Niedbalce słowa bożego, którzy zatłumiają je rozmaitemi myślami. Biał. Post. 294. Bądź raczej i na mnie niedbałkiem, Niż takim jako pierwej śmiałkiem. Chrośc. Ow. 302. — W rodź. zeńsk. Boh. nedbalkvnë kobieta niedbała, Rag. nepomgniviza. NIE-DBAŁOŚĆ, ści, 1, NIEDBALSTWO, n.. Boh. nedbalost, nebedliwost; Slov. nedbanliwost, lhostegnost; Sorab. 1. nerodnofcż , zkomdżeno ; Vind. nemarnost, ponemarnost, neskerblivost, sanemarnost, sanemaranje, samudenje; Croat. nezkerblyivozt, mudenje , lenoba ; Rag. nehajstvo (cf. niechać), nehajanje, nemśr, nepomgna , nepomstvo, bezpomgna; Ross. 6e36epe*HOCTŁ, HeH3npaBHOCTfc, onao-iuhoctb , oiLioiiiHBOCTL ; Eccl. He6oJit3HOBaHie, Heópe-jkhoctb; niedbanie o co, bte Unadftfamfett, 3?a^Idfftgfett. Jakoś w! niedbalstwie i zwierzchnej grubości Tyle troje przybyło jej wdzięczności. Tward. Daf. 14. Z nie-dbałości wciągają się w niejaką ciężkość do wszystkiego, czymby sie ojczyźnie kiedy przydać mogli. Mon. 66, 307. NIEDBAŁY, a, e, NIEDBALE adverb., Boh. nebedli-wÿ, lhostagnÿ; Slov. nedbanliwÿ ; Sorab. 1. nerodné, zkomdne ; Carn. nikern , sanikèrn, lizhkak ; Vind. nema-

324

NIED O GODLIWY - NIEDOŁĘŻNY.

NIEDOLISEK - NIEDOSTATEK.

starość. Hor. 1, 50. Kniaź. (morosa). NIEDOGODLIWY. Tr. Tel. 103.

NIEDOGRYZKI, NIEDOJADKI, NIEDOJADY, ów, plur., re

Już wiek niedołężny mi blizko, sił tak mało, Że już mi ciężko dźwigać własne ciało. Zab. 13, 293. Ukryjcie przede mną ten żal niedołężny. Teat. 46. c, 101.

szty pozostałe niedogryzione, niedojedzone, (cf. niedo- NIEDOLISEK, ska, m., n. p. Lisy Moskiewskie od każde-bitki, niedomordki) ; Vind. sjedi, Ross. He40l>KH (2 zby-    go po gr. 3, od niedolisków po gr. półtora. Vol. Leg.

tnia wstrzemięźliwość od jadła, niedojadanie), oób^kh,    4, 357. (cf. niedokunki). Ross. He40MCB, eût

o6xt4H, bie Ueberbleibfel, bie krümmer, nicht aufgege^rte    )u Anfang be3 herbftś; lis młody na początku jesieni; cf.

$Refte. Z ich dzieł te tylko nam spłynęły zyski, W sple-    Ross. He4onecï, HC40nec0K'B niedopies, lisek jesienny

śniałych pargaminach molów niedogryzki. Nar. Dz. 3,    krótkosierci.

109. Za wojskiem lud ubogi, głodny, chudy, blady, 'NIEDOMAGAĆ nijak, niedok., słabym być, niemocnym na Zbiera z płaczem swą pracę, a ich niedojady. Pot. Arg.    zdrowiu, (ob. Niemoc, nie mogę) ; etWöÖ frcinf feęn, nidjt

238. Pańskie niedojadki dobre dla czeladki. Cn. Ad.    gang gefunb feçn, unpäß(id) fepit, Ross. ne40M0raTt. Anto-

822; (w czym panowie brakują, w tym ubodzy smakują;    niusz Cycerona zazwał; on zmyślił, jakoby z drogi nie-

przy orle żywią się krukowie; dobra kozie brzoza).    domagał. Kosz. Cyc. C 4.

NIEDOKUNKI, n. p. Kunich niedokunków sorok. Instr. cel. NIEDOMIAR, NIEDÖMIAREK, ob. Domiar; Ross. He40Mtp,B; Lit. Kosmate towary, wydry, norki, niedokunki. Vol. Leg. (He40M’fepOK’Ł ryba niedorosła).

4, 82; (cf. niedoliski); gatunek kun niedorosłych.    NIEDOMORDKI, ów, plur., fortius idem exprimit quod nie-

NIEDOKWAS, u, m., w chymii ciało, które jeszcze nie    dobitki; reszty z mordu ocalone, bie nom üJîorbe (Errette*

ma

tyle kwasorodu, żeby mogło być kwasem. Śniad.    ten. Romulus dla przebłagania bogów, nakazał uroczy-

Chem. 1, 199, oxyde. N. Pam. 6, 320. NIEDOKWA-    ste ofiary; wlecze się tam wszystek lud, czyli wierniej

SZENIE, oxydatio, proces chymiczny; przez który ciała    powiem, wynędzniały niedomordków ostatek. Staś. Num.

tyle przyjęły kwasorodu, iż jeszcze nie nabyły własności    2, 156. le faible reste de son peuple.

kwasów. Sniad. Chem. 195.    NIEDONOSEK, ska, m., niedonoszony płód, niedoszły, za-

cc-

NIEDOLA, ob. Dola.    śniad, niedochodek, odchodcze, pomiot, poroniątko, eine

1. NIEDOŁĘGA, NIEDOŁĘKA, i, z., NIEDOLĘ NO Ć, śc    unseitige ©ebnrt; Sorab. 1. pometank, netzeszne żiwota

i., NIEDOŁĘSTWO, a, n., ułomność, słabość, niewy-    pwod; Ross. ne40H0C0KŁ, błikh4Uui,ł, H3BeprE. Z źrze-

doływanie, niezdoływanie, okaleczenie, bie @d)Wflcbe, ©e* bięcia nicdonioska nie wielka korzyść. Hipp. 21. N1E-bred)lid)feit, ÜBerftümmelung ; niedostatek czego. Ćn. Th., DONOSZONY, ob. Donosić, donieść etc. bie Unjulanglidjfeit, SJZangel^aftigfeit, fizycz. i moral. Po- NIEDOPAD, NIEDOPADKOWY, ob. Dopad, dopadkowy. wiadają o Mieczysławie, że wyszedł na świat ślepym, i NIEDOPAŁEK, łka, m., głownia niedopalona, ein SBranb, że dla tego niedołęstwa nazwano go Mieszkiem. Nar.    ein 33ranbfdjeit. Nie mogąc dostać mocą tej twierdzy,

Ust. 2, 7. Na niedołęstwo męża publicznie się skarżąc,    otoczyli ją stosami pozostałych z zgorzeliska miejskiego

rozwodu chciała. Nar. Hst. 5,    143. Igra swą potęgą    niedopałków.    Nar. Ust 6, 334.    Hor. 1, 172.

Niebo nad śmiertelności naszej    niedołęgą. Pot. Arg. 414.    NIEDOPANEK ,    nka, w., udający    pana, nie będąc    nim;

Skoro Kambyzes doznał ludzkiej niedołęgi, Biorą korony einer, ber ben großen herm macht, ein großer #err [e^n roiH. Artaxes z Amazem. Pot. Syl. 168. Grzech nieumieję-    Nądzkowie albo niedopankowie, nieczując się w powa-

tność, kłamstwo, z krewkości i niedołężności pocho-    dze, radzi ją pychą nadstawiają. Fredr. Ad. 35.

dzą. Karnk. Kat. 17. Niechby ten spisał prawa swego NIEDOPERZ, ob. Nietoperz.

księgę, Co przyjdzie ludzką sądzić niedołęgę. Chrośc. ‘NIEDOPIES, psa, m., Ross. He40necB, ne40nec0KX ; ob. Job. 118. Pod pozorną świetnością wielka się niedołe- Niedolis.

ka i bieda taiła. Tr. Tel. 426. — 2. NIEDOŁĘGA, i, 'NIEDOPITKI liczb, mn., reszta picia pozostała, (cf. niedo-

m., person.; niedołężny człowiek, ułomny, kaleka, ein    jadki), tteberbleibfel oon ©etrdnfen; Ross. oiihbkh ; Vind.

2?erftümmelter, hinfälliger, ©e&red)lidjer, •©djroadfer, phys. et fraga , fragiza.

moral. Obacze, jak nasz ma się niedołęga. Kniaź. Poez. 2,    NIEDOPŁAJCA,    y, m., długów ostatki winien. Cn.    Th.,

232. Słyszałem o nich, jak o    niedołęgach jakich, któ-    Włod., ein 9îeftant, ber nodj einen    SReft fdjulbig geblieben ifh

bić, Dorostek, Dorosły. NIEDORZECZNY, ob. Grzeczny. NIEDOŚCIGŁY, NIEDOSIĘGŁY, NIEDOSKONAŁY, ob. Do-

rym na nosie zagrać można. Teat. 17. b, 26. Hetman NIEDOROBIONY, NIEDOROSTEK, NIEDOROSŁY, ob. Doro-go kaleką widząc, rzecze: wróć się ty niedołęgo do domu, bo ty nic nie sprawisz. Alić on mu odpowie: nie patrz na to, żem chromy, ale partrz na serce moje. ścigły i t. d.

Star. Ryc. 42. NIEDOŁĘŹEĆ, f. niedołężeje neułr. nie- N1EDOSŁUCH, a, m., głuszek, głuchy. Cn. Ad. 248, który dek., słabieć, fdjroad) werben. Moc i rozum niedołężeją    nie dosłyszy. Wtod., ein hûrtiwrige*- Ross. He40CibiKa

starością. Przestr. 9. NIEDOŁĘŻNY, NIEDOŁĘŻLIWY, a,    słuch niedobry. NIEDOSŁYSZEĆ, ob. Dosłyszeć,

e, ułomny, słaby, gebredjlid), öerftümntelt, fdjwaify, phys. et 'NIEDOSOBOL, a, m., Ross. He40c060.iL sobol młody je-moral. Izajasz nazwał Ćhrystusa mężem boleści, niedołe- sienny krótkosierci; cf. niedopies, niedolis, niedokunki. iliwym, chorym i nędznym. Biat. Post. 41. Dziatki po- NIEDOŚPIAŁEK, łka, m., kosmaczek, pilosella\; SDłaufeoljr* rodzone bywają niedołeźliwe. Cresc. 11. Niedołężnych    Iein. Sienn. 17. NIEDOŚPIECH, ob. Dośpiech.

rodziców niedołeżniejsze być muszą dzieci. Zab. 10, 219. NIEDOSTATECZNY, ob. Dostateczny. NIEDOSTATEK, tku,

ISIEDOSTATNI - ISIEDOWIARSKI.

NIEDOWIARSTWO - NIEDZIELA. 325

Kaz. 441. Według twojego niedowiarskiego rozumienia i wiary. Pim. Kam. 31. NIEDOWIARSTWO, a, m., niedowierzanie, niewiara, nieufność, IKifStranen, lti(f)t UÖHtger ©laube, Unglaube, Ungläubigfeit; Sorab. 1. neweriwofcż^ Ross. MHOrony4pie. Niech tobą nie trwożą niedowiarstwa mówiących; bo każdy niedowiarek w niedowiarstwie swo-

m., Boh. nedostatek ; Rag. nestàja ; Ross. He40CTaT0Kï,

HecTH*aHie , HeHMymecTBO , HeHMtiiie ; Eccl. ocKy^Hoe ; a) niedostawanie czego, niedostarczanie, brak czego, ber Éangel, ber Abgang, bte Unjulangltdjfeit. Niedostatek wody, chleba. — b) absolute: Bieda, nędza z ubóstwa, Sir* mutf), SDîangel, Sîotp. Gdy niedostatku swego taił, Arce-zylas nawiedzając go, włożył mu pod poduszkę worek    im umrze. 1 Leop. 4 Ezdr. 15, 3. Oni przedsię trwają

pieniędzy. Gorn. Sen. 65. Niedostatek cierpieć, biedę    w swym niedowiarstwie. Hrbst. Nauk. B 5 b. Rej. Post.

M 1. Zbyt wolny sposób myślenia, rodzi niedowiarstwo. Kras. List. 69. Niedowiarstwo teraz za bystrość rozumu poczytane. Zab. 7, 37. Niedowiarstwo wiernego zepsuje. Fredr. Ad. 6. Im więcej niedowiarstwa, tym więcej zdrady. Teat. 27, 167. Często małżeństwa w niedowiarstwa

klepać (Vind. stradati, potrebuvati). Niedostatek pokazuje, jak mało człek potrzebuje. Cn. Ad. 578. (cf. w nędzy łacno poznawamy, jak wiele zbytnich rzeczy miewamy). — c) Niedoskonałość, wada, defekt, fiz. i moral.,

2Xattgel, ftelller, ©ebrecfyen. Lekarstwo to na opuchnienie śledziony, na zatwardzenie i na jej wszystkie niedostatki błędzie, Mąż żonę, żona męża trapi wszędzie. Zab. 13, 354. pomocne. Grzęd. 41. Wódka ta wszelaki niedostatek NIEDOWID, NIEDOWIDZ, a, w., ślepak. Cn. Th. 1016, uszny oddala. Sienn. 548. Lekarstwa na rzezawicę, ka-    krótkiego wzroku. Włod., ein 5Utrjftd)tiger. NIEDOWIDZIEĆ,

mień i insze niedostatki. Grzęd. 29. I w największym    intrans. niedok., Niedowddzać contin., być niedowidzem,

szczęściu bóg zostawuje ludziom jaki niedostatek, po któ-    krótki mieć wzrok, ein fltrjeê ©eftdjt fiaben; Ross. ne40-

rymby znali człowieczeństwa swojego ułomność, iż do-    BH4tTL, iie40BH*y. Jeden z nas niedowidzi. Teat. 52.

skonałego szczęścia mieć nie mogą. Sk. Kaz. 370. Mą-    c, 60. — §. Transit. Niedowidzieć, niedostrzedz okiem,

dry sam na się i swoje niedostatki oko ma. Sk. Kaz. 19.    nidjt erfeben, erbltcfett, mit bem ©eftdjte uid)t mafirnefmten.

My pełni marności, nieumiejętności i innych niedostatków    Gdy złych wad w twoim oku niedowidzasz wzrokiem, Cze-

niezliczonych. W. Post. W. 237. Żaden człowiek nie na    go na innych wady ostrym patrzysz okiem? Mon. 73, 663.

wszem dobry, każdy ma wiele niedostatków, ib. 2, 258. N1ÉDOW1ERNY, a, e, N1EDOW1ERNIE adv., nie wierzący N1EDOSTATNI, NIEDOSTĘPNY, NIEDOSTOJNY, NIEDO- w co, ungläubig. Tr., ob. Niedowiarek, niedowierzający. ŚWIADCZONY, NIEDOSZŁY, N1EDOTKLIWY, ob. in Af- NIEDOWIERZAĆ, NIEDOWODNY, NIEDOZOR, NIEDÔJ-firmativis.    RZAŁOŚĆ, ob. in Affirmatives. N1EDOJŹRZELEC, Ica,

NIEDOUK, a, m., człowiek nie do końca wyuczony, cf.    m., nazwisko rudy niedojźrzałćj. Os. Źel. 80. unreifes ©rj.

niedowarzony, (ob. Dowarzyć, douczyć); ein £«lbgeleljrter,    NIEDOŹRZAŁEK, łka, m., n. p. Zebrane będą jako z

ber ni$t auSftubiert Ijat; Boh. nedouk; Vind. pizhlu vuzhen,    winnicy niedoźrzałki jego. Budn. Job. 15, 33. (niedoźrzałe

flabofvuzhen, malusnanz; Ross. He40yqt; Eccl. He40BU-    grona. Bibl. Gd.), niedojrzały owoc, unreife grudjt.

UHiiif. A ty niedouku śmiesz tę prawdę swoją niewypa- N1EDOZIERKA, i, i., niedozor, niedbalstwo, n. p. Koń ta-rzoną gębą w wątpliwość przywodzić? Pim. Kam. 21.    ki za najmniejszą niedozierką w niwecz się obróci. Hipp.

Tak fałszywie niektórzy niedouczeńcy mniemają. Szczerb.    8, Mangel an Slufftdjt, Uuadjtfamfdt.

Sax. 49. cf. nieuk, ‘uk, przeżak.    ‘NIEDROŻNIK, a, m., 1 Leop. Jes. 43, 19. (bezdroże. 3

NIEDOWIAREK, rka, m., NIEDOWIERNY, a, e, Sorab. 1. Leop.), brak drogi utorowanej, Sftangel an SBegen uub ©ira» . neweriwé; niewierzący w co, nie do końca dowierzający, jjen. NIEDROŻNY, NIEDROŻONY, NIEDRZEWNY, ob. in niezupełnej wiary człowiek, ein $artgläubiger, ber ferner Affirmatives. glaubt, ber nidjt alles glaubt, ber nidjt ganj am ©laubeu NIEDUFNOŚĆ, NIEDUFNY » nieufność, nieufny; ob. Ufność, liait, ein Ungläubiger. Nie bądź niedowiarkiem, ale wie- i t. d.

rżącym. Radz. et Leop. Joam 20, 28. (nie bądź niewier- NIEDUŻY, NIEDUŻNOŚĆ, NIEDWORNY, NIEDYMNY, ob. m nym, ale wiernym. Bibl. Gd.). Tomasz apostoł rzeczon Affirmativis.

żela; Sorab. 1. nedżula ; Carn. nedejla, nedęla; Vind. nedela, nedelski den, nedöla, (nediel, nedeu, nedju, prasnik, fvetik « święto) ; Croat. nedèlya, (oppos. delatnik dies laboris); Bosn. nediglja; Rag. nedjeglja; Slav. ne-dilja ; Eccl. et Ross. rocnoAhNHi|A, 4em> BocnpecHOH, «e-Atiiia, (cf. wskrzeszenie); g. 1. święto niedzielne, od niedziałania zwane, iż się w ten dzień nic działać i robić niegodzi. Sk. Kaz. 590. Kpcz. Gr. 3, 32. Chmiel, i, 57. Cn. Th., ber ©onntag. Jak niedziela od niedziałania, tak w Greckiej cerkwi    święto, ynpa34Heme

OTB 4iia, (ob. Próżnować, próżny). Niedziela ludzi w spoczynku zagrzeba, Cichy dziś wieczór, nie słuchać kołatu. Kniaź. Poez. 2, 94. Jest w tygodniu niedziela, jest także i piątek. Pot. Jow. 2. (nie zawsze gody). Przez.

był niedowiarek, iż nierychło uwierzył zmartwychwstaniu NIEDZIELA, i, i., Boh. nëdéle; Slov. nëdéla ; Sorab. 2. ne-Pańskiemu. Biel. Hst. 144. Ludzie ci byli jeszcze niedowiarki, bo jeszcze byli nie poznali prawej dobrotliwości Pańskiej. Rej. Post. H 7. Jesteście nietylko niedowiarkowie , ale i złowiarkowie. Smotr. Ex. 13. (cf. heretyk, kacerz). Deista, sceptyk, niedowiarek. Mon. 75, 720. ib. 590. Pół psa, pół kozy, niedowiarek boży. Rydel.

Jestem niedowiarkiem, i mam w tym mój własny interes, żebym nie dowierzał. Zab. 2, 306. (oppos. łatwowierny).

Nas starych defekt, że jesteśmy niedowiarkami. Teat. 26,

12. NIEDOWIARSKI, a, ie, do niedowiarków lub niedowiarstwa należący, ber Ungläubigen, ben Ungläubigen §u« jiefienb; Ross. MHOrouy4pbifi, (cf. heretycki, kacerski).

Bożnice, niedowiarskie miejsca. Syr. 1538. Nie wierzyć apostołom, szczery jest upór i złość niedowiarska. Sk.

cały miesiąc było tej rozpusty, Zawsze niedziela, zawsze mięsopusty. Pot. Syl. 239. Slov. Dluzsâ sobota, neź ne-dëla; dlużśa kosela neź kabat; ordo inversus. — Niedziela starozapustna, mięsopustna, zapustna, wstępna, sucha, śrzodopostna. Kai. Kr. Niedziela biała, abo męki Pańskiej. Groch. W. 65. Gil. Post. 62, Rag. zvjeetna, zvjee-tniza. Niedziela kwietnia ; przewodnia. Kai. Kr. W sobotę po wielkiej nocy przed niedzielą przewodną. Warg. Radź. 17. Niedziela pierwsza postna Eccl. cóopnaa He-a1jm, npaBOCMBie. Piątą niedzielę po wielkiej nocy krzyżową zowią. Sk. liaz. 232; Slov. smrtna neb cerna ne-dëla. — Źydowie od soboty poczynają dni liczyć, jako my od niedzieli. Sekl. 131. cf. poniedziałek, wtorek, śrzo-da, czwartek, piątek. — §. 2. Niedziele in plur.* tydzień, tygodnie, Boh. nedéle; Rag. nedjeglja; Bosn. nedigla dana , sedmina ; Slav. nedilja ; Ross. HeA'bJfl » He^k/ibKa ; Eccl. ceAhMHi|A, bie    Wielka niedziela, wielki ty

dzień (Slav. velika nedilja). Sérna niedziela. Pim. Kam. 516. Ross. chipHaa Hestia; (ob. Sórny). W przyszłym tygodniu, w przyszłej niedzieli, z niedzieli Boh. snede-lek. Dwie niedziele kwitnie, dwie niedziele się wysypuje, dwie niedziele dojrzewa zboże na polu. Rys. Ad. 12. —■ 1. NIEDZIELNY, a, e, niedzieli się tyczący, fotuttaglid), Boh. nedelnj ; Slov. nedélnÿ; Vind. nedelen, nedelski, (nedielen , nedielnodanski, ponedielen , fvetezhen * świąteczny) ; Rag. nedjeglni ; Cara. nedęlske ; Ross. B03Kpe-ciiuft, HeAk^bHbiu (< 2. bez sensu, bez dowcipu). Litera niedzielna. Zebr. Żuj. 67. Zab. 13, 77, bie ©omttagSjafyl. Lepiej się częstokroć mają na piątkowych rybach, niż na niedzielnej zwierzynie. Sekl. 13. Niedzielne śniadanie a piątkowe śpiewanie, rzadko na dobre wychodzi. Rys. Ad. 43. Suknia niedzielna, świętalna, odświętna Ross. OAHO-pajOKt, OAHopflAKa. — 2. NIEDZIELNY, ob. Dzielny.

NIEDŹWIADEK, dka, m., — demin. nom., niedźwiedź, §. a) eilt Heiner Sät; Boh. nedwjdek, nedwëdâtko ; Croat. me-dvèdich, medvechich, medvedecz; Rag. medvjedich, mèd-vjedcich; Bosn. medvidicch; Ross. MCABeAeut, MeAB'kAOK’B. Lepiej się potkać z niedźwiedzicą, zabrawszy jej niedźwiadki, niźli z szalonym. 1 Łeop. Prov. 17, 12. (niedźwiedzięta. 3 Leop.). Staś. Buf. 152. —g. b) Owad ziemny, podobny do raka, ogon ma długi, uzbrojony żądłem bardzo ostrym. Dykc. Med. 4,553. Zool. 112, szkorpion, jako pająk jest, ale ogon paciorkowaty. Cn. Th., bet ©fot* Diott, Sorab. 1. żkorpiyon; Ross. paMUia, paBua. — §. Niedźwiadek na niebie. J. Kchan. Dz. 4, b(l8 $itttttteI8jet* djeit, ber ©CörptOtt. Znak niebieski jesienny. Zebr. Żuj. 25, między wagą a strzelcem. Otw. Ow. 57. Bardz. Luk. 400. — §. *c) Theolog. Ociec mój chłostał was biezmi, a ja będę was chłostał głogiem. Budn. 1 Reg. 12, 11. not. «właściwiej: niedźwiadkami; były to bicze, których końce miewały śpilczane haczki ostre, jako ogony u niedźwiadków.» Na Lupercalia nago bijali się biezmi z niedźwiadki źelaznemi. Biel. Śuj. 55. — §. d) Niedźwiadek, gryllotalpa, gatunek Świercza żółtawego ; nóżki przednie ma grube, płaskawe nakształt łapek, żywi się korzonkami roślin. Zool. 134. Kluk. Rosi. 3, 204. N. Pam. 17, 214; bie 3Jłcmlrottrf3gttlIe. — §. e) Niedźwiadki drewniane, kłody,

koziołki, kolce w ziemię wsadzone, dla warunku jakiego miejsca. Warg. Cez. 198. cippi, ftreufcpfäfjle, Çffljtfe; (Ross. MeABiAKH gatunek nizkich wozów o czterech grubych kołach czyli walcach do przewożenia ciężarów). NIEDŹWIADKOWIEC , wca, m., phalangium cancroides, ma kształt małego pająka, a kolor pluskwy ; czyni niemałą szkodę w rzeczach klejonych klajstrem. Kluk. Zw. 4, 355, ber Sucljerfcorpiott, Südjerfrelrê. NIEDŹWIADKOWY, a, e, od niedźwiadka, Särgen*. Scorpionius. Cn. Th., ©corpto* nett *. Popędził go niedźwiadkowym biczem. Przyb. Milt. 57. NIEDŹ WIEDNIA, i, i., (Carn. medvedovna ; Vind. medvedov’nna) ; futro niedźwiedzie, ber Särenpelj. Zimy sprzęty są, niedźwiednie, wilczury, i inne futra. Mon. 71, 204. NIEDŹWIEDNICZY, a, e, do niedźwiedników należący, skomoroszy, smorgoński, Säreitfü^rer «. Instrumenta niedźwóednicze, surmy, bębenki, mutyanki , trąby. Gwagn. 537. NIEDŹWIEDNIK, a, m., Boh. nedwëdar; skomoroch, smorgończyk, co oprowadza niedźwiedzie tańcujące, ber Särenfttfjrer. Gdzie trąbią niedźwiednicy, tańcują niedźwiedzie. Klon. Wor. 43. Przyszedłszy nad słaby lód niedźwiednicy radzą, Jak na tamte stronę niedźwiedzia przeprowadzą.... Pot. Jovj. 143. Daje mu się, jak niedźwiednikowi za nos wodzić. Weresz. Reg. 93. NIEDŹWIEDŹ, 'MIEDŹWIEDŹ, ia, m., (Boh. et Slov. ne-dwed, medwed; Sorab. 2. medwez; Sorab. 1. medwedź ; Carn. medvêd; Vind. medved, nedved ; Slav. médvid ; Hang, medvê ; Bosn. inedvid, medo ; Rag. mêdo, med-vjèd ; Croat. medved; Dal. medo; Ross. MeABhAf», Etym. MeAib * miód); §. 1. ber 33är; zwierz dla składu ciała i długości włosów niekształtny, stopy ma podobne do ludzkich; u nas są czarne lub czerwonawe; mniejsze, bartnikami zwane, i małe, u których końce włosów połyskują się jak srebrne. Ład. H. N. 115. Zool. 326. (ob. Miś). Niedźwiedź chmurnooki. Mon. 71, 589. Parafianin ten, dziki jak niedźwiedź borowy. Teat. 22, 33. Niedźwiedź mru mru mru markocze. Petr. Ek. 43. mruczę. Banial. I 2. mamrze. Dudz. 21 ; Carn. renzhim ; Ross. MypqaTB. Kiedy niedźwiedzia uderza gałąź, tedy ryknie, a kiedy go drzewo przywali, tedy milczy. Rys. Ad. 21. Niedźwiedź srogo na żołądź ryka, Gdy gałąź spadnie, mil-czkiem umyka. Cn. Ad. 593. (cf. palec skrywisz, kryczyt, kułakom morsnesz, mowczyt, z Ruska). Niedźwiedź w lesie, a skórę jego przedajesz. Pot. Syl. 500. Cn. Ad. 504; Slov. Prw kożu predâwas, neżlis medweda zabił; uś kożu predâwas, a eśce wlk za humni. Na niedźwiedzią skórę pije, a niedźwiedź w lesie. Rys. Ad. 45. (cf. jeszcze skóra na baranie, a już kuśnierz pije na nię ; ptacy w polu, a on rożenki na nie struże ; daleko ztąd do owąd; cf. na łowca zwierz). Nie przedawaj niedźwiedzia, aż będzie zabity. Jak. Baj. 175. Slov. ne predâwag z medweda kożu prw, neżlis ho chitił. Z szwagrem na zająca, z bratem na niedźwiedzia. Rys. Ad. 78. (cf. łóżka brać na niedźwiedzia, na odyńca mary). Niedźwiedzia zabić * upaść na lodzie. Wolsk. Nie uda im się to, żeby na mnie mieli kłóć niedźwiedzia. Pot. Syl. 393. (z mego niebezpieczeństwa korzystać; na moje rysiko). Nie mieć się na niedźwiedzia kocie zagorzały, Tyś nie wielkie stwo-

niedźwiedzi - niegdy.

NIEGDZIE - NIEGUS.

327

Htnor4a; — *a. niekiedy, pod czas. Cn. Th., jumeilen. Sę-^ dziowie niegdy niewinnych uciskają. Sax. Art. 52. Poronienie bywa niegdy przed ożyciem dziecięcia, niegdy teł już po ożyciu. Sienn. 457. —J). Niegdy, kiedyś w przyszłości, w czasie, czasem, fiinfttg einmal, trgenb einmal. Proszę boga, owabym wżdy jako niegdy mógł mieć szczęsną drogę w woli bożej przyjść do was. 1 Leop. Bom. 1, 9. (iżby mi się wżdy kiedykolwiek droga zdarzyła. Bibl. Gd.). — b) Niegdy, cum enclit. niegdyś, kiedyś tam, w przeszłym czasie, przed dawnym czasem kiedy, roetylanb e^cbeffen. Niegdy były, Boh. nekdegśj; Vind. nekedaifhni: — NIEGDZIE adv. loci ; (cf. gdzie) ; niekędy, alicubi. Cn. Th., irgenbmo; Boh. et Slov. nëkdë; Sorab. 1. niedże, nędzę ; Carn. negdej; Vind. negdi, neiki, negdai, neikai, neizhei; Croat. negdi, negde; Dal. kadigoder; Boss. Ht-r4t, (distg. Her4rk niemasz żadnego miejsca ; cf. nigdzie). Niegdzie wina nie podpierają, ale samo leży na ziemi. Cresc. 293. — §. Gdzie niegdzie * miejscami, l;ter Uttb bort; Boh. onde y onde. Sąć jeszcze gdzie niegdzie zabytki trwałości dawnej. Kras. Pod. 2, 264.

rżenie, a niedźwiedź nie ma/y. Bies. A 4. (z motyką na s/ońce). Kiedy niedźwiedzia prowadzono do miodu, tedy mu uszy oberwano, a kiedy od miodu, tedy ogon. Bys.

Ad. 29. ‘Miedawiedź póki Zaszkuje, a wzgórę skacze, póty mu się ludzie dziwują , a kiedy go po ulicy wiodą, tedy przed nim uciekają. Bej. Zw. 17 b. Powiadają, że niedźwiedź przez zimę tłustość swoje przez łapy ssie, i tym tylko żyje. Ład. H. N. 115. Leży niedźwiedź mrucząc, a łapę ssąc, w barłogu. Bej. Zw. 164 b. Lata z statkiem każą siedzieć, Łapę lizać, jako niedźwiedź. Czach.

Tr. H 3. ( cf. łapę lizać). Kiedy niedźwiedzia raz przemożesz , już go gdzie chcesz za nos powiedziesz. Bys.

Ad. 33. Właśnie tak, jako w taniec prowadzą niedźwiedzia. Pot. Sył. 425. — §. 2. Niedźwiedź morski, ber @ee*

Mt, większy od leśnych, pokryty włosem długim, białym , znajduje się na morzu lodowatym. Zool. Nar. 327.

— *3. Niedźwiedź, ob. Ostrężyny. NIEDŹWIEDZI, ia, ie,

Boh. nedwëdj ; Slov. medwëdi ; Hung. medvei ; Bosn. rae-dvidoy; Sorab. 1. medwedżiski; Bag. medvjedni, medvje-dov, medvjedski; Garn, medvedov; Croat. medvedov, me-

dvedzki, medvedni; Boss. Me4Bh>KiH; Saren*. Niedźwie- NIEGĘSTY, NIEGIBKI, NIEGŁADKI; ob. in Affirmativis. dzia skóra, niedźwiednia, Carn.    medvedovna ; Vind. me-    NIEGŁAŹNY, a, e, niezwinny,    niezręczny, niezgrabny, linge*

dvedov’nna. Niedźwiedzie grono,    arbutus uva ursi Linn.    fd)ttft, plump, [porówn.    Ross.    HeonBOił * 4ypH0fi, Her04Huß

(mącznica pospolita. Jundz. 237),    bte Bärentraube, gatunek    Pa3. 2]; (ob. Głaźny).    Części chropowate, niegłaźne, bez

chrościny jagodnej. Kluk. Dyke.    1, 47. Krup. 1, 150,    kształtu. Bog. Dos. 1,    16.    Próżno drżenie bojaźliwego

Boss. Me4B’ŁmLa aro4a, ToaoKHHHKa. Niedźwiedzia stopa, serca niegłaźną junactwa sili się pokryć postacią. Teat. ziele, Bag. medvjeska stoppa; Vind. kaifhra, medvedja 2, 30. Bars. taza ; Croat. tacza, medvedova trava; ob. Barszcz płonny. N1EG0DNICA, y, z.,

Niedźwiedzia łapa, ob. Łapa, Boh. akant, nedwëdj pa-zneht; Boss. Me4B’t)Kbfl aana, óopiifB- NIEDŹWIEDZICA, y, i., Boh. et Slov. nedwëdice; Sorab. 1. medwedżicza ;

Vind. medvida, medvedinja; Carn. medvedèna, medvèdka;

Croat. medvedieza; Bosn. medvidiça, medvididiça; Rag. medvjediza ; Boss, et Eccl. Me4Bk4HU,a, Henna, (cf. mać);

1. samica niedźwiedzia, bte Bäriun. Niedźwiedzica kotna.

Dudz. 21. Otw. Ow. 545. Z niedźwiedzicą swą niedźwiedź nigdy nie ma wojny. P. Kchan. Orl. 1, 107.—2. astron.

Niedźwiedzica, gwiazda, też wozem zwana. Otw. Ow. 81. et 517, bet Sar ant ipunntel; Vind. mala medveniza, her-N1EDŹWIEDZIĘ, ęcia, n., młode niedźwiedzia, baS 3unge ber Saren, Boh. nedwëdâtko niedźwiedziątko; n. p.

Niedźwiedzica, gdy jej niedźwiedźięta zabiorą, rozje się w lesie. 1 Leop. 2 Beg. 18, 8. (niedźwiadki. 1 Leop.

Prov. 17, 12). ‘N1EDŹWIEDZINA, y, z., mięso niedźwiedzie, Sarenfïetfc^ ; Boss. Me4Bt4HHa. NIEDŹWIEDZIOMYSZ, y, z’., szczur górny, gatunek świszczów. Zgb. 12, 184; eine Ślrt Słurmeltljiere. 'NIEDŹWIEDZIOSTRÓŻ, arctophilax.

Urs. Gr. 182, ber Sarenlmt&er. ‘NIEDŹWIEDZKU a, ie, NIEGRUNTNY, a, e, — ie adv., bezgruntny, gruntu niema-nakształt niedźwiedzi, bärenmäjltg. Tancmistrz niedźwiedziego almandu. Teat. 32. b, 25.

NIEFÀBBOWANY, NIEFLORYZOWANY, N1EF0REMNY, NIE- **NIEGRZEBNY, a, e, —ie adv., niepogrzebany, niepocho-

wany, uubegraben. Hektor niegrzebny przy twym leży progu. Dmoch. 11. 2, 342. ib. 344. Nie cieszy się tronem, Lecz na piasku niegrzebny prędkim padnie zgonem. AC Pam. 6, 360.

vor.

a) niegodziwa kobieta, Boss. Hero-4Hiiua, nero4aHKa, eine Unmürbige, ein fcJjanblofeS 2Betb8* ftncf. Moja rada, abyś te niegodnicę na wieś, zkąd wyszła , odesłał. Mon. 65, 597. — *b) aliter Sprosność, grzech, niecnota, ©d)anbbarfett, Serbred)en. Pełny żywot niegodnice z łożnicy wyniosła. Otw. Ow. 412. concepta crimina portât. NIEGODNIE, NIEGODZIASZ, a, m., NIEGODZIWIEC, wca, m. , Ross. ner04HH, Hero4HHK'B ; niegodziwy człowiek, ein ltnmürbigcr, ein fd;äublid)er ßerl. Nie-godnik. Otw. Wirg. 457. inglorius. Znijdź mi z oczu niegodniku. Teat. 30. c, 31. Teraz żałujesz, żeś wczoraj temu niegodziaszowi takie pochwały dawał? Teat. 8, 102. et 17, 120. Szukać mam z moją chęcią niegodnika, Którego inna już miłość przenika ? Past. Fid. 32. Niegodziwcze! jeszcześ tak zuchwały, podłość postępku obowiązkiem nazwać! Teat. 48, 126. et 22, 27. et 20, 102. Niegodnikom albo niedoskonałym ludziom pozwoliwszy, tegoż xiedzom swoim bronili. Zygr. Pap. 286. NIEGODNY, NIEGODZIWY, NIEGOISTY, NIEGOLONY, NIEGOŚCINNY, NIEGOSPODARNY, NIEGOTOWY, ob. in Affirmativis.

jacy, gnmblcrê. ‘Spiegierzu miejsc niegruntnych. Chodk. Kost. 32. NIEGRUNTOWNY, ob. Gruntowny.

FRASOBLIWY, NIEGASZONY, ob. in Affirmativis.

NIEGDY adv., temporisa (cf. gdy; cf. nigdy); Boh. nëkgdy;

Slov. nëkdi, nëkedi ; Sorab. 1. nëhdë, niede; Sorab. 2. negdi, nega; Carn. nekdej; Vind. nekeda, tanekada; Rag. gnèkada, gnèghda, gneko vrime; Bosn. nikàd, gnekada; NIEGRZECZNY, ob. Grzeczny i t. d. Croat. negda, igda, ikad, ikada, kadkad; Boss. HHor4a, NIEGUS, NEGUS, ob. Nigus.

328

NIEJAKI - NIEKTÓRY.

NIEKUNSZTOWNY - NIEMA.

enusakatir, nekatir; Vind. enkatir; Croat. nekoi, nekuli-ko, neki, nekoteri, nestèri; Slav. niki, nika, nikô, ni-koi, nikoja, nikoje; Rag. njekki; Ross. HtKOTOpHH; Eccl. HtKaKOBbin; einige, ein gennffer, ein; plur. einige. Z/ączy/a się Ruś niektóra z naszemi. Biel. 405. (t. j. niektórzy Rusini, część ich). Od niektórych czasów si/y Tureckie zmniejszone. Klok. Turk. 203. (od niejakiego czasu). Przypomnieć dobrodziejstwo niektórego czasu możemy, aie skrornniuchno. Gorn. Sen. 557. Wac/aw by/ na królestwo Węgierskie od niektórej strony panów Węgierskich wybrany. Stryjk. 530. By/ niektóry cz/owiek bogaty, a używa/ na każdy dzień. 3 Leop. Luc. 16, 20. (jeden cz/o-wiek 1 Leop j,

NIEKUNSZTOWNY, NIEKUPNY, NIEKWASZONY, NIEŁA-CNY, NIEŁAD , NIELADACO, N1EŁAGODNY, NIEŁAKO-MY, NIEŁASKA, NIELEKLIWY, NIELENIWY, NIELICZNY, NIEL1T0ŚĆ, NIELOTNY, NIELUBY, NIELUDNY, NIELUDZKI, NIEŁUSKOWATY, ob. in Affirmation.

NIEJAKI, a, ie; cum enclitico : niejakiś, niejakaś, niejakieś,

(Boh. negaky; Slov. négaki ; Sorab. 2. nèkaki ; Sorab. 4. niekaiki; Ross. HiKaKift, ninin; Eccl. hIjKSKOBłih, nukoto-putł, ob. Niektóry) * jakiś, ein getniffer. NIEJAKO adv., encl. niejakoś; Boh. nëgak; Slov. nëgak, nëkterak; Vind. nekaku; Croat. nekak ; Sorab. 4. nekak, na nekayke wa-schno; Ross. irfcKaKb; jakoś, jakimsiś sposobem, auf eilte genńffe 5Irt. Okazują się te dowody niezgo/a, non simpliciter, ani w/aśnie improprie, lecz niejako quodammodo.

Zygr. Gon. 247.

NIEJASNY, NIEJAWNY, NIEJEDEN, NIEJEDNAKI, NIEJEZ-DNY, N1E1NAKSZY, NIEISTOTA, NIEKARNY; ob. in Affirmation.

NIEKĄD, ob. Doniekąd, poniekąd.

N1EKĘDY adv. loci ; Boh. nëkady, nekudÿ, onde y onde ;

Slov. nëkam, nêkdé, wolakdë, nëkadël; Sorab. nëdze ;

Carn. nękam; Rag. kadgodi; Croat. nekud, nekuda, nękam ; Ross. HinyAa ; niegdzie, alieubi. Cn. Th. , irgettb tno. Kędy niekędy » miejscami, ffier uttb bort. NIEKIEDY    NIELUSY, a, e,    nieg/aźny, lingefcfytcft.    (Obb. talftg). [porówn.

adv. tempor., Boh. nëkdÿ, leckdy, leckdys; Slov. nëkdi,    Ross. Jioca *    TpycŁ 2]. Gnuśny i    nie/usy.    Kochw. Wied.

nekdy, nekedi; Vind. nekadaj, nekeda, tanekeda, keda,    44. Ah jakiś teraz nielusy, ah pfe kurta! Zab. 43, 284.

zhafi, vzhafi; Carn. merskedej, enekrati, katirćkrat; Cro-    not. «niezgrabny.»

at. nikada, negda, kadkad ; Hang. nćha; Dal. nikada ; NIELUTOŚCIWY, NIELZA, ob. Lutościwy, *Lza.

Bosn. nighda i nighda , kad i kad; Slav. kadgodii; Rag. NIEM, ob. Nim.

ghjegodi, kadegód, kadgodi, kadgodjer ; Ross. HtKor^a,    NIEMA, NIEMASZ impers. ; (nie by/o    imperf.)    ; nie jest, nie

HHorAa BpeMeneMi; 4. niegdy, nonnunquam. Cn. Th., btë*    znajduje się,    nie istnie, nie staje, Gall.    il n-y-a pas;

toeilett. Kiedy niekiedy » od czasu do czasu » czasami, non titan jjat , eë ift ntcfft ba, eë ift lttcfyt oor^anbett, eë Seit SU Seit. — 2. Niekiedy * przesz/ego jakiegoś czasu, giebt lticfft nteljr; Slov. nëni; Carn. nimàm; Boh. nemèti; fffemalë , oortnalë. Z króla Dawida z niekiedy żony Ury-    Dal. nimati; Hang. nemlenni;    Ross. irfecMb, hIich, h4>ctb,

aszowój poszedZ Salomon. Sekl. Matth. 4. (z by/ej żony    h4>cmh,    ntcTe, necyib; [oppos.    HirbeTbca, milubCH*il-y-a*

Ury.). Niekiedy by/y Boh. nekdeśj, Vind. nekedaifhni.    ma się,    ob. Mieć). I sam bóg    nie bierze, gdzie niemasz.

‘NIEKILKI, ‘N1EKILKA, Boh. nekolik ; Bal. nikoliko ; Sorab.    Cn. Ad.    282. Hrbst. Nauk. e\    b. Rys. Ad. 32. Slov. Kde

4. nekclko ; niektóre, kilka, einige.    Niekilki czas, albo    niśt nëni, smrf ne bere. Raz zbywa nazbyt,    a drugi raz

niekilka dni, aliquantisper. Mącz. (ob.    Kilka). Palma z je-    niemasz nic. Falib. Dis. P 3. — §. Cum Genit. Grzechu

dnej pestki nied/ugo trwa, ale ich musi *niekielko we- niemasz, gdzie woli niemasz. Sk. Żyw. 1, 83. Cokol-spo/ek wsadzić. Sienn. 214. Zdrowo jest niekielko    ke-    wiek    dzieje się    dobrowolnie, w tym krzywdy niema,

sów chleba rano zjeść. Spicz. 202.    ‘    KoU.    List. 4, 429. Z domu wychodząc, gdzie suczka?

NIEKISIAŁOŚĆ. Tr., ob. Żaka/. NIEKLEISTY, NIEKONTENT,    niemasz suczki, zginę/ą! Gaz. Nar. 4, 46. Niemasz te-

NIEKORZYSTNY, NIEKRASNY, NIEKRUCHY, NIEKRWA-    raz owych Zamojskich, Zo/kiewskich, Czarnieckich. Cn. Ad.

WY, ob. in Affirmation. NIEKRZECZY » niegrzeczy, ob.    614. — *§. Constr. obsol. Ano niemasz ktopos/użąc, nie-

Grzeczy, Grzeczny. NIEKRZCZENIEC, ob. Niechrzczéniec.    masz kto pomogąc, niemasz kto ratując, tylko one by-

NIEKSZTAŁT, NIEKSZTAŁTNY, ob. Kszta/t i t. d.    dieta    zagrzewa/y    one niewinność nowonarodzonego. Rej.

NIEKTO, G. niekogo « ktoś; Boh. nëkdo, G. nëkoho,    nëkÿ;    Post.    D 1. nie    by/o komu pos/ugiwać, nie by/o ko-

Slov. nëkdo; Sorab.    2. nëcht, nechto, nechten ;    Sorab.    mu pomagać i    t. d.—    *§. Jako iskra co wiatr    poddyma,

1. niechto, néclito;    Vind. nekak, nekakerfhni,    negdu,    zgaśniesz, i już cię    na    świecie niemasz! Zab.    46, 194.

kedu, litu; Carn. nekak, nekakshn,    nekakershn ; Croat.    Ludzie jako kwiaty, rozwiną się rano, a w    wieczór ich

negdo, nekoi, nekoja, nekoje; Slav.    kogod, gneko ; Dal.    niemasz. Jabl. Tel. 264. Nikogo niemasz    na świecie,

niko; Rag. nikki, njekki, gnjekki; Slav. nikt, nika, niko,    kogobyśmy nie mogli zwyciężyć. Warg. Cez. 77. Nie-

G. nikoga; nikoi, nikoja, nikoje; koigod, kojagod, ko-    masz tego hultaja , coby jakiej nie mia/ cnoty. Teat. 54.

jegod; Ross. h^kto; jernanb, ein gmńffer, (Stner. Staną/    d, 9. Niemasz tu co jeść, pić, a nawet z kim gadać,

nad nim niekto z synów Joabowych. Budn. 2 Sam. 20,    Zab. 11, 491. U skąpego na końcu języka siedzi: nie-

44. Hetman wojsko upomniaZ: teraz obiedujcie , ponie-    masz! Cn. Ad. 613. My mniemamy, czego na pewnym

waż niekto tak z nas, jak z nieprzyjacioZ, na onym świe-    miejscu niemasz, jakoby tego nie by/o. Sk. Zyw. 4, 85.

cie będzie wieczerza/. Eraz. Jet. H 2, niejeden, mandjer.    Zgraja dzieci prosi chleba, dać niemasz i kawa/ka komu.

NIEKTÓRY, a, e, jakiś, jaki taki, nie wszystek,    niejaki;    Zab. 46, 363.    Chwali,    a niemasz co. Cn. Ad.    73. Nie-

Boh. nëkterÿ ; Slov.    nëkterî ; Sorab. 2. nekotari,    wotari,    masz szczęścia    tylko    w    bogu , niemasz pociechy, tylko w

mlog, (cf. mnogi); Sorab. 4. nekotrë; Carn. enekatir,    cnocie. Kras. Pod. 2, 76. — *§. Constructio obsol. Nie za

czały. Zab. 10, 25. Zniemczały, a, e, partie., BA. zném-cilost ‘zniemczałość. NIEMCZURA, y, m., zgrubiałe, rubasznie * Niemiec, ein guter ®eutfdjer. Segenfopf. NIEMCZYĆ cz. niedok., zniemczyć, przeniemczyć dok., na Niemca, lub na Niemieckie przerabiać, beutfdjett, »erbeutfcfjen, umbeutfc^ett; Vind. nemfhkuvati. NIEMCZYK, a, m., dem. nom. Niemiec, ein junger ©eutfefrer, ein $eutfd)er 3uuge ; Boh. Nemeeek, (cf. Niemiaszek). — §. Niemczyk, herb ; tarcza wszerz przedzielona, w wyższej części pól jednorożca czarnego, na dolnej pół karpia ; w hełmie biała kitka , strzałą przestrzelona. Kurop. o, 35, ein Sßappert. N1EM-Pytam się, za co go niemasz. Zab. 13, 193. CZYSKO, a, n., niezgrabny Niemiec ; n. p. Leniwe Niem-

równo, według tego, jako komu masz, albo niemasz, tak to się przydawa. Glicz. Wych. F 2 b. (jak kogo staje lub nie). Na Turki się obraca, ale niemasz go z to, aby im bitwę miał dać. Biel. 419, (ob. Z to), niestaje go na to , nie ma sił). — §. Niemasz go « nie jest przytomnym , nie jest doma, nie jest u siebie, er ift mdjlt £>aufc, nidjtba, ntdjt jugegeu. Jeśliby kto przyszedł z obcych; powiedzieć, że mnie nie masz. Teat. 22. c, 14. Niemasz pana doma. Cn. Ad. 616. (cf. gdy kota myszy nie czują , bezpiecznie sobie harcują). Janie ! Pawle ! kędy was bies? a niemaszże żadnej bestyi ! Mon. 65, 541.

Poszła, niemasz jej, już nie obaczymy jej więcej. Staś. Num. 2, 129. Latają nakształt ptasząt, tu byli, tu ich niemasz. Pilch. Sen. list. 3, 344. Jedna polityczna pani sługom swoim to więc gani, Ze skoro czego nie stało, Niemasz mówić się im zdało ; Mówcież raczej : przebrało się ! Śle tedy po woźnicę dziewczynę, A że był odszedł ze dworu , Wedle swej pani humoru, Ukłoniwszy jej się dusza : Przebrało się i Matusza. Pot. Jow. 24. — §. Niemasz cum seguenti infinitivo activi * niemasz przyczyny , matt Imt ferne Urfadje 3u, tnau fmt utd?t3 $u.... Niemasz czego żałować, szanować, czekać etc. * Miałeś czego czekać! Było czego żałować! Jest-ci czego szanować! Jest-ci dyaska bronić! Dyasek niech czeka! By

czyska. Teat. 15. c, 64. Pot. Pocz. 551. — §. Litościwie « Niemezyna, n. p. Nie Węgrzyn on, owszem poczciwe Niemczysko. Teat. 11. b, 22. NIEMCZYZNA, y, ź., Boh. Nemeina, Néméinka ; Slov. Nemeizna, Nemeina. Niemieckie obyczaje, sposoby, język, literatura etc., baê $eutfd)e, ®eutfite 6ittcu, @prad;e, Siteratur îc. NIEME-CZKA, i, z, §. 1) dem. nom. Niemka, eine junge ®eut« fd)e. W Dreźnie Niemeczki śliczne. Teat. 56. c, 9. — §. 2) Kobietka niemowna, eilte Ungefpr«$tge, bie nifyt t)tel f,pridjt, (ob. Niemy). I to niedobrze, kochana niemeczko, Ze nim się zbierzesz na jakie słoweczko, Drugaby tysiąc puściła na szrote, Teraz milczenia nie maja za cnotę' Zab. 10, 402. Zabi.

on tego i owego chciał, bym go miał czekać. Cn. Th. NIEMEN, mna, m., rzeka spławna w Litwie, u dawnych — Niemasz na co odpowiadać. Cn. Ad. 495. (cf. szko- Chroms ; gdy przechodzi za granice Pruskie , zowie się da    mówić). Niemasz    czego słuchać, ib. 613. Niemasz    Memelem.    Dykc. Geogr. 2, 217. Krom. 75. Biel. 3,

mu    co zadać. ib. 615.    Nie masz sie o co kłopotać, ib.    Gwagn. 3.    Wyrw. Geogr. 20. ber glujü Sîtemett ober ÜJîentel.

617. A rogi jakie? i    to prawda! A‘ skóra? Niemasz co    EMĘSK1,    NIEMĘTNY, N1EMĘŻATA, NTEM1ANOWITY ,

mówić! Teat. 26. c, 115. (bez nagany, bez kwestyi). NIEMIARA, NIEMIARNY, vide in Affmnativis.

Niemasz ufać komu. J. Kchan. Ps. 15. — §. Niemasz, NIEMIASZEK, szka, m., Niemczyk, ein Heiner ‘Deutfdjer. a,    m., substantive; ludens verbo * niedostatek, SDïattgel,    Niech się    ja z tym Niemiaszkiem ucieszę. Teat. 26. b,

3?td)tlj!afeeit. Lepszy Tomasz (oto masz!), niż Niemasz; przeto bez odporu Kanclerz Sapieha wygnał Niemasza ze dworu ; I chudzi z tym Niemaszem nie mieszkają radzi,

Lecz ten pan znał, iż więcej panom Niemasz szkodzi.

Jag. Gr. B b. Nie lubię ja tego Niemasza. Pot. Jow. 24. Nemez, Niemiz Dowod od Niemasza, argumentum negativum. Włod.

NIEMAL adverb., bez mała, prawie, ledwo nie, 'malern, o małe, O^ttgcfa^r, fafi. (Sorab. 1. zkoroż, nimahle ; cf. skoro). Marszałek zagaił sessyą w tych niemal wyrazach. Dyar. Gród. 373. Głupiemu służyć, w nocy jeździć, w karczmie gospodarować, wszystko niemal za jedno. Rys. Ad. 16. NIEMAŁO, NIEMAŁY, NIEMAR-SZCZONY, NIEMARZNACY, vide in Affirmativis.

NIEMCY, G. iec, plur., Boh. Nèmcy ; Vind. Niemflika de-shela ; Carn. Nęmshku ; Bosn. Njemacka zemglja ; Rag.

Njemacka zèmglja, Njeemska zemglja; Croat. Nemska zemlya; Hung. Német orszag ; Ross. fepaiaHia, HkiieitKaa 3eMM. Niemiecka ziemia, $eutfd)lanb ; wielki kraj w śrzodku Europy, z tytułem cesarstwa; dzieli się na 10 cyrkułów. Dykc. Geogr. 2, 216. (w Niemczech; Local.).

NIEMCZEĆ, ał, eje, neutr. niedok., zniemczeć dok., w Niemca się przemieniać, ju einem ®eutf$en merbett, T)eub fdjeS 2Sefen, ©itte, Spanier anne(»men; Boh. nemejm se, znemćjti se. Znaczne już części Polski zruśniały, zniem-

27. Musiały Niemiaszki tak mi skakać, jakem im zagrała. Teat. 15. c, 65. NIEMIEC, mca, m., Boh. et Slov. Némec ; od ne i grne, grneno miano. Dobrowsk. ; Sorab. 1. Nimz ; Garn. Nęmz, Niemez , Nemaz; Vind. Niemez,

, Niemezh, (niemez * północny wiatr); Croat. Nemëcz ; Dal. Nimac; Hung. Német ; Slav. Ni-mac ; Bosn. Njemaę ; Rag. Njèmaz ; Ross. TepMaHeifB , HbMentB;    z Niemiec rodem, ber 2)eutfd)e. Niemcy tak

zwani, albo że najpierwćj nad Niemnem osiedli; albo że ten, który obudwóch języków nie umiał, był jak niemy, i przez znaki tylko się rozmawiał, albo nazwisko mają od Nemetów. Klecz. Zdań. 29. Niemiec, że niemy jest do mowy Polskiej. Urs. Gr. 325. 'Miemce. Kołak. Cat. A 4. Kazimierz IV, Niemców z sąsiedztwa sprowadził, po dziś dzień pod prawem Magdeburskim osiadłych, i głuchemi Niemcami rzeczonych. Mon. 71 , 202, @t0(f< beutfdje. Niemcowi dać zrobić, a wszystko porządnie i jak najlepiej zrobi. Haur. 186. Niemiec dał się dla towarzysza obiesić. Rys. Ad. 45. NIEMIECKI, a, ie, Boh. Nèmecky; Slov. Némecski, Némecki; Sorab. 1. Nimski; Vind. Niemfhki, Nemfhki; Carn. Nęmshke ; Croat. Nem-ski; Hung. Németes, Nemetol; Dal. Nymszky ; Slav. Ni-maeski; Rag. Njemàcki ; Ross. HtMeuKw; Eccl. AaaMaH— CKiił ; ©eutfóf. Ocean Bałtycki Niemieckim zowiemy.

42

Siewnik Lindego wyi. 2. Tom III.

Stryjk. 37. Gwagn. 6. Wiele słów Niemieckich mamy C 4. Uzdrawiał Jezus wszelaką chorobę i wszelką nie-w języku naszym, których już nie mamy za Niemieckie,    moc. Sekl. Matth. 4. (mot. mdłość abo niedużość»).

ale za Polskie. Gorn. Dw. 49. Niemiecki język. Powod.    Krwawnice niemocą żydowską zowią. Sienn. 401. Żółta

A b. Węzeł Niemiecki służy do zrobienia kluczki w    niemoc. Śleszk. Ped. 98 * żółtaczka. Niemoc padająca,

uszach armatnych. Jak. Art. 3, 44. — Po Niemiecku    niemoc ś. Walentego, niemoc wielka, padaczka. Spicz.

adverb., Niemieckim sposobem; Niemieckim językiem,    236. Śleszk. Ped. 24. Zła niemoc go gnębi, co się nią

$eutfdj, auf ©eutfdj, auf Seutfdje SDfanier, tn 3)eutfdjer    klną chłopi, kiedy sobie łają. Bej. Wiz. 62. (wmlka

©pracze; Vind. Nemsku, po Nemfhken.— Botan. Groch    choroba). Na drogach ustawali, i biegunkami i czerwo-

Turecki, groch Niemiecki, ob. Fasola. (Ross. HkMeitKKiS    nemi niemocami marli. Stryjk. 391.— §. Transi. Kijowa

HHÓHps obrazki, wiele złego, ziele). — Prov. Jak na    niemoc, n. p.    Żaden swarów nie    ma wszczynać, pod ki-

Niemieckim kazaniu tam siedziałem. Cn.    Ad.    290. (nie-    jową niemocą.    Gwagn. 307, pod    karą kijów aż do za

powiem nikomu co mówił; nie rozumiałem nic). NIE- chorowania. Slov. Prov. Kdo chodi po noci, hledâ kigo-M1EC, ał, eje, neutr. niedok., Zniemieć, Oniemieć dok.,    weg nemoci.    ‘NIEMOCARZ, niemężny, niewaleczny, im-

qu. v.\ Croat. nemem; Boss. ntiutTB, OHiMiTt; niemym    bellis. Mącz.,    ob. Mocarz. NIEMOCEN, NIEMOCNY, a, e,

, ne-

się stawać, ftuimn werben, fprad?lo8 werben. Wierz mi, §. 1) ob. Mocny.— g. 2) Niemocny, Boh. nemocen że przed twojemi ja czyny niemieję. Jubl.    Tel.    41. Z tru-    mocny; Rag.    nemochjan ; Croat. nemochen ; Ross. He-

cizny tej człek szaleje, Choć nie umrze,    ale    jak bestya    moiuhuS, HeiiomeHb ; (oppos. Eccl.    6e3He4_y»HŁiH » zdrowy),

niemieje. ib. 117. Gdy przeciwność ustawicznie dusi,    chory, słaby, Franf, fd)w«$. Niech przywiodą chorego

Nakoniec zniemieć i ochrapieć musi. Past. Fid. 262. Ble-    niezleczonego, niech wzywają bogów swych, aby bóstwo

dnie trup skrzepły, amant azaż nie blednieje ? Milczy trup;    swoje pokazali nad takim niemocnym. Sk. Żyw. 2, 66.

a miłośnik nie niemieje? Toi. Saut. 40. Przyb. Luz. 190.    Wpadłem był w wielką chorobę, a tak byłem bardzo

nemo-

Złajnicy zniemieli, I na szkodnika psy szczekać nie śmie-    niemocen w    zamknieniu. Baz. Hst. 218. (Slav.

li. Groch. W. 260. Zniemiały, ‘zniemiony, zmilkły, »er«    chnik « inwalid). NIEMOCNICA, y, z, inßrmaria. Klecz.

fturnnit, ftmrnn, n. p. Bez odpowiedzi dyszał tylko, i    Zdań. 74, bte Äranfenfhibe. ‘N1EM0CNIEĆ nijak, niedok.,

zniemiony upadł. Przyb. Ab. 226.    zniemoenieć dok., Boh. znemocneti; niemocnym się sta-

NIEM1EC, NIEMIENIE, ob. Mieć. NIEMIERNY, NIEMIESZA-    wać, zachorować, słabieć, ungefimb werben, frnttf werben,

NY, ob. in Affirmativis.    erfrcinfen. Jeśli grzmi tego miesiąca, tedy mnodzy lu-

NIEM1ERZA, imię Staropolskie, Erasmus. Jabi. Her.    dzie ‘zniemocznieją. Spicz. 202. Czas ten niebezpieczny,

NIEMIESZKANIE, NIEMIESZKALE adverb., niebawnie, bez nie zachowasz-li się od zimna, ‘zniemoczniejesz. ib. 202. omieszkania, uitöerjügltd). Ja tam teraz zaraz jadę nie-    ‘NIEMÓDZ, NIEMOC, niemógł, niemoże, niemogę med.

mieszkanie. Pot. Arg. 293. Posłał go niemieszkale, aby    niedok., ‘Niemagać contin., (cf. módz, móc, mogę), Boh.

jako ich w zamku wziął. War^r. Wal. 83. et 7.    nemocneti ; Boss. HCMOMb, neMOry, H3neM0nb, H3neMO-

N1EMIR0W, a, m., §. 1) miasto w Bracławskim. Dykc.    ran.; Eccl. ii€MOi[ihCTKOK»Tłi ; chorym być, chorować, (cf.

Geogr. 2, 217. — §. 2) Miasto w cyrkule Bełzkim. ib.    oniemocnić się, rozniemódz się); jfntnf fepn, Frrtltfett. (cf.

9?ame oerfe^tebner ©tdbte; cf. mir.    Eccl. MOry, 34paBCTByio; cf. Boss. MOJKeiLCH, Moooca

NIEMKA, i, z., contumeliose NIEMK1NI, i, z., Boh. Nemky-    wieść się, powodzić się, n. p. Emy xy4b MOJKeTtca źle mu

né, Némkynka ; Slov. Némkina; Carn. Nemshkûta; Vind.    się powodzi). Tak niemógł, że blizkim był śmierci.

Nemfhkutta ; Croat. Nemicza ; Ross. HbMKa; bte ©eutfóe.    Budn. Phil. 2, 27. Ty będziesz niemógł wielką cho-

Z synów jego jeden pojął Niemkę, drugi Irlandkę, trze-    robą na wnątrze. Leop. 2 Paralip. 21, 15. Niektóry mąż,

ci Szwedkę za żonę. Pam. 85, 1, 570. Że niema jest    niemogąc na nogi, siedział, chromy z żywota matki

do mowy Polskiej, ztąd Niemkini abo Niemka. Urs. Gr.    swej. Budn. Act. 14, 8. Czasu Hippokratesa mało ich

325. Ryksa Niemkini nie mogła cierpieć u dworu Po-    było, coby podagrą niemagali, a to dla mierności cho-

laków. Nar. Hst. 3, 288. Bojaźń okrutnej Niemkini by-    wania. Kosz. Lor. 119 b.    Ci, którzy na kamień niemo-

ła przyczyną książętom do ucieczki, ib. 2, 246. Niem-    gą, od innych niemocy bywają wolni. Eraz. Jez. 7 b.

kinie łaskawe. Morszt. 9. One Niemkinie, których mę-    Zemdlałem i niemogłem ‘przeze dni. 1 Leop. Dan. 8, 27.

że Maryusz poraził. Gorn. Dw. 263.    Niemogłem a wyście mię nawiedzili. Sekl. Math. 25.

NIEMOC, y, i., g. 1) ob. moc. — §. *2) Niemoc Boh. ne-    Doktor gniewa się za to,    gdy mu się powie, że chory

moc, neduh ; Slov. nemoc; Rag. nćmooch; Croat. ne-    cały niemoże. Perz. Lek.    76. (że wszystkich sił pozba-

möch; Dal. razbolenye ; Vind. nemuzh, oflabetje, orne-    wiony leży). ‘NIEMOGŁY,    a, e, który nie mógł, n. p.

dleuza, omedlaviza, omaganje ; Ross. HeMomb, HeiKWb *    Wprowadzili w cerkiew' pasterza, żadnego przystępu do

choroba, słabość, bte ftranfljett, Uttpapli^feit. Wpadł    niej nie mającego, i mieć ‘niemogłego. Smolr. El. 19.

w niemoc, i tak choro jechał do Pomeranii. Biel. 173. który go też i mieć nie mógł.

nemost, nemota ; Vind. nemost, negovorezhnost, nego-vornost, mutastnost, mutastust, Croat. nemoszt; Rost. Hi-

W niemocy człowiek sam sobie nie pomoże, trudno mu NIEMONOJCE, ojec, plur., królewszczyzna w wojew. Tro-sobą władnąć i ciałem i myślami, które do bólu przy- ckim. Dykc. Geogr. 2, 217, etlte Fontaine tu Cttt^auen. stały. Sk. Kaz. 406. Wpadł, w wielką niemoc, iż o NIEMOŚĆ, ści, %., NIEMOTA, NIEMOWA (7V\), y, i, Boh. zdrowiu jego zwątpiono. Sk. Zyw. 182. Skoro niemoc zemdli człowieka, podobny jest umarłemu. Prot. Gont.

NIEMOWLA- NIEMOWLĘCTWO.

NIEMOWNY - z NIENACK À. 331

me

MOTa, HiMOBaHie, HiMCTBOBame, 6e3iOBecie, 6e3JiOBecHOCTL ; §. 1 a) niemówienie, bie ©tummfieit, ©prad)loftgfeit. Ktoby zbyt tego ziela używał, niemość i mowy utracenie czyni. Syr. 457. Sok ten zbytecznie pity niemotę , a utracenie mowy przywodzi, ib. 455. Zapłakał i w niemocie długą chwilę stanie. Przyb. Ab. 214. Uczynił dziw wielki nad głuchym, i nad zarażonym niemotą człowiekiem. Rej. Post. N n 4. Rozkazał się otworzyć onćj głuchości i niemości jego. ib. M m 2. Lew niemotę swą miłym giestem zastępuje, I za ratunek wdzięcznym mruczeniem dziękuje. Toł. Saut. 168. — b) Niemość transfertur saepe ad si-gnißcandas res viles, et nullius momenti, ul matanina; błazeństwa, fraszka. Cn. Th. etlM$ Rnbebentcnbe§, eilte Stleimgfett. Sad ma być ogrodzony i od przechodzenia bydła, albo i inszych niemot szkodzących. Cresc. 115. cf. nieme stworzenie, brutum. — §. 2) persohif. Niemowa , niemota, y, m., niemówiący, niemy. Tr., eilt ©pradj* lofer, Boh. njma. NIEMOWLA, i, i, niemówienie; n. p. Złotoblasknemi kryte ściany blachy, na których dzieła Jowisza z niemowli misterną ręką kunsztownie wyryte. Zab. 14, 167. (prawie do przemówienia). NIEMOWLĘ, ecia, n., NIEMOWLATKO, NIEMÓWIATKO, NIEMÓ-WNIĄTKO, NIEMÔWÎATECZKO, a, n., dem., Boh. ne-mluwnë, nemluwńatko in fans, infantulus, mlade, mla-d’atko ; Slov. nemłuwnótko; Sorab. 1. neretżne dżecżo ; Rag. ceddo ; Eccl. i.maiyRHhYhCTKO ; eilt $inb, baê nod) nicht reben fattit, eilt uod) fietneê Sïinb, ein Säugling. Niemó-wiątko, dziecię, które jeszcze mówić nie może, od Czechów wzięte słowo. Macz. Powoli się niemowlę wr żywocie macierzyńskim wzmaga. Kras. List. 117. Herod kwilące od piersi macierzyńskich wyrwane ścina niemowlęta. Pociej. 218. Od strachu wielkiego, niemowląta (oniemieli), Język się próżny za zębami pląta. Wad. Dan.

31. Znaki pojawiły się w Rzymie, świeże dzieciątko Mówiło głosem, będąc niemowlątko. Chrośc. Fars. 161. I niemowiątka maluchne jego cześć opiewały. Bzów. Roz. 77. Naleźli niemówniątko położone w jasliskach. Gil. Kaz. Cc 5. Jak niemo wiatko wychowywać. Petr. Pol. 2, 250. Mleko własnej matki przyrodzeniu niemowiątka bardzo służy. Sienn. 464. Niemówiątko do rąk oddają mamczynych. Otw. Ow. 365. Nowochrzczeńcy nie pozwalają, aby niemówniątka do krztu należeć miały. Salin. 6, 128. Niemowiątka ochrzczone, gdy już dorosną, biorą bierzmowanie. Karnk. Kat. 158. Jakie kwilenia o niemówiateczko, Jakie kwilenia małe dziecineczko. Groch. W. 363. NIEMOWLĘCY, a, e, NIEMOWLI, a, e, nie-mogący jeszcze mówić, Croat. negovoréch, nod) ntd)t re* bett fomtcnb. Wiek niemowlęcy. Pilch. Sen. list. 372. Człowiek w stanie niemowlęcym przebywa pospolicie lat dwa. Zool. 284. Gdym sie ledwo na stopkach niemowlich mógł wspierać.... Zab. 3, 289. NIEMOWLĘCTWO, a, «., §. a) niemówienie, baä fJîtdRreben, bie Spradjloftgfett. Nie cieszy niemowlęctwo Chrystusowe wielomownych, nie cieszą łzy chychotków. Birk. Gł. Kunc. 40. — §. b) Wiek niemowlęcy, bie fpradtlofe $inbl?cit; Slov. newÿ-młuwnost. Częstokroć towarzystwu ludzkiemu wiele złego przyniosły te osoby, którym niemowlęctwo dziatek

poruczone było. Mon. 65, 101. Niechciał sie ani w niemowlęctwie swym wczasować. Dirk. Dom. 4. — c) Niemowlęctwo, collect. * niemowlęta, fpracfylofe 5îtnber, bie rtO(^ ttid)t reben, 0äugltn(je. Wymordowali starzyznę i niemowlęctwo. Nar. Hst. 5, 206. NIEMOWNY, NIEMOŻNY etc., ob. in Affirmativis. 'NIEMOWY, NIEMY, a. e, 'NIEMO adverb., Boh. nëmÿ, subst. njma; Slov. nemf, nemy; Sorab. 1. niemy, némé ; Sorab. 2. nimi; Vind. nem, negovorezhen, mutast, mutiz, mutez, mutastnik; Carn. mutast, mutz; Croat. ném, nemak, mutavecz ; Hung. néma ; Slav. nim ; Rag. njćm, njemaz (cf. Niemiec), muu-kli, (cf. milknąć); Bonn. nimmimaę; Hoss. hIjmum, irfeMi, HtMKO , HbMTUpb , hIjMO , 6e3CJIOBeCHbIH , 6e3CJOBHO ; co nie może mówić, fprad)Io§, ftuttim. Człowiek niemy, który gadać nie może. Chełm. Pr. 24. Niemy z przyrodzenia syn Krezusa , widząc ojca w niebezpieczeństwie, przerwał związkę swego języka. Groch. W. 2. Ja szukam dla siebie żony niemej, któraby nic gadać nie umiała. Boh. Kom. 2, 105. Na śpiewanie jego Cerberus sto-głowy, Staje się niemowy. Petr. Hor. 2 B 4 b. (umilkł). Niemym być, Ross. hIjMObutb , HkMOTOBaTL, hIjmotctbo-BaTŁ ; Eccl. iitMOTCTBOBani, HencnpaBHO rOBopmn, eiw-kotatii , MOMOTaiH. — §. Niemy, gadać nie chcący, nie lubiący, n. p. Sędziowie , aby nie byli dla darów ślepymi, abo niemymi. Kosz. Lor. 162. Niemym czynię, [Croat. nemoga chinina ; Hung. némitom). Głucho o tym piszą, mówiąj niemo. Cn. Th. perobscura est fama, matt fpridJt gaili buitîel (bumpf) baooit. Zabójcy ani osobność niema wyjawiła, ani noc ślepa wydała. Siem. Cyc. 490. (cf. głuchy). — §. Niema mowa * migi, ©elnnbenfpradje. Pokojowi w szaraju wymyślili niemą mowę, wyrażając sobie ruszaniem oka, nogi, ręki, palca, ciała wszystkiego, sukni, najskrytsze tajemnice. Kłok. Turk. 43. ib. 44. Sejm 1717 odprawił się w siedmiu godzinach, że na nim przeczytano tylko umówione wprzódy uchwały; nazwano go niemym , że wszyscy w milczeniu czytania słuchając, nie mieli wolności odezwać się. Skrzet. Pr. Pol. 1, 251. — §. Niema ryba » odgłosu nie wydająca, nie odzywająca się, n. p. Tak całą gębą Kokles prawił, A tyran jako niema ryba siedział. Zab. 15, 264, [tumm ttńe eilt gtfcfy; Slov. nemi gako riba. Głos po obszernej rozlega się^ sali, A ludzie jako nieme ryby stali. Zab. 15, 256. — Żaba niema, abo parszywa, abo ziemna. Syr. 430* ropucha, bie $ri)te. — *§. ‘Twarz niema, bestya niema* bezrozumna , 'bezumna, ba$ unvernünftige $l)icr; ( Vind. nemu shivinzhe ; Croat. nemo sivinche brutum). I be-stye, i nieme twarzy, i drzewa i ziemia nas potępią. Sk. Kaz. 238. Rostropni ludzie do stanu małżeńskiego idą, nie jako nieme twarzy. Sk. Kaz. 51. Człowiek jest daleko wyższej dostojności, niż twarz niema. Gorn. Wł. T. 4. (cf. twarz). Boskie i ludzkie prawa wywróciwszy, jako bydlę, jako twarz niema, żyje. Gorn. Dz. 80. Nie-pospólstwo. Biel. Sw. 127. (nierozumne). — Niema ziemia * nieczuła. Cn. Th., gefühllos, unempftnbltd), lebiod Przez sprośnej czarownicy sprawę Odmienił w nieme drzewo człowieczą postawę. P. Kchan. Orl. 157. z NIENACKA adverb., §. 'a) nieznacznie, po mału , UttPet*

332 IN 1EN A CHYLONY - NiEN A WIDZIEĆ.

NIENAWIŚĆ -NIENAWISNIK.

ttterft, aUmćtylift. Starajcie się, abyście głupstwo sobie rodzone z ‘nienaczka składali. W. Post. W. 52. — g. b) Z nieobaczka, z nagła, bez wieści, unocrfe^Ctt, lUtbemerft, plë|Itd; ; Boh. ponenóhlu ; Sorab. 1. newadki ; Carn. na naglèma ; Vind. na naglem, bres nadjanja, nasnanze; Croat. iz nenada, iz nevarcze, znewarcze, znenadeanya; Hag. iz ne-nadke, s nenódke, nenâdno, nenâdano, necekâno, (ne-nàcka, nenada * przypadek; nenaadan, nenàdni inopina-tus); Bosn. iz nenadi, od nenadi, s nenadi, s nenadke, nenadno; (nenadka accidens, nenadni improvisus)', Slav. iz nenada; Boss. HeB3Hanaił, Bne3any, H3HeBtcTL, HeitanaHH-HO; Eccl. HC3anHO, Ritie^anoy. W nocy bezdroźnemi szlakami przerżnąwszy się niespodziany gość z nienacka z obozu wyszłych napada. Pilch. Sali. 212. Oddalmy się, a potym przyjdziemy z nienacka. Teat. 51 , 7. Trzeba go zażyć w tej mierze z nienacka. ib. 33. d, 17. Zebrawszy resztę swoich, wpadł na nieprzyjaciela z nienacka. Teat. 51. d, 86. ib. 18, 153. Z nienacka i milczkiem do domu powracają, ib. 7. c, 39. Rękopisma jego przeglądając, napadłem z nienacka na sonnet Francuzki. Mon. 75, 705. (przypadkiem, jufflUtgj. Daruj Wc Pan, żem go z nienacka nie poznał. Teat. 30. c, 15. t. j. od razu, Jub też przez prędkość.

NIENACHYLONY, NIENAC1AGNI0NY, NIENADZIAŁY, *NIE-NADESZNY, NIENAGABNÎONY, NIENAGANNY, vide in Affirmativis.

z N1ENAGŁA, ob. Z nagła, nagłv, nagle.

NIENAGNIECIONY, N1ENAGNOJONY, NIENAGRODNY, vide in Affirmativis.

NIENAJRZEĆ, NIENAŹRZEĆ, ał, eli, y, cz. niedok., (Etym. obsol. 'irzeć, źrzeć, zkąd pojrzeć, wzrok, źrzenica, zajrzeć); nienawidzieć, Lat. invidere, fyaffeit. Garncarz garncarza nienajrzy. Modrz. Baz. 260. Pszczoły robotne nie-robotnych nienaźrzą. Cresc. GOL Nienaźrzeliście mię, i wygnali z domu ojca mego. Leop. Jud. 2, 8. Każdy, który nienajrzy brata swego, meżobójca jest. 1 Leop. 1 Joan. 3, 15. Katylinę każdy szlachecki człowiek nienaj-rzał. Kosz. Cyc. B 2 b. Nienajrzał Absalon Ammona o to, iż zgwałcił siostrę jego. Budn. 2 Sam. 13, 22. Je-how'o nienajrzysz wszech działających próżność. Budn. Ps. 5, 5. Człowieka zdradnego Pan Bóg będzie nienajźrzał, abominabitur. Wróbl. 9. Niemoc nieuleczona, kiedy chory lekarstwa nienajrzy, i nim się brzydzi. Karnk. Kat. 217. Jeśli tych, którzy nas kochają, będziemy mieć w nienawiści, a z temi co poczniemy, którzy nas nie-najrzą? Budn. Apopht. 111. Z temi, którzy pokoju nie-najźrzeli, spokojniem się chował; a wszakże tak ma cnotliwy król żyć z temi, którzy pokoju nie lubią. We-resz. Reg. 26. Gniew, nienajrzenie etc. W. Post. W. 212, cf. zazdrość.

NIENAKAŻONY, NIENAKŁONNY, NIENAKRECONY, NIENA-KRYTY, NIENALEZISTY, NIENALEŻNY ,* NIENAMULNY, NIENAPEŁNISTY, NIENAPSOWANY, NIENARUSZONY, NIENASIADLY, NIENAŚLADOWNY, NIENASYCONY, N1E-NASYTEK, vide in Affirmativis.

NIENAWIDNY, ob. Nienawistny. NIENAWIDZIEĆ, niena-widział, nienawidził, nienawidzieli, nienawidzi cz. niedok.,

(Boh. nienawideti, zanewriti ; Sorab. 1. hraniu (cf. chronić) , hidzicż, (cf. hydzić) ; Vind. sourashiti, sovrashit, navidlivati ; Slav. zlobiti; Carn. zhertiti, sovrashem, so-vrashiti ; Bosn. nenaviditi, mrriziti (cf. mierzić), zlobiti; Rag. nenaviditi ; Croat. nenavidem, odurjavati (cf. odurzyć), nazlobujem , nasztorujem ; Ross. iieHaBH4tTb, bo-BHCHaBH^Tb, HenaBHæy , Bpaw^OBarŁ, 4nx04hHCTB0BaTL ; Eccl. HenaBH)K4y, HciiaBiicTBOBam, HeHaBHCTHiniaiH ; oppos. nawidzić; Etym. widzieć ; cf. Lat. invidere, videre); g. 1) nienawiść, gniew tajemny przeciw komu chować, nie-najrzeć, eilten Ijflffen. Niech nienawidzą, byleby się bali Pilch. Sen. 90. (oderint, dum metuant). Nienawidzi go chroni się go jak czego złego ; utopiłby go w łyżce wody. Cn-Ad. 627. Te miłujesz, co cię nienawidzą, a masz w nienawiści te, którzy cię miłują. 1 Leop. 2 Reg. 19, 6. Nienawidzę równie rozpusty, tak jakiem ją przedtym nawidził. Mon. 70, 124.j Jako nienaźrzy swowolna niewiasta żony poczciwej, tak będzie nienawidzieć sprawiedliwość nieprawości. 1 Leop. 4 Ezdr. 16, 50. — g. *2) Nienawidzieć komu co abo czego * zazdrościć. Tr. beneiben. NIENAWIŚĆ, ści, i., Boh. nenawist; Sorab. 2. gramota; Sorab. 1. hramota, (cf. Ger. ©mm); Carn. navist, na-vidlivost, zhertje, sovrashtu; Vind. sourashtvu, soura-shnost, sovrastvu, savrashtvo, obsourashba, obsourashtvu ; Dal. omraza, nenavidoszt, zavidoszt; Croat. nienavidnoszt, nazlob, zloba , merzenye, nasztor, jal ; Rag. nenavidos, navidos, omraza, zlobba, (cf. złość); Bosn. nenavidôst, mrrizochja; Ross. HeHaBH4liHie ; Eccl. B03HeHaBH4tHie ; §. a) zawiść, gniew długo chowany, ber $($, bie ftetttb* fcfyflft. Uwaga nieprzyjemności, którą nam rzecz jaka może uczynić, daje nam wyobrażenie nienawiści. Cyank. Log. 39. Nienawiść jest jawne niemienie w miłości bliźniego. Gil. Post. 173 b. Wzajemna obopolna nienawiść Ross. ycoÓHii,a. W równej Atryd Alexandra nienawiści miał, jak skonanie. Dmoch. II. 1, 84. Nienawiść najdzie winę, i do krzywdy przyczynę. Cn. Ad. 627. Nienawiść wszystko we złe obraca, ib. 628. Nienawiść złym cudzem się chłodzi, choć jéj to samej równo szkodzi, ib, Nienawiść jakąś warzycie w sobie przeciw Cesarzowi. Bals. Św. 2, 581. Otworzysta nienawiść. Birk. Kant. C.

2. — g. Przodkowie z panów wszelką nienawiść, a ze sług wszelką zelżywość otarli, zowiąc pana ojcem cze-ladki, a sług domownikami. Pilch. Sen. list. 354. (ohydę, materyą, pochop do nienawiści). — g. b) Zazdrość, Carn. nid ; Vind. nijd , ponijdanie , 9îetb. Biskupi przez nienawiść Jezusa na więzienie wydali. Sekl. Marc. 15, *not. zazdrość». Nienawiść nigdy od bogactw i kredytu nierozdzielna. Nar. Hst. 4, 125. NIENAWISNIK, NIE-NAWISTNIK, a, w., NIENAWIDCA, y, m., (Smotr. Apol. 9.), Boh. nenawistnik; Carn. navidlivnèk ; Vind. navid-leuz, navisnik, pervisnik, nevoshlivz, sourashnik ; Sorab. 1. hramolnik, hramnik; Rag. nenâvidnik, zlohotnik; Bosn. nenavidnik; Croat. nenâvidnik, nazlobnik, jalnik; Ross. HeHaBHCTHHKTj, MX04tH ; nienawidzący kogo , ber Raffer. Nienawisniki moje wygubię. Budn. 2 Sam. 22. 41. Budn. Ps. 55,‘ 12. Nienawisnicy nasi. Weryf. pr. 27. W rodz. zeńsk. Vind. nevoshlivka; Ross. HCHaBHCTHHija, JHX04tfi-

NIEODPRAWIONY, NIEODPROSZONY, NIEODRODNY, (NTEODRZEZEK, ob. Nieobrzezek), NIEODSTĘPNY, NIE-ODWŁOCZNY, N1EODWOŁANY etc , NIEOKREŚLNY, NIEOKREŚLONY, vide in Afßrmativis.

Ka. NIENAWISTNY, N1ENAWISNY, N1ENAWIDNY, a, e,

NIENAWISTNIE, NIENAWISTNO adverb., — §. active, nienawiść ku drugim mający, nienawidzący, Carn. navidliv, navoshliv, sovrash; Vind. navidliv, nidik, nevoshezh, kiri navoshi, obsourashen, vsourasldiu, oferditliu, ostu- NIEOKRZESANIEC, ńca, m., człowiek nieokrzesany co do den, oduren, sperskau ; Croat. nenavidni, nazloben, ja-    obyczajów, nieulizany, grundychwal, nieuczesaniec, eut

lën; Slav. nenavidijv; Sorab. 1. liramnć ; Ross. HeHaßH-    nrtgcfd)Itffner; Ross. MyjKHKt, MyjKHUKiö, Mywmiift. NIE-

cTHuii, HeHaBiiCTJiHBŁiii, Henaatwautiil, jiixoa^hhum ; ge*    OKRZESANY, NIEOMYLNY, NIEOPAŚNY, NIEOPATRZNY,

fyćifftg, Ijaffenb, tfoK §aß. Puhacze nienawidne. Banial. 1.    NIEOPŁÓKANY, N1EOPOWIEDNY, NIEOSZACOWANY,

3. Walery cię kocha, i ty nie jesteś mu nienawistną.    NIEPAMIĘĆ, ‘NIEPEWNIE, ‘NIEPEWCA, NIEPISM1EN-

Teat. 14. c, 49. — §. passiv. Nienawistny, którego dru-    NIK, NIEPOBOŻNIK, NIEPOCZESNIK, NIEPOGODA, NIE-

dzy nienawidzą, niemiły, nienawidzony, Sorab. 1. zadspe-    POGODNY, NIEPOKALANY, NIEPOKÓJ, NIEPOKOIĆ, NIE-

né ; Vind. savrashen ; Bosn. mrrizecch , mrrizgliv; Ross.    POLITYKA etc. etc., vide in Afßrmativis.

łienaBHAHMUM, »erjjßßt. Jesteśmy nienawisnemi u wszech NIEPOŁOMICE, ic plur., miasto w wojew. Krakowskim, sła-ludzi, i przeto nas morduje świat. Baz. Hst. 83. Rzecz ta wydaje się bardzo cierpko i nienawistno, bo krewko-ściom ludzkim nadzieję odbiera. Pilch. Sen. 97. Godny nienawiści Ross. AOCTOHeiiaBHCTHbiM. z N1EOBACZKA adv., nieobacznie, z niepostrzpżenia, z nie-

wne łowami królów Polskich. Dykc. Geogr. 2, 217, eine Stabt in ber ffitrn Mau. NIEPOŁOMSĘI, a, ie, n. p. Puszcza Niepołomska, Sfttepolomtcer *. NIEPOŁOMCZYZNA, y, z., grunta do Niepołomic należące, baê 9?iepoIi)mtcer 3îewer.

MYSLNY, NIEPOPŁATNY, NIEPOPRAWA, NIEPOPRAWNY, NIEPORZĄDEK, NIEPOSŁUSZEŃSTWO NIEPO- ‘ SŁUSZNY, NiEPÓSTRZEGŁY, NIEPOSTRZEŻENIE, NIE-POTEMNY, NIEPOZNAKA, NIEPOZWOLONY, NIEPOŻY-TECZNY, NIEPOŻYTEK, vide in Affirmativis.

naćka, niespodzianie; Croat. znevarcze, znenadeanya; un* NIEPOMIARKOWANY, NIEPOMIERNY, NIEPOMNY, N1EPO-nerfe^cnê, UUüermtlt|et. Jedli, pili, aż z niebaczka przyszedł na nich potop. W. Post. W. 420. Z nieobaczka nań zajechał huf nieprzyjacielski, uczyniwszy nań zasadzkę. Radź. 1 AJacch. 2, 68. Z nieobaczka nastąpiwszy nań gwałtem, wywlekli go na ulicę. Birk. Dom. 66, (ob.

bez wieści). Aniołowie ‘wyzbierali kamyki na drogach NIEPR rzeka, ob. Dniepr.

jego, aby się z nieobaczka nie obraził w nogę swoje. NIEPRAW, ‘NIEPRAW1EĆ, NIEPRAWDA i t. d., — NIE-Rej. Zw. 69. Nie chcąc z nieobaczka co niesprawiedli-    PRZYJACIEL, NIERZYJAŹNY, NIEPRZYJEMNY, NIEPRZY-

wego czynić. Petr. Et. 393. Romulus z nieobaczka z    STĘP, NIERĄCZY, N1ERÓWNIA, NIEROZJĘTNY, NIERY-

oczu ludzkich porwany. Faliss. FI. 5. NIEOBACZNY, NIE-    MOWNY etc., vide in Afßrmativis.

OBECNY, ‘NIEOBEL, NIEOBESZŁY, NIEOBJETNY, NIE- NIERZĄD, u, m., brak porządku. NIERZADEK, dka m, OBŁĘDNY, NIEOBŁUDNY, NIEOBRAŹNY, ŃIEOBRON-    demin., §. 1. bie Unorbnmig, nieporządek, nieład, n. p.

NOŚĆ, NIEOBRONNY, N1E0BR0SŁY, NIEOBROTNY, NIE- Układ ten mój szczypają, nazywając go nie porządkiem, OBRUSZNY, NIEOBRZĄDNY, vide in Afßrmativis.    ale nierządkiem. Groick. Obr. pr. I w nogach bład^ kiedy

NIEOBRZESKA, i, z., NIEOBRZEZEK, NIEODRZEZEK, zka,    w głowie nierząd. Dwór. D 4. (kiedy pijanemu w głowie

w., obrzezek, odrzezek, obrzezka, Napletek. Budn., qu. v. ;    szumi, nogi się plączą). I w nierządzie jakiś rząd być

praeputium\ n. p. Jak się urodzili, dotąd w nieodrzesku    musi. Cn. Ad. 283. (Boh. nèrad confusio, sordes, coenum,

byli, ani ich żaden na drodze nie był obrzezał. W. Jos. 5,7,    pediculi ; Boss. HenopHAOicL; Sorab. 1. nerad plugastwo,

Boh. neobriżka; Ross. KpauHaa imm, 3aiyna; bte SJorbaut.    brud, gadzina, owad). — §. praeserlim Brak rządu kra-

Obrzezować będziecie ciało nieobrzeski waszej. Radź. Genes.    jowego , anarchia ,    9(nard)te,    fôîangel einer orbentltcfyen 5Re*

17, 11, tnot. t. j. skórka, która okrywa członek meżczyń-    gicrung. Nierządem    Polska stoi, nie źle ktoś powiedział,

ski,» ob. Przedskorek. NIEOBRZEZANIEC, ńca, m., nieo-    Lecz drugi odpowiedział, że nierządem zginie. Opal. Sat.

brzezany; (oppos. żyd, cf. Mahometanin); ein llttbefdjmtt'    89. Falib.R'S. Gorn. Wt. b 4. Mniej nam szkodliwy był

na-

iter; Boh. neobrezanec. Wydali Jezusa poganom, nieobrze-    nierząd, gdy z rządności żaden chlubić się nie mógł

zańcom, aby od ich ręku umarł. Sk. Kaz. 162. Pobijmy    ród. Zab. 16, 170.    Był czas,    kiedy błąd ślepy nierządem

tych nieobrzezańców. W. 1 Reg. 14, 6. Obrzezany kto    się chlubił, Ten nas nierząd    o bracia, pokonał i zgubiłI

jest, niech się czyni nieobrzezańcem. Budn. 1 Cor. 7, 18. Kras. Stit. 16. Czasem się rząd nierządem naprawuje, za-NIEOBUCZONY, NIEOBWAROWANY, NIEOBYGZAJNY, NIE-    mieszanie i bunty wprawuja w rvze zepsowane rządy. Ktok.

OBŻAŁOWANY, NIEOCHEDOGI, NIEOCHEDOŹNY, NIE-    Turk. 13. Wielu    rząd nierząd/ Cn. Ad. 237. — 8. 2.

OCHOTNY, NIEOCHRONA, NIEOCIĘTY,. ŃIE0C10SANY,    Nierząd życia, nierządne cielesne życie, rozpusta, psoty,

ob. in Afßrmativis. NIEOCIOSANIEC, ńca, m., t. j. nie-    nieczystości, 3hrôfcfyttmfungen, ein unorbentlicbeś, IteberlidjeŚ

ociosany co do obyczajów. Tr., nieokrzesany, ein linge*    fieben, pureres), ltnjud)t. Nierząd z wolną * porubstwo. Nie-

fdjltffner. ‘Nieuczosaniec. Mącz.    rząd z krewną, powinna * kazirodztwo. Nierządu patrzyć,

NIEOCZEKIWANY, N1EODARTY, NIEODB1TY, NIEODBYTY,    nierządem się bawić, o mężczyźnie, cielesność z biało—

NIEODERWANY, NIEODETCHNIONY, NIE0D1SKANY, NIE-    głową pełnić; o białej głowie * na nierząd się udać. Cn.

ODKUPNY, NIEODMIENNY. NIEODMYTY, NIEODPŁACO-    Th. Mąż dopuścił    żonie swej z kim inszym nierządu pa-

NY, NIEODPŁATNY, NIEODPORNY, NIEODPOWÏEDNY,    trzyć. Chełm. Pr.    78. Są rodzice, które córki swe do

nierządu sami przyprawują. Petr. Ek. 23. Ewanielia żąda    yeno ; §. a) coż dopiero, ani myśleć, nedum, gefd)tt>etge

po nas, nietylko żebyśmy cudzołoztwa, ani żadnego nie-    bcttlt. Zalotnik jej, choćby wielkim panem był, nie mógł-

rządu nie płodzili, ale też złemi pożądliwościami się nie    by jej kosztu dostarczyć, nierzkąc, żebyś ty mógł. Cn.

mazali. W. Post. Mn. 503. Niewiasta jedna niewstydliwa    Th. Ani pojrzy na te towary, nierzekąc aby ich miał

jawnie do niego przyszedłszy, zapłaty się za nierząd upo-    potargować. Gród. Dis. D 4. Przodkowie prawowali się

minała, mówiąc fałszywie, jakoby jej ku lubieżności swej    na jednym wózku jeżdżąc, nierzkąc żeby sobie mieli oko-

cielesnćj używał. Sk. Zyw. 2, 338. Nierządu chowanie *    ło prawa gardła pobierać. Sekl. 22. Przyrodzonej i przy-

rufiaństwo. Nierząd trzymać » rufianską trzymać. NIE-    stojnćj pożądliwości nie zakazuje bóg , nierzkąc aby za-

RZADNICA, y, i, wszetecznica, ein unjudtttgeS 3Betb, eine    kazywał duchownej. Karnk. Kat. 571. — g. b) Nierzkąc,

ale i » nie tylko, ale też, ntdjft nur, fonbertt «11$. Sami z siebie nic dobrego nierzkąc uczynić, ale ani pomyślić nie możemy. W. Post. W. 118. Nierzkąc zabić, ale i gniewać się na brata swego, grzechem. W. Post. Mn. 303. Tak go grzech trapić nie przestanie wszędzie, że, nierzkąc dom, ale i rozum utraci. Otw. Ow. 367.

<pnre ; (Sorab. 1. wahlawa; Garn. zónta ; Eccl. a;<:niii|iu|<:, jKCHiUHHa HenoipeÓHaa). Nierządnica jednego * nałożnica, kawalerka. Z majętniejszych, który małżonkę poczciwą mając, nie ma nierządnicy jakiej , nie mają go za kawalera dobrego. Star. Hyc. 35. Nierządnica, która się przeto stroi, aby się podobała ludziom, a o bogu ani myśli. Dambr.

561. (cf. kokietka; cf. zalotnica, umizgalska). Nierządni- NIESADOWNY, NIESAMORODNY, vide in Afßrmativis.

nesl, nesu ; Slov. nest, nesu ; Sorab. 2. nafcź, naszl, naszu, noszisch; Sorab. 1. nefcż, nefl, neszu, neszem, noschycż, noszem, noschu ; Carn. nęsti, nçsl, nêsem, nosem, nositi, nosił; {Carn. obsol. nûdem) ; Vind. nesti, nćfem, nefel, nofiti; Bosn. et Slav. nosili; Rag. nossiti; Dal. nossiti; Croat. nezti, neszem, nosziti, nôszim, vjé-dam; Ross. HecTt, Hecy, hochtb, Horny; Hebr. Ntttè na-sa, tulit; cf. nosić contin., naszać frequ.\ §. 1. dźwigając sobą z miejsca ruszyć, tragen. Wszystko przygotowawszy, co mieli nieść w drodze, żegnali Tobiasza. W. Tob. 5, 22. (potrzeby na drogę. Bibl. Gd.). Człowiek o dwu tylko nogach jest, na których się unosi. Sak. Probl. 4. Nieść co gdzie * przynosić, zanosić, bringen, gerbet) tragen, (getragen bringen), fyiit tragen. Dobra wieść, kiedy niosą jeść. Rys. Ad. 12. — Transi. Nieść bringen. Każdy swój ukłon niesie, każdy bije czołem. Zab. 15, 17. Kniaź. Nieście chwałę mocarze Panu mocniejszemu, Nieście chwałę królowie, królowi więtszemu! J. Kchan. Ps. 38. Co niesiesz nowego ? Past. Fid. 63. Jakoście mu pierwej złą nowinę o mojej śmierci przynieśli, tak mu tę wesołą nieście. Sk. Zyw. 324. Zawstydził się Faeton, i sromem gniew zraził, Niósł potym matce, czym go Epafus naraził. Zebr. Ow. 25. (doniósł). Dokądże Wc Pan tak - śpię— szne niesiesz kroki? Teat. 1, 100. t. j. obracasz, zanosisz, roofnn tragen fte, rt$ten fte $re ©djritte? Szczęście mu służy, on sam w nieszczęście się niesie. Bardz. Trag. 313. t. j. podaje się, eS fturjt fi$ felbft ttt Unghtcf. Gdzie oczy niosą » poprowadzą, ttiol)itt mir bic Ślugen führen, leiten, tyttt leiten. Nie wiedzą gdzie uchodzić, sami się turbują, Idą gdzie oczy niosą, domy opuszczają. Bardz. Luk. 13. Sk. Zyw. 2, 12. Gdzie żal, gdzie mię oczy smutne niosą, tam biegnę. Zab. 13, 304. Gdzie oczy niosą idzie, sprawy nie pilnuje, Góra czy las nie patrzy, z zamku ustępuje. Bardz. Luk. 29. Nar. Hst. 5, 75. Zebrawszy się, gdzie droga, gdzie niesie gniew, ślepo wypadają. Tward. Wł. 20. (unosi). — Właśnie też szczęście mi ją niesie. Teat. 45. b, 52. t. j. przyprowadza, zdarza, fülirt fte gerbet). À czyż dyabli znowu niosą tego gryzi-krupę. Teat. 30, 90. Nieś się ztąd. Nag. Cyc. 21. t. j. wynieś się, wyprowadź się ztąd, nta$e bt$ n>eg, pacfc

ca pospolita, jawna, bądź w domu nierządnym, bądź in- NIEŚĆ, niósł, nieśli, niesie, niosę es. niedok., Boh. nesti, dzie mieszkająca, każdemu powolna, lupa. Cn. Th. (ob.

Kurwa). NIERZĄDNICZY, a, e, do nierządnicy należący,

<p»rctt ». Ona bez wstydu, skromną w stroju jest z widzenia , Ty nic nierządniczego niemasz krom odzienia. Min.

Aus. 22. Nierządniczy dom, pełen zelżywości i hańby. Pilch.

Sen. list. 3, 235. (ob. Zamtuz). Nierządniczy sługa * rufian.

— Nierządnicze, ego, n., subst., nierządnicy zaplata, $uren* lofyit. NIERZĄDNIE, a, m., wszetecznik, nierządu patrzący, Croat. lotër; Dal. prelyubodelnik ; ein Uttjüd)ttger, eilt tpltrenbolb. Nierządnik w zachowywaniu i w używaniu ma, czego i boski zakon i ludzkie prawo broni. Smotr. Ex.

51. Nierządniki, iż ciałem grzeszą, na ciele tez rozmaitych bólów, Włoskiego łamania, sprośnych bolączek do-stawają. Gil. Post. 54. Był bez wstydu i czoła cudzołożnik, nierządnik, kostera, dóbr ojczystych utratnik. Pilch.

Sali. 28. Nierządnik i cudzołożnik królestwa niebieskiego nie osiągnie. Karnk. Kat. 545. Dach. Epikt. 58. Nierządnik pospolicie rozrzutny. Cn. Ad. 643. NIERZĄDNOŚĆ, ści, z., nałóg nierządu, nierząd, wszeteczeństwo,

Uttjttcbt; Boh. nezfizenosU Pijanica snadnie się dopuści wszelakiej nierządności. Star. Ref. 48. Miernością nierządności zwyciężamy. Wrobi. 201. NIERZĄDNY, a, e,

NIERZĄDNIE adv., Boh. néradnÿ; g. a) nieporządny, un-orbentlidj. Tak to idzie u nas ten nierządny porządek.

Klon. Fl. B 4. Kto nierządnym w domu, niepodobna, aby miał być rządnym w Rzpltćj. Petr. Ek. 2. — g. b)

Wszeteczny, nn$Üd)ttg. Nierządnej niewiasty głowa jej synowi nierządnie narodzonemu płacona być ma. Vol. Leg.

1, 26. Weź sobie za żonę niewiastę nierządną, zrodźże z niej syny psotliwe. 1 Leop. Ozeasz. 1, 2. Wystawiona nierządna każdemu do kupu, Szuka nędznego ciałem niewolniczym łupu. Hul. Oiv. 68. Gdy widział, że żona jego z nierządną jedną, co niewolnicą przedtym była, gada, rozwiódł się z nią. Warg. Wal. 200. Nierządny dom »zamtuz, <pnrenfy«n8, (burdel). Ja cię do domu nierządnego na jawną sromote i utratę panieństwa twego pośle.

Sk. Żyw. 1,47. ‘NIERzĄdORAJĆA, y, to., rufian. Wiol, zamtuznik, ber Jpurenrolrtl), ber Kuppler.

NIERZESKI, NIERZETELNY, vide in Afftrmativit.

NIERZKĄC, NIERZEKĄC adv., Boh. nercyli; Sorab. 1. niez

NIESCHLUDNOŚĆ - NIESOBIA. 335

NIE C.

biçb meg SOtt Çicr. — Nieść »unosić, n. p. Achill poprą-    Zw. 2, 98. Kokosz niosąca, nieśna, nośna, Vind. jaize-

wił się w kroku, ruszył wszystkich sił, i jak gdyby go    nofezha kokufh, kura, kokla; Ross. Hecymua.

Pochodź, nosić; donosić, donieść, donośny, donośność, donosiciel, donosicielka\ nanosić, nanieść; nosiciel, nosi-wać, naszać, nosidlo, nosze, noszar, noszarka, nośna lub nieśna kokosz; obnosić, obnieść; odnosić, odnieść, odno-siciel, odnosicielka ; ponosić, ponieść, ponosiciel; podnosić, podnieść, podniosły; przenosić, przenieść, przenosiny, przynosić, przynieść ; roznosić, roznieść, roznosiciel ; unosić, unieść, unosiciel; wnosić, wnieść, wniosek, wnioskować; wynosić, wynieść, wyniosły, wyniosłość; zanosić, zanieśćy

wszyscy dyabli nieśli, natarł na Hektora. Ossol. Str. 2.

— §. Fuzya, strzelba niesie tak daleko, trägt fo meit.

Jako z męzkićj dłoni nieść może kamień nieciezki, tak on już był od nich oddalon. Miask. Ryt. 54. — §. Nieść co komu, ofiarować mu, einem etmaê barbringen, barret* ć^en, anbieten. Czechowie, wypędziwszy Zygmunta, Władysławowi swoje królestwo nieśli. Krom. 486. — §. Nieść życie » łożyć życie, fein geben barbringen, barauf fefcen, bar» an (eben. Niosę wiec życie na szańc, i wy bracia nieście, Gdy się August nie w kraju, lecz kocha w niewie- znosie ; znieść, znośny, nieznośny, znosiciel; wznosić, wznieść. ście. Teat. 45. d, 63. Dla ojczyzny niesie na plac zdrowie. NIESCHLUDNOŚĆ, ści, £., niechlujstwo, nieczystość, nie-Groch. W. 562. — §. Metaphor. Nieść « wyciągać, wy-    ochędożność, bie ttnretnlidjfeit, Uttflatfytgfeit. Takie nie-

magać, jako skutek za sobą przynosić, mit ftd; bringen,    dbalstwo, taka nieschludność, sprawiedliwie ludzi od sie-

erforbern. Powinność to męża niesie, iżby żony swojej    bie odpycha. N. Pam. 21, 337.

nie inaczej, jedno jako ciało swe własne miłował. Gorn. NIEŚCIERPLIWIĆ, cz. dok., Nieścierpliwiać niedok., cierpli— Dz. 156. Bieg przyrodzony koniecznie niesie, aby z po-    wości pozbawić, nieścierpliwym uczynić,    ungebulbtg ma*

czątku wszystko wypływało. Zab. 2, 33. Są    niektóre    djett. Nakoniec nieścierpliwiła mię ta ich    niepojetność.

sprawy, które żadnej szkody, ani pożytku nie niosą. Pam. Warsz. 3, 520. Czart.

Szczerb. Sax. 72. Niedbalstwo może być takie, które NIEŚCIGNIONY, NIEŚCIGŁY, NIESEN, NIESFORA, NTE-żadnćj szkody nie niesie, ib. 72. Co niesie przyrodze- SFORNOŚĆ, NIES1ĘGNIONY, ‘NIESIEKOMY, vide in Af-nie, zbraniać się nie godzi, Człowiek aby raz umarł, z ßrmativis.

tym się na świat rodzi. J. Kchan. Dz. 275. Zapłacimy-ć, NIESIENIE, ob. Nieść. 'NTESIONKA, i, z., którą niosą, co sprawiedliwość niesie. 3 Leop. Num. 20, 19.    (co słu-    unoszą, uwieziona, n. p. Niesionce dał szatę za upomi-

szna a godna będzie. 1 Leop.). Bliźniego byś    miłował,    nek. Zebr. Ow. 221, raptae ; bie ©eraitbte,    (Entführte,

jako niesie chrześciańska powinność twoja. Rej. Post. 0 NIESKAZITELNY, NIESKŁADNY, NIESKOŃCZONY, N1ESKU-a b. wymaga. — §. Nieść aliter pozwalać, znosić, letbeu, PNY, NIESŁYCHANY, NIESMAK etc. vide in Affirmativis. gemäßen, »erftatten. Zebrał wojsko, ile ścisłość czasu NIEŚMIERTELNIĆ kogo, cz. niedok., unieśmiertelnić dok., krótkiego niosła. Krom. 254. Był Kazimierz I. uczony,    nieśmiertelnym czynić, nieśmiertelności nabawić, einen un*

jako on wiek niósł. Biel. 54. Była dziwnej gładkości,    fterbltdj machen, (oerunfterbltdfen). Mógłbym tysiące liczyć

o którą nie dbała, Lub tyle dbała, ile cnota niosła. P.    między walecznemi, Gdybym chciał nicśmiertelnić imiona

Kchan. Jer. 31. Ziemowit w karaniu, gdy tego potrzeba    na ziemi. Przyb. Milt. 188. Heweliusz, aby pamiątkę

niosła, łaskawym był. Krom. 51. — §. Nieść się za co»    króla Jana unieśmiertelnił, nową konstellacyę    tarczą So-

udawać się    za co, za równo się trzymać; ftefy fur etma$    bieskiego nazywa. Karp. 4, 40. Przez wiersze    swe, imio-

Ijialten, auesgeben, fo betragen, a!3 toenn man baö märe. Świ-    na ich unieśmiertelni. Przyb. Luz. 226. Gama unieśmier-

drygiełło zaraz po śmierci Witołda za książę się, krom    telnił się odkryciem drogi do Indyj Wschodnich przez

pozwolenia Władysława, nieść począł. Krom. 510. Mo-    cypel dobrej nadziei, ib. 331. “NIEŚMIERTELNIK, a, m.,

skal sam się niesie za równego Cesarzowi Tureckiemu,    t. j. ambrozja, bo tym, którzy jej używają, daje nie-

i także też    napełnia listy wymyślonemi tytułami. Kłok.    śmiertelność. Olw. Ow. 587. bezśmiertelnik,    bte tlufter*

Turk. 118.    Chociaż niektórzy pokutujących osobę niosą,    bltd)feit3)petfe, 2Iiltbrofta. NIEŚMIERTELNOŚĆ,    ści, £., ob.

wszakoż one mięsopustne swawoleństwa jawnie wołają,    Śmiertelność. §. Bot. Nieśmiertelność, n. p. Ziele żół-

iż to tylko dla ‘obyczaju czynili. Żarn. Post. 100. (stroją    cień abo nogietek, też ‘nieśmiertelność zowią; Ambrosia

osobę pokut.). — jjj. Kto się hardo niesie nad inne, na    herba, immortalitas. Mącz. NIEŚMIERTELNY, NIEŚM1E-

pośmiech bywa drugim. Ezop. 14. wynosi, mer ftd) über ait*    SZNY, NIESMOLONY, vide in Affirmativis.

bere erbebt.—*§. Wyjął mąż kołstki złote, które niosły dwa NIEŚNA kokosz » niosąca jaja, niosąca się, eine Scgbettlte; łóty złota. 4 Leop. Genes. 24, 22. (ważyły. 3 Leop.), wy- Vind. jaizenofezha kokufh, kura, kokla; Ross. Hecyinna. nosiły. — §. Niesie się ku czemu »zanosi się, e§ lajłt ftćt) NIESNADNY, ob. Snadny. NIESNASKA, N1EZNASKA, i, z., bar auf an, eâ fmt ba3 Shtfeben baju. Król rozumiejąc, że fcf. znać;, rozróżnienie, niechęć, nienawiść, £mber, się wszystko to ni ku czemu dobremu niesie, kazał mia-    getnbfdjaft, Rmterfrägltcbfclt. O zapłatę trudności i niezna-

sto oprawiać. Biel. 454. — §. 2. Oeconom. Kokosz nie-    ski żadnej nie będzie. 4 Leop. Num. 20. Niesnaski i

sie, jaja niesie, niesie się, bte $emte legt ©9er. Kury w    pomieszania zjawiły się w moim domu. Teat. 18, 235.

każdym czasie nieść mogą jaja, inne ptaki w pewnych    — *§. Wilgoć stajenna czyni w nogach końskich gruezo-

tylko porach. Zool. 214. Samice pawiów leda gdzie po    ły, guzy i inszych wiele 'nieznaszek szkodnych. Cr esc.

oborze jajca niosą i nasiędą. Cresc. 575. Kury mogą się    520. wad, $Hiler, ©ebredjen.

nieść przez cały rok; pospolicie w marcu nieść się po- N1EŚNIEDNY, ob. Śniedny.

czynają; im obficiej się niosą, tym prędzćj ustaną. Kluk. NIESOBIA, herb; pół strzały białej, żelezcem w górę, pod

nią ogon orli czarny, na hełmie trzy pióra strusie. Kurop.    niestateczność, brak statku, lekkość, odmienność, ber

5, 35, od rzeki Niesobi w Sieradzkiej ziemi tak zwany,    UttBeftaitb, bte Słeranberltdjfctt ; (Rag. nestavnos ; Vind. ne-

nad którą przodek tych herbowników musiał co znaczne-    stanovitnost, prebernitlivost). Odmienna jest przyjaźń,

go uczynić. Biel.    41, etn SBappctt.    świata, niestatku sie pełna być najduje. Sk. Zyw. 1, 55.

‘NIESOKOR, u, m.,    n. p. Z niesokoru pleciono koronki.    Pot.    Kto ukaże niestatek po sobie, Niżby z nim żyć, lepiej

Sgl. 365. Skórzanyć miał pas chrzciciel, póki mieszkał w    ledz z umarłemi w grobie. Simon. Siei. 45. Żaden tu

boru, A ja cię opasuję pasem z niesokoru. Pot. Jow. 99.    nie stał w swej mierze, Na dół ów, ten górę bierze,

NIESPLIK, MESPLIK, NIESZPUŁ, MESPUŁ, u, m., NIE-    Ten ich stan i obrót wieczny, W niestatku 'tylko state-

SZPUŁKA, i, z., mespilus, drzewo chowane; owoce za-    czny. Dar. Lot. 6. Czas ma więcej niestatku w sobie,

żywają się na stół za przysmaczek. Kluk. Dykc. 2, 121,    niżeli chmura. Zab. 13, 253. O ludzki niestatku, jakoż

Boh. et Siov. nyspule ; Carn. neshple; Vind. nefhplina,    ci nigdy dufać nie można! Sk. Dz. 504. — *b) Niedo-

nefpel; Sorab. 1.    nezpula; Croat. nesplin, oskorush:    Dal.    statek,, gdy nie staje czego, SKaitgd. Przyszedł niedo-

nespulya; Flung.    nâszpolya ; Bosn. nespula, muscmula ;    statek i wziął ostatek. Cn. Ad. 982. Rys. Ad. 55. Roz-

Slav. mushmula;    Rag. muscmula, nćscpula; Boss.    ni-    myślanic niestatku i frasunków świata tego. Sk. Dz. 512.

m.,

boiiihhiv& , npra , KpHJbHHKï , aponie ; Eccl. aponia ; liai.    —    2. Niestatek, tka, m., NIESTATECZNIE , a ,

nispola; z Greek. [liamLy; bte 9)łt3pel. Nieszpuły, owoc    personif., człowiek niestateczny, etn UltBeftdnbtger, etn ner^

z jednego drzewka kolącego, 'małe, jako jabłuszka. Sienn.    cinberltd)er SDîettfd) ; Boh. neposeda. Niestatek wielki z nie-

212. Ńespuły są jakoby gniłe gruszki leśne. Boler. 67.    go, odmienny, lekki człowiek. Cn. Ad. 653. (raz tak, dru-

Drzewo mespułowe, nespułowe. Cresc. 452, ber 3)it3peb    gi raz owak). Do rady wołał młode i płoche niestatki,

Baum ; yind. nefhplinovez, nefhplinovu drevu.    mądrych starców ojcowskich oddalił ze wzgardą. Jabi.

NIESPLUGAWIONY, NIESPODZIANY, NIESPOISTY, vide in Tel. 25. Skoro ustaniesz W przedsięwzięciu, już zaraz Affirmativis.    niestatkiem zostaniesz. Bach. Epikt. 66. Człowiek humoru

NIESPOKOIĆ, cz. niedok, uniespokoić- dok., niespokoju na-    nieznośnego, niestatek, kłótnik. Teat. 15, 55. Trzpiot

bawić, Boh. nepokogiti; Boss. 6e3noKOHTb; Beunruhigen.    niestatek. Teat. 10, 102. Niestatkiem być Eccl. hciiocto-

Ze stratą odpędzeni, przestali potym nas niespokoić. Gaz.    hhctbobrth. Wiele jest niestatków', których strach i na-

Nar. 1, 23. N1ESPOKOJNICA, y, z., kobieta niespokojna,    dzieją do odmiany przywiedzie. Pot. Arg. 175. Z cu-

kłótliwa, cf. sekatorka, eilt intru^tge^ 28etB. NIESPOKOJ-    dzołożnikiem i niestatkiem wdawać się nie chciał. Sk.

NIK, a, m., NIESPOKOJNICZEK, czka, m., dem. człowiek    Dz. 829. Kochałam cię niestatku, jakoż niezrównanie

niespokojny, warchol; .Ross. roM03a, roMOtOHt, óaatKHbut;    Większe ku statecznemu, byłoby kochanie! Morszt. 346.

cttt unruhiger üDïenfd). Świdrygiełło, jako niespokojniczek,    To się i w niestatecznikach znajduje, gdzie im dobrze,

i w Nowogródku niedługo wytrwał. Stryjk. 474. Krom.    tam się kochają. Dambr. Kaz. 20. — §. Niestatek collect.

321. Petr. Hor. 2, M 2 b. Zbigniew niespokojnik burzył    tałałajstwo, hołota, ćma czego, ©eftnbcl, ©cfcfynteiß. Jest

Pomorzanów, Prusaków i Czechów. Nar. Hst. 3, 126.    tego niestatku (złośliwych żebraków) wszędzie niezliczone

Niespokojniczkowie na bunty, na wojnę gonią. Petr. Et.    mnóstwo, flaur. Sk. 40. Gdzie są pluskwy, bursztynem

49. Krom. 321. Kilka się niespokojniczków zwadziło.    nakurzyć, od tego do szczętu ten niestatek wyzdychać

Dwór. H 5. NIESPOKOJNY, ob. Spokojny etc.    musi. Haur. Ek. 113. (to licho).

NIESPUŁ, ob. Niesplik. NIESROMIEŻLIWY, NIESTAŁOŚĆ, NIESTETY, NIESTETYŻ, ‘NIESTETEŻ, ‘NIESTECIE, ‘N1ESTE-NIESTAŁY, vide in Affirmativis.    CIEZ,^ ‘NIESTOTY, ‘NIESTOTYSZ, ‘NIESTOTES, ‘NIESTO-

NIESTANIE, ia, n., u prawa, na rok, contumacia Jurid.,    TA, ‘NIESTOCIE ! interj. ; biada! biadaszku ! kłopocie! r

ba$ 9îtd)tcrfd)cinen uor ©ericBt. N1ESTANY, NTESTANNY,    ntcIC o Uttglttcf! (Boh. neśtestj* nieszczęście, nestiastny nie-

a,

356

N I E S 0 K 0 R - N I E S T A T E K.

NIESTATECZNIE - NIESTETY.

e, NIESTANNIE adv., Ótoiihuttaj «. Ktoby na pićr-    szczęsny); Boh. nastogte («ratujcie! cf. nastać), hrotećku

wszych rokach nie stał, tedy na drugich winę niestanną    po hfjchu; Sorab. i. yaw; Slov. nestogte; (Croat. nestćcl <

zapłaci. Siat. Lit. 137. Kto o rzecz krwawą pozwan nie    invite). Niestetyż, babie łono ogarnie Alcyda. Bardz.

stanie, tedy urząd ma go za niestannego na wywołanie    Trag. 521. Alexander płakał, mówiąc: 'niestocie, a jan

zdać. ib. 149. Gdy pozwany na roku pierwszym nie sta-    jeszcze i jednego świata nie podbił! Budn. Apopht. 62.

nie, ma być w winie niestannćj przekazań. Tarn. Ust. 9.    O ach 'niestotysz! i namci przysmaki świata smakują. Rej

Od dekretów oczywistych, nieslannych, i appelacyjnych    Ap. 28. Radź. i Sam. 4, 8. ‘Niestota, biada! Pot. Syl.

po złotemu. Vol. Leg. 7, 404. W Litwie niestanne wy-    61. Ach 'niestocie! Pot. Arg. 429. 'Niestoty. Leop. Jud.

roki, w Polszczę kondemnaty. Czack. Pr. 2, 81. Gdyby    55. Przelęknione wołały: ‘niestota! Tr. Tel. 192.

jedna strona niestannie albo contumaciter miała się....    Będziesz mówił niesteteż na twój rozum głupi. Mat. z

Ostr. Pr. Cyw. 2, 116. Niestanne, ego, n., subst., wina    Pol. 5. (t. j. będziesz niestotał, biadał, narzekał). 'Niepieniężna za niestanie na roku, bte ©elbftl'rtfe für b«$    stetysz na niedbałość przełożonych naszych! Hrbst. Odp.

9îtd)terfd)ettiett oor ©eridjt. Ktoby na pierwszych rokach    U u 6. Ach dniowi temu, w któryśmy się porodzili,

nie stał, ma stronie zapłacić niestannego, za każde po-    ‘niestetysz ziemi, po którejeśmy chodzili! Smotr. f,am. 19.    >

zwy cztery kopy groszy. Stał. Lit. 139. Tarn. Ust. 19.    Komuż z tego biada? mnie! Komuż niestety? mnie! Nie-

et 23. et 24. —NIESTATECZNY, NIESTATECZNOŚĆ, ob.    stety i wam, którzyście mię znieważyli, ib. 16. Ach ‘niestateczny, stateczność. — 1. NIESTATEK, tku, m., §. 1 a)    stoty mnie! 1 Leop. Jud. 11. ‘Niestotes, toć niewinnie

vespertinae, wieczorne nabożeństwo, bie SSefper, bte $It>enb< anbadjt ; Boh. neśpory; Sio. neśpor ; Sorab. 1. niżpor, njschpor; Sorab. 2. wâzorna ; Carn. vezhirnèze; Vind. vezberniza, vezhirniza, vefhper; ßosn. vecergna ; Croat. vechernicza; Ross. Benepim; (cf. Hebr. DE?- nescheph, crcpusculum). Nieszpor oznacza złożenie z krzyża, przed wieczorem niedaleko. Hrbst. Nauk. P 5 b. Wróbl. 295. Wieczernia abo nieszpor. Smotr, El. 46. Pim. Kam. 229, ib. 260. Kazał księży nieszpor albo wieczernią śpiewać. Stryjk. 152. Jabł. Ez. 56. Nieszpor przed południem nie bywa. Pim. Kam. 86. Dobry uczynek za cztery nieszpory. Zab. 15, 244, Na nieszporze ludzi bywa niewiele. Jabł. Ez. 56. — Sycylijczykowie pobili jednej godziny w nieszpor wielkonocny wszystkie Francuzy; ztąd przypowieść u Hiszpanów i Włochów, gdy kto komu łajał ; o bogdaj cię potkał nieszpor Sycylijski. Stryjk. 311; bie ©ictllantfdSe 3Sefper» — meton. Nieszpor, wieczór, ber 3l0ettb. Jeśli na wschodzie (piękność ta) serca ludzkie szkodzi, Coż się jej zdoła oprzeć o nieszporze? Morszt. 18. t. j. w nachylonym wieku. NIESZPORNY, a, e, Boh. neśpornj; Vind. vefhperni; üßefper*. Psalmy nieszporne, od Psalmu 109. Wróbl. 263. Jezus z krzyża zdejmowan czasu nie-szpornego. Pieśń. Kat. 40. t. j. wieczornego. N1ESZPUŁKA, ob. Niesplik.

umierasz! Eraz. Jez. G g 7 b. NIESTOTA, y, c., subst., nie- NIESZPOR, u, m., NIESZPORY liczb, mn., Graec. Lamgivov \ szczęśliwy, nieszczęśliwa, in sing, et plur., eine Uttgluditdje perlon, ein Unglütfltd?er, eine UnglMtd&e. Ach biada tobie niestocie! biada wam niestocie! Tr. N1ESTOTAĆ, ał, a, med. niedok., narzekać, biadać, mefyflagen. Poddani pod ciężkim jęczą, narzekają i niestotają jarzmem. Haur. Sk. 315.

NIESTOSOWNIE, a, m., nonkonformista w Anglii, odstrzelający się od kościoła Angielskiego, ein fêngltfcber 9Î0ttCOtt* formtft. Ostr. Pr. Kr. 4, 81.

NIESTR, ob. Dniestr.

NIESTRACONY, NIESTRAWNY, vide in Afßrrnativis.

NIESTRĘTEK, tku, m., gatunek zawilca, Anemone nemorosa Linn., ziele bardzo szkodliwe. Kluk. Dykc. 1,37. Jundz.

292, SBalbanentonien.

NIESTROJNY, NIESTROJONY, NIESTWORA, NIESTWOR-NOŚĆ, NIESTWORNY, NIESTWORZYSTY, NIESUBTELNY,

NIESUMIENNY, NIEŚWIADOM etc., vide in [Afßrrnativis.

NIEŚWIĘTA, y, z., rzeka w Litwie. Dykc. Geogr. 2, 217, ein gluj) in Citt^auen. NIEŚWIĘTY, ob. Święty.

NIEŚWIEŻ, a, m., miasto w Nowogrodzkim, należy do książąt Radziwiłów. Dykc. Geogr. 2, 218, eine (Statt ber gär* ften $abjirotll in Sittbanen. Adjeet. NIEŚWIEZKI, a, ie, n. p. Biblija Nieświeska czyli Radziwiłowska.

NIESWÓJ, NIESWORA, NIES WO RN Y, ob. Swój, sfora, sfor-ny. NIESYTNY, NIESZACOWNY, vide in Afßrrnativis.

NIESZAWA, y, z., miasto w wojew. Inowrocławskim nad NIESZTOWICE, plur. (Boh. neśtowice, neśtowicka krosta, Wisłą. Dykc. Geogr. 2, 218, eine ©tabt    ölt    ber ©eidjfel,    ospa). Z materyi francowatej pochodzą różne guzy czer-

cf. Vind. nishava * nizkość, ob. *Niż.    wone, bolące, palące,    niesztowice, zapalenie korzenia

NIESZCZERDA, y, z., miasto w Połockim,    sławne klęska    męzkiego etc. Krup. 5,    146. Krosty białe jątrzące nie-

Moskwy. Dykc. Geogr. 2, 218, eilte (Stabt    in    ^olocf.    sztowicaini przodkowie    nasi mianowali, teraźniejsi nie

NIESZCZERY, NIESZCZĘŚCIE, NIESZCZĘŚLIWY, vide in    umieją nazwać. Syr. 1419.

Affirmation. NIESZCZĘŚNIK, a, m„ NIESZCZĘŚNIŚ, ia, NIESZTUCZNY, NIEŚZTUKOWANY, NIESZYTY, ob. in Afßrm. dem., Boh. neśfastnjk; nieszczęśliwy człowiek, ein Rn* 'NIET, [NIE « nie jest, nie ma. 7] Ross. iitrE * niemasz, glücflicfyer. Nieszczęśniku! Treb. S. M. 103. Obym był    brak, n. p. Przed złym umknąć; gdy mocy niemasz, niet

między swemi zginął nad Libyą, Niżem pod Taps nie-    i rady. Jag. Rug. C 3 b. felilt, mangelt,    gebridjt. [Przeciw

szczęśnik przywiódł ojców boje. Bardz. Luk. 2, 38. Nie-    prawdzie rozumu nie. Bielski, Ist. Conv.    str. ost.; Id. Kr.

szczęśniku porzuć te twoje głupstwa! Teat. 18,22. Wy-    Św. praef. Rzekł jest szalony nie (nie    ma) boga! Psałt.

NIETAJNY, NIETEGI, NIETONACY, ob. in Afßmativis.

NIETOPERZ, NIEDOPERZ, ‘MĘTOPYRZ, a, m., (Boh. ne-topeyr; Slov. nétoper, nëtopîr, nétopger; Sorab. i. ne-dopor, nietopor; Sorab. 2. nëdopur; Carn. topir, toper, tropir, mrazhnik, pirpogazhèza ; Vind. nadopir, mrazhnik, pirhpogazhiza, fhifhmifh ; Croat. shishmish, sissmis, miszer; Dal. misir; Slav. slipi mish; Rag. miscpotopir, pîraz, glîgljak ; Bosn. netopjer, nadopir, gligljak, lieromisc, sljepi mise, pirçaç, liromisc, sljero-misc; Ross. HaTonupb, Heiopupt, (HaTonwpHTb rozcze-pierzyć, HaTonupHTbca pierze jeżyć), Komairb, mmuił jeTjnaa ; Eccl. HommiKt ( s 2. sowa), HeTonujn., (*a6a żaba) ; latonka, latoperz , gacek , btC $lebermau3, cf. ptak błonoskrzydły, błonolotny. Nietoperz należy do zwierząt ssących; wielkości jest myszy, lata w nocy. Zool. 291. Nietoperze skrzeczą. Tward. Wł. 29, (Croat. skriplye).

chodź nieszczęśnisiu. Teat. 20, 81. — W rodź. zeńsk.    Małg. str. 7. — 7]

NIESZCZĘŚNICA. Zebr. Ow. 528, Boh. nesvtatnice.

N1ESZCZODRY, NIESZCZWANY, vide in Affirmativis.

NIESZEWA, y, z., miasto i rzeka w wojew. Połockim. Dykc.

Geogr. 2, 218, eine (Stabt in folocfifien.

NIESZKODLIWY, NIESZKODZIEN, NIESZLACHCIC, NIE-SZLÀCHECKI, ob. in Affirmai. NłESZLACHETNICA, y, L,

A ty nieszlachetniku, coś się nadziewał być małżonkiem moim! Gorn. Dw. 252.

NIESZLACHETNIE, a. m., nieszlachetnego życia lub umysłu, nieuczciwy, ein Unftbler, eine Undble. Iste proßiga-tor perditissimus, ten nieszlachetnik, który swe dobra przez gardło przelał. Macz. Boh. neślechetnik. Idźcież nieszlachetnicy, gdyście mię nie znali , Na wieczne potępienie, tam was w zysku zdali. Rej. Wiz. 121. Śmierć, szpetna la nieszlachetnica. ib. 96. Nieszlaehetnico, przecz stoisz nade mną ? Papr. Koł. C 2 b. — §. Nieszlachetnik, nieszlachcic, nieznakomitego urodzenia, roturier, öDlt unäbler ober unabeliger ©ehtrt, nidjt oornebm. Ten nieszlachetnik urodził się z prostych rodziców. Rej. Ap. 82. Nietoperz jest ani ptak, ani mysz. Gil. Kat. 388. Kłamstwo , jakoby wieczorny niedoperz w nocy lata. Weresz. Reg. 116. Nietoperz w słońce nie patrzy. Pot. Arg. 705-

43

Słownik Lindego wyd. 2. Tom III.

Metonym transi. Nocny kruk, ptaszek, frant, cttt NIEUKŁADNY, NIEUKRÓCONY, NIEUKUSZONY, NIEULE-fdjtMrmer, eto fddatter ©aft. Miłosnego nietoperza Ledwo CZONY, NIEULECZYSTY, NIEUŁOMNY, NIEUMIECIONY, chwilka snem uśmierza. Zab. 15, 188. Biada nocnym NIEUMIEJĘTNY, ob. in Affirmativis. nietoperzom. Brud. Ost. E. 9. Znać przecie mówią pta- NIEUNITA, y, m., dysunita, ein 9li(fytunittev, ein WttgläuBG ka nietoperza. Bies. B 4. (znać dudka z czubka). NIE-    ger, einer öOlt ber grtedpfdjen SUrctje. Nastąpiła 1595 unia

TOPERZOWY¹, *MĘTOPYRZOWY, a, e, $Iebernicut3 ».    części Greków z kościołem Rzymskim, i podział na uni-

Yespertilionum alae, skrzydła "mętopyrzowe. Perz. Cyr.    tów i nieunitów. 8 kr zet. Pr. Pol. 2, 62. Nieunici, to

1, 181. ‘Niedoperzowa głowa. Pim. Kum. 31. (ciemna).    jest Rusacy. Steb. 68. NIEUNICKI, a, ie, ntdjt tnttrt.

’Niedopyrzowy rozsądek, ib. 101.    NIEUNITKA, i, z., białogłowa religii nieunickiej, btC

N1ETOPNISTY, NIETOROWANY, ob. in Affirmativis.    3?tcfytUlltttttiî. Nawrócenie Heleny nieunitki, żony Alexan-

N1ETOTA, y, z’., botan. g. 1. [z Wołosk. netotć 2]. Miotłę dra. Steb. 73".

ziele Rusnacy i koziarze nietota zowia; dlaczego zaś, NIEUNOSZONY, NIEUPAMIETAŁY, NIEUPROSZONY, NIEURODZAJ, NIEURODZAJNY, NIEUS1DLONY, NIEUSKRO-MIONY, NIEUSTAJNY, NIEUSTAWNY, NIEUSTRASZONY, N1EUSTRZEŻONY, NIEUTRATNY, NIEUTULONY, NIEU-TULNY, NIEUWAGA, NIEUWAŻNY, NIEUŹYTNY, NIEUŻYTY, NIEWAŁASZONY, NIEWALECZNY, NTEWARO-WNY, NIEWĄTPLIWY, NIEWAŻNY, ob. in Affirmativis. NIEWAŻYĆ, ob. Znieważyć, ważyć.

wiedzieć niemoźemy. Syr. 842, muscus scoparius, Joduje* trad?3ner SQîooê. — g. 2. ob. Sabina niepłodna.

NIETOWARZYSKI, NIETRAFNY, NIETREFNY, NIETRWAŁY, NTETRWOŻLIWY, NIETRYBOWY, NIETRZEŹWY, ob. in. Affirmativis.

NIETYKAŁEK, łka, m., impatiens, noli me tanaere Linn., gatunek niecierpka; nasienniki tego ziela cfllolwiek ruszone, natychmiast pękają. Kluk. Dykc. 2, 57, Słuljr ttttd) NIEWCZAS, u, m., 1. pora nie potemu, niepotemność, nicfyt an; eilte l'flanje. NIETYKALNY, NTETYLKO, NIE-    opóźnienie lub ukwapienie, Vind. nezhafs, nevreme,

UBŁAGLIWY, NIEUCHRONNY, NIEUCIESZNY, NIEU-    nevremnost, negoda, negodnost; Carn. nadlęga ; bte uer*

CZCIWY, ob.    in Affirmativis.    fehlte rechte 3ett, baś ^erfpdtett    ober Heberetleit! Najchwa-

NIEUCTWO, a,    n., brak nauki,    nieumiejętność; Ross, ne-    lebniejsze dzieła w    niewczasie    przedsiębrane, tracą swo-

BhjKeciBO, HeB-fcjKCTBO, HeBtżKecTBie ; ttimuffenj/ctt, Uttge«    je cenę. Nar. Hst. 4, 324.— g. Po niewczasie * po cza-

lefyrfamfett. Ludzie dobrego urodzenia gardzili nauką, i    sie, zapoźno, już klamka zapadła, już się stało, 3« fpdt.

nieuctwo było wywodem ^szlachectwa. Teal. 24,41. Prze-    Żal próżny', kiedy po niewczasie. Kras. Baj. 15. Gdy

sądy skazują    białe głowy na    życie ciemne i nieuctwo.    słońce pod ziemią,    już to po    niewczasie, Czegoś okiem

Zab. 15, 64.    Zanurzeni w ciemnościach grubego nieu-    nie dojrzał, macać    po kompasie. Zegl. Ad. 106. —- 2.

etwa. Zab. 7, 46. Prostota dawnego nieuctwa, ib. 7, 30.    Niewczas, niewczesność, ści, i., incommodum, niedogo-

NIEUCZCIĆ , ob. Nieczcić. NTEUCZEK ob. Nie.uk. NIEU-    da, niewygoda, Unbec|itcniltd;fett. Czas, bym szedł od

CZENNOŚĆ , NIEUCZENNY, NIEUCZCIWOŚĆ, NIEU-    wygód na twarde niewczasy, Do głębokiej pustyni, mię-

CZNY, N1EUCZONY, N1EUCZYNNY, NJEUDATNY, NIEU-    dzy głuche lasy, Między głogi ościste. Kulig. 199. Na

DOLNY, NIEDZIELNY, NIEUFNOŚĆ, NIEUHAMOWANY,    górach wysokich śnieżnych takową niewczasność cierpią,

NIEUJĘTNY", NIEUJEŻDŻONY, ob. in Affirmativis.    jako w zimnych krajach. Cr esc. 15. Niew'czasy w jedze-

NIEUK , a, m., NIEUCZEK, czka, in., dem. nieuczony, nie-    niu, w niedospaniu. Popr. Ryc. NIEWCZASOWAĆ, ał,

umiejący, etu Umriffenber, llitgelel)rfcr, ber etmaê niefyt fattlt,    uje kogo act. contin., Niewczasić niedok., zniewczasować,

Jttd/t uerftellt; Slov. nehutżencż; Croat. neknisen ; Slav.    uniewezasow'ać dok., inkomodować kogo, przykrej niewy-

lajk; Ross. neBtjKa; Eccl.wc.KT.rap, iicnr.rascT», iickiiiiikmii.,    gody go nabawiać; Carn. nadleguvati, nadlęgam; eilten

HerpaMOTHHił. Nie trwóż się nowaku, albo nieuku, je-    ttifotltntobtrett, tfyilt 33efd;tt*erlt(4;fett »erurfaefyeu.    Obżarłszy się,

śli tego nie zrozumiesz. Zygr. Gon.    18. Nie takiego nieu-    beczeć dudzie Każesz, niewczasując ludzie.    Lib. Sen. 16.

ka, jako ty, ale niepośledniego według szkolnych nauk    Najmniejsza muszka częstokroć największego człowieka

uka, przywodzę. Pim. Kam. 57. Nieuk pyta uka, co to    unicwczasuje. Lub. Roz. 197. Na co bez potrzeby, lu-

w tym za sztuka. Bratk. G 2 b. Nieukiem być Ross.    dzi w nocy niewczasować ? Haur. Sk. 166. Pódejźrzli-

HeBtjKHiiyaTb. — g. O zwierzejach, n. p. Byczek pokła-    wość ustawicznie umysł jego obraca i niewczasuje. Lub.

dany, roboty jeszcze nie nauczony, zowie się nieuk.    Roz. 304. L}ot. Jow. 165. Mocnego nieprzyjaciela wojuj

Kluk. Zw. 1, 202, ein junger ttod)    ntcfjt nuêgele^rter £)d)3.    ogładzając, niewczasując przez jesienne i    zimowe nie-

Nieuki w trzecim roku do roboty    sposobić się mają. ib.    wygody. Fredr. Ad. 56. Pies czarny przy    miłej biesie—

210. Za byka stadnika półtory kopy groszy, za byka    dzie niewczasował gości. Kłok. Turk. 165. Z przykrzo-

nieuka kopa groszy. Siat. Lit. 394. Był to nieuczek    nym nas kłopotem, już to od lat kilku wojna niewczasi.

Jam się po swym błądzeniu zniewcza-

338

NIETOPERZOWY - NIEUKI.

NIEUKŁADNY - NIEWCZESNY.

ułagodzonej nogi, Szyi łabędziej, łba z złotemi rogi. Zab.    Pot. Arg. 518.

46, 310. Nieuk pies; nieuk koń. Tr. NIEUKA, i, 2.,    sował. Banial. C 4 b. t. j. zmordował. NIEWCZESNY,

nieumiętność, n. p. Nieuka śmiałość, a nauka czyni bo-    a, e, — ie adverb., a) nie na czas trafiający, ltnjetttg ; za

jaźń. Orzech. Tarn. 52. Dla samćj tej nieuki, zbrzydził    rychły lub za późny, ju frülj über 31t fpät. Tego nie-

się temi naukami. Sak. Persp. B 4 b. *NIEUKI, a, ie,    wczesna śmierć grzebie, Co wszystko zna oprócz siebie,

nieumiejętny, uttnnfjeitb. Naród ten choć swiebodny, nie-    Zab. 1, 112. Kiedy kto szanować umie osoby, niewcze-

uki jednak, niewiadomy. Smotr. Apol. pr.    snym pytaniem nie zwykł im się naprzykrzać. Teal. 6. c,

jaszczurka). Rozgniewał się, gdy mu raz niewiasta jego zbytnie potrawę osoliła. Gorn. Dw. 187. t. j. służącą, gospodyni. — NIEWIASTKA, ‘NIEWISTKA, i, i., demin.,

I.    kobietka, eilt SBetbleiit, Sßeibt^en. Scewole i Reguluse wystawiacie, a my wam niewiastki i dzieci ukażemy, których wszystkiemi katowniami zwyciężyć nie możono. Sk. Dz. 109. Zwodzili niewiastki, obciążone grzechami. Birk. Exorb. 6. Nic takiego nie poczęła,, co dzisiejsze niewiastki czynią. Blat. Post. 197. — Źełw' abo 'żełwica, też niewiastka niektórzy mówią, mężowa siostra. Mącz. beâ fDîmntcâ ©dpnefter, bte ©djrcägertnn; synowa, be3 ©0(1* ncê ïocbter, bie ©djnńegertocjher, (cf. Boh. newëstka me-retrix). Noemi stara Rut niewiastkę swoje , syna swego żonę, dziewką swoją zwała. Blat. Post. 71. Hrbst. Odp. X 5. Niewiastki twej sromoty nie odkrywaj, bo jest żoną syna twego. Radź. Levit. 18, 15. Wujek. ib. (sy-nowy twojej. Bibl. Gd.). Przyszedłem łączyć córkę z matką swą, i niewiastkę z świekrą swą. Leop. Matth. 10, 56. Świekier niewiastkę swą plugawił. Leop. Ezech. 22,

II.    Jeśliby kto spał z niewiastka swoją, oboje niechaj umrze. Leop. Levit. 20, 13. cf. dziewierz.

Pochodź, niewieści, niewieścieć, niewieściuch, nieuńej-ski, niewieściuszeć. (Ross. HeBkcTOKpacHTeiŁHHua ubierająca pannę młodą; epith. N. P. M.).

N1EWID , niewidzianego co; (cf. niebylica, cf. ni słychu ni widu); etrocrê Unerhörtes, UngcfeliencS; n. p. Trzy niewidy. Rys. Ad. 66. Pogaństwo, które się zabobonami bawi, troje niewidy o zielu tym pisali. Syr. 612. Troje nie-widów od potopu świata prawi, plecie. Mon. 70, 66. Jest tak pomieszanego rozumu, że plótł troje niewidy. Teat. 50. b, 41. (trzy po trzy). I o takiego nie trudno, co ustawicznie boże niewidy o sobie powiada, abo powiada , co jemu samemu szkodzi. Gorn. Dw. 303. NIE-WIDA , y, m., nie pokazujący się na śwdat, odludek; ettt Unftd)tkrer, ber ftd) ber 20elt utd)t jeigt, ntd)t feljeit läßt. Gdy tego niewide, Komparować ze Sesostrem tak przystępnym wnijde, Tamten jak miły, tak ten okrutny... Jabl Tel. 32. ‘NIEWIDANY, NIEWIDNY, NIEWIDZIALNY, NIEWIDOK, NIEWIDOMY, NIEWIEDZA, NIEWIE-DZAC, NIEWIELE, ob. in Affirmativis.

339

NIEWDZIĘCZEN - NIEWIASTA.

NIEWIASTKA - NIEWIERCA.

21. Niewczesne rzeczy nieprzyjemne. Cn. Ad. 689. Niewczesna uczynność, stoi za umyślną złość. ib. 179. — b) Przykry, niedogodny, niewczasujący ; Carn. nadlęshn; befänuerltd), mcommobtrenb, läfttg, nribrtg. Drogość sroga dla niewczesnego roku naród ludzki cisnęła. Krom. 792. propter anni intemperiem.

NIEWDZ1ĘCZEN, NIEWDZIĘCZNY, ob. Wdzięczny. NIEWDZIĘCZNICA, y, £., kobieta niewdzięczna, eilte Uubanfkrc.

Nar. Hst. 4, 126, Rag. nehaarniza. 'NIEWDZIECZEŃSTWO,

NIEWDZIĘCZNOŚĆ, ob. Wdzięczność. NIEWDZIĘCZNIK, a, m., niewdzięczny człowiek; Rag. nehaarnik , nesaznanik, nespoznan; eilt Uttbanfkrer. Niewdzięcznik podobny człowiekowi, który z fałszu i z zdrady żyje.

Gorn. Sen. 172. Żaden gorszy nie wynika Z ziemi płód nad niewdzięcznika. Mon. 76, 837. Niewdzięcznik laski pańskiej. Biai. Post. 156. ‘NIEWDZIĘK, u, m.y 'NIE-WDZIĘKA, i, z., niewdzięczność, (ob. Wdzięczność); bte ttitbanfkrfett, ber Itubanf. Takąż one miłość mu nie-wdzięką oddasz ! Pot. Syl. 47. Nie spodziewając się takiego niewdzięku. Tward. W. D. 6. — Niewdzieki * niełaska, nieprzychylność, Ungunft. Pokazując mu znacznie swe niewdzieki Reke od siebie jego odpychała. P. Kchan. Jer. 563.

NIEWESOŁY, NÏEWIADOM,"nTEWIADUK, NIEWIARA, ob. in Affirmativis.

NIEWIASTA, y, ź., (Boh. newësta pannâ młoda ; synowa, świekra. Dalemil. 95, 96, Boh. pranëwesta pronurus ; Siov. newë-sta, bratrowa żena fratria ; muże mého sestra glos, sinowa żena, mladâ nëwesta sponsa ; Sorab. 1. et 2. newësta panna młoda , pani młoda ; Vind. nevésta sponsa ; mojga bratra shena , synova shena; Cartn. nevesta quasi nesciens virum;

Graec. vvpcpa, et nur um seu filii uxorem, et sponsam si-gnißcat, ila et Gallis bru idem utrumque sonat; Croat. neveszta, bratöva sena, bratova szesztra, (nevèsch inex-pertus); Dal. neuizta * bratowa ; Hung. neüsteny; Rag. nevjesta nurus, fratria, sponsa; Dosn. nevjesta, mloda neujesta sponsa, nova nupta, sinoua sgena nurus; brat-tova sgena fratria, (nevjesct tyro, nowak, cf. nieświadom);

Ross. HGBkcTa panna młoda, na wydaniu, dorosła, 6e3-HeBbcTuaa dziewica ; Eccl. hck-kctk , sponsa, cf. cłjho-BHaa hm öpaTHaa »eita, HeBbcma, cf. oyiieRncTiiTH ca, oyne-rt.i|IATH ca viro sponsam collocare, oyncR KijiCMtiiG desponsatio, NIEW1ERNICA, y, i., niewierna kobieta, zdrajczyna , ettte connubium, HeB’fecTOB04CTByio, Graec. vvpLCpayooyà ) ; — Ungetreue. Ireb. S. M. 115, Rag. nevjerniza. NIEW1ER-Nowa młoda mężatka, nowozamężna, bte 9iettt)erfyett'    NIK, a, tn., 'NIEWIERCA, y, m., (Boh. newërnjk; Slov.

rattyete, junge $rait. Gdym była panienką, byłam ojcu    newerici , newerm ; Vind. najovernik; Croat. nevérnik;

we wszystkiem posłuszną; ale gdym już niewiastą zo-    Bosn. nevjernik ; Rag. nevjernik, nevjèraz, hudoyjernik ;

stała, mężowi jestem posłuszna. Kosz. Lor. 68 b. — §.    Ross. ôesB'bp’L ; Eccl. óesBkpitHiCB) ; a) niewierny człowiek,

Białogłowa, kobieta, Bosn. sgena, sgenska glava, bctê    zdrajca, perekińczyk, zmiennik, eilt Ungetreuer. Obiecał,

2ßetb. Ani na wrsi, ani w mieście Nie trzeba wierzyć    ale niewiernik nie ziścił. Sk. Bz. 906. Ten niewiernik

niewieście. Zegl. Ad. 6. Rys. Ad. 1. nec cras, nec heri,    mię rzuca; umieram z rozpaczy. Teat. 48. b, 46. Nie

nunquam credas mulieri. Nad niewiastą dokazować, nie    bój się, acz niew:iernicy są z tobą. W. Ezech. 2, 6. —

męstwo. Cn. Ad. 696. Bajka urosła, iż Jan ósmy był    b) Nie wierzący, ettt Ungläubiger. Ukaż panie moc swro-

niewiastą, gdyż z przymówki na bojaźbwe i niemożne to    ję niewiernikom. Czach. Tr. G 4. Co który z onych

się słowo rado u ludzi obraca. Sk. Dz. 845. Dwie 'nie-    niewierników myślił przeciw bogu, to się w ten czas

wieście poziomki zbierały. Krom. 140. (dualis-- dwie nie-    pokazało. Biai. Post. 132 et 205. Taki nie jest wiernym,

wiasty). Niewiasta mężna, męska, virago; (cf. meżyca ,    ale niewiernikiem. W. Post. Mn. 416. Pokaz się panie

mężowa ; cf. bohatyrzyca). Niewiasta szpetna (cf. larwa,    z nieba tym niewiercom, tym błędnym objawić się trzeba,

maszkara, koczkodan). Niewiasta zła, (cf. dyablica, jędza,    Przyb. Luz. 81. Wielu tam niewierników, złowierników,

rzecz

Bierzecie

aszszo-

roz-

ma-

sa ro-

ma*

zna.

Niewinność dziecinna»

heretyków. Sak. Persp. pr. Umysłem niedowiernym nie-wierniku wahasz się. Zygr. Gon. 159. ‘NIEWIERCZY, a, e, niewiercom własny, n. p. Głosy niewiercze z wierne-mi zmieszane. Przyb. Luz. 99. NIEWIERNOŚĆ, NIEWIERNY, ob. in Affirmalivis. ‘NIEWIERZ, a, m., niewier-nik, zdrajca, ber Ungetreue, $erratljer. Gdy przyjechała Narymuntowa do Dowmanta dziewierza, albo raczej nie-wierza swego, wziął on sobie gwałtownie za żonę bratowa. Stryj k. 310.

NIEWIEŚCI, ia, je, ‘NIEWIEJSKI, a, ie, Cn. Th. a) bia-łogłowski, kobiecy. (Bosn. sgenski, Sßetber * ; Carn. et Vind. nevesten» ślubny; Ross. hgbctkhhe do synowej należący). Niewieścia choroba, krw-otok, miesiące, miesiączki , miesięczna choroba, czasy. Cn. Th. Niewiejskie abo białogłowskie mieszkanie * fraucymer; (Eccl. HeBicTHHKb, sponsalis thalamus). Nad niego większy nie powstał między syny niewieścimi. W. Post. W. 38. Szkoda się mężom w swary niewieście wdawać. Sk. Kaz. 370. Umysł niewieści nie ma stałości. Rys. Ad. 69. Niewieścia kądziel. Cn. Ad. 708. — In malam partem Niewieście podobny, słabością , pieszczotą * niemęzki, ( cf. niewieściuch) , roetlujcjj, nidjt mmtnlfd). Cn. Th. — b) aliter Niewieścia chęć, towarzystwo, nakładanie z niewiastami, mulierositas. Cn. Th., bie 20eiberfud)t. Po niewiejsku, niewiejskie, po niewieściu, muliebriter. Cn. Th. ruetUtfd^, auf SBeibcr 3trt. — c) Botan. Niewieście psiny, ob. Psiny. NIEWIEŚCIEĆ, ‘NIEW1EŚCIUSZEĆ, ał, eje neutr. niedok., zniewieścieć dok., effeminari, miętkim, niewńeściuchem, bezkostem się stawać, roeilnfd) werben; Eccl. jacKOcepa-CTBOBaTH, JKGHCTByio, TBOpio ano JKGHa, Graec. yvvcaxiÇm. Tak sródze zniewieścieli, że do wojowania zgoła są nie-sposobni dla serca lichego. Star. Vot. E 2. się w pole przeciw nieprzyjaciołom, niechajże nie niewieścieje serce wasze, a nie lękajcie się ich. Jer. Zbr. 44. Przed tobą sam się Mars wstydzi i niewieściuszeje. Pot. Arg. 396. Męstwu swemu zniewieścieć dopuścił. Warg. Wal. 44. Zniewieściały; cf. pieszczony«, papinkowaty, zbabiały, bezkostny ; (Sorab. 1. wożonskofcżenó, pożon-skliwe ; Roli. et Slov. zżenily, chlipny ; Bosn. sgenski; Croat. posenchen , senchaszt, prokshen ; Hung. nyos). Książki wierszami zniewieściałemi i miekkiemi napełnione. Sk. Dz. 195. (ob. Zniewieściałość). N1EWIE-SCIĆ cz. niedok., zniewieściałym czynić, weibifd) ntadjen, Mrjarteln; Sorab. 1. wożonfcżżu, wożonskofczu. Katon rozkoszami języka swego nie zniewieścił. Eraz. Jez. C 8. Na macierzyńskim łonie zniewieściona, pieszczotami puszczona młódź. Mon. 71, 737. ‘NIEWIEŚCINIEC, ńca, m., macica, członek, w ktôrvm sie płód chowa, trix. Mącz., bie SMrmutter. NIEWIEŚĆINNY, a, e, *a) że-niny, grauen < . Niewieścinne dobra Tr. — b) Z niewiastami nakładający, kobieciarz, weiberfüdjtig, weibertotl. Nie-wieścinny młodzian. Tr. NIEWIEŚCISKO, a, n., babsko, kobiecisko,^ ein garfligeś SBeibfiucf. Sprośne niewieściska. Sk. haz. 578. Tales naśmiewiskiem był jednego niewieściska. Petr. Et. 68. Siła ich pożarta; stali się, jako niewieściska. Dirk. Zyg. 22. Uderzył jako nie-wieścisko jakie w lamenty Osman. Birk. Chodk. 13.

NIEW1EŚCIUCH, a, m., a) zniewieściały, bezkost; et» tretbifc^cr Kerl, et» 3Jîamt trie et» alteê SBetb, et» 2Beidp littg; Slov. zenkył, na źeny łaskawy; Sorab. 1. mechkliwcz; Croat. sénschak ; Rag. xèna, xénhar; Bosn. sgenharina; Ross. JKGHOIUMOÖHHÄ, J&KyiH. ; Eccl. JKeHOIIHTaHHLlfi, Ja-CK0cep4UH. Mężowie niewieściuchami się stali. Pilch. Sali. 27. Kto niewieściuchem, niech się tu zostanie, Wart jest, by go Sybarys przyjęła za syna. Szym. Ś. W. 38. Ludzie nikczemni, niewieściuchowie, leniwi, kochający się w rozkoszy. Ustrz. Kruc. 2, 146.— b) Jurny, za kobietą szalejący ; ein SBetBerferl, SSeibernarr. Niechby Parys niewieściuch z Helena pokoju w amorach używał. Jabl Tel. 146. NIEWIEŚCIUCHOSTWO, a, «., N1EW1EŚK0ŚĆ, ści, z., niemęzkość, zniewieściałość, papinkowatość, pieszczoność zbytnia; nmfnfdje ©cfjroâdje, Übertriebne 3ćirtlid;fett. Niewieściuchostwo, miękkość, pieszczenie. Pir. Pow. 89. Niewieśkość, niemęzkie zmiękczenie. Przyb. Ab. 90. Ciało i umysł męzki niewieściu-chostwem zaraził. Pilch. Sali. 23. NIEW1EŚCIUCH0-WSKI, a, ie, zniewieściały, babski; wei&tf#, unntónnltdj. Niewieściuchowski umysł jest takowy, który strzyże i goli, i wnet się da na te abo na owe stronę zmiękczyć. Dambr. Kaz. 20. NIEWIEJSKI, ob. Niewieści.

NIEWINIĄTKO, a, n.,— ; plur. niewiniątka, niewinieta ; Boh. newińatko ; człeczek bezwinny, ein unfcfjulbigeS ©e* fcppf, bie liebe ttnfdjulb felbft. Ironice Niewiniątko! patrząc nań, rozumiałby kto, że aniołka widzi, a on gorszy od dyabła rogatego. Teat. 29, 94. Slov. Tśkim bi, gakobi ani wodi zamutit na wadél; innocentior Me-tello. Oh niewiniątko ! niby to ona o niczym nie wie. Teat. 29, 57. Nie czyńże się niewiniątkiem. Teat. 52. d, 84. — absgue ironia : Bogini słabe wołania niewiniąt łaskawie przyjmuje. Teat. 48. c, 13. Niewiniątka, ob. Młodzianki. NIEWINNIĆ kogo ad. niedok., oniewinnić, uniewinnić, dok., niewinnym uczynić, einen nnfdjulbtfl djen, ftyulMog ntcufyett. A wy, aza niewinni będziecie? nie będziecie bez winy! Budn. Jer. 25, 29. not. «właściwiej : a wy niewinniąc się , uniewinnicie się ? nie uniewinnicie się! — gdyby się nam tak mówić godziło*. Popełnił zabójstwo , okoliczności nie mogły go oniewinnić. Przyb. Luz. 357. Zda się być przez uczynek sam uniewinniona. Przyb. Milt. 308. Jam cię z tak sromotnego złego przed bogiem i jego wiernymi oniewinnił. Smotr. Nap. 12. Nie rozumiej , aby ta wymówka mogła cię w oczach ludu uniewinnić! N. Pam. 15, 527. NIEWI-NIEN, NIEWINNY, ob. Winien, Winny. NIEWINIUCHNY, a, e, NIEW7NIUfEŃKI, a, ie, intensiv, adj. niewinien» bez najmniejszej winy, niepokalany; mor. czysty jak złoto, gan$ unf$ulbig, rein, oljue alle bie geringfte ©cfyulb. Oj filutki, na kształt dzieci niewiniuchne się być zdajecie ! Jcał. 53. b, 24. Od stóp do głowy niewiniuteńka. Teat.

33. b, 26. Ach małe dziecię! nic tego nie Niewiniuchna ! jak stary sędzia. Teat. 20. b, 10. NIEWINNOŚĆ, ści, z., Boh. newinnost; Sorab. 2. newina; Boss. HeBHHHOcTb; bie Unfdjmlb.

Sk. Dz. 683. NIEWINNY, NIEWINNIE, ob. Winny.

NIEWISTKA, ob. Niewiastka, Niewiasta.

mu-

Zastawić gruntu dziedzicznego niewolno białejgłowie, chyba żeby tego była bardzo wielka niewola, i niedostatek znaczny, który przysięgą oświadczy. Chełm. Pr. 90. I bez kmotrów prawy chrzest, gdy tego niewola ; ale gdy gwałtownej potrzeby niemasz, bez kmotrów chrzest niech nie będzie. Sk. Kaz. 404. Nie miał tej niewoli Zygmunt III, aby brał od schi-zmatyków żonę. Birk. Zyg. 45. Co mi tego za niewola? Cn. Ad. 95, cf. kto mię za szyje bije? waé Ijab td) baênôtftig? IBflê iWingt nud) baju? Gdzie przewodzi bojaźń, tam niewola. Pilch. Sen. list. 2, 96. To na każdego wolą, a nie niewolą spuścił. Zygr. Gon. 409. (nécessitas). Co to temu była za niewola, jak naumyślnie śmierci szukać? Ossol. Str. 1. Upornie poddać się nie chcieli, aż już prawie wielka niewola do tego ich przygnała. Papr. Ryc. Uważali goście gospodarską niewolą, to jest zbytnie jego bieganie, i około nich pieczołowanie. Dwór. H 5. (t. j. nie-wczasowanie się, fatygę, ©cplarte). Niewola nauczy robić. Rys. Ad. 45. Niewoląc wszystkiego nauczy ; a przeto jeśliby gospodarzem nie był, nauczyć go żona i niew’ola, gdy mu przyprze, a Świercze za piecem zaskwierczą. Glicz. Wych. P 4 b. Kiedy niewola, znajdzie się też i rada. Archel. 2, 100. Od niewoli to sługa, koń etc., nic nie wart. Dudz. 48. (t. j. dobry, że lepszego niema;

na was.

NIEWŁADNY, NIEWŁAŚCIWY, NIEWŁASNY, ob. in Affirmât.

NIEWÓD, u, m., NIEWODEK, dka, m., zdrobn, Boh. ne-wod ; Ross. hcbo^b , HeB040KX , HeB040qHKX, TaracH, norOHHH (cf. pogonią), 6po4HHK'B, 6po4HHueK'E, (ópo4HTb niewodem łowić) ; btc Sifdjroatfje, Me Jßattye, baë 3ic|igarn ; [Sorab. 2. wada, ważizka, scherren ; Sorab. 1. rëbaczna wata; Carn. vakina, shpeglarza; Bosn. scjabaka, alov, halov) ; sieć wielka, na stawach, jeziorach i rzekach zażywana , robi sie z mocnych konopi ; ma dwa skrzydła i matnią. Kluk. Zw. 3, 241. Niewród, sieć mająca 60 sążni długości. Magier. Mskr. Na morzu albo na wielkim jezierze łowią ryby niewodem albo knieją. Cresc. 643. Niewód, w dawnym jeżyku Pomorzan i Wielko-polanów nywoch. Czack. Pr. 3, 265. Niewodek. Toi. Saut. 58. — Prov. Przed niewodem ryby łowi. Rys. Ad.

55. ante victoriam triumphat. Pot. Arg. 680. Ossol. Str.

3. (nie mów hup, aż przeskoczysz). Wszystko wielkie za wielkim iść powinno rodem , Na przykopę z Wierciochem , na Wisłę z niewodem. Pot. Jow. 2, 49. — §. Niewód ptaszny jest podobny do niewodu rybnego, matnią tylko ma dłuższą. Kluk. Zw. 2, 350, ein 3UQ0flnt, Slögel bamit ju bebeden unb jn fangen.

NIEWOLA, i, z., (Boh. newole indignatio, nezwole servi-tus ; Carn. navôla , najovôla indignatio , niechęć ; Vind. nevolia clades ; Croat. nevolya miseria , nędza ; nevolyi-cza aerumnula ; Hung. nyavalya, nyavalyatska [morbus 3], calamitas; Dal. nevolya, nevoglya; Bosn. nevoglja solli-citudo, miseria; Rag. nevoglja aerumna, nécessitas; Slav. velika nevolja * padaczka, wielka choroba; Ross. hcbojs jęctwo) ; §. 1. przymus, mus, konieczność, brak wolności, 3roang, Sîotlj, 9îotlnt)cnbtgfeit, Vind. permurnost, perfilnost, fila, pofilje; ( oppos. dobra wola, frezer SBtHe ) . Niewolą się wymawiają, iż będąc dłużni, sieli kraść. Karnk. Kat. 358.

cf. z musu cnotę uczynić). Cn. Ad. 769. — Z niewoli, z niewolą, za niewolą, po niewoli - nie z dobrej woli, z potrzeby, z musu, bez dzięki, au§ 3^ng, au$ 9łotf>; Bosn. zanevoglja ; Ross. neBOie», 3aHeBOiH), no neBO.it. Ryb nie jada, chyba żeby nie miał nic inszego do jedzenia , tedy dopiero z niewoli musi jeść. Star. Dw. 68. Karania rzadko, i aż z niewolą używać mamy. Budn. Cyc. 71. Ubogiemu niech nie dadzą z niechuci, ani za niewolą. W. Post. W. 193. Nie chce po woli, więc po niewoli. Cn. Ad. 636 ; (cf. nie radaby koza do targu, ale musi). Wygnaliście mię, a teraz za niewolą przyszliście do mnie. Leop. Jud. 11, 7. (gdy ucisk przyszedł Bibl. Gd). Znajdziesz w naszym tłumaczeniu kilka słów za niewolą wynalezionych. Budn. Bibl. praef. — g. 2. Niewola, niewolność, niewolstwo, niewoleństwo, stan życia niewolnego, btc ©flawerep, flneć&tfd&aft, $Ätgenfdjaft ; (Boh. chlapstwj (cf. chłopstwo), otroctwj, (cf. otrok); Slov. chlapstwo; Sorab. 4. wotrocztwo; Croat. szusanztvo, rob-sztvö, (cf. *rob); Rag. suxànstwo , röbstvo; Ross. HeBOlfi, HeBOJtHHuecTBO, xoioncTBO, HHTie, njtHHnqecTBO, cf. jęcie, jęctwo, plon). W niewolą zabrać (Bosn. zarobiti). Gdy jedna cześć społeczności samowolnie pracą i osobami drugiej części zarządza, takowy stan rzeczy nosi imię niewoli. N. Pam. 15, 287. Niewola żelazna wygania , wabi złota wolność. Birk. Kaz. Ob. C 2. Nie jest tak ciężka niewola pod Turczynem, jako w naszej farbowanej wolności; oddałbym haracz, byłbym już wolny, i bezpieczny dobra swego. Kłok. Turk. praef. Gdzie kopa w niewoli, tam i pan u kopy. Jag. Gr. C. (gdzie pieniądze w skrzyni, tam pan ich, skąpiec, w więzach łakomstwa). Panem wielkim być, wielka niewola. Cn. Ad. 32. (bogacz niewolnik). — g. Niewola per excell. jęctwo, ©e* fangenfdjaft, $rtegêgefangenfd)aft. W niewolą tak brańców poszła siła. Kulig. 45. NIEWOLIĆ, ił, i, act. niedok., zniewolić, uniewolić dok.; Ross. iieBOiiiTŁ * przymuszać, et* it«t Jltungen, nötigen, (Bag. nevogliti affigere; Bosn. ne-vogliti, napastovati sollicitare, laborare; Croat. nevolyim af-fligo, afflido; onevolyüjem debilitor, deficio; Dal. nevoliti affliclari). Nikogo do picia nie niewolono, ale każdemu dano na wolą, aby używał, jako mu się podoba. Sk. Żyw. 2, 3'40. Gdy od boga wolna wola pochodzi, toć pewnie uniewolenia i przymusu nie kocha. Psalmod. 22. W. K. Mści, pana mego , wierny poddany, i sługa uniewolony. Błai. ded. Krom. (obowiązany). Król Egiptski budując miasta swe, robolami koło cegły znędził Izraelitów, i zniewolił ich. 1 Leop. Jud. 5, 10. trapił, er platfte ftC.— g. Niewolić, niewolnikiem uczynić, podbić sobie, opanować, bejnnugnt, unterwerfen. Wikląc dusze w sieciach, niewoli jarzmem swoich ustaw. Teof. Zw. E 2. Fortuna da nogi pętom, ciało do niewoli, A wspaniałego ducha nie zniewoli. Pilch. Sen. list. 392. NIEWOLNIC*A, y, ź., NIEWOLN1CZKA , i, i., demin., Boh. otrokynć, chamo-wina ; Bosn. raba , robigna ; Ross. HeBOJŁHHua, xoiomta, paótiHH, K0i04HHita ; Eccl. paóuHKa ; bte ©datńnn. Otóż ja niewołniczka a służebniczka pańska. W. Post. W. 3, 183. 1 Leop. 1 Reg. 1, 41. cf. roba. NIEWOLNICTWO* NIEWOLSTWO, a, n., Boh. poroba (cf. parobek), otro-

ctwj (cf. otrok), cloweeenstwj, (cf. człowieczeństwo);

Slov. rabstwj ; Carn. sushnost ; Vind. telolastnost, flu— shnost, flushanstvu, flushjastvu, flushabnosl, (cf. służebność); Ross. HGBO.ibwmecTBO, xoaoncTBO (cf. chłopstwo),

Ka6a;ibmnHa, paócTBO, paóojinnocTB , paóoatnie, paóo-ahiiCTBO; a) stan niewolnika, życie niewolnicze, bte ©ClflöC* rep, 5lned;tfć^aft* Niewolnictwo jest prawo, poddające człowieka człowiekowi, tak dalece, iż jeden drugiego jest panem. Mon. 68, 585. Niewolnictwo ustanowieniem chrze-ściańskićj wiary zniesione. Mon. 65, 197. ib. 68,456. Bli-ziuchno nas stoi wolność, a przecież niejeden jeszcze żyje w niewolnictwie. Pilch. Sen. list. 2, 268. Wolność z niewolnictwa gwałtem sobie wyrobił. Jabt. Ez. A. Ty niewolstwa brzydkiego , Łańcucha więzień podłego. Dar.

Lot. 6. Litwa, wyswobodzona z przyrodzonego swego niewolstwa, mogła być z w'olna Polską, złączona. Orzech.

Qu. 115. Chłopi ledwie kiedy którą rzecz pochwalenia godną uczynić mogą, będąc haniebnym niewolstwem związani i zatłumieni. Modrz. Baz. 156.    Bóg cię    wyprowa-    NIEWONNY, NIEPRAWNY, NIEWRZACY,    ob. in Afßrmativis.

dził z Egiptu, z domu niewolstwa.    Leop. 2    Chroń. 6,    ‘NIEWRZĘDA, y, £., n. p. Babilońskiej    merchy niewrzęda

12. Budn. Ręką to swą bóg nasz    sprawił,    Źe nas z niewstydliwa. Zygr. Pap. 22, nierząd?

niewolstwa wybawił. /. Kchan. Ps. 145. Jeśli niewolstwo NIEWŚCIAGL1WY, NIEWŚCIĘŻNY, NIEWSKOPANY, NIE-i poddaństwo z natury pochodzą? Petr. Pol. 14. Było    WSPARTY, NIEWSTYD, N1EWSTYDLIWY, ob. in Affxr-

w tym kraju zawsze niewolstwo wielkie. Biel. 548. Gdy-    mativis. NIEWSTYDNIK, a, m., bezezelnik, psu oczy

by król rozkazał, aby zdrowi lekarstwa używali, byłoby    przedał, etn ©d)aamlofer, ttnöerfdjätttter; Boh. nestyda; Slov.

to znakiem niewolstwa i tyraństwa. Żarn. Post. 3, 140    nestidatec. Niewstydnik, nie zaprowadził wprzód córki

b. — §. aliter Duch czyli umysł niewolniczy, ©claoenftlttt,    mojej do ołtarza, jak się należało. Teat. 48. d, 7. Dasz

feiernder (Seift. Rokoszu niewolnictwo wysilało sie na    mi rachunek ze wszystkiego, niewstydniku. ib. 21. c, 73.

najpodlejsze uwielbienia Carowy. Ust. Konst. 2, 124. — NIEWYBADANY, NIEWYCZERPANY, NIEWYCZOSANY etc. b) personif. coli. Niewolnictwo » niewolniki, ©clflücn, Sîltcdp tc. Jesteśmy boga stworzenie, proch nogi jego, niewolstwo jego. Sk. Kaz. 263. Ci co nie słuchają boga, nie są z boga, ale są niewolstwem szatańskim. Biał. Post. ‘NIEWYWCZAS, u, w., niewygoda, niewywczasowanie, brak 288. NIEWOLNICZEK, ob. Niewolnik. NIEWOLNICZY,    spoczynku, Unbequeinltdjfeit, Unruhe. Głowa mię z nie-

a, e, niewolnikom czyli niewolnictwu należny, fclrttnfd),    wywczasu boli. Teat. 12, 18.

©citroen ⁵ ; (Sorab. 1. wotroczki; Vind. telolasten, flushja- ‘NIEWZWOD , u, m., Medic. nic wzwodzenie się, osobliwie zhen, shklafen; Ross. HGBOJibHHiiiH, JieBOJBHHUccKin, paó-    członka rnęzkiego, nie podniesienie się, niesterczenie,

ckiIi , paóojrfermbiH, paóhiiMHŁ, KOJiO/mmien, KO-io^wmiM,    n. p. Ktoby miał chorobę płynącą z członka rnęzkiego

KOJiOAHHqecKiH, xoioncKÎH , xoJonoBï , nojtoiiCKiîî ; Eccl.    tym zielem obłoż członek, zastanowisz płynienie, i nie-

paöoBü, fur.MiiiiiiTt, noHMHMH, ob. Imański). Niewolniczy    wzwod czyni. Spicz. 24. Tę wodę ktoby pił, czyni mu

v: • '

a napisano ich czeladzią dworną, ojczystą, macierzystą, kupną abo pojmaną. Stat. Lit. 420. Czack. Pr. 2, 239. Miał dwu 'niewolniku. Glicz. Wych. 4/3 6, (dualis). Niewolnikiem być, Ross. paócTBOBaTt, cf. paóoaincTBOBaTL czołgać się podło, niewolniczo; paóojfcHCTBOBaTejiB podły pochlebnik; paBHopaÓHBiM do niewolnika podobny. Niewolnikiem sobie czynić, Ross. KaóaMTB, 3aKaóa.iHiB; Eccl. 3aKa6a^HTH, Ross. obs. poÓHTH ; cf. robić. — Niewolnik wojenny * braniec, jeniec, ein Kriegsgefangener, ein ©cfflitgner. Niewolnik u Turków, człowiek cale poświęcony na wolą Cesarza, gotów pełnić najmniejsze jego skinienia, a gdyby można i same myśli ; choćby rozkazał całemu wojsku z skały jakiej skoczyć, i most mu na rzece z głów usłać. Kłok. Turk. 10. Niepodobna, musi ten niewolniczek być urodzenia niepospolitego. Boh. Kom. 1, 190. — Transi. Niewolnik pieniędzy, namiętności. Cn. Th. NIEWOLNOŚĆ, NIEWOLNY, NIEWOLNO, ob. in Afßrmativis. NIEWOLSTWO, ob. Niewolnictwo.

ob. in Afßrmativis. ‘NIEWYCZOSANIEC , ńca , m., male feriatus. Volck. 296, nieokrzosany, niewykszykany. — NIEWYPARZONY, ob. Wyparzyć.

syn. Cn. Th., Eccl. f>iiKHYiii|ii>. Rolnicy grunta nasze    niewzwod, i nasienie mężczyźnie wysusza, ib. 20.

traktowany. Leszcz. Gl. 104. NIEWOLNIK, a, m., NIEWOLNICZEK, czka, m., dem., (Ross. HeBOABHiiKü jeniec, pojma-niec; Boh. newolnjk seditiosus delrectalor imperii ; we-zen więzień; Rag. nevôglnik calamitosus; Croat. nevoly-

osiadają, w niewolnym, lepiej rzekę, w niewolniczym NIEZABAWEM adv., niebawnie, nie bawiąc, nieodwłocznie, prawie. Mon. 67, 301. Lud pospolity po niewolniczu natychmiast, umimneilt, foßletd). Wyjechała do Warszawy, a niezabawem doszła nas wieść o jej śmierci. Kras. Pod. 2, 49. (nie za długo). Pójdę ja niezabawem do nich. Teat. 28, 139. NIEZABAWNY, ob. Zabawny. NIE-ZABRONNY, ob. Zabronny.

z Ruska, 1. niezapominaj mnie, upominek, pamiątka, podarunek na pamiątkę, ein 3Inbcitfeit, ein ©efc&enf juin 2In> benfen. Już cię żegna, już niesie i pierścionek, Na krótki niezabudesz, przyszły twój małżonek. Pot. Arg. 703. Pani moja z Wc Panem zrywając przyjaźń, prosi go, abyś jej odesłał portret jej, i listy i niezabud wszelki, który od niej masz. Teat. 3, 77. Na zadatek nowej przyjaźni i wieczny niezabudesz, konia ci mego ofiaruję. Teat. 21, 178. Francowate dymienice na niezabud od osob już

en; Hung. nyavalyâs miser)-, niewolnik * człowiek drugiego NIEZABUD, N1EZABUDESZ, a, m., NIEZABUDEK, dka, m., własnością niby będący, wyzuty z własnej woli, ctlt ©cld* i)C, Setbetgtter; Boh. ćlowek (ob. Człowiek), cham, (ob.

Cham); Sorab. 1. popadnencz, z woynu habo z ruben-stw'om popadnene; Carn. sushnèk, sushn; Vind. tlushjak, telolastounik; Croat. rób; Hung. rab; Bosn. rób, susgiagn;

Dal. rob ; Rag. sùx, sùxagn ; Ross. paófc, xoioitb cf. chłop, oóe^s, kojoamikb cf. kłoda, BoeHHOiurfeHHHKii. W tym teraźniejszym statucie tych ludzi na czeladź, którzy przedtym niewolnikami byli zwani, odmieniono nazwisko,

zarażonych amanci odbierają. Perz. Cyr. 2, 69. — 2. Do-    NIEZDROŻNY, NIEZGANNY, NIEZDARZONY, NIEZGŁA-

tan. Niezabudki, Ross. He3aóy40MKa, ob. Niezapominajki.    DZISTY, N1EZGŁEBNY, ob. in Affirmativis.

NIEZACHWIANY, NIEŹADNY, N1EŻĄDNY, NIEZAGRĄŻONY,    1. NIEZGODA, ob. Zgoda. 2. NIEZGODA, herb ; podkowa

NIEZAGRODNY etc., ob. in Affirmativis. NIEZADŁUGO,    barkiem do góry, wśrzodku jej strzała żelezcem na dół;

ob. Zadługo, ob. Długo.    przez śrzodek podkowy miecz przechodzi. Kurop. 5, 35.

NIEZAPOMINAJKI, N1EZAP0MINAJMNIE botan., niezabudki,    ein Sffioppen. NIEZGODNIE, a, m.t kłótnik, ein Ipcinbelma*

kwiatki, rosnące na wilgotnych miejscach, gatunek pta-    cfyer, ©trettfüdjttger. Posiał dyabeł nasienie, z którego

szego oczka, myosotis scorpioides palustris Linn., S$er»    urośli niezgodnicy, zazdrośnicy, sektarze. . . . Bial. Post.

gijtoieinniĄt. Kluk. Dykę. 2, 152. Kniaź. Poez. 4, 87. (pa-    250. Boży przeciwnik, z Krystusem niezgodnik, duchowi

cierzyczka błotna. Jundz. 155.). Boh. otoćnjk ; Carn. po-    ś. odpornik, szatan. Gil. Post. 65. NIEZGODNY, NIE-

tozhnize, (cf. potok); Vind. potozhnize, potuzhniza.    ZGODL1WY, ob. Zgodny.

NIEZAPOLNY, NIEZAPRAWIONY, NIEZARDZEWIAŁY, NIE- NIEZGOJONY, NIEZGONIONY, N1EZG0NNY, ob. in Affirma-ZARZUTNY, NłEZASŁUŻNY etc.; NIEZBADNY, N1EZBA- tivis. NIEZGORZEJ, ob. Gorzej.

DANY, ob. in Affirmativis.    NIEZGRABIASZ, NIEZGRABNIE, a, m., nieokrzesaniec, nie-

NIEZBEDNY, a, e, sprosny, plugawy, brzydki. Cn. 1 h., ob»    ulizaniec ; Ross. nypóarni , uypna ; ein ungefcfltcfter Tölpel,

fdjettlid), ImjMtd) ; (Roh. nezbedny protervus, petulans, pro-    Skrzypiński starzec, niezgrabnik i opilca , od Władysława

cax; nezbednost protervitas; nezbeda, protervus, petulans;    snadnie mógł być usidlony. Krom. 378. NIEZGRABNOŚĆ,

distg. niezbędny ; oU Zbędny, zbyty). Wolny bez troski    ści, z., oppos. Gracyi, q. v. ; Teat. 24. Czart. Pann. Mangel

i kłopotu żyję, W sercu niezbędnej nie noszę chciwości.    kr ©ratie, ttngefc(pcfli#fett, ^lump^iett, ü£ölpelfjaftigfett; Roh.

P. Kchan. Jer. 168. Niezbędna zazdrość z plugawą nie- neohrabanost. W uczciwym posiedzeniu resztę niezgra-uką w nim się pomieszały. Smotr. Nap. 64. Obyśmy byli    bności domowej i szkolnej tracą. Kras. Pod. 2, 210. NIE-

wyswobodzeni od niezbędnych i złych ludzi. 1 Leop. 2    ZGRABNY, a, e, NIEZGRABNIE adv., nieulizany, nieo-

Thess. 3, 2. Wstydźże się niezbędny potwarco. Pim.    krzesany, niewdzięczny, angefdjtcft, tölpelhaft, (£)bb. talftg),

Kam. 15. Teraz po pracach spokojnie śrzód wioski, Czas-    plump; Doh. neohrabany (ohrabati circumradere), nemo-

by żyć próżnym od niezbędnej troski. Zah. 15,294. Zyd    tora; Carn. lępz, tepzhast, narodn; Croat. neklpen; Ross.

niezbędny. Bial. Post. 262. Książę wszystek się w kupca    ocaonHtul, HeAh.iLHŁift. Twarz niezgrabna. Teat. 8. c, 43.

dla niezbędnego łakomstwa, obrócił. Star. Ref. 96. Ro-    Więcej złoczyńcę, pozór obyczajów mającego, dziś sobie

zum ponurzywszy w niezbędnej śklenicy, Nie znają uczci-    szacują, niż poczciwego, ale niezgrabnego człowieka. Zab.

wości, od hańby różnicy. Hor. 1, 96. Nar. Niezbędna    5, 36.

ZLICZNY, NIEZŁOMISTY, NIEZŁOMNY, N1EZMARTWY, N1EZMIEKCZYSTY, NIEZMIENNY, NIEZMIERNY, NIEZMO-ŻONY, N1EZMRUGŁY, NIEZMRUŹONY, NIEZMYŚLNY, NIEZNACZNY, NIEZNAJOMY, NIEZNALEZISTY, ob. in Affir-

Atropa, ib. 131. Nar. Bicz wojny niezbędnej. Nag. Cyc. NIEZGROMADNY, NIEZGWAŁCISTY, NIEZIARNIONY, NIE-44. NIEZBĘDNIK, a, m., plugawiec, sprosny człowiek, brzydal, ein aDfc^eultc^er, häßlicher SDïenfd). Przyzwawszy go, z przygrożeniem mu rzekł: ty niezbędniku, wiele ci kroć trzeba to rozkazować? 1 Leop. 3 Macch. 5. Na coż niezbędniku czynisz taką dywizyą w jednej i tejże hostyi? mativis.

Sak. Persp. 27. Niezbędnik pytał: jeśliże jest mocny na N1EZNASKA, ob. Niesnaska.

niebie, który przykazał świecić'sobotę? 1 Leop. 2 Macch. NIEZN1KOMY, NIEZNOŚNY, N1EZNUŻENIE, NIEZRACHO-15, 3. N1EZBEDNTCA, y, ł, brzydnica, plugawica, kocz-    WNY, NIEZRANNY, NIEZRĘBNY, NIEZRĘCZNY, N1E-

kodan, szpetne babsko, jędza, larwa, maszkara, ein    ŹRZAŁY, NIEZROBNY, NIEZROSŁY, NIEZROZUMNY, NIE—

Itcfjeê 2Betb. A ty maszkaro, a ty niezbednico, duszo    ZSIADŁY, NTEZSTARZAŁY, NIEZUMYSŁOWY, NIEZU-

czernidła pełna! Treb. S. M. 126. NIEZBĘDNY, NIEZBI-    PEŁNY, NIEZWADLIWY, NIEZWALCZONY, NIEZWAT-

TY, NIEZBŁAGANY,' ob. in Affirmativis. ‘    PIONY, NIEZ WIĄZANY, N1EZWIĘDŁY, N1EZW1ETRZAŁY,

NIEZBOŻEŃSTWO, a, n., niepobożność, Me ©ottlofigfeit.    ob. in Affirmativis. ‘NIEZWOD, ob. Niewzwod.

Wielkie jest niezbożeństwo tych dzisiejszych ludzi. W. N1EZW0RNY, NIESFORNY, ob. Sforny. N1EZWROTNY, NIE-Post. W. 2, 367. NIEZBOŻN1EĆ, iał, ieli, ieje, neutr.    ZWYCIĘŻNY, NIEZWYCZAJNY, NIEZWYKŁY, ob. in Af-

niedok., zniezbożnieć dok., niepobożnym się stawać, gott*    firmativis.

IPÖ merben. Ja niezbożniałem. Rudn. Job. 9, 29. Zgrze- ‘NIEŻYT, u, m., [katar; porówn. rusk. neżyt 2]; (Boh. ne-szyliśmy Panie, znieprawieliśmy i zniezbożnieliiśmy. Żarn.    żit » wrzód ; Eccl. hokhtb, óojhaHt ocoóaro po^a). Ryma^

Post. 419 b. NIEZBOŻNIK, a, m., niepobożny człowiek,    sapka, nieżyt, i innemi imiony nazywamy wilgoć zbytnią,

ein ©ottlofer. Prośby niezbożników boga gniewają. Budn.    która z głowy płynie, niegdy jedno w nozdrze, niegdy

Apopht. 49. Nie nazywaj tych panami, ale niezbożnika-    w płuca i insze członki. Sienn. 350, ber ^otflflrr, ber ©d)nu*

mi, którzy sługi Chrystusowe mordują. Sk. Zyw. 1,374.    pfen, (£>bb. bfl3 ©traueren). Zimna reuma, abo nieżyt.

Budn. Job. 10, 7. Niezbożnicy w wieczny ? ogień pójdą.    Cresc. 234. Zimny nieżyt abo ryma. ib. 260. Mdłość

Smotr. Lam. 157. NIEZBOŹNOŚĆ, NIEZBOZNY, ob. Zbo-    mózgowa, pochodzi też z‘remy abo z nieżytu. Spicz. 114.

żność, zbożny.

NIEZBRODZONY, NIEZBROJNY, NIEZBYTNI, NIEZBYTY, NIEZDANY, NIEZDOBNY, NIEZDOLNY, NIEZDROWY,

Pigułki przeciw katarowi, to jest nieżytowi abo sapce.. Sienn. 224. Woły mają jeden rodzaj niemocy, który bywa w głowie z mnóstwa flegmy ; ten pospolicie zowi%

Th. NIJAKI, a, ia, Slov. nigakî, żadni; Sorab. 1. nika-iki; (Sorab. 2. nikaki » nikczemny) ; Carn. nobêdn, nobên ; Rag. nioboj; Ross. HHKaKÜi ; żaden z dwóch, ani ten, ani tamten, feiner wn beęben ; w ogóln. żaden, feiner. Bez służby żyjąc, i nijaką robotą nie bawiąc się, czas trawią. Stat. Lit. 389. Nijaki Grate. 6 ânoiog, nulla qualitate praeditus, ni słodki, ni gorzki, ni biały, ni czarny; Grate, ânoaog, nulla quantitate praeditus, ni mały, ni wielki. Cn. Th. fetnerles), öon feiner 3Irt unb fêigenfdjaft. Niedostatku domowego dawnych bohatyrów, pogrzebów nędznych, nijakiego córek posagu, tu nie uważamy, ale.... Warg. Wal. 132. Grammat. Słowa nijakie, verba neutra, wyrażające prosty stan rzeczy jednej, bez żadnego względu na drugą. Kpcz. Gr. 1, 32. et 3, 2, (oppos. czynny, bierny). Imiona rodzaju nijakiego, generis neutrius, nngettńf* [en ober [ći^Ii^en ©efdjledjltś. ib., Slov. żadne, niżadenske słowo. Wyrazy są męzkie, żeńskie i nijakie, n. p. król, królowa, królestwo, ib. 3, 3. (di»tinguas niejaki), zielone świątki; pierwej NIK, u , m., wnik. Tr., kluczka, ©djltnge, ©djlaitge, ftdle.

rymą, sapką, abo nieżytem. Cresc. 552. NIEŻYTOWY, a, e, fatljaral *. Na ryme nieżytowa kadzenie.... Sienn.

351.

‘N1EZYWIĄTKO, a, n., nieżywy płód, embryon jeszcze nie ożywiony, n. p. Przyrodzenie z macicy chcąc i wody i nieżywiatka się pozbyć, rozmaicie sie ratuje. Cziach.

Przy. 3. NIEŻYWNY, NIEŻYWY, NIEŻYWOTNY, NIE-ŻYŹNY, ob. in Affirmativis.

NIGA, ob. Nyga. *NIGD, ob. Nikt.

NIGDY adverb. temporis, (‘nikiedy. Chrośc. Luk. 204) ; Boh. nikdy, nikdâ; Slov. nikdi, nikda; Sorab. 1. nide, nihde;

Sorab. 2. nikul, nikula, źedne, (cf. żaden); Carn. nikol, nekol, nigdàr; Vind. nikoli, nigdar, nikedai, nikolivezh, nikarvezh, karvezh, odnirikrat, obenobart, obenokrat;

Croat. nigdar, nigda, nikada, nikadar; Bosn. nighda, ni-kada, nikadar, ikadar, ighdar; Slav. nikada; Rag. nigh-dar, nikad, nikada, nikadarevik ; Ross. HHKor4a, hhkoih; żadnego czasu, w żadnym czasie, niemals, nie. Nie będzie to nigdy. Cn. Ad. 737 » na

świat opak pójdzie; musiałoby słońce inaczej chodzić;    W sztuczne niki Siedząc przy trzodzie plotą z złotowierzb

póki świat światem, nie będzie to; kiedy mi na dłoni    koszyki. Gaw. Siei. 363.

żadna droga, przez żadne miejsce, ntrgcnbê tot» burd); ob. Niktorędy, cf. nizkąd; ob. Nikam. ‘NIKAKI, ‘NIKAKIE, ob. Nijak. ‘NIKAM, adverb. loci, Boh. nikam nusquam, nullo; Ross. HHi<y4a; Eccl. HHKaMonte; (Croat. kam, kamo = dokąd? kędy?); ani o krok z miejsca, and) nid)t einen 6d)ritt oonodrtê. Było popisowania dosyć z chęciami swemi ku Rzpltej, jeden nad drugiego z oracyą się wynosząc, ale z miejsca jako ono mówią, nikam. Biel. 556 ; «ani się ruszyć, z miejsca chcieli.» Boh. ad h. I. Nikam z miejsca » niesporo. Cn. Th. Bóg zlutował się nad człowiekiem, iże kiedy już było nikam, (jako mówią), toż on sam ratował nas. Gil. Post. 140. cf. ani mię tam, ani mię sam. NIKĄSKA, ob. Kąsek.

NIKCZEMNIEĆ, iał, ieje neutr. niedok., znikczemnieć dok., Boh. żnióemneti ; nikczemnym się stawać, wartość i szacunek tracić, ntd)t3nmrbtg rocrbeit, feinen,3Bertp oerlteren, fd)lecfyt, elenb tuerben. Weg. Marni. 1, 97. Zyto i pszenica na jednym gruncie lat kilka bez odmiany siane, nikczemnieją. Przędz. 5. Dzielne konie, gdy z rzeźwości i boju mając przedtym sławę, Między stado masztalerz puści ich gdzie w trawę , Znikczemnieją do czasu. Tward. Wl. 87. Epireńskie państwo nagle upadło, i niesprośnie znikczemniało. Baz. Sk. 59. Wszyscy się odwrócił), i wszyscy znikczemnieli, niemasz czyniącego dobrze. Żarn. Post. 2, 277. NIKCZEMNIG act. niedok., unikczemnić, znikczemnić dok.- upodlić; Ross. yHiimnKHTfc, yHiwnKaTfc; ju nichts maeben, ^eraDfe^cn. Dawno wykląłem miłość, znikczemnił rozkosze. Teat. 43. b, 56. Allians z Polską, choć tak nieszczęśliwą i unikczemnioną, nie jest rzeczą obojętną. Koli. List. 1, 156. Chciwość unikczemniła powszechną w narodzie czułość, ib. 1, 30. Przesądami znikczemnione narody barbarzyńskie. N. Pam. 9, 359. Leżą w ognistym morzu znikczemnione duchy. ib. 12, 370. NIKCZEMNIK, a, w., nikczemny człowiek, nic wart, na nic się nie godzący, szuja, balatro. Majcz., ein Sîtctift*

344

NIEŻYTOWY - NIJAK.

NIJAKI - NIKCZEMNIK.

włosy urostą etc. — Na święty nigdy. Rys. Ad. 42. Teat. NIKĄD, adverb. loci, (Ross. Heny/ia nigdzie) ; Boh. nikudy ; 56, 37. (cf. na święty Adam; Slov. na swatèho Wita, co nebudó nikda; Boh. swateho Nikda swâtky; Slov. po smrti w ten uterek ; ad calendas Graecas). Do karczmy zawzdy, do kościoła nigdy. Falib. R 3. Gracza poprawy nigdy świat jeszcze nie widział. Teat. 2, 12. Bars. NIGDZIE adverb. loci, Boh. et Slov. nikdeż, nikdé; Sorab. 2. ni-dże , nihdże ; Carn. nekjer, nekôd; Vind. nekir, nigder, nekiri, nikir, na obenem kraiu; Croat. nigde, nigdër, nikàm, nikamo, (nigdernoszt Utopia, nusquamia) ; Bosn. nighdi, ù nijedno mjesto ; Rag. nighdir; Slav. nigdi, (op-pos. igdi « gdzieś) ; Ross. Heny4a (cf. nikąd), HHr4i, (cf.

Her4,fe nieinasz miejsca); a) na żadnym miejscu, ntrgenbS.

Nigdzie, byś zwiedził wszystek świat, nie najdziesz. Cn.

Ad. 738. — b) Nigdzie ad locum n. p. Gdzie idziesz? nigdzie! nirgenbä rooljtu; ob. Nikam. NIJAK, NIJAKO,

‘NIKAKIE, ‘NIKAKI adverb. ; Boh. nigakż, nikoli ; Slov. ni-gako, zadnim spusobom; Sorab. 2. nikak; Vind. nikakor, nikar, nikolli, Croat. nikak, nikako; Bosn. nikako; Ross.

HHKaKt; Eccl. niiisako, ott.ïi/ü.vl ; żadnym sposobem, żadną miarą, bynajmniej, fetrteS SßegeS. On mu rzekł: nikakie nie umrzesz. Budn. 1 Sam. 20, 2. (boże uchowaj, nie umrzesz. Bibl. Gd.). Mówił bóg: nikakie już więcej nie będę złorzeczył ziemi. Leop. Genes. 8, 21. Nikaki już dalej nie będzie zagubione wszystko ciało. ib. 9, 11.

Pętlice tak się zawinęły około gałęzi, iż krogulec nijak się odjąć nie mógł. Ezop. 89. Sól zwietrzała nie może być już nijak naprawiona. Odym. Św. 2, B A. Nikt przeciwko jej nijak odważyć się może. Lub. Roz. 211. Kopanie być ma, póki jeszcze winnice nie zakwitną, bowiem póki kwiat jest, nikakie nie godzi się ich tykać. Cresc. 325. Kiedy koniowi już oczy wpadną, a łzy z nich cieką, taki nikaki żyw nie zostanie, ib. 685. Tyś bogiem, który nikakie złości nie chcesz. Wróbl. 8. Stanę przy tobie, który nikakie grzechu nie lubisz, ib. Nijak « ani tak ani siak, neutro modo, roeber fo, no# f0. Cn.

bebeutenber, Sîidjtêmurbtger, ein ^augentdjtä, ein fd)led)ter,    leczy gorzej, Jak gdy dzieci dorosłe nam morzy. Zab.

elenber Sftenfcfy; Boh. darebâk, daremnjk, dareba (cf.    15, 276. NIKĘSA, ob. Kas. NIKNĄĆ, niknie med. nie-

darmojad), ostuda ; (Slov. ani bich ho neobścól; Sorab.    dok.; zniknąć, znikł, dok., (Boh. zniknauti, znikł oriri,

4. nicżźo dobroho cżwóyek, namaszelny); Carn. malupri-    naści, elabi, cf. wyniknąć, przeniknąć; Vind. nikniti, klize

da; Vind. sanikarnik, mâluvriednik, nepridnik, prepeluh,    spufhati » kiełki wypuszczać; Croat. niknem , niknulszem

loter; Bosn. nisctalo, od niseta, lotar, taman, tamgnak,    pullulo; Bosn. niknuti, nięati, izniknuti naści, pullulare,

lottar; Ross. HeroAHHKX, HeroAHif, «maaefi, óesAiabHHiCB ;    germinare, exire; Rag. niknuti,    niccem, izniknuti, nizzati

Eccl. neTart, HeÓŁMHita. VF rodź. ieńsk. Nikczemnica,    pullulare, germinare, crumpere,    cf. ponik; Ross. HHKHyTŁ

Boh. daremnice ; Ross. HeroAHtma, HeroAHHKa , 6e3Aiab-    kłonić sie, schylić sie ; Eccl.    iioiihkh&th oczy spuścić,

HHua. ‘NIKCZEMNOMOWCA, y, m., który lada co mówi,    iißHNtiKti&Tii, npiiHiiKam schyliwszy się przypatrywać); w

mattaelogus. Mącz., ein leerer @d;n)ći|er. NIKCZEMNOŚĆ,    niwecz się obracać, fetynunben, oer[c|mmben, oerge^en, ju

ści, z., NIKCZEMSTWO, a, n., niegodność , podłość,    nid)t3 werben; Boh. mizeti, mizćm, wymizeti , zmizeti;

niewartość, Boh. nićemnost; Slov. nieemnost, opowrże-    Vind. vihnit, ugafnit, miniti, strohnit, skopnet, sme-

nost; Sorab. 1. knicźźomnofcź; Carn. nezhemernost; Vind.    gniti, sgeniti, sginiti , vbihniti, sibniti; Carn. sgineti ;

sanikarnost, potepuhnost, nizhnust, nizhevelanjost, nizh-    Croat. izniknuti, iznikujem , izginujem; Bosn. vitriti, iz-

vriednost; Croat. nichemurnoszt, nistarsztvo, nische-    vitriti, ludovati, izlignevati ; Ross.rmyrb, 3rHHjTb ; Eccl.

tnoszt: Bosn. tamnóst, lotrostvo ; Ross. HeroAHOCTb, He-    n^Ye^ii&TH, ncne3HCTBOBaTHCfl, 6e3ŁaBCTBOBaT«ca. Juz

KJHOHHMOCTb; bie 9îi$tÔmürbigfett, SBertyloftgfeit, ©djledjtyeft.    coraz niknie z żalu, który go    dręczy. Teat. 54. d, 42,

Numantyny, dla przeszłych hetmanów Rzymskich nikcze-    (ginie, schnie, nikczemnieje).    Głos mój niknie, ib. 47.

mności wzbyt dumne, skrócił Scypio. Warg. Wal. 49.    c, 150. Urodzenie, majętności, wszystko to    niknie

Na sejmik nie pojedziesz, nie służyłeś wojny, Nikczem-    przed blaskiem twych przymiotów. Teat. 2. b, 154.    Nikły,

stwo swe na żywot przechrzciwszy spokojny. Rot. Pocz. ‘nikomy, znikomy, mijający, oergćittgltd), fd/miltbenb. Występek 423. NIKCZEMNY, ‘NICZEMNY, a, e, NIKCZEMNIE adverb.;    błędne omamia oczy Farbą i nikłym pozorem.    Kniaź.

Boh. et Slov. nicemnÿ, nićemne; Sorab. 1. knicżżomnć,    Poez. 5, 157. Nikłe ziarna, czcze, taube, leere    Körner,

knieżomny, nikaiki ; Sorab. 2. nikaki ; Bosn. nicemurni, Pochodź, ponikać, ponik, przenikać, unikać, ujynikać, Carn. maluurędn; Vind. sanikern, zhemern, maluvreiden, znikomy, znikomość, znikać, zanikać, wnik. hudoben, sanizhen ; Croat. nichemóren, zlocheszt, tri- (*NIKOŁAJ, ob. MIKOŁAJ), scheten; Dal. trishen; Ross. HerOAHbift, npeHerOAHbift, NIKT, ‘NIKTO, Gen. -ogo, Dat. -omu, bistr, nikim, ‘NIGD, ApaHHbiH, HeMioHHMbiH; Eccl. HHHT05KHUÖ, nyaHMH ; nicze- (Boh. et Slov. nikdo , nikoho, nikterÿ; Sorab. 1. nicht, mu się nie godzący, niewart, do niczego, podły, błahy,    nichto; Sorab. 2.    nicht, nichto, nichten ; Carn. nezhęsr,

$u ni$t*, untrtugltd), mertfyloè, fd)Ied)t. O zdrowie prosi    nehzhe, nekogr;    Vind. nihzhe, obeden, nikieger, nikiri,

niemocnego, a na pomoc niczemnego wzywa. Leop. Sap.    needen, odniri,    obeni, nifhir, nifher, nikoger, Gen.

43, 18. (który w niczym nie jest doświadczony. Bibl.    nikogerja; Croat. nigdo, nieden, nijeden, nische, nigdor;

Gd.). Mieli lud wielki, ale nikczemny ku walce. Biel.    Dal. nitko;    Slav. nitko; Rag. nikto, nijedan, niedan ;

184. t. j. niezdatny. Wszyscy są nikczemni, mdli, ospali,    Bosn.    nitko,    nijedan; Ross. hhtko, Gen. HHKoro, HHKa-

próżnowaniu przywykli. Baz. Hst. 553. Macie rozum    Km,    iihküi,    HHKÜfoKe ; Eccl. hkcauhł) ; żaden, mentattb,

nikczemny i fałszywe mniemanie. Farnov. 120. Człowiek    lalius    tarnen    patet quam żaden, nam nikt excludit uni-

wyschły i nikczemny na ciele. Perz. Cyr. 3, 5. t. j. sła-    verse    omnes    et omnia ; ut nikt tam nie był, i. e. nec ho-

by, fd)wad). Ośli nikczemni. Tward. Wł. 230. t. j. nie    mo, nec animal etc.', żaden certum genus excludit, cum

wiele warci, tmbebeutenb, OOtt feinem fyoljett ÜÜBertlje, fd)led;t.    addito substantivo, vel praemisso vel subaudito : żaden

Był człowiek gniewliwy, wszakoż gniew jego był krótki    człowiek abo pies    tam nie był, żadna krowa, żadne by-

i nikczemny. Papr. Ryc. 60, t. j. bezskuteczny, oljne ftob    dlę, chłopię. Cn.    Th. ‘Nikto dobry, tylko jeden bóg.

gen. Naród Słowiański długo w nikczemnym bałwochwal-    Budn. Matth. 19,    17. Nie może *nigd dwiema panom

stwie przebywał. Krom. 56. vanus. — g. Wszystkie dawne    służyć. Sekl. Malth.    4.    0 nim *nigd nie • wiedział, ib.

listy psujemy, wyniszczamy, nikczemne czynimy, i wyni-    Marc. 7 Sobie co    dać nie jest to rzecz    towarzyska, bo

szczone, nikczemne i próżne opowiadamy. Herb. Stat. 2.    nikogo ten nie jedna sobie, nikogo nie obowięzuje, nie

Coby przeciwko wolnościom narodowym było, to wszyst-    czyni nikomu nadziei. Gorn. Sen. 354. ‘Niodkogo prze-

ko ma być nikczemne, próżne i za nic miane. ib. 19.    szkody nie miał. Warg. Radź. 310* od nikogo. NTKT0-

t. j. nieważne, mcfyttg, ungültig. ‘NIKCZEMU n. p. niespo-    REDY adverb. loci,    żadną drogą, przez    żadne miejsce,

sobny. Eraz. Jez. F 3; ni ku czemu, ku niczemu, do    nirgettbê mo burd);    Boh. nikudy, nikady.    ‘NIKUCZEMU *

niczego, na nic.    ku niczemu, ob. Nic. Sekl. Matth. 5 ; cf. ni.

półmetal, Roku 1751 w Szwecyi wynaleziony. Kluk. Kop. 2, 249.

NIKĘDY adverb. loci, nigdzie, ntrgenb; (Slov. m'kadel, nikdel, nikdé, nikam; Carn. nekamer; Vind. nikamer; Bosn. ni-kamo; Croat. nikam, nikud). Nikedy nas śmierć nie ka-

NIKIEL, u, m., Niccolum, ber 9?ttfel, ein tpalbmetall, nowy NIM adverb. temp. ; §. 1) prędzej niż, e^c alë. Nim się obrócimy, nim się obejrzemy, śmierć zawńta. Pilch. Sen. Bóg myśli nasze z daleka rozumie, t. j. nim się stanie, wy-słuchywa modlitwy nasze; nim zabrzmią, poziera na potrzeby nasze, nim przyjdą. Pociej. 365. Był u mnie dwa razy, nimem się obudził. Teat. 38, 193. — §. 2)

44

345

NIKCZEMNOMOWCA - NI KĘDY.

N I K Ę S A - N I M.

Słownik Linitgę wyi. 2. Ton» III.

Instrum, et Loc. singularis pronominis on, ona, ono.— *wyniszczeli, Jako dym niszczeje. Ryb. Ps. 126. Nakup-§. 5) ‘Nim; ob. Im - tym.    cie nam potrzeb, abyśmy żyć mogli, a nie niszczeli

*NIMAM » nie mam, ob. Niema, ob. Mieć.    niedostatkiem. W. Genes. 42, 2. (abyśmy nie pomarli.

NIMBUS, miesiączek około głowy; Garn. obstertje.    Bibl, Gd.). Ciało chudniejące i niszczejące. Syr. Ziel.

NIMFA, y, i., z Greek. §. 1) bie    Nazwisko nymf 285. Ciało niszczeje, berô gletfcb »om Körper febwinbet,

dawane bywało boginiom leśnym, łącznym i górnym.    gdy z ciała opada człowiek bez oczywistej przyczyny, ib.

Kras. Zb. 2, 242, Boh. Ozwéna, (cf. echo, odgłos, ode-    278. NISZCZYĆ, ył, y, oz. niedok., zniszczyć dok., w

zwanie); Vind. vila,    shalikshena; Croat. vila, vilenicza ;    niwecz obracać, »erniebten; Boh. nićiti, nićjm, znićiti,

Bosn. vila vileniça ;    Rag. vila, (cf. szaławiła); Ross. py-    zniejm, bridjm; Sorab. knicżżom ztżinu, zanieżuju , za-

cajKa.

“§. Nimfa, nierządnica. N. Pam., ein greuben*    nieżujem, rozkonczuyu; Vind. sanizhuvati, sanikarvati,

ttläbcfjen.— §. 2) Anatomice: Nimfy, dwie marszczki mie-    ponizhuvati, v’nizhirn ; Croat. nistarim , nischetim; Rag.

dzy wargami wielkiemi i otworem pochwy macicznej. Krup.    vn'isctiti ; Ross. ynimo>KHTb, ymmiOHcaTŁ , (Hnmaitca

158.    ubogiego udawać); Eccl. H3HeaBCTBHTH, hcthhth, Hcurfc-

‘NINACZ * ni na co, auf nic&tS, Jlt ni(|tê. Ninacz inszego    Bam, taiith, t.iio , iicipiiTii, ycTpußaTH ; (HiimeTfo ubogie patrzą oczy nasze, jeno na man. W. Num. 2, 6.    żyć, oriiiii|HB»th , npnB04im Koro bt, HHmeiy). Zni-

Slepa miłość ninacz    nie pamięta. Pot. Syl. 284. Ninacz    szczona abo,pożarta bywa śmierć w zwycięstwie. Baz.

inszego obracać nie    mają tych pieniędzy, tylko na zapła-    Hst. 239. Żydzi skrytą chytrością niszczą'panów sa-

cenie żołnierza. Vol.    Leg. 3, 168. Nie dbają ninacz in-    mych, Gdy ich niszczą, nie samych, ale w ich podda-

szego, tylko by przestronno mieszkać mogli. Boler. 128. nych.    Comp. Med.    595.    Żal mię niszczy. Teat. 46. c,

Drzewo to już ninacz się nie przygodzi. W. Post. Mn. 107.    Niszczący,    zgubny    Eccl.    yHHUTOJKHTejbiihifi.    Ni-

BOSS. HHHTO—

312. To ninacz nie potrzebne. Brud. Ost. Dl. —    szczenię, zniszczenie, zguba, Boli. zmar;

Z strony bożej ninaczym nie zyjdzie. W. Post. W. 2,    mecTBO , (immeTa, itmnecTBO ubóstwo, żebractwo). Ni-

279 * na niczym, an ntcfttë.    szczyć kontrakt jaki » zrzucać, znosić. Cn. Ih. NISZCZY-

NINIE adv erb. temp., (Boh. nynj, nynićko, nynćko;    Slov.    CIEL, a, w., zgładzicie!, ber $enttd)ter, który co niszczy.

nynj > nini, teras, weil, wćilek; Sorab. 1. na, no,    nietk,    Wlod., Boh. bridil. Dziczyzna uwieńczonych grabieżni-

nielk . nielko, net, neto, (cf. wnet); Vind. sedai,    seda,    ków, ziemi niszczycielów. Zab. 12, 177. Nagi. NISZCZY-

sdai, tezhafs, koli; Croat. szad, szada, vzda ; Ross. hw- CIELKA, i, z., bte $crntcf>terutn.

Hi , HUHiua , Tencpb , (cf. dopiero ; noHbmt dotąd , ot-    N1SZSZY    * niższy, ob.    Nizki.

iibiui odtąd); cf. Graec. w; Lat. nunc; Ger. mm; Dan.,    NIT, u,    m., z Niem,    baö 9?tet, ber    SJłictnagel, gwoźdź,    który

Siec., Isl. et Holi. nu; Hebr. nj ; Pers. nuh);    teraz,    się z drugiego końca zanituje; Vind. shenz, shenzanje,

, gegenwärtig. Cześć tobie, ninie i na wieki wie-    obriulanje, sakrivitje, krivitje ; Ross. 3aK.iena, yupina, npti-

ków. Sk. Zyw. 58. Oznajmujemy wszystkim ninie i po-    Kpina, npuKpnKa. Ugodził go między nity i między pancerz,

tym będącym. Herb.    Siat. 582.    Niech    będzie    imię    Je-    Radź.    1 Reg.    22,    54. Kędy obojczyk z    przednim bla-

howy błogosławione    od ninie i    aż na    wieki.    Budn.    Ps.    chem    nity zpinał,    tam swój miecz wraził.    Pot. Arg. 671.

113, 2; «not. odtąd az na wieki.» NINIEJSZY,    a, e,    ■— ßg. Skrzepnie się woda, wmarzną klassy nitem.

Boh. nynegśi ; Vind. sdain, sedain, sedaifhni ;    Ross.    Chrośc, Luk. 152. t. j. jak przynitowane", przygwożdżo-

HHHiuiHMH, TenepeinubiM; teraźniejszy, gegenwärtig, je^tg.    ne, zamarzły. — §. Transi. Nit puścić * nie wytrwać,

Niniejszą nędzę przyszłą nadzieją cieszył. Sk. Zyw. 51.    psuć się, rozpróć się, nad)Iaffen, łltcflt OUêfiarrenb attfjab

Ból każdy mniejszy zda się najnieznośniejszy. Cn. Ad. 41.    teit, ntd;t bcftcficit.    Bad puszcza nity, sprzęt źle nabyty.

Mądry nietylko upatruje czasy niniejsze, ale też i przyszłe.    Rys. Ad. 60. Jeśli on dwa kroć od was nie ubity

Ezop. 110. Co jest niniejsze , to niniejszym. Leop. 4 Ezdr.    Prędko moc wasza    musi puścić nity. Petr. Hor. C 4.

8. 46. (co jest przytomnego, to przytomnym. 1 Leop.).    Pot. Zac. 122. Niechaj się duma niewiem jako chwali,

NINOG. Cn. Th. ob. Minóg. — ‘NIOCZ, ob. Ni. ‘NIODKO-    Musi nit puścić. Kar. Dz. 2, 41. Uważając, że bądź

GO « od nikogo, ob.    Nikt. NIOKIM « o    nikim    , ob. Nikt.    krótko, bądź    długo, tedy tam onym nitv    puścić, jał o

NIPRZECZ , ob. Ni,    ob. ‘Przecz.    NIOSĘ, ob.    Nieść.    sobie    myślić.    Biel.    208. — §. aliter. Puściły zamki, ni-

NIŚ, N1SIA, rzeka, ob. Niz. N1S10WCZYK, Kozak, ob. Nizak.    ty «popuścił, nie mógł ztrzymać    uryny albo miaższego

NISKAD « ni zkąd. ob. Nizkąd. NISKI, NISKO, NISKOŚĆ,    Cn. Th. 776. NITABLA, i, £.,    nit wielki, etn^ großer

SJ O

346

NIMAM - NISZCZEĆ

NISZCZYĆ - NITECZKA.

o6. Nizki etc. NISKIM» nikim, ob. Nikt. NIŚLI, ob.    9?tctîtagel, Nitable    mają głowy płaskie na wierzchu, sa-

Niźli, niżeli, z NISZCZEG « z niczego, ob. Nic.    me są okrągłe; na    końcu mają blaszki dziurawe okrągłe,

NISSA, y, i, miasto Szląskie bardzo mocne. Wyrw. Geogr.    aby się na nich końce nitablów    dały zanitować. So)sk.

237, bte fefte ©tabt Ncipc m ©Rieften. Nyssa. Dykc. Geogr.    Arch. 129. Nitablami listwy do    słupców przymacniaja.

2,206; Boh. Nysa.    Jak. Art. 1, 338, cf. nitownik, nitować, zanitować.

NISZCZEĆ, al, eje, neutr. niedok., zniszczeć dok., w ni- NITAWA, y, i., Mittawa, Sfttetau, stolica Semigallii, rezy-wecz się obracać, niknąć, ustawać, öernidjtet werben, $U    deneya x. Kurlandskiego. Dykc. Geogr. 2, 164. NITA-

ni^ werben, untergeben, »ergeben; (Ross. hhwstł, ubo-    WCZYK, a, m., ber »aucr. NITAWKA, i, 1, bie 5«e*

żeć, H3HUTŁ, H3HbiBar& niknąć); Eccl. H3HeaBCTB«THca,    tauerinn. ‘NITAWSKI, a, ie , üJtitauif^.

HUK), HU4tio, T4tK>. Nazbyt byli zhardzieli, Alić nagle NITECZKA, i, i., dom. nom. nitka, nić; baś gab^ett. Włó-

niwka, (niwa?, sedlak rolnik); Carn. niva ager, agar; Vind. niva, njiva; Rag. gniva ; Slav. njiua ; Bosn. gniua, gniuiça; Croat. nyiva, nyivicza, ztern ; Dal. niva ager, nitka; Vind. nitiza, zuirn, konz ene nydi al nyti; §. a) jugerum; Ross. HHBa; Eccl. hhk* , HHBKa, miKmp, (hh-ber gaben. Nitki przykładając do nitki, ukręci się powróz. Fredr. Ad. 123. (cf. mało do mała uczyni wiele).

kna z wielu inszych pierwiastkowych niejako niteczek, (fibrillae) złożone są. Bot. 10. gdferoljett. NITKA, i, z., dem. nom. nić; Boh. nitka; Sorab. 2. nidka; Sorab. 1.

Kftßh rolnik; cf. żniwiarz, żniwo; cf. Graec. vsâzy yÿ-, cf. in Holsatia 9îefftnger, judices agrarii, qui curare debel ant, ne cui ex ejus agro quid decedat). Niwy zależa-łe bez fruktu odłogiem są za nic. Kulig. Her. 70. — §. 2) ‘Niwa » żniwo. Tr.

Po trosze robiąc, niby nitkę, jako mówią, do nitki przykładając, mogła się rzecz zrobić. Pilch. Sen. list. pr.

Z wielu nitek robią się nici, a z nici kręcą się sznury.

Nie wyrodził się od przodków swoich niwczym. Biel. Kr. 32. w NIWECZ » w nic, tn ntd)t$, JU nichts ; Boh. obs. niweć » nic. W niwecz obracać * niszczyć. Cn. Th. Boh. w niweć obràtiti, w drt ; Slov. na wniweć. Tak ich zwojował, iż się w niwecz jako dym obrócili. Sk. Dz. 849. Jak w niwecz obrócony, po smutnej minie sądzić można. Teat. 1, 13. Wszystkie starania poszły w niwecz. Boh. Kom. 4, 42. Każda rzecz stworzona w niwecz się wraca. Zab. 8, 395. — Okrutny pan sługę zbić na niwecz kazał. Mon. 73,

Rog. Roś. 2, 473. Nawlókszy nitkę w igłę. Perz. Cyr. ‘NIWCZYM * w niczym, in nicfytź.

2, 126. Gdybym miał dość czasu jak nitkę po igle,

Takbym cię poprowadził przez jego psie figle. Żabi. Zbb.

45. — §. Do nitki * do koszuli, bt§ aufi $embe. Do nitkiśmy przemokli. Teat. 20, 125, fabettltaß. Ani suchej nitki nie mam na sobie. Teat. 8, 6. — §. Na nitce wisieć * na włosku, słabo, an einem $aare, an einem gaben.

Biedny człowieku, na nitce życie wisi. Teat. 53. c, 67.

Zdrowie twoje nam się zdało, łże na cienkiej już nitce wisiało. Past. Fid. 315. Głupi gardło swe zawiesi na nitce. Gorn. Dw. 88. Irlandya prawie na ostatniej nitcer    86. na miazgę, er ließ tfm ju 6d)anbett fcblagen. Ranny

może. Rej. Post. N n 2. na nic, do niczego. NIWECZYĆ cz. niedok., zniweczyć dok., w niwecz obrócić, niszczyć, uernicfyten, jn ©dtanben madjen, ymńteln. Ciebie przeklęta ziemio, w mym gniewie zniweczę. Przyb. Ab. 49. Nie mieć postępków swoich prawidła, zupełnym bvłoby całego ludzkości składu zniweczeniem. Mon. 76, 388.

z Anglią się trzyma. Pam. 84, 120. — §. b) Nitki w    leży przy drodze, iż mu się w niwecz przygodzić nie

siarce moczone skrzesany krzesiwem ogień rozpalają. Kłuli.

Kop. 1, 222, @d)roefelfdbeit ; Ross. CßtraibHa.— Impr. Nitki gorejącej nie zgasił. Sk. Kaz. 153. t. j. knota. — §. c) Anatom. Nitka, fibra, w ciele zwierzęcym, gafer, składa się z niewidomych nam ziemnych cząstek, które pewnym klejem spojone są. Kluk. Żw. 1, 28. NITKARZ, a, m., handlujący nitkami, niciami, ber BmtrnfyttUbler ; Boh. nitkar. W rodź. ieńsk. Nitkarka Boh. nitkarka. NITKO- *na NIŻ, *w    NIŻ* §. a) na niższe miejsce, na dół;    Slav.

WY, a, e, gaben». Korony złote i insze rzeczy nitko-    niz    (n. p.    niz vodu); Ross. mmii, BHH3V, Eccl.    HHl|h,

wćj roboty. Haur. Sk. 553. NITNY, ob. Dwunitny.    hhuï.; (cf. Eccl. hh?-, praepos. insepar. przed    czasownika-

NITOWAC, ał, uje, cz.niedok., zanitować dok., nitem czyli    mi, n. p. HH3nacTH spaść) ; in bte 9?tebrigung,    nieber, fyer*

nitablą spajać, z Niem, nieten, Pernieten; Vind. shenzati,    ab; (oppos. na zwyż, wzgórę; Slav. uz ; cf.    wz-). Mię—

se shenzami perbiti, sbiti, saterditi, sakriviti, okriulati;    dzy Dryssą a Dzisną na niż do Rygi płynąć.    Stryjk. 233.

Ross. CHjenaTL, ciaenbiBaTb. Pod czas zanitować jest    Rzuciwszy na niż okiem po polu szerokim.    Kulig. Her.

zaklepać nity, abo bez nitów żelazo    jedno z drugiem    175. Widzę kurzące Etny ogniem, a Alpy w niż upa-

stwierdzić młotkiem. Cn. Th. Drugie    końce nitablów na    dające. Kulig. Her. 293. Baran wilkowi wodę mąci,

blaszkach mają być zanitowane. Solsk. Arch. 129. Stoi,    choć w niż rzeki stoi. Weryf. pr. 18. NIZ,    u,    w., §. a)

odzienie mając zeszpecone. Około szyi łańcuch nitowa-    rzeka, która wpada w Dniepr. Gwagn. 558,    eilt    gluß. —

ny. Odym. Św. 2 D d 3. (skuty). NITOWANIE, ia,    §. b) Niższe nad Dnieprem kraje, bte ©egenb mit Unter»

subst. verb., §. a) nitami spinanie. Cn. Th., ba3 Mieten,    bltteper. Ujście Dniepru potoku Ruszczyzna Niżem na-

$ermeten. — §. b) Nitowanie » to, co znitowano. Cn. Th.    żywa. Nar. Chodk. 2, 286. Uszedł na niz, ad    confinia

bte 9?tetung. NTTOWNIK, a, m., §. a) nitabla, ber 9?tet*    orientalia Poloniae. Cn. Th. — §. transi.    Niz    collect. »

ttagcl. Nitowników gładkich z obrączkami. Jak. Art. 2,    Niżący, Nizowcy, Kozacy od miejsca tego zwani. Orzeł.

289. — bj Który co nituje. Tr., ber steter, Vernieter.    lnterr. 9?tfon)Cr ^ufafen. — §. Sposób życia włóczęgów,

NIUCH, u, m., n. p. tabaki, tyle ile    się razem w nos    zbiegów zostających nad Dnieprem; a gólnićj życie ło-

wciąga, etu 3ug tn bte 9?afe, eine '^rtfc, j. 23. £abac. NIU-    trowskie. Wlod., üîtfomcr ^ofafenleben, SUtuberlebett.

CHNAĆ cz. jednotl., [wąchnąć 5], Niuchać niedok., wcią- NIŻ, NIŻLl, NIŚLI, NIŻELI, ANIŻELI adverb. comparât., gnać w nos, in bte 9îafe Ifinanf jteljen. *    al$;    Boh.    et Slov. neż, neżli; Sorab. 1. neż, neżli, nie-

NIUŃ, ia, m., ob. Muńka, [nieglaźny, olszowy Piotr 2], nie-    żli,    yiżli ;    (Sorab. 2. neżli, neliż jeśli nie); Vind.    kaker;

dokołysany, n. p. Za jakiegoż to niunia chce wydać tak Dal. negh ; (Croat. nćli * niemasz-li?) Ross. HeateM ; Eccl.

grzeczną dziewczynę. Teat. 24. c, 49, eilt junger Secfcr.

NIWA, y, z., §. 1) nowina, rola nowo kopana, aliqui usurpant pro quovis arvo. Cn. Th. 9?euf>ntd), 9?eulattb; bann überhaupt glur, gelb. (Genes. 27, 27: Eccl. isko komm huku HcnoiuieHU, sicut odor agri pleni; proprie agrum cul-tum videtur significare. Durich 1, 96.); Boh, niwa,

nerce. W kraju tym mają chleb, lepszy niż chleb, żelazo twardsze nad żelazo. Boler. 85. Śmiech, niż płacz, komuż bardziej nie smakuje? Past. Fid. 320. Bywa i w dzieciach rozum, ale z rzadka; i bardziej dowcip, niż się rozum zowie. Jabl. Ez. 134. Lepiej mądrej rady, niż słuchać swej chęci. Jabl. Tel. 144. Łatwiej Ta-

tary zholdować, Niż naturę zwyciężyć. Groch. W. 525.

Slavi acque ac Bohemi, dicunt HH3KÜI et HHiKHiü. Durich 1, 267.); comparât, niższy; adverb. nizko, nisko, in comparât. niżej; Boh. et Slov. nizkÿ, niżśj, njzko, njzce, niż, njże, niżegi ; Sorab. 2. niski, nisko, niżej; Sorab. 1. niski, nizki, nischi, niżschi, nisko, niże, niżey; Carn. niske, nisishi, sdol, sdolej; Vind. nisek, ponishen, ni~ shi, nishlaish; Croat. nizek, nizkeshi, nisezhi, niseji, mse; Rag. niizok, niski, niskó j nizókko ; Slav. nizak, nixje ; Bosn. nizok, dubok ; Ross. HH3Kifi, hhsoice , hh-JKHŁIM, HH30BHH, nOHH30BŁUl ; Eccl. HH3I1KI , HHttCae, IIO-Hiiace ; (cf. Chald.    locus depressus ; cf. Graec. vmooa

Piérwéj niżli góry wstały, niż ziemia, niż okazały Krąg niebieski jest stworzony, Tyś jest boże nieskończony. J.

Kchan. Ps. 134. "Drzewiej niżli stanęły granice świata, pierwej niżli wiały zebrania wiatrów, przedtytn niż huczały głosy gromów, jeszcze niż się oświecały jasności łyskawic, i ‘drzewiej niż były omocnione grunty rajowe; tedym ja myślił. 4. Leop. 4 Ezdr. 6, 1. On już był, a niżli było wszystko; jeśli był, a niżli było wszystko, te-dyć był przed wszystkim czasem. Żarn. Post. 25. Dostał więcej, aniżeli się spodziewał. Kłok. Turk. 147.

Więcej występnych, niżeli cnotliwych. Kras. Mysz. 22.    complano); niewyniosły nad ziemią, niewysoki, niebrtg,

Naród Epireński jest daleko waleczniejszy, niżli "na-    nidjft Ijoof); Ross. HH3MeHHU0, hh30błiw. Ziemię mu dał

bożniejszy. Baz. Sk. 105. (więcej waleczny, niż nabożny).    wierzchnią i niższą. 1 Leop. Jud. 4, 15. (górną i dolną.

Nie jestem niżli wy podlejszym. W. Job. 13, 2. t. J. od    3 Leop.). Zamek jeden "nizny, a drugi na kopcu wyż-

was, nad was podlejszym. — Boże oto usiłuję, Żebym    szy zabudował. Stryjk. 84. Stoki "wyszne, i stoki ni-

cię dziś, niżli miłuję, Mógł miłować serdeczniej. Groch.    żne. Budn. Joz. 15, 19. Giuagn. 127. Bethoron niżny i

W. 380. — §. Omissa comparatïone : Jeśli król na Tur-    nadolny. Budn. 1 Chroń. 7, 24. Ziele leczywrzód w

ki przyjechał, mógł prostą drogą ciągnąć, niż tędy.    niżnćj ziemi Niemieckiej bywa chowane. Syr. 226, tri

Biel. Kr. 435. t. j. mógł raczej, abo: mógł prościejszą ' 9?teberbeut|cf)laitb. Nieco nizki, pochyły Boss. HH3KOBa— drogą. — g. Niż cum particula conjund. — by; vel in-    tłu! , subst. HH3K0Bai0CB. Gdzie nizko, zaleją powodzi.

certitud. - li, n. p. Niżli, niżby * chybaby. Cn. Th., eS fety    Pot. Arg. 251. (cf. na pochyłe drzewo kozy skaczą). Ni-

bettlt. Niżli co ku prawu duchownemu należeć będzie,    zki * w dole leżący, głęboki. Cii. Th., ttef.— Transi. Nito w duchownym prawie sądzone być ma. Stat. Lit. 90.    ski ton w muzyce, t. j. głęboki, gruby, w notach na

NIŻĄ, y, z., nizina. Cn. Tli., bte 9îiebentttg, bic fiebere. Za    niższej linii położony. Magier. Mskr. Nizki stan urodze-

zającem łowiec po nizie upędza się inroźnćj. Hor. 1,    nia. Teat. 46. d, 5. W nizkich domach się porodzdi.

174. in campis nivalis Aemoniae.    Falib. P 3. Nizka cena. Teat. 52, 15. (tania, niedroga,

NIZACZ, oh. Niz.    niewysoka). Co ma być wielkiego, z niska się poczy-

N1ZAK, NIŻAL, a, m., N1Z0WIEC, wca, m., NIŻOWY    na. Min. Ryt. 4, 159. Odrodzeni nie z niska, ale z wy-

n. p. Kozak, ein 9îteftfcfyer Sîüfaf, üoilt untern ®ittepcr. Kozacy    soka , nie z ziemi, ale z nieba. Wisa. 523. — Niższy

Dnieprowi na wschód ranny od Niżu Nizowcami się zo-    subordynowany, ltlltergeorbttCt ; n. p. Czyniciel jest samą

wią. Tward. Wł. 61. Weryf. pr. Zaporozcy Kozacy na-    przyczyną główną w ten czas, gdy kto inny nie jest

zywają się Nizowemi, dla spadzistego przy uściach Dnie-    tylko niższą przyczyną. Mon. 76,41. — Moral. §. a) Po-

pru potoku. Nar. Chodk. 2, 286. Orzeł. Inter.-, Ross. hh-    korny, bemut^tcj. Kłania się bardzo nizko. Teat. 22, 15,

3OBH0, noHH30BŁifl na dół rzeki leżący.    feljr tief. Nizko prosili majestatu jego. Uslrz. Kruc. 2, 124.

NIŻBY adv erb., chybaby. Cn. Th.,    fetyrt    bettlt; ob. Niż    Po co tak nizko onćj usługować?    Past. Fid.    57.    Naj-

gdverb. NIŻELI, ob. Niż.    niższy sługa, najniższy, pokorny, najpokorniejszy, Ross.

NIŻEJ adverb. comparât, ob. Nizko,    nizki.    NIZINA, y, i.,    BCCHHiKaiiuiiił,    imtertljaittgfter ;    cf.    uniżony. —    §. b ) in

Boh. njżina; Rag. nixîna; Croat. nizina; Ross. et Eccl.    malam partem: Podły, nikczemny, meberträdjttg, Ittebrtg.

HH3HHQ ; niżą, nizki grunt, bte üîtebentttg, Sîtebcre. Kto    Dostałem tego urzędu nizkim sposobem ; jeszcze się wsty-

z wysoka spada, rzadko zostawa w pośrzodku, ale po-    dzę. Teat. 30, 36. Człowiek nizki albo podłomyślny.

spolicie do samej aż niziny pędzi.    Gorn.    Sen. 474. "NI-    Fredr. Ad. 94. (*NIZKIM * ni    z kim* z nikim,    ob.    Nikt).

ZINNY. Tr., ob. Niżny. NIZIOŁEK, łka,    m., karzeł, ło-    NIZKOLOTNY,    a, e, Graec.    Cn.    Th.    nizko

kietek. Budź. 47, eilt ïleilter Sîntrp$. Wszak drobny ni-    latający, niebrtg fltegeitb. NIZKOŚĆ, ści, z., Boh. nizkost;

ziółek nie pokona olbrzyma? Toi. Saut. 143. NIZIUCHNY,    Sorab. 2. niskofcż; Sorab. 1. nizkofcż; Bosn.) nizokóst,

a, e, NIZIUTEŃKI, NIZIUTKI, NIZIUCZKI, a, ie, — o    dubina ; Vind. nisekost, nishava (cf. Nieszawa), nikust,

adverb, intens, adj. nizki; gar feljr niebrtg ; Ross. HH3eHLKiH,    niskota , nisha , ponishnost; Croat. nizkocha , nizina, ni-

HH3exOHLKO. Dadząć chatę niziuchną, stropu po nos,    zokoszt; Rag. niskocchja; Ross. hh3KOCtł, hh30Ctl; ni-

ścian po boki. Brud. Ost. A 9. Częstokroć w ludziach    zina, niżą, niewysokość, cf. dolność, pr. et transi., bte

niziuchnego stanu widziemy wielkie dary. Gorn. Dw. 20.    9?icbrigfeit. Pan z niebieskich wysokości Pojrzał na ziem-

Niziuchne ukłony. Zab 5, 236. Niziuteńko się kłaniał.    skie nizkości. J. Kchan. Ps. 16.    0 niezmierna dobroci,

o niewymowna nizkości syna bożego. W. Post. W. 337. t. j. pokora. (NIŻLI, ob. Niż adverb)., NIŻNIK, a w kartach, oppos. wyżnik, ber Unter im fôartenfptele; Boh. spodek, spodnjk ; Vind. spudnjak; Ross. xjaiTB, (cf. chłop). Walety, damy, wypędziły niżników i wyżników. Kras. Pod. 1, 189. NIZOWIEC, ob. Nizak, Niż. NIŻSZOŚĆ,

Zab. 13, 198. Niziuchno o sobie rozumiał. Birk. Sk. D 4 b. Mogąc bujać wysoko, tuż nad ziemią niziuczko się wlecze. Rej. Wiz. 65.

N1ZKĄD, NISKAD adverb. loci * ni zkąd, z żadnego miejsca,

Graec. ôvdapôü-sv, ntrgenb (ier ; Croat, od nikud.

NIZKI, NISKI, a, ie, (obsol. NIZNY, a, e, Now. Char.-,

chołkach drzew puhacze huczą. ib. Ho. — Działo się tej nocy. Gorn. Sen. 284. (Bosn. nechjaska ; cf. Croat. sznoch; Carn. snózhi * wczoraj wieczór; Croat. nochasz « dziś w wieczór ; Slav. nochas ; Ross. HOnecb przeszłej nocy, adj. HOHeuiHMH przeszłonocny). Poźno w noc odjechał. Zab. 13, 206. Dzień i noc, n. p. szlocham. Zab. 14, 227, $ag uttb 9îad)t; (Croat. dan y noch; Eccl. 4HeHOmno ; subst. Ross. Home4eHCTBO, Home4encTBie ; Eccl. BceH0iue4eH-CTBie, utjue cyntu, h 4eHb u Houb ; cf. od doby do doby). Przyszedł do Betanii, tamie na noc został. Sekl. Matth. 21; (*not. gospodą był», zanocował). Dziś na noc (Vind. donefs na nuzh, drieve). Chodził w dzień za stadami, w nocy opłakiwał swe nieszczęścia. Jabł. Tel. 19. Nocą co robię, piszę, przędę, przy świetle ogniowym, lucubro. Ca. Th., (cf. Vind. ponozhuvanje, ponozhnu delu » “lukubracya). — Prov. Noc ma swój obyczaj. Rys. Ad. 44. W nocy wszystkie koty są bure, Vind. vfe mazhke fo po nozhi zherne; Slov. w nocy wśecke krawi, kocki, su cerné. Nocą, w nocy, po nocy, bet) ber 9łacf)t, tlt ber 9?ad)t, 9?acfjt3 ; Carn. et Vind. ponozhi ; Croat. po nochi ; Eccl. ho-miio, oÓHOinb. Nocą wiele sprawisz. Cn. Ad. 740. (cf. nie dosypiać). Z wielkiego miasta nigdy ku nocy nie wyjeżdżaj. Rys. Ad. 78. Po złym dniu zła noc. Burl. A 4. (cf. jak sobie pościelisz, tak się wyśpisz). Po nocy się włóczyć. Teat. 50. b, 12. Nie na żadną kradzież godzę, Chociaż tak po nocy chodzę. J. Kchan. Dz. 224. Wilkci i złodziej po nocy wędruje, A trzeci błazen, co ich naśladuje. Bratk. C 4. Dlaczego błąkasz się po nocy? Teat. 39, 295. Kto chodzi po nocy, szuka kijowej niemocy; (Slov. kdo chodi po noci, hleda kigoweg nemoci ; cf. niemoc). <— Salut. Dobra noc! gute 9îad)t! (oppos. dobry dzień!). Dobra noc, rozumie! wiesz to Pan Bóg, kiedy się z tobą oglądam. Rys. Ad. 12. Niemasz cię już, przeszedłeś, dobrąś noc powiedział, Jako gość, który z nami dziś w gospodzie siedział. Groch. W. 546. — §. Wielka noc, ob. Wielki. — §. b) Noc transi., ciemność, niewi-dok, propr. et fig., fttnfterntjH, 9?ad)t. Obie oczy straciła, i przez całe trzy lata w nocy długiej żyła. Birk. Dom. 106. Ona tylko może odkryć tę noc, w której swą ukrył zbrodnią. Teat. 47. c, 72. O myśli ludzkie, jakoście zaćmione Ślepotą, jako nocą otoczone ! Past. Fid. 305. — Wiele spraw zacnych przodków naszych w ciemnej nocy leżą. Biel. Kr. 7. — §. c) Bo tan. Ziele dzień i noc. Cresc. 537, ob. Dzień.

Pochodź, nocny, nocleg, noclegowad, nocować, przenocować, nocnica, nocnik, ponocnik, północ, północny, iviel-

N1ŻYĆ - NOC.

N Ó C I Ć.

349

ści, ż., większa nizkość, größere -Jîiebrigfeit, phys. et mor. Panujący różne ma pod sobą stopnie niższości. Zabł. Roz. 75. N1ZYĆ, ył, y, cz. niedok., zniżyć dok., Boh. niżiti; Ross. HH3HTb, HH*y; nizkim lub niższym czynić, propr. et fig., ntebriger machen. Trafunek jednych nader wywyższa lub niży. Teat. 52, 30. Fortuna usycha, Gdy wysokich nie niży, i w ziemię nie wpycha. Pot. Arg. 821. Fortunę ludzie ganią, że jest odmienna, wedle woli swej, jedne podnosi, drugie lży a niży. Eraz. Jez. B 5. — §. Niżyć się recipr., pokorzyć się; Eccl. nhyath, hh-qy, Himt HaKiOTHTbCH. Setnik im najwięcej się ni-żył, tym więcej jest od Pana Chrystusa wysławion. Hrbst. Nauk. G b.

Pochodź, poniżać, poniż, uniżać, uniżoność.

N O.

NO, §. 1) exclam, aggravons, (cf. nu, nuż), no! mt! Sorab.

2. no ; (Ros. ho * ale , lecz). Teraz gdy razem jesteśmy pogadajmy sobie. fy. No! zacznijmy. Teat. 57, 145. Słuchaj mnie Wc Pan przynajmniej. Ç*. No ! słucham. Teat.

22. c, 7. Nieszczęśliwy Gromko! Ç*. No! coż mu? ib.

8, 88. No i coż? Mospanie Parkowski. ib. 14. b, 68.

No! coż tam? powiadaj Waść. ib 43. c, 58. No dalej, no daléj! ib. 1, 71. No, no, no! spuść się Wc Pan na mnie. ib. 55, b, 11.—Ex abrupto: No! jakże misie masz, Mospanie Starosto? Teat. 22, 68. — §. 2) — No enclit. adjungitur Imperativis » jeno, nur. Obróćno się.

Zab. 13, 281. Treb., fefir bid) nur einmal nm. Niechby no tu kto odważył się wejść! Teat. 11. b, 18.

N0BILITACYA, yi, ż., uszlachcenie, baö Slbeltt, akt najwyższej krajowej zwierzchności, przez który osoba zalecona, z kondycyi pospolitego urodzenia, idzie w porównanie ze szlachtą rodowitą krajową. Kras. Zb. 2, 244, (cf. skartabellat). Nobilitacya jest uszlachcenie niebędącego szlachcicem. Czack. Pr. 1, 263. NOBILITOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., szlachcić kogo, einen abeht.

NOC, y, ż., Boh. et Slov. noc; Sorab. 2. noz ; Sorab. 1. noz, nottz, nócz ; Vind. nuzh, nuezh; Carn. nózh, nuzh;

Croat. noch; Slav. noch; Rag. nooch; Bosn. nocch-, Ross. hohl ; Eccl. Noi|ih, HOHKa ; Hisp. noche ; liai, notte ; Lat. nox ; Graec. vv£ ; Hebr. nni nachath, quies ; Hu nuach , quievit ; Gall. provinc. nuech ; Gall. nuit; Angl, night;

Dan., Isl. et Svec. natt; Ger. Me 9îad)t; §. a) czas, przez który słońce przechodzi podziemne krainy. Zebr. Zw.

31. Noc nic nie jest, jak zniknienie słońca z horyzontu. Wyrw. Geogr. 47. Bóg oddzielił światło od    kanoe, wielkanocny.

ciemności i nazwał światło dniem a ciemności rtocą. Le- NÓCIC Cn. Th. , (o vasto, quasi nuocę. Cn. Th.), NUCIĆ, op. Genes. 1. Noc się robi, noc nadchodzi, mierzcha ił, i, cz. niedok., zanucić dok, (Etym. nóta), śpiewać, jak się, (Carn. nozhy se noctescit; Vind. fe nozhij, nuzh    poeci wierszami, (btd)teri)d)) fingen. Nućcie sobie poety

fe diela, nozhiti fe, mrazhiti fe; Croat. nochisze; Rag.    w zapalonej wenie! Zab. 15, 200. Chód. Gesn. 9. Teraz

nocchitti se ; Bosn. nocchitti se, ciniti se nocch). Noc    o bardy nućcie, już dzień gaśnie, Śpiewajcie dumy, nie-

ciemna, bezksiężyczna, Munis. Cn. Th. Noc mglista,    chaj Fingal zaśnie. Kras. Oss. E 2. (distinguas ‘Nucić ko-

ciemna, wietrzna. Krass. Oss. H 3 b. Noc ponura,    go, qu. v.). Prosodia, nóta, nócenie, dźwięk, przynóce-

noc smutna, mgły na górach wiszą, Szum drzew sły-    nie niektórych syllab wmówieniu. Macz. Gdy słowik tak

chać z daleka, wiatry się kołyszą, Skrył się księżyc,    sobie nuci Czyżyk z zazdrości się smuci. Zab. 11, 341,,

gwiazd nie znać, a potoki mruczą, Po wyniosłych wierz-    Zabł.

550

NOCLEG - NOCNY.

NOCOBŁĄD - NOCOWAĆ.

w ziemi,

NOCLEG, u. m., Boh. nocleh ; vocabulum ex prima gentis Slavonicae memoria usurpatum, nam in Ottocari I. et Ven-ceslai I. diplomatibus exstat, videturque anliquissimum esse Slavonicae legis monumentum, cujus observantia ex mori-bus patriarcharum originem duxerit, de quorum hospitali-tate constat. Durich. i, 81; Vind. prenozhifhe, prenozhi-vanje, jerberge, herperje; Ross, Honten»; Eccl. nam^tri, HacatrB; baS Nachtlager. Nie goń tego, co naprzód wyjechał; nie czekaj tego, co pozad jedzie, chceszli mieć nocleg wczesny. Rys. Ad. 51. Dyonyzyusz żadnej spokojnej nocy nie miał ; na inszym coraz miejscu nocleg zakładał. Pilch. Sali. 239. — Nasi czwartym noclegiem na Bukowinę przyszli. Biel. Kr. 436. (t. j. czwartego dnia na noc; czwartym stanowiskiem). Szedł, a pierwszym noclegiem został u rzeki Tygrys. 1 Leop. Tob. 6, 1. Jako najprędszemi noclegami do Francyi dalszej bieżeli. Warg. Cez. 5. Wielkiemi noclegami do granic przyszedł. Warg. Cez. 119, à grandes journées. ‘NOCLEGARZ, a, m., Boh. noclehóf*ber ki) einem ńkmad)tet, ber Nächtiger; f. nocleharka; Ross. ho’iæcjkhhkl; Eccl. Hac.itJKiiHH'B. N0C-LEGOWAG . ał, uje, intrans. niedok., nocleg odprawiać, nocować, nächtigen; Boh. noclehowati. Noclegować na jednym łożu będą ludzi dwoje, Z których do nieba jeden będzie wzięty, Drugi zostanie na drodze przeklętej. Odym. Sw. 2, U. Co byli, wszyscy noclegują i co idą, noclegować muszą, liołak. Cat. C 3. NOCNICA, y, i., (Boh. nocnice candela nocturna ; Carn. nozh-niza 1. Proscrpina, 2. relis species; Eccl. HOiUHima sowa, nietoperz); g. 1 a) ćma, omaćmica. Cn. Th., strach nocny, Croal. nochnicza, mora ; Rag. nochnizza, prijka— za; Bosn. maęicch, hudoba, koją nochjom- plasci; eilt Nadjtgcfpenft, Nad)tgeift, (cf. przypołudnica). Za nic bogowie, za nic i księżyce 1 straszne bladej llekaty nocnice. Chrośc. Ow. 167. Wzywała Cyrcc szatanów nocnych, które czarownice nocnicami zowią. Olw. Ow. 576. Hrbst. Nauk. I 8 b. — b) Medic. Nocnice » duszenie nocne, mora, baö Nlpbritcfeit. Hanyż spanie w nocnicach przywodzi, w trunku go używając. Syr. 408. Dzieciom, które nocnice miewają, z białego maku mleko dawać. ib. 1360. Dzieciom małym na spędzenie nocnic, i na insze złe przypadki. Haur. Sk. 418. Comp. Med. 421. — g. 2. Nocnice * motyle nocne. Zool. 144, "Nachtfalter, Nad)tfd)mct» terlinge, Nadjtöögel. NOCNIE adv., Boh. nocne; nocą, nachtltd), bet) Nacht. Gwiazdy co nocnie przyświecające. Teat. 8. c, 67. NOCNIK, a, m., (Rag. nochnohodaz, nocchnik, nocchjiirak pernox\ Ross. howuhcb, HommueirB lampa nocna; Eccl. hoiuhmcb sowa, nietoperz; nocą pracujący człowiek) ; §. a) po nocy się włóczący, kruk nocny, eilt Nachtfchnmrmer. Tr., ponocnik, (ob. Nocownik). Niktyleus, nocnikiem rzcczon Bachus, że w nocy najwięcej obrzędy ku chwale jego odprawiano. Otw. Ow. 139. — §. b) Nocnik » szczak, urynał, ber Nadjttapf; So-rab. 1. nocznć fudowo, hornćcz ; Vind. nozhna pofoda, nozhna zhrepinja. — §. c) Nocnik Pruski, sciurus glis, ber ^renßifche £agfcbläfer, zwierzątko w Prusiech, trzymające się jak wiewiórka na drzewach ; w dzień spi, w nocy szuka pożywienia. Kluk. Zw. 1, 529. NOCNY, a, e, Boh.

nocnj ; Sorab. 1. nóczne ; Carn. nózhne ; Vind. nozhni, nozhen, ponozhen ; Croat. nochni; Slav. nochni ; Bosn. nocchni; Rag. nocchni; Ross. nomiił; Eccl. NOiiihHi; od nocy, nächtlich. Sowy są ptacy więcej nocni, niżli dzienni. Cresc. 624. Stróż nocny, ber Nachtwächter ; Boh. hlasny, ponoenÿ; Slov. hlàsni (cf. głosić), f. ponoenâ. Nocna straż (Boh. ponucka, hlâska ; ponocowati vigilias agere). Nocna chwila (Vind. nozhni zhafs, ponozhje). Nocne picie, nocny trunek, Carn. povezhirk; Vind. no-zhnu pitje, napitek sa dobru spanje, povezhirk, ein (Schlaf* trunf. Czapka nocna. Baz. Hst. 87. szlafmyca, bie ©d)laf= mufce, Nachtmüfce ; Vind. ponozhna kapa ; Ross. cnajfcHOH KOjmani. Nocna szata. P. Kchan. Orl. 1, 176, szlafrok, ber ©chlafrotf, Nad)trocf; Vind. nozhnu oblazhilu, nozhna jopa, hemetel sa spanje; Slav. haljina spavacha ; Ross. cnaaHoe miaTfce. Nocny kruk, ob. Kruk. Nocne duszenie, ob. Duszenie. Nocna świeca, Nachtlicht. — Botan. Nocna świeca, roślina, oenothera. Kluk. Dykc. 2, 146, Nachtferje. — *§. Hospodar nocnej Rusi. Tward. Wl. 16. t. j. północnej. NOCOBŁĄD, ędu, m., Somnambulismus. Perz. Lek. 194, ba3 Nad)tmattbeln ; cf. lunatyk, miesięcznik. “NOCOBLEDNY, a, e, nad)tblaß. Już dzień z nieba ustąpił, a księżyc po niebie Na karze nocoblednćj rozświe-cał od siebie. A. Kchan. 277. Cyntya na nocoblednéj karze. Chodk. Kost. 2. NOCODZIENNY, a, e, dniowo-nocny, $ag * ltnb Nacht *.t Zegary nasze stosują się ku rewolucyi nocodziennćj. Zebr. Zw. 13. t. j. ku nocorówni czyli dniowonocnćj równości, aequinoctialis. "NOCOLSNY, a, e, nocą świecący, ob. Nocoświetny, nadjtftrahleub. Na lutni dziecię Latony wysławiam I lunie chwałę nocolsnćj wyjawiam. Pelr. Hor. 2 L b. “NOCORODNY, a, e, active noc rodzący, przynoszący, nadjtbringenb ; — passive nocny, nächtlid). Sowa nocorodna, nie wychodzi Z jamy na świat, aż w ten czas , gdy noc z mrokiem godzi. Kulig. Her. 255. NOCORÓWNIA, i, z., dniowonocna równość. Zebr. Zw. 20 et 22, $ag*unb Nad)tgleid)e, aequinoctium; Sorab. 1. dna ha nocze runofcż; Carn. enakonzhnost; Vind. no-zhnudanska gliha, enakost dnu inu nozhi ; Rag. jedna-konochstvo ; Croat. jednakonochtvo; Ross. paBH04eHCTßie. Nocorównia wiosnowa. Zebr. Zw. 98. Ci nocorówni podlegli życzliwej Zbytniego zimna i ciepła nic znają. P. Kchan. Jer. 424. ‘NOĆORÓWNY, a, e, ekwinokeyalny, Carn. enakouzhne; Rag. jednakonöchni ; Ross. paBH04en-CTBGHHbJH. NOCOSWIEC, a, m., fulgora, owad w Ameryce , większy nad szarańczę, ma na głowie wypustek, który znaczne światło w nocy wydaje, że przy nim czytać można. Zool. 154, ber Nachtleuchter, Saternenleuchter, ein Snfect. “NOCOŚWIETNY n. p. miesiąc. J. Kchan. Pr. 15, nad)tleud)tenb; ob. Nocolsny. NOCOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., zanocować, przenocować dok., noclegować; Boh. nocowati; Sorab. 1. pżez nocz hospoduyu; Croat. nochû-jem ; Rag. nocchjevatti, nocchitti, prinocchitti ; Bosn. nocchiti, nochjati, nachjati; Ross. HoneBait, nonyio; Eccl. Homyro, Hanyio, HomecTByio, oÓHomeBara, oóhoiucctbo-Bam; übernachten, nächtigen. Nie będę dziś nocował w domu. Teat. 55. c, 23. Wigilie, czujności i nocowania na modlitwach. Pim. Kam. 239. lucubrationes, przepędze-

no-

NOCOWNIK - NOGA.

NOGA.

351

nie nocy. NOCOWNIK, a, w., który ludziom drzwi wybija nocą, effractor. Mącz., ob. Nocnik, nocny kruk, po-nocnik, ein 9?ad)tfcl)tMrmer. ’NOCWID , a, m., [nietoperz, na Wołyniu niczwyd 2], n. p. Odmieniec z necwidem. Zmor. 225. ? straszydła nocne.

*N0G, a, m., Boh. noh ; (Eccl. Hors noTKa, opejrb BeiHKiił, HHaue c&ni); ob. Gryf; ptak zmyślony, ber ©reif. Cn. Th. Macie się strzedz orła, noga i t. d. 1 Leop. Lev. 11, 14. (gryfa. 3 Leop.).

NOGA, i, i., Boli. et Slov. noha ; Sorab. 2. noga ; Sorab.

1. noha; Carn., Vind., Slav., Bosn. et Croat. noga; Rag. nogha; Ross. nora; (demin. nóżka); §. 1. ber $uj$, baö Seilt. Nogi są właściwym narzędziem chodzenia, na których całe wspiera się ciało. Zool. 56. Przyrodzenie dało nam nogi, abyśmy niemi chodzili. Pilch. Sen. list. 420. (Vind. k’ nogam jiti * pieszą iść). Nogi człowiecze złożone są z uda, piszczeli i stopy pięćpalczystćj. Zool. 286. (przednia część nogi, przyszwa ; tylna, pięta). Wzrost hoży, talia piękna , noga czysta. Teat. 22. b, 37. Wół nogami kopa oracza. Ezop. 42. Siedzi i myśli, na krzyż nogi założywszy. Teat. 35. b, 139. Obiema nogami Carn. okobêl. — Kto bluźnił, drgnął nogą na powrozie. Twór. Ok. C 1. (wisiał). — §. Phras. et prov. a) Od chodzenia: noga za nogą, z lekka, pedatim. Macz., (Slav. koràk; cf. krok). Z bosemi nogami szedł. W. Post. W. 260. Staremu, gdy chodzi, trzecia noga z lasu płuży. Kolak. Wiek. C 1. (cf. Kiju mój, ty starości méj wierna podporo, Prowadź mię, już w tym wieku bez ciebie niesporo. Nar.). Noga jego nigdy tu nie postała. Teat. 1. c, 79. Star. Pob. B b. Boh. Kom. 1. 294. We dworze nigdy nogą nie postał. Mon. 76, 597. Niewolnicom nigdzie lam nie wolno jawnie nogi mizernej wynieść. Paszk. Dz. 125. Idź, gdzie nogi zaniosą. Lib. Hor. 121. Przedtym około botów chodził, a teraz nie wie, na którą nogę stąpić. Mon. 73, 589. (cf. stąpa jak z partessów). Skąpy do jałmużny ma leniwe nogi. Prot. Jal. 10. (nie-ochoczy). Gdzie głowa chodzi za nogami, a nie nogi za głową , rząd tam płochy być musi. Smotr. Apol. 47. (cf. gdzie donica rządzi, tam wiercimak błądzi;. Mylą się nogi, kiedy błądzi głowa. Mon. 71, 469. Wolę się głowy, a niżli nóg ująć. Gwagn. 381. (przedniejszych się trzymać raczej, niż pośledniejszych). Ktokolwiek stanie nogą na ziemi naszej, używa opieki rządu. Ust. Konst. 1, 221.—Neutro pede salis utilis, nie może się ani na tę, ani na owe nogę przygodzić, abo na obie ‘nodze (dual. ■■ nogi), pies, t. j. nie może sobie nic pomódz. Macz. (cf. ani mi tam , ani mi sam). Koń potkliwy, pies na nogi. Cn. Th. 693. Nogi włóczący, bezkosty w nogach, lori-pes. Cn. Th., cf. włogawy. Koń ma cztery nogi, a przecież się potyka ; ( Croat. y konyusze prigodi na chetireh nogali popiknuti, ob. Koń). — Valet cursu, nie wrzód mu w nogi może dobrze biegać. Macz. Prędko ; wziąwszy nogi za pas; na moich nogach. Cn. Ad. 928, Slov. nohi na płeca wzat. — b) Per excellent., od uciekania: In pe-des me confero, uciekłem, uderzyłem w nogi. Macz. Biel. Kr. 122. Petr. Hor. F 4. Petr. Et. 323. Nie doczekawszy trw'ogi, Uderzyli prędko w nogi. Ryb. Ps. 96. (cf. dra-

paka dać). Puścił w nogi. Żebr. Ow. 343. terga fugae dederat. Oni męstwu jego wytrzymać nie mogąc, w nogi. Boh. Kom. 2, 333. Umknąć, uciec, w nogi. Cn. Ad. 4203. Boh. na koty se brâti. Nogi na pomoc wziąć. Dambr. 843. Wysięki się nogami abo piętami. Cn. Ad. 1286. Nadzieja w nogach. Bot. Arg. 64. W potyczkach, bardziej bezpieczeństwo pokładają w nogach, niżli w orężu. Pilch. Sali. 243. Za co pełna trwogi, umykasz w nogi? Zab. 15, 59. Ma chlćb rogi, a nędza nogi. Cn. Ad. 480. Dawszy rękoma, biegaj ‘nogoma. Rys. Ad. 10. Jak kto może, nogi za pas. Teat. 24. c, 16. I jedna noga z pola była nie uszła. Nies. 4, 16, metonym, nikt a nikt, żadna żywa dusza. — c) Od stania i wspierania ciała, propr. et impr. Ostatek krwi z siebie tocząc, jednak na nogach stał. Gorn. Sen. 177. Ilekroć był z nóg zwalony, tylekroć żwawszy na nogi powstał. Pilch. Sen. Ust. 88. Gdyby niewiast nie było, światby nie stał na nogach. Burl. A 4. Warg. Wal. Z nóg się upijać. Dwór. 1 4. (t. j. żeby nie módz stać na nogach). Noga mu się powinęła. Pilch. Sali. 146. (poszkapil się, pośliznął się). Ręka rękę umywa, noga wspiera nogę. Simon. Siei. 82. — Na nogi postawić. Sk. Dz. 371. t. j. podpomódz, auffjelfett, auf bte Setne Reifen ; Slov. na kridla, nohi, ho postawił. (Vind. vnogati, nanogati » zasadzać się; Germ. ftcfy fttjlen). Sułtanowa chciała na nogi postawić powagę swego syna. Klok. Turk. 16. Godność na nogi człeka stawia. Falib. P 3. Gorn. Sen. 8. Ludzką ułomność na nogach postawia.’ Wad. Dan. 53. Niesprawiedliwą sprawę na nogach postawił. Pilch. Sali. 147. 0 jako ich siła, Na nogi promocya twoja postawiła! Tward. Mise. 133. — Przerzucić kogo przez nogę, t. j. zwieść, podejść, zchytrzyć go, invertere. Mocz., Ross. 3aiwyTb, 3anflTB, 3annnaTb; Eccl. no^utn.iaio hofoio. Jako cię mogę, jeśli nie siłą, tedy przez nogę. Cn. Ad. 299. Zegl. Ad. 97. Rej. Wiz. 75. Obr. 41. Paszk. Bell. A 4 b. (cf. gdzie nie staje wilczej skóry). Nikogo przez nogę rzucić nie chcemy, abyśmy sami pod nogi rzuconemi nie byli. Pilch. Sen. list. 104. Niecnota ten przez nogę mię przewinął. Ern. 114. Stara mówi przypowieść, czy wręcz, czy przez nogę, Ujdzie nieprzyjaciela pożyć, jako mogę. Pot. Pocz. 674. Pilch. Sali. 84. Accipere repulsam, nie być przyjet na urząd, być przerzucon przez nogę, w przyp. Macz.— Na jednej nodze stojąc * rychło, prędko; jak pióro opalił; rychlej niż się goła splecie. Cn. Ad. 1015. Dla nie-wieściuchów służbę bożą skracać, i jakoby na jednej dze stojąc odprawować. Pim. Kam. 90. Kończcież już teraz, a na jednej nodze. Teat. 43. c, 157. Mogąc na jednej nodze sprawę odprawić, dzień za dzień odkładają. Budn. Apopht. 155. — Jedną nogą w grobie. Cn. Ad. 310. (cf śmierć mu w* oczy zagląda). Pod zeszły mój; wiek, pod lata moje stare, już jedną nogą stoję w grobie , abowiem z tym światem co godzina rozstać mi się przychodzi. Smotr. Nap. 24. Biją starych, choć w grobie jedną nogą stoją, I nad dziećmi w powiciu okrucieństwa stroją. Bardz. Luk. 20. ei 65. Zab. 14, 332. Człowiek stoletni, który lada dzień na mary pójdzie i jedną nogą na łodzi Charonta stoi. Kulig. Her. 179. Me wiel-\ kie nieszczęścia i smutki i bole Sprawiły, że już jestem jedną nogą w dole. Treb. S. M. 102. — d) Do nóg, u nóg, pod nogi, pod nogami * nizko , z uniżeniem. — Padania do nóg, ściskania za nogi, podłość w sobie mają. Zab. 11, 69. Całuję nogi, upadam do stóp, uniżam się pod stopy, ścielę się pod nogi i t. d. Mon. 69, 458. Upadanie do nóg, Vind. pad k’ nogam, ber §ußfaU. Do nóg upadający, u nóg leżący, Vind. padezh k’ nogam; Eccl. npe4BajifnomihCH, fußfällig. Ot! u nóg twoich wiszę porzucona, O odpuszczenie żebrząc uniżona. Past. Fid. 112. Oboje mu do nóg padniemy, Chęci nasze wynu-rzemy. Teat. 54 c, d i i. Płakać muszę, do nóg pierwej ci supplikuję. Bardz. Trag. 316. Ja świata nie lubię; u mnie świat pod nogami. Boh. Kom. 2, 17. (depcę go z pogardą). Wyższy Dyogen nad Aleksandra , pod którego nogami wszystko było. Goni. Sen. 535. Kto pożytek sobie waży, a nie kładzie go pod nogi, już ten jest niewdzięcznikiem. Gorn. Sen. 263. To jest własność wielkiego umysłu, słać pod swe nogi dobrodziejstwa innym świadczone. Mon. 70, 690. Bezzakonnym zostawał, i prawa pod nogi miotał. Sk. Dz. 556. Wszystkie nauki zwietrzały, i pod nogami zostały. Sk. Dz. 135. Depcę cię z twemi pompami, Czas ci też być pod nogami. Dar. Lot. 7. Bieda zewsząd piecze, kto złożył fata drapieżne pod nogi. Bardz. Trag. 441. — Nogami się rodzący, agrippa. Cn. Th. Nogami wzgóre, głową na dół zawiesić , catomo suspendi. Cn. Th. Nogami wzgóre obraca wszystko. Cn. Ad. 788. (opak); (Boh. ruby na opak obra-titi; Slov. kam noha, kam ruka, kam oeas, kam hlawa; Soiab. 2. to spodne k' werchoju ; Vind. pried nu sadj. Wszystko teraz do góry nogami przewraca się; świat się w niwecz obrócił. Teat. 34. c, 35. Wszystek stanie świat wzgóre nogami. Past. Fid. 139. — §. Promiscue : Niech głowa nogom nie mówi, nie jesteście mi potrzebne. Sk. Dz. 280. Ty mię z nogami chcesz zjeść. Teat. 7, 61. Mam za jedne nogę wisieć, lepiej już za obie. Ossol. Str. 3, (ma-li być ciepło, niech będzie znój; ma-li być kwaśno, niech będzie ocet). Tyle dba o to, jak pies o piątą nogę. Teat. 24. c, 24. ib. 84. I po nogębym się tam nie wrócił. Cn. Th. 227. — Nogami i rękami tego się trzymał. Ossol. Str. Z; Slov. rukami i nohami, nechta-mi i zubami. — (Slov. To ani noh , ani ruk nema ; to nie ma ani nogi, ani ręki; cf. ni w pięć, ni w dziewięć). Slrepito, ustawicznie szmer czynię, wożę się nogami po ziemi. Odio et strepitu senatus, za nielubością i zacieraniem nóg panów radnych. Mącz. (cf. tupaćj. — Prov. Slov. Na tëple nobi; bene Uli omnia succedunt; distg. ciepłe nóżki. Slov. Ge śuhag ubohl, ne ma łen dwe nohi; est valde miser. — Slov. Ne trafuge sa każda obuw na każdu nohu. — §. 2. Noga u stołu , u łoża etc. Gorn. Sen. 130, ber guß ettteê îtfdjCê ic. Lożowe nogi, (Carn. spôshje; Bosn. nosgiççe; Vind. snoshje, snushje). Ujźrza-ła dwu aniołów, jednego w głowach, a drugiego w nogach. 1 Leop. Joan. 20, 12, $u beit güßcit, cf. w głowach, (ob. Głowa). Nogi stołowe Boh. trnoż. Nogi pługowe, kozica, Boh. kleć; Croat. nosicza plusną; Ross. boóhch. Porwawszy szpetna baba ożoga, Tak po zwierciedle biła, że go nie uszła i noga. Łączw. Zw. 55. — §. ‘3. Transi. Od trzeciego stopnia powinowactwa, jedną tylko nogą albo stopą następując.... Chełm. Pr. 76, um eilten ©rab, um einen ©cfirttt, §uß. — §. 4. Botan. Gęsia noga, ob. Gęsi. NOGAL, a, m., ‘NOGAJ, aja, w., wielkonogi. Kpcz. Gr. 3, 139, Slov. nohać; Carn. nogàt; (Vind. nogazh * pie— chotnik; Ross. Horaia dawny pieniądz, 7 4 kuny); (cf. ge-bal, nosal); eilt SaitQ&etn. Długi człowiek, smagły, nogaj, długowięzy, jak niektórzy zowią, caliga. Mącz. Który długie nogi ma, nogaj, comperuis. ib. NOGAWICA, y, £., NOGAWKA, i, i., (Boh. nohawice, nohawićky femoralia ; Slov. nohawice braccae, caligae; Vind. et Carn. nogaviza, fhtumf, fhok «pończocha; Bosn. nogaviça; Rag. nogaviza; Dal. nogaviczej; nogawica, libialium pars imum pedem tegens. Cn. Th., ©treiffiofe, ©twmpfjjofe. Nogawka, cali-gula. Mącz. Ubiór z nogawkami. Zab. 13, 106. W jedne nogawicę moich szarawarów, byłbym takich trzech schował. Teat. 43. c, 98. Nogawica, żołnierskie sko-rznie, caliga. Mącz., Ross. óyTypjiŁiKi. — *§. W ciasnym miejscu przez siedm niedziel zamknionym był, gdzie ani leżeć, ani spać nie można; nazywają katowie tę mękę skórnią abo nogawicą, bo jest z dołu ważkie, a z wierzchu szerokie, jako naczynia aptekarskie. Baz. Hst. 94, eine 31rt ©efangnip, ber ©tiefel, ber Erlebter. — NOGAWEK, wka, m., n. p. Uważać trzeba , jeśli konia gdzie u nogawka przeczka nie dolega. Hipp. 52. ? ‘NOGIEĆ, NO-K1EC, gcia, m., (Boh. nehet, nehtu, nehtek « paznogieć, Slov. nèchet, pahnost; Sorab. 2. noksch; Sorab. 1. nóchcż, nóchczik, in homine, in pecoribus panoebt, in avibus pa-zor; Garn. nohat, noht; Vind. nueht, nohet, noht, kram-pel, nohtizh, nohtei ; Croat. nohet, nohtecz; Bosn. no-kat; Rag. nökat; Slav. nokti plur. ; Ross. noroifc, noro-toki; *$. 1. nikczemnik, nic wart, lada co, (Etym. cf. Lat. noxa, noxius).— Flagro, sługa, który bicie abo kijem zasłużył, smard, nogieć. Mącz. Z szubienicy się urwał, smard, nogieć, kija godny. ib. Heroum filii 110-xae, wielkich ludzi synowie, nogciowie. Petr. Et. 305. Niech się panowie starają, aby synowie ich byli dobrze wychowani, aby po sobie jakich nogciów nie zostawo-wali. Modrz. Baz. 185. Panienki na cię łaskawe, Powiadają , żeś nogieć wąchawy. J. Kchan. Fr. 36. Na ratusze: Tuby trzeba dobrym łokciem Cnotę mierzyć, nie być nogeiem. Rej. Zw. 237. By też chodził po workach, przecie nogieć nogeiem. Rej. Wiz. 97. Wiedz nokcia z mieszku. Gost. Gor. 5. ? Ba prawda nokciu ! Rej. Zw. 50 b. — §. 2. Nogieć« napaść, paskudnik, choroba bydlęca, końska, eine 3liiflenfr«nffjett beë $ie(>eê, be* fonberS ber ^ferbe. Nogieć jest błonka gruba z zaczer-wieniałego zarastająca mięsa, na końcu ostrą chrząstkę mająca, prawie między powieką a źrzenicą leżąca, która gdy zbytnie narośnie, niemal całe oko zakrywa. Hipp. 105. Koń. Lek. 18. Myśl. 2. — §. 3. Transi. Nogieć, koń na nogieć chorujący, ein auflenïraufeS $ferb; ogólniej szka-psko nic warte, eine fd)led)tc SDMljre. Zamiast zdrowego konia, zarzuciłeś go ślepym abo chromym nokciem. Klon. Wor. 67. NOGIETEK, tka, m., miesiączek, calendula, roślina, której kwiatem masło się żółto farbuje, Mc Słittgel

NORYMBERGA, NURYMBERGA, i, z., miasto wolne w cyrkule Frankońskim. Wyrw. Geogr. 205. NORYMBERCZYK, NORYMBERSZCZAN1N, (Gród. Dis. C 7), a, m., ein 9?ûrn* berger; per excell., towarami Norymberskiemi kupczący,

n. p. Norymberczyk przyszedł z galanteryami. Mon. 67, 38. Do Norymberczyków poszła dla obrania jedwabiów. Trat. 3. d, 32. NORYMBERSKI, a, ie, 9îürttbergtfcb. Rzplta Norymberska. Dykc. Geogr. 2, 231. Norymberskiej roboty pachołek. Rys. Ad. 47. (t. j. wymuskany). Głowa do pozłoty Norymberskiej roboty. Handel Norymberski,

t. j. bławatny, i drobniejszych rzeczy sztucznie zrobionych do potocznego używania. Towary Norymberskie * N0-RYMBERSZCZYZNA.

Blume. Kluk. Rosi. 2, 239. Krup. 5, 206. Zab. 10, 54. zyk Norwegski jest ten sam, co Duński. N. Pam. 13, 35. Syr. 1530; Sorab. 1. wulki bèwé kwétk ; Carn. rigèlz;

Ross. HoroTKH. Ziele miesiączek zdaje mi się, że pospolite jest, które zowia nogietek. Spicz. 46. Pam. 83,

433.

Pochodź, nom. noga: białonogi, cienkonogi, czworonogi, czworonożny, dwunogi, długonogi, dłoniatonogi, jednonogi, klaponogi, kozionogi, krzywonogi, lekkonogi, małonogi etc. ;

(Rag. nogoból* pedagra ; nogobolan * pedagryczyny); nóżka, nożeta , nożny ; odnoga ; paznogiec; podnóżek, podnożny ; powsinoga, przynogi, szczupłonogi, stonog, trzynog, wielo-nog; zanokcica.

NOKTURN, u, m., część jutrzni ze trzech lub więcej psalmów i lekcyj tyluż składająca się; nazwana od czasu nocnego, w którym odprawiać się zwykła. Kras. Zb. 2, NORYN, a, m., rzeka w Ukrainie, wpada do Uszy. Dykc. 246, ein ber gruijmeffe. NOKTURNY, a, e, n. p. Geogr. 2, 225, ein gluß m ber Ufraine.

’Wszenocne albo nokturne wigilie. Pim. Kam. 207.

NOMINACYA, yi, ż., mianowanie na

NORZYCA, y, ż., n. p. Po mężu pozostałej konia daje wdo-urząd, bie Ernennung Jlt wie Z nieuleczonym sednem, norzyca się zowie. Pot. einem Slntte; podawanie i wyznaczenie osoby na urząd    Jow. 149. Ross. Hopnua choroba końska, wrzód niebez-

świecki lub duchowny. Kras. Zb. 2, 247. NOMINAT, a,    pieczny, eine Çferbefranffjeit, ein gefétyrlic&eê ©efcfjroür.

m., mianowany. Cn. Th., ber ju einem Simie (Ernannter. NOS, a, m., NOSEK, ska, m., demin., Boh. nos, nosek;

NOMINATKA, i, ź., bie 3u eittem 9lmte (Ernannte. Tr. NOMINOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., na urząd mianować kogo , einen rcwju ernennen ; Eccl. H3ociaBHTH.

NOMPAREL, u, m., z Franc, non pareil; w drukarni, gatunek pisma najmniejszego. Magier. Mskr., bie fleitlfte $rucU

t f$rtft.

NONA, y, z’., jedna z siedmiu części pacierzy kapłańskich, składa się na wzór innych godzin, z hymnu, trzech psalmów, responsoryum i modlitwy; mówi się przed nieszporami. Kras. Zb. 2, 247, baê ©ebet nor ber SSefper. Dziewiątej godziny, iż Jezus dał duszę swoję Bogu Ojcu, nonę dlatego mówimy i w kościele śpiewamy. Hrbst. Nnnk P h

NONCYUSZ, ob. Nuncyusz.

NOR, NORA, NOREK, ob. Nur, nura, nurek.

NORBERTAN, a, m., zakonnik reguły ś. Norberta, wieku 12go, ein Dłorbertiner, ^ramonftratenfer. NORBERTANKA, i, ż., zakonnica tejże reguły. NORBERTAŃSKI, a, ie, n. p. Zakon Norbertański.    ,

‘NORDERSK1, a, ie, n. p. Norderskiego sukna postaw. Instr. cel. LU., ob. Norski. NORDER, u, m., sukno nabite tegie grube.

‘NOROW, ‘NOROW1STY, ob. Narów.

NORSKI, a, ie, n. p. Norskiego sukna postaw. Instr. cel. Lit., [kosmaty; porówn. staroprusk. norte koszula; czudzk. narts łachmany, ob. Parrola Sprachvers. No. 8.- 3]. oh. Nor-derski.

NORT, ob. Nurt.

NORWEGIA, ii, ż., królestwo między Szwecyą i morzem. Dykc. Geogr. 2, 225, 9łorroegeu; wykłada się po Polsku droga północna. Gwagn. 404. NORWEGCZYk, a, w., Dykc. Geogr. 2, 225. NORWEGIANIN, a, m., n. p. Nor-wegianie są kształtni, mocni, zręczni. N. Pam. 13, 34, ber üJîorroege. W. rodź. żeńsk. Norwegianka, bie Słorroeginn. Piękniejsze mają zęby Norwegianki, niż kobiety Duńskie. N. Pam. 13, 35. NORWEGSKI, a, ie, Słorroegifćf). Ję-

Slov. nos; Sorab. 2. nosz ; Sorab. 1. nósz, nofs; Carn. nos; Vind., nuef, nufs, nols ; Croat. nósz, noszèk; Rag. noos, nossaz, nossi'ch; Bosn. nos, nosaç ; Slav. nôs ; Ross. hoct> ; Isl. nos ; Svec. naesa et nos ; Angl. nose ; Anglos, nese ; Lat. nasus ; Germ. bie 3?a[e ;    §. 1 a) na

rzędzie zmysłu powonienia. Zool. 51. Nos jest część organiczna, oddychania i wąchania instrument. Sak. Probl. 79. Nos składają korzeń nosa, grzbiet nosa , koniec nosa, skrzydła nosa, dziurki nosa, nozdrze, chrząstki nosa. Krup. 2, 334. Nosa wyższa część Ross. nepeHO-ebe, nepenocHua. Orli nos , Carn. klukanos ; Ross. no-ManoH hocT). Chodkiewicz był nosa orlego. Birk. Chodk. 2. Nosa wypukłego, garbatego * garbonosy. Cn. Th. Garb na nosie Eccl. kophctbo. Spiczasty nos (Vind. klunast nufs, klunski nufs). Nos mopsowaty. Teat. 18. b, 18. Nos? wklęsłego, szerokiego « płaskonosy, simus. Cn. Th. Nosa zakrzywionego Croat. zaviàtonosz, silo. Nosa ode-rzniętego Eccl. H0C0Tpi3aHHBiił, H034pepi3aHHbiH, Graec. (jirozfirjrog przyzwisko Justyniana II. Nosa zadartego, (ob. Zadarty). Hej nos ci to, nos, mógłby go na kompas do zegaru- użyć. Haur. Sk. 187. Czy nos dla tabakiery, czy ona dla nosa ? Kras. List. 92. (czy kołnierz dla de-lii ?). Kto mocno i często nos uciera, krew" wyciska. Smotr. Lam. 80, Sorab. i. fmorkam; Vind. fe odfhno-driti, nufs brifati ; Ross. BHCMapnaTL, BUCMapKHBaTb, bie üîafe fcfynaujett. Nie ważą się tam ni nosa utrzeć, ni kaszlać. Zab. 7,158. Nos ucierają często, płaczący. Krup. 2, 286. Chustka do nosa, 'facelet, (Slov. śatka, ruć-nicek ; Carn. rôbz ; Slav. marama , rùbac, otarcsich ; Bosn. rucinik za trritti nos, ubruscich; Croat. rubecz, (cf. rąbek); Hung. keszkanö, cf. kieszeń). Wszystkim jakby patykiem poucierał nosy. Teat. 16, 212. (jak gdyby im dał po łbach). Krwi z nosa płynienie. Krup. 5, 459, ba8 9?afenMuten. Krew' ci z nosa idzie. Teat. 22. b, 135, bie 9îafe blutet bir. Okulary kładzie na nos. ib. 30, 12, er fe$t bie Srille auf bie 9łafe. To tupnie,

45

Si«wnik Lind cyt wy i. i. Tom III.

20

NOS.

NOSACIZNA - NOSAL.

to mruknie pod nosem, kłóci się sam, tak i nie tak. Mon. 73,723. Gadać przez nos, cf. gęgać, Carn. ho-hnâm; Vind. huhnjati, skus nuis govoriti; Croat. et Bosn. hunkati ; Rag. hünkati, gnurhati; Ross. niyciiTt, ntyiny, (deriv. 3amyc«Tb, npHrayuiHBaTL). Gadający przez nos, tarn, hohnavz; Croat. hunkavecz; Rag. hünkavaz , gnur-havaz; Bosn. hunkavaç ; Ross, rnycapb. Gadanie przez nos Ross. rHycMBOCTb, adj. rnycjiHBbm. Duchowni w Rossyi pewnym tonem przez nos śpiewają. Pam. 85, I, 818. — diras, et Prov. Pod nos, przed nosem, z przed nosa, wyrażają: blizkość; (cf. w oczy), n. p. Przychodzi, i śmieje mi się pod nos. Teat. 36, 31. Pod nos komu kurzyć. Falib. 0 2. Od nosa komu łajać, grozić, złorzeczyć. Pot. Arg. 788. Dopuścił sobie przed nosem nieprzyjacielowi manewrować. Pam. 83, 2, 233. (tuz). Uszło mu , choć kozę widział przed nosem. Zab. 13, 29. Z przed nosa komu co brać. Teat. 1, 43. et 17 b, 14; Slov. s pred nosa neeo nekomu odtrhnuf. Trzeba się śpieszyć, żeby ją kto z przed nosa Wc Panu nie capnął. Teat. 22. b, 98. Dalej oil Slov. ne widî daleg od nosa, ne widî wóc, gak nos ge. — b) Phras. et prov. Od wydatności i czułości nosa, n. p. Za nos kogo wodzić. Boh. Kom. 4, 172. Peir. Ek. 37 ; Slov. za nosom go wodf ; Vind. sa nuef vodit; Rag. voditti tkoga zâ noos. Niedźwiedzia gdy przemożesz , za nos wodzić możesz. Cn. Ad. 525. (cf. pierwszy stos najcięższy). Daje mu się jak niedźwiednikowi za nos wodzić. Rej. Zw. 66. Hej! dałać mu po nosie. Teat. 51, 22. Chrośc. Fars. 86. (cf. dać szczudłek; dać komu łacinę). Kochanek moje zastępował miejsce; chciała ona mi nos zakręcić. Teat. 11. c, 7. (cf. tumany w oczy puszczać). Z nosem poszedł. Cn. Ad. 1375. (cf. z kwit-

Do góry zadziera nosa. ib. 53. c, 51. Pamiętaj na twój stan, a wyżej niż ci przystoi nosa nie zadzieraj. Boh. Kom. 2, 438. Tam nos wścibią, gdzie nie trzeba, ib. 2, 103; Vind. povfod fvoi nufs notervteknu, notervtikuva-ti ; Slov. Musiś wśade twóg nos streit. Tam swój nos wtykasz, gdzie się nie należy. Teat. 33, 24. nosem, na bok; ja rywala nie cierpię. Teat. 22. b, 32. Nos ci się krzywi; znać nie prawda to. Cn. Ad. 741. (Vind. et Carn. merdati » nos marszczyć). Pysznemu skoro odejmujesz bogactwa, wnet zmieni koncepty, i nos zwiesi. Weresz. Reg. 83 ; Slov. powesil nos. Spuścił nos na kwintę; (ob. Kwinta).

Na bok z

Chcąli szeląg dać, to się ciągną po nosach. Brud. Ost. E 10. (ociągają się, kurczą się). Ciągnij się za swój nos, (Slov. jpse wtip se, za nos chif se; sahnl za twe nadra; Vind. primi febe sa nufs). Slov. I gâ som z nosa né wdpadol; et mihi sunt vires. — §. 2) Nos ptaszy * dziób, ber ©djttabef Bociany nosem klekotały. Banial. I 3 b. Każdy ptak według nosa swego śpiewa. Cn. Ad. 343. (cf. poznać wy). Każdy ptaszek swoim się noskiem żywi. Rys. Ad. 25. Gołębica przyniosła rózgę oliwną w nosie swoim. Biel. Ust. 4. — §. 3 ) Nosek komorzy, muszy. Cn. Th. pyszczek, ryjec; nos słoni, ber SDłwfen*, fliegen«, @Ie* pj/cmtenrüffel. — §. 4) Nos, nosek u statków, konwi, dzbana, bani, ampułki etc. Cn. Th., bie ©d)nflu£e an et» ner jlflttne 20. — Chym. Kolba z nosem abo z rurą. Syr. 71. Chcesz-li wódki działać, miej alembik dobrze długim ; a w śklenicy aby była dziura, coby alem-bikowy nos wetknął się. Spici. 99. Nóż z długim nosem. Czerw. 30. Nosek u bóta lub trzewika, sam koniec bota lub trzewika śpiczasty. Byw-ają boty z ucie-temi noskami. Magier. Mshr. Nos u trzewików śnie-kiem). Nie dam sobie w nos dmuchać. Cn. Ad. 566.    żnych Syberyjskich Ross. cyxoHOCT>. Nos okrętowy, ro-

(cf. na gębie grać; szydzić z kogo). Nie są to tchórze;    strum, ©cfytffêfdptrtbel. Nos pojmanych okrętów. Warg.

nikomu sobie na nosie zagrać nie dadzą. Teat. 53, 5.    Wal. 262. Warg. Cez. 63. Bardz. Luk. 49.‘ ( cf. Ross.

Mon. 67, 723. Jużeś wziął po nosie od niego; chcesz    HOCOBmuKt na przedzie okrętu będący). — §. 5 ) Nos

i ode mnie oberwać. Teat. 34. b, F 2. On nie dał so-    świecy palącej się, bie £td)tfd)nuppe. Utrzyj świecy nos,

bie grać na nosie, a drugi nie ważył się też podleźć mu    oświeć świcę Sorab. 1. swćtżku wuwapnu. — *§. meto-

pod nos. Ossol. Str. 2. Chrząszcza abo chrabąszcza ko-    nym. Nos « ‘wozgrzywość , nosacizna. Cresc. 538, ber $0$,

mu przez nos puścić. Rys. Ad.60. Lub. Roz. 95. Po-    eine $ferbefrûnf$eit. NOSACIZNA, y, £, NOSATOŚĆ, ści,

szedł im chrząszcz po nosie. Teat. 33. d, 56. Gdy ten i., §. a) wmzgrzywośc, ber eine ^ferbefranflteit, cho-głos słyszeli, poszło im kaducznie po nosie: Ossol. Str.    roba bydląt roboczych, wypływ smarkowatości przez

3. Zabi. Firc. 82. Dyabelnie jej to wnoś pójdzie. Teat.    nozdrze. Dykc. Med. 4, 658. Kluk. Zw. 1, 193.— §. b)

52. d, 47. (Rag. Hoditti tkomu iTz nos;    aegre facere). Ni-    Nosacizna,    tryper,    rzeżączka, ciekączka. Perz.    Lek.    116.

gdym się nie spodziewał tego, iżby    jej ta bagatela w    Perz. Cyr.    2, 248,    gonorrhaea, ber Tripper,

nos weszła. Teat. 10, 83. Dyabelnie ich to w nos bije. Pochodź, nosal, nosaty, nozdrza, nosisko, beznosy, ib.. 24, 143. lo mu w nos wlazło. Teat. 36, 53. Roz- dtugonosy, garbonosy, krzywonosy, wysokonosy, nosorożec. gniewa się, by mu na nos mucha padła. Cn. Ad. 269. NOSACZ, a, w;., [:iom. pr. pułkownik kozaków, z czasów Czy nie muchy w nosie? Teat. 45, 35. Coż ci wsiadło    Chmielnickiego. 2] n. p. Jako się (kozacy) w słowie Swym

na nos? ib. 28. b, 72. Jest nosa dobrego, i zwąchał,    uiszczą, że te ich przysięgę posłowie, Acz nie zaraz

ze mam skarb w domu. ib. 11, 59.    Miłość ma długi    odprawią,    długo    ją zwłaczając I zpod pułku    każdego,

nos, daleko sięga. Pot. Arg. 380. Przerzucać kogo no-    Nosaeza czekając,    Z dwiema Asawułami , czymby    wa-

sem. Hor. 2, 326, przenieść, przerzucić kogo okiem;    równiejszy Był jej skutek. Tward. W. B. 2, 265, może

Ross. BHCOKoriflAan,, (cf. 3aHOcqHBHH, 3aHOC<iHBO wy-    nosiciel, Ross. HOiuaiCB, t. j. chorąży,

niosły). Wyżej nosa gębę nosi. Cn. Ad. 1290. ( cf. NOSAL, a, w., wielkonosy, nosaty; Boh. nosać, dcm., no-wyzsza gęba niż nos; pyszny, poważny). Dmuchaj so-    saeek ; Slov. nosać; Sorab. 1. noszacź, noszaty, noszoy-

Łie poważnie, zadrzyj nosa w górę! Teat. 36. c, 15.    itć ; Carn. nosât; Vind. novfat, velikonofen, ( nofazh *

nosa

nie patrzy. Pot. Arg. 150;

z mo

z nosem

5. W jedwabiach syny swe nosili. Glicz.

wścibski); Croat. noszak, noszàszt; Bosn. nosast; Bag. nossan, nossast; Ross. HOcacTuS, Hocacit; Eccl. Hoca-TbiH. Kpcz. Gr. 5, p. 159, ©roflnafe. ‘NOSALISTA, n. p. Dzwonnicy i nosalisty. Alb. z Woj. P I.?

NOSARZ, NOSZARZ, a , m, Boh. et Slov. nosye; Sorab i. noscher, pësten; Carn. noshâzh ; Vind. nofazh, nofez, nofłinik, nofhizh ; Croat. noszecz, noszitel; Bag. nossäc, bastäh ; Eccl. HOcmeJŁ ; co nosi, ber Präger. Nosarze jeńcom jeść noszą. Haur. Sk. 182. Trawa ta nie napełniła reki Żeńcowi ochotnemu, Ani łona obciążyła No-sarzowi pilnemu. J. Kchan. Es. 191. Nosarz. Ryb. Ps. 264.

NOSATY, a, e, Boh. nosaty; Sorab. 1. noszaty, noszoyitć ; Carn. nosât; Vind. novfat, velikonofen ; Croat. noszàszt; Bosn. nosast; Bag. nossast, nossan; Ross. uocacTbiS, HOcacTü; Eccl. HOcaTUH ; nasutus ; §. 1 ) z nosem, nos mający, ttaftg, eine 9îafe, eine Sptfce, einen 0d)nabel ba« Denb. Nawa wojenna nosata, ostrożelazna, rostrata. Cn. Th. Nosate łodzie, t. j. na przedniej stronie spiczasty koniec mające. A/acz. — §. 2) Nosaty koń « na nosaciznę chorujący, ein rofngeâ ^ferb, baś ben I;at. Nosaty koń z głową pochyloną stawa, z nozdrza mu płynie ma-terya etc. Nipp. 108. Koń. Lek. 21. Comp. Med. NOSEK , ska , NOSECZEK , czka, m., (‘Nosio, burl. Teat.

56. b, 72), Boh. nosek, noseyeek ; Carn. nósk; Croat. noszôk; Boss. hocok’B, hocohhicl ; dsmin. nomin, Nos, qu. v., §. 1) ein ^îciêcfyen, ein ©cfynakldjen, ein gefrümm« teê 0pijjd)en. Ptaszę gdy się już dostoi w jaju , w skorupę kołace i kluje noskiem. Sak. Erobl. 179. Noski Ross. hockh śpice trzewikowe, (2 szkarpetki). Lampowy nosek, rurka, przez którą opalonego knota zbytki odchodzą. Dasyp. N n., Sorab. 1. lampowa trubka. — §.2) Noski, gatunek gołębi. Haur. Bk. 172, eilte 3ll't $attkn. — §. 5) botan. Nosek, geranium, rodzaj rośliny; jest nosek bekasi, źołnowy, czapli, bociani, chróścielowy, wróbli, szpaczy, żorawi, gołębi, ziębi, dzięciołowy, słowikowy. Kluk. Dykc. 2, 25, @tord;fdmabcl, @id)tfrant. Żorawie noski. Sienn, 151, (cf. iglica), Boh. capi nusek ; Sorab. 2. bacżenacze nosz. Ziele to ma na końcu noski , jako bocianie, i ztad eo zowia tak. Przed. 286. Syr. 604.

NOSIĆ, ił, i, cz. contin., (Boh. nosyti ; Carn. nositi, nosił, nosem; Vind. nofiti, nesti ; Sorab. 2. noszisch, nafcż, naszl, naszu ; Sorab. 1. noshycź, noszeni, noschu ; Croat. nosziti, noszim; Dal. nossiti; Bag. nossiti ; Bosn. et Slav. nositi ; Boss. hochtb , nomy ; Eccl. nochtii [ nieść 2 ] ; znosić, znieść); nieść niedok., (Naszać, Nosiwać /reęu.; qu. v.), öftere ober lange tragen, anitaltenb tragest, ju tra* gen pflegen. Mamka w zanazdrzu swoim dziecię nosi. Sk. Kaz. 215. Człowiek ze wszech, których jedno ziemia nosi, najniepoczciwszy. Pilch. Sali. 159. Gdzie stoję, tam i mieszkam, bo wszystko z sobą noszę. Teat. 7. d, 14. Nosi wilk, ale poniosą i wilka. Rys. Ad. 45. captantes capimur. Poi. Arg. 147. Ezop. 118. Każ wina nosić starego. Petr. Hor. 2 1b, (t. j. przynosić, bringen). Od senatu wszystkiego x. Skarga był niemal na ręku noszony. Sk. Birk. D 4 b ; Ross. hochtb Koro Ha Ti-

Mamcfc. Najrychlejsze ukrócenie krogulca bywa , często go na ręce nosząc. Cresc. 615. (cf. unosić). Rzeki Nisa i Odra wody czerwoniawe, jakoby zakrwawione, przez trzy dni nosiły? Nar. Hst. 5, 122. (toczyły, miały). Medo-wie drogie kamienie na szyi, na poszwach, na mieczach i na botach nosili. Sk. Dz. 100. Koń ma szyję nosić w górę. Cresc. 524. Nie dla kształtu ja moję głowę noszę. Bratk. U 5. Noszę długą brodę, włosy» (nie golę, nie strzygę, zapuszczam). Sławecki jest imię, które noszę. Teat. 55. c, 52. (które mam). Kapelusz nosić umiał. Żab. 12, 60. Powszechne prawo mody jest; tak teraz noszą. Jez. Wyr. Jabym się rad nosił po Fran-cuzku. Teat. 55. c, 41. (t. j. ubierał, chodził). Ta panienka pięknie się nosi, ale z szpetnego zysku. Bals. Niedz. 1, 127. Krezus wszystkim kazał się w złocie nosić, aby Solon obaczył, iż Krezus pan jest w złoto. Glicz. Wych. F 4. Europejezykowie noszą się krótko, oryen-talne narody długo. Kluk. Zw. 1, 57. Na on czas nie tak poważnie i pieszczono nosili się panowie. Krom. 48. (minime fastuosi et deiicati erant). Noszę podło syna, sługę » źle ubieram; noszę ich strojno, stroję ich. Cn. Th. Temu co w aksamicie sługi nosił, samemu ledwie po-tym falendyszu dostawa. Petr. Ek. 97. Tetys nosiła Achillesa nie jako mężczyznę, ale jako pannę, aby był wolen od wojny. Otw. Ow. 510. Semiramis wziąwszy na się odzienie syna, syna w swoim ubierze nosiła miasto siebie. Biel. <Sw.

Wych. Elb. Noszenie się, noszenie * Vind. oblazhilna visha, nofha « habit, ubiór; n. p. Chcąc różnicę szlachty od mieszczan w noszeniu się nawet utrzymać , postanawiamy, aby żaden mieszczanin nie zażywał szat jedwabnych. Skrzet. Pr. Pol. 2, 114. Kiejstut w płaszczu białym według Krzyżackiego habitu albo noszenia. Stryjk. 402. — Nosić płód » nosić w żywocie, ftfymaitger ober trächtig geben. Marya pierwej niż się z Józefem zeszła, naleziona jest, iż już nosiła w żywocie z ducha świętego. 1 Leop. Matth. 1, 18. (mająca w żywocie 5. Leop.). (Vind. nofezh, brei » brzemienny ; nofezhnost, breinost* brzemienność). Klacz nieujeżdżona, i nosząca w łonie. Dmoch. U. 2, 295. — Foetura, noszenie płodu , to jest, wszystek ten cz?s, którego noszą płód. Mącż. Świnia się we cztery miesiące po spuszczeniu oprosi, bowiem cztery miesiące nosi. Cresc. 566. — §. Nosić, utrzymywać, zachowywać, erhalten. Ten, który wszystkie rzeczy stworzone do tego czasu nosi albo zachowuje i zatrzymywa, nie może być inszy, tylko sam bóg. Salin. 2, 519. — §. Noszę około, circumfero. Cn. Th., obnoszę, id) trage jjenmt. Ale co nosimy tu i owdzie oczy i uszy swoje po świecie? w Polskę, to jest, sami w się wejrzyjmy. Orzech. Qu. 175. — §. Noszę kogo moral, obracam kogo, verso. Cn. Th. einem jit tfyun mad)en. Nosić kogo po ludziach, obmawiać. Cn. Th. Dudz. 55, einen bei) ben 8en= ten fyerum tragen. Mówią o nim wszyscy, noszą go. Cn. Th. 452. Kto w niełasce Pańskiej, z tego wszyscy dworują, a będą go sobie podawać, nosić, piastować, aż do pacholąt przyjdzie. Gorn. Dw. 124. — §. Nosić kogo za co * mieć go, poczytywać za co, einen für etroa$

356

NOSZENIE - NOSITELNY.

NOSIWAĆ - NOSZE.

galten. Za młodzieńca bez próby nosił go wojennej, za    prawił się przez    most nositelny. Sk. Dz.    631. bie    er mit

pieszczone paniątko. Jabł. Tel. 217. Korybut w Czeskim    fid) führen formte.    Nositelna ciemnica, ob.    Ciemnica.    (Slov.

królestwie za króla się nosił, aczkolwiek nie był koro-    nositliwi, nositliwec Gerundium Gramm). N0S1WAĆ, ał

nowany. Stryjk. 536. — Nosić się przeciw komu * za-    a, frequ. verbi nosić * naszać , j« tragen pflegen. W ten

chowywać się, stosować, ft# gegen jemattben »erhalten,    czas rzeki poczęły nosiwać z olszy dłubane łodzie. Otw.

betragen. Nie możemy dobrze się nosić przeciw drugim,    Wirg. 380. NOŚNY, a, e, Boh. nosecÿ ; Rag. nossiv;

jeśli pićrwćj przeciw samym sobie nie będziemy dobrze    Bosn. nosiv; Ross. hochmhh , hociulhhh, hocmh , nosie nosić. Petr. Et. 386. NOSZENIE, ia, n., — §. 1)    cokb; §. 1) od noszenia, ütrage ». Z łódką nośną nad

subst. verb. — §. 2) Noszenie potraw, jedno, dwoje,    wodami mętnemi    Charon stoi. Bardz. Trag. 353.    — g.

troje* danie, ein ©attg ©peifen. Cn. Th. Troje noszenie*    Nositelny, dający    się przenosić, tragbar.    W Lemnie arna trzy misy. Cn. Th. 1154. Kurczę upiec, i    tym na    maty leją nośne,    koluwryny. Kchw. Wied.    7. — §.    2) Da-

pićrwsze danie stół miernie obdarzyć, a drugie zaś no-    jacy się dobrze    nosić, fid)    gut tragen    laffenb.    W tym

szenie, co mógł mieć w ogrodach. Hor. Sat. 175. Zdej- suknie chodzimy, które jest droższe, nie które nośniej-mują u stołu półmiski wskok jedne po drugich, że w    sze i trwalsze. Star. Ref.    168. —    §. 3 ) Kura nośna *

krótkim bardzo czasie wydadzą siedmdziesiąt noszenia.    jaja niosąca, nieśna, eine    Sege^emte; Vind. jaizenofezha

Półtoraroczne

Ktok. Turk. 106. — §.3) passiv. To co noszą na so- kokufh, kura, kokla ; Ross. Hecymna. bie, co wieszają, baö 2htgel;ängc; Sorab. 1. wobweschk; kury są najnośniejsze. Kluk. Zw. 2, 99.

Vind. nofhnia, nofilnost ; Ross. nocna, no4BicKa, 1104- NOSNY, ob. Nosowy. NOSOROG, a, m., NOSOROŻEC, Bicb. Noszenie    drogie dla ozdoby, zawieszenie u    szyi,    żca,    m., Boh. nosorożec; Sorab. 4.    rohowé    noszacż ;

viriae. Cn. Th.    Chętnie ten upomineczek Świetne    no-    Rag.    nossorùxaz;    Ross. Hocoporb ; baê    Sîaéporn; zwierzę

szenie, złotyłańcuszeczek Daję dziecięciu. Groch. W. 371. wielkością do byka podobne, kształtem do dzika, o je-Oddał poseł od króla kosztowny upominek, noszenie na    dnym rogu nie zbyt długim, nie na czele jednak, ale

bogatym kamieńmi osadzonym łańcuchu; który zaraz na    na nozdrzach wyrosłym. Nies. 1,143. Zool. 387. Opisu-

szyję sobie włożyć kazała. Gorn. Dz. 54. U szyi    mu na    je Pliniusz nosorożca, iż ma    róg, który    od nosa    pocho-

piersiach wisiało noszenie. P. Kchan. Orl. 1,485.    Nosze-    dzi, nie prosto,    ale krzywo,    i na ukos,    którym    on dżinie od czarów',    uroków, trucizny, amuletum. Cn.    Th.,    w-nie    mężny jest,    i wojuje z słoniem , któremu    w wyso-

Eccl. ;v{kAiiiiAiii|ie,    aa^OHKa, xpaHHibHan, Haycbi, BH3aia,    kości    niemal jest    równy; obostrza róg    o skałę,    i tak sie

K)304bHHKB, KOHypu. Cząstki krzyża ś. za najprzedniej-    na wojnę z nim gotuje, w    której do brzucha słoniowe-

sze noszenie używał. Krom. 72. amuletum. NOSICIEL,    go zmierza. Birk. Chmiel.    B 4 b.    Nosorożec parskał,

a, w., Boh. et Slov. nosyc; Sorab. 1. noscher, nosze-    Banial. / 2 i, — Prov. Do mnie się wszystkie zbie-

cżef, petsten, (cf. piastun); Carn. noshâzh ; Vind. nofhazh,    gają jak do jednorożca. Boh. 1, 320. — §. 2) Noso-

zigar, nofazh , nofhizh , nofhnik , nofez , tovornik , (cf.    rog, nasicornus, ^ gatunek chrząszczów. Zool. 164, Ctne 2Irt

towar; Vind. nofilnizhar * lektykarz) ; Croat. noszecz, no-    $?dfer. NOSOROŻCOWY, a, e, Ross. nocoporoBbiH; 9?a$*

i., Tr., chustka do nosa, ein

szitel; Rag. nossitegl, nossilaz, nossâc, bastóh; Ross.    Ijorn *. *NOSOWKA , i

HOCHJbmHKB, HOinaKb; Eccl. Hocmejb; który nosi, nosarz,    ©djnupftnd). NOSOWY, NOŚNY, a, e, 9?afe * ; Carn. nó-

bcr Präger, (cf. tragarz). Pluto, nosiciel    trójzębu.    Otw.    sne ;    Croat. noszni ; Ross. hocobuh. Nosowy rzemień u

Ow. 328. Orzeł nosiciel Jowiszowej broni. ib.    623.    uzdy    końskiej Ross. HapbLibHHKb. Przegroda nosowa,

Chrystusa nosicielami zostaniemy, gdy jego ciało i krew'    septum narium. Krup. 1, 47. Nosowa chrząstka Slav.

w ciało nasze weźmiemy. Sk. Żyw. 195. Siedź na twym    nosdêrva, (cf. nozdrze). Wrzód nośny, polyp/ Syr. 544.

nosicielu (koniu) i lekko i bacznie. Toi. Saut. 50. —    Wrzód nosowy. Perz. Cyr. 2, 185.

W rodź. zeńsk. Nosicielka, Boh,, nosyćka ; Sorab. 1. no- NOSTRZEK, NOSTRZYK, a, m.t gatunek koniczyny, trifo-scherka , pestnicżża; Ross. HOCHibiuHita. NOSIDŁO, a, n.,    lium Melilotus. Kluk. Dykc. 3, 1*22, ©teinflee. Sienn. 100,

naczynie od noszenia czego, cf. jasło, fine £ragbal)re.    ob. Komonica swojska et Goryczka mała. Urzed. 116;

Cn. Th. Wiod. ; (Boh. nosydlo, nosidlo ;    Sorab. i.    no-    Vind.    nokata ; Ross. Kpoimio, 40hhhk*. NOSTRZYKO-

szedwo, noschencza; Sorab. 2. noszidla ;    Slov. nosydlo,    WY,    a, e, ©teinflee*, n. p. Emplastrum de meliloto, no-

nosidlo; Carn. nosilu , nosilnóze ; Croat. noszilo, noszil- strzykowy plaster, ©teinfleepflafter. Perz. Cyr. 2, 311. nicza, Bosn. nósila ; Rag. nossillo, nossioniza, nssilni- NOSZARZ, NOSZARKA, ob. Nosarz, nosiciel, nosicielka, za; Ross. kochio, hochikh; oprócz ogólnego znaczenia, “NOSZĄ, y, noszenie, ba3 fragen; Vind. nofba, no-w dyalektach , szczególnie się tym słowem wyraża lekty-    fhnia, nofilnost ; Ross. iionia, HOiUKa ; Eccl. 6peMenmma.

ka, lub też mary). — *§. Potym panom, któremu co    Zapuchła w' pasie i szczęśliwą noszą Powiła córkę. Morszt.

przynależało Z ołtarza oddawano ich nosidła cało. Stryjk.    99. t. szczęśliwym połogiem, gltidlicbe 9?iebcrfuttft; ob,

Henr. C 2. noszenia, zawieszenia, ozdoby. — (‘NOSIO    nosić płód. NOSZE, ów plur., czćm noszą co, tragi,

bland., ob. Nosek, cf. oko, *ocio. NOSISKO, a, n., nie-    nosidło, lektyka, eine ïrage, ein îragfeffel; Boh. nuśe,

zgrabny, szpetny nos, eine IjäßltcOe 9îafe; Boh. nosysko).—    nuśka; Slov. et Morav. nosa, nosidło, nosydło; Sorab.

NOSITELNY, a, e, mogący być przeniesionym, tragbar,    2. noszidla; Sorab. 1. noszadwo, noschencza; Carn. nó-

£rag * ; Vind. lohkonofiiu, prenofliu ; Rag. nossiv; Bosn.    sha, noshna, nosilnóze, nosilu; Vind. nofilniza, nofen-

nosiv; Ross. HOCHibHHft, hochmmh, hocküî, hocoicb. Prze-    za, fedilu sa nofhnjo; Croat noszilo, noszilnicza, tragi«;

Bosn. nosiła; Rag. nossillo, nossioniza, nossilniza; Ross. kochio , hochikh. Tam królowa bez lektyk, bez noszów chodziła. Pot. Arg. 207. NOSZE, NOSZENIE, ob. Nosić.

ryusza, [bflô 9?otariflt. NOTATKA, i, £., anotacya, bte Slufmerfung, Slnmerfung. Kazał mi rejestr podać, zbiera tam wszystkie notatki. Teat. 19, 75; Rag. bigljéxka ; Ross. 3anHCKa, pa3irfeTKa. (NOTECZ, y, £., rzéka, 9?e£e, wypływa z jeziora Gopła, a w Rrandeburgii uchodzi da Warty. Dykc. Geogr. 2, 225. NOTECKI, a, ie, od

NOSZKA, ob. Nóżka.

NOTA, y, x., NOTKA, i, i., dom., — §. 1 a) noty, ano-tacye, przypiski, uwagi które się zwykły pisać dla tłumaczenia pisma jakiegoś. Kras. Zb. 2, 249, Mc Slnnter»    Noteczy, 3?e$ * . Powiat Notecki, ber 9îej$biftrict). NO-

TNIA, i, i, tak prosodia po naszemu zwać się może. Kpcz. Gr. 1, p. 3, bte ^rofobte. NOTOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., osobno dla pamięci naznaczać, ttotireit, ßuf* nterfen; Sorab. 1. merkomne czeychuyu ; Ross. ourfeTurt,

fwtg, Mc 9Î0te ; Vind. nota, snamnik, snamink, obvanzhik, snamiza, navanzhanje, nasnaminuvanje, opomenenje ; Slav. bilixka; Ross, blihoci. — b) Nota «nagana, uszczerbek, makuła , plama ; Rag. prîrok , prîkor, (cf. przekora) ; ein

3Mel, geiler, ©e&redjen, £abel. Czyż oni są bez namiç-    oiMinaTL, noMinart. W tych słowach notować mamy,

tności , bez błędu, bez noty? Teat. 45, 10. Zyć bez    iż męstwo Judity czystości jest przypisane. Birk. Zyg.

noty. Mon. 66, 175. Nauczać mową, i stwierdzać nau-    23. — Notować przywary « ganić, rugować, §eĘIer rügen,

kę przykłady, był to przywilej sędziwej cnoty, i przepę-    Proszę was, notujcie moje potknienia. Wys. Ign, 80.

dzonego bez noty życia. Mon. 68, 498. Kto przy cno-    Żona nienotowana w wierności. Zab. 13, 365. bez piacie zgrai się opiera, notę niesłuszną osobliwości mężnie    my; cf. niepokalany. NOTOWY, a, e, od not, 3?ote*.

znosi. Mon. 72, 589. Gdy się kto raz kłamliwym w swym    Notowy papier, gruby, dyehtowmy, do not pisania. Ma-

słowie pokażę, Trudno, by praw'de mówił, notę z sie-    gier. Mskr.

bie zmaże. Zegl. Ad. HO. — §. 2 a) Noty muzyczne, Pochodź, nanotować, annotacya, konołatka, ponotować, z których śpiewają, solfy pisane. Cn. Th., 3?oten tn ber    wynotować, zanotować.

SDłuftC ; są to charaktery, wynalezione do znaczenia rozmai- NÓW', iu, m., ber 3?einłtt>nb, gdy księżyc między ziemią a tych dźwięków' i tonów, składających muzyczną harmonią. słońcem, m?jąc całe połsferze światłe do słońca obró-Kras. Zb. 2, 249 ; Boh. nota. Nota w muzyce oznacza ton    cone, ziemi świecić nie może.    Wyrw.    Geogr. 60. Boh.

podług linii, na której lub nad którą jest położona. Ma-    nowmësyce ; Slov. nowi mesâc;    Sorab.    1. nowe rnesza-

gier. Mskr. Gółka muzyczna , czyli cała nota w muzyce,    cztwo ; Carn. mlaj, shêp ; Vind. mlai, novâ luna , mlad

ma w sobie ogonatek czyli półnotek dwie. Magier. Mskr.    miefez , nou miefez, mladina miefeza, miefezhna novina,

— Noty ogólnie znaczy papier muzyczny, czyli pismo    miefezhnu mladitje, fhep ; Bosn. mjena, novi miseę;

muzyczne, ib.— Z not się uśmiecha, w takt słowa mie-    Rag. mjêna, novi mjesez, mlaadi mjesćz; Ross. hobo-

rzy. Zab. 9, 347. Zabi cf. z partesów. — b) Nota ja- Micanie. Nowiu początek Ross. Hapo*4eHie. Na no-kićj pieśni * melodya, bie SDMobte, bie Sffieife; Vind. visha,    wiu miesiąca października, sub    iniiium.    Krom. 737. —

stima, petna nota, peuna mera, kot, fekirza ; Ross. na-    Now'. W. Osea. 2, 11; (mot.    Kalendae abo pierwszy

irfeBt, noAOÔeHï. Hymny te notą kościelną dawną śpię-    dzień miesiąca»). Nów' nastaje (Vind. mifez fe mladi).

wać możesz. Groch. W. 27. Śpiewali hymn wdzięczną notą.    Na nowiu będący, od nowiu, nowomiesięczny Ross. ho-

Groch. W. 107. Subtelną notą dumy żałobne śpiewają.    BOMtcaqHUH. Nie życzę szumieć z obietnic na nowiu;

Otw. Ow. 575. Pieśń nową Panu zaśpiewajcie, notą    Chrośc. Fars. 63. NOWAK, a, w., NOWACZEK, czka,

głosu wesołego. Ryb. Ps. 57. Wesołe noty i stroje    m., dem., Boh. nowaeek ; Slov. novaeek, zaćatećnjk; So-

słodkobrzmiącćj lutni. Ustrz. Troi. 132. (cf.'gedźba). No-    rab. 1. nowak ; Vind. novak, noviz, sazheunik ; Bosn.

tę tylko umiem; anicula praecandi formulant Dominicam    nevjeset tiro, (cf. niewiasta, Bosn. sebar, novak plebejus,

dicere jussa, respondit: notkęć go tylko umiem, nume-    rusticus); Ross. hobhuokł, bobhke; §. a) nowotny żołnierz,

ros memini, si verba teuerem. Cn. Ad. 741. Poetyckich    orator, sługa etc., tiro. Cn. Th., ein neuer Anfänger, eilt

not nauczycielu, Dodaj mi rymów, dodaj mi słów wielu.    9?eulfng; nowotny w jakiej nauce abo rzemieśle. Wlod.

Suszyć. Pieśń. 3, M 3 b. (poezyj). Slov. Prov. Gednu nótu    nowieyusz, nowotnik, nowouk; Sorab. 1. nowotnik, pżi-

liuśt ; crambo repetita. Slov. Premenif nekomu nótu; ser-    hutżencz , pżihutcżenczk; (Rag. vulg. novalia ; Carn. no-

monem alicujus immutare, (cf. zbić z jednochody, pomy-    vâk; Croat. novak, novachicz). Nie trwóż się nowaku,

lić szyki).    Slov. Ne wi, na kteru nótu tancowat ma ; ne-    albo    nieuku,    jeśli    gdzie trudność jaką    znajdziesz.    Zygr.

seit unde    initium sumendum. —    Prawieście nam trafili    Gon.    18. Na    wojnie żołnierze starzy,    ćwikowie,    świa-

w notę. Biel. S. M. 17. (dogodziliście nam). * Pochlebni-    domi są wszystkiego; nowacy zaś, tirones, niebywali, nie

ki umieją się z pańską myślą zgadzać, a w notę jej tra-    wiedzą jeszcze, co się dzieje. Petr. Et. 181. Mącz. Le-

fiać. Kosz. Lor. 113. (cf. w rumel. ib. 25 b). Panowie    pszy żołnierz w potrzebach bywały, niż nowak. Petr.

tych tylko radzi widzą, którzy im, jako mówią, wt notę    Pol. 2, 419. Papr. W. 1, 98. Na urzędy kościelne da-

ugodzić umieją, ib. 182.— Na    tę notę coś mówił «na    wani być nie    mają    nowacy nieświadomi i nieumiejętni,

ten sens.    Cn. Th., tu bem ©inne.    NOTÀRYUSZ, a, m.,    ale ci, którzy    sie>    w tym ćwiczyli, i    długo się    w tej

Croat. notariush; Slav. bilixnik; Eccl. noÆ’BHK'L, no4ia-    szkole uczyli. Sk. Żyw. 122. Tirunculus, nowaczek, mło-

Hefi; pisarz urzędownie upoważniający podpisem swoim    dziczek prostaczek. Mącz. — g. aliter : Novus homo,

wszelkiego rodzaju skrypta, ber 9łotariu3, 3?otar, (cf. pi-    młody człowiek, nowak, co niewysokiej będąc ’rodo-

sarz ’jawny). NOTARYÜSZOSTWO, a, n., urząd nota-    witości, pierwszy z swego domu wzgórę się wyniósł. Ze

wno

Polacy tego słowa w tymże samym znaczeniu, w którym •Łacinnicy używali, jasno to poznać z mowy Jana Tarnowskiego , którą przywodzi Górnicki w dziejach. Pilch. Sali. 125, — §. b) Nowych rzeczy wynaleźca. Cn. Th. Dudz. 24; Carn. novinek; Vind. novitnik, ponoulovez; fin Neuling, ber Weiterungen maefjt. ‘NOWACYA, yi, *., n. p. Kiedy przedający kupującemu pieniądze kupna jako użyczkę na prowizyą daje, zowie się odmiana takowa nowacyą, odnowieniem długu abo ugody. Gal. Cyw. 3, 242, bte ®rneitening, bie Weiterung. NOWALIA, ii, z., NOWALIJKA, i, i., demin., co się pierwszy raz w roku zażywać zdarza; Carn. et Vind. novina; Iioss. nomma, hobhh-Ka; tl'ftê Weite« t'ont 3al)re. Ogrodnicy wymyślni w nowaliach dziwnych. Hor. Sat. 200. Nowalijka Mospanie dziś' święcone jaje, Pociągnąwszy za ucho, wraz kiełbasę daje. Pot. Jow. 2, 82. — §. Co rzadkiego, osobliwego, nowina, etwa« Sefoitberc«, Weite«. Czy to nowalia, powstać podupadłemu ? Tr. ‘NOW1C, ob. Nowicyusz. 'NOWIĆ, Chodk. Kost. pr., Carn. et Vind. noviti, snoviti; Eccl. ho-bk) ; ob. Odnowić. NOWICYAT, u, m., czas próby w zakonach, przed profesją. Kras. Zb. 2, 250, ba« Wooh ciat; Carn. novashtvu, novizijat; Vind. skufnu letu; Hag. novaetvo; Croat. novacbtvo; Hoss. HCKycŁ ; Sorab. 1. pżi-hutzenstwo. Nie skończyła jeszcze nowieyatu. Zab. 5, 236. Uczniowie Pytagoresa musieli odbywać pięcioletni nowieyat. Mon. 70, 785. — §. Pomieszkanie nowieyuszów, bie SB Innung ber Woyicett; {Rag. novackostanisctel Mieszka na nowieya^ie. Tr. — §. Transi. Niebywałość, niebie-głość, Uiicrfabren^eit, UiigcttOttyett. Znać, że w tej nauce nowieyat odprawuje. Tr. NOWICYACKI, a, ie, Hag. novaacki; Croat. novachki; WoötC», ba« WoDtCtat befteffettb! NOWICYUSZ, ‘NOWIC, a, m., eut Wot'tce; nowotnik, nowouk, nowak ; Sorab. 1. nowotnik, pżihutżencz, pżi-huteżenezz ; Hoss. hobhicl , hobhuoicl. Katolicy rzeczy starożytne trzymając, nowicami nie są. IJrbst. Art. 56. (cf. fryc). NOWICYUSZKA, i, z., eine Wotnctnn; Sorab. 1. pżihutżencżka. Romania obłocząc w zakonną sukienkę nowieyuszkę swą Przedzisławę, dała jej imię Eufrozyny. Steb. 93. Na znak nowieyuszki przyjęłam z pokorą Urząd smutny pilnować zakonicę chorą. Teut. 46, 19. Dla nowieyuszki ciężkoby było zdobyć się na takie doświadczenia. Mon. 69, 367. *NOWIEĆ, ob. Odnowieć. NOWINA, y, i., NOWINKA, i, i. demin., Boh. nowina, nowinka; Sorab. 2. nowina; Carn. novina; Vind. novinna; (novina »nowalia); floss. noBH3Ha, nepBHiia, nepBHima, (HOBHua, HOBHHKa nowalia, nowe płótno, nowizna, lada); §. 1. rzecz nowa, a osobliwa, rzadka, etwa« Weite«, ©eltfame«. Nie nowina to, że dla pieniędzy czasem wstępują w małżeństwo. Boh. Kom. 3, 411. Płacze, boleści, frasunki, i u bogów nie w nowinę bywają wedle poetów. Warg. Wal. 228. To nowina, jeszcześmy tego nie słyszeli. Birk. Exorb. B 2. (osobliwsza). Nowina na świecie, białogłowa dobra. Budn. Apopht. 136. Teraz o takich dzieciach nowina słyszeć, którzyby się po śmierci rodziców dobrze rządzili. Haur. Sk. 204. Nie pierwsza mu to, nie nowina mu to. Cn. Ad. 634. (cf. bywalec, wie gdzie kozy gnano). Nowina to, niesłychana, niewidana rzecz. Cn.

Ad. 742. Nie nowina starym pisarzom mieszać Scytów, Sarmatów, Słowianów z Polakami. Nar, Ust. 2, 405. Częstokroć do nowinek się udają i mienią się. Warg. Cez. 76. (t. j. do nowości). Przynosi maj słodkie nowinki, zielone jarzynki. Jei. Ek. H 3. (t. j. nowalijki). Wiosna opatruje kuchnią nowinkami ogrodowemi, do łechtania smaku sposobnemi. Mon. 71, 201. Nowiny zawsze woli człowiecza natura, Powszednie rzeczy gardzi, stare już *potura. Pot. Zac. Inaczćj tego słuchamy, co u nas jest w nowinie, i podziwienie nam czyni, a inaczćj tego, za czym świadczyć mamy. Warg. Cez. 213. W nowinę mu biały chlćb ; ne per somnium quidem albo pane saturatus. Rys. Ad. 75. — §. Nowa wieść, wiadomość, nowe doniesienie, dite üîeutgfett, fnfd)e 9îa$ricfjt; Carn. novina; Vind. novina, noviza, osnanik, osnanitje, pofhta; Croat. novina; Sorab. 2. nowina; Boss. ßbcTB, i^Bicne. W mor, a w wojnę, najwięcej nowin. Mącz., Rys. Ad. 4. Latały wszędzie żałosne nowiny. Auszp. 60. Nowiny zawsze uprzedzają sarnę rzecz. Rys. Ad. 49. Zawsze ludzie nowin przyczyniają, ib. 76. Rychlej się dobra nowina, niżli zła odmieni, ib. 59. To pewna nowina, bywszy lato, będzie zima. Rys. Ad. 68. Dobra nowina, będzie lato, poszła zima. Cn. Ad. 163. Świerzbiące uszy ich, tylko na nowinki są otworzone. W. Post. VV. 3, 189. Dworscy tylko nowinkami żyją. Dar. Lot. 18. Mam ci dobrą nowinę powiedzieć. Weg. Marm. 141. — §. 2. Nowina, nowizna, pićrworaz, lada, rola abo pole nowo orane, kopane, 9?ettbntd), 9?citlaitb, ©replanb; Boh. klućenina; Vind. novina; Sorab. 1. nowina; Carn. rôte, prelôg; Eccl. HOBOctuie; Hoss. hobhur, hobhhku , ityjura. Nowiny są role na nowo wykarczowane, o których niemasz wiadomości, żeby były pierwej uprawione. N. Pam. 13, 72. Nowinę karczować Eccl. iiOBOctmH, HOBiuecTBOBarii, ho-BOe 3aB04HTii. Nowe role starzy ludzie, które pierwszy raz na całym polu bywają orane, albo też kopane, zo-wią nowinami. Cresc. 101. Balwierz mu głowę poszarpał, jak nowinę na odłogu. Dwór. K 2. Na nowiznach wszelkich tak dobrze urodzi się zboże, jako nigdy lepiej na zwoźnćj ziemi. Haur. Sk. 28. Na nowiznie urosły Hoss. HOB03eMOibHBiif. — §. 3. Nowina ; herb, ucho od kotła białe, w polu błękitnym, obiema końcami do góry; w śrzodku miecz końcem na dół. W hełmie nad koroną noga zbrojna z ostroga, jakby klęczącą na koronie. Europ. 5, 56 ; eût 2Bappctt.‘ NOWINIARKA, i, i., n. p. Zartowniczki, nowiniarki, statystki. Mon. 67, 285. ib. 68, 284, ^cittgfetfcnfrämcrtntt. Nowiniarki do uncyi prawdy cetnary fałszu przyłożyć gotowe. Mon. 72, 424’. NOWI-NIARSTWO, a, gonienie za nowinami, bte Dïeittgfeb tenjagb; Boh. nowinarstwj. NOWINIARZ, NOWINKARZ, a, m., Boh. nowina?; Sorab. 1. postkar; Ross. bIictob-lUHKb ; nowinkonoś, nowinami się trudniący, eilt 9?etttg= fettcnfrćtllter. Nie ?są to powieści Mylnego nowiniarza, nie pletliwe wieści. Zebr. Ow. 288. (auctoris ambigui). Zawsze nowego co nowiniarz przyszywa, ib. 295. Nieda-do kalendarzników cechu wpisałem się; teraz zaś do nowiniarzów bractwa przystąpić umyśliłem. Mon. 68, 138. Nowin nie siej; nowiniarza urząd nie poczesny.

NOWOCINA - NOWONAWRÓCONY. 359

NOWINKA - NOWOCHRZCZONY.

m., (Boh. nowokrténec;

Cn. Th., bfc erfte SJłeffe eines neuen

msza.

e, świeżo wymyślony, nett erbadjL

Cn. Ad. 742. Nie dziw, że się tobie nowiniarzowi powe te rzeczy podobają. Pim. Kam. 117. Ludzie tak miałkich rozumów, jak nowiniarze nasi. Nag. Fil. 57. Mon. 67, 158. NOWINKA, ob. Nowina. NOWINKARZ, a,

m., nowiniarz ; *‘NOWINKONOŚ, ia , m., idem, ein 9?eit* igfeitentntger. Nowinkarze giną. Morszt. 70. Ci nowin-konosiowie nowiny powiadają trzy po trzy, uszy bolą na kogo napadną, nabają i naplotą, co się im śniło. Opal. Soi. 50. NO WINNY, a, e, od nowiny, 9?eutgfetten * ; No-winne, ego, n., podarek za nowinę, Cn. Th., 9îeuig?eiten* lofm. — §. Nowinny, od nowiny, nowizny, lady, Sîeubrud; *. Prawa do wielu nowinnych dziesięcin dla biskupów, nie są tak mocne, jak sie zdaja. N. Pam. 13, 72. — NO-WIUCHNY, a, e, NOWIUCZKI, NOWIUSIEŃKI. NOWIUTEŃKI , NOWIUTKI, a , ie, intens, adj. nowy ; febr UCH, (funfel nagel neu), novellus. Cn. Th., Sorab. 1. nowużki ; Vind. ziele nou, vufs nou, kofedain , zhistu nou ; Ross. HOBeHŁKift ; nuperrimus. Mącz. Dam ci dwie symfonijki nowiuteńkie, jak z igły zdjęte. Boh. Kom. 1, 212.    N0-

WIZNA, ob. Nowina, rola. NOWO adv.. §. 1. nowym sposobem, neu, auf eine neue 2Irt, mm neuen; Boh. wno-wé, poznowu ; Sorab. 2. fnowati, na nowe, wot nowo-tki ; Vind. na novo, na novuzh, do novega, snovizh [ob. Znowu), nanovizh, is novega, od novizh, spet, opet, drugizh; Bosn. iz noua, istanoviçe; Slav. opèt, iz nova; Eccl. Hobo , imku ; Ross. H3HOBa, bhobl , (biiobK niedawno). Nowo wprowadzić Ross. HOBOBBecm, hoboboahth. Jak ją ujrzy, to na nowo oszaleje. Teat. 53. c, 22. znowu , roteber mm neuem; (de novo). —§. b) Nowo, świeżo, niedawno temu; Garn. novèzh; yor furjern, ofmlmtgft, nem lid;. Nie zdołacie się oprzeć nieprzyjacielowi takiemu, jaki do was wtargnął tu 'najnowićj. Przyb. Milt. 114. NOWOCERKWIANY, a, e, nowowierny, einem neuen ©lau* ben anbâugenb. z naprawy schizmatyków nowocerkwia-nych Wileńskich. Birk. Exorb. C 3. NOWOCHRZCZE-NIEC, NOWOKRZCZENIEC, ńca Slov. nowokrstènec neophytus), §. a) etit Sötebertdufer ; Slov. haban; Carn. prèkerstnik, prekerstenz; Ross. nepenpecTH-ie,iB , nepenpecTb, nepeupemeHeit'B ; Eccl. nepenpemuBa-HeifB. Nowokrzczeńcy przyganiają krztowi, który się dziatkom małym usługuje, i przetoż sami drugi raz się nurzają, a dziatek swych krzcić nie chcą. Gil. Kat. 555. Według nauki nowochrzczeńców chrzest dzieciom nie powinien być dawany przed wiekiem rozsądnym ; a gdy przed tym wiekiem jest dany, powinien być oowtórzony. Wyrw. Geogr. 140. (cf. Aryanin, Rakowianin , Socynianin; nurek). Nowochrzczeńcy sprzeciwiają się panieństwu Panny Maryi. VU. Post. Mn. 50. — §. T>) Nowo ochrzczony, neu (jetctuft. Jadźwingom nowochrzczeńcom, nowy miał bvć biskup ustawiony. Stryjk. 291. N. Pam. 12, 339. — W rodź. zeńsk. ‘NO'WOCHRZCZENKA, Ross. nepeKpemeHKa. NOWOCIIRZCZEŃSKI, a . ie , nuebertau* ferifdj. (Slov. nowokrstenski neophytus). NOWOCHRZCZEŃ-STWO, a, n., nauka nowochrzczeńska, ber îlitabapttSmuS. Donatyści z Aryanami w nowochrzczeństwie sie zgadzali. Sk. Dz. 417. NOWOCHRZCZONY, a, e, neophytus. Cn. Th., neu getauft, neu befeljrt; nowonawrócony. ‘NOWO

CINA, y, z., nowotność, nowina niechwalebna, bte 9?em Iteit, Neuerung. Widzisz ty, który się w nowocinach kochasz , że to zawsze tak bywało. Pim. Kam. 90. *NO-WODNIOW1EC, wca, m. , żyjący modnie, przerabiając dzień na noc, a noc na dzień, n. p. Ci, którzy się trzymają starego kalendarza, mają wielkie naprzykrzenie, bo> radziby spać, kiedy ci nowodniowcy jeżdżą. Mon. 71, 525, *9?ad;ttdgler, bie attS ber 9îad;t £ag machen. NOWODWÓR, u, m., starostwo Nowodworskie w Pow. Wałeckim. Dykc. Geogr. 2, 228, eine Staroftep im 9?ef5biftricte, cf. Nowy Dwór. — NOWOGŁADKA, i, z., miasto Kozaków Grzebieńskich w Wielkorządztwie Astrachańskim, obtoczone wałami. Dykc. Geogr. 2, 228, eine ©tabt. NOWOGRÓD, a, w., — 1. Siewierski; miasto powiatowe w województwie Czerniechowskim. — 2. Miasto w ziemi Łomżyńskiej nad Narwą. — 3. Miasto w województwie Bra-cławskim. — 4. Nowogród wielki, Novogardia, wielkie miasto Mosk., stołeczne wielkorządztwa tegoż imienia. — 5. Nowogród niższy, Xstwo i miasto w Państwie Mosk. przy zbiegu Okki z Wołgą. Dykc. Geogr. 2, 228, 9łamett »erfcfjtebener ©tdbte; cf. Stargard, Stary gród, oh. Frenzel Monim. 2, 2419. Nowogród z dawna Starodubem zowią. Steb. 2, 300. NOWOGRÓDEK, dka, m., Neogardia, dawne i znaczne miasto Lit., wojew. tegoż imienia. Dykc. Geogr. 2, 228. NOWOGRODZ1ANIN, a, m. , obywatel Nowogrodzki. Steb. 163. — NOWOKS1ĘŻYNY plur., §. a) bankiet po nowej mszy, coena sacerdotii adltialis. Cn. Th., ber Slntrittófdjmaui eines ©etftlidjen nad; ber erftcn SDîeffe. Nowoksiężyny, uczta z okazyi prymicyi. Mon. 75, 59. — §. b) Nowa

ÿrtefterS. "NOWOKW1TŁY, a, e, Eccl. HOBOitBtiymiM; Graee. no^edyg, nuper virescens , frtfd; bltlfienb. NOWO-LETNl, ia , ie , noworoczny, lub też w lecie nowy; neu* jdbrtg, im ©ommer nen, mm blefem Sommer frtfd;. Każ woły puścić na siewy, póki jeszcze zielony kłos, a nie każ je do domu gnać, aż wszystko ono zboże nowole-tnie wypasą. Kosz. Lor. 97. — *§. Nowoletnie sprawy i surrogatorskie.. Vol. Leg. 2, 1231. NOWOMIESIĘCZNY, a , e, n. p. Święcenie ‘nowomiesiącznych świąt. Hrbst. Odp. Q., Ross. HOBOM'bcHHHHH, t. j. na nowiu będący, nastający, SJłeutnmtbS *, 9leultd;tS*. NOWOMIEJSKI, a, ie, od nowego miasta, neuftdbtifd;; Boh. nowomestky. *NO-WOMIESTCZYK, a , m., neapolitanus. Macz., ein Bïeuftdb* ter. NOWOMODNY, a, e, — ie adv., neumobifd; ; nowo-świecki ; (Boh. now-oswôtskÿ ; cf. staroświecki). Nowomodne stroje. Teat. 30. c, 28. Nowomodni bardziej, niżeli rostropni, jezvka ojczystego nieprzyjaciele. Mon. 65, 80. NOWOMYŚLNY, a W pismach kacerskich nic nie najdziesz, jedno nowo-myślne rozumienia pisma ś. Diaf. Post. 9. NOWONARODZONY, NOWORODNY, NOWOPOWITY. a, e, neu geboftrett; Ross. HOBopomACiniBiił. Przed Bogiem nowonarodzonym Trzej królowie od wschodu stanęli z pokłonem. Przyb. Luz. 162. Dzieciąteczko noworodne. Groch. W. 365, Boh. zrozen2tko. Noworodny syn boży. ib. 594. NOWONAWRÓCONY, a, e, Vind. novuprebernjen ; Ross. HOBOnpocBimeHHUÖ ; nowochrzczony, nowowierny, neu be*

360 NOWONAWRÓC. -NOWOSIEDLINNY.

NOWOSIÓŁKI - NOWOWIERNIK.

fe^rt ; — hinc subst. N0W0NAWRÓCEN1EC, n. p. Nowo-    ażeby pierwszy g/os z tego tu miejsca nowosiedlinnego,

nawróceńcy. Lcop. 2 Parał. 30, 23. NOWOPOLE, a,    na którym mię W. K. M. osadziła, zaczyna/ się od po-

n., miasto w Krak. nad Pilicą. Dykc. Geogr. 2,    229, dite    dziękowania. Swad. i, 246. NOWOSIÓŁKI, Zek, plur.,

©tabt alt ber ^ilije. NOWOPRZYBYŁY, a, e,    neu ange«    miasto w ziemi Chełmskiej z Stwem. Tegoż imienia jest

foittntett; * NOWOPRZYCHODNY, id.; ztąd subst. NOWO-    królewszczyzna w powiecie Latyczewskim; także starostwo

PRZYCHODZIEŃ, dnia, m., eilt neuer 3lnfömtnltitg; Ross.    w pow. Nowogrodzkim. Dykę. Geogr. 2, 229; cf. siele,

HOBOseuieut, f. H0B03eMna; Carn. novâz; Vind. novazh,    sio/o, 9?ame oerfd^tebener ©tdbte. 'NOWOŚWIECKI, a, ie,

nou pofednik; Eccl. ceupuTKift, ceKpaTUH. hobuh, HC4a-    Boh, nowoswètskÿ; nowomodny, (oppos. staroświecki), neu-

bhîh, HOBonpHJyuHBmmca. NOWOROCZNY, a, e, od    mobtfcfy. Mon. 73, 595. Alamodzka, nowoświecka suknia,

nowego roku, 9tcuja(ir «. Noworoczny ofiarowniczy chlćb    Em. 37. NOWOTA, y, z., Boh. nowota; nowego co, no-

Vind. priklad, kruhek. NOWORODEK, dka , m., nowo    wa rzecz; n. p. Atoli os/adza/a przykre te nowoty radośó.

urodzony, elit Steugebowcr. Parki mknąc wątek    żywotny,    Nar. Tac. 3, 32, flîeupett, Neuerung; ob. Nowość. NOWOTA-

tak nóci/y sobie; Czas znaczym, noworodku,    ten dre-    NIEĆ, ńca, m., miasto w województwie Ruskim pod panów,

wnu co tobie, modo nate. Zebr. Ow. 202.— Chym. No-    Austr. ZtyÄc. Geo#r. 2, 229, Ńaute einer ©tabt.— z NOWOT-

worodek; ein neues Çrobuct, neu Ijeruor gebrauter Körper,    KU, na NOWOTKU, za NOWOTKU adverb., z początku,

ein neueS (Erjeugniß. Tc istoty, które przez rozebranie    im 2Ittfange. Garniec, gdy czego weń za nowotku nalejesz,

ciał wychodzą, dzielą się na wyjątki czyli istoty wy/ą-    onym już aż do szczątku pachnąć będzie. Kosz. Lor. 1.

czone, educta , i na noworodki czyli istoty nowozrodzo-    (cf. skorupa). Obrał sobie Stefan Jana Zamojskiego, któ—

ne, producta. Krumł. Chym. 11. Noworodkami, producta,    ryby go, zw/aszcza na nowotku, w wielu rzeczach ostrze-

nazywają się istoty przez rozbiór ciał otrzymane, które    gał. Biel. Kr. 675. Gwagn. 159. Na nowotku. J. Kchan.

nic znajdowa/y się w ciele lakierni, jakiemi się pokazują    Dz. 190. Obroty te niebieskie idą od wschodu do za-

po rozbiorze, ib. 12. NOWORODNY, a, e, nowonaro-    chodu, i z nowotku do wschodu. Lat. Kom. C b. Biel.

dzony, neu geboren; (Vind. novorojen). Pod ż/obem dro-    Hst. 266. znowu, na nowo, zaś, imeber, DOJt neuem. NO-

żonym noworodne Członeczki po/ożono w zimna niepo-    WOTNIK, a, m., człowiek nowe rzeczy lubiący, wynaj-

godne. Miask. Ryt. 21. NOWOROSŁ\r, a, e, neu ge«    dujący, ein 9teuling, ein teuerer, Sorab. 1. nowotnik. W

‘NOWOTNINA, y, z.,

tMtbfen, frifd) gemaefyfen. Na cudzym ogrodzie noworosłą    rodź. ieńsk. NOWOTNICA, y, z., NOWOTNICZKA, i, *.,

wydeptał kapustę. Żab. 13, 69. Z ust noworos/ych dzia-    zdrobn., ob. Nowak, nowieyusz.

tek chwała boska się mnoży. Glicz. Wych. Elb. (no-    nowość, nowota, nowego co, eine Steuerung, ettuaS Steuer,

wonarodzonych, noworodnych). Noworosłe lata i nieu-    Nie miłość nabożeństwa do zborów Ruś zaciągała, ale

stały rozum dzieci, ib. I 7 b. ib. E 6. ‘NOWORZYM-    nowotniny widoki, organy, krzekotki, wyganiania Juda-

SKI, a, ie, Sten * Stömtfcö. Zygr. Ep. 15. NOWOŚĆ, ści,    sza. Smotr. EL 39. jak jest rzecz głupia, pytać o no-

%., (Sorab. 1. nowofcż; Vind. noulenje, ponoulenje, po-    wotninie praw Polskich, tak jest rzecz głupia pytać Rusi

novitje, novina; Rag. novîna; Ross. hobocti») ; bic Steilheit,    o nowotninie praw ich duchownych. Obr. 62. NOWO-

Steuigfeit; (oppos. starość, dawność). Śrzodkiern iść trze-    TNY, 'NOWOCIEN, tna, tne, (Boh. nowotnÿ; Sorab. 1.

ba, między ślepym do starych zwyczajów przywiązaniem,    nowotné; Bosn. novçat); §. a) niedawny, niestary, nowego

ą niebezpiecznym nowości chwytaniem. Żab. 14, 193.    rodzaju, świeży, neu, nidjt alt, UOit neuer SIrt, frifd). Stary

Żadnej nowości w domu naszym nie pozwalam czynić.    żołnierz, w rycerskiej nienowocien szkole. Kchow. 208

Teat. 19, 3. NOWOSIEDLEC, dlca, m., świeżo osiadły,    — substant. Nowotny, jeszcze niećwiczony uczeń, tyro.

ein neuer ©olonift, ber ttod) itidjt lange 1W> anfäfftg ift; Boh.    Mącz., nowotnik, nowak, nowieyusz, fryc; (oppos. by-

nowousadly ; Vind. novazh, non pofednik; Carn. novâz;    walec, bieglec, ćwik); eilt Sîeuliltg, eilt Slllfältger. — §• 'b)

Ross. H0BO3ei«eir&, f. ii0B03eMKa. Prawa umówione no-    Biskup nie ma być nowotny. W. 1 Thim. 3, 6. 1 Leop.

wosiedlcom daje. Jabł. Tel. 176. Opatrowali znacznym    ib. t. j. nowości się chwytający, eilt Sîeuliltg. Sutty., neu»

nakładem swmich nowosiedlców w nadzieję przyszłych    erung3)ńcfytig. — §. *c) Jan Długosz, Matyasz Miechowita,

korzyści. Xiądz. 43. NOWOSIEDL1NY, G. nowosiedlin,    i insi nowotniejsi pisarze. Krom. 5. t. j. nowsi, neuere

plur., §. a) nowa osiadłość, nowa osada, eine neue ßo»    ©cfyriftfteller. NOWOTWORNY,    a, e, — ie adv., nowe-

ÏOttie, neue ŚBoljltftfce. Strzeżcie się, by nowosiedliny Przez    go sposobu czyli rodzaju, nowomodny, neumobifd), na^f

złych sąsiadów sztuki, do prędkiej ruiny Nie przyszły.    neuer 2lrt. Blonde wprawdzie pisarz nowotworniejszy, ale

Jabł. Tel. 188.'— §. Przeniesienie się do nowego sie-    dziejów starych wyszperacz pilny. Krom. 8. (Eccl. hobo-

dliska, Cśinjug in einen neuen SBotynort. Te ci przestrogi    TBopum, 4tJHTŁ mo bhobl). NOWOUK, a, w., nowak,

na nowosiedliny Śle Erast wierny, życząc, byś godziny    nowotnik, nowieyusz, nowy w czym, (cf. fryc); Sorab. 1.

Szczęśliwe miała z panem w twoim sercu , Coś z nim    nowotnik, pżihutżencz. Hetman ten ćwiczył nowouki

na ślubnym stanęła kobiercu. Mon. 73, 116. ib. 75,590.    wojenne. 1 Leop. 4 Reg. 25,    19. (młokoski. 3 Leop.).

—    §. b) Uczta, którą czyni nowy mieszkaniec. Włod.,    NOWOWIERNIGTWO, a, n.,    nowotna wiara, ein neuer

Graec. tó èyxaina, ru xazoïxémci. Cn. Th., (EinjugâfcljtnauS    ©laube, nette 2el)re. Porzuciwszy nowowiernictwo, idź za

bet) Sejteljuttg eines neuen Söo^nortS. NOWOSIEDLINNY,    tą wiarą, którą starowieczność utwierdza. Psalm. 20. NO-

a, e, Ross. HOBOHaceieHHuü, neu befeffen, neu beweint.    WOWIÈRNIK, a, m., NOWOWIERCA, y, m., NOWO-

—    fig. Tak każe i zwyczaju i wdzięczności obowiązek,    WIAREK, rka, m., Boh. nowowérec, f. nowowérkyné ;

Rag. novovjernik, novovjèraz; Ross. HOBOBtpeut, f. ho-BOßtpKa; nowej się wiary chwytający, ein 9łenglćtubler, feer einer neuen Seljre antyangt, ein Sîefcer. Ci niewiemicy abo nowowiemicy nasi dzisiejsi. W. Post. W. 12. Sk. Kaz. 228. Nauki téj o świętych i umarłych, niechcą nam pozwolić nowowiemicy. Hrbst. Nauk. M b. Wszystkie one nowowiarki pobrał. Dirk. Kaw. C 2. Zliczył Salomon wszystkie nowowierce, którzy byli w ziemi Izraelskiej. Leop. 1 Paralip. 2, 17. (cudzoziemce. Bibl. Gd.). NO-WOW1ERNY, a, e, Vind. novoveren; Ross. hobob^phłih; §. a) bono sensu świeżo do wiary prawej nawrócony. Cn. Th., neu befeljrt. Z ust nowowiernych brzmiał głos Pańskiej chwały. Groch. W. 309. — §. b) infami sensu, ob. Nowowiernik, kacerz, ncitgl flubtfd) ; nowym rzeczom lub wierze przeciwnym wierzący. Wlod. NOWOZACIĄGŁY, NOWOZACIĘZNY, a, e, nowo zaciągniony do wojska, nowo zwerbowany, neu geworben ; Eccl. HOBOÓpaHHUH, ho-BOH3ÓpaHHHH. NOWOZACIĄŻNIK, a, m., ein 9îeiigeworb* ner, ein Recrute. NOWOZAKONNY, a, e, zakonu nowego, podług nowego zakonu; Doh. nowozakonny, nowo-zakonskÿ; Ross. H0B03aBl>THBiîî. Starozakonnéj i nowo-zakonnćj cerkwi różność. Smotr. Lam. 3. Mon. 75, 595. (Ross. H0B03aK0me nowe prawodawstwo). NOWOZAMĘ-ZNA, ćj , i., kobieta, która nown za mąż poszła, eine 9îeiu>er|jeirfltjjete, eine junge Brau; Rag. nevjèsta (cf. niewiasta), skorodovedèna ; Vind. novovdana, novuomoshena. NOWOŻENIA, i, m., NOWOŻENIEC , ńca, m., NOWO-ZENI, iego, m., pan młody, świeżo żonaty, ein neuer fêbe* nmnn, ein SłenoermS^lter ; Sorab. 2. nowożóna; Sorab. 1. nowożena , nowozenité ; Vind. novuoshenjen ; Slav. mla-daxenja; Ross, et Eccl. noBoweiia, iiouoEfuwiun». Neoga-mus, nowy małżonek, nowożenia. Mocz. Czy mogą swatowie smęcić się, póki z niemi nowożenia? Przyjdą dni, gdy od nich odjęt będzie nowożenia, a tedy pościć be-■dą. Budn. Matth. 9, 15. (oblubieniec. Bibl. Gd.). Ucichł głos radości, i głos wesela, głos ‘nowożenie i głos oblubienicy. 1 Leop. Jer. 33, 10. (głos oblubieńca i głos oblubienicy. 3 Leop ). Jako nowożenia wychodzi z łożnicy swojej. Budn. Ps. 19, 5. Co do nowożeńca, wiesz, że to jest człowiek rzadki. Weug. Marm. 3, 25. Za młodą panią z domu ojca jej przynoszono pochodnią do nowo-żeniego. Ezop. 132. Godujące na weselu pobił, nowo-zeniego pojmał i z żoną. Biel. Sw. 204. — Plur. Nowo-żenie, nowożeńcy * państwo młode, neue (Seeleute, ueueS (Ehepaar. Wszyscy nowożeńcy wolni będą od podatku przez dwa lata. Pam 84, 108. Z tych nowożeniów urodził się wielki Achilles. Biel. Hst. 22. Kiedy weselne gody odprawują, Nowożenie foremne tańce swe sprawują. Paszk. Dz. 118. Na weselach nowożeńcom oddają upominki. Psalmod. 52. Napadli na godowników, wszystkich wycieli, a żony ich z nowożeńcami w niewola pobrali. Nar. Hst. 5, 199. NOWOŹEŃSKI, a, ie, neu^ermfifjlt; neue SScrntn^Inng, neu SBermćtylte Betreffenb. Nowożeński, abo żeński, weselny, swadziebny, gamites, gemma candi-da, manus inter se complexas exhibens, omen aptum nup-tiis, ut ethnici superstitiose opinabantur. Cn. Th., Mon. 75, 595. — ‘NOWOŻYDOWIN, a, w., W. Act. 6, 5,

Siownik Lindego wyi. t. Tom III.

nowo do wiary żydowskiej w starym zakonie nawrócony, etn $um 3ubentf>um neu Sefeljrter. Krążycie morze i ziemię, abyście jednego nowożydowina uczynili. Sekl. Matth.

23. NOWSZOŚĆ, ści, i., Nar. Hst. 3, 38, comparât, substant. nowość; wyższy stopień nowości, bie 9?euer^e(t, od compar. adj. nowszy.

NOWY, *NOW, a, e, Boh. nowy; Slov. nowi, nowy; Sorab. 1. nowy, nowé, nowotné ; Vind. novu, nou, po-noulen; Carn. nov; Rag. novi, nova, novo, skórni, sa-dagni, (cf. skory); Bosn. nov, nova, novo; Croat. nov, (novi » świeży), szkodoben, (cf. skoro, doba); Hung. üj ; Ross, hobü ; liai, nuovo ; Lat. novus; Gall. neuf, nouveau; Angl. new; Irl. nua; Indie, nava ; Pers. nau ; Graec. véoç; Germ, neu; (cf. Ilebr. fitC naah pulcrum fuit, decorum fuit) ; (oppos. stary, dawny) ; §. a) nowy, niedawno będący, niedawno nastały, nett, tttdjt fllt. Lepszy stary sługa, abo pan, z dziesięcią wad znajomych, niż nowy z jedną tajemną. Cn. Ad. 453. Rys. Ad. 35. Nigdy nowa przyjaźń nie wyrówna starej. Pot. Arg. 149. Wszystko nowe rzeczy nam się podobają, nowe sposoby, nowe ‘ordynki w Rzpltćj sobie stanowiemy, a stare psujemy. Biel. 609. — Co nowe to nowe. Alb. na Woj. 12. Nowsze zawsze lepsze. Rys. Ad. 40. Nowa miotła lepiej umiata; Slov. nowa metla dobre mete ; Croat. nova metla dobro pomeche ; Rag. nova mètla dobro meté. Nowe rzeczy przyjemniejsze, chociaż pod czas są podlejsze. Cn. Ad. 741. Nowe sitko na nowym kołku wieszają. Rys. Ad. 43 ; Slov. nowi kłobuk na klin zaweśugu. Poty wisi na kołku, póki nowe sitko. Pot. Arg. 147. (póki nowe, poty go szanują). Zawsze się ludzie nowej rzeczy dziwują, póki się co nowszego nie nagodzi. Ezop. 126. Lepsza suknia nowa, niż stara, a ryba świeża, niż zmarła. Sak. Kal. B 2 b. Złoto tak nowe dobre, jak i stare, w jednakiej cenie idzie. ib. B 2 b. (Russ. Jak zołoto lipszeje staroje, niż nowoje, tak i wira lipszaja staraja, niż no-waja. Sak. Kai. B 1.). — Indya, nowy śwdat. Biał. Post. 247. Boter. 260. t. j. niedawno odkryty, bte neue 28elt. List ten osobliwsze ma w sobie wiadomości, jakoby z nowego świata pisany. Warg. Radź. praef. Dochodzili nowych ludzi, zjeździli morza. Leop. L. H. 1. (dochodzili nieznajomych. 3 Leop.). — Nowy świat, ulica w Warszawie, eine ©trafie tn ŚBarfójau. — Nowa Ziemia, wyspa na morzu lodowatym w Syberyi. Dykc. Geogr. 2, 227. Nowa Góra, miasto w Krak. ib. Nowa Wieś lub Igło, Iglo-via, miasto w Spiskim, ib. Nowe, miasto i powiat w wojew. Pomorsk., 9?euenburg. ib. a) Nowe Miasto abo Korczyn, w Sandomierskim; Nowe Miasto, miasto w ziemi Rawskiej; — Nowe Miasto, 9?enftabt, miasto w wojew. Poznańskim ; — b) miasto powiatowe w ziemi Zakroczymskiej ; — c) miasto i powiat w wojew. Chełmińskim, 9îeu* ntarf. ib. Nowy dwór, a) miasto w wojew. Nowogrodzk. — b) miasto w wojew. Trockim. Dykc. Geogr. 229. Nowy targ, miasto w wojew. Krak. ib., (cf. Carn. Tershizh 9łeumarftel). — §. b) Nowy, nigdy nie były, niedoświadczony, nieznany, nie getuefeit, neu. Nowa dań, nowy podatek (Vind. noviza). Sorab. 1. nowy penez (« pieniądz, pieniążek, pfennig). Wygnanie mi nie nowe, wprawiłem

46

362

NOWY-NÓŻ.

NOŻA - NÓŻECZKA.

się w biedy. Bardz. Trag. 254. Niepomyślności znam, i    Carn. et Vind. nosh, noshizh; Croat. nos, nosicz ; Bal.

mnie nie nowe. Teat. 44. b, 24. Nic niemasz pod słoń-    noox; Rag. nôx, noxich; Bosn. nósg, nosgicch ; Slav.

cem nowego, ani rzec można, oto to jest nowe. Lcop.    nóx; Ross. hojkł; narzędzie od krajania, bfl$ SJïejfer. Nóż

Eccles. 1, 10. Nic nowego na świecie. Cn. Ad. 550.    Spiczasty, prosty, skrzywiony; wypukłego ostrza. Czerw.

Cokolwiek mówimy, było mówiono, cokolwiek piszemy,    Narz. 25-30. Nóż kieszonkowy, cf. cygan, kozik; Boh.

było pisano, cokolwiek działamy, inni już to działali, zgoła niemasz nic nowego pod słońcem. Kras. Pod. 2,

36. Zawsze co nowego, rzadko co dobrego. Ern. 40.

{Slov. Prov. Nowlm prawom staré sa kazi; nowćm prawem stare się psuje). Nowego co rozpoczynam Eccl.

HOBinecTByio, HOBoe uto H34ato, Graec. vewtsqîÇo}, res no-

żawerak, kudła, kudlićka ; Carn. popkarza, shkerbz ; Vind. sklepomnik, skerbez, sgenjenik, sjenjenik, britelza, popkarza; Croat. kosztura. Nóż ogrodniczy, Boh.\ klesâk, klestak; Carn. fovzhék. Nóż bednarski, Carn. makèza; Vind. obrozhnjak; Croat. obruchnyak, maklicza, (cf. obręcz). Nóż stołowy Vind. stenjenik. Nóż garbarski vas molior. Robić co nowego Eccl. hoboco^-ïhth. —    Carn. stergon. Nóż winniczny, Vind. vinjak, kriu nosh ; Croat.

Zasiędą oni te miejsca, które zasieść ich przodkom nie    koszer, kemsze vinograd rese. Ross. Kocapt wielki nóż

nowa. J. Kchan. Dz. 160; scil. rzecz « nie nowina, nldjtS do szczepienia drzewek. — Naukać bez obyczajów jest 9ÎCUC3. Miło słyszeć co nowego. Cn. Ad. 742. Chcićj    jakoby nóż bez okładzin, który zowią brzeszczot; a prze-

mi co nowego powiedzieć. Teat. 34, 21. Pytał go, je-    to jako do noża trzeba okładzin, tak do nauki obycza-

śliby co słyszał nowego? powiedział, że nic. Eraz. Jez.    jów. Glicz. Wych. L 7 b. Nóż z grabką, ob. Sztuciec ;

J 7. To niemasz nic nowego? Teat. 54, 49. Coż ten    (Carn. noshnèk). Kto igra z nożem, pewnie się po-

nasz nieprzyjaciel zamyśla nowego? co knuje? Bardz.    rzeże. Pot. Jow. 196. Sam się swoim nożem zarznął.

nóż umyty,

ma

Trag. 19. — §. c) Nowy, na nowo nastający, rozpoczy-    Rys. Ad. 613. (cf. bicz; cf. dołek). Kto

nający, »on neuem an^ebenb, neu. Nowy rok. Zabi. Z. S.    temu trzeba z drogi ustąpić. Rys. Ad. 33. Od stwo-

23, ÜRcujflljr, bfl§ neue 3al)r; nowe lato, Vind. novu letu;    rżenia świata, tkwi nóż w połciu, z którego do tych

Croat. novo leto; Slav. mlade litto ; Eccl. hobhm toa'B,    dob żaden jeszcze nie ukroił. Rys. Ad. 52. (może allu-

HOBOJrfeTie. Biegają dziatki po nowym lecie, i przyjaciele    zya do księżyca, mianowicie kiedy w pierwszej kwadrze),

dają sobie nowe lato, a zwłaszcza panowie sługom, win-    Jakby mu nóż w serce wraził. Rys. Ad. 20. On mię

szując sobie na nowy rok wszego dobra. Hrbst. Nauk. N    tam, jak podszywał, jako brał na noże! Pot. Arg. 701.

5. cf. kolęda; cf. gwiazdka, Sîcuja^rêgefc^enî. Już tu cho-    (cf. brzytwa).

dzić nie będę, Ani po nowe lato, ni po kolędę. Groch. Pochodź, nożenki, nożny, noiowaty, nożownik, nożyk, W. 428. Dwór jego nową a nową krwią zawzdy się    nożysko, nożyce, nożyczki.

polewa. Gorn. Sen. 546. (coraz to świeżą). Nowa kasza, NOŻA, y, i„ Chrabąszcz, co się w końskim łajnie mnoży, kasza z żyta niedoźrzałego. X. Kam., ©rnjfe Pütt unreifem Zdycha zaraz, jeżeli włożysz go do noży. Pot. Pocz. 704.? fRoßgeu. — Nowe, scil. zboże abo żniwo, neu ©Ctreibe,    cf. nozenki, nożny.

zdra, nozdarve, nozdarva ; Bosn. nozdrrine; Croat. noz-derve, nosznicze, nosznica ; Slav. nosderva; Carn. no-snize ; Vind. nofnize, votvize, nofne luknje ; Ross. et Eccl. NO^Aßii, H034pa, cf. Etym. nos et dziura; (Ross. H034peBaTŁiH gąbkowaty, dziurkowaty); Sorab. 1. noszo-wey dżercze, in jumentis krépè, (cf. chrapać) ; Boh. chripe; Slov. chripa ; ble 9?afenlöd)er. Nos wzdłuż przegradza się chrząstką na dwa nozdrza. Zool. 51. Innych rzeczy po dwójgu dało człowieku przyrodzenie : dwie oczy, ‘dwie uszy, ‘dwie nozdrze; a język jedno jeden. Eraz. Jez. C b. Da wam Pan mięsa, byście jedli, aż wam polezie przez nozdrza wasze, aż wam obmierznie. Leop. Numer. 2, 20. Gdyby kto czwarty raz niewinnego spotwarzył, tedy mu nozdrza rozerznione być mają. Stał. Lit. 225. Melamp ma w nozdrzach znajomość zwierzęcej tropy. Baîiial. A 3 b. (węchem goni). — §. Na szkutach nozdrze zowią się rówki w wręgach, ze spodu porobione, przez które woda z całego statku sączy się do zyzy. Magier. Mskr. NOZDRZYK, ob. Komonica. NÓŻECZKA, i, NÓŻĄTKO, a, n., plur. NOŻĘTA , NÓ-ZATKA, dem. nom, noga, nóżka ; git^en. Nóżeczki śliczne. Groch. W. 365. Nozęta jej skakać po kwiatkach zwyczajne. Przyb. Ab. 82. Jej malutkie nożęta. Teat. 54, 18. Jam ci nóżeczki i stopki prostował. Past. Fid. 195.

3łenbrot; Eccl. H0B0M04ie. U mnie zawzdy do nowego NOZDRZE, a, n., plur. NOZDRZA, G. nozdrzy, (Rag. nö-Dostanie zboża każdego. M. Kchan. 305. Ma swego do nowego. Rys. Ad. 39. Cn. Ad. 479. (nie żebrze u nikogo chleba). Ma on odzież i cały rok do now'ego chle-

ba. Pot. Jow. 16. Chłop na nowe buczno każe, sporo pije. Cn. Ad. 62. (cf. na przednówku). — §. Nowy, niedoświadczony w czym, obcy, niećwik , nie biegły, dzisiejszy, zielony, nie wie gdzie kozy gnano, gdzie dzwonią, fryc, nowak, now'ouk, n. p. Nie jest on tak nowy, aby uwiedziony pozorem, przestał być poczciwym. Teat.

10, 51. Ach jak Wc Panna nowa na tym świecie, tego nie wiedzieć, co to słowo zaręczyny znaczy? ib. 10,

56. — §. Nowy człowiek, nowak, noms homo; (oppos. pan z panów), einer non ntebrtger éeburt, ber fiel) empor ßcfdjwungcn (jat. Przodkowie nasi na dostojeństwa ludzie starożytne sadzali, a nigdy to nie było, iżby nowe ludzie nad starożytne przekładać mieli. Niechaj nie będzie ciężko ludziom nowym czekać, aż się w domach ich cnota wkorzeni i rozkorzeni ; miło to będzie potomkom ich, gdy ich do dostojeństw nowi ludzie uprzedzać nie będą.

Gorn. Dz. 104. Pilch. Sali. 123.

Pochodź, odnawiać, odnowić; ponawiać, ponowić, po-odnawiać; przednówek; wznawiać, wznowić.

NÓŻ, G. noża, tn., Boh. nuż, G. noże; Slov. nóż, nuż, nożićek; Sorab. 1. noż, nowż; Sorab. 2. noż, nożik ;

noża, SDÎeifet'. Rag. noxni; Vind. noshni ; Ross. hojkó-błih , (cf. HoaceBmana * kłótnia, zatargi, spór). Nożowy brzusiec, ostrze wypukłe ; lecz i tylec nożowy można nazwać brzuścem, skoro on wypukły. Nożowy tylec czyli grzbiet Vind. noshni herbet, telabez, telab, (cf. to łub). Nożowa głownia Vind. noshna klinga, noshna plozhiza, noshna trepka. Nożowy trzonek Vind. noshni rug, heize. Nożowy sztuciec Vind. noshenze. — NOŻYCE, G. nożyc plur. ; NOŻYCZKI, G. nożyczek, ‘nożyczków, plur. dem.; Boh. nożice, nużky, nuźtićky ; Slov. nożnice; Sorab. 2. nożize, nowźnize; Sorab. 1. nożicże, nożiczżki ; Carn. shkarje, rnakaze ; Vind. fhkarje, fhkarjize; Croat. skarje ; Dal. skara ; Slav. shkare, makaze ; Rag. nôxize, noxicize ; Bosn. nosgięe, nosgicięe ; Ross. hojkhhuh, ho-jkghkh ; a) bie ©d)eere. Co dziś zowiemy nożyczki, że są jakoby z dwóch nożyczków złożone; kto wie, czyli ich potym nie nazwą strzyżykami, że strzygą, albo kra-waczkami, że krają? Klecz. Zdań. 57. Prostych nożyczek używają cyrulicy najczęściej do plastrów wyrzyna-nia; krzywych do skóry i ran powierzchnich przecinania ; wypukłych do obcinania brzegów ran twardniejących. Czerw. Nar. 4. — Śmierć wszystko ‘nożycą (singularis) przystrzyga. Pot. Pocz. 694. Matka wziąwszy nożyczki sama córce warkocze i głowę ostrzygła. Sk. Żyw. 1, 178. — Prov. Uderzyć w stół, aż się nożyce odezwą. Teat. 7, 17. cf. Sam się ozwie niepytany, gdy kto słyszy swe przygany. Kiedy w stół uderzy krawiec, nożyc szukając, ozwą się nożyce. Opal. Sat. Stój piórko, by kto mych słów nie wracał na nice, Abo się nieozwały na stole nożyce? Nar. Dz 3, 115. — Nożyczki do świec« szczypce, gicbtpufce ; ucieradło vocal Wujek, sed commune mul-tis et abjectum vocabulum est. Cn. Th. — b) Rak i skorpion, prócz innych nóg, mają przednie nogi, zwane nożyce. Zool. 59. Slreïrôfdjeeren, ©corpfonêf^eercn ; (Boh. kle-peto; Sorab. 1. rakowe nożicze ; Croat. schipâlke ; Ross. MemHH, cf. kleszcze). NOŻYK, a, w., dem. nom. nóż; Boh. nożik, nożićek ; Slov. nożićek ; Sorab. 1. nożik ; Sorab. 2. nowżik; Vind. noshei, noshiz ; Craat. nosicz ; Rag. noxich ; Slav. nôxich , nôxcis; Bosn. nosgicch ; Ross. h0/Khki>, HO/Kineo; eut Rentes SJîejfer, 2)ïefferd)e!t. Czerw. Narz. 53. Nożyk pisarski do piórek, skrypturalik, tempora-lik. Cn. Th. ob. Scyzoryk, gebenttejfer. — *§. Konie pod nożykami , wszyscy i woźnicy 1 hajducy srebrowi. Opal. Sat. 26? NOŻYNA, y, z., 1. biedny nóż, niewiele wart, ettt elettbeS miferableS SDîeffer; Bosn. nosgina, velikinosg, ku-stura ; Rag. noxina, veliki nox. — 2. Nożyna, łbiedna noga, ein armer elenber $uß; Rag. noxina. 1. NOŻYSKO, a, n., z przyganą, nóż niezgrabny ladaco , ein ungefc^Ia« cbteS MtgefdjttfteS fdjledjteS ÜJîefer; Ross. Homnme. 2. NOŻYSKO, a, w., noga duża niezgrabna, ettt großer ttttge« fünfter $ltß; Boh. nożisko; Ross. HO/Kume.

po-

NOŻENKI, ek, plur., demin. nom. nożny, (cf. ‘noża); chwananoż, abo nożyczki, pokrowiec od noża, od nożyczek, bie SDîeîferft^ctbe, ©d)eerfd)etbe ; Boh. nożnice; Rag. noxniciza ; Sorab. nożnicżki. Noźenka, pochwy. Volk.

1046. Noża cudzego nie kładź w swoje nożenki. Dzwon.

Stał. A 3. Ząbk. Ml. 297. Nożenki z instrumentami pu-szkarskiemi. Aqu. Mskr. futerał.

NÓŻKA, i, dem. nom. noga; Boh. nozićka , nóżka; Sorab.

1 et 2. nóżka ; Carn. noshiza ; Croat. nosicza ; Rag. no-xizza; Ross. HOJKKa, HOKenLKa, Hoæeqaa; a) eitt flctrter $1$, ein ftüßcßen. Wzrost piękny, chód poważny, nóżka jak u łani. Teat. 51, 13. Do nóżek upadam, ib. 10. b,

55. (cf. stopki całuję). Na ciepłe nóżki, ob. Ciepły.

Prov. Slov. Ma téple nohi; bene illi omnia succédant.

Nóżka Pan , dieto hoc perstringitur fuga timidi vel cauti.

Cn. Ad. 744. Baranie nóżki dla psów. Teat. 19. b, 28.

Dwie ‘nóżce (dualis « nóżki). Budn. Exod. 26, 17. — h)

Nóżki u owocu, u gruszek, śliwek. Tr. * ogonki, szy-pułki, bie ©fiele ant Obfte. — c) Nóżki, gatunek gołębi na wysokich, nogach Tr., eine 2lrt ïau&ett mit (tofjett gufkn.

NÓZKOWY, a, e, gußdjett«, $uß«, »on ftüßett. Rysiego błamu przedniego,, ,tak nóżkowego, jako i ślamowego.

Gost. Gor. 78. NÓZŃY, a, e, do nogi należący, $uß«;

Boh. nożnj ; Carn. nôshne; Slav. noxni; Croat. nośni;

Ross. HOJKHUH. Od wierzchu głowy aż do stopy nóżnej.

W. Post. W. 3, 113. Proch nożny, co nim wiatr mie-ce, gdzie i jak raczy. Ryb. Ps. 1. Palce nożne. Sk. Dz.

440, bie 3^£tt. Pedogra, to jest nożna ‘dna. Cresc. 163.

501.

Dna nóżna i ręczna. Sienn. 107. Od męża pięści i policzki, nożne stosy wytrwać musiała. Sk. Żyw. 1 Stopy nożne. Oliv. Ow. 209. — Arlill. Moździerze nóżne, nie mające ani czopów, ani łoża, ale tylko przylaną do dna metalową nogę, czyli podstawek, na którym stoją.

Jak. Art. 2, 24.

NOŻNY, G. nożen plur., dem. nożenki, (cf. noża) ; Boh. nożnice; Sorab. 2. nowżne ; Sorab. 1. nożny, nożne, nożnicżki; Carn. noshnèza , noshniza ; Vind. noshenza, no-shenze, noshniza, pokrou; Croat. nosnicza, nosnicze, nosnichicze ; Rag. noxniza , noxniciza ; Bosn. nosgeniça ;

Ross. Hoaciibi ; Eccl. ho;kmih!|.i , bo hto hohcb Biaraeica,

HOJKeBjara^Hme; pochwa, osobliwie na nóż, bie ©d)etbe,

SDîefferfc^etbe. O mieczu Pański! dokądże się nie uspokoisz? wróć się do nożen swoich. Radź. Jer. 47, 6. (do pochew twoich. Bibl. Gd ). Rozum w nożnach , a radę w rękach, nie w głowie chowają nasi posłowie. Orzech.

Qu. 44. NOZOWATY, a, e, — o adverb., nożowi podobny, cultratus. Cn. Th., wie ein üüïeffer, einem ÜJïefîer âfynltd). NOZOWNICTWO, a, n., Tr., baS ÄefferfcOinibS* tyanbroerf. NOŻOWNIK, a, w., Boh. nozif; Slov. nożar ;

N U.

NOŻENKI - NOŻOWY.

NOŻYCE-NU.

363

Sorab. 1. nożnik , nożi kowar; Carn. noshAr; Vind. no-shni kovazh, noshar; Croat. nosór ; Rag. noxar; Slav. noxâr; Bosn. nosgjar; Ross. ho?K6bhhki> , HOJKeBiUHKX ; rzemieślnik od nożów, ber 5D?efFerfd)mib, cultrarius faber.

Mącz. Cn. Syn. 252. Volck. 513. Tokarze, powroźnicy, nożownicy etc. Vol. Leg. 3, 592. NOŻOWNICZY, a, e, od nożownika, SDîejTerfc^mtbê *. Warsztat nożowniczy, NU! NUZ! NUŻE! NUZEŻ! interj., cf. no! Boh. nu, nuże, Slov. nożareń, nożórńa, nożirna. NOŻOWY, a, e, od hûg; Slov. no, nosa, noże; Sorab. 2. no; Sorab. 4. no,

364

N U C I C.

N U D A - N U D Z I A R S T W 0.

noszą

rozum nie 'nuczył, język też nie uchodził. Glici. Wych. KI b.

Pochodź, nukać, przy nukać ; nuia, nużyć, znużony; cf. nuda , nudzić , i t. d.

; 2. NUCIĆ, ob. Nócić. dà; Ross. NUDA, y, ź., (cf. Slov. nauza, nauze nędza, cf. Lat. nau-sea; Sorab. 2. nufa bieda, strach; Carn. et Vind. nuja, muja miseria, nécessitas, anxietas, cf. Ger. üftulje, tttübe; Croat. nuda, nu * nuże; Ross. Hy*4a potrzeba, mus , nędza (cf. nużą); HUTte serca boleść); a) rzecz ckliwość sprawująca, propr. et transi., wobeę einem SIngft unb ban» ge wirb; eine fwd)ft bcflemmenbe @ad)e, etwas SangwctligeS, Sangweilicfifeit, lange 2ßeile; (oppos. krotochwila) ; Ital. no-ja; (cf. Ross, hoü ból głuchy); Vind. nadluga, doug-zhafs ; Ross. Ha304a, CKyna. Gdy jeszcze druku nie znano, próżnej gadatliwości nuda z samym głosem niknęła. Fir. Wym. 126. Gdzie stąpisz, same nudy. Teat. 33. d, 65. Znowu same nudy przerwą nasze uciechy, ib. 48 b, 4. Dni nieszczęśliwych ostatki nudą zaprawione, sromotnie przeżyje. Teat. 47. c, 125. — b) Nuda, nudzenie sobą, bie Sangewetle, bte man (>at. Ów smutek, czyli nuda jakaś niepojęta , wkrada się za nami i do cudzych domów. Mon. 66, 245. Może przez nudę rzuci oko na ten papier dworny człowiek. Xiądz. 277. A jakie ja też nudv z tyrn człekiem ponoszę! Nieme. P. P. 7. NU-DNIĆ, ob. Nudzić. NUDNIE, NUDNO dny; ckliwo, phys. et moral. ; (oppos. zabawnie); beflom« nteit, mtgftlid), langweilig; Ross. hc^łho. NUDN1EĆ, iał, ieje neutr. niedok., od sił odpadać, nikczemnieć, niknąć, fraftloS werben. Gąsiętom rosa szkodzi, od niej zaraz nu-dnieją, i głowy im puchną. Haur. Sk. 124. Od plugawstwa w oborach bydło nudniało i schneło. Haur. Sä. 178. Na no-winach nie paść, bo od tego nudnieją owce. ib. 125. Słońce piecze, aż się ludzie pocą i nudnieją. Tr. NU-DNIK, a, m, człowiek nudny, drugich nudzący, eilt Sang« weiliger 2)îenfc^ ; Croat. naslânz; Ross. CTyjKaieJb, (Hy-JKHiiKfc usilnik, usiłowaniem wielkiem dokazujący). Nu-dnik , ciemięga, żmuda , mantyk. — W rodź. żeńsk. Nu-dnica. NUDNOŚĆ, ści , z., cf. nuda; serca boleść, ckliwość, phys. et moral.; <per$enSbefleramung, 23angigfeit, lan* geweile ; Ross. TeumoTa, cnyita. Od kilku dni nudności serca cierpię. Teat. 10, 41. NUDNY, a, e, (Sluv. nu-znÿ nędzny; Vind. nujem anxius , naushezh avarus; Rag. naudni « szkodliwy ; Bosn. naudiv nocens ; Ross. iiyamml ; Eccl. iLiui;,\i>in> potrzebny, iiy4HTejŁHiJH compulsutivus) ; (oppos. zabawny); nudę sprawujący, nudzący kogo, Ital. nojante, »erbrteßlid), langweilig, Sangeweile macbenb; Vind. dougozhafen ; Carn. dolgozhasne ; Ross. cnynjiHBbiM , cny-liHbiM. Smutny sam sobie nudny; złego każda rzecz gniewa. Zab. 8, 261. — §. Nudne jedzenie, picie, niesmaczne, ckliwe, unfdjntacfbaft, Uebelfeit reifcenb. 'NUDO-

a, n., nudność, nudzenie sobie , btC lange ÎBcile. W kilka dni po ślubie najżywsze kochanie gaśnie, a zmniejszając się dzień po dzień, nu-dota po nim zostanie. Teat. 33. b, 131. Ustawiczne tej rzeki zakręty, podsycają ciekawość podróżnego, i pozbawiają nudoty. N. Pam. 21, 265. Napojeni byli ma-xymami dawnego nudziarstwa. Pam. \Varsz. 3, 327.

no schak ; (cf. na, no; Lał. nunc; ob. Ninie); Carn. no, nu, dedar ; Vind. nu, no, ushć, nu tai, nub ersnu; (cf. inu, nu, jenu, ter, tar» i); Croat. nu, nuda, de, dej— da, de dar, (cf. dziać); Dal. nu, nó; Hung.

Slav. nù, nudèr; Bosn. nu, daj; Rag. nù, tty, Hy*e ; — 1. excilando działaj, dalej! nu! mm met« ter ! fort ! auf ! wotylan ! Rzekli : nu ! zbudujemy sobie wieżę. Budn. Genes. 11,4. (nużeż zbudujmy sobie. Bibl. Gd.). Nu! w imię boże. Rys. Ad. 41. Nuż zabieżmy temu! Budn. Exod. 1, 10; not. «właśniej: podźmy». Człowiek biedzi się z tobą jak z nieukiem, a nuże! pójdź— że! Teal. 16. b, 23. Nużeśmy chrześcianie, serdecznie się radujmy. Bies. Bałt. 21. (agedum). Kiedy z cudzego, tedy nu nu; a kiedy z swego, tedy nie nie. Rys. Ad. 31. (cf. z cudzego się szeroko kraje). Nuż bracia, czas pieśnią smutną Wspomnieć Pańską śmierć okrutną. Groch. W. 170. A nuże zaraz gadaj, bo cię rozsiekamy. Teat. 36. b, 105. Dzień, noc, słota, szaruga, czy marznie, czy pali, Skoro pan powie: nuże! nogi za pas, dalej! Zabi. Amf. 12. Komu miła ojczyzna, niech się ma do broni, Nuże młodzi rycerska, wsiądź na dzielne koni. Zab. 8, 353. Koss. Dalej kumie ! nuże dalej ! Teat. 35. c, 42. Nuże! nie baw' mię dalej, włóż w ucho życzliwe Co masz na myśli! Hor. 1, 124. Nar. Rad to słyszę ; nu dalej ! Ilrbst. Nauk. G 5.    0 czymże się za

myślasz ? nuże panie młody! Zabi. Z. S. 12. Nuż go, nuż weń! dobrzeż go, perge in eum! Cn. Th. Nu, nu, pojmajcie go. Baz. Hst. 62. — Nu jeno, nuż jedno* nuże ! majdan. Nu jeno wnidźmy w odpowiedź tego. Lach. Kaz. 2, 2.— 2. Nuż! «oto natychmiast! ferait! uitb fogletć^ ! Pan Jędrzej przypomniawszy Zorawińskie klęski , Nuż w płacz nad królem Janem ! Kras. Sat. 57. — 3. Nuż concedendi co robić! mt! IMS ift JU tljutt! Nu kiedy się już zawiodło, a inaczej być nie może, otoż tak pójdźmy. Falib. Dys. F 2. — 4. Nuż interej. cum. con-ditione: kto wie, czy-, a co, jeżeli; dajmy— może, azali, gefegt ; Ross. nyTKa. Cedo si conata peregit, a nuż gdyby zamysły wykonał! Cedo alioqui sonat daj to, vel dajmy; sed hoc loco melius reddes , a nuż, Graec. ays ii, quid si, quid putas si, quid foret si. Cn. Th. Służmy królowi i ojczyźnie społem, Nuż do nas szczęście pierwszym zajdzie kołem. Nar. Dz. 2, 148. Ależ to długo czekać tej pogody! Nuż przykry zawsze bój prowadzić przyjdzie. Zab. 14, 78. Miałaś ufność w swych dziatkach, a nuż cię swojemi dźwigną kiedy rękoma. Zab. 12, 254. Nużby niebo upadło i skowronki potłukło. Rys. Ad. 42. Nie mogli imienia cnoty znieść, nuż pokuty. Birk. Dom. 6. (t. j. dopiero, co dopiero). — 5. obs. Nuż, adverb., conlinuationis, dalej, ferner. Kazimierz z Helźbietą miał te syny : Władysława, Olbrachta, Alexandra, Zygmunta, nuż te córki : Jadwigę etc. Biel. 430. Dwie Elżbiecie, które pannami umarły; nuż Annę etc. ib. — 1. *NUCIĆ kogo, nęcić, lotfen; Boh. nutiti; musić kogo, naglić, (cf. nukać) ; Rag. nükati incitare, antret« ben, nötigen. Mąż złośliwy nuci bliźniego swego. W. Prov. 16, 29. (przewabia. Bibl. Gd). — *§. Śmiele sobie poczynać mogli, aby im nie pikało pod kolany, albo

adverb. adj. nu-

TA , y, 1, NUDZ1ARSTWO ,

NUDZIĆ - NUKAĆ.

NUKACZ-NÓR.

365

potrzeba : weźcież, wynieścież, przynieścież i t. d. Teat. 11. b, 56. (nalegać, nalegając wołać). Pragnąc Oktaw konsulatu, nie senatu o tę cześć moryczy, Ale prywatnie Cycerona nuka I w konsulacie mieć kollegą życzy. Chrośc. Fars. 140. NUKACZ, m., nalegacz, ber 2(ntretber, bringer; Rag. nukkalaz, ponukkalaz, ponukkavaz, nùtka-Iaz ; Ross. HyTHHKTi. W rodź. ieńsk. Rag. nukkaviza, po-nukkaviza.

Czart, (nudnego sposobu życia). NUDZIĆ, ił, i, neutr. niedok., nudzić sobie, nudnić sobą; nudnić sobą »NUDZIĆ się recipr., £aitgeroetle Ijaben, bange Sangemetle empftnbeit, (op-pos. bawić się), Ross. CTymaibca, touihütlca, (cf. tęsknić).

Nie uwierzysz, jaki mi czas długi, od godziny już nudzę się. Teat. 24. c, 85. Nudzić się, jest to czuć ja-kowąś czczość umysłu, nie wiedzącego co czynić, szukającego zabawy, a niemogącego jej znaleźć, udającego się do rozmaitych, a nie znajdującego w nich sma- NUMER, u, m., liczba, cyfra, bte -Kummer, bte ßafl; Groat. ku; zostającego nakoniec w stanie opuszczenia, troskli-    brój; Ross. micja. Gdzież ten dom? jak się ulica zo-

wości, trwogi, pragnienia i obmierzenia. Kras. Pod. 2,    wie? pod jakim numerem? Teat. 19. c, 5. NUMERO-

400. Dziwujesz się, iż się ja na wsi nie nudzę; a ja    WAĆ, ał, uje, ad. niedok., kłaść liczby porządkiem. 7V.,

się dziwuję, że się w mieście bawisz. Kras. List. 2, 24.    mtntcrireit ; cf. liczyć.

Nudzić się zaczynam. Teat. 18, 162. Chciałaby wyjść, NUNCYATURA, y, z., władza nuncyusza papiezkiego, go-i nie chce jej się; zostaje; to powiada, że się jej nu-    dność jego; pomieszkanie jego; bte Słundatur. NUNCYA-

dzi. Teat. 22. c, 67. Przyuczone zawsze czym się za-    TURSKI, a, ie, Sîuntifltur ». Audytor nuncyaturski. Tr.

trudniać, nie nudziły sobą. Pod. 145. Ah Dafnis, to    NUNCYUSZ, a, m., duchowny poseł Papieski, ber pabjh

ty chory nudzisz sobą! Zab. 12, 403. Koss. Nie nudź-    Iid)e 9?imttuS.

nudzisz? Karp. 1, 15. Nudzi, nie widząc ukochanej żony. Zab. 15, 357. (tęskni). Dowcip i sobie nudnią, Oszukani od świata, nim się też nie trudnią. Zab. 14, 70. Nagi. Pan co nudzi rządem domu, i sam wniwco nie wgląda , najlepszych psuje ludzi. Teat. 19. b, 44. (zrzęda, zrzędny). Człowiek znudzony tęskni na jednym miejscu. Teat. 6. b, 52. — §. Nudzić Verb, adiv. niedok., znudzić, unudzić dok., nudę sprawować, ciemięgać , mantyczyć, Sąngeiueile macben, beflontmcn ma« d)en; (hal. nojare; Ross. CKymiTb, cKy^aib, touihhtł ; Eccl. ciT&fflitTii ; (Slov. nautjm cogo ; Sorab. 2. nużlisch ociągać się; Carn. obs. nûdem ferre; Vind. ponuditi, ponujati « potykać kogo czym, ofiarować mu co; fe mu-jat, pomuiat « usiłować ; Croat. nuditi, nódim offero, alli-cio, illecto, ad comedendum incito, cf. nęcić ; Rag. nuditi, ponuditi imitare, excitare, (ùditi, naûditi nocere, naudènje » szkoda) ; Bosn. nauditi, uditi nocere, offendere ; Slav. ponuditi * ofiarować co komu ; Ross Hy4iiTŁ, nymy, Hy4K), nOHy>K4aK) przymusić, cf. nukać; hutii, hluo , noto ból głuchy cierpieć); troszczyć się, tęsknić; (Eccl. M&ffiAATii » neBOMTb, musić). W rozmowach wystrzegać się potrzeba, żeby nie nudzić powieścią o domowych okolicznościach. Kras. Pod. 2, 60. Jeżeli męża mego nudzi stateczność; wzgarda w nim musi miłość ocucić. Teat. 52. d, 87. Wizvty Alonza nudziły biedna twoje panią. Teat. 52. b, 13.' NUDZISZ, a wiek, nudnik, ein laitgmeiligcr SOłcnfcD- Aliści nudzisz dotąd nam nieznany, upatrzył chwilę i do nas wstępuje. Kniaź. Poez. 2, 150. — NUKAĆ,

(cf. przynukać; Etym. nu, nuż!), powtarzać nu! age age repetere. Gn. Th.; (Boh. nutkati naglić, antretbftt, pingett ; Slov. nautjm cogo , (ob. Nucić); Croat. nukam, nutkam incito; Bosn. nukkati, kaniti urgere, excitare, tukkati* potuęęati koga; Rag. nutkati, nukkati, ponuka-ti ; Ross. HynaTb , HyKHy, Hy4HTb, Hymy ; Eccl. Hy*4y, H&SKAimr, cf. Ger. nötigen). Nigdy żaden ze służących niczego nie domyśli się ; tylko za każdym razem nukać

my sobie w przeglądaniu kilku przykładów. Kpcz. Gr. 5, NUR, a, u, m., miasto i ziemia w Wwdztwie Mazowieckim. p. 125. Czego tak smutny chodzisz? i za jaką stratą Dykc. Geogr. 2, 250. 6tabt tutb Satlbfcfyaft itt SKafureit ;

adj. Nurski.

rozum słusznie NURA, NORA, y, z., (Ross. Hopa, Kopna, Kaiiypa, Kattyp-i<a, (Konypa psiarnia); Rag. ponor lotus pracceps, po-norni profundus); jama, dziura zwierząt pcd ziemią; #öl>lung unter ber fêrbe, $itd)êrôf>rc, T*od;âr5pre, Sau, ftćtyr* te, ftudjêlod), SDîaufelod), K. Taxy idą w nory na zwierze jamne , jako to na lisy, borsuki. Zool. 300. Lis robi sobie nory w ziemi, dla bezpiecznego schronienia się, ib. 309. Kazał, ażeby wzburzyć Jamy, i ogniem z nory. lisa wykurzyć. Zab. 2, 505. Kazał przekopać wilcze jamy, lisie nory. Zabi Fir. 77. Mysz każda do nury zemknę-ła. Jak. Raj. 48. Hor. Sat. 244. — §. Nory, ob. Nurty, nurt. NURCIK dem. nom. Nurt, qu. v. NUREK, rka, m., NÓR, NÓROWNIK, a, w., (Mącz. urinator); 1. człowiek, który nurkiem pływa; Roh. morec; Slov. morec, genź pod wedau płowali muże ; Sorab. 1. murak; Rag. nó-raz , norilaz, noritegl; Vind. vtaplavez, makavez; Bosn. noraę; Ross. B040.ia3t, ein £ait$er, Itntcrtauc^er. Opisał nurków dzielność, jak się w morze spuszczają, jak oddech zatrzymują, jak po dnie głębokości chodzą, jak małże do skał przypojone odrywają, jak czerepachy otwierają , jak perły wybierają. Wlod. 287. W tej bitwie był Fo-ceus, nurek znaczny, w wodzie zbierał fanty na samym zanurzone spodzie. Dardz. Luk. 51. — Nurki Kartezyu-sza, osobki śklane , ruszające się osobliwszym sposobem m., nudny czło- w naczyniu z wodą. Hub. Wst. 202. (cf. dyabli Kartezyu-sza).— 2. Nurek, ptak, ein Sogel, ber $aud)er. Rodzaj nurków, Colymbus, należy do rzędu gęsiego. Nurek czu-ał, a, ad. contin. ; baty, auritus, w wodzie zanurzony długo trwa. Zool. 258.

Boh. rohać, potapka ; Sorab. 1. murak; Rag. noraz ; Groat. pondurek; Bosn. noraę; Ross. HhipoKi, rarapa, rarapna , ob. Nurokaczka, nurogęś. — 3. Nurek ryba, hippurus. Plin. 32, 11. ein SKeerftfd). Ryby trzymające się zawsze w głębi, lub na samym dnie, należałoby nazwać nurkami, różniąc je od wierzchołudków. Kluk. Zw. 3, 153. ©runbftfdje. — 4. Translate: Nurek * nowochrzczeniec. BiaL Post. 182, ein Sßiebertdnfer, Slnakpttfï. Ci pohańcy nur-

366

NURKA - NURTOBYSTRY.

NURTOWAĆ-NUŻNIEĆ.

nurtu, fdfarffłromettb. NURTOWAĆ, aï, uje act. niedok.; Chyr. jątrzyć, eitern, eitern tnadjen. Ostrość humorów kołtunowych wywija sie albo wïosami, albo też nurtując ciaïo, guzami i dziurami sączy. Perz. Lek. 12. Smarko-ciny chorym owcom z nosa cieką juchowate, nurtujące, zgni/e i śmierdzące. Wolszt. Bydl. 118. NURTOWATY, a, e, — o adv., ftflulttë. Kurze dupki i ranki nurtowate wedle otworu pośladkowego, fistulae ani. Perz. Lek. 2, 11. ‘NURY, a, e, ponury, tiefäugig, fünfter, büfter. Tu nuremi oczyma pierwszy raz ujrzeli /zawą stratę. Przyb. Milt 55.

NURZYĆ, yï, y, act. niedok., NURZAĆ contin., ‘NARZAĆ frequ.; Boh. norjm , nofiti ; Rag. noritti ; Sorab. 1. nu-ricż, ponuricż; Sorab. 2. nirkasch ; Bosn. noriti ; Croat. norim, plavam; Ross. nupaTL, iibipiiyTŁ, yHupnyiŁ; vulg. lopKHyTb, lopnaib; (HypHTb, TOMHTb męczyć, mordować); a) potapiać w wodzie, pogrążać, untertaucljert. Już już go narza mokra śmierć: przecięż nie utonął. Pot. Arg. 191. Nurek ptak , za pierwszym zobaczeniem zapalającego się prochu, nurza się w wodzie pierwej, niż szrot do niego doleci. Rog. Dos. 3, 377. Nurzać się Ross. B040ia3HH-naîb. Diugo marynarza morska fala narza. Teat. 56. b, 85. Jako skaïa w burzy, Go ją pienista fala zewsząd nurzy. Kras. Oss. D 3 b. — Fig. et transi. Tu kiedy na ojczyznę nowe wiatry wstafy, Łódź Rzeczypospolitej w niezgodzie nurzafy. Groch. VV. 536. Zabity zdrady płaci, i we krwi się narza. Morszt. 353. er fd)nnmmt in feinem Slute. — b) Nurzają się w radosnym ïez potoku oczy. Zab. 13, 411. Znurzylem twój smutny list w rzewnym ïez potoku. Zab. 15, 391. W tysiącznych nurzaïam się uwagach. Nieme. Król. 3, 93. id) ergoß mid) in taufenberlej Betrachtungen. Tam w brew' światu, co w zdrady odmęcie was narza, Ujrzycie okazałość szumnego mocarza. Zab. 16. 196. bie 2Belt ftürjt cud) in bie SöirMftrömc ber Berrathere^. — §. Theol. Narzać, nurzyć, chrzcić nurzać, taufen mit Uutertaudjung be3 ganjen Setf>e3. Czemuż dziś dziatek małych nie narzamy, ale tylko wodą je lejemy? Hrbsl. Nauk. E. Na krzcie w pierwszym kościele trzy kroć narzano krzczone. ib. D 8 b. Gil. Kat. 340. Nie-

kowie nie wierzą, aby N. P. boga prawego urodziła. Sk.

Kaz. 600. Nurkowie ci, którzy się u nas w Polszczę nurzają, plemię są magowe. Bial. Post. 5. ob. Ponu-rznik. — §. Nurek, nurkowały człowiek, ponury, ein trübffnmger. NURKA, i, i., gatunek sobolego futra,

*9îürjfell, ein 2lrt 3obel. Tr. (cf. Ross. Hopna mustela lu-treola ; HopHHKt gatunek lisów). NURKIEM aduerb., pod wodą, unter bem 2Saffer, unter ba$ SBaffer getaudft. Dla łowienia pereł w morzu , ludzie idą nurkiem pod wodę.

Kluk. Zw. 4, 493. Nurkiem pływać, urinari. Cn. Th.—

$. Rzadko nie nurkiem patrzy, vix oculos attollit humo.

Zebr. Ow. 41. oczy w ziemię wlepiać, ponuro patrzyć; trübe au3fel>eu, bie 3Ittgen nteberfdtfageu. NURKOWAĆ cz. niedok., nurkiem na dno się spuszczać, fid) untertaudjeit.

Na brzegach Bengalu Afrykanin śmiały, Nurkując aż na dno dla pereł połowu, Wyrzuca muszle na brzeg, i cho-się znowu. Tom. Roi. 99. NURKOWATY, NÛROWA-TY, a, e, — o adverb., ponury, posępny, trübe, trübfee* lig, trübfiunig. Nie dowierzaj człowiekowi nurkowatemu,

1    mało mówiącemu. Mon. 70, 231. Nurowate oko. Comp.

Mcd. 699. NURKOWY, a, e, Ross. B040ia3Huii ; od nurków , Saudjer ». Nurkowie wpuszczają się w głębią morza, za pomocą naczynia zwanego dzwonem nurkowym, campana urinatoria. Hub. Mech. 277. taitdferglocfe. NU-ROGĘŚ , i, i. , bie taud)gan8 ; Ross. ayroicE, ayroumcB,

Kpoxa.ib, senator mer ganser, ma się u nas znajdować przy wielkich stawach ; większa od kaczki. Kluk. Zw. 2,

325. NUROKACZKA, i, i., bie Samantę; Boh. ei Slov. krehdr, kreehar, kacice, kteraż se zarnara ; Bosn. galeb, kaleb; Vind. et Carn. pandirk ; Slav. piuljacsa ; Ross. i<a-ept, KaeBepi, rarayus, ubipoKï; Eccl. coifvoimn». Rodzaj nurokaczek, mergus, należy do rzędu gęsiego. Nu-rokaczka czubata, ma czubek w tył głowy wystawajacy.

Zool. 257. NUROWATY, ob. Nurkowaty. — NURT,‘u, m., 1 ber Strom eines SBafferö, eines ftlujjeS. Miejsca najgłębsze, gdzie woda najprędzej idzie, nurtem rzeki nazywamy. Hub. Wst. 82, rneat, Vind. tezhishe, struga;

Ross. óbicTpHua, cTepmeHb, CTepmeHeKB, dpeMieiiie.

Rzeki Hiszpańskie mają wszystkie brzegi wysokie, a dna abo nórty nizkie i niegłębokie. Boter. 8. Wszedłem do głębokości wód , a nórt zabrał mię. Budn. Ps. 69, 2.

(nawałność wód. Bibl. Gd.). Tamże u zamku Mintawa leniwa W łakomą Wisłę nurcik swój wylewa. Klon. Fl. F

2    b. Nawołomne morskie przebył ‘nory (nurty); navifra- nurzać zanurzyć ; znurzyć., gum fretum. Źebr. Ow. 317. ‘Nory rzeki. 3 Leop. 4 Ezdr. NUZ, NUŻE, ob. Nu. — NUŻĄ, 15, 46. (promienie rzéki. 1 Leop.). Nurt główny rzeki;

( oppos. odnoga, łacha); ber fuiuptfłrom cineS gluffeS.

2. Chirurg. Nurt w pośladku, ßstula ani; pochodzi z zebranego otoku. Perz. Cyr. 2, 275, ein Sßöbrgefdjmür.

‘NURTA, y, i., głąb', głębia, bie tiefe, bie Bertie* futtg. Idzie w dom , wr samej nurcie jaskini zamkniony,

Słońcu, wiatru niedoszły, smutny, zamrożony. Zebr. Ow.

50. Gdzie dziura była w skale wykowana, W nurte go wpuścili. Odym. Św. 2 ,Hh 2. NURTA W Y n. p. Klaniusz.'Otw.

Wirg. 405, inundans; Ross. CTpyHCTUH , pełnego nurtu.

“NURTOBYSTRY, a, e, n. p. Apennin wiele rzek rodzi z swego łona nurtobystrych. Bardz. Luk. 27. bystrego

wa

potrzebne nowokrzczeńców w szatach się nurzanie, a do wody wbrodzenie. Gil. Kat. 333, Eccl. rpyweiiie, norf>&-meninc chrzest ; cf. grążyć.

Pochodź, ponurzyć, ponurzać, ponury; wynurzyć, wy-

CN*

, y, z., a) wycieńczenie sił, zmordowanie; ^raftlofigfeit, 33ïattigfeit, fêrrnü* billig ; cf. nudność, (cf. nuda). Nużą z głodem, Trawę mchem, cukrem rzepę, wodę czynią miodem. Pot. Jow. 216. Wyśpi się na kamieniu pieszczoch pod czas nuży. Pot. Joru. 208. — b) Rzecz mordująca, praca wielka, bieda dokuczająca, abmattcnbe Slrbeit, 9îotf), Qual. Tak długą mając nużą wycieńczone siły, Padliśmy, i spoczynek nie był dla nas miły. Szym. Ś. W. 55. Tam na łożu wonnemi usłanym różami, Spoczywa, miłosnemi zemdlony nużami. ib. 8. ?Ja zaś, gdy dla mych dziatek wiek ciągnę w tej nuży, Żyję bym się trapiła, bym konała dłużej. Min. Rył. 1, 54. NUŻNIEĆ, iał, ieje, neutr.

N U Ż N Y - 0.

N Y Ć - 0.

367

niedok.; nudnieć, z sił odpadać, niknąć, (cf. Boh. nuzeti    zwali Nia, chwalili Sarmatowie w    wieczór; którego ko-

ad egestatem pervenire), fraftloS werben. Psiarnia powinna    ścioł był w Gnieźnie najświętszy.    Stryjk. 136. Kościoł

być czysto trzymana, żeby od gnoju psi nie nużnieli i Nyéj. Krom. 58. Njje. W. Post. W. 3, 185. nie marnęli. Haur. Sk. 341. Od skrytej jakiejś choroby    NYĆ nijak, niedok., niknąć, ginąć,    nudnieć, n. p. Nyje,

codzień bardziej nuznieje i usycha. Ir. Tel. 448. NU-    schnie, chudnieje, i oczywiście z    ciała opada. Mon. 70y

ZNY, a, e, Boh. et Slov. nużny egens ; Ross. HymntiH, 110, fd)roinben, »ergeben, abfallcn.

Etym. HysMa nędza; Eccl. NÄSt^tii*; a) active nużący, NYnFBI AND oh Niderhnd mordujący, entfräftenb, abmattenb. Ofiaruje ci krew' hojną, Kvr. kuck • ’ ¹ w "    w « .    - ,    •

pracę miną. Teat. 46. c, 45. - b) Zmordowany, L- NYGA; NGGA' >•    ² *•«”. *>« »>8«. to Mi n.edop.tk,,

cieńczony, fraftioâ, flbgentatiet. Niewczasem, praca nużny, nie °ja 1 ’ resz a- r-

głodny. Suszyć. Pieśń. 3, 4 b. Widzi przy drzwiach, że NYGUS, a, m., niedbalec, byle zbyć wszystko odbywający, człek ubogi, nużny, Potrzebujący w chromocie jałmużny.    fftacfylaffiger. (cf* Ross. Hkra pieszczoność, hL^kułim pie-

Leszcz. H. S. 703. Do skąpćj pani, i już wiekiem nu- szczony).

żnej, Przyszedł zakonnik proszący jałmużny. Pot. Jow. NYKIEL z Niem. Mikołaj, Nicolai. Prov. Bij Nyklu łgarze* 155. NUŻYĆ, ył, y, ad. niedok.; znużyć dok.; mordo- Rys- Ad. 2.?

sen oczki twoje. Groch. W. 367 ; śpij, drzymaj, fcfylafen, fcblummem, ob. Lilać, lulaj.

wać, wycieńczać, ermatten, entfräftigen, abmatten. Znu- NYNAG, n. p. Nynaj dziecię drogie moje, Niech zwiąże żony pracą.

NYRKA, ob. Nerka. NYSSA, ob. Nissa.

N Y.

’NYA, yi, m., ^luto. Plutona boga piekielnego, którego

O.

Bóg pożycia osnowę

28., ob. założyć kupiec: ’pLœ*, ty

o co , : masz

a -cc

Czternasta litera alfabetu łacińskiego ; samogłoska czwarta. Kras. Zb. 2, 260. O mamy dwoje, Łacińskie otwarte, bez znaku, n. p. oko; drugie grubsze ściśnione ze znakiem, n. p. wóz, którego brzmienie śrzednie jest miedzy o o u. Górnicki miasto ó, pisze dwie literze spojone: uo, n. p. bu-og, wu-odz. Nowy Char. Quidam addunt tertium o secundo affine, diverso tarnen sono, ut in his: słoń, słono, słońce, słoma, śledziona, dzwonią etc., quae aliquantum per nares sonant; possit puncto diverso notari. Cn. Th.

1.    O interj.; (Carn. o, o; Ser ab. 1. oh, oh; Eccl. oxe; fere in omnibus Unguis; cf. Grace, ot; Lat. eheu ; Hebr. n#); £>! ad) ! servit admirationi, exclamationi, invocationi, op-tationi, irrisioni, comminationi, dolori etc. 0 wielkie dziwy ! O nieszczęśni ! O Boże ój ! O by to ! Cn. Th. O dla Boga! Boh. Kom. 1,

twego wywiódł, i dał tę żeś rzekł 0! A! mowę pierwszą z płaczem. Kulig. Her. 33. 0 zacny Nestorze ! Jabł. Tel. 145. Większa jest rzecz dać, niż brać; o złotaż to mowa. Pair. Jał. 7. 0! o! jak się uśmiecha do mnie. Teat. 29, 84. (cf. wej wej!) O! 0! Mospanie, powoli jeno, powoli! Teat. 1. b, 7, cf ey ey!

2.    O praepositio; Boh. et Slov. o; Sorab. 1. wo; Sorab. 2. ho, hob; Yind. ob; Croat. o, ob; Bosn. et Slav. o; Ross. o, oôx; około, blizko, um, bety. (NB. dziwna, jak kształt litery o, we wszystkich abecadłach Europejskich jeden, stosowny jest do znaczenia krążenia). I. cum accusativo - a) Directionis loci : około, blizko, przy, przeciw, bety, urn, nafie, an. Ledwo sie nie zabił o murek. Teat. 43. c, 76.

O łeb garniec stłuc. O pal, o pień koło się złamała. Cn. Th. O kość ząb złamać. Cn. Th. 555. Tygle tak twarde, ze o stal bite, ognia dawały. Torz. Szk. 85. Na co głową bić o ścianę? Pilch. Sen. 165. Maluchne dziatki o ziemię tłuc kazał. Warg. Wal. 517. A chłop o ziemię; subaudiłur aliquid aptum, quod repente et violenter labi in terrarn solet, (cf. upaść na ziemię; runąć, ru!). Cn. Th., Ross. 03eMi. 0 ziemię translate, ob. Ziemia, cf. uderzyć. — 0 granicę, o ścianę » ościennie , Italie att bet ©ränge. Jest na Szląsku, o granicę z Polską, Brzeg miasteczko, od brzegu nazwane. Krom. 21.    0 bok ko

mu idę, pobocz. Cn. Th., jur (Seite, au ber (Bette. — Przyjść o co = nabawić się czego, wpaść w jaką biedę, ftd) etmaâ gugte^ctt, eS über fid) befommen, auf ben §aI3 frie* gen, barem »erfüllen. Bolesław łysy o ścisłość, o niedostatek, o mierziączke ludzi swych, nawet o zaście w głowę przyszedłszy, tułając błąkał się. Krom. 258. Za niebiegłością opiekunów Leszka, wojna przeciw Słowakom o zaniedbanie przyszła, ib. 52. Przyjście o rozum, defeclio a reda ratione. Mącz., cf. odejść od rozumu ; cf. przyprawić o co, przywieść o co, przyprowadzić o co. — b) Intentionis , consilii, desiderii: o; um. Do tych czas nie prosiliście o nic w imię moje. Kucz. Kat. 3, 273. (*niocz. edit. prim.). O głos ich prosi. Dirk. Dom. 84. Widziałem z jaką przychylnością byłeś o dobro bliźnich. Karp. 1, 68. Widzą, ze źle, i o reszt im idzie. Leszcz. Class. 57. O zakładbym poszedł. Teat. 52. d,

auf ctmaö wetten. Rzekł nic? Obieś rzekł: maml

o co.

368

0.

0.

Kupiec: *ocz *nama, iż nie masz? Obieś : dobrze! a o co chcesz? 0 dwa grosza, rzekł kupiec. Glicz. Wych. H 8 b. 0 co, że tak, subauditur: chcemy się założyć? Cn. Th., roa§ gtlt§? ma$ gilt bie ffiette? ob. grać O mnie nic, lecz mnie o was trwoży strach ostatni. Bardz. Trag. 314. (nie boję się o siebie). 0 mnie nic; ale Kalchas na to nie zezwoli. Bardz. Trag. 217. (o mnie mniejsza, nie idzie tak o mnie). W więzieniu siedział o gardle, i o wszystkę majętność swoje. Rej. Post. D 1. (pod niebezpieczeństwem utraty życia i majątku). 0 ściętą szyję, o złamaną szyję; ob. Szyja. — ob. Dbać o co, stać o co, starać się o co. — c) Dimensionis et numeri: o » około, blizko, do, z, an, gegen, auf, olmgefäliir, um. O włos, o kęs »bez mała, um eilt $aar; ob. Kęs, włos. Było na ten czas 'społu osób o sto i o dwadzieścia. Rej. Post. Ccc 1. Było na tym sejmie o cztery tysiące księży, a o 30 tysięcy świeckich. Sk. Dz. 1081. O piętnaście razy było tego. Paszk. Dz. 27. Swatopelk z Chełmińskiej ziemi wywiódł o cztery tysiące ludzi. Biel. 139. Gdyby się był o jeden moment z łóżka nie porwał, zgorzećby od ognia musiał. Sk. Zyw. 1, 416. Ojciec rozumny swe wszystkie bogactwa nie o jeden raz dzieciom daje, lecz po trosze. Mon. 70, 609. (nie razem). Żołnierz żołd o jeden wieczór przepiwszy, rabować musi. Star. Ryc. 27. O mil kilka ztąd mieszkają. Kras. Pod. 2, 252. Bądź mi przyjaciel o milę daleki. Zab. 14, 257. — d) Cuussae: o »dla, za, z przyczyny, Lat. ob; um, wegen. Ba nie o to cię bito! Twórz. Wiecz. 101. Cesarz od papieża był klęt o kacerstwo , o rozerwanie małżeństwa, o świętokradztwo. Szczerb. Sax. 44. Dla pychy anioły Bóg z nieba zmra-tował, i króle możne zawzdy o nie niszczył. Weresz. Reg. 89. O jedne sarnę, abo niedźwiedzia, ktoby zabił, gardłem karał Mieczysław, jakoż i wiele ich o to potracił. Biel. Kr. 100. Otto dał zabić jednego grabię o żonę. ib. 58. Oni o te tu ziemie swe gotowi są umrzeć, ib. 248. Zawdzy z wielką uczciwością i sławą bywało, o ojczyznę swą umrzeć. Kosz. Lor. 157. 0 dobry cię uczynek nie kamienujemy, ale o bluźnierstwo. Sekl. Joan. 10. Wadzą się jeden z drugim o grunty, o domy, o majętności. Baz. Hst. 115. Gniewasz się o to, że nie masz o co się gniewać. Teat. 24. c, 22. Ja się mam bić o dziecinności? ib. 30, 80. Nie krzycz o każdą rzecz! ib. 35, 145. II. Cum locali: — a) {neumbendi : o czym, na czym, z czym, auf, mit, an. Wóz o dwu kołach. Cn. Th. Ujźrzałem kogoś przed sobą starego, Który o lasce, nie o swej stał mocy. P. Kchan. Jer. 253. o kuli, o kiju, o lasce, an ber $rücfe, am ©totfe. 0 kiju tylko jednym przeszedłem Jordan ten, a teraz z dwiema huffy się wracam. Leop. Genes. 32, 10. Lach. Kaz. 1, 491. O swej mocy, attê eigner 5vraft. Nieść go kazali, rozumiejąc, że się sam ruszyć nie mógł; ale on szedł o swej mocy, a nieść się nie dał. Sk. Żyw. 1, 101. Co o nie swojej stanie mocy, długo się w sobie nie ostoi. Iward. W. D. 17. — b) Goarctationis : o czym » przestając na tym, nic więcej, ograniczając się tym, bloß babę)), bloß son, bloß mit. Nie takei nasze posty, jak owe niegdyś pustelnicze, o korzonkach, ziołach i wodzie. Kras. Pod.

2, 266. Ze dobrze myśleć o chlebie i wodzie, Bajali niegdyś mędrce zapalczywi. Kras. Mon. 44. Kras. List. 2, 153. Pójdę, by o żebranym chlebie. Teał. 47. b, unb wenn Srot betteln müßte. Obiecaj sie do Loretu iść boso, a o cudzej strawie. Gorn. Dw. 11. (t. j. o żebranym chlebie). Jadąc o głodzie i o pragnieniu, Turkom ledwo nie wszystkie konie pozdychały. Biel. 578. Wielka noc żydowska o tym rok po roku bieży, żeby tam patryarchów onych swoich dawnych wspominali. Paszk. Dz. 86. Poty hulał utratnie, aż póki żyć nie miał o czym. Hor. Sat. 31 ; big er md)t mefr roooon gu leben Ijatte. Kto nie ma o czym na świat, wszystko ma niesporo. Pot. Pocz. 654. Pierwszy Adam cieleśnie, a wtóry Adam duchownie o jednej żenie jest. Sk. Żyw. 2, 222. Lubią sławę śmiałkowie, ale nie o szkodzie. Kras. W. 41. Wiatr tak jest słaby i leniwy, że o nim bardzo mało ujedzie. P. Kchan. Orl. 1, 307. Dom o jednym piętrze. Gaz. Nar. 2, 18, elit £>an3 won entern ©tocf. Każdemu dawała po pięć mieszków, każdy o pięciuset talarach. Ktok. Turk. 25. — c) Loci et temporis: o czym »koło czego, za czym, po czym, według czego, urn, Ijerum, nad). Wnijdźże, a zamknij drzwi o sobie. Leop. 4 Reg. 4, 4. Do miasta ich wpuściwszy, bramę o nich zamknęli. Słryjk. Wrzucił go do przepaści, a zamknął i zapieczętował o nim. 1 Leop. Apoc. 20, 3. W żadnej rzeczy im nie ustąpił, i zaprawdę już na ten czas było źle o nim. Baz. Hst. 35. Xiądz kanonik o milę wraz się może stawić. Nieme. P. P. 91. (t. j. prawie milę ztąd mieszkający). Sejm powinien być tylko o świętym Michale, ib. 14. Zwyczajnie wstałabym sobie o 8mćj lub 9tej godzinie. Teat. 30. b,

28. 0 piątku, o śzredzie dam, przyjdę, quasi około Cn. Th. 0 świtaniu » przede dniem. 0 tej dobie, o tym czasie, ib.— c) Passive: o, Lat. de, non, über. Mówiłem do nich o słowie bożym. Baz. Hst. 139. Kamilla ze mną tylko o mnie mówiła ; ja z nią tylko o Kamilli gadałem. Staś. Nam. 2, 60. Masz Wac Pan o tym wiedzieć, iż już.... Kras. Pod. 2, 43. Rzadko, aby nigdy nie my-ślem o grobie. Groch. W. 402. 0 kim mam powiedzieć pani mojej? Teat. 15. c, 12.    0 jej życiu i potrzebach

pamięć na siebie wezmę. ib. 47 b. 0 ustanowieniu i upadku Konstytucyi 3go maja. — III. 0, praepositio inse-parab.; Boh. et Slov. ob; Sorab. 1. wob ; Sorab. 2. hob; cf. Lat. ob; Graec.    dno, przed wokalisem ; ob-;

częstokroć bez różnicy o-, lub ob-, używają, n. p. Obmierzam, obmowa, obcinam, obwiniam, obwiewam; abo też omierzam, omowa etc. Dudz. 14; dodaje verbo znaczenie krążenia czynności na około czego, obejmowania czego na około: um » n. p. okręcić, obrócić, ocierać.— §. Ob-, przy comparativis » nieco, przy — n. p. Obgru-bsze węgle. Haur. Sk. 378. t. j. przygrubsze; etiam cum positivo: obrzedni, obrzednie ; obstary, obszerny, obwyż, obdal, obdalny. — (Boh. obden co drugi dzień, alternis diebus, obnoc co drugą noc, alternis noctibus; cf. Vind. obedn alter, jeden z dwóch; nobedn neuter, żaden ze dwóch).—IV. O abbrewiatura » ojciec, pater, duchownie in plurali 00. » ojcowie, patres, n. p. Kazanie 0. Alexandra à Jesu, Karmelity Bosego. — Kollegium 00. Je-

0 B.

zuitów. Vol. Leg. 7, 862. — §. J. 0. «Jaśnie Oświecony;    cami    uczyni/. Papr. Rye. 166. Łotr obaczywszy one

(Erlaubt. Postanowienie między J. O. RadziwiZami xią-    znaki    bóstwa, nawróci/ się. Rej. Post. S 3. Nie obaczysz

żęty na OZyce. Vol. Leg. 7, 862. — §. Marsza/kowie 0.    Boga    grzeszniku, nie zoczysz tryumfującego wszeteczniku

N. Gaz. Nar. 1, 197 * t. j. obojga narodów, Polsk. i Lit.    pana.    Pociej. 232. Puść uszy po domach xiążęcych, i

— 0. P. D. * obojga prawa doktor, Juris utriusquc.    oczy    po pańskich, a us/yszysz i obaczysz, że to szczera

prawda. Smotr. Nap. 53. Gdy się szczęście obróci tyłem, uznawają się ludzie, bZąćTswój obaczywają. Petr. Ek. 87. Cudze wady rychlej, niż cnoty obaczamy. Cn. Ad. 111. Ńa wyższym stopniu cnoty cz/owiek dopiero obaczywa, jako mu wiele jeszcze nie dostaje. W. Post. W. 4, 180. Z tych s/ów obaczyć i poznać możemy, jako to jest rzecz zacna. Wiśn. 410. Zobaczę, co z tym robić. Ld. OBACZYC się z kim; a) widzieć się z kim, flety mit jemembett fetyett, jentanben fpreetyen. Temi s/owy się żegna/: podobno się już z sobą nie obaczemy. Star. Zad. E 2, nur tt)crbctt etnanber nictyt ntetyr nneber fetyett. Ponieważ mi starość nie-

1.0B-, ob. 0, praepos. insepar. 2. OB co; źle zamiast: o co. Dudz. 29.

OBA, fem. obie«obadwa, obiedwie plur., Boh. oba, obè;

Sorab. 2. hobej, hoboj ; Sorab. 1. wobey; Dosn. obba ;

Vind. oba, obie; Garn. oba, obe, oba; Rag. öba, obje, öba; Croat. oba, obba; Dal. obba; Ross. oóa, oói;

Germ. betybe. Strach wielkooki Upad/ na nie gwałtownie, trzęsąc oba boki. Miask. Ryt. 22. Lepiej chromo wnijść

do nieba, niż z obiema rękoma, albo z obiema nogoma    wiele życia obiecuje, przetoż życzyłbym z tobą przed

być odes/anym do piek/a. 1 Leop. Math. 18, 8. Wzglę-    śmiercią obaczyć się. Boh. Kom, 3, 125. Do obaczenia, /

berfetyen. — §. Obaczyć się, postrzedz się, pomiarkować się, upilnować się, getücttyr werben, Wfltyntetymen. Pies ten do ciebie się łasi, a gdy się nie obaczysz, alić on za / nogę cap. Rej. Zw. 83. Tjdy kto co nietrafnie uczyni, tedy więc tak mówią, że się nie obaczył, że się nieco

dem wykonania cz/owiek dobry na obie ręce. Nag. Cyc. do zobaczenia, do obaczyska , do zobaczyska, auf 70. Prze/ożeni wszyscy sprawnieby się mieli dobrych nauk rozmi/ować, a za nie się obiema rękoma ująć. Kosz.

Lor. pr. Obiema rękoma pisze ; utraque manu. Cn. Th.

Spi na obie uszy. Jabł. Ez. 114. Bals. Niedz. 1 , 139.

domu w miłości chadza/a. J. Kchan. Ps. 79.

(tęgo, jak zarżnięty). Obaśwa (dual. * obaśmy) swych tajemnic sobie zwierza/a (dual. «zwierzali), I do Pańskiego potkną/. Kosz. Lor. 25 b. Rej. Zw. 198. — b) Obaczyć

się transi.; przychodzić do siebie, upamiętać się, flety et« Pochodz. oboje ; oboi, oboj, obojaki ; obojętny, obopolny,    neS beffern beftitnen, tu ftety getyett, feinen ftetyler rcatyntetymen,

zobopolnie, oboprawiec, oboreczny, obostronny; obuć, obuwie.    rectyt gu flety fontttteit. Tak bardzo by/ oddalony od zmy-

i. *OBACZAĆ act. conlin., ‘ÔBACZYWAC, ‘OBACZAWAC,    s/ów, iż kiedy przechodząc, umyślnie grzmot czynili, on

‘OBACZOWAĆ frequ., (Rag. obâchi gustare; Eccl. oesyg    najmniej nie słyszał, ani się obaczyZ. Wys. Aloj. 62.

ale, lecz, przecież; cf. opak); z uwagą oglądać, bacznie    Resipisco, obaczywam się. Urs. Gr. 49. ObaczyZ się na-

patrzać, uważać; aufmerffant jufetyen, befetyen, fttyauen, be«    zajutrz, gdy op/onąZ, a rozum od gniewu by/ uwolniony,

tractyten; (Boh. zahlidnauti, cf. zaglądać; Sorab. l.na nètzo    posłał s/ugę za nim. Birk. Sk. C 2. Upamiętaj się wżdy

biadam ; Croat. napazivati). Pojzrzyj przeciwko sobie, a ''"kiedy, a obacz się. Baz. Sk. 550. Obaczcie się, na ży-obacz to co widzisz. 1 Leop. 4    Ezdr. 11,    36. Wyśpię-    wy    bóg was proszę, obaczcie się! Smotr. Nap. 21. ib.

gujcież tedy, a obaczcie pilnie    wszystkie    chronki jego,    15.    Folguje bóg, abyśmy się upamiętali ; ale jeśli się

w których się kryje. ib. 1 Reg. 23, 23.    Obaczawa/em    kto    nie obaczy, ciężej karan będzie. Gil. Kat. 227. Oba-

one rogi, aliści róźek malutki    wyrós/ z    pośrzodka ich.    czmy się; budzą nas swojemi przyk/ady blizcy Siedmio-

3 Leop. Dan. 7, 8. (obaczowa/em. 1 Leop.). — §. Roz-    grodzanie. Paszk. Dz. 111. By przez nas lud się ten

ważać, erwägen. Żebyśmy to lepiej pojąć mogli, obaczać    obaczy/ z grubych b/ędów, które go dotąd ślepiły. Teat.

mamy, co następuje. Kucz. Kat. 127. 3, 341. (rozważać.    44, 9. Utratnicy wszystko straciwszy, dopiero się oba-

recent. edit.). Spór o dawność bywa miarkowan z podo-    czają. Petr. Ek. 92. Dopierom się obaczy/, abo rzecz

toż w ten czas sam gniewa się na siebie. Min. Ryt. 4, 142. Wamby się obaczyć trzeba, a wyniść z tej ciemności, w którąście nie wiem jako weszli. Gorn. Wt. N 5 b. Nie chcęć na to odpowiedzieć, bo nie mogę się obaczyć, dobrzeli to by/o, czy nie dobrze, ib. P 3 b. — — §. ‘Obaczony ; który do siebie przyszedł ; JU ftety ge* fommeit, nneber gum Seftitnen gelangt. Po tym strachu stała ona jeszcze niecałe obaczona; oko we łzach pływało; w pół umarła warga. Pot. Arg. 5.— §. Obaczenie«baczność, uwaga; Slufmerffamfett, Slctytfamfeit ; nieobaczenie, nieba-czność, nieuwaga, ttrtûètytfamfeit. Tej nieprawości dopuścił się z niebaczenia. Radź. Levit. 5, 18. et Deut. 19, 4. (nie wiedząc. Bibl. Gd.). Jeśli drugiego z niebaczenia bez waśni pchnie. Budn. Numer. 35, 22. (z przygody.

bieństw, które baczny sędzia ma obaczywać, i według    zrozumiał. Cn. Ad. 200. Rozgniewany, kiedy się obaczy,

tego skazować dowód, komu będzie rozumiał. Szczerb.

Sax. 66. Obaczajmy, komu Pan na powstanie, a komu na upad. W. Post. W. 53. Przy ‘obrzazowaniu macicy winnej, trzy rzeczy mają być obaczane. Cresc. 317. Ci ludzie się tylko około bystrości rozumu i-subtelnie oba-czania rzeczy 'pętają. Gorn. Dw. 362. Małoć zawsze pomoże przyjaźń bogatego, Bo nie umie w przygodzie obaczyć nędznego ; Ale tak wiedz, chudzina jest na to baczniejszy, I przystęp o ratunek do niego łatwiejszy. Papr.

Kot. N 4 b. (cf. ‘rozumieć komu, wchodzić w jego stan).

— OBACZYĆ niedok., zobaczyi, dok.; 2.‘OBACZAĆ» OBACZYWAĆ frequ.; cum effedu, postrzegać, widzieć; fetyen, roatyrnetymen. Rotmistrz ten z rotą swoją mężnie poczyna/; co do niego król obaczywszy, starszym go nad szań-

47

Słownik Lindego wyi. 2, Tom III.

370

OBACZN0ŚĆ - OBADWA.

OBAL-OBALINY.

Bibi. Gd.), bez rozmysłu, ofmöorfäfclid) ; cf. z nieobaczka,    się zïoto gorsze kurzy, Wojna się ściele, która ‘obodwo-

z nieobaczku. OBAĆZNOSĆ, ści, i., uważność, opatrz-    jem burży. Zebr. Out. 5. obojgiem,

ność, baczność na okoliczności, aufmerffameg Umfid)fel)en, OBAL, a, m., miano, które dają psom brytanom, ein 9?a« $orfid)t, $ebad)tfamfeit; Eccl. obaio^ciihic , octopojkhoctb,    nte, ben man (Englifdjen ©oggen^u geben pflegt. Zaraz się

onacHOCTŁ. OBACZNY, a, e, OBACZNIE adverb., 1. roz-    rączy łysek ocuci, I żwawszy pędem obal się rzuci. Zab.

ważny, baczny, ostrożny, przezorny, attfmerffam, »orfidjtig.    15, 47. OBALACZ, a, m., demolitor. Cn. Th., co obala

W tym masz obacznym być, abyś w ogrodzenie żadnego    jaką rzecz. Wlod., ber Umftürjer, 3«tntmmerer, Ummer«

szczepią dobrego    nie sadzaj. Cresc. 22. Pamiętaj sądzić    fer. (Boh.    obal ambages, circumitio; obalta    involucrum).

sJusznie, ani być    obaczniejszym na cudze maluczkie wy-    OBALIĆ,    f. obali act. dok.\ Obalać niedok.;    (Croat. oba-

stępy, niż na twoje wielkie. Sekl. 27. Patrzcie, jako    lyati, obalyam; Rag. obâliti; Bosn. obalitij; *obwalić;

obacznie chodzicie, nie jako niemądrzy, ale jako mądrzy.    Ross. oößajtHTb, oÓBajHBaib; wywracać jaki ciężar, um«

Budn. Ephes. 5, 15. Tak są nieobaczni i zapamiętali sy-    [türmen, funftürjen, ummerfen; Boh. zwrcy, klopiti, preruśiti

nowie świata tego. W. Post. W. 2, 291. Jeśliby kto    (obaliti, obalowati obwijać w co); Carn. douvrezhi ; Vind.

sJowy niebacznemi przysiągJ, choć na dobrą rzecz....    douvrezhi, kuzniti, pokuzniti, prevaliti, sverniti; Ross.

Radź. Levit. 5, 4. Nie 'drzewiéj oka z niego chciwego    onpyaum, onpyjKHBan,, ciistl, ciuntaTŁ, onpoBepntyTfc,

spuściła, Aż ognia nieobacznym sercem zachwyciJa. Papr.    onpoBepraib, onpOKnHyTŁ, 040j1>tł, 040;rfeBaTi> ; Eccl. no—

Hyc. 24. Nieobaczna ufność. Nar. Tac. 2, 304. Mąż w    Bfn>rH&TH, iiOKpi»riiTH.    Nie już nowy dom zbudował, kto

mowie obaczny. 1 Leop. 1 Reg. 16, 18. (mądry. 3 Leop.    stary obalił. Rys. Ad.    50. Co jedni zbudują, to drudzy

roztropny). Nieobaczne wymówienie ust jej. Budn. Num.    obalą. Teat. 45. d, 37. Drzewo obalone ze pnia, poczy-

30, 6. Masz być miłosiernym nad nieobacznym upadkiem    na zaraz wysychać. Jak. Art. 3, 165. Wino chłopa obali,

bliźniego. Rej. Post. H h 5. — 2. Passive: Nieobaczny,    Cn. Ad. 178. Pewnego wieczora dwóch ludzi mię oba-

nieprzewidzialny,    niepostrzeźony, ummrljerfefybar. Nieszczę-    liło; byli    to werbownicy. N. Pam. 2, 150. Na    ziemię oba-

ście tak nowe,    tak nieobaczne. W. Post. W. 3, 514.    lić Eccl.    HH3nOBpemH. Porwawszy kamień,    w piersi go

(t. j. niespodziewane). Niedługo tego czekać, gdy się obalił, Aż Turczyn zaraz nogi i zęby rozwalił. Paszk. Dz. nieobacznie Upadek wszystkich rzeczy i zginienie zacznie.    34. t. j. wrzucił mu    go w piersi, uderzył; er marf tljtt

Groch. W. 17. Wypadł jakoś z pochew nieobacznie miecz.    i^m (tn bie Sruft. —    Transi. Przewidział Bóg co ludzi

Warg. Wal. 78, ob. Z nieobaczka. do OBACZYSKA, do    wznosi i obala. Zab.    12, 242. mag fie 1)ebt unb ftürjt.

ZOBACZYSKA familiar.* do zobaczenia, auf Söieberfeljfn.    Wszelkiej sztuki zażyli, aby jego przedsięwzięcie na zie-

Mospanie Walcher, do    obaczyska.    Teat. 55. d, 11.    Boh.    mię    obalili. Wys.    Aloj. 118. Obalam    co na się,    zwalam,

na shledónj.    Cn.    Th., i# $tel)e    mir etmag $u, fiur$e    mi i) in ein    Ungïücf.

1.    OBADAĆ act. niedok. ; badając dochodzić; omacać fig. ;    — §. Na szkutach: obalić linę, mówi sternik, kiedy

na wszystkie strony wybadywać; auf allen ©eiten crforfdjen,    holując, linka się na chróście zawiesi, aby ją flis kozicą,

runb um befühlen, betaften; Ross. onpocirn», onpauiHBaTL,    to jest, widełkami zrzucił. Magier. Mskr. OBALIĆ się

(cf. *opytać). Zewsząd go obadawszy, poznałaś, że to    recipr. Ross. oÓBaJHTBca , maenHyTLca; Boh. kacèti se*,

cześć szczególnie twym ciosom odkryta. Ossol. Sen. 32.    kâcÿm se; upadać, wywrócić się, umftürjen, umfaüen.

cum bene ilium undique circumisses. W śrzednim wieku    Mizerny świecie, jakoć wierzyć dalćj, Gdy co dziś stoi,

jednego baba obadała, Która muskaniem twarzy zmarszczki    jutro się obali. Kchow. 70. Gdy fundament usuwa się,

pokrywała. Min. Ryt. 4, 22. (kusiła). Oczy cię zbłaźniły,    cała na nim wsparta obala się machina. Dyar. Gród. 225.

żeś mię tak obadał, 1 taki w^styd przed ludźmi i mą bra-    Słup jest rzecz doczesna; wolę ja tych słupów nabudo-

cią zadał. Pot. Arg. 776. Zapomina o wszystkim, komu    wać około siebie, co się nigdy nie obalą, a wiecznie

strach serce obada. Pot. Pocz. 43. — g. Upatrywać, ba-    trwać będą. Rej. Zw. 50. Patrz, gdy mocny kamień, z

dając obierać, wybierać sobie; ftd) erfefiett, auSerfeÿnt, er«    górą się* obali, (»on oben fierab    fturgt), Już więc mocną

mówień. ₍Miejsce sposobne w dworze obadały; partem te-    drzewinę i z korzenia wali. Rej.    Wiz. 137 b. — Transi,

nuere. Zebr. Ow. 157. Febowego dokłada się wyroku,    Na cię się to obali; na tobie tego będą ścigać, patrzeć,

gdzieby siadło miał obadać sobie; quae sit tcllus    habitan-    twoja    to skóra abo mieszek    poczuje.    Cn. Th. 441. Tobie

da'! ib. 54. — g. cum effectu. Obadać, zoczyć,    erblicfett,    tego przypłacić,    na cię się    to obali.    Cn. Ad. 1163. btC

mabrnefimen.. Dziecko obadawszy, sobie go życzyła ;    pue-    Saft    mtrb über Md)    fommen ; bu mirft eö buffen. OBALENIE,

rum vidit. Zebr. Ow. 88.    Po wszech    dąbrowach często    uga-    boś    9îteberreifîen, Urnfturjen, Hmmerfen.    Obalenie,    ber Um«

nianą obadał, Cebrenową Eperyą zwaną, aspicit. ib. 292.    fhtrj, walenie, rozwalenie; Vind. preverg, prekuz, po-

2.    'OBADAĆ cz. niedok., *0bość dok., (Bosn. obadali, obosti;    kuz; Ross. nijenoMB.

Crcat obadam ; Rag. obosti, obâdati) ; bodąc na około OBALASOWAć, ał, f. uje act. dok., balasami obtoczyć. Tr. pokłóć, umpicfcn, bepńfen; (cf. Croat. obadàvecz stimula- mit einem ©elänber umgeben.

tor, f. obadavka).    OBALINY, in, plur., rozwaliny, Ruinen, iufammengeftürjte 33rud)«

OBADWA, f. obiedwie, Boh. et Slov. obadwa, chédwé; Carn.    ftütfe,    krümmer.    Obaliny zgruchotanego pałacu. Teat. 48.

obadva, obedva ; Vind. obadva, obudvie; Rag.    obadva,    c, 8.    Wielkich    miast tylko    obaliny,    a nizkie i ubogie

obodvoizza, obodvoie, objedvie; Sorab. 1. wobeydway;    doœki, widać. Sk. Dz. 142.    Ginął ów Samson pod

Croat. obödva; ob. Oba; alle be^bf. Już złe żelazo, już    obalinami Z Filistynczyków trzema tysiącami. Leszcz H.

OBALISKO - OBARTEL.

OBARTUCH - OBAZARNIK.

374

T. 216. — Transi, fig. Postanowił nietylko ministra    §. a ) obex versatilis posti affixus. Cn. Th., zasuwka u

obalić; ale też siebie na jego obalinach postawić. Pam.    drzwi, Dudz. 47, eitt6d)teBer, citt SRtegel, ©djubriegel. Żela-

83, 442. OBALISKO, a, n., obalenie, nagły upadek,

Utttfhtrj, Umfall. Ciężkim obaliskiem starty został. Pilch.

Sen. lisi. 2, 17. OBALISTY, a, e, Dudz. 49, mogący    u prasy, bie ©djraubemnutter. OBARTUCH, ‘OBORTUCH,

być obalonym; Vind. okulpotifnitliu, okulvershliu , po-    a, to., §. a) circulus ex farina,’ caseo et aqua. Cn. Th. ,

dertliu, prevershliu ; umftürçbar. Nieobalisty, qui deijci    ein rnnber Śafefucljen ; ciasto kołowate

non połest. Cn. Th. 509. Upadku blizki, obalisty, labilis.    Wieprzów takich nie dotuczysz , choćbyś im Ruskie

Cn. Th. 1192. Mieszkają w tych obalistych miejscach.    żył ‘pierohy, abo obartuchami nadziewał. Haur. Ek. 111.

1 Leop. Ezech. 33, 24. (rozwalonych. 3 Leop.). Zbudu-    §. b) Transi. Tłusty obartuch skłoni się nam do ziemi,

ję znowu obaliste budowania. 1 Leop. Ezech. 36, 33.    Teat. 33. d, 89. brzuchacz, podsędek.

OBARWIC, f. obarwi cz. dok., na około ubarwić, upiększyć, ltmfärben, befärben, befc^öntgen, bemänteln. Bezwstyd jakiś obarwiony, nigdy niegodny tego świętego przezwiska piękności. Gorn. Dwór. 414; Vind. oblepuvati; Ross. onpa-CHTŁ , OKpaUIHBRTfc.

‘OBARZAĆ się, ob. Oburzać.

OBARCZYĆ, f. obarczy cz. dok., Obarczać niedok., *0bar- OBARZANEK, nka, to., obwarzanek, pracel, begiel. Cn. Th. szczać; §. 1) ciężaru komu na barki nakładać, obciążać    bet* Srejjel; Slov. precljk ; kSordb. 1. praczel ; Sorab. 2.

go, uciążać, einem Saften anflegen, tfm beläftigen, nieber    kringel; Cara. prçsta; Slav. perétac; Croat. vertanyi,

brütfen, ferner brnefen, phys. et moral. Pada na stołek,    (cf. Croat. obram aliquuntulum elixo , obwarzam , *oba-

obarczony żalem. Teat. 9. c, 68. Wielą nieszczęściami    rżana kasza, obwarzana, ob. Obwarzyć); Ross. BHTjKa,

zewsząd obarczony. Teat. 42. d, d. Krzyżacy obarczy-    KpeH4eib, upenreab. — Na szkucie, nawdziewają się na

wszy Prusaków, na Polaków broń obrócili. Wyrw. Ge-    obceje obarzanki, czyli wieńce ze sznurków, abyŁ się

ogr. 577. Kiedy się potężniejszy interesuje do ratowa-    obcejów trzymali. Magier. Mskr. 0tritffrän$e; cf. obar.

nia słabszego, w ten czas go myśli obarczyć. Lub. Roz. OBAWA, y, z., obawianie się, wątpliwa czego bojaźń; 426. Despota taxuje i obarcza, jak mu się podoba, pod- Ross. onaceme; Eccl. OKiuionemiie ; bic Seforgntjk Obadanych majątki. Przestr. 27. Obarczone, iż tak rzekę, objąwszy państwa, całe, zupełne i ozdobne je potomności zostawił. Gorn. Dz. ded. Obarczon tylu interesów tłumem. Zab. 13, 15. et 14, 206. Język Polski niegdyś obfity, dziś wzgardzony, i w ostatnim obarczeniu. Mon.

65, 79. — Fortif. Obarczony kąt flankowany, nazywa się głównego wału , wyskakujący w pole, złożony z dwóch czół narożnika. Jak. Art. 3, 304. — §. Nie obarczony, nie mogący być obarczonym, n. p. Pracą nieobarczony,

Teat. 25. a, 4. t. j. niezmordowany, mtermubbar. — §. 2 )

Obarczyć kogo z czego « odjąć mu co, wyzuć go z czego , einem etwas aketymen, entnehmen, entstehen. Wiem to, ze duch mój z ciała obarczony I czas dni moich będzie ukrócony. Chrośc. Job. 61. Job obarczon z fortuny i z dziatek, Przyszedł na ciężki stos i niedostatek. Chrośc.

Job. 13. Szwed z swojej potęgi znacznie obarczony, prosi o pokój. Tward. W. D. 2, 242. Wypędzając ka-cerze, chceszli teraz z tak wielu kawalerów koronę obarczyć? Pot. Arg. 171. OBRACZYCIEL, a, m., uciemięży-ciel, ber SBebnicfer, Seläfttger. Bogdajby tam najpiérwéj zniszczał, gdzie najpiérwéj zrósł, rodzaju ludzkiego obar-czyciel., Przestr. 69.

OBARŁOZYC się recipr., (Etym. barłóg), leżuchem się robić, lenieć, gnuśnieć, ftcij auf bie 2Mren|aut legen, ein ftauHenjer werben. Staraj się, abyś się nie nazbyt domem obarłożył, abyś nie był tylko jak wieprz w karmniku. Rej. Zw. 36. Duchowni w swoich wczasiech tak się obarłożą, Ze wraz

(rozwalone. 3 Leop).

*OBAR, [OBWAR. 1] u, to., n. p. Nie mogą wody ugasić pożaru, Szerzy się ogień po okrętach wszędzie, Ci narzucają smolnego obaru, [pice liquida 1], Ow czerpa wodę, że płomieni zbędzie. Chrośc. Luk. 93 ; cf. obwarzyć, obwarzanek, obarzanek.

zo, którym się podnosi klamka, rękojeść klamki. Wlod. — §. b) Obartel po wale prasnym chodzący. Tr., macica

z serem.

Wlod.

sma-

wa, pośrzedni stan bojaźni, w którym człowiek, lubo się lęka nieprzyjemnego zdarzenia, nie jest atoli pewnym, że się zdarzy, nie jest bez nadziei, że odwróci. Obawa jest więcej jak niespokojność, a mniej jak bojaźń. Nieme. Syn. ob. Pam. Warsz. 1, 28. Udał, jakby był bez żadnej obawy. Przyb. Milt. 131. OBAWIAĆ się, recipr. niedok., Boh. obawati se; [Etym. bać się, boję się); Sorab. 1. wobojacż, zaboyu szo; Ross. onacTH, onacaTbca ; Eccl. oöhhjthch ; Deforgt feipn ttm etwaS, etwaS befunden. Ćhwała bogu, iż to się na mnie obróciło , czegom się na wszystkie obawiał. Sk. Żyw. 2, 405. Obawiać się masz o to, co chcesz mieć bezpieczno. Min. Ryt. 4, 146. Przez obawianie się zbytne, odkrywa się słabość i wątpliwość w swych rzeczach. Lub. Roz. 127. *§. Obawam (obawiam) się ja króla mego. Radź. Dan. 1, 40. (boję się. Bibl. Gd. t($ fnrdjte meinen flönig). Jeśliś wielom jest groźny, obawiaj się wielu. Min. Auz. 43. Obawiany * którego się boją, ber gefürchtet wirb. Nad całą puszczą powinien być przełożony człowiek obawiany, w sztuce leśnej doskonały. Kluk. Rośl. 2, 123. (‘OBA-WICIEL, a, w., bawiący gdzie, mieszkaniec; cf. obywatel; ber ©tumotyner. W Niemieckich krajach najduje się woda taka, która sama przez się rozpuszcza złoto i srebro ; o której obawiciele sami nie wiedzą. Sienn. 549.). OBAWNY, a, e, czego się obawiać trzeba, ju befunden. Żale prawdziwe w jej sercu obawne; Gdyby zdradzieckie, nie byłyby jawne. Teat. 44. b, 58. cnotę z nauką wzgardzą, z służbą bożą. Pot. Arg. 166. OBAZARNIK, a, w., markietan, bazarnik, ber SDiarfetenber. OBARTEL, tla, m., OBARTLIK, a, m., (Etym. od obracania); Boh. obrtlik ; (Rag. obàrtulaz, vartitegl circumagens) ;

Obazarniey sami ledwie żywi Z głodu, a przecie za chléb złota chciwi. Chrośc. Luk. 101.

372

OBBIC - OBCĘGI.

OBCEJE- OBCHÓD.

mocK03yóuu; Eccl. ycinajbimua. Obcęgi, naczynie kowalskie albo slósarskie. Jak. Art. 3, 304. Każ kowalowi ostremi obcągami i piłką precz piłować, kły takiego konia. Hipp. 54. Czerw. Narz. 18. *0bciążka do ściskania żyły bijącej. Czerw. Narz. 14. ‘Obciążki abo szrób-sztak do zatrzymania krwi. ib. 13. Obcążki do obrzynania paznogei * kleszczyki, nożyczki nie strzygące, ale

*OBBIĆ , ob. Obić.

OBBIEDZ, f. obbieże cz. dok., Obbiegać niedok., Boh. obbé-hnauti, obbihati ; (obéhnauti * ftd) begatten, mm ntättnl. gieren, salire , inire coitum , ob. Pobiegać); Sorab. 1. wokowo béham; Bosn. obtecchi; Ross. oóimyTb, oói-ran>, oóótmaTŁ, oóótraTt, (oóiraTt nero chronić się czego) ; Eccl. oótraio, upyrOMS oótraio, y4a4aioca, ot-ótraio , ORïtT€i|]H , oÖTHny , oöieuaio ; prędko co w ko- szczypiące, ło obejść, umlaufen, propr. et impr. Jego ludzie obie- OBCEJE, jów, plur., na szkutach, obceje. Haur. Ek. 170. gli byli cale miasto nadaremnie. Pam. 85, 1, 347. Teat.    ośm    sznurów pojedynczych,    po cztery z    każdej strony,

42. d, 2. Wstanę a obbieźę miasto; po ulicach i po    któremi jest maszt od sztaby    umocowany,    i te są    troja-

rynkach szukać go będę. W. Cant. 3, 2. Nieobjechany    kie :    wiatrowa, śrzednia i dwie masztowe.    Magier.    Mskr.

cyrkuł dotąd, lotnemi nawami obbiezany. Leszcz. Class.    (cf.    karnaty), üJîafttauc.

19. Dla nabrania rozumu obiegał świat. Staś. Num. 2, OBCES, OBCESSOWY, ob. Obses. OBCHEŁZNAĆ, ob. 82. Coż więc zyskamy w obiegnieniu krajów ? ib. Kil- Ochełznać.

SCIE, ia, n., §. 1) chód czyli iście koło lub na około czego; cf. obbieg ; baä Umgeben, Ummanbern, £erumge* ben, ber Umgang; Boh. et Slov. obehod, obchodek, ob-chśzka, obchoz, ochoz; Sorab. 1. wóbkhad, wobkha-dżencza, wobenhodżeni ; Vind. obhoja, obhod, okulhoja, okulhod , obhojenje , obhajanje , obhaja ; Carn. obhod; Croat. obhod , obhajanye ; Bosn. obhod , okrugh ; Ross. o6xo4T>, oóhxo4’B ; Eccl. orluicctbiiic , ok'lxoat». Zabiegania dostojeństw u Rzymian zakazane były przez prawa , leges ambitus, obbiegu, obchodu, zwane. Pilch. Sali. 35. Kommisarz roczny obchód (objażdżkę) majętności zakończywszy, bte jafirlicbe Seretfung ber ©liter.... Kras. Pod. 2, 203. — §. Milit. Obchód, ront, patrol, objażdżka, bte ^«trolle. Obejście nocne przez officera albo unterofti-cera wartowego, wszystkich wart i stójek, dla doświadczenia, jeżeli straż odprawuje się pilnie. Jak. Art. 3, 504; Vind. patrola, okulhodezha vahta, ogledauna ponozhna strasha ; Boh. pogjzdka ; Rag. obhoda. Obchodzenie krwi, circulatio sanguinis. Kirch. Anat. 28, ber Umlauf beś 33lut§. Krwi obchód. Krup. 5, 91. obbieg. — §. 2) Obchód jakiej uroczystości, procesya, Carn. obhód, ba§ Segaittp Utß, bte ^roceffton. Obchód abo procesya około cerkwi ma być na wspak. Sak. Sob. A 4 b. Miejsce obchodu czyli procesyi (Carn. obhodishe). Ten Pan, którego wiarę, ceremonie i obchody bronisz, stawi się za cię. Jan. Oksz. 0 b. ( służbę ). Po obejściu służby bożej , do tego aktu przygotowali się. Smotr. Ex 16. (po odbytej służbie, po skończonym nabożeństwie). Obchód roczny* rocznica, baS 3^teÖfcft, Sflljt&egängntß. Uczęszczają sprawować obchody znowione. Otw. Ow. 135. Óbchody, które zwano Saturnalia. ib. 10. Nie mając ludzi do śpiewania i procesyi, masz z nieba muzykę i obchód. Sk. Żyw. 2, 14. Óbchód zaduszny, pogrzebowy, exekwie, Setdjcnbcgängntß. Dziś sprawują obchód umarłemu. 1 Leop. Genes. 50. Nie doczekawszy, aby sie obrhody umarłego ojca skończyły, do Carogrodu pobieżał. Sk. Dz. 355. Chrześcianie pamiątki męczenników nabożnemi obchodami święcą. W. Post. W. 3, 454 Kleopatra Oktawiego uprosiła, żeby sprawiła obchód Antoniemu, exequias. Chrośc. Fars. 509. Senat Rzymski uroczysty obchód czyli supplikacyą, ustanowił, abo w wielkiej przygodzie,

ka wieków obiega i błąka się około prawdy, którą dal- OBCHÓD, u, m., OBCHODZENIE, OBEJŚCIE, *OBE-szy wiek dopiero ujrzy. Kpcz. Gr. 1 , p. 114. Obiegł świat myślą na koło. Dar. Lot. 15. Proch naszym po-gorzał, i samego hetmana, gdy obóz objeżdżał, dym szkaradnie obieżał , wszakoż nie szkodliwie. Papr. Ryc.

Boh. obëh

m.

665. (opadł, obleciał). Skały, góry, miasto Fryburg w około obiegły. Biel. Hst. 282. (otaczają). Afryka ze trzech stron morzem ‘obyegła. Biel. Św. B 4 b. (otoczona, oblana). OBBIEG, OBIEG, u, zapoli ; Croat. zderkavanye ; Ross. oóókraHie ; Eccl. upy-roxo®4eHie; §. a) obbieżenie, ia , n., okrążenie, okrąg, ba3 Umlauf, ber Umlauf. Obieg ziemi koło słońca. Hub.

Wst. [297. Obiegu słonecznego przez rok jest dni 365 i godzin blizko 6. Solsk. Geom. 3, 31. Z obiegu gwiazd odmianę rzeczy wypatrzyli. Zab. 3, 34. Ludzie obieże-niem słońca około sfery swojej przeciąg roku wymierzają. Zab. 2, 30. W niedługim lat obiegu. Nar. Dz. 3,

190. Zab. 12, 244. Po długim lat obiegu. Nar. Tac. 3,

7. Zabieganie i zakupowanie dostojeństw u Rzymian, zakazane były przez leges ambitus, obbiegu, obchodu. Pilch.

Sali. 35. W innych krajach pieniądze były obficiej w obiegu. Czack. Pr. 120. (w cyrkulacyi).— §. b) Obieg* obwod, Çertpfterie, Umfretë. ‘OBBIEŻ, y, i, n. p. I wszystkie porty z miejskiemi uchody, Błota, kałuże, obbieźy i trzciny Ciekając, trzęsąc, do najmniejszej krszyny śpiegują.

Chrośc. Fars. 169? (czy nie zdroża, manowce?). ÓBBIE-ŻNY, OBIEŻNY, a, e, — §. a) Pass. obbieżor.y, mogący być obbieżonym, otoczonym, umlaufen, umringt, umlaufbar, umrtngbar. Hetman miał Szweda jakoby w obieżnej knieje. Tward. W. D. 2, 183. Tam, gdzie obieźna knieja z niemi staje. Kchow. 25. (cf. objętki).— §. b) act., Obiegający, kołujący, kolący, tn bte 9îuube laufenb, ctrfelttb.

Obieg xiężyca obieżny, mensis periodicus, revolutio pe-riodica. Ilub. Wst. 299. Miesiąc obieżny, mensis periodicus , czas, w którym xiężyc przebiega długość 360 gradusów, rachowanych od pierwszego punktu znaku ba-rana. Hub. Mech. 476. Rok obieżny czyli gwiazdowy, sidereus. ib. 510.

OBCAS, ob. Abzas.

OBCĘGI, '0BCÀGI, ów, plur., OBCAŻKI zdrbn., OBCĄŻKA sing., cęgi, z Niem. bte 3<wge, Stnetpjangc ; Ross. eMKH, ocTporyóma, 0CTp03y6u[u, munpu, iuhiiuhkh, n.iocKory6uw,

abo też po szczęśliwej jakiej wyprawie. Pilch. Sali. 213.

—    NB. Idea obchodu, aktu, exprimitur frequenter ter-minatione pluralium.— iny; e. gr. chrzciny» akt chrzczenia; imieniny, urodziny » obchodzenie imienin, urodzin; oględziny, poślubiny, zaręczyny,' Janiny, Piotrowiny etc.

—    §. 5) Passive: Obchód, obeście, obwód, objęcie, ber Umfang. Paryż jest miasto w kilka mil obchodu. Tr. Zakaz niewychodzenia za obejście domu i ogrodu. Karp. i, 163. — §. 4) Obchód, obchodzenie się z czym, obejście , a) sposób traktowania czego , baS Umgeben mit etroaë, ba3 $erfaf)ren, bie Seljanblung, ber Umgang mit Ctma$. Do huty porządnej obcych nie puszczają, aby nie poznali, jakie zachowują ohchody. Torz. 309. fortele, sztuki ; (ob. Obchódka). Zapalenie macicy często staje się dla złego obchodu z rodzącą. Krup. 5, 524. Spokojny żywot i zgodne obeście z każdym zawsze kochała.

i z ludźmi obchodu się uczył. Nor. Sat. 99. Nie mieliśmy, dziećmi będąc, karności; obe-szcia na świecie żadnego nie nauczyliśmy sie. Petr. Ek. 92. Obchód dobry, przestawanie z kim dobre Ross. CjiarooópameHie. Nie względem upodobania własnego, ale względem pożytku Rzpltćj obeszcie małżeństwa miał był Władysław zaciągać. Krom. 481. (sposób, wybór). — b) Obchód, obejście, którym się kto trudni, profesya jego, rzemiosło, sposób życia; baä ©eroerbe, bte $anb* tljientng, ba3 ©efdjdft, bie Sebenêart ; Vind. dobiulanje, do-bitje, barantanje, perdelstvu, dobizhkuvanje; (cf. obierać się czym ; cf. gnarować). Co za obchód wasz? Budn. Genes. 46, 53; *no/. t. j. dzieło wasze wasza ? » Kazimierza, inszym obeściem żyjącego, i na nim przestawającego, na tron wołali. Krom. 90. Krzyżaków się udawszy Brat Mieścingów, obeście życia ich przyjął, ib. 291. Krzyżacy względem ich duchownego obeścia, pod prawem papiezkim siedzieli. Krom. 543. To odprawiwszy, rozejdą się każdy do domu i do obeścia swego. Szczerb. Sax. 345. Nie mniemaj , abyć Pan zakazował poczciwego starania, a obchodu twego. Rej. Post. 0 o 5. Wolno patrzy obchodu a obeścia swojego. ib. N 2. — c) Obchód, sposób do życia, mienie, majętność, fundusz, z czego żyje; Unterhalt, Se* benênnterïwlt, $abe unb ©ut ; Ross. 0611x04^ ( 2 sprzęt domowy). Ty masz z roli swoje obeście ; a ten i siać i co orać nie ma. Sk. Kaz. 619.

się domowego, nie pierwej dom swój, stół, usługę, sprzęt wszystek, i całe obejście swoje, ustanawiać ma , aż obrachuje się pilno , czyli dochody na całe tak roz-miarkowane obejście wystarczą? Mon. 67, 452. Ze wszystkim obejściem swojem przed nieprzyjacielem do lasów się wynieśli. Warg. Cez. 82.    [d) Obchód, obej

Psalmod. 40. Nauk

ście, domostwo z gospodarskiemi zabudowaniami; 35e|>au= ftntg fammt 2Birtf>fd)aft8gebauben.— 4]. Ludzie niemający służby, obejścia , ani opatrzenia. Sax. Porz. 10 (hołota). Gdyby szlachcic, zaniechawszy imienia i obeścia swego szlacheckiego, mieszkał w mieście , szynk w domu mając... Siat. Lit. 85. Menniczny pałac z swojemi obejściami, machinami, funduszami. Sejm. Grodz. 83; cf. at-tvnencye, pertynencye. OBCHODZIĆ, ił,'i, trans, et intrans. niedok., ‘OBCHODZYWAĆ, OBCHADZAĆ frequ., OBEJŚĆ, obszedł, obeszli, f. obejdzie dok., (Boh. ob-giti, obchoditi, obchazeti ; Slov. obisz , obchodit, ob-chózeti, obchózym ; Sorab. 1. wobenhdu, wobenhdżem, wobkhadżam, wobkhodżam, wobkhadźuyu; Sorab. 2. ho-bejhisch , hobojhisch , hobejsch , hobojsch; Carn. obha-jam; Vind. obhajati, obhoditi , okrog Hoditi, okulhoditi; Croat. obhajati, obhójam , obisselszem ; Dal. obhadyati ; Bosn. obacchi, obiti, obicch, obhoditi; Rag. obiti, obâ-chi, obhoditti, obhodim ; Ross. oóohth , o6oÖ4y, oó-mejTB, 00X04HTL, oôxoaty, oôxancHBaîb; Ecd. oeiith , oe-lnoahth , oóu4y , o6xo»v7ty , oóniecTByio ; cf. Lat. obi-re, obiit, obeo); §. 1 a) iść na około czego; cf. obbiec; umgeben, um etrcaê tyerum gefeit. Ubiory podrapawszy, co za robota świat na krąg obeszła , Pragnąc by gdzie lub trupa, lub kości nadeszła. Zebr. Oiu. 37. On codzień biega i ob-Do chodzi wszystkich chorych. Sk. Żyw. 2, 395. Obchodził mury, dla wyśledzenia miejsc słabszych. Pilch. Sen. list. 2, 40. Straże w nocy obchodzywał. Jabl. Tel. 236 ; (Vind. okulslrashuvati). Itzéka niemal w cyrkuł całe miasto obeszła. Warg. Cez. 24. Gwiazdy obchodzą niebo. Papr. Kol. A 3 b. Jeden kieliszek wina, obszedł na okoł stołu. Pam. 85, 1, 158. Noc nas obeszła cieniami. Kanc. Gd. 545. (otoczyła). Okropność i trwoga zlękła ziemię obeszły. Zab. 15, 4. Kniaź. Obchodzi mię płomień, ogarnia, obit. Cn. Th. (baê geuer umgebt nticb, umgfebt mid), fttylieflt ntid)    ein; otacza).    Skoro ich uszy

trąba Polska obejdzie , a    szelest zbrój    waszych na nie

W    obejściu    ziemiań-    padnie, pierzchną pewnie.    Birk. Chodk. 7. t. j. koło uszu

skim Najmniej dostatkom nie zazdroszczę    Pańskim.    Past.    ich zabrzęczy, iijre Umreit    umtötten wirb. Koral, jak go

(quo primum contigit auras, skoro go obwionie). — b) Vi~ cinum: Obszedłem wszystko miasto * schodziłem. Cn. Th. t. j. nie na około miasta obszedłem, ale wewnątrz prawie wszystkie domy, td) bin bte ganje (Stabt burdjroanbert, bitrd)Ian* fen. Przyjdę do was, gdy obejdę Macedonią, bo Macedonią schodzę. 1 Leop: 1 Cor. 16, 5. Obeszli ziemię i Edom. 1 Leop. Num. 21. O w jak różnej figurze' świat zwierze obchodzą! Bardz. Boet. 172. — §. Passive: Zgniłością moje ciało wszcząt obeszło. Chrośc. Job. 50. (na około pogniło). — §.2) Obchodzić dzień jaki, uroczystość jaka, święcić, świątkować, Ross. npa34HO-Baib, TopntecTBOBaib, eine geęerlitfyfeit begehen. Wszak

OBCHÓD

OBCHODZIĆ - OBEJŚĆ.

373

Fid. 77. Nieście im zbiór ! ja moim bezpieczny obcho- wiatr najmniej *obydzie (obejdzie), kościeje. Zebr. Ow. 587. dem Pogardzam bogactwami, pogardzam i głodem. N.

Pam. 18, 386. Całe jej obeście się było z pensyi. Teat.

28, 30. f$r ganser 23el)elf. Nic ich bardziej, v jak cudzy los i obchód budzi. Teat. 43. c, 27. Hultaje, którzy nie służą, nie robią, żadnego obchodu nie mają.... Sax.

Art. 62. We własnym swym obchodzie był niewolnikiem. Stryjk. Turk. C. Tarkwdniusz dzierżawy swe obejścia rozdał. Biel. Hst. 102. Gospodarzowi trzeba obeścia jakiego , z ktoregoby siebie i swoich żywił. Obeściem zowiemy majętność, dzierżawy, imienie albo jakikolwiek przemysł, którymby swoich potrzeb nabywał.

Petr. Ek. 115. Żądający sławy z dobrego obrządzenia

ojcu, kiedy pomrą dziatki, rozkazuje pogrzeb sam żal obchodzić. Bardz. Luk. 25. Ofiar z obrzędami uczył ich obchodzić. Otw. Ow. 630. — To skoro się 'obejdzie, wstępuje patryarcha w cerkiew'. Smotr. EL 46. (gdy się odbędzie, odprawi). — §. 3) Obchodzi mię co, rusza, daje się czuć, nie zostawia obojętnym, interesuje mię,

się czym , przestawać na tym, [nie potrzebować więcej nad to, ftd) mit etmaä Begnügen, ftd) bamit Behelfen. Małą się rzeczą ludzkie przyrodzenie Obejdzie zawzdy, i człowiecze zdrowie. P. Kchan. Jer. 168. — §. 5 ) Passive Obchodził się wałek * wychodził się, wyrobił się. Włod., Bat ftd) aBgemtßt, aBgearBeitet, aBgerteBeit, aBgelattfen; (ob. Odchodzić się). Obchodzona zawiasa. Cn. Th., cf. Boh. obchodily. OBCHÓDKA, i, i., sposób ochodzenia się z czym, fortel, sztuka, SerfaBren, Seneljmen, Stmtftgriff, jpanbgrtff. W tej robocie, małą obchódke opuściwszy, całe dzieło zepsuć można. Torz. 276. ib. 176. Trzeba uważać, aby każdy materyał był należycie przygotowany, i obchódka z nim nieochybnie zachowana, ib. 295. ib.

m., który co obchodzi, n. p. dozierając, ber ttmmattbercr, ItmgeBer. Tr. Boh. obchodnjk » negotiator, mercator, obegda chodzący od domu do do-

Gam. amgrem, e§ tnterefjtrt ntid) etroaś, e3 geljt ntid) ait, läßt ttticB ntd)t gletcBgültig. Jestem człekiem, więc wszystkie, co na człeka godzą Przygody, mnie sięgają, i równie obchodzą. Pilch. Sen. list. 3, 216. (humani nihil a me alienum puto). Córki przynajmniej krzywda niechaj cię obejdzie. Otw. Ow. 204. Co to mię ma obchodzić ! Teat.

41. OBCHODZICIEL,

53.    c, 52. Jeśli was prawda niemiła obchodzi, Mówcie, że zmyślać poetom się godzi. Kras. Mysz. 40. t. j. oburza, w oczy kole, obraża; menu end) bie 2BaI)rfyett eutru* ftet, Beletbigt, auf&riltgt. OBCHODZIĆ się recipr., Sorab.

ał, a, niedok., (cf. ociąć) ; drzewa obcinać, okrzosywać, obrzynać 'wilki, susz. Cn. Th., einen Saum Bebauen, Be« fd)nciteln, BefcBeeren; (Sorab. 1. zciżnam, tżeschluyu, ha-wze wobrubuyu; Croat. oklestrujem ; Bosn. oplitti). Drzewa niektóre obcinają, aby mnóstwo gałęzi wzrostowi na przekazie nie było. Pilch. Sen. 106. Po obcięciu gałęzie większe drzewo rodzi, Żelazo bujności nie szkodzi. Lib. Hor. 96. Z wierzby co rok obcinać może gałęzie, na tym miejscu zaraz każdego roku inne odrastają lato—

o kamień ob-

2. sze hobijasch ; Sorab. 1. wohkhadżam szo; §. 1. ob- mu; Groat. obhodnik, obhoditel; Rag. obhoditegl, obhoda. chodzić się czym, lózować się czym na około, ftd) Bety OBCIĄĆ, obciął et obetnął, f. obetnie cz. dok., OBCINAĆ, etlinrô runb ^crum aBliifeń. Obchodzili się panowaniem, koroną, insigne per omnes in orbem ibat. Cn. Th. Po sześciu godzin robili, robotą sześciu godzin się obchodzili , senae horae in orbem operi attributae sunt. Cn. Th.

ęższego tylk

Obcinać pazury * obrzynać,

—    §.2) Obchodzić się czym, trudnić się czym, chodzić koło czego, cf. obierać się czym, gnarować, mit etmaS umgeben, fidj bamit Befajfett, etmaS treiben. Jeśliby synowie szynkiem i rzemiosłem miejskim obchodzić się nie chcieli, a wzięliby się do spraw rycerskich.... Stal.

cinać. P. Kchan. Orl. 1, 56. bie 9îdgel aBfd)tteiben. Poznałam literata po wytartym boku , paznogciach nieobciętych. Teat. 43. b, 12. Obcinać włosy, pióra, skrzydła, obstrzydz, Bcfd)lteibeit. — Transi. Obcinam komu skrzydła» uskramiam kogo, odejmuję broń, odejmuję co komu ; podskubuję kogo, jemanbeit bie $lugel Bcfcfmeibett, iBnt éiltBalt tï)un. Obcięto mu skrzydła; utarto mu rogów. Cn. Ad. 745. (cf. zedrzeć pypeć komu ; cf. ogorzały mu skrzydła). By wam skrzydła obcięto, nie takbyście wysoko latali; by wam benefieya wzięto, nie bardzobyście o tę unią krew' swoje ronili. Smotr. EL 15. — §. Położyłem niżej list Papiezki, ob-ciąwszy tu i owdzie , co nie właśnie do tej materyi należy. Birk. Dom. 59. t. j. wyrzuciwszy, id) tlier ttnb ba etmaś aBgcfdmitten, maS nid)t Berber geBört. Świątości pańskie ‘ocięto (obcięto), okąszono , ‘zapakowano. Żarn. Post. 41. (skrócono, skurczono).— §. Obciąć człowieka, obsiec, kaleką go uczynić, rąk, nóg go pozbawić, porąbać go, demancare; einen üerfiitmiitelit, iBnt bie $anbe, bie ftüße megBauett, junt Krüppel ntacBcn; Sorab. 1. woku-scham. Uniżającemu się, ręce ‘zoWcinawszy, głowę urwały. Otw. Ow. 133. Kazał mu ręce obciąć, głowę uciąć. Sk. Dz. 619. My wolimy w tej sprawie bici raczej, i obcinani i zabijani być, niż ustąpić. Smotr. El. 15. Ścinaj, przeszywaj, obcinaj, brodź w jusze, Dław' jako muchy, a posyłaj dusze Ćmą do Plutona. Paszk. Bell. B 3 b. Dwóch zabójców zaraz obciął; drudzy uciekli. Staś. Num. 1, 226. Nalazłjednego obciętego, który nie miał ręku, ani nóg. Sk. Zyw. 2, 364. Chocia go

Lit. 83. Urząd się ma pilnie dowiadywać, zkąd kto jest, rosie. Haur. Eli. 162. Co z mi czym się obchodzi? Sax. Art. 62. Nie pytaj mnie o imię, ani kto mię rodził, Ni zkąd jestem? com robił? czymem się obchodził? Min. Ams. 40. Ludzi lekkich, a którzy się błazeństwem obchodzili, nie dopuszczano ku dostojeństwom. Eraz. Jez. 0 3. — §. 3) Obchodzić się z kim » postępować sobie z kim, traktować go źle, dobrze, Vind. obhoditife, ponofhatife, podnofitife ; Croat. baratati; mit jemanbett »erfahren, umgeben, tlttt BeBaubeltt.

Grzecznie się z kim obchodzić Ross. ójaronpHBtTCBOBaTL.

Bóg dopuścił, że się z panem Chrystusem tak okrutnie ‘obeszto. Smalę. 85. (obchodzono). Fałesznie a pokrycie obchodzili się z nim, chcąc go podstąpić w słowach.

Hej. Post. I 7. 1 Leop. 4 Ezdr. 8, 28. Proszę się więcej ze mną nie obchodzić, tylko jak z przyjacielem. Teat.

54,    38. Szanuj go Wc Pani, ochraniaj, obchodź się z nim jak najoszczędniej, ib. 26. c, 28. Po grubiańsku się z nim obeszła, ib. 17, 35. Nie jednako się z każdym obchodzić. Cn. Ad. 602. (cf. nie jednako wszystkim pozwalać, albo ich obciążać, karać etc.) Łatwo zwycięża, kto się łaskawie obchodzi. Min. Ryt. 4, 155.

—    $. 4 a) Obchodzić się bez czego, Ross. oóohthtłcs, nie potrzebować czego, nie dbać o jego mienie, nie tęsknić bez czego, obyć się; Vind. nepogriefhati, fgrie-fhati, breszhefabiti ; ftd) Behelfen. Obejdę się bez ciebie.

Cn. Ad. 746. Człowiek się bez człowieka obejść nie może. Lub. Roz. 95. Jabym się obszedł, choćbym go nigdy nie widział. Teat. 9. b, 71. Łatwiej się jest bez zębów obejść, niż bez chleba. ib. 43. b, 22. Ja się obejdę bez téj wygody. Comp. Med. 388. — b) Obejść

OBCIĄGNĄĆ - OBCIĄŻYĆ.

OBCIĄŻYĆ - OBCOWAĆ.

575

z konia zrzucisz, obetniesz    samego,    okaleczysz , obna-    anów, którzy zabijali wierne, sromocili    panny, stare mę-

żysz, nie uleże. Paszk. Dz. 13.    Kto padł z nich na    czyli.    Sk. Dz. 276, 23ebru<fmtgen. — §.    2. Obciążyć sobie

twarz, kto padł uderzony, kto stał, lubo obcięty.....skarżyć sie, żalić się na ciężkość, für 23cbrncfung galten,

Bardz. Luk. 124. Uszy tym    hultajom    obetnę. Teat. 13, 68.    über    cirons al$ Sebrütfung Hagen, fid)    worüber befeueren.

OBCIĄGNĄĆ, f. obciągnie cz.    jednotl.,    ‘Ociągnąć, (cf. ocią-    Król    w uniwersałach obciąża! sobie na posły, iż sejm

rozerwali. Gorn. Dz. 29. Kaznodzieja na żydów w kazaniu szeroko obciążał, iż dzieciątko zamordowali. Syr. 1557. Nie lękajcie się, ani obciążajcie sobie tego, iże-ście mię ukrzywdzili. Leop. Genes. 45, 5. (nie trwóżcie sobą. Bill. Gd.). Posłał do króla, czyniąc mu dobrą myśl, aby sobie nic nie obciążał odkładania. Biel. Św. 277.

gać), OBCIĄGAĆ niedok., w około czego pociągnąć; Rag. otêghnuti ; Bosn. oteghnuti ; Slov. obtähnauti, obtèhugi ;

Sorab. 1. wobeżahnu ; Ross. oóTflriryTL, oÓTsrHBaTŁ, l)er« umiie^en urn etmaê, umgeben, einfaffen. Tęgim się członki ociągnęły (obciągnęły) splotem, complexu coierunt. Zebr.

Ow. 90. Często on mając skronie trawą ‘ociągnione,

Mógł się zdać tym , który trząsł siano powleczone. Otw.    (żeby sobie nie przykrzył). —    *§. Nie mniej sobie ‘obpią-

Ow. 590. (obciągnione). Armatę obciągnąć dwoma pół-    żywa Hymenea, by przybył    co najrychlej wzywa. Zebr.

węzłami flisowskiemi. Jak. Art. 3, 63. Trzcianki nięró-    Ow. 241, (aestuat, oskarża    się na ociąganie się jego,

wne woskiem ociągnione; junctac compagine cerae. Zebr.    pragnąc go narzeka). OBCIĄŻYĆ się, OBCIĄŻEĆ neutr.,

Ow. 24. Związką nieugłaskane włosy obciągała. Otw. Ow.    ciężkim się stawać, ferner merbett. Obciążało mi serce, i

28. Obciągnienie Ross. oÓT/racKa. Obciągły, 'ociągły, n. p.    płakać nie mogę. Groch. W.    A 3. We dnie i w nocy

Joab był w sukience ociągłćj a ciasnej, według miary    obciążyła się nade mną bojaźń    kary. Psalmod. 35. OBCIĄ-

ZYC1EL, a , m., potłumiacz . oppressor. Mącz., uciemię-życiel, ber Sebrücfer; fem. Obciążycielka ; Ross. OTaroTH-reiŁ, o6peMeHHTe.iL , oópeMeHHTejLHHita. OBCIĘZNOŚĆ, ści, i., obciążliwość. Sienn. 241, (Boh. obtjżnost), bie 23e» fd)merlicl)feit, (cf. ociężność). Paraliżowe ziele leczy nie-snadność ku ruszaniu, i wszego ciała obciężność. Spicz. 102. OBCIEŹNY, OBCIĘŻYĆ, ob. Obciążliwy, obciążyć.

kształtu swego. 1 Leop. 2 Reg. 20, 8; ob. Opięty. (OB-CIAŹKA, OBCIAŻKI, ob. Obcęgi, obcażki). OBCIĄŻLI-WOŚĆ, 0BCIĘŹL1W0ŚĆ, ści, i., niejaka uciążliwość, doleganie, (Sorab. 1. wobcżeżnofcż), bic 23efd)WerIicbfeit.

Tyle przędziwa* podzielić kmiotownom, ileby bez obcią-żliwości prząść mogły. Haur. Ek. 77. Między wszystkie-mi smętki, a między wszystkiemi obciężliwościami, nie jest wietszy smętek, ani żadna obciężliwość, jako grzech. OBCIEC, OBCIEK, ob. Ociec, ociekać.

a, m., co drzewa i insze rzeczy obcina, pulator. Wlod., odrzynacz. Macz., ber 23efd)ueiber, Seiner; Croat. liszto-

Rej. Post. F f 1. Obciężliwość głowy za obżarstwem OBCIĘCIE, OBCIĘTY, OBCINAĆ, ob. Obciąć. 0BC1NACZ, przychodzi. Kosz. Lor. 3 b. OBCIĄŻLIWY, 0BC1EZLI-WY, a, e, 0BCIĄŻL1WIE, ‘OBCIĄŻLIWO, OBCIĘZNO, adv., Boh. obtiźny; Sorab. 1. wobeżeżne; Ross. OTarom- her; Sorab. 1. tżeschlicżer. OBCINEK, ob. Ocinek. reiLiiLiu; ciężki do znoszenia, ciemiężający, uciążliwy, bf* OBCIESNIĆ, cz. dok., w koło nieco ścieśnić, beengen; Sorab. fdjrnerltd). Panowie poddanym swoim obciążliwi. Petr. Et. 1. wobeżesznoseżu.

252. Obciążliwy urzędnik, ciężki, przykro rządzący. OBCIOS, u, w., obcinanie, obkrzosanie, co się obciosało, Wlod. Umierający głowę jako tako podniósł, choć już    propr. et fig., ba$ 2lbfd)neibfel, ber 2lbfd)nitt, 2Ibbru$. To

obciężliwą. Kosz. Lor. 6. (nieco ciężką). Rej. Post. E e 2.    tak powszechne prawidło nie znosi żadnego obciosu. J.

1 Leop. 1 Thess. 2, 7. Niektórzy za obciążliwm sobie    Ossol. Mow. P., t. j. wyjątku, feine 3lnênûljme. OCIOSAĆ,

mieli, iż byli wyzywani na sejm do Krakowa. Herb. Siat.    ob. Ociesać.

10. Obciążliwie rządzić. Petr. Pol. 194. Umysłowi ob- OBCISK, OBCISKAĆ, OBCISNĄĆ, ob. Ocisk, ociskać, oci-ciężno bywa, gdy świeckiemi myślami obciężony, o niebo snąć.

się starać ma. Fur. Uw. F 3. Przemawia Wenus do sy- OBCOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., (Boh. obcowati; Bosn. na ze skargą tą obciążliwą. Tward. Pasq. 22. t. j. żalącą    opcchiti s’ kjem god versari; Rag. opchitti ; Dal. opchiti

się na ciężkość krzywdy, jtd) befdjroerenb. OBCIĄŻYĆ, f.    communicare; Garn. opptujem, opptujeti ablitigare; Ross.

obciąży cz. dok, OBCIĄŻAĆ niedok., (cf. ociążyć), §. 1.    oómewHTejbCTBOBaTb; Eccl. cooómaioca, cooópamaTaca;

narzucać kogo, beläfttgen; Boh. obtiziti, obtijżiti ; Slov.    (Etym. obec « spoinie ; cf. *ops); współżyć z kim, nakła-

obtèzugi; Sorab. 1. wobeżeżam, wobcżeżuyu, wobeżezkam;    dać z kim, przestawać z kim, społeczność mieć z kim,

y ind. obteshati, nabassat; (Bosn. obtesekati, ucinitise    Carn. pezhâm se ; Rag. drugariti, drugovitti, (cf. drużyna,

tesgjak); Bosn. otesekati; Croat. obtesujem, otesujem,    drugi); mit jemanben ©emeinfdjaft Ijaben, mit tl)m Umgang

oterssujem, obtershiti ; Ross. ópeMeHHTb, ęópeMeHHTb,    pjlegen, umgeben. Zmartwychwzbudzonego Jezusa Aposto-

oópeMeHaTb. Ciało obciąża duszę. W. Sap. 9, 15. Mno-    łowię oczyma swemi widzieli, i z nim obcowali, z nim

giemi zbrodniami obciążone sumnienie. Pilch. Sali. 10.    jedli i pili. Smalę. 107. Zydowie z Samarytany nie obcują.

Ze wszech stron biedny, obciążony długa-mi. Teat. 23, 8.    Sekl. Joan. 3; *not. spoinie nie żyją, nie nakładają.» Jam

Jupiter obciążył płodem Kalistę. Otw. Ow. 62. (cf. Boh.    bardzo rad z tobą obcować, bowiem rów-nie zabawić, jako

oteżkati), er Ijat fie gefcbmdngert. Brzemieniem ją obciążył.    i nauczyć umiesz. Teat. 9, 4. Obcuj z białogłowami, ale

ib. 375; (cf. podbił jéj bębenka). Widząc Faraę, że mu    wiedz, kiedy i jak się wdać z niemi. Wej. Marni. 1, 124.

dano ‘odpoczynienie, obciążył serce swoje, i nie usłu-    Dobrze czyni, kto zawzdy z dobremi obcuje, I najlepszego

chał Mojżesza. Leop. Exod. 8, 15. Wujek. ib. Bibl. Gd.    miejsce nieprawe zepsuje. Kras. Baj. 100. Z świętym

t. j. zatwardził, er »erhärtete fein #erJ. Obciążania od Ary-    obcując, świętym się staniesz. 1 Leop. Ps. 17, 26. Po-

min., (z Niem. £)bbacp, Abbad)), daszek ściany od deszczu broniący. Cn. Th., cf. okap, ein SBetterbaćb, SRegenbacp, eine SRegentraitfe ; Sorab. 1. wotżeschki; Siov. pfjstresj, strecha od wichfice hagicÿ ; Boh. prjstreśek, pfjstresj ; Sorab. 2. tschêcha ; Vind. predstreba, nadstrefhek, nad-strefhje ; Carn. nadstreshnćk, nadstręshk, nadstroshk; Croat. podsztrossnlcza ; Ross. Haßicb, BbmycicL. Buduje-li kto co ku szkodzie sąsiada, jako gdyby mu strzechę albo abdach na jego dworzec wpuścić chciał. . . . Szczerb. Sax. 36. ib. 317.

wiedz mi, z kim obcujesz, a powiem ci, ktoś ty jest. ODCZYTANY, a, e, wielkiego czytania, Belcfctt; Vind. pi-Mon. 76, 183. — Obcowanie, przestawanie z kim, ber fmosnajozhi, ob. Piśmienny; (Ross. oóuecTt, oćcumaTt, Umgang ; Ross. cooómenie, cooómecTBO. Miłość z obco- oócuHTMBaio omylić sie w rachowaniu), wania roście. Cn. Ad. 504, Umgang ermecft Siebe. Obco- OBDACH, ‘ABDACH, u, m., OBDASZEK, szka, m., olewanie snadno daje Złe i dobre obyczaje. Cn. Ai. 745.

(cf. z kim kto przestaje, takim sie staje). — Theol. Obcowanie świętych » społeczeństwo świętych, bte ©emetnfdiaft ber ^eiligen. Wszyscy wierni bowiem spółkują z Panem, jako członki jego, we wszystkich dobrach. Kat. Gd. 26.

Żołnierze, by byli bezpieczniejsi od

Nasze obcowanie jest w niebiesiech. W. Phil. 3, 20. (nasza rzeczpospolita. Bibl. Gd). — §. Obcować z którą cieleśnie * sprawę z nią mieć cielesną, einer beptimfweit, fletfdp licfy nmgefyen. Starają się obcować z niewiastami tamtego kraju, mając to sobie za rzecz świętą, aby tam płód po

sobie zostawić mogli. Star. Duj. 67. Obcowali nietylko    strzał, uczynili sobie dylowanie i obdaszek. Raz. Sk.

z matkami, i z siostrami, ale i z zwierzęty. Glicz. Wych.    212. OBDACHOWY, OBDASZKOWY, a, e, n. p. Obda-

E 2. — *§. Myśmy źle obcowali. 1 Leop. 4 Ezdr. 7,    chowe wiązanie. Cn. Tli., SBetterbad) ».

51. (myśmy się źle zachowali. Dibl. Gd.), ftcfy betragen, OBDAL adverb., opodal, przydalćj, ein wenig weit, nidjt gar auffü^ren, benennten, nerbalten. — *§. Prawem ziemskim na^e. Za nim obdal idzie. Fur. Uw. F 3 b. OBDALNY, sędzia    nikogo    nie przymusza    do świadectwa, któryby w    a, e, opodalny, przydalszy, ein mcttig meit entfernt.    Ku-

onym    prawie    nie obcował.    Szczerb. Sax. 423. któryby    piectwo odległe wyspy, głuchemi pustyniami obdalne    kraje,

pod nim nie mieszkał abo siedział, któryby jego nie był złącza. Arch. ded. uczęstnikiem, ber beê 9îed)t$ nid)t tfyetlfjaftig ift. OBCO- OBDARCIE, ob. Obedrzeć.

WNIK, a, m., (Ross. o óiuhiikb, f. oómuHua *obcowniczka)^OBDARNIĆ, ił, f. obdarni cz. dok., darniem obkładać, mit nakładający z kim, spólnik, towarzysz, przyjaciel, ber mit    9łafett belegen. Miejsce zakryte wałem obmurowanym lub

einem nmgefyt, lebt, ber College, ©efälirte, ©ettoffe. Papież    obdarnionym. Papr. W. 1, 472.

głowę twoję i wszystkich pomocników, obcowników' i to- OBDAROWAĆ, f. obdaruje cz. dok., podarkiem kogo za-warzyszów twoich klątwą zakłada. Krom. 168. Jeden z    szczycić, einen befćbenFcn ; Boh. obdarowali; Eccl. y^apo-

obcowników i konsyliarzów Henrykowych. ib. 303. Litwa    Bani. Bóg wiernych obdarował takim błogosławieństwem,

xiazetom Mazowieckim, stowarzyszonym obcownikom na-    kędy żadnego utrapienia nie uznają. Biał. Post. 99. Od

szym,    dwa powiaty wydarła.    Krom. 624. sociis. OBCO-    wdelu osób dziękowano panu bogu za nas, z tego    obda-

WNY,    a, e,    obcujący, od    obcowania, Umgang^*, ben    rowania, które w nas jest. 1 Leop. 2 Cor. \, 11.

a dobrze ubranych. Mon. 65, 420, ein Abgelumpter, Cttt Sumpe. ODARTY, ob. Obedrzeć.

OBDARZYĆ, f. obdarzy cz. dok., obdarzać niedok., Boh. ob-dafiti ; Slov. obdarauwam; Sorab. 1. wobdarim, wobdah-ruyu ; Vind. obdaruvati, obdarovititi, obdieluvati; Rag. obdâriti, nadâriti, nadarîvati, (cf. nadarzyć); Croat. na-darujem; Bosn. et Slav. nadariti ; Ross. OAapHTfc , o^apH-BaTb, Ha4apnri>, HaæaiOBarfc, Ha4i4HTfc, Ha4tJHTt ; Eccl. 3a4apaFo, y4o6poTBopnTH, oyi|I64(>mth , o6,iaro4aTHTH, o-6aaro4aTejiŁCTBOBaTH ; uszczęśliwić kogo podarzem, hojnie go w co opatrzyć, mit ©efdfenfeit beglücfen, reic^Iti^ befdjen* feu, üerfe^en mit etrnaë, begaben, überfd)ütteu; ejusdem si-gnißcationis est cum darować, sed eam auget, i. e. multa, magna aut honorißca donare. Cn. Th. Łaskami go swemi obdarzył. Teat. 46. d, 1. Rozdawanie orderów nie powinno mi być zazdroszczone, abym gdy nie mogę obdarzyć, mógł przynajmniej ozdobić. Gaz. Nar. 1, 189. Stan. Aug., begütert!. OBDARZYCIEL, a, m., Rag. nadaritel; ber Slefc&ettFer, Segaber. W rodź. ieńsk. Obdarzycielka, Rag. nadaritelicza.

376 OBCOWNIK - OBCZERSTWIĆ.

OBCZYTÀNY- OBDŁUŻNY.

Umgang betreffend Biskup Paweł z Litewskim pogaństwem OBDARTUS, a, m., człowiek obdarty, gołota, gałgan; n. p. w przyjaźni ©bcowne zachodził. Krom. 280. affinitates et Wolą mieć dziesiąeiu obdartusów, jak dwóch tylko ludzi, amicitias jungebat. OBCY, *OPCY (cf. *ops, obee), ‘OB-SZCZY, a, e, (Ross. oómiH, oóiub ; Boh. obecnj ; Dal. opchen communis); ‘obszczy, obsol. spoiny, gcmetltfd)aftltdj.

Ze cbleb ważono, taki zwyczaj z dawnych czasów w mo-nasterach ‘obszczych bywał. Pim. Kam. 340. (gdzie spoinie, ‘obszcze (ob. Obec), in communilate żyli;. Schował w monastyrze ‘obszczym żyjąc, trzy złote. Sak. Dusz. 160.

Monastyr obszczeżytelny. Pim. Kam. 367 ; Ross. oóuje-îKHreJibHMH ; ztąd subst. oómejKmie społeczne życie, społeczeństwo. — §. Obcy, niedomowy, nie nasz, nie do nas należący, (distinguas, cudzy) ; Carn. pluj, leshke, lud-ske, (cf. ‘ludzki): Vind. ptui, ptuinik, nesnan, nesnanz;

Croat. zvânszki; Bosn. stranik; Ross. jikuckm, CTpaimii-yecKui, CTopoHHtiH, HHOB3ŁiniibiH; Eccl. CTpanhHT» (cf. postronny), oKHTanhiłHKb, ntept peimifd), ntd)t etttpetmtfd;, fremb.

Przyrodzenie Polskie ku ‘opcym a postronnym obyczajom skłonniejsze jest, niżli ku swym własnym. Eraz. Jez. 11 b. W piśmie ś. przez obcych rozumieją się poganie. Salin. 98. ‘Opcego też, który nie jest z pocztu ludu twego , ty wysłuchasz z nieba. 1 Leop. 2 Par. 6, 32. Nie

możesz tam być obcą, gdzie będziesz kochaną. Teat. 58, OBDASZEK, demin. nom. Obdach, qu. v.

219. Z obcych nędz w-eseli. Warg. Wal. 142.    OBDŁUŹNY, a, e, — ie adv., Boh. obdylnÿ, obdlaużny;

‘OBCZASOWAĆ, ob. Ociosać. OBCZERSTWIĆ, ob. Oczerstwić. Vind. duugoviten , podougi ; Rag. odugh ; Boss. 404r0Ba-

powszechności, edit. recent). Ociec niebieski jest wszystkich rzeczy w obec sprawcą. Salin. 2, 408. Ludzie wszyscy w ‘obiecz, acz wiedzą, że to prawda, a wżdy grzeszą. Eraz. Jez. D 8. ib. M 2 b. 0 tych rzeczach trzeba mieć pewną wiarę, bądź o każdej w szczególności, bądź w obec o wszystkich. Kucz. Kat. 22. (w powszechności. recent. edit.). Uważanie o aniołach w obec. Wys. Aloj. 470. Statuta te chcemy, aby od wszech w obec poddanych naszych chowane były. Vol. Leg. 2, 608. t. j. od wszystkich zgoła, tmit allen unb jeben. Wszystkim w obec, i każdemu z osobna, komu to wiedzieć należy, oznajmujemy... ib. 2, 650. My Stanisław August, wszem w obec i komu o tym wiedzieć należy.... Gaz. Nar. 1, 255. Było w obec wszystkich ośm tysięcy. 1 Leop. Num. 4. (hurtem). Prov. Slov. Obec, welki kopeć; communitas magnus obex; nec Hercules adversus duos. —    ‘2. W

obec; teraz bierze się też za obecnie; pomimo przestrogi Włodka, że dawniej nigdy tego nie znaczyło: tu ©e* gentnart, osobiście, tn ^erfon. Więzień w obec sądu popiera, iż niewinnie oskarżony jest. Ostr. Pr. Kr. 2, 150. Zapraszasz mię do siebie, synu mój kochany, Bym się w obec stawiła, na ten dzień. Zab. 13, 412. OBECNY, a, e, OBECNIE adverb., (Boh. obecny, obecne spoiny, ob-eanskÿ, obecanskÿ od stanu, państwa, wśeobecny omnibus communis, unwersalis; Slov. obecni, obecne generalis, communis; Bosn. opcchjen, tako jednoga kako drugoga, communis; Rag. opchjeni id., Slav. opchenj; Dal. opchen; Ross. 06mm, oóme, oómeacHTejbHuii, oómecTBeHHMH spoiny) ; — *§. obsol. obieczny, ogólny, uniwersalny, allgemein , gelammt. Słyszę, że Chrystusowi wszyscy się poddali, widzę też krom tego już 'obiecznego a wszem pospolitego zakonu, wszystko mu podlega. Eraz. Jez. I i 5. Ludzie obieczni niechaj będą posłuszni przykazaniu bożemu, ib. K k 8 b. wszyscy, generalnie. — *§. Osobisty, w osobie, osobą, perföltltd), tu ÿerfott. Na Pizański synod biskup Krakowski obecnie jechał ; drudzy zaś biskupi posły swoje wyprawili. Krom. 442. — §. Przytomny, obliczny, gegeitmcirtig ; Slav. ocsigledan ; Carn. pri-zho; Vind. prizhen, naprizhen, vprizhen, sedain; Ross. npHcymift; Eccl. HacyTcrByiomuß, HacToamifi. Dawność wychodzi między obecnemi za dziesięć lat, a między nie-bytnemi za dwadzieścia. Szczerb. Sax. 65. Pierwej go ludzie już obecnego widzieli, niż o przyjeździe słyszeli. Warg. Cez. 143. Ćiało wprawdzie bolało; ale dusza obecna sobie była. Birk. Zbar. D 3. Obecnym być, Vind. tukaibiti, vprizhibiti, perstanuvati ; Eccl. cnpHcyTCTByro.

Tbiü, A^HHHOBaTUH. Obdłuż adverb., cokolwiek długi, przy-dluższy, podługowaty, Ićutgltd;, etiMê lang. Ogród mierny, obdłużny. Pot. Arg. 208. Był Alexander śrzednićj urody, twarzy obdłusz, kościsty i żylasty. Biel. Św. 262 b. Rzecz jakąkolwiek obdlużną raz z wieczora przeczytawszy, tak ją nazajutrz zupełnie mówi, jako drugi z ksiąg czyta.

Warg. Wal. 71. OBDŁUŹNOŚĆ, ob. Podługowalość, Me fićtngltdjfeit.

OBDUKCYA n. p. sądowa; widzenie, wizya, gericfytlidje 33eftd)tb giutg. Tr. OBDUKOWAĆ co, n. p. zabitego; sądownie go oglądać i trupa examinowaé. Tr.

OBDZIAŁ, u, m., (Carn. obdejl dos) ; dział komu przypadły, ber einem jugcfaEne 2lntl)etl. Niewiernik w jej granicach już nie mieszkał cale , I nie miał cząstki w Luzów dziedzictwa obdziale. Przyb. Luz. 94, Ross. 0Ó4kaKa oprawa. OBDZIELIĆ kogo czym dok., Obdzielać niedok., udzielić mu po części, einem mittÿeilen, tfm mit einem TIjetle »Olt etnmé oerfc^ert. Wyzwolenka ta często nadobnym ciałem służalców dworskich obdzielała. Nar. Tac. 2, 480. (t. j. obdarzała). Czarę z ręki syna Od prawej strony obdzielać zaczyna. Dmoch. U. 20. (Boh. obdelati ogrodzić); (Carn. ob-dejlim dotare; Vind. obdeliti, okuldeliti; Ross. 04iJHT£>,

04'feJflTŁ hojnie obdarzyć; 004'fe.iHTb, 064’fc.MïO w dziale oszukać).

OBDZIERAĆ, ob. Obedrzeć. OBDZIERŻEĆ , ob. Odzierżeć.

wOBEC, w ‘OBIECZ, *OBSZCZE, adverb., (Boh. obec, obe-cnice, obecnjk, spolecnost gromada, gmina; wubec vulgo, obćansky stanu, n. p. konsyliarz stanu; Slov. obec respublica, obecne communiter, wubec generatim-, Carn. opzhina ; Vind. obzhina * gromada , lud, mnóstwo ; Croat. obchina communitas, obchinszki communis-, Dal. opchina, opchen, opchiti communicare; Slav. opchinski communis;

Rag. opchina universitas, opchjeni unio er salis ; Ross. bo-oóme w ogół, we wszem, Bceoómifi ogólny, oómiii. oómt spoiny, pospolity, powszechny, oóiuhhkł spólnik, oómHHa społeczne pospolite dobro, (cf. obcy) ; oómecTBO społeczeństwo, o6mnTe4bHOCTt gorliwość obywatelska, obywatelstwo, ©emetnjtnn; cooómHTeaimo spólnie, razem; 0ÓmeHap04H0 powszechnie, wszędzie; Eccl. oómno,

OEijih, Booóme spólnie, oóemnk, oómHt, oómHMTL co-riacieMb ; oi.m|im!iikt> , oôiuhhkx, oi;ki|ihtc.m» uczestnik,

OEbiiiHTeifbHb hojny); *§. 1. obsol. ‘obiecz subst., n. p.

Nietylko ludzie rozumni, ale też pospolita obiecz ludzka, za wielką to wadę zawsze mieli. Eraz. Jez. D 8 b. cały ogół ludzki, Me ©efammtljett, ©efammtjald. — *§. ‘Obszcze, spólnie, gemeinfcljaftltd). Jest to rzecz przystojna zakonnikom , a osobliwie obszcze,    t. j. in communitate    żyją-    Nieprzytomnym, nieobecnym być Ross. OTÓUTb,    OTÓbiBaio.

cym. Pim. Kam. 540. Czerńcy według reguły ś.    Bazy-    Nieobecny Ross. OTcyTCTByromüL Te rzeczy ludzi trwo-

żyć zwykły, które obecne, w oczach nie są. Warg. Cez. 207. OBECNOŚĆ, ści, i., (Boh. obecnost, obecenstwj; Ross. oómecTBO społeczeństwo ; cf. Boh. obcina * campus herbidus communis > błonie ; ob. Obec -) ; przytomność, obli— czność. Cn. Th., Me ©egenmart; (Vind. prizha, prizhnost,

lego w manastyrach ‘obszcze, t. j. communiter żyli. Sak.

Sob. B 3. — §. W obec, w ogół, ogólnie wziąwszy, razem, niepojedynczo, en general, generalnie, überhaupt, alle jufammen ; Sorab. i. wschechzrómadne. Traw jest wiele, o których wszystkich ani z osobna, ani w obec, tylko o niektórych, będzie się    mówiło. Syr. 1302.    Ka-    naprizhnost, vprizhnost). Nieobecność -Ross.    Henpncy-

zano nam modlić się w obec    za wszystkich ludzi.    Modi.    dßie, OTjymta. Zawsze się zapłonił, zwłaszcza    gdy miał

Gd. 104. Chrystus, pan wszystkich rzeczy stworzonych    rzecz w obecności wielu. Pilch. Sen. list. 1, 75.

Pochodź. ‘wyobcować.

w obec, i osobliwie ludzi wiernych. Kucz. Kat. 72. (w

48

377

OBDŁUŻNOŚĆ -OBEC.

OBECNY-OBECNOŚĆ.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom III.

378

OBEDRZEĆ - OBEJRZEĆ.

OBEJRZEĆ.

się podział! Tent. 20. b, 158. się , rzekł. :. . Warg. Wal. 34. Oględną! się zasię, a ujrzał go. Budn 2 Reg. 2, 24. Oglądać się na wszystkie strony, jak złodziej. Tent. 32. b, 87. Gumno nie ma być daleko od folwarku, ale tuż na obeźrzeniu. Cresc. 149. t. j. pod okiem, gletcfy t)or bon 3lugen, trn ©Cjtdjte. — §• Transi. Oglądać się na co, na kogo * uważać co, zastanawiać się nad czym , względać

OBEDRZEĆ, obdarł, f. obedrze cz. dok., OBDZIERAĆ nie-dok. ; Vind. okulpodreti, okulpotergati ; Ross. 0Ó4HpaTb, 0Ó04paib; na około pozdzierać, ob. Odrzeć, ruub um ab reißen. Wszyscy tacy warci, By żywcem byli ze skóry obdarci. Kniaź. Poez. 5, 155. Rozumiałem, że na nim suknie w kawałki obedrą, tak go każdy do siebie ciągnął. Zab. 13, 208. (cf. obdartus). Obdarłem się, i chodzę, gdyby drab jaki. Teat. 55, 21. Wyniosłość, zawiść, duma,'łakomstwo, rozpusty, Te czynią świat częstokroć obdarty i pusty. Zab. 11, 592. Zabi. Obdarcie Ross. 0Ó4npKa.

‘OBEDYENCYA , yi, i., z Łac., posłuszeństwo , uszanowanie , n. p. Idą obedyencyą oddawać cesarzowi. Star. Dw. 54. Czerńcy na różnych posługach i obedyencyach rozesłani i zostawieni będąc.... Pitn. Kam. 88.

OBEGNAĆ, ał, a, cz. dok., (Boh. obehnauti, obehnal, obe-żenu ~ circum agere, cf. oganiać, ognać ; Vind. okulgoniti, okulgnati; Sorab. 1. wobhonicż doświadczać; Ross. oóo-ntaTb, oórOHHTb dognać, doścignąć); obiec, obiegając otoczyć, urn ctmaS Ijerttm rennen uub e8 fu etnfcfjHejkn. Jednego baranka białego Zgraja pasterzów w polu obegnała, Kijmi zabiła, i zamordowała. Odym. Św. 2, G g 3 b. Wyspa ta, lasy rozkosznemi obegnana. Biel. Hst. 280. (owdeń-czona). — Obegnać miasto, położyć obóz około wszego miasta, circumsedere. Mącz., obledz, otoczyć, opasać, Vind. okulopafiti, obdati, okulskleniti ; eine (Stabt Deren* nett, belagern. Polacy Soczawę w koło obegnali. Biel. Kr. 435. Nasi Krosno obegnawszy, w okolicy pustoszyli. Gwagn. 88. Kamieniec strwożysz bliskim wojska ciągiem , Obegnawszy go w koło , jako krągiem. Jabi. Buk. Q 3. Ciągnął do Rzymu , obegnał go, a wziął go za dwa lata. Biel. Św. 62 b. 1 Leop. 2 Parał. 11, 9. O dobyciu zwątpił; o obegnaniu nie pierwej radzić postanowił, ażby się na żywność sposobił. Warg. Cez. 179. 0BEGNA-N1EC, ńca, m., activ., obleżeniec, ber 23elagcvcr. — §. pass. Obegnańcy na zamku i wody nie mieli. Biel. 88. erronee pro obegnani, oblężeni. 0BEGNAŃCZY, a, e, 5Magerung3 *. Obegnańczy wieniec, obsidionaiis, hetmanowi obleżeńcy (oblężeni) dawali, wybawieni od niego. Warg. Wal. 60.

OBEJDZIE, ob. Obchodzić. “OBEJM, u, m., Chodk. Kost. 7, ob. Objątek, objąt. OBEJMOWAĆ, ob. Objąć.

OBEJRZEĆ, ał, eli, f. obejrzy ad. dok., OBZIERAĆ, OZIERAĆ, OGLĄDAĆ, ‘OGLĘDAĆ niedok., ‘OGLĘDNĄĆ je-dnotl., Oględywać, Oglądywać frequ., oględuje, oglądywa Praes.; Boh. ohliżeti, ohlidnauti, obhlidnauti, ohlidati, ohledowati, ohledawati, ohledati, shlednauti, shljdnu, shle-dnu ; Slov. osÿw'am ; Sorab. 1. wobladacż, wobladowacż, wobhladuyu, wohladuyu; Vind. ogledati, ogleduvati, ob-gledat, pogledat, oglejati, okulgledati; Carn. oggledam, sgledujem se; Croat. sgledam, ogledam, pregledati; Bosn. ogledati, ugledati, pomno viditi i glcdati; Rag. obazritti; (Slav. ogledati, koshtati ; Rag. ogledati gustare) ; Ross. onnHyTfc, oóimitTb, or.iH4biBaTŁ, or.ia*y, 00/14010, 06-rjB4aio, B03OS4aTb , pa3oa4tTb, pa3rM4MBaTb, ocmo-

TptTb, OCMaTpHBaTb, OÓ03ptlb, OÓ3HpaTb, OÓOSptBaTb, 03HpaTb; Eccl. oKir/iapatii , ocMOTpiib , orjuutib , cl-3frŁl|ATII, 3epuaiO, CbMOTpHTłl, CLI.IOT0ATII, CMOTpaiO ; 1 a)

na około patrząc uważać, befe&en. Oględował galery r wszystkie armaty. Paszk. Dz. 40. Oględowali fontanę, wśrzód placu uczynioną. Warg. Wal. 307. Warg. Radź. 160. Skanderbeg włożywszy delią na pancerz, jechał miasta oglądywać. Baz. Sk. 208. Kiedy tak hetman mury oglądowa!.... P. Kchan. Jer. 74. Oględuje twarz swą w zwierciedle, a oglądawszy sie, odszedł, i wnet zahaczył, jaki był. 1 Leop. Jac. 1, 23. Dla większego przekonania, sam chciałem te rzeczy przeglądać i ozierać. Xiądz. 270. Wziąć co na oglądanie. Cn. Th. 615. junt Sefeljett nelp tuen. Na pokazanie, od kupca, szynkarza, na skosztowanie, na oglądanie rzecz jaka dana, ob. Próba. Cn. Th. 821. Oglądanie, obejrzenie, Boh. ohljżka, ohljdka; So-rab. 2. hogled; Sorab. 1. poladani ; Vind. ogled, osiral-lost ; ROSS. 0rjfl4Ka, CMOTpS, 3aCMOTpb, 40CMOTp’B, OCMOTpb, CMOTpime, CBH4liTC.ibCTB0BaHie. Kiedy o czyich leciech wątpią, tam oględowanie ciała miejsce ma. Szczerb. Sax. 198. (ob. Oględy, oględziny). Obzierający Eccl. oÓ3Hpa-TCJbHHH ; z tąd o63opnme, BHCOKaa óauiHa, CTpaaonma, TBepnta, ob. Strażnica.— b) Oglądam vel oglądywam abo oględywać jadę, idę, miasta, kraje, w pielgrzymstwo dworne się wdaję; jadę, abym zwiedził kraje dalekie. Cn. Th. 615. zwiedzam cudze kraje, td) gelje auf helfen, reife bte Söelt Jtt fepen. Chcąc cudze ziemie oględać, wezbrał się do Włoch. Ezop. 50. Oglądanie, oględowanie krajów, miast cudzoziemskich, pielgrzymowanie dworne, lustratio locorum. Cn. Th. 615. baS Sefucfjen frember Sauber. — 2. Oglądać kogo, obaczyć, ujrzeć, jemaitben fefien, fpredjen. Oglądałem cię Boga mego w ciele, niestworzonego, stworzonym ; nieoglądanego widomym. Sk. Żytu. 1, 76. Wracasz na łono matki, tak dawno czekany, Jakże jestem szczęśliwa , że ciebie oglądam ! Nieme. P. P. 34. Oglądał dzień ten pożądany. Tr. Do oglądania, do ujrzenia co odłożyć. Cn. Th., do obaczenia, auf 2Bteberfel)en. Boże nie dasz świętemu twemu ‘obeźrzeć na sobie skażenia. 1 Leop. Ps. 15, 10. (‘oględać. 3 Leop., doświadczyć). Nie ogleda zatracenia albo skazy. 1 Leop. Ps. 48, 11. ("nie ogląda. 3 Leop.). OBEJRZEĆ się, OGLĄDAĆ się; 1. w zad patrzeć, abo po stronach patrzeć, ftd) umfc^tti; Sorab. 1. wohladuyu szo; Bosn. obazrittise, obziratise; Carn. zgledavatisze, osiram se; Vind. fe ogledat, okułviditi, okulglcdati, ogleduvatife, osretife, osiratife; Rag. oba-zrettise, obziratise; Croat. obziràmsze; Ross. 0Ó03ptTbca, B03piiTbca ; Eccl. o^-etii ca , 03npaTH ca, o6o3pi>TH ca, 0Ó03pl3Baio ca. Oglądnąwszy się żona Lotowa, obróciła się w słup solny. 1 Leop. Genes. 19, 26. (obejrzawszy się. 3 Leop). Obróciła^ się w słup solny, iż się oglądnęła nad rozkazanie. Biel. Św. 6 b. Obejrzawszy się i tam i sam, widząc, że nikogo nie było.... Radź. Exod. 2 12, Ozie-rając się woła : a Na głos ten ogląc

OBEJRZAŁOŚG - OBEL.

OBELGA - OBEMRZENIE.

379

na kogo, wzgląd mieć nań, ftd) nad) einem, ober nad) etttXrô nie te nasze skracając, nie obel przecię wyrzuci?, ale ltmfefyett, auf tfin fe^en, auf th« 9îücfftcht nehmen. Otwartym przykaza?, aby nad chorymi używane by?y. ib. 198. ze na    wszystko oglądać się okiem. Torz. Szk.    52.    Na to,    wszystkiem, ze szczętem,    zgoła,    (cf.    obli, obły;    cf. Ross.

co    mi przekładacie, najmnićj    się nie oglądam.    Smotr,    obs. oóeJTB niewolnik).

Nap. 23. Oglądający się, przezorny, obaczny Ross. omo- OBELGA, i, i, (Etym. łga, łżyć); hańba, obelżenie, TpHTeibHUH. Oglądaj się na poślednie koła, na przyszłe ©d)tmpf, ©d)ntad), ©cfyaitbe; Sorab. 1. nekazanstwo, ha-czasy. Rys. Ad. 52. Kłok. Turk.    120. Na te    rzeczy trze-    nidba ; Croat. pszoszt, rugota; Ross.    o6pa3a, (cf.    obraza),

Turk. 152. Każdy swoje zwycięstwa wyliczał , z wielką wielu godnych dam obelgą. Mon. 70, 524. 0BEŁGAĆ kogo, f. obełże cz. dokokłamać, kłamstwami kogo nakarmić, einen belügen. Tr., Vind. oblegali ; Sorab. 2. ho-beldgasch, hobelgasch, hoboldgasch hobolgasch ; Ross. oóoaraTb, oóauraTb, oóoaraio, oóawraio. OBELGAĆ, ob. Obelżyć. OBELGAGZ, a, m., Ross. oóo.iraTe.ii> ; potwarca.

ba    się obejrzeć. Salin. 4, 451.    Nie oglądali    się    ojcowie    Żydowski naród jest na    obeldze    u    całego świata. Kiok.

na syny, opuściwszy ręce. 1 Leop. Jer. 47, 3. (nie obejrzeli się. 3 Leop). Uczynił to dla bojaźliwych i na wszystkie się niebezpieczeństwa oglądających. Siem. Cyc. 560.

Mądry na wszystkie strony się ogląda. Cn. Ad. 466. Na wiele się trzeba oglądać temu, który ma przysiądz. Karnk.

Kat. 313. Nie oglądam się, co ze mną będzie; ale mówię, kto kocha ojczyznę, powinien być za tym projektem.

Ust. Konst. 1, 156, Stan. Aug. Na żadne obietnice i po- OBELISK, u, m., 0BEL1SZEK, szka, w., demin., ostrosłup, gróżki królewskie obejrzeć się nie chciał. Sk. Dz. 1081. ein Obeltêf; rodzaj kolumny, u wierzchu kończatćj. Kras. Wieku swrego całego na to nie żałowali, ani się na pra- Zb. 2, 260; Bosn. guglja, slup.

ce żadne nie oględowali. Warg. Wal. praef. Tylko że- OBELGN4Ć, OBELNĄĆ, f. obelnie neutr. jedntl., przylgnąć by dziś było; na jutro się nie oglądają. Teat. 22. c, 25. około czego, runb um flehen bleiben, anfleben. Powrozy Paszk. Dz. 113. Na ludzie się oglądać. Cn. Ad. 535. w nasieniu cierniowym obwalać, tak iżby obeinęły. Cresc.

(cf. respektami się uwodzić; cf. nie kto, ale co). Pan nie ogląda się na to, na co się ogląda człowiek; bo ludzie widzą to, co jest przed oczyma, ale pan w serce patrzy. Radź. 1 Sam. 16, ogląda. W. Act. 10, 54. By

nisi pater esses, non tulissem. Cn. Ad. 50. *— Oglądać się na kogo * obawiać się go. Cn. Th. Niejaki Aryanin, człowiek dzielny i wojenny, miał wielkie łaski u cesarza ; i oglądał się nań cesarz, i bał się go niejako dla odstępstwa jakiego. Sk. Żyw. 59-60. Biskupi, na króla i moc jego się oglądając, mijali sprawiedliwość. Sk.

Dz. 1081. Oglądać się na kogo, spodziewając się ratunku. Cn. Th. pendere ex aliquo. — Oglądanie się na kogo , wzgląd, obawianie, obawa, ‘respekt Boh. auhled, ohled. — 2. Oglądać się z kim * ujrzeć się z kim, widzieć się z kim, zejść się z kim; jentanben fpredjen, mit ihm aufammen fontmen, ihn m fcbeit. OBEJRZAŁOŚG, z., przezorność, bte Vorftd)tigfdi. Wrócił się nie tak nieuważnie, jako był ustąpił, ale z wielką ostrożnością i obejrzałością. Pilch. Sali. 283. t. j. oglądając się na wszystko. OBEJRZAŁY, a, e, adverb., przezorny, wzgląd mający, względny, öorftcbttg. Panowanie Tyberyusza, na wszystkie strony obejrzałego , czyli raczej we wszystkim podejrzliwego. Pilch. Sen. list. 2, 148. Rzymianie w domu i obozie na wszystko obejrzali i opatrzeni. Pilch.

Sali. 12. Zaliż nie widzisz? jak obejrzale postępuje roztropność ? Pilch. Sen. list. 5, 570. Na wynikające skutki nieobejrzali, do buntów niewiele potrzebowali przy-łudy. Pilch. Sali. 29., Eccl. 6e30Ó30pHbi8. ‘OBEJŻRZLI-WY, a, e, obejżrzliwy w około, circumspicuus, co ze wszech stron może być obejźrzano. Mącz. umfehbar, um* anfchbar ; oppos. Eccl. Heoó3opjiŁiii.

OBEJŚCIE, ob. Obchód.

‘OBEL adverb., [z czesk. obel * zupełnie, porów. cerk. obhztl abundans 2], n. p. Zakonnikom naszym wszenocne modlitwy odjąć, obel usiłujesz. Pim. Kam. 240. Ceremo- OBEMRZENIE, ob. Obumrzeć.

3 -j

*■» cc

146. Zatyłość zakryła twjarz jego, a tłustością obeinęły lędźwie jego. Radź. Job. 15, 27. Sienn. 595. — Leży na ziemi, prochem obelniony. Miask. Ryt. 21. obsypany, •g się na osoby nie oblepiony, beflebt. Robak w mrówisko wbieży, I obelnio-na cię nie oglądał; ny bez władzy leży. ib. 61.

‘0BÈLZA, y, z., obelga, hańba, ©cfyltttpf, ©djanbe. Więcej z niej obelży, niż sławy nabedziesz. Otw. Ow. 182. OBELŻYĆ, ył, y, cz. dok., OBELŻY WAĆ, czestotl. OBELGAG niedok, sponieważyć kogo, einen [cbmaljen, la ftern, befd)Impfen ; Vind. ofhmngati, fhmagati, obnesti obnafhati, spofhtuat ; Bosn. opsovati ; Croat. opszuvati obssanujem; Ross. pyraTb, BwpyraiŁ, ópanHTb, cf. urągać; (oÓoibCTHTŁ, oóo^biuaio oszukać, okpić). Król Ammonitów obelżył posłów Dawida, ogoliwszy im po połowicy brody, i poprzekrawał w poły szaty ich. Dambr. 469. Słusznieby mię każdy obelżyć mógł, gdybym to uczynił. Warg. Wal. 142. Popuszczają dziś ludziom wędzidła na uczciwych panienek obelżenie. Petr. Pol. 421. Słyszycie prawdę świętą, obelganą, zbluźnioną, spotwarzoną. Smotr. Lam. 28. Lukrecya wolała uczciwie zginąć, niżeli w obelżeniu na świecie żyć. Petr. Ek. 19.

t. j." w zgwałceniu, In ber Sefcłjimpfung, Verunehrung. OBELŻYCIEL, a, m, pohańbiciel, ber Vefdjnmpfcr ; Hung. balgatąg; Vind. ofhmagavez, oberavez ; Croat. obssanitel. OBELZYCIELKA, i, £., n. p. Obelżycielka sławy. Wys. Kat. 403, ble Vefdjimpferintt, Verleumberlnn. OBELŻY-WOŚĆ, ści, z., pohańbienie, ble ©^Impflicbfelt; Vind. fhmagujezhlivost, radofhmagnost; Croat. obssanoszt. OBELŻYWY, a, e, OBELŻYWIE adverb., lżący, zelżywy, fd^tmpf* Ud), fd;mahltd), fctmnblld), fcfmnbenb; Sorab. 1. wohanid-bencz; Vind. fhmagujezhliu, radofhmagliu, obsnalhajozhliu; Croat. obssanlyiv.

OBEMGLEĆ, f. obemgleje neutr. dok., mgłą¹ zajść, mgłą się okryć, umnebelt werben, ftd) In 9?ebel »erhüben, Ziemia obemglawszy .... Kołak. Wiek. B 1.

'OBERCUCH, a, m., z Niem. ber Iteberjug; powłoka, wierz-    kwiatki zkąd na około odszczypiając zbierać; runb l)e*

chne pokrycie, wierzchnia suknia, ba$ Dberfletb. Unie-    rum abpfhttfen, abretpen, Ross. 3anuoHTb. Bartek na drze-

go obercuchy szersze niż u kogo; Od kabata sto zło-    wie obrywa gruszki. Teat, 51. b, 3. Obrywać włosy,

tych, jeszcze to nie drogo. J. Kchan. Dz. 34. To na-    vellere comam. Cn. Th. Oberwanie Ross. oópuBb. Fiq.

dobny obercuch, piękne sznurowanie, Gdy na cnocie z    Słowo to ledwie mi uszów nie oberwało. Teat. 9. b, 10.

rozumem będzie haftowanie. Rej. Wiz. 16. Już nie dba    t. j. ledwie mnie uszu nie pozbawiło. — b) transi. Ober-

nic o stroje, nie dba o pstrociny, Najlepszy mu ober-    wać co, niesłusznie, chytrze, urywkiem czego dostać,

cuch, dopaść do pierzyny, ib. 93. ib. 57 b. W świeckich    oskrobać, okroić, urwać, fiel) ein ^rofttdfen machen, ftdj

burzkach, kto nie umie, jedno się w kabat uwiązać,    ©djtwtnjelpfcmucjc ntadjeit, Ross. 3aBapoBan,CH, nomenmb-

kolet pięknie postanowić, obercuchy owe nadąć, już mu    ca. Każdy chce co oberwać. Cn. Ad. 338. Uczy go

tam za prawdę będzie trudno z żelaznemi się obercu-    maniery Francuzkićj, spodziewając się , że za to cokol-

chy obchodzić. Rej. Zw. 115.    wiek na grzbiet oberwie. Roh. Kom. 1, 500. (t. j. jakiej

OBERMAN, a, m., z Niem. Obermann, Obere; przełożony,    sukni dostanie). Żydowi materye przykrawując na szaty

starszy, ber SJorgefeftte, praefectus operarum in salinis. Cn.    się oberwie. Gród. Dis. F b. — c) Passiv. Oberwać co

Th. Superintendent solny, ber Ober*©aljauffeber; igrzysk    złego, plagi, kije etc., ©djlctge, ©djelte befomnten. Pójdź

sprawca, rządca, sędzia, płajca, magister certaminis. Cn.    wcześnićj, póki możesz, bo oberwiesz cięgi. Zabi Amf.

Th,, ber Tdrcctor ober Slnfteller ber otfentltdjieit ©piele. Ho-    82. A chcesz ty co na pysk oberwać? Teat. 10. b, 41.

norarius arbiter, obcrman, t. j. sędzia na którego się    Wiesz ty,    że tu    u mnie    możesz    co oberwać? ib. 24, c,

obie 'stronie zdawają, abo którego też sędzia na co wy-    69. Jużeś    wziął    po nosie od mojćj żony, chcesz i ode

sadza, aby strony pojednał. Mącz. polubowny sędzia,    mnie oberwać? Tent. 34, b, Fij. Oberwie karę od drui-

rozjemca, ber ©d)ieb£rid)ter. Prawego obermana między    giego, którąby miał wziąć od ciebie. Pilch. Sen. 249.

sobą mieli, Obiedwie strony zatym na to się udały, Aby    Gdy się Pan wielki gwałtownie rozgniewa , Oberwie blizki,

to, co on rzecze, prawdziwie strzymały. Papr. Kol P 4.    choć się nie spodziewa. Wad. Dan. 43. Jabym po skó-

OBERMAŃSKI, a, ie, od obermana, Obermann^ » , rozjem-    rze oberwała od matki. Teat. 14. d, 14.    id)    mürbe öott

czy, polubowny, fd)icb3rtd)terlid). Zjechali się do Wysze-    t^r m$ auf beu ^elj frieren. Zabi Amf.    95.    Oberwać

gradu król Czeski Jan, i ‘Karzeł król Węgierski, oby-    przez łeb.    Jabl    Huk. P    b. Kto    nie ustąpi z drogi mój

czajem obermańskim , o posiedzenie krain Polskich przez    Minerwie,    Kręconym z    wierszy    biczem w łeb oberwie.

Krzyżaki. Biel. Sw. 216 b.    Mon. 76, 372. OBERWAĆ się recipr., zerwać    się dźwi-

OBERMUS, u, m., z Niem., starte migdały, z winem przy-    ganiem, ftd) t)Crl)Cbeu, »erreißeit. (Sorab. 2.    sze    hobrisch,

piekane w formach, gertebltc SJïaubelît mit Söeitt tlt gor*    hobriwasch wyrywać, podrywać brzegi).    Na    urazy abo

mcu gebacfcu. Obermus, zrobisz, oczyściwszy migdały,    oberwanie lekarstwo. Huur. Śk. 409, Śerrettfett, üßerretßett.

utłuczesz w moździerzu , i cukru wsypiesz, potym zalej    OBERWIPOŁEĆ, łcia, m., Tr., urwipołeć , rzezimie-

winem ; wyłóż gęste na półmisek, lub w formy blasza-    szek, ein 23eutelfd)ltetber.

ne, posyp cynamonem, upiecz w piecu wolnym. Wiel. OBERŻA, y, z., z Wtosk. lub Franc., bte 2luberge, ba$ ©aft* Kuch. 417.    IjattS, dom gościnny; Vind. gofhtarja, kerzhma, litufh ;

‘OBERSTER, a, w., z Niem., Star. Ref. 19, ob. Półkownik.    Ross. iioctoh-ïuh ^oopb. Nicporządne oberże. Teat. 19,

OBERSZTYNY plur., u szewców, listewka ze skórki około przyszwy, wewnątrz bóta , lub na wierzchu. Magier. Mskr. ber Dberleiften tut ©tiefel.

[OBERTAS, a, w., (Etym. obracać); taniec ludowy na Mazurach, a szczególniej w Krakowskiem. ob. Goleb. Gry i Zab. str. 325. — 5j. OBERTASY, ów, plur., (w Niem. O&ertaffe wierzchnia filiżanka, kubek; główka fdiżanki); żartem, zamiast obroty, kurowody, ambarasy, kłopoty, tarapaty, Megeufietten, ocrbriipitdte £ditbcl; Boh. trampota. W jakież ja biedny człowiek wpadłem obertasy ! Teat. 43. c, 144. Merkury w nieustanne wprzężon obertasy, służy Jowiszowi.... Zabi Amf. 4. W takowych obertasach, temu biedakowi został jeden przyjaciel. Zab. 8, 96. Treb.

OBERTYN, a, m., miasto na Pokuciu, sławne zwycięstwem Polaków nad Wołochami, gdzie poległ Sieniński. Dykc. Geogr. 2, 232, eine ©tabt in ©alt}.

OBERWAĆ, f. oberwie act. dok., OBRYWAĆ niedok., Boh. oberwati; Bosn. obarvati, obrrivati, Croat. obrivain ; Ross. oöopßan», oópuBaTŁ, OTepeÓHTŁ, OTepeöjiiBaTb ; a) owoc,

OBERSTLEUTNANT; Slav. obérstlaitnant, ob. Podpół-    8. OBERŻYSTA, y, m., Slov. hostinski; gospodarz domownik-    mu gościnnego, ber ©aftnurtl). Gracze, oberżyści, trakty—

ernie młodym dopomagają tracić pieniądze. Teat. 22, 10. OBERZYSTKA, i, i., Slov. hostinskâ.

OBERZNĄG, f. oberznie act. jedntl., OBRZYNAĆ niedok., (disting. orznąć), obrzezać, obcinać, bcfdjltetbeu ; Boh. ob-fezati ; Slov. obrezugi ; Sorab. 1. wobrczuyu , wobriżu , wobriżem , wobrizam ; Vind. obresati, obresuvati, okul-resati, odfekavati , oklefhtruvati, naresat; Croat. obrezati, obrezavati ; Bosn. obrezati, obrizati ; Rag. obrèzati, obre-z'ivati ; Dal. obrizati ; Ross. oópib3aTL, oóp^MBaTfc, oópt-*y. Nie przyszedł czas obrzynania wina. Bzów. Roi. 82. Sorab. l.wobrezeno; Vind. obresanje, obresuvanje , (cf. obrzezanie). Obrzynają się gałązki, aby młodym drzewkom przyśpieszyć owocowanie. Kluk. Bośl. 1, 125. Końce paznokci obrzynamy. Wej. Anat. 61. Łakomstwo obrzynania i uskąpiania złota. Gaz. Nar. 1, 328. Złotu oberzniętemu szacunku legalnego zabraniamy, ib. 1,328. Oberznięcie księgi, ob. Kraj księgi, Ross. oópbai. Trzech już gardło dało, czwarty na tymże oberznie się ostrzu. Pot. Arg. 525. t. j. urżną mu głowę, er nnrb ftd) OU

bemfelBcit SWeffer rounb fdjneiben. Agata piersi    oberznione    szłym płodnemi palmami. P. Kchan. Orl. 1, 147.    Naj-

w ręku trzymała. Wys. Kat. 450. t. j. na    około ode-    wyższemu bogu światłem obeszłemu. Kanc. Gd.    347.

rznięte, bie ruttb Utn ftbgefdjmttenen Srufte. —    'Obrzynanie    Już od nieprzyjaciela w fortecy ‘obesztej (obeszłej), Do

bydła, ciołków, baranów. Haur. Sk. 57. t.    j. wyrzyna-    ostatniej przychodzą obleżeńcy reszty. Pot. Pocz.    709.

nie, trzebienie, baê 33erfdjneibett, ©djneiben be3 SSte^eë. (oblężonej). Czemu nam głośne cytary nie brzęczą, Obe-OBESCHNĄĆ, OBESCHŁY, ob. Oschnąć.    szłe siatką na ścianie pajęczą! Hor. 2, 132. Nar. — b)

OBEŚC1E, ob. Obchód, obchodzić.    Nieobeszły, nie mogący być obchodzony, określony, in-

\. OBESŁAĆ, f. obeśle act. dok. OBSYŁAĆ niedok., (Boh.    deßnitus, nieograniczony, unumgangbar, unbegrćinit; Eccl.

obesłali, obsylati przypozwać); Vind. okulpoflati, okulpo-    oôxoahhh cireummeabilis, oôxoaho circumeundo ; (Boss.

fylati, opoflati, obflati, popoflati, dopoflati ; Ross. 060- neoöxOAHMUH nieuchronny, oöxoAHTejibHUH towarzyski;

c.iaTb, oócbuaTb ; Eccl. oóctuaK), okoæo nocbuaio ; na    Norab. woboszny). Tyś fundament założył nieobeszłej zie-

około do kilku porządkiem posyłać, ju mehreren Ttac^ ber    mi. Kanc. Gd. 15. Wszystkie krainy świata nieobeszłe-

3Retl)e fjerunt fdjttfen. Obsyłam przyjacioły, pany, poru-    go bogów swoich różnych miały. Stryjk. 155. Krąg nie-

czniki, dimitto pueros circum amicos. Cn. Th. Po panach obeszłej ziemi. Zimor. Siei. 255. Nie czyni tego żadne etc. rozsyłam. Cn. Th. 719. Tym kubkiem mieli się w    ludzkie plemię,    Byś przeszedł wszystkę nieobeszłą zie-

około obesłać, i tak skromnie pić, aby z niego wszyscy    mię. Groch. W.    197. — 2. Obeszły, mierny, frugalis,

pili. Twórz. Wiecz. 71. Obesłanie Ross. oócbbiKa. — 8.    Mącz., genitgfam, Sorab. 1. lutownć. ob. Obchodzić się

Obesłać kogo czym , posłać mu co , n. p. poczesnego,    bez czego. — §. Obeszły , bez czego się obejdzie ; Vind.

einen womit befdjiden, ifmt etwas fjinfdjitfen, ifjm etmaS junt    nepogriefhliu.

©efdjenf JC. fd)icfen. Obesłał Zygmunta niedawno król 1. OBETKAĆ, OTKAĆ, f. obetka act. dok., Obtykać niedok., Angielski księgą,    którą sam napisał.    Dirk. Zyg. 13. Nie-    (distig. obtykać, powtykać) ; opchać, napehać na około,

dawno podobnym    biletem i mnie obesłał.    Teat. 2. b, 44.    üollftopfen, twllpfri’pfen. Na wierzch kolby włóż hełm i

Zwierzyną sąsiadów obsyłą. Kras. Pod. 2, 257. Ubogich    otkaj dobrze wszystkie dziury. Syxt. Szk. 122. Myśmy

potrawami obsyłał. Sk. Żyw. 2, 548. Panna od wieków    nie tak stworzeni, byśmy jedno żarli, A otkawszy brzuch

przejrzana, Archaniołem obesłana. Pieśń. Kat. C. (zwia-    młótem, jako świnie marli. Rej. Wiz. 50. Obetkany żo-

stowana). Śmierć chorobą, jak zawitym rokiem obesła-    łądek nie sprawuje subtelności myśli. Pilch. Sen. list. 113.

wszy, na trybunał boski gotować się każe. Psalmod. 50.    Lepiej po trosze dawać dziecięciu pożywienia, niżli go

Makary posłał jagody drugiemu bratu ; lecz ten także    jednym razem    obetkać. Sienn. 464. Nie najzdrowićj

drugiemu je posłał; on trzeci także innemu; aż się    dziecięciu, gdy    je rozlicznemi karmiami obtykają. Kosz.

wszyscy bracia onemi jagodami obesłali, a na koniec się    Lor. i. Spicz. 185. Ciało ma    być posilone, bez obetka-

do Makarego wróciły. Sk. Żyw. 1, 26. — Wojną kogo    nia się do woli. Eraz. Ob. F.    Zalani winem, zbytnią tu-

obesłać. Pot. Arg. 630 * wypowiedzieć mu wojnę, einen    cza obetkani. Nag. Cyc. 59.    Wpędzili do matni suma

mit Ślrieg befdjicfe.n, iljm bie Striegêerfldrung 3ufd)icfen, tyn    obetkanego. Tward. W. I). 2,    240. (t. j. tucznego). Limit ftrieg itberjiefien.    czbą brańców Turcy obtykają, i tuczą ciało tego Babilo-

2. OBESŁAĆ, OSŁAĆ, f. obściele, ościelę cz. dok., Obścielać,    nu. Klak. Turk. 103. Pim. Kam. 101. Poty w usługach

Ościelać niedok., Ross. ocjiaTb, ocTH.iaTL; na około cze-    smak czują, póki chlebem zasłużonych nie otkają się.

go wyścielać, um    etttMtS |erum ©treu    ober    ©ebette machen,    Swad. 1, 270. Historyą swoję błędami o tkał. Smotr. Ex.

bebetten, beftopfeu.    Męczennik Jerom    był    drwami obło-    48. — 2. OBETKAĆ, tkaniem obrąbić, beroeben, obtexe-

żon , słomą osłany, i tak spalony. Baz. Ust. 12. Mata-    re; Sorab. 1. wobtkayu . wobtżu.

rm na

szkutach zboże obścielają. Magier. Mskr. Ościelali OBETNIE, ob. Obciąć. OBETRZEĆ, ob. Otrzeć, wierzchy słomą i chróstem z taką pochyłością, iż przy OBEWRZAŁY, a, e, na około zawrzały, obelgniony, n. p. wygodnym dżdżów spadzie, przebywali zimę bezpiecznie.    juchą, posoką, otokiem, mit etlMâ ©eïOtlUCUeit beflebt.

Pilch. Sen. list. 3, 58. Potomku przedniejszego króla    (bebaeft). Zdzierali z pochowanych ropą obewrzałe szma-

w Akwilonie , 'Możystemi cnotami ślicznie obścielony.    ty. Zimor. Siei. 257. Lekarstwo żołądkowi oziębłemu,

Chodk. Epigr. hojnie obdarzony.    'ilagmą wewnątrz obwrzałemu. Syr. 383. Szerokie rany

OBESZŁOŚĆ, śc i, i., a) obebód, okrążenie, obtoczenie,    krwią obewrzałe. Staś. Nam. 2,5. Brzydkiej Meduzy płód,

ba£ Umgeben, Umringen. Plac leśną obeszłością ściśniony,    obewrzały jadem, biorąc w palce, Śmiertelne pasła swą

na więcej ufców ludzi rozszykować bronił. Krom. 289.    piersią padalee. Hor. 1, 172. Nar.

— b) Łacność i skłonność obejścia się bez czego, bie OBEZECNlć, '0BEZECZC1Ć cz. dok., oszkaradzić, poplamić, ©enugfctmfeit, mierność wżyciu, skromność. Cn. Th. fru- uerune^ren. Jakeście się wy tak bogu mierzionemi blu * galitas. Macz.—Panna święta i apostołowie, jako też źnierstwy obezeczcić dopuścili. Smotr. Apol. 94. ludzką obeszłość i₍ dotkliwość mający, słusznie płakanie OBEZNAĆ cz. dok., obeznawać niedok., zaznajomić, momtt

wielkie uczynili. Żarn. Post. 3, 752 b. potrzebę, dolegliwość, Sebiirfnijb OBESZŁY, a, e, 1 a) otoczony, obe-gnany, umgeben, umringt, eingefcblo^en. Mieszkańcy wysep obeszłych wodami. P. Kchan. Jer. 425. Hibernia obeszła wodami. P. Kchan. Orl. 1, 230. .Przy zdroju obe- OBEZREG się

befannt machen; (Rag. obaznatti; Croat. obznaniti). Obeznać się, f. obezna się recipr. dok., Obeznawać się, obeznaję się niedok., oznać się, znajomość sobie robić, znajomość zabierać,, fi#JBefanntfdjaft machen, befannt werben.

0ZREĆ się, /. obeźre się, recipr. dok.,.

osadził. Krom. 32-3. OBFITOWAĆ, SKWITOWAĆ intrans. niedok., opływać w czym, hojnego dostatku zażywać, trn Ueberßuffe leben, UeberfluP haben; Sorab. 1. na-nadobewam, pżenadobćwam ; Rag. et ßosn. obilovati ; Croat. obilujem; Vind. obiunuvati; Carn. obilnujem ; Dal. obilnovati ; Ross. oömoBaTb, H30ÓH40BaTb, H34HiiiecTB0-BaTb. Eccl. riiYbciHOKiiTH , npeH3ÖWTH, npeH36bJBaio, n(tT,H^K7JThYhCTKOKaTH. Podług bujności ziemi swojej obfitował a rozmnożył się. 3 Leop. Ozea. 10, 1. (*rozhoj-nił a rozmnożył się. 1 Leop.). Obfitujący Eccl. 6.iaro-40B0.ibHbiii. W żołnierza konnego nasi, a w pieszego nieprzyjaciele *okwitowali. Krom. 580. Wejdewutos u Prussów wielkim pocztem sług obfitował. Stryjk. 45. Jeśli nie będzie obfitowała sjarawiedliwość wasza więcej , niż Faryzeuszów , nie wnidziecie do nieba. Sk. Kaz. 309. Liczba ‘okwitująea. Krom. 17. Słowianie wczesnością żadną do nauk ćwiczenia nie ‘okwitowali. Krom. 6. Obfitowanie Ross. H30ÓH.i0BaHie. OBFITY, ‘OKW1TY, a , e, hojnie dostateczny, opływający; Carn. obilu; Vind. obyln, obilen, obiun, preobiun , obiunast, vnoshen, bogastven ; Croat. obilen, blagovit; Slav. obilan; Rosn. obilan , obi-lat, blag; Sorab. 1. nadobny; Ross. oón.ibiibiH, He3aBii-cthbih, HC0CKy4iibiii, necKy4HUit ; Eccl. roÓ30BaTe4bHbii1, roó3HCTbiii ; rcic(?ltc^, überflüptg, retd), fruchtbar. Zawsze obfitsze żniwo bywa u sąsiada. Pot. Arg. 568. (cf. cudze czyli sąsiedzkie zawsze lepsze). ‘Okfite czasy. Leszcz. H. T. 89. Rzeka w ryby ‘okwita. Stryjk. 79. Nieprzyjaciel korzyść ‘okwitą zabrawszy, odciągnął. Krom. 288. Dostawszy tego miasta bardzo ‘okwitego , na łup dal rycerstwu. Papr. Ryc. Chrystus żywot swój ofiarował z *okwi-tym krwi wylaniem. Biel. Ust. 200. Miejsca w Niemieckiej ziemi ‘najokwitsze pod lasem Hercynią. Warg. Cez.

141. *Okwite pastwiska. Wróbl. 51. Nas też w łasce fontany. Tr., ba8 ©priug*    swej ‘okwitej Chowaj na czas nieprzeżyty. Papr. Try. B

Obżerać się, Obżyrać się, Ożerać, niedok., Boh. obżirati, obeżerati, obeżeru , ożrjm ; Sorab. 1. woźeram szo ; Sorab. 2. szc hobżrasch, hobożrasch ; Vind. oshertuvati, poshrefhovati, do dofhtokanja jesti; Bosn. prosgdriti, prosgdirati ; Croat. osiramsze; Ross. oóoacpaTfcca, oóhui-parbCH; obłokać się, objadać się, ftef) befrejfeit. Niedźwiedzie przed zimą tak niezmiernie się obżerają, jakoby raz na zawsze nasycić się chcieli. Zab. 12, 206. Obżyra się, opija. W. Post. W. 5, 14. Ożerać się. W. Post. Mn. 15. Niemiec się ożera, Czech śpi, Francuz skacze. Paszk. Dz. 110. W nocy, gdy się ożarł, zabili go. Sk. Dz. 826. — §. Opić się, (Boh. ożrat se), fid) 00U laufen. Ześ się już obżarł pijaku, Czyś się gorzałki dorwał? Past. Fid. 235. Jął się kufla,'i ożarł się jak bestya. W. Post. W. 18. (ob. Ożralec, obżarty, ożrały). Ożarłszy się gorzałki, szyje złamał. Smotr. Lam. 67. — *§. fig. Obżarłszy się od radości, twardo usnął. Weresz. Reg. 153. (upiwszy się).

OBEZWAĆ się, f. obezwie się recipr. dok., Obzywać się niedok., do koła się odezwać, do kilku rzędem; ftćtł bet) mehreren ber 9îcibc nad) aitntclbcu, womit fyöreu laffctt, melp rerett ettnad ntelbeu. Nie obezwał się wam? Teat. 11. b, 60. Czy słuszna na niecnolliwyin dekrecie cesarza przestawać, czyli też z wojną Krzyżakom się obezwrać ? Krom. 485.

OBFICIE, OBFITO, ‘OKWIC1E . ‘OKWITO adverb., hojnie, opływając , zbytecznie , überflüpig, rctd)ltd), tU>U auf. Sorab. 1. nadobne, (cf. nadobnie); Vind. obiunu, obiuno-stnu, kopastu, verhatnu ; Slav. iz obiła; Croat. et Dal. obdno; Ross. msoóiulho, H3.niiiiHe. Oblitorodny Nil. A. Kchan. Wirg. 240. *Okwicie. W. Post. W. 307. Pan bóg w niebie wam to wszystko nagrodzi, i 'okwicie nawetuje. Żarn. Post. 01. Obfito czynię, opulento. Cn. Th. OBFI-TAL, u, m., bassin, czasza bruttenbeefen.

‘OBFITARZ, a, m., bogacz, eitt Sïetdjer.    3. Pojedynkiem go zabiwszy, kosztowne z niego i‘okwi-

Nędzny obfitarzu ! W. Post. W. 2, GO. Nędzny bogaczu,    te odniosł łupieży. Krom. 32. Ziemia ‘okwitsza. Krom.

a obfitarzu świata tego! Rej. Post. Ee 2. ‘OBF1T, u,    12. Który    ma, temu    będzie dano, i będzie zostawion

m., Tr., OBFITOŚĆ, ‘OKWITOŚĆ, ści, z., hojność, zby-    ‘okfitszym.    Sekl. Math.    25.    Zapłata wasza ‘okwita jest

tni dostatek, opływanie, UeberflilR, ;lJcid)lid)fctt, îTîeic^tfmm,    w niebie. Bial Post. 98. Jeśli sprawiedliwość wasza nic

guUe; Sorab. 1. nadoba, nadobnofcż (ob. Nadoba), pw'o-    będzie ‘okwitszą, niżli Faryzeuszów, nie wnidziecie do

dnofeż, (ob. Płodność); Rag. obijlnos, obilnost; Carn.    nieba. Sk. Kaz. 310.— §. Niepotrzebny, będący nad to,

preobilnost, obilnost, obilje; Croat. blâgoszt, oblinoszt;    zbyteczny, bez czego się obejdzie, nberflliptg, unnötig.

Vind. obylnost, obylje, obiunost, preobiunost ; Z>a^. obił—    Nie są rzeczą obfitą i    takie    działania, które fraszkami

noszt; Bosn. obilatost, obilnost; Ross. oóiuiic, oóiuib-    zowiemy.    Uwaga rozmyślna    z każdej rzeczy może mieć

ctbo, oóiMbHOCTt, H30ón.iie, H30ÓH.ibHOCTb, immneciBO, korzyść. Kras. List., i, 83.

M3iHuiHOCTb ; Eccl. H^OBHibCTRO, H3o6ii.ibHOCTŁ, roöima, OBGADAC, OBGANIĆ, OBGARNĄĆ, ODGIĄĆ, OBGUODA, OÓHJiie na040BTi 3CMinjx:b, »ipc3noTpe6ciBO, H3Miühocti>, ob. Ogadać, Oganić, Ogarnąć, Ogiąć, Ogroda. npen36biTOKTj, n(rbH^BUTbYkCTKtiif.. Kto w obfitości rze- ‘OBGŁĄB adverb., nieco głęboko, etntflS tief. W ziemi je czy wszelakich, t. j. w zbytku żyje, umarłym jest, cho- zagrzeb! obgłąb. Zebr. Ow. 86. (alla humo.). ciąż jeszcze żyw. Kosz. Lor. 66 b. Za przemaganiem ob- OBGOTOWAĆ cz. dok., Obgotowywać czestotl., (Vind. obku-fitości nieprzyjaciół, wkrąg Mazurowie obskoczeni byli.    liati), nieco zagotować, cttvflê auffocfyeit, aufftcbeil. Obgotować

Krom. 762. Im więcej w kraju jest ludzi, tym większe    mięso, lub jarzynę jakową. Wiel. Kuch. 418. Mięso wprzód

zbierają obfity. Tr. Tel. 79. Wszelka ‘okwitość z rąk    obgotuje się, nim na czyste wstawisz, z którego masz

boga na szczodrobliwe dobrodawce wylewa się. Gil. Post.    potrawę robić, jednak nie trzeba długo gotować, żeby

281. Litwini w księstwie Połockim ludu wielkość z    smaku nie utraciło, ib. 418. Migdałki ziemne na kawę

niezliczoną 'okwitością łupów' w plon zagnali. Stryjk. 86.    w wodzie dobrze obgotować potrzeba. IV. Pam. 17,211.

Wielką mając ‘okwitość więźniów, onemi dwoje miast OBGRUBSZY, a, e, przygrubszy, etlMê btef, CtlVflS grob;

OBGRYŹĆ - OBIADÀLNIÀ.

OBIADOWNIK - OBIĆ.

583

61.

na

Jeśli masz skrupuł bić się, to cię ten obibok

Boh. ohrubnÿ; Slov. obhrubni. Wegle obgrubsze. llaur.

ej. ^78

obgryźć! ob. Ogryźć.

OBHEBLOWAĆ, /. obhebluje act. dok., heblem ogładzić, behobeln ; Ross. oóCTpymiTL, ocipyatHBaTb, odporHBaio, oócTponiBaio. Stolik mierniczy, z tablicy z wierzchu jak najdokładniej obheblowanćj. Zabór. Georn. 83.

‘OBHEŁZNAĆ ob. Ochełznąć.

OBIAD, a, m., Boh. et Slov. obed; Sorab. 4. wobyd, wó-bed ; Sorab. 2. hobéd; Rag. objèd ; Croat. obèd, obrok; Hung. ebeed, ebéd; Bosn. objed, rucjak ; Slav. rńcsak ù podne; Bal. ruchyak; Vind. juscina, vushina, kofdu, (ob. Juzyna) ; Carn. kossilu , kosilu, cf. kuszać; Ross. o6t4^; jedzenie południowe, ber SJîittag, bie 9)?tttag3maf>b jett. Obiecał ze mną dnia jutrzejszego zjeść obiad. Xxadz. 443. mit mir SJîittagé ju fpeifen. Dziś Waść u mnie na obiedzie. Zab. 43, 203. fjeute finb fic bep mir ju Mittage, ju ütifdje. Przysłał prosząc na obiad. Teat. 22. b, 27. Na obiedzie u Wezyra zwyczajnie bywa 42 mis. Klok. Turk.

Tak trafiaj, żebyś przed samym obiadem zawitał, a nie odchodź, aż obiad wydadzą. Boh. Kom. 4, 42. gelje nidjt e^er, btë ber SDîittag angeridjtet mirb. Jutro na obiad czekam. Teat. 50. c, 25. Zostań u mnie na obiedzie. Teat. 22. c, 59. Kazał mi być u siebie na obiedzie. Mon. G6, 54. — Prov. Po obiedzie łyżka. Cn. Ad. 896. (po śmierci lekarstwo). U skąpego zawsze po obiedzie. Min. Byt. 4, 449. (nierad, nie częstuje). Omyliła go nadzieja, jakby mu psi obiad zjedli. Cn. Ad. 785. Jeśli król tar kim wierzy, Nie dziw że rożny obiad jada od wieczerzy. Rot. Arg. 524. (t. j. że odmiennemu losowi podlega; że dziś tu, jutro tam). 4. OBIADAĆ act., 4. ob. Obieść.

2. OBIADAĆ, OBIADOWAĆ, 'OBIEDOWAĆ, ał, uje, 'OBIEDWAĆ, ‘OBIADWAĆ, ał, a, intrans. niedok., Boh. obèdwati, obedowati; Slov. obèdugi ; Sorab. 4. wobydo-wacż , wobeduyu; Croat. obedvati, obedvam , obedujem ; Hung. ebćdlem, ebedlenni; Rag. objèdovati; Bosn. obje-dovati, rucjati ; Slav. rùcsati; Vind. jusbinati, vushinati, kofiti, vudenjati ; Carn. kossiluti, kositi, kosti, kôsem cf. kuszać, kąsać; Boss. oótjaTb, o6i>4aio ; Eccl. o64>-4yio, Tpane30BaTH; jeść obiad, ju üïïitttage fpeifen, SWittagśh mabljdt palten ; (Vind. obvushinati; Ross. 0T061>4aTii *odo-biadować, ‘zobiadować). Krezus na złocie obiada, Po złocie chodzi i siada. Karp. 7, 5. Obiadowałem w gar-kuchni z przyjaciółmi. Zab. 4 4, 465. Razem z kim obiadować Eccl. coo64i4aTH. Zaprosił go był biskup na obiad; ale nierychło godzina ‘obiedwania przychodziła. Birk. Dom. 64. Prosił go, aby ‘obiedwał u niego, gdzie też wszedłszy usiadł k stołu. Sekl. Luc. 4 4. ‘Óbiedwać« Krom. 518. Leop. 5 Reg. 43, 7. Radź. Joan. 21, 12. Budn. Luc. 9,

57. ‘Obiedwajcie towarzysze moi! na polach Elizejskich wieczerzać będziecie. Warg. Wal. 85. Na drugiej stronie rzeki ‘obiadwał. Sk. Dz. 4192. Gdy się naobiedowali, rzekł.... Sekl. Joan. 21. gdy się dość byli najedli obiedzie. OBIADEK, dku, m., zdrobn., mały obiad, ein Reiner Mittag, ein fleitteë aJîittagêmafd; Boh. objdek; Sorab. 4. wóbedk ; Croat. obćdecz ; Bag. ebćdetske ; Boss. o64>4eu,x. OBIADALNIA, i, i., pokój obiadowy, jadalnia,

b«3 ©peifejimmer $u Mittag; Croat. obedvalische pranso-rium. OBIADOWNIK, a, m., gość obiedni, ein 2J?ittog3* gafł, SDîittagêefîer, pransor « obiednik. Mącz., Croat. obednik; Ross. o64>4HHKTj, nHpoBare;ib. OBIADOWY, OBJEDNY, 3, e, Ross. o64>4CHHbiH ; do obiadu należący, SQîittagê * ^ junt SDïittagSeffen gehörig, ob. Poobiedny, przedobiedny.

‘OBIATA, y, z., (Boh. obet sucrißcium; obétnj sacrißcialis; Slov. obeta, sacri/icium-, Bosn. obet votum\ Ross. et Eccl. OKtTi, OKTiTOKtAHiuc obietnica, ślub, oóhiuanie ślubowanie);— §. 4. obietnica, ślub, ba§ 3Serfpred)en, bie 3>er^ei= fhtng, baes ©eliibbe. Cn. Th. — §. 2. Obiata, si ab obła-tione, laesa voce oblata, (cf. opłatki) » ofiara. Cn. Th., brt$ Opfer. Tobie można Wenero i twemu dziecięciu', Dawałem w upominku bogate obiaty, Często przed twym ołtarzem pysznym cap brodaty Upadał zarzezany ; często na ofiarę Przynosiłem grzywaczów wychowałych parę. Zimor. Siei. 4 77. Sam swą osobą król ofiarował obiaty bogom. Leop. 2 Parał. 28, 22. Ofiary i obiaty nie chciałeś Ojcze. Gil. Kat. 209. Chrystus wydał sie sam dla nas obiatą i ofiarą bogu, ku wdzięcznej woni. Leop. Ephes. 5, 2. — §. 3. Gdy przyniesiesz ‘obiatę ofiary ; biała mąka będzie ofiarą twoja. W. Levit. 2, 4 ; not. «obiatą zowiemy nrtitt, minchah, t. j. ofiarę z mąki abo z chle-ba w piecu upieczonego, abo w panwi smażonego, abo na roszcie pieczonego, abo z prażma«; ofiara ‘śniedna. Bibl. Gd, ©peiêopfer. In kac signißcatione ab obiad du- . ci potest, quasi obiadnia , ut Bussi obiadnia (o64>4na msza najś. ; Eccl. oruaiiiiii*, caywOa uepKOBna bmKcto .niryp-riïî ompaBJiaeMaa), dicunt, coeleste prandium, vel coena divina». Cn. Th., ob. Obiednia. ‘OB1ATOWAĆ, ‘OB1ETO-WAC, ał, uje act. niedok., (Boh. obètovvati sacrißcare; Bosn. obetovati vovere; Ross. ontmaTL, o61>uuuo ; Eccl. oóhmaBaio, okt.toiuth ślubować, ob. Obiecać); ofiarować , opfern. Baalimowi ofiarowali, a bałwanom obiato-wali. 4 Leop. Ozea. 4 4, 2. Dawał chwały, i ofiary obie-tował panu zastępów w Sylo. ib. 4 Beg. 4, 3. W pewne dni ofiary obiatował pan. 4 Leop. 4 Reg". 4, 3. Na ten czas kapłani zwykłe ofiary obiatowali. 4 Leop. 2 Macch. 44, 31. Odejmę z Moaba ofiarującego na wysokościach, i obiatującego bogom jego. 4 Leop. Jer. 48, 55.

OBIBOK, a, m., rębacz, junak, burda, ein ©cfylager, eilt flîailfer. A dalibóg ci to jeden z tvch obiboków. Teat. 34, 54.

wyręczyć może. Teat. 24, 4 61.

OBIĆ, f. obije act. dok., OBIJAĆ niedok., (Sorab. 4. wob-biyu, wobiyam ; Croat. obióm, otiram ; Bosn. oscinnuti); a) obijać owoc z drzewa, decutere. Cn. Th., na około odbijać, wnb urn abfcfylagen, j. 5L £bft. Wiatr srogi wielkie zamieszanie w lasach uczyni, i liście obije. Lib. Hor.

78. (Ross. oóoił owoc przez wiatr zrzucony). Leża trupy na pował, jak robaczywe kiedy obleciały jabłka, za trząśnieniem rózg, jak żołądź obity. Zebr. Ow. 179. Wychodząc z miasta takiego, proch z nóg waszych obijcie. Leop. Luc. 9, 5. (otrząśnijcie. Bibl. Gd), fdjüttelt ben ©taub non euerit §üßen. — b) Obić kogo s wyłoić mu skórę, wybić go, okładać go plagami, Carn. opplaseti ; Vind. otep-sti, oklati ; einen bitrdjpritgeln. Postronkami go jak byka

każę obić. Boh. Kom. 4, 345. Obijam komu gębę, ob- OBIE, ob. Oba.

(cf. ślubować); Sorab. 2. flubisch, lubisch; Sorab. 4. fiu— bu, pżiszlubu, łubu, polubam ; Vind. oblubiti, obiezhati, saobezhati, obetati, (ob. ‘Obiatować, obiata); Carn. obę-tam * przyrzekam ; obetuvâti vovere; Croat. obćchem, obe-chati; Bosn. obeebjati, obitati, obrecchi (cf przyrzec), datti rjec (obetovati vovere); Slav. obechati; Rag. obecchjatti, obîtati, obecchjavati, objetîvati, objêtati, poobechiatli, narecchi, (cf narzec) ; (objetovati vovere, ob string er e) ; Ross. oótiuaTfc, oóiincBaTB, oótmato, oópem», oópeKaib,

tundo. Cn. Th. —aliler Obijać co « otlukać, ubijać, ftam* OBIECAĆ, aï niedok., OBIECOWAĆ conlin., Praes. obiecuje, pfeit, ntitb urn abfcfjlagen, Üeflopfett, fć^rotcn. Obijam ję- OBIECYWAĆ fregu., Boh. slibowati, sljbiti, pripowadati, czmień, proso. Tr. Coż gdy się posieją takie rodzaje, które daleko są obitsze? Kluk. Roił. 3, 304. (lepiej się dają obić, wymïôcic?) Moskwa mocnie Smoleńska dobywali, i w dzień i w nocy z dział obijali zamek. Stryjk.

660. bestürmten, befd/offeit. — c) Obijać co kołmi, obręczami, circummunire. Cn. Th. poobijać, mit ^faljlCJt um« fcfylagen, mit Steifen befragen; Ross. oóhtł, oóhbbtł. Obijać blachą, mit SMecfy befragen, beble^en. Blachami srebr-nemi pozłacanemi komorę ś. Piotra obił. Sk. Di. 586.

cyaHTb, nocyjHTb , OTcyjiHTb, OTcyaHBaTb, noMo.iBHib ; Eccl. okutobatii , oókmaBaio, 3anopyuaTH , sanopyiHTH ; przyrzekać, oerfprc^en. Kto wiele obiecuje, mało daje. Bijs. Ad. 22. Slov. kdo mnoho slubuge, mâlo ddwâ; Rag obechjavati zlóto herzegovo ; Croat. obetati zlato hercze-govo; (ob. Góry złote). Lepiej jest nie obiecować, aniżeli obiecawszy, nie oddać. Radź. Eceles. 5, 4. Czegr

‘Obbił i podfutrowaï ściany wewnątrz forsty cedrowemi.

4 Leop. 3 Reg. 6, 44. (Sorab. 4. zdeskuyu deskami pokładam, obijam, pobijam , tafluję). Waleryan, gdy mu żona była umarła, czarno    wszystko    obić    dał,    i czarny

stół przed sobą postawić    kazał. Weresz.    Reg.    449. —

Transi. Grota winnicą obita, Gałęzią i gronami jakoby obszyta. Jabl. Tel. 5. Jaskinia zielonym bluszczem na

około obita. Past. Fid. 459. OBIJAĆ się recipr., bić o    nie masz, nie obiecuj. Rys. Ad. 8. Mnie obiecano, dru

giemu dano. Cn. Ad. 509. (cf ten chodzi w mierze, tamten suknią dzierży). (Slov. prov. Slubowaf ge pânski, a drżał sedlacki; obiecać jest pańska, a dzierżeć (dotrzymać), chłopska). Śmierć a żonę każdy ma sobie obiecaną. Rot. Arg. Ali, Ross. oótmaHHuft, cyjeHbnI. Co on to nam naobiecywał! Teat. 21, 415. Nie tegoś sobie po nim ojcze obiecował. Groch. 401. nie tegoś się spodziewał, tuszył. — Obiecuję kogo abo siebie gdzie * ślubuję się na święte miejsce, ein ^ßallfalirt^gelübbe tlmit, jemaitbcn ober ftclj fclbft rooluit geloben; Ross. oópenbca. Matkę swoje do grobu ś. Agaty obiecała. Sk. Kaz. 44. Induit był takowy, iż ktoby do Krakowa, do Gniezna się obiecał, tak wielki miał osiągnąć odpust, jakoby do Rzymu chodził. Biel. 547. Oto cesarz, słysząc o cudach ś. Wojciecha, obiecał się w chorobie swój nawiedzić to miejsce swą osobą. Bid. Św. 467 b. Obiecali się do obrazu tego świętego. Żarn. Post. 3, 787 b. ib. 3, 532 b. Kropił, kadził, świeczki stawiał, do obrazów się obiecował. Rej. Ap. 6. — Prov. Idź, gdzieś się obiecał. Cn. Ad. 305. jakoś przyszedł, tak idź, z kwitkiem, z panem bogiem ; gel? rote bu gefommen luft, geb beiner Siege.

co , anprallen, abprallen. Uderzyły wiatry, i obiły się o on dom , tedy się obalił. 4 Leop. Math. 1, 27. (uderzyły w on dom. 3 Leop.). — Obija się głos o uszy, erfcballeu.

Obił się o moje uszy dźwięk muzyki. Kras. Rod. 2, 23.

Obijanie się dźwięku od powierzchni chropowatych. Hub.

Klech. 498. ba$ ©djallen, ber ©cfyall; (cf. odgłos). Wieść niepocieszna o nasze uszy    się obiła.    Boh.    Kom.    2, 492.

Zab. 42, 275. Obiło się    to o jej    uszy.    Teal.    39, 19.

Grzmot się po powietrzu uwija, Góry grzmią, głos okrutny się o nic obija. Bardz. Luk. 2, 55. OBICIE, ia, subst. verb. dok., obić, ba$ ©plagen raub um, baä Sefdjla» gen. — §. Generale est, et sub eo sunt opony, szpalery, kobierce, kortyny etc. Cn. Th., alles roomit SßänbC auä« gefd)lagen roerbeit; mfonberfjett Tapeten; Boh. ćalaun, (cf. całun); Sorab. 4. wobweschki (cf. obwiesić), tebich; Vind. prestera, prestranja, tebih ; Croat. saag, karpit, szóg;

Rag. sógh ; Slav. chilim ; Bosn. kerpatur, krripatur, za-klona, zastori, kojim se miri pokrivaju ; Ross. oóoii, oóhb-na, mnaaepbi, bwkobku. Pokój pierwszy miał obicie z adamaszku czerwonego, drugi z atłasu farb rożnych.

Warg. Wal. 505. Kazałem pięknym obiciem wybić pokoiki. Teat. 26. d, 5. Ściany okryte płócianym obiciem. OBIECADŁO, OBIECADLOWY, ob. Abecadło.

CNIK, a, m., sponsor, przyrzecznik, który co komu dobrym słowem obiecuje. Mącz., ber 3Ierfprec(;er, Slerljetßer ; Carn. obçtavz ; Vind. obezhavez, obezhuvauz , obezhar, obetavez, oblubnik, oblubovez, (cf oblubieniec); f. obic-zharza, oblubniza; Croat. obetavecz, obetavka; Rag. obec-ehjavnlaz, objetalaz, objctaliza , obecchjaliza ; Ross. o64>-marejb, (oóhmauHHicb ślubownik). OBIECUJE, ob. Obiecać.

‘OBIECY, ego, m., żarłok, ein greffer. Człowiek obiecy i pijak wina. Sekl. Luc. 7 ; (not. «który się kocha w jedzeniu i piciu.«) Pana Jezusa i pijakiem i ‘obiecem sądzą. Sekl. 49. ib. Math. 4 4.

Kras. Pod. 2, 138. Papierowe obicia nierównie są pię- OBIECANIE, ob. Obiecać, obietnica, kniejsze; bo adamaszkowe smutny mebl robią. Zab. 13, OBIECOWAĆ, ob. Obiecać. OBIECOWNIK. Cn. Th., 0B1E-24 0. Przestawał na szpalerach, lub czystym w domu obiciu, które wziął po pradziadzie. Ram. 84, 346. OBI-CIANY, a, e, od obicia, Ross. oôoühhS, Tapeten«. Obi-cianego lwa pięścią uderzył. Jabl. Ez. 45. (t. j. wyrażonego na obiciach). Fabryka obiciana Ross. mnajepHaa 4>a6pnKa. OBICIARZ, a, m., tapecyer, ber £apejtercr ;

Boh. ćalaunjk; Vind. presternik, prapognek, tapezirar, prestranjar ; Ross. oóohluhki.

*OBIDA, y, z., [z cerk. okhjj « krzywda 2], mierziączka. Dudz.

47, ber ©fei, ba$ ©rauen. ‘OBIDZAĆ, ał, a, ad. niedok.-,

Dudz. 47. obmierzać co komu. *OBIDZI, n. p. P. Kchan.

być imię. [imię włoskie Obizzo. 4].

Orl. 4, 68. Obidziemu z Olbrychtem i Mikołajowi; musi ‘OBIECZ, 'OBIECZNY, ob. Obec, obecny.

OBIEDNI, ia, ie, obiadowy; Croat. obedni; Ross. oói/teH-

Kbiii, Mittags *, baê SDïiftagêeffen Betreffenb. Zaprosił ich na obiedni do siebie traktament. Haur. Sk. 425, junt 50?tttag$fcl)inau(e. OBIEDNIA, i, i., obchód obiedni, czyli obiadowy, ba3 SDîittagêmal. O Władysławach Węgierskich, o Godefredach onych sławnych , nie jedno mowy wielkie bywały, ale i dziadowie przy obiedniach pieśni śpiewali. Jan. Lig. H b. — §. Obiednia; cf. obiela; (cf.

tki, ogryzki, odrzutki. Cn. Th., ber Shiéwurf, Shtêfdjujü, Słeffe, IteberWetbfel. Jestem jak ten, który zbiera obierki po zbieraniu wina. 4 Leop. Mich. 7, 4. (pozostałe grona po zbieraniu. Bibl. Gd.). OBIERZ, y, i. propr. et fig., Sîattb, 23cute. Prusacy, złupiwszy trupy, obierzą one bogom swoim poślubili. Krom. 480. Ciało jego zwierzom przy morzu porzucił obierzą. Chrośc. Ow. 48. Z płaczem na świat wychodzić, żyć troskom obierzą. Zab. 9, 42. Zabi. — b) Obierze, sprzęty, narzędzia, ©erdt^e, Söerfjeuge. Myśliwcze obierze*sieci, 9łe|e, ©antę u. f. tt>. ber 3dger. Leżą osierociałe, ciesz się płoche zwierzę, Po swym Panu plecione z jedwabiu obierze. Zab. 4, 280. Nar. (not. «obierze * sieci. J. Kchan.) Zbłąkany od smutnej macierzy, Wpadnie płochy jelonek w myśliwcze obierze; Chcąc się z jednych wyplątać, w drugie wiata sieci. Nar. Dz. 4, 54. Ciebie on z łowczych obierzy wyzuje. Pieśń. Kat. 4 60. (z mocy szatańskiej). Jezus sam więźnia miał z 'obierze. Miask. Ryt. 1. Obierz kuchenna. Tr. 5ütd)citgerät(>e. — '2. W żółtej obierzy człowiek. Tr. * w odzieży, Sîletbimg, cf. ubiór. 'OBIERZWIA, i, i., postronek sieciowy, ber Słefcftricf. Do łowienia ptaków wodnych miej sieć tak długą, któraby przez wszystką rzekę przestała; a powrozy abo obierzwie, coby przestały od jednej osęki do drugiej. Cresc. 626. Kołki cztery, u których sieci zastawiając na ptaki uwiążesz, wbij przy czterech końcach, ku którymby się powrozy abo obierzwie sieci na kolce schodziły, ib. 625. Sieć ku łowieniu ptaków, ma być prostej poły, jako ściana płaska, któraby się na dwu laskach według szerokości swojej podnosić mogła; na dwu też obierzwiach rozciągniona. ib. G27. Niewód miewa na dolnej albo spodniej obierzwi głazy abo kolca z ołowiu, któreby go na dół ciągnęły, ib. 645. OBIER£YClEL, a, m., oLieracz, ber Sßftylcr, 2öa^l(ierr, toller. — femin. OBIERZYCIELKA, i, btc 2B<tylcrtmt. Mądrość nauczycielką jest umiejętności bożej, i obierzy-cielką spraw jego. W. Sap. 8, 4. (ta, która obiera spra-

a) zdobycz, łupy

Ross. o6t4HH msza ś. ; cf. Boh. obetnj sacrificalis) ; [offi— cyum odprawowane zamiast mszy, ob. Obiata 2]; msza Ruska, bie SRufhftfye SKcffe, nad; ber SRnfftfc^en Sthtrgte. Po godzinach zaraz czytana bywa obiednia. Pim. Kam. 228.

Ceremonią na kształt liturgii, którą zowiemy obiednia, pod czas presbiter odprawuje. ib. 86. Czyńcie zapachy z wonnego kadzenia , Czyńcie w kościołach częste po-mienienia, Tak na obiedni, jako na wieczerni, Niech modlą za nim słudzy boży wierni. Zmor. Siei. 202. Kiedy obiednie albo wieczerze swe odprawują. W. Post. W.

2, 52. Prośba za kadzidło, rąk złożenie, Panie, Niech ci za 'wieczorną dziś ‘obiednia stanie. J. Kchan. Ps. 203.

OBIEDNIK, a, m., pransor, gość na obiad. Mącz, eilt aÄittagSgaft, objadowmik; Croat. obednik. '0B1EDWAĆ, ob. Obiadać, obiadować. OBJEDZ, ob. Obbiedz. OBIEG ,

OBIEGAĆ, ob. Obbieg, Obbiegać.

OBIELIĆ, act. dok., obielać nie dok, Boh. objljm, —iti ; Sorab.

4. wobèlam ; \ind. obieliti, obbieliti ; Croat. obelyujem (2 decortico); Rag. et Bosn. objeliti ; Boss. oót^HTb, oófe-AHBciTŁ, oóiniBaio ; Eccl. oóijwio ; w około pobielić, be* tvetfüeit, rmtb um weiß ntadjen. Obielić cyną, pobielić (Bosn. okositeriti). Obielić zająca, sarnę. Wiel. Kuch.

418. skórę z niego ściągnąć, bflô $eU abjtclieit. Obielenie Ross. oót^na. OBJELICIEL, Rag. objelitegl, f. obje-litegliza.

OBIERAĆ, ob. Obrać. OBIERACZ, a, m , elector, ber ©r* n>a^ler, SBaliler, SBa^lperr ; (Boh. wolenec: Slov. wolitel;

Sorab. 4. wohlicżer; Croat. izberitel ; (Ross. oónpaTejL zbieracz ; oônpoxa przekupny człowiek) ; Rag. obirâc, f.

obiracizza). Kandydat kłania się obieraczom. Klon. Wor. wy.jego. Bibl. Gd.).

wieszać); Sorab. 4. wobescbencz, wobeschenc, wobe-sehenć ; Carn. obęsćnk ; Yind. obefhenjak, gaugenjak, (obielhavez, rabel * kat) ; Bosn. obiscegnak, objescegnâk ; Ross. BIIC'fe.IBIIHK'B , f. BHC'fi.lLHIILia, noBtca, yÆaBjeHHIIK'L, f. yvtaBieHHima -, (oóBicTi fałszywa waga) ; etn ©«Igenftrtcf, ©algetwogel. Do obiesia : Wszystko wisi na cienkiej nici, ty z twą szyją Masz widzę od reguły swoje excepcya. Kchow. Fr. 48. Niedaleko zaś wisiał od tego grobsztynu Ow obwdeś, za pokutę sromotnego czynu. Mm. Ryt. 3,

44. ob. Wyborca. OBIERALNOŚĆ, ści, i., zdatność by OBIEŚ, OBWIEŚ, ia , m., szubienicznik, wisielec, (Etym. być obieranym, btc SBablfcibigfcit. Generalność wydała sancytum, przez które od obieralności i głosu na sejmikach oddaliła wszystkich mniej jej sprzyjających. Ust.

Konst. 2, 263. Większa część najzacniejszych obywate-lów, i od obierania i od obieralności oddalona została. ib. 2, 274. OBIERALNY, a, e, — ie adv., elekcyjny,

Sßafyl*, nmfylffi&tg. Odmiana obieralnej korony w następną. Ust. Konst. 4, 208, SBablfrone, SBafylreid;. OBIER-CZY, a, e, a) do obierania należący, SŚabl *, trćtyleitb.

Elekcya zawisła od wolności zupełnej głosów obierczych. 458. Dziobać obiesia ptacy będą. Jabł. Ez. 204. Kto Nar. Hst. 4, 402. — b) pass.    Obieralny,    SBal’1 *, burd)    Dyany kościoł chwalił Tak jako się godziło? Ach jeden

SBafyl erteilt. Od pierwiastków    obierczego    tronu, żaden    to obieś spalił, Co tysiąc rąk robiło. Bal. Sen.    42. <Ło-

król spokojnego nie miał panowania. Nar.    Chodk. 4, 485.    trze! obiesiu! Zab. 43, 428.

OBIEREK, rka, m., usitatius in    plur. OBIERKI * a) rzeczy    OBIESIĆ, f. cz. dok., Boh. obesyti; Slov. obesif,    obesugi;

Sorab. 4. wobéscham, wobeffu, wobeffen; Vind. obefiti, obiefhati ; Carn. obęsem, obesèl, obesèti ; Bosn. obisiti, Heretycy objesiti; Rag. objessiti; Croat. obessńjem; Eccl. oeichtm, oótuiHBaio; (Ross. oÓBtciiTŁ * obwiesić); wieszać kogo, einen fcenfen, auf&enfen. Złodziej ma być obieszon. Sax.

obrane, wybrakowane, fltiśgefndjte abgefonberte ©ćtcfycltfyen.

Wiara heretycka nie jest wiara boska, ale obierki i wynalazki i upodobanie ich. Sk. Żyw. 2, 407 wiarę zgubili, i nie mają jej, jedno swoje obierki, mniemania, rozsądki pojedynkowe. Sk. Kaz. 404. — b) Osta-

49

Stownik Lindego wyd. 9. Tom III.

Porz. 141.

SICIEL, a, m., który wiesza, ber 3lufhenfer, genfer; Croat.

obeshavz.

9îa(|fürfchnng ; Ross. oó^hcke, oóucki. Jeśliby pan przy tym obysku być nie chciał, tedy żałobnik przecie z tymi, których ma przy sobie, obysk uczynić, i wszystkie schowania trząść ma. Siat. Lit. 403. OBISKAĆ cz. dok.. Ob-iskiwać cont., Vind. okuljiskati, okulpojiskati ; Ross. oóh-CKaTb, oótHCKaTb, oÓŁHCKHBaio ; szukać koło czego , dochodzić, trząść, roztrząsać, bnrdjfudjeit, nad)fnd;en, tta^i* forfdjen, inbagiren.

386

OBIESICIEL - OBIOR.

OBISK - OBJADKI.

Obieszcnie, ob. Powrozowa śmierć. OBIE- Dodawały wagi temu obiorowi na państwo, bogate i ludne prowincye. Nar. Hst. 3, 364. Przynajmniej gdy juz wszelka moc ustała, Ciężarem ciała swego szkodził w OBIETNICA, y, z., (Boh. obetnice mensa sacrificalis, ara; ostatnim obierze. Chrośc. Luk. 90. t. j. w ostatnim terminie, cf. obiata); Boh. pfjpowëd; Sorab. 2. ślub, slubene, (cf. 'OBISK, u, m., 'OBYSK, obiskanie, szukanie koło czego, ślub); Carn. obet; Vind. obet, obluba, saobluba, oblu- dochodzenie, indagacya; baS 3?ad)fnd)eu, 9?acf)forfcf)en, bie blenje, obezhanje; (obehtenza » zwiastowanie N. P.); Croat. obechanye; Bag. obit, objet; Slav. obechanje ; Ross. oók-maHie, oópen.eHie, cyienie, nocyienie ; Eccl. obuti, oet.tohmimc , oniup^uuic ; §. a) activ. obietnicy czynienie, obiecowanie, przyrzeczenie, ba3 33erfpred)en, SSer^et^en, bie SSerfprecfyltltg. Obietnicami mię zwiódł ; obietnicy mi nie 'strzymał; nierad pełnić obietnic; dość u niego obietnic, t. j. słów obiecujących, łacny do obiecowania, szczodry w obietnice abo bogaty. Cn. Th. Wielkie obietnice omy- OBITY, ob. Obić.

łają rady. Simon. Siei. 49; Vind. Veliki obeti, malu pre- OBJĄĆ, jął, jęli, f. obejmie act. dok., OBEJMOWAĆ, obej-jeti, (ob. złote góry). Każda obietnica powinna być za muje cont., Obejrnywać czesll., ‘Obejmać niedok. ; Boh. dług poczytana. Dyar. Grodz. 461. Dwa kroć daje, kto    obgimati, obgijti, obegmauti, obgal, obsahnauti, obsaho-

się wskok w obietnicy iści. Pot. Arg. 532. Obietnica    wati ; Slov. obgat, obgimat; Sorab. i. wopżimnu, wopżiy-

głupiemu radość. Teat. 21. b, 6. Mon. 74, 10; Slov. slubi    imam; Vind. obvjeti, obvjetuvati, objćti, objemati, obi-

sa slubugu, blazni sa radugu. Nic za obietnicę w kra-    mem, objemlem, obramiti, okuliobdjati, okuljemati, okul-

mie nie kupi. Budn. Apopht. 22. Lepiej więcej dać, niż    vseti, okulsavjeti ; Garn. objęti, objamem, objęmam; Dal.

się obiecało, niżeli zawodzić datkiem, nie według obie-    obnyeti; Croat. objeti, obimati, obimlyem; Rag. obujmiti,

tnicy. Kras. List. 53. — §. Obietnica świątobliwa, ślub    obujmijvam; Bosn. obujmiti, obujati, obuzeti, obuhititi ;

na się wzięty, votum, baâ ©elül'be. Obietnicą oddaliśmy    Boss. oóiMMaib, oÓŁmaTH, oóbiMy, o6hat> , oóhhjl, o6-

się, że nie mamy nic ukusić, aż go zabijemy. 1 Leop.    Hiniaio, oôxBaiaïb, oxBaiaTt; Eccl. ocliatii, Hómwy, oó^-

Act. 23, 14. Był ostrzygł głowę, bo miał obietnicę, ib.    hxt> , o6T>eM.m, oóhiiwaio, npioÓŁCMJK), npioóbiMaio ; reka-

18, 18. Mamy tu czterech mężów, którzy mają obietnicę    mi obsiągnąć, ogarnąć, zawierać, propr. et transi., um*

nad sobą. ib. 21, 23. Ofiarowali ofiary panu, i obietnice    faffett. Kto wiele obejmuje, mało ściska. Cn. Ad. 405.

ślubowali, ib. Joan. 1, 16. Król do Poznania dla wypeł-    Wszedł Hektor, w reku długi miał oszczep miedziany,

nienia nabożnej obietnicy odjechał. Krom. 705. voti sol-    Błyszczy się ostrze, złotym objęte pierścieniem. Dmoch.

vendi gratia; dla ślubu, bcô ©CÎÜbbcé wegen. — §. Obie-    II. 161. (oprawne). On co go Rzymski świat nie obej-

tnica, zmowa spólna, stipulatio. Cn. Th. eilt wed)felfeitige$    mywa. Chrośc. Luk. 345. Skała do objęcia miernego

<$erfpred)eit. — §. b) pass. Obietnica, to co obiecano, b(l3    zamku dosyć przestronna. Pilch. Sali. 281. do mieszcze-

SBerfproictte, ba3 SBerfprcdjeit, bie ÜBerljeißung, baö 3Ser^etße*    nia w sobie; Vind. objem, objetje , objemanje ; (Eccl.

île. Mam u ciebie obietnicę; przyszedłem po obietnicę.    oguatiiic, na3yxa; sinus). Cuda rozliczne, gdyby się wszys-

Cn. Th. Po obietnicę trzeba wsiadać na rączego. Si-    tkie pisać miały, Na objęcie ksiąg sriadźby świat był mały.

mon. Siei. 72. Rys. Ad. 55. Cn. Ad. 896. Sadownik    Odym. Św. 2, O o 5. Obejmujący Ross. BMicTiiTe-iLubiił,

oddawa obietnice wieńcem z jabłek uwitym. Olw. Ow. 593. ob. Wmieścić; Eccl. nfttmT6AbN7., KOTOpufi cnocoóenfc 'OBIETOWAĆ, ob. Obiatować.    npiiHHTb uto. Obejmujący wiele Ross. yóopiiCTUH. Obej-

OBIEZ , ob. Obbież.    ,    mujący substantive Rag. obujmiteg). — Nieobjęte odda-

OBIEŻENIE, ob. Obbiedz. 0B1EŻNY, ob. Obbicżny. OBIE-    jemy ci dzięki wszyscy. Nag. Cyc. 136. t. j nieograni-

ZYKRAJ, ja, m., powsinoga, tułacz, wszędybył, miejsca    czone, nieskończone, mmibltd), nnbogrćinjt, granjenlcê. —

nie zagrzał, ein Ćanblcćltfer. Byw-szy obieżykrajem, nie    Obejmuje mię strach; pada na mię strach. Cn. Th.

chce być nieukiem, Więc co widział, co słyszał, tłu-    nberfćifit mid) fin ©djreefen.. Żal mię obejma srogi. Żab.

maczy się (niedźwiedź) mrukiem. Zab.? 12, 91. Nagi.    14, 128; Myśli go tak objęły, że nie słucha, co gadają

Tacy obieżykraje. Zab. 15, 180. OBIEŻYŚWIAT, a, m.,    do niego. Jabl. Tel. 535. (całkiem zajęły). Dalej poje-

roślina, pępownik, przerwipęp, ś. Jana ziele , ob. Dzwon-    chać nie mogła, dżdżami a gwałtowną powodzią objęta,

lii, 3oljannt3fr«ut , hypericum. Sienn. 79; zowią tak, że    Krom. 397. (t. j. na około obskoczona, napadła). —- §.

.    kwiat jego za słońcem się obraca.    Syr. 1429.    Objąć starostwo, królestwo,    urząd, wziąć na się,, osiąść,

OBIJAĆ, ob. Obić.    OBIJAK, a, m.,    ein ©d)l«gel, ßlopf^olj,    übernehmen.    Objąć ogród w- possessyąf Mon.    *7Ó, 780.

Klöppel, drewno podobne do pałki, którym w fryszerce    Objąwszy jaki urząd w ojczyźnie.... Mon. 70, 561. Po

kowale obijają resztę gęsi. Os. Zel. 80; cf. gęś.    rodzicach objął majętności długami obciążone. Kras. Pod.

OBIOR, u, m, (Boh. et Slov. wolenj, (cf. wolić); Vind.    2, 29. Wyjechał z Petersburga do wojska, na objęcie

voilia, isvoljenje    ,    svol, svolstvu)    ; wybór, obieranie,    kommendy.    Pam. 83, 2, 71.    ob. Objat, objecie,    objetność,

elekeya; bie    ,    baä Salden, bie    (Erroahlung. Lud zgro-    objetny.

madza się na miejsce obioru króla. Staś. Num. 2, 160. 'OBJADKI, ów, plur. ; Ross. 061/Ł4KI1; niedojadki. OBJA-

oób^aiŁiuHKŁ pasorzyt.

OBJAŚNIĆ , f. objaśni ad. dok., OBJAŚNIAĆ niedok., oświecić, propr. et fig., Sorab. 1. woyasznam, woyasznu; Roh. wyswetliti; Vind. resviezhuvati, arsvietit, resbistriti, re-slagati, reskladati; Rag. obasjatti, obasjaavam, kazati; Dal. ocitovati ; Ross. oölhchhtl , oómchhtł , H3Ihchhti>, H3T>HCHHTL , 06pa3yMHTB, OÓpa3yMJIHBaTb, npe403apHTL,

npe403apHTb; beleuchten, bell machen, erleuchten, flar machen, erläutern. Objaśnienie ulic miasta. Pam. 85, 1, 170. il-luminacya, oświecenie, Ross. noacHenie. Objaśnić świece, oświecić, utrzeć nosy świecom. Plerumque usilatum improprie: n. p. Objaśniam rzecz całą podobieństwem.... Bals. Niedz. 2, 130. Gdybym ją chciała objaśniać, pomnożyłabym jej zgryzoty. Teat. 38, 127. Ja słucham, uważam, i objaśniam się. ib. 57, 152. Teraz nieco jestem objaśniony. Teat. 55, 57. Objaśniający Ross. o6t>-flCHHTejŁHŁiii, imtHCHHTejiLiJBW. Objaśnienie, oświecenie, wytłumaczenie, Sorab. i. woyaszneno; Vind. rosbistrenje, reslaga, resklada; Ross. CKa3anie, 3Ka3HBame. Żaden nie pierwej powinien ku chowaniu nowej ustawy, ażby była przez obwołanie w królestwie objaśniona. Herb. Stat. 24. t. j. objawiona^ befaunt gemacht. Theol. Ojcze objaśń imię twoje! — a w tym przyszedł głos z nieba: objaśniłem i jeszcze objaśnię. Leop. Joan. 12,28. (uwielbić. Bibl. Gd., öerfläreit). 1 Leop. Hebr. 5, 5. ib. Joan. 13, 30-52. ib. Joan. 17, 5. Ja twe ojcowskie imię objaśniłem Na ziemi , chwałę twą opowiadając, Ty mnie też objaśń , żeby w której byłem Chwale u Ciebie, i jasności trwając Pierwej ; a niżli ten śwdat był stworzony, W tejżem zostawał, Ojcze niezmierzony ! Odym. Św. 2, B b 2. Góra Tabor, gdzie Pan sługę swego ‘objaśniwa. Chodk. Kost. ep. OB-JAŚNICIEL, OBJAŚN1ACZ, a, m., ber Beleuchter, (Erleuchtcr; Ross. oóbflCHHTeJib, H3ï>flCHHTe4b. W rodź. zeńsk. objaśni-cielka. ‘OBJAŚMENKO, a, n., n. p. Pisał Joachim Watt małe objaśnienko, (commentariolum), na rozdział o Sar-macyi Pompejusza Meli. Nar. Ust. 4, 286. OBJAŚNIEJ-SZY n. p. nasz wiek. Mon. 67, 179. t. j. przyświetlejszy.

OBJAT, u, m., objęcie, objętość, ber Umfang; Boh. obsah,

DACZ, a, m., który co objada, ogłoda, ber Seeffer, ber OBJAWIĆ, /. objawi ad. dok., objawiać niedoli.-, Sorab. 1. etwaâ runb ttm ahhifft; \ind. objedecz; Hoss. o6xi4aia, wozyewam, wobzyewam, wozyawnofcźam ; Rag. objâviti,

Umfahren, Umretten, ^erumfahreu; Vind. objesda, obje-sdenje; Ross. 06^34158, 06x^34^. Na tym się objazdżki komisarza kończą, że go musimy za Pańskie pieniądze żywić. Kras. Pod. 2, 52. Objazdy lasów często czynią, a kogo przy rąbaniu zastaną, w óz do dwora zajmują. Haur. Ek. 161. Spodziewałem się mieć u siebie całą kompanią po zakończonej objazdce. Xiadz. 143. Nie trzeba było statkom czynić objazdu całej półwyspy. Nar. 2, 437. Wielki xiążę ze wszystkiemi pany jeździł w objazd po zamkach ukrajnych. Stryjk. 647. — b) W objazd * w około, w obwód, w objąt, tm Umfange, tu bte Shtttbe, im Untfretfe. Kijów przestrzeństwra swego w objazd siedm mil rachuje. Psalmod. 14. J. Kchan. Dz. 32. Gwagn. 314. Nar. Hst. 2, 189. Ten mur w objazd jest na dwie mile. Baz. Sk. 159. Ile jest w objazd od Bal-tydy kraju, Aże po Euxyn i brzegi Dunaju. Kchow. 275.

387

OBJADACZ - OBJATRZYĆ.

OBJAWIĆ - OBJAZD.

objavglîvati ; Croat. javlyam , objavlyam ; Vind. resodeti, resdeniti, odkrivati, resglafiti, arsdenit; Ross, oôxhbhtl, OÔXHBlflTb; a) jawnym co czynić, wyjawić, offenbaren, entbeefen, befannt machen. Ten oznajmuje, który najpiér-wéj co nowego opowiada albo objawia. Salin. 4, 30. Kto objawia tajemnice przyjacielskie , wiarę traci. 1 Leop. Syr. 27, 17. (t. j. wydaje). Miałbym sekret pewny ci objawić. Teat. 45, 92. (odkryć). Objawiający Ross. oóbHBłnejbHbiH. Objawiony Ross. otkpobchhmh. Chrystus, który był u ojca, tenci jest objawion ludziom, którego objawionego widzieli, słyszeli, dotykali. Wiśń. 495. Objawienie, Rag. et Rosn. objavgljenje, ocittovànje, baS Offenbaren, bie Offenbarung. Objawienie myśli swojej Ecd. MHC404aTeJbCTB0. Objawienie życia, dwa rodzaje czynności życie składających, przyswajanie odźywnćj materyi, i wyrzucanie nieodżywnćj. Śniad. Teo. 205. Theol. Bóg albo anioł objawia ludziom rzeczy niewiadome, revelat, ©ott offenbart bem fDîenfcfyen. Objawienie sc. boskie, bte Offenbarung; Roh. zgewenj ; Slav. ocsitovanje ; Ross. OTupoBeme, HBjeme. Zjawienie abo objawienie Jana ś. Biai. Post. 115. Apokalypsis, bte Offenbarung 3ol/anntS. Objawiony (od boga) Ross. 6oro-HBJiCHHŁiii, 6oroB40XHOBeHHbiH, óoroBhmaitHbiH.— b) Objawiać, obwieszczać, nerfihtbtgen, hefannt machen, Eccl. n030pcTB0BaTii. Usta moje będą objawiać chwałę twoję. Wróbl. 120. Medea, będąc urody niepospolitej, była sławna i objawiona wszystkiemu światu. Biel, Su\ 9 b. “OBJAW, u, m., “OBJAWA, y, i., “OBJAWY plur. ; “0BJAW1NY, pod. ; objawienie, Offenbarung ; Ross. noua, HBaeuie (»2. scena w sztuce teatralnej); oóbHBKa, o6x-HBaeme. Ty Kostko, w skryciu będąc, przez objawe boską, byłeś ludziom w jawi. Chodk. Kost. 69. ib. 35. Przez objaw widziany. Przyb. Milt. 199. Widział go Ja-kób w senne objawiny. ib. 90. OBJAWICIEL, a, m., “OBJAWCA, y, m., oznajmiciel, Rag. objavitegl, objavionik ; Ecd. OBataHiiHKi [exorcista 2]; Ross. oôïflBHTeJt; ber Offen* barer. Mojżesz zakonu bożego objawiciel. Stryjk. 91. Jehowa wiadomca -serc, objawca skrytości. Farn. 56. — W rodź. zeńsk. Objawicielka Ross. oóMBirrejBHHua. obsażenj, ohrada, (cf. osięgnąć, ogrodzić); Carn. objem; OBJAZD, u, m, OBJAZDZKA, i, ź., 1 a) objeżdżanie, baS Vind. obvjetik, okrainik; Rag. okolisete, (cf. okolica);

Ross. oôxeMX, onpyjKie, OKpyacHOCTt (cf. okrąg), okojl-hoctł. ‘Obejm Chodk. Kost. 7. Wielkość ciała jest rozłożenie jego, objąt, wymiar, volumen, to jest, miejsce, które zastępuje cała rozłożystość ciała, stronami jego zewsząd określona. Rog. Roś. 1, 195. Gdy w glinie zanurzę zupełnie kulę, okrągłość cała, którą ta kula tam wydroży, nazywa się objąt czyli objęcie tej'-kuli. ib.

OBJATRZYĆ, f. objątrzy ad. dok., obropić , eitern machen, beeiteru. Rana się objątrzyła, runb um »oft (Eiter. — §.

Do gniewu poduszczyć, junt Sonie reifen, erbittern. Zżąłem i objątrzeniem szedł spać. Sk. Dz. 44. Dopiero Turcy się objątrzyli, za ona schadzką naszych do Wołoch.

Nar. Chodk. 2, 289. («z mowy Zoik.*). Zal mój zatajony Tym więcej był objątrzony. J. Kchan. Ps. (żałość świeżo się odnowiła. Karp. 5, 106).

— c) Miejsce, które objechać, okrążyć trzeba, Umweg.    predhod, predhodka; Rag. oghlćd, pridglćd, zamjera,

Prościny, objazdy, góry, rzeki, wszystko to niech hetman    Ross. npe4Merb ; Eccl. npe-iemamee.

zważy. Papr. W. 1, 81. Objazd, objeżdżanie, kołowa- OBJEMCA, y, m., obejmujący co, ber Uebernefimer. Iż nad nie, zdrożna jazda; Umweg; Boh. obwoź; Croat. obhaja-    samą fortuną zems'cić się nie mógł, na mnie jako na

nye. — 2. Objazd, objażdżka, obchód, ront, patrol, bte    uczestnika, i naj objemcę fortuny onej, porwał się.

^atruHc, objechanie nocne wart i stójek, albo też wszelki    Krom. 187.

poczet wysłany na prześpiegi. Jak. Art. 3, 304. et 314; OBJEŚĆ, objadł, objedli, f. obje cz. dok., OBJADAĆ niedok., Boh. pogjzdka; Ross. o6i£34Ka, oóbl^s. Objazdy    przez    [Boh.    et Slov. obgisti, obgedl, obgjdati    ; Sorab.    2. hob-

godzin 2 biły sie, i Moskiewski został zniesiony.    Gaz.    jefcż;    Sorab. 1. wobyern, wóbyedżenć;    Croat.    objedati,

Nar. 1, 291.    objédarn; Vind. objesti, objeduvati, okulpojesti; Ross.

OBJECHAĆ,, f. objedzie, objadę ad. dok., OBJEŹDZIĆ Contin.,    oóbtdb, oóiKit, oóbtitrb, o6ii4aio ; Ecd. oó^tuato (1.

OBJEŻDŻAĆ itérât., Boh. óbgcti, obgedu, objżdeti; Sorab.    ogłodać, 2. pasorzycić); na około zjadać, ntnb permit be*

1. wobÿezdzam, wobyezdżuyu; Vind. okuljesditi, objesditi,    freffett, attffreffett. Szarańcza nie tylko łąki i zboże, ale i

okulpalatife, okulvositi fe; Rag. objahati, objabîvati ; Croat.    gałęzie z drzewa objadała. Stryjk. 631. Robaczek, gdy

objahujem ; Ross. oôbtexaTb, oÖL^JKaTb, oóbkamaio.    tę morwę napada, Krętą ją zatoką do koła objada. Tol.

1) jechać krążąc koło czego, bądź wierzchem, bądź po-    Saut. 73. Niesforna drużyna, objadłszy tylko okolice, a

jazdern, umreiten, umfahren, bądź wodą, umfdjtjfen.    Le-    resztę    przez swawolę spaliwszy, już się    do rozsypki zapiej objechać, niż ulgnąć. Fred. Ad. 104. (t. j.    kolić,    bierała. Nar. Ust. 2, 141. Chłopiec na    drzewie    siedząc,

kołować). Trzeba teraz te wszystkie ziemie objechać,    wiśnie objadał. Haur. Sk. 460. Psy objadły trupy aż do

na wojnę zawołać, wojsko popisać. Baz. Sk. 71. Obje-    kości. Bardz. Luk. 129. Objedziony * ogłodzony, ogry-

żdżenie, objechanie, objazd, objazdka (Vind. objesda,    ziony, benagt. Objedzionych wężów ciała zostawuje. Otw.

objesdenje). Nie dość milę pojechać, trzeba świat obje-    Ow. 95. — aliter Objedziony, obesus, tłusty, tyłowity,

chać. Mon. 65, 235, umfahren, umreifen. Objeżdżam kra-    zsiadły. Macz. btef attgefreffen. OBJEŚĆ się recipr.‘ Croat.

je, miasta, dla uciechy, przejeżdżam się po miastach,    zobjeztisze ; Ross. oóstcTbca, oób^aTtca ; obeżreć się,

oglądywam. Cn. Th. Corocznie majętności wszystkie ma    fid) ÜbereffCtt, aneffeit, UoU effen. Mysz, kiedy się mąki obje,

objeżdżać komisarz.... Aras. Pod. 2, 200. bereifen. Obje-    tedy się jej gorzka widzi. Rys. Ad. 76. Objedli się,

chać knieje. Chmiel. 1, 80. Objeżdżanie urzędowne do-    opili, brali upominki, Z twój zbytniej rozrzutności stro-

glądając, lustratio. Cn. Th. Magellan pierwszy był, który    jąc sobie drwinki. Tręb. S. M. 62. Co dzień skoro się

ziemię objechał. Wyrw. Geogr. 9. t. j. wodą; opłynął,    objadło, ożłopało, na łóżko wwalił się, jak bela. Mon.

ber Utn bie ®rbe fddffte.— 2) Objeździć, objeżdżać ko-    70, 177. Już się inni objedli, a jam jeszcze głodny,

nia, okrocić, do jazdy go wzwyczaić, ujeżdżać, Vind.    P. Kchan. Orl. 1, 16. Nie daj boże, abym ja sfe obja-

objesdjazhiti, objesditi; Ross. oóbt34HTb, oóthsauiBaTb,    dać miał, gdy drudzy głód cierpią. Sk. Dz. 521."

ein ‘Pfcrb jurciten.    Płochego źrzebca objeźdić. Rej. Zw.    OBJEŚNY, a, e, żarłoczny,    gefräßig. Trudno oddalić    obje-

155. O chwytaniu i objeżdżaniu albo ukróceniu źrzeb- śnych ludzi od dobrej wieczerzy. Haur. Sk. 174. ców. Cresc. 517.    Ci którzy objeżdżają konie i ku go-    OBJĘTKI, ów, plur., sieci    knieję obejmujące, (cf. obławy),

towości je ćwiczą,    nie odejmują im biegu, ani skakania. große ftorftitcße, ben ftorft    etn$itfd)lteßeit. Wjechał do    wiel-

z., Boh. obsćhlost ; Eccl. oóiflTHOCTb; zdatność obejmowania, objęcia, phys. et moral., bte Um* faifungSfäfugfett ; capacitas mentis. Cn. Th, pojętność, bte $ajfung3fraft, bte 33egretfuitg3fraff, Segreifltclifeih — Math. Objętność* objąt, objęcie, obwód, ber Umfang, 3»^alt. Miejsce, które ciało jakie zapełnia, nazywa się objętością ciała , volumen. Sniad. Jeog. 22. Objętość ciała, capacitas. Jak. Mat. 1, 169. Bryła mająca w sobie objętości (volumen) 12 calów kubicznych. Śniad. Alg 1, 34. Scheidt. Elekt. 40. Objętność, superficies solidorum, pole powierzchowne brył. Solsk. Geom. 5, bte ftladje, ber 31äd)entttßalf. OBJE INY, a, e, a) objąć mogący, obejmujący; Boh. obsahlÿ ; Sorab. 1. wobszahwatć; Eccl. oół-HTe,ieHb; Ross. esiKÜi, tn ftd) fajfeitb, umfuffettb, fa&tg ju umfaffen. Cn. Syn. 148. §. b) Pass. Objętym być mogący, itmfaßbar ; oppos. nieobjętny. Dudz. 15, Ross. neoótHTHhiii, IieOÓ^eMJCMblH ; Eccl. HCOÓTjHMGHHUil.

Gorn. Dw. 350. Objeżdżony, ujeżdżony, Vind. objesden ; kićj puszczy, psy rozsworowano, Mniejsze sieci i mocne Ross. 0ÓT>li3>KeHHbw ; oppos. HeoóbismeiiHbifi. Koń nieob- objętki stawiano. Banial. A 2 b. jeżdżony jest waśniwy. Radź. Syr. 30, 8. (cf. otargiwać; OBJĘTNOŚĆ, ści ob. Objeżdżacz, objeźnik). Objeżdżać albo raczej wyjeżdżać nowe sanki Ross. ooKaian», oÓKaTbiBaib. — 3) trans., Okrócić, hamować, fjentmen, bältbtgen. Łacno swawolą, łacno objeździć królowi. J. Kchan. Dz. 165. Niech objeździć swawolą śmie nieukróconą, A jego sprawy przyszłe wieki wiec wspomioną. ib. 202. Polężesz strzałą niemężnej ręki, prędko objeżdion. ib. 80. (t. j. zwy-ciężon, zabity). Stefana bóg wzbudził, Aby sąsiadów objeździł, i ich hardość strudził. Kmit. Spyt. A 2.

b) Oh

38a

OBJECHAĆ - OBJEKT.

OBJEMCA-OBJEZDNY.

OBJĘCIE , ia , n. a) Subst. verbi Objąć qu. v. ;

wód, ob jat , Sorab. 1. wobpżiytżo ; Carn. okulishe ; ber Umfang, Umfretê. Z wielkości objęcia nie można wnosić wielkości bryły i miąższości ciała. Rog. Doś. 1, 194. Ross. oôï/me, oóiniMaHie ; Eccl. oóbmaHic uścisk ; Croat. obi—

ma nye.

OBJEDZIONY, ob. Objeść.

OBJEKT, ob. Obrzut ; obmiot, przedmiot, przedrzut; Boh. OBJĘTY, ob. Objąć, namet; Slov. predklad, predkladka, predloha, predlożka , OBJEZDNY, a, e, mogący być objeżdżonym, umrettbar, ltm*

fahrbar, umfdjiffbar; Ross. oö'LtaKiH. OBJEŻDŻAĆ, OBJEŹDZIĆ, ob. Objechać. OBJEŻDŹACZ, a, m., §. a) ob-

Pirn. Kam. 143. Nie zabroniono dyakonom proskomi-zować, t. j. oblacye czynić, ib. 120.

jeżdżacz koński, domitor equorum. Mącz., kawalkator, OBŁACZEK, czka, in., dem., nom. obłąk; (Boh. oblaućek), ujeżdżacz; Vind. jesdni vuzhenik, objesdjak, ber bereiter,

3ureiter. — §. b) Co objeżdża doglądając, ber Sanbreitcr, bereiter; Ross. oó^hhr-b. OBJEŻDŻANIE, OBJEŻDŻONY, ob. Objechać. mJEŹNIK, a

ein fletner 33ogen. Oblączek żelazny do boków pudełka przyprawiać. Świtk. Rad. 546. OBŁĄCZYSTOŚĆ, ści, z., §. a) bte Sogenmöllhutg. Obłączystość abo obłączysta strona jakiej rzeczy zwierzchnia, jako jaja, czapki, nieba» czółnu, sklepu zwierzchnia strona , convexitas, wypukłość. Cn. Th. Obłączystość, convexum, pukiel. Sołsk. Georn. o, ob Okrągłość. — §. b) Obłączystość abo obłączysta strona spodnia dzwona, czapki, nieba, czółnu, sklepu» misy, miednicy wywróconej spodnia strona, dolkowatość. Cn. Th., concavitus , bte §ol)lrimbung. Obłączystość nieba modra. Zabi. Roz. 50. Co jest najwyższego, i okręgiem swoim cały ten gmach opasuje, całą tę obłączystość, miedzy która leża morza i ziemia.... Pilch. Sen. list. 3, 321. OBŁĄCZYSTY, a, e, OBŁĄCZYSTO adverb., Sorab. 1. wobrukwatć; Vind. lokliu, po loki, (cf. łuk, łąk); Ross. H3.iynncTbiii ; Eccl. 4}tobhh , 4y*HUH ; §. a) z wierzchu okrągły, czołnkowaty, convexus; baitdjrmtb, ftogenrunb, rmtbbitucfytg. Toki wody tak rozrządziły położenie gór, że węgieł obłączysly legł naprzeciwko węgła wydrożonego. Staś. Raff. 129, saillant. Obłączysto , esem , wężykiem, przeginając się, lezie gąsienica, arcuatim. Cn. Th. — b) Obłączysty, dołkowaty, lunatus, concavus, |iol)(rnnb. Wchodzi pod zasępne obłączystych gałęzi zamroki. Staś. Kum. 1, 64.

OBŁĄD , ędu, w., błąkanina, pobłądzenie, błąd ; Ipcntmtrreu, 3rre, 3rrtl>um, Verirrung. Pasterka po łące za swego zamyślenia się przypadkowemi obłędami postępuję. Karp. 3, 102. Nadto obłędy nasze łaskawie znosi, sam u siebie nas i zawiedzione dusze nasze omawiając. Gorn. Sen. 574. Białegłowy siłakroć obłędy mężczyńskie naprnwo-wały. Gorn. Dw. 260. Ten szwank a obłąd Ewy, białogłowa zasię naprawiła, ib. 245. Ujrzałem w ludziach niespokojne obłędy. Zab. 15, 253. Lud w obłędzie będący, oświecić należy. Gaz. Nar. 2, 200. OBŁĄDLIWY,

m., objeżdżacz, kawalkator, ber ^Jferbbereiter, który umie konie młode objeżdżać, desultor. Mącz.

OBKASAĆ, ob. Okasać. OBKŁADAĆ, ob. Obłożyć. 0B-KRĄŻAĆ, ob. Okrążać. ODKRĘCAĆ, ob. Okręcać.

OBKROIĆ, f. obkroi cz. dok., Obkrajać, Obkrawać niedok.,

Boh. obkrogjm, obkragjm, obkragugi ;‘obrzezać, na około obcinać, raub um dbfcfjnetben. Z malogranatu obkroi-wszy skórkę.... Cresc. 427. (disting. Okroić).

OBLAĆ, f. obleje cz. dok., Oblewać niedok., (Boh. obłewj-ti, oblewowati î mróz puszcza, folguje; oblewa * odmięcz, folga); Slov. obljti ; 'Sorab. 2. hoblewasch ; Sorab. 1. wobhliwam , wobhliyu; Vind. obliti , povoduvati, obvodu-vati, obtopiti, potopuvati ; Rag. oblitti, obljevati; Bosn. oblivati ; Croat. oblévam ; Ross. oó.ihtl , oÓJHBaio, ona-THTb, OKamiBaTb ; Eccl. oó.iiaio; polewać co na około, umgteßen, mit ctmaê ruitb um begießen, propr. et fig. Rodzice dziatki swe łzami radości oblewali. Teat. 54. c, c.

Łzami oblane oczy. Zab. 10, 165. Jakby go zimną wodą oblał. Cn. Ad. 287. (cf. jakby go oparzył). Wypadła , jakby oblał ją gorącym warem , Tchnąca zapalczy-wości okrutnym pożarem. Min. Ryt. 4, 242. Siłu ich krew' oblała między kutiami. Lib. Hor. 27. Nieraz się Smoleński zamek kwią Moskiewską i Litewską oblał.

Stryjk. 721. Krwawym się potem wprzód oblać potrzeba , Niż człek poczciwy przyjdzie do chleba. Teat. 55. e,

40. Przemyską ziemię oblewa rzeka San. Nar. Hst. 2,

405. beftrömt, beneßt, befeuchtet, burdjftrömt. Egipt prawie cały rzeka Nil oblewa i napawra. Boter. 213. Fran-cya, kraj żyzny ; pięknemi rzekami oblany. Wyrw. Geogr.

310. — Oblewać co ołowiem, cyną, woskiem. Cn. Th.

567. übergteßeit. — Fig. Przywiózł tu tę złotem oblaną    ob. Obłedliwy.

córę. Teat. 22, 11. t. j. pozłacaną, posażną. — Moral. ‘OBLADRA, y, i, u połszorków, rzemień, nawdziany na Oblewa się wstydem, miesza się. Zab. 1, 151. (cf. ru-    postronek, aby ten nie otarł boku koniowi. Ä'. Kam.,

mienić się, czerwienić się; cf. raki piec). Hańbą obła-    z Niem. Oberleber. — §. Jelca, ®egctt *, ober ©abelge*

ny stoi. Hor. Sat. 205. mit ©cßaitbc überfdjüttet. Demo-    faß. Tr. ?

sten, gdy ujrzał młodzieńca wstydem oblanego, rzekł, OBŁADOWAĆ, f. obładuje cz. dok., ładunkiem obciążać; taka barwiczka cnoty jest. Retr. Ek. 67. mit ©cbaamrötfie    Vind. obasati, obtovoriti ; Croat. obtershiti ; Bosn. otesc-

itbergoffen. Patrząca na morderstwa, żałością serce swe    kati; Ross. rpy3HTb, rpywy; beleihen, bepacfeit, propr. et

oblewał. Sk. Zyw. 1, 599. napełniał. — My śliw. Oblany,    fig. Grzeczność obładowana wymysłami, przykrą sie sta-

tłusty, fett. Po myśliwsku nie mówi się bekas tłusty, je. Mon. 65, 147.

ale oblany. Podoi. 60. Widzieć po dziennej na paszach OBŁĄDZIĆ się, OBŁĘDZIE się , recip. dok. , Obłądzać się wędrówce, Ku wieczorowa pod domowe strzechy Spie- niedok., ‘OBŁĄDZIĆ, OBŁĄDZAĆ nijak., mylić się, błą-szące skopy i oblane owce. Zab. 4, 269. Oblanie. Me-    kać się, obłąkać sie, ftd) irren. Jako inne zmysły,    tak

prosforami nazywają, oblacyą albo przynoś, prawisz, iż    czym nigdy się obłądzić nie mógł. W. Post. W. 228.

to jest niepotrzebne, że je ludzie na ofiarę przynoszą.    Jeślim obłądził, naucz mnie ty; mówił-lim nieprawie>

390

OBŁ4KANIEC - OBŁAPIĆ.

więcej nie przydam, 1 Leop. Job. 34, 32. Ba i ci podobno obłądzają, szukając boga, a chcąc go naleźć. ib. Sap. 13, 6. (błądzą. 3 Leop.). — Oblądzenie , omyłka, błąd, n. p. Obłądzenie w historyi autorowi przypisane być ma. Wys. Aloj. 13. W obłądzenie mogą być zwiedzeni i wierni. W. Post. Mn. 383. tn 3rrtfjum, Śerirrung. — Całą noc prawie onę obłądzony Tam i sam jeździł. P. Kchan. Jer. 128. t. j. zabłąkany, obłąkany, trrcnb, tli ber 3rrc. Jeden błąd czyni człowieka obłądzonym. Smolr. Apol. 59. 'Obłądziły. id., n. p. On w tym zdaniu jest 'obłądziły i heretyczny. ib. 61.

OBŁAGAĆ ci. dok., błagając udobruchać, befänftigcn, tnie*

mogła ją obłąkać. Teat. 38, 93. Niedawno jak wszedł na chwały drogę, Ślepo w niej postępuje, obłąkać go mogę, Wrząca młodość łatwm nam uwodzić się daje. Teat. 43, 12. Malkontenci wszelkich sprężyn poruszają, ażeby obłąkać umysły ludu. Gaz. Nar. 1, 253. Próżność często mnie obłąkała. Teat. 41, 161. Obłąkany dziwa-czneini demokracyi myślami , zabił się z rozpaczy obywatelskiej. Gaz. Nar. 1, 266. — Obłąkany, cf. pomieszany, skażonego rozumu, w głowę zaszedł. Obłąkanie, ob. Waryacya. ^OB-ŁĄKANIEC, ńca, m., człowiek obłąkany, ein Verirrter, ein 3rrenber. Bracie miły obłąkańcze, a tułaczu nędzny, tu szukaj prawdy. Żarn. Post. 53.

bet gut machen. Grzesznicy ! przyszedł wam jednacz wasz, 0BŁAK0WATY, a, e, — o adverb., obłączysty, łuczny. Otw. i obłaganie za grzechy w asze. Gil. Kaz. C c. 4, ob. Ow. 459, bogenförmig.

Ubłagać.

OBŁAJAĆ, f. obłaje cz. dok., obłaiwać contin., połajać trochę , ein rneitig auśfcfyclten. Gdy kogo przestrzegamy, napominamy i obłajemy.... Petr. Et. 45. (Croat. oblajem oblalro , obloquor ; Ross. oÓMflib oszczekać).

OBŁAK, u, m., Obłączek dem., {Boh. oblauk = arcus, sed oblać » ein geftotytner 33ogcn oon gebccfoelten ftladrô, ter ein ganjeê @d)ocî auömacbt; Hag. oblûk ; Dosn. oblńk, luk arcus; Vind. lok, obłok, luk * sklepienie ; (lukati, lok delati » sklepiti) ; Ross. xynTâ obłąk, łuk; jiyba krzywizna, łęk ; H3JtyiiHna przegub; Eccl. flyKOBame krzywizna; Graec. l.oÇôç, curvus) ; każda rzecz na kształt skrzydeł łuku skrzywiona; (cf. kabłąk; cf. pałąk) ; Slav. branik; Ross. Aymna; jebeö bogenförmige Sing, ein Sogen. Smok krętnemi pasmami łuszczyste zatoki Łamiąc, gnie się jak obłąk, srogie strojąc skoki. Zebr. Ow. 55. (sinuatur in arcus).

Tarcza cała z szczerego złota, bita w obłąk kształtem    Dęte nogi, a ciało do ziemi zachował.... Otw. Ow.    622.

Traków. Staś. Num. 1, 136. Tym czasem Tęcza ku nie-    Z tej strony już były obłamane mury miejskie; lecz    przez

bu skrzydły się podała, A chybkością w obłokach obłąk    położenie wysokie, miasto nie mogło być dobyte.    Raz.

rozerwała. A. Kchan. 137. (t. j. obłączystość nieba).    Sk. 218. Obłamanie Ross. oóJOMKa.

Obłąkami, abo nakrzywionemi do ziemi gałęziami, roz- OBLAMOWAĆ, ał, uje, cz. dok., futrem obszywać, mit ^Iclj mnożyć wierzbę; mergis propagnre salices. Cn. Th. ge- nuêfdjlagen, befehlt. Z wydry bywają futra piękne do gen bie (Erbe gebogne Slbfenfer, Ableger. Obłąk garbarski    oblamowania szat. Haur. Sk. 506.

na rozciąganie skór, tentipellium, rozciągadło. Cn. Th., 'OBŁAP, u , m., 'OBŁAPIANEK, nku m., zdrbn., obłapie-

nie, uścisk, bie Umarmung; Croat. obimanyc, objetje, za-gerlay; Ross. oóbHTie, oÓHHManie; Eccl. oóUMauie. Wza-zabłąkać, irre gefeit, ftcb oerirreu. Obłąkał się w lesie.    jemnemi uściskawszy się obłapami, do okrętu mię od-

Jabł. Ez. 106. Czuję że mi się już obłąkiwa przyto-    prowadził. TY. Tel. 58. Gdzież Demetryusz? czego się

mność. Teat. 45. b,

że przytomność tracę. — Obłąkany, błądzący, błędny, irrettb, fierum irrenb, verirrt. Obłąkane włosy składa w rzędzie. Rui. Qw. 72. Już przeszło 1700 lat, jak pielgrzymuje po świecie, znany pod imieniem żyda obłąkanego. Teat. 17. b, 33. ber nmubernbe Jubc. — (Wąż krzywo 'obłąkany. Bardz. Luk. 167; t. j. obłąkowaty, obłączysty, w obłąki skrzywiony, bogenförmig). — §• Obłąkać kogo activ., zwodzić go,

prowadzać, einen irre fuhren. Gdyby imaginacya nie by-    zywają wonną obłapą. Syr. 47; baccar. Nag. Wirg. 497;

la tyle razy obłąkiwała oczu ludzkich, liczba naszych    baccharis. Sleszk. Ped. 417, ftafelmurj. OBŁAPIACZ, a,

wiadomości byłaby większa, a liczba naszych błędów    m., co obłapia, zwłaszcza w znaczeniu sprawy cielesnej,

mniejszyłaby się. N. Pam. 24, 341. Częstokroć umie-    ber Untarmer, befonber§ in Slnfefmttg ber fleifdtlicfien 55e^

jętność sama obłąkiwa tego, który ją posiada, ib. 18,    wolmung. , OBŁAPIĆ, 'U0BŁAPIĆ, f. obłapi cz. dok.,

275. Nieszczęsna zazdrość, namiętność nieszczęśliwa,    OBŁAPIAĆ, UOBŁAPIAĆ niedok., OBŁAPIWAĆ czejłl.,

OBŁAM, u, m., OBŁAMEK, mku , m., ułomek, obłamana rzeez, ein abgebrochene^ ©tücf, ein Srudjftücf. Ziemia zarzucona swoich poroślin obłamy. Staś. Ruff. 44. Zaginęły wielkie starożytnych narodów umiejętności, z nich dostały nam się tylko grube obłamy. ib., (ob. Obłomki). — Milit. Reduty sypać, kosze stawić, drabiny przystawiać, obłamki budować, tramy spuszczać. Star. Ryc. 41. t. j. wdeże do obłamowania murów, 5Dîauerbrcd)er. OBŁA-MAĆ. ‘OBŁOMIĆ, f. obłamie cz. dok., OBLAMOWAĆ, niedok., Vind. okulslomiti, okulnalomiti ; Rag. oblomitti Croat. oblamlyam ; Rosn. oblomiti, otarghnuti, otrrighnu-ti ; Ross. oóJOMHTb , oóaaMbiBaTb ; na około poodłamywać, runb um abbrccbcn. (Boh. oblomiti agilem faccre, mollire). Bószczki zielone z drzew, oblamowali. Pieśń. Kat. 76. Oblamowali gałęzie z drzew i miotali na drodze. 1 Leop. Math. 21, 9. Brzeżnemu rakowd, gdybyś 'zobłemował

ber ©ärberbogeu, bie gehe barauf aufjufpautten.

OBŁAKAĆ się recipr. dok., OBŁAKIWAĆ niedok., zabłądzić,

o-

t. j. że mi się w głowie myli, kryje przed obłapem ojcowskim? Teat. 51. d, 129. Stokroć niebezpieczniejsze obłudne obłapy, Niż otwarta nie-przyjaźń i daremne sapy. Zegl. Ad. 106. Przy miłym obłapię. Pot. Syl. 182. PoL Arg. 154. Wdzięczne obłapy. ib. 742. Zbytnie zatym całuje, nie panieńskim kształtem , I ratować się chcącej, obłapianków gwałtem , Rzecz przerywa. Zebr. Ow. 40. — §. Obłap, OBŁAPKA, i, i., obseoen. sprawa cielesna; Croat. hotinztvo; fleifd)‘ na błędną drogę na- lid)e$ Umarmen. OBŁAPA, z., botan., Ziele kopytnik na-

OBŁA SK - OBLASKOWAG.

OBLATA-OBŁAZ.

394

g. *a) uściskać, rękami do siebie przyciskać, umarmen;    dzące słońce oblaskło promieniem, ib. 50. Wielkim świa-

Boh. obgijti; Sorab. 4, wobpżimnu, wokoscham ; Vind.    tłem oblaskniony. ib. 93. Oblasknięty. ib. 94.

objeti, obvratiti, objemati, obramiti, ogerliti, okuł kra- OBLATA, [y, £ , 4. oblatowanie , wpisywanie do aktów (z. gna perjeti, okuli gerla past; Croat. obimati, obimlyem,    Łac.), baś gtnret^en §u ben 3lcten. Kancellarye grodzkie

gerlim ; Slav. gêrliti, zagêrliti, (cf. gardło) ; Dal. zagar-    od obiaty żadnej opłaty nie wezmą. Vol. Leg. 7, 68. —

liti; Ross. oxßaTHTL, oxßauy, o6xBaTan>, oôxBaTHBaio,    *2. Oblata, ob. Opłatek.

oÓHHMaTt, oóuMarb, oóbiMy, oóniiMaio ; Eccl. oóbiMaio ; OBLATAĆ, ob. Oblecieć.

(Ross. oÓjanuTb łapami ogarnąć). Obłapiwam , ample- OBLATAĆ cz. dok. OBLATYWAĆ contin., łatami okryć, be* ctor. Urs. Gr. «335. Pospolicie nasi zwykli się przy wi-    fftcfen, mit glicfen befehlt; (Croat. okerpiWam). Na pićr-

taniu obłapiać. Star. Ref. 82. Jakobym cię rad całował,    wszym wstępie chce podstrzydz owieczkę, i obłatać so-

llobłapiał i piastował. Groch. W. 54-3. Członki już ze-    bie skórę. Teat. 16, 110.

rndlone Uobłapiwszy podnieść chciał. Otw. Ow. 226. Ona OBLATOWAĆ, ał, uie, cz. niedok., podawać do aktów; go obłapia, ściskając go za szyję. P. Kchan. Orl. i, 4.9.    Bosn. usigilatiti , upisati na siidii; $u bei! 3lcten etnretcfyeit,

Obłapże ojca, nim odjedzie. Boh. Kom. 1, 403. Chciał    regiftrimt laffert. O oblatowaniu metryk szlacheckich w wła-

ją w pól obłapić. Bardz. Luk. 56. Precz z terni od kolan    snym grodzie. Vol. Leg. 7, 68.

rękami Owszem w pół jak należy obłapmy się sami. OBLATYWAĆ, ob. Oblecieć

do obsadzenia kniei, eilt gnifSeS Sägergarn, ben gorft ju be* ftecîen; (Ross. oó.iaBa gatunek polowania w stepach). Przez obławy, niedbając na krzyki Zgromadzonych myśliwców', przechodzi wieprz dziki, Czyniąc okna przestrone pyskiem i piersiami , Między ciasnemi chrusty i między trzcinami. P. Kchan. Orl. 1, 427. — §. Obława, otoczenie, ostro-

Bardz. Trag. 316. Po wzajemnym obłapieniu. Birk. OBŁAWA, y, z., (Etym. łow); §. 4. objętki, sieć wielka Dom. 57. (t. j. po wzajemnych uściskach). — Fig. Zgoda pod wieńcy świeżo oliwnemi Świat obłapiła rękoma wdzięcznemi. Tward. Mise. 6. Pokój się z sprawiedliwością, z nieba przyszedłszy, uobłapiają. Ryb. Ps. 4 71. Sen obłapił ją mile po przeszłym niewczasie. Tward. Daf.

53.-— g. aliter: Co się mieli strzedz zgorszenia, to oni

gelntng. Zewsząd w silnej obławie psi zębów mu dodają; undique circumstant mersis in corpore rostris. Zebr. Ow. 62. Wieprz dziki, gdy mu myli obława psów skomlących szyki, Ow skrzydły kęsom chciwym chybkiemi uchodzi, A wali krzywą szablą, kędy się nagodzi. Zebr. Ow. 101. (lurba). Chodk. Kost. 19. K niemu przyległych zdrojów kupi się obława; conveniunt illuc ßumina. Zebr. Ow. 19. — $. 2. Milit. Porządek maszerowania. Tr. Crbltung tut 2)ïrtrfd)tren, ob. Obławny. OBŁAWĄ, OBŁAWEM adv., kupą, w kupie, na kupie, hurmem, in Raufen, (laufenmetfe. Nie powinny się pastwiska spasać obławem , lecz podzielić na części. Kluk. Rosi. 5, 315. Janczar silny szedł niegdyś obławem , i słał ziemie trupem z kup, przeciwko sobie równie bez porządku wystawionych. Mik. Turk. 104. Przedtym w mieście twym lud szedł obławą chwalić cię. Wad. Dan. 177. Pnie się ten, że przyjaciół i sług moc obławem za nim się wali. Zab. 11, 414. Rozumieli, że obławą Każdy będzie jego strawą. Jak. Baj. 136. Jak zwierz mordujesz i ścielesz obławą. Chrośc. Ow. 116. OBŁAWIAĆ , ob. Obłowić. OBŁAWNY n. p. szyk * gęsto uszykowany. Tr., btcfyt gefrfiloffene ©diladitorbnung.

OBŁAZ, u, m., (Etym. leźć, łazić); kołująca droga, nieprosta, manowiec, bezdroże, zdroże; Itmfdnreif, Slfmieg, propr. et fig. Obłaz, łaz, górołaz, droga wazka, na bokach gór wyrobiona, którą sie objeżdża, gdy dobry gościniec wody zaleją, lub śniegi zasypią; używane najwięcej w liczbie mnogiej : górołazy, łazy, obłazy. X. Kam. Pójdzie krom wszelkiej trwogi przez ślizkie obłazy. Pot. Arg. 436. — §. Bez obłazu » bez ceremonii, bez ceregielów, bez ogródki, bez żartu (cf. 'obleśny), ojme Itmftanbe, oljite lim* fdjmeife. Wziął ojca z sobą na pokój, a tam bez obłazu prosi o córkę. Pot. Arg. 407. Występnych bez ‘obłazy karał. Chrość. Fars. 113. Tarcze o tarcze biją bez obła-

zgorszenie chutliwie obłapili. W. Post. ifln. 564. (t. j. jęli jenie, ogrodzenie, ba3 (?infcblteft en, bie ®infd)liejjuug, Urn* się go, rzucili się na nie). — g. Obłapiać kogo za nogi » do nóg mu upadając nogi ściskać, vor einem ittcbcr fallen, unb feine gûfle umarmenb brüefen. Przystąpił xią-żę przed majestat bliżej ; tamże z wielką uczciwością za nogi króla obłapił. Gwagn. 595. Sam i żona i dzieci obłapiały częstokroć za nogi cesarza, żebrząc pomocy od niego. Biel. Kr. 94. — §. b) transi. Ogarnąć, objąć, itmfaffeit, in ftdj faffett, in ftd) fdjlicßen. Prawo pisane nie mogło wszystkiego obłapić, co się między ludźmi trafia, ale tylko to, co mogło zagarnąć, pod się zagarnęło.

Gorn. XVI K 2 b. Ujrzyj, skąd licha źrzenica wiele obłapi wzrokiem. Miask. Ryt. 2, 116.— %. c) obseoen.:

Cielesną sprawę mieć, fleifdjlid) umarmen. Romulus i Re-mus narodzeni z córki Numitorowęj, od Marsa obłapio-nćj. Otw. Ow. 598. Kto rad obłapia mężatki, Bez obli— cznéj rany rzadki. Rys. Ad. 27. Dla francy, nie obłapić. ib. 12. Po jaju się napić; po jabłku pannę obłapić. ib. 57. (NB. Verba honesta rnoribus perdidimus; nihil loqui tutum est. Quint);

OBLASK, u, m., blask na około roztoczony; Croat. oblćszk ;

Eccl. oBKHCTatiHie; llmglanjimg, @lan$ in bie SRuitbe l;erum.

Choć spełzł zewnętrzny oblask, mam stałą odwagę. Przyb.

Milt. 10. Oblask nieba. ib. 44. Jak słodki zapadające słońce wydaje oblask! Weg. Marin. 1, 274? (OBŁASKAWIĆ , ob. Łaskawić). OBLASKLIWY, a, e, na około błyszczący, oblask rzucający, ntttb Umber frltjjenb. Od płomieni strasznej pożogi daleko Oblaskliwe się łuny po morzu rozwdeką. Przyb. Luz. 51 OBLASKNĄĆ, /. obla-sknie cz. jedntl., OBLASKOWAĆ niedok., blaskiem objaśniać, runb um mit ©lanj erhellen, umgldnsen. Jeszcze się cień twych ramion zbytnim światłem żarzy, Tak obla-skując niebo z twej zakrytej twarzy, Iż najświatlejszy se-raf zbliżyć serca nie ma. Przyb. Milt. 86. Nas zacho-

ob. Kapturek. — Obłoczenie, odziewanie, ubieranie, ba$ Shtjielten, Sefleibcu; (Croat. oblàchenye; Vind. okulvliek, okulvlazhenje). Obłoczenie rozmaite bywa, albo z potrzeby ku ochędostwu , jako to szatami, albo ku nakryciu, ku opatrzeniu zdrowia swojego, jako we zbroje, albo też i w jakowe sprawy uczciwe , albo też zelżywe. Gil. Post. 3. (ob. Odzież, ubiór). Obłoczyć się w zakonny ubiór abo szatę, brać habit zakonny. Cn. Th., bie fôutte ober bert 0d;les)er mahlen, (cf. obłóczyny). — Transi, et fig. Oblec się w co, brać na się, auf fid) nehmen, Angelten. Uczeń trzeba , aby sposobem czynienia był podobien mistrzowi, a mogłoby to być, aby się prawie weń oblokł. Gorn.Diu. 37. Obloką się pola w drób , a doliny ubiorą się zbożem. Budn. Ps. 65, 13. Migdały cukrem obleczone. Sienn. 204. Spicz. 117. oblane, überjucïeri, mit 3ucfer überzogen. Pójdę z tego domu smutkiem obleczony. Teat. 19. b, 42. okryty.

zy. Chrośc. Fars. 40. Któż, kiedyby nie z jego rozkazu,

Śmiał się nad tobą pastwić bez obłazu! Chrośc. Luk. 207.

Padnie do nóg bez obZazu. Zab. 15, 229. Bez obZazu bić, nie po prostu szermować ; rotatis et circumactis gla-diis. On. Th. 21. On go bez wszego obZazu Tnie przez szyszak, dufając dobremu żelazu. Simon. Siei. 44. OBŁAZEM adv., n. p. Skarby tam do Tyru i dostatki cisną się obZazem. Jabl. lei. 166. hurtem; ob. ObZawem. OBŁA-ZIĆ, ob. Obleźć. 0BŁAZG1EM adv., ciągle, nieprzerwanie, Jiifammcutyćńtgcub. Budy nowe, przybyZe, niepićr-wiastkowe, nie mogą mieć żyZ ciągZych, nic mogą iść obłazgiem. Os. Rud. 34. [Boh. oblâtek krzemień). OBŁA-ZGOWY, OBŁAZNY, a, e, ciągle idący, pjamntenljärtgenb, fortlaufend Budy twarde, w płatkach długich , szerokich i grubych, daleko ciągnących się, zowią skalistemi, obła-zgowemi, obfaznemi. Os. Zel. 51. Os. Rud. 7. et 38; op-pos. gwiaździsta. (Boh. oblâzkowy, oblâtkowÿ krzemienny).

623. OBLAZŁY, a , e , Boh. oblezly ; Ross. 0Ó4li3JiBiii ;

392

OBŁAZEM - OBLEC.

OBŁECHTAĆ - OBŁĘDUWOŚĆ.

OBLAZŁOŚĆ, ści, z, oblezienie wZosów, bie 5la^l^ett, ba£ OBŁECHTAC cz. dok., w koZo połechtać, befifceht, nutb tun 21uÖfaIlen ber £>aarc. Pleszowatość i oblazlość gZowy. Syr. ïi^elrt, impropr. ; n. p. Kara aby nie byZa ustawiczna, bo

tak obZechtanc będąc, żadnego pożytku z karania nie Zysy, bezwłosy, fabl. Maścią tą głowę oblazłą mazać, wło- odniesie dziecię. Gil. Kat. 115; cf. oblektać. sy rości. Spicz. 90. Futro oblazłe * wytarte, frt^l gerieben, OBLECIEĆ, obleciał, oblecieli, f. obleci cz. dok., OBLATAĆ, abgetragen, abgcricben.    *    ’    OBLATYWAĆ, oblatuje niedok. et częstl., §. a) w koło

OBŁAŹN1Ć, cz. dok , błazeństwem omamić, betpreit; Vind.    czego latać; \ind. okulleteti, okullietati ; Rag. obljetati,

obnoriti, shertati ; Sorab. 1. wobwoznu. Omamiliście du-    oblîtati ; Ross. oó.ierferB, oóaeraTB, nm ctlMä fterimt fite«

sze swoje przeklętą mamoną, obłaźniliście przyprawną    gen, etmaë umfliegen. Przed deszczem jaskółki w koło

maszkarą niewinne Chrystusowe owieczki. Smotr. Lam. 14.    jezior świegotliwe oblatywały. Otw. Wirg. 390. Słyszcie

‘OBLAZOWAC, ob. Obleźć.    mnie małe robaczki, Co oblatujecie krzaczki. Groch. W'.

OBLEC, *OWLEC, obłoki, f. oblecze, oblokę cz. dok., OBŁO-    545. Samo niebo z Etny dym oblata. A. Kchan. 80.

CZYĆ niedok., Boh. oblecy, obljknauti, oblcct, obljkati,    (wznosząc się okrywa). — b) Transi. Oblecieć, obbiedz,

oblekł, oblaeeti ; Slov. oblekat; Sorab. 1. wobhlekam,    objechać, umlaufen, untfal;rcu, umreifen, rnnb um bereifen,

zw'obhlekam, nawobhlekam; Sorab. 2. hoblaz, hoblakasch;    Com ja dróg odbył; ledwo jest taki kąt w Polszczę, któ—

Vind. okulvlezhi, okulivlazhiti, oblezhi, oblazhiti, nadjati ;    regobym nie obleciał. Kras. Pod. 2, 143. — §. c) Obie—

Carn. oblęzhi, obiegi, oblęshćm, oblàzhem; (oblazhy se    ciała kogo bojaźń etc., t. j. opadła, napadła nań, $urd)t,

nubilat); Croat. oblachim, oblechi induo, oblachim , na-    ©djrecfeu U.    f. U’, bat    itm    befallen. Strach    ich obleciał,

oblachujem innubilo, (ob. Obłok); Bosn obucchi, obła-    Pilch. Sald.    187. Nagły srom oblata twarz    zasępna Plu-

citi, oditti ;    (uzoblaciti, naoblaciti    obnubiiare) ; Rag. obła-    tona.    Zab.    15, 10.    Kniaź. O dumny, gdyć fortuna po-

citi, naoblâciti; (obûchi,    oblaci ti,    odjèvati); Slav. obùchi;    chlebi    choć    mała,    O tchórzu, gdy cię trwoga w strachu

Eccl. oÓB,ia'iaio , oÓBO.ionaio, ooaemn. oóaeKOTH, ocm-    obleciała! Bardz. Trag. 196. Nieraz gdy innych obleciały

YHTii ; Ross. na/ilłTŁ, Ha4ljBaT[», oÓBoaouB, oÓBO.iaKiiBarB;    tchórze, Do nieprzyjaciół sam najpićrwćj skoczył. Chrośc.

p*owłóczyć; Etym. wlec, cf. zewlec); ubierać, odziewać,    Fars. 48. Padnie do ziemi, śmierć go czarna obleciała,

wdziewać, anfleibCrt, anjiepeit, anlegen. Aby nigdy koszuli    1 dusza w okamgnieniu członków odbieżała. Simon. Siei.

zimnej chory nie obłoczył. Krup. 5, 567. (nie kładł na    44. OBLECIEĆ neutr., opadać, na około spadać, runb

się). Gdy się z niego    nagrawali, zewlekli    go z pawłoki,    um Abfallen, in ©tücfe jerfallen. Leżały trupy na    pow-ał,

i oblekli go w odzienie    jego.    1 Leop. Marc.    15, 20. Pieśń.    jak robaczywe kiedy obleciały jabłka za trząśnieniem rózg,

Kat. 64. Nie troszczcie się o ciało wasze, w cobyście    jak żołądź obity. Zebr.    Ow.    179. Słyszał,    że mury były

się obłoczyli. Sekl. Math. 6. (w czymbyście chodzili, ib.).    oprawione,    a iż to co    było    obleciało, zabudowano. Radź.

Bóg oblekł    na się ciało.    Minsk.    Byt. 15. (wziął na się;    Neh. 4, 7.    Oglądałem mury miasta, które były oblecia-

cf. wcielić).    Piérwéj sto    godzin    wyciecze, Nim się nie-    ły, i    bramy    jego,    które były popalone, ib. 2, 15. Na

wiasta oblecze. Rys. Ad. 59. (dum comuntur annus est). oprawę miast nic bardzo był dbały Jagiełło, lak iż ich Człowieka w miękkie    szaty    obleczonego widzieć chcieli;    wiele obleciało za niego, które Kazimierz Wielki    pomu-

oto którzy w miękkie    szaty    się obłoczą, w    domiech kró-    rował. Biel. 505. Członki wszystkie zemdlone,    włosy

lewskich są. W. Math. 11, 8. Ustawicznie się stroił, a    obleciałe. Prot. Kont. B. Włosów oblecenie abo opadnie-

obłoczył w rozliczne odzienie. Rej. Post. E e 2. W in-    nie. Oczk. Przym. 5. — (‘OBLECZYNY, ob. Obłóczyny),

szą się, jak mówią, suknią oblec, inaczej niżli pierwej OBŁĘDLIWOŚĆ, OBŁĘDNOŚć, ści, i., mnogość błędów, żyć potrzeba. Sk. Kaz. 557. (ein anbcreâ $letb anjtebeu;    zabłądzenie, zabłąkanie, baS Srrett, bie Verirrung, bie Rebler*

cf. przekabacić, przekopycić). Oblec kogo w kapturek,    baftigfeit; Boh. poblaudilost. Na drodze obłędności długo

się błąkali, na kształt dzieci nierozumnych żyjąc. 1 Leop.    oblehnauti żenskau mieć sprawę cielesną z kobietą); So-

Syr. 12, 24. Wymiotać ciernie a kamienie, t. j. wszyst-    rab. 1. wobléhnu, wóbszenu, woblenem; wobhlaku, po-

kie omyłki a obłędliwości fałecznych nauk, a wymysłów    hlakuyu ; Vind. obfeduvati, obfedeti, obfiedati, obfhezh,

świata tego. Rej. Post. X 3. Wszyscy, by najlepsi ludzie, obojuvati, obdati, obtaboriti, objet, (    . tdborzyć, objąć);

mają swe obłędliwości. Sekl. 61. Rej. Apoc. 12. Cie-    Carn. oblezhi; Croat. obszćdam, podszedam, oblegam;

mności i obłędliwości pogańskie. W. Post. W. 5. Roz-    Rag. obsjesti, obkrûxiti ; Bosn. podsisti grad, zasjesti

maite złości i obłędliwości, w których jako w nocy leżą.    grâd ; Slav. obsisti ; Ross. oca4HTb, ocaawaTb , oóienb,

W. Post. Mn. 44. Iż nie było opisano, czego każdy pil-    oóieraib; Eccl. oecłcth , o6cfe*4y, oóctohth, oóctok) ;

nować miał, ztąd przydawały się obłędliwości i omie-    g. 1. kłaść się na około czego, otoczyć co, flety um etwaS

szkania. Herb. Stat. 187. (3rrttyumer, obłędy). Odpuśćcie,    tyerunt legen, tyerunt lagern, bblegnął Alrycha z wojskiem

, osa-

jeśli co naprzeciw komu macie, aby i ojciec wasz nie-    Stylikon. Biel. Św. 62 b. Obledz fortecę * obegnać

bieski odpuścił wam obłędliwości wasze. Sekl. Math. 11;    czyć, Ross. rpa4o6opciBOBaTŁ, eine ^eftung belagern. —

*not. upadki abo występy. » OBŁĘDLIWY, ‘OBŁADLIWY,    fig. Niezmierny ciężar obiegł mu serce. Staś. Num.^^Z.

OBŁĘDNY, a, e, OBŁĘDLIWIE, OBŁĘDNIE adv., Boh.    — g. 2. Verb, neutr. Oblegać, zwyczajnie się przelegać,

poblaudilÿ ; tam i sam zabłądzający, błędny, fałszywy, ir*    mieszkać, bawić gdzie, spoczywać, ftcty wo aufjlttyalten

renb, irrig, falfcty. Powieść obłędliwa. Kat. Gd. 60. Gdy-    pflegen; Eccl. oe.ieipH, oóaeraio, npeótrn. niKOTopoe Bpe-

bym tylko jednego obłędnego nawrócił! W. Post. W.    mh, 0T40XHyTt. Plastwo, w którychże lasach i kiedy

przedm. Płochy to Rusin, wschodnićj wiary wyznawca    oblega. Past. Fid. 4. Jeleń okrutnie zgrzany, obiegł na

obłędny. Obr. 20. Obłędliwie ci uczą, którzy chrzest    murawie i pod drzewem spoczywał. Źebr. Ow. 247. posuit

Janów równają Chrystusowemu. Bial. Post. 57. W za-    sua corpora. Scypio wmieszkanego i obległego we Wło-

paleniu mózgu pacyenci wszystko obłędnie czynią. Perz.    szech Annibala, kiedyż tedyż wymierzył. Faliss. FI. 79.

m., ten

Cyr. 2, 136. Obłędliwi przychodniowie zarazili prawo-    (cf. osiadły). OBLĘG1ERZ, OBLĘŻYC1EL, a

wiernych chrześcian. Petr. Ek. ded. Nic obłędnego nie    który obiegł kogo, obsessor. Mącz., ber Selagerer. Oble-

przystąpiło do tej świętej winnicy jego. Bej. Post. K 6.    gający kogo; substantivo opus est, nam oblężyciel, oble-

Obłądliwy świat. Rej. Post. U 5. Szedłem za tym obłę-    gacz dura sunt. Cn. Th. ; cf. obleżeniec, obegnaniec; So-

dnym światem. Hrbst. Nauk. C 3 b. Zachowywał się we-    rab. 1. woblehnik, wobszćdnik.

die wymysłów świata tego obłędnego. Rej. Post. M 4. ‘OBLEM, [z czesk. zgoła 3], n. p. Kiedy oblem jaskółki Nie dopuść nam boże więcej błądzić po tych marnych połkną już jeziora , A srzon ostry pospina na brzegach pustyniach obłędnego świata tego. W. Post. W. 2, 95. . komiegi.... Miask. Ryt. 2, 168. cf. obły.

Nieopatrzność głupich obłędna. W. Ps. 14, 8. — Poet. OBLENIEĆ nijak, dok., stać się nieco leniem, gnuśnieć, Winna latorośl obłędliwa po laszczkach utkwionych czyni    träge werben, faul werben. Smok z zimna obleniały, a

chłodnik. Banial. L 4. t. j. błądząca po nich, wężykiem,    próżen srogości, piger. Zebr. Ow. 32.

obłączysto idąca, bte ftecfenumirrenben Weinreben. Narcys OBLEPA, y, z., OBLEPKA, i, i., g. a) n. p. ściany, tła, ilekroć chce swój wyraz i postać nieżywą Pocałować, ca-    to czym oblepiają. Cn. Th., Sllei&erletym, getynt. Oblepa gli-

łuje wodę obłędliwa. Zimor. 207. t. j. błędu go naba-    niana. Kruml. Chym. 544, ütöpferletynt.— g. b) Opus ipsum

wiającą, mamiącą, łudzącą, ba3 ttyn taufttyenbe SBaffer. Obłę-    factum, polepa. Cn. Th., ^letberoerî ; Sorab. 1. woblepeno;

dna zdroju woda. Karp. 3, 84. błędnym wężykiem pły—    Ross. ofriinKa, oóainaeHie. OBLEPIĆ, f. oblepi cz. dok.,

nąca, ftc^ irrig fcfylängelnb.— §. Nieobłędny, nieobłędliwy,    OBLEPIAĆ niedok., Boh. oblepiti ; Sorab. 1. woblćpam ;

nieomylny, niechybny, błądzić nie mogący. Cn. Th., un*    Rag. obljêpiti; Croat. oblepchujem, omelujem ; Ross. 06-

fe^lDar, bem 3rrtl>ume nicfjt unterworfen. Twórco dobrotli-    lenmi., o6,rfciLiHTb, oóoJibHyTŁ, oójmnHyTi,, oóawiaTb;

wy, Rządzco nasz nieobłędliwy. Groch. W. 59. Koniec    na około polepić,    nutb    umflebett, umfd)ntteren. Owe śkła,

przykazania jest miłość z nieobłędnćj wiary. 1 Leop. 1    które wystawione    być    mają na goły ogień, nie mogą

Thim. 1, 5. OBŁĘDNIEC nijak, dok., obłędnym się    goło nagłej mocy    ciepła znieść, przeto oblepiają się gli-

stać, irre werben, flety oertrren. Oczy w nim utopiła, ani    ną. Kruml. Chym. 59.    Pełny wrzodów, by go oblepił,

obłędniawszy w twarz ludzką zda się patrzyć. Zebr. Ow. coopertus vulneribus. Mącz.

163. demens. Obłędniały; immemor ipse sui. ib. 248. ‘OBLEŚNOŚĆ, ‘OBLICZNOŚĆ, ści, z., pochlebstwo, bte Teraz w taką ohydę, podłość i obłędnienie przyszedł.    ©(tymetetyelep; (cf. obłaz, bez obłazu; cf. Ross. aedb chy-

Sak. Persp. pr. A 2 b. (OBLEDNIEĆ nijak, dok., obie-    trość, pochlebstwo, oÓ4o6bi3aHie pocałowanie, oóaacKaTb

dnąć jednotl., bladym się stać, frlaf-S werben, erbletctyen^    pochlebiać komu; cf. lizać). Sprawne bywają u mężów

Sorab. 1. woblédnu; Croat. obledeti; Bosn. obliditi, po-    żeńskie obleśności, namowy i prośby. Krom. 486. ^(cf.

pobliditi). OBŁĘDNIK, a, m., błądziciel, ein 3rrtger, 3t*    oblężność). Sprośny jest a szkodliwy przymiot, szpetna

regetyenber. Heretykowie jedne naturę w bogu rozumieją;    obleśność, ohydna obludność, a plugawa nieprawda. Rej.

takich obłędników nauka w Polszczę niedawnych czasów    Zw. 96. Nie mógł go ani obleśnością, a pieniędzmi na

szeroce była powiadana. Bial. Post. 85. OBŁĘDZIĆ się,    swą stronę przeciągnąć. Krom. 325. Przez pochlebstwa i

ob. Obłądzić się.    obliczności. Zolk. Mscr. 1. — g. aliter Aczci mają .twarze

StfwniK Lindego wyi. 9. Tom III.

393

OBŁĘDLIWY - O B L E D Z.

OBLĘGIEBZ - OBLEŚNOŚĆ.

OBLEDZ cz. dok., OBLEGNĄĆ, obiegł, /. obiegnie, oblęże człowiecze; ale swemi postawami, obleśnościami, ubiory, jednotl., OBLEGAĆ niedok., Boh. oblehnauti, oblehl, (2. goleniem, bardzo je sobie odmienili. Rej. Ap. 79. pię-

50

OBLEŚNY - OBLĘŻENIEC.

OBLĘŻCA - OBLICZN1E.

394

kszydłami. 'OBLEŚNY, ‘OBLESZNY, 'OBLESZCZYWY, a,    manowi oblężeńcy dawali wybawieni od niego. Warg.

e, Sorab. 1. lesznć blandus; Boh. aulisny pochlebny, cf.    Wal. 60. — NB. zdaje się, że oblężeniec powinien ozna-

lizać; Vind. perlisen, perlisnen, lesizhliu; cf. Sorab. 1.    czyć active tego, co oblega, ber Słelagerer. OBLĘŻCA,

liżcżżu szo, lesznu szo ; Croat. liszichitisze, lichiti * po-    y, m., OBLĘZYCIEL, a, m., Bosn. zasjedalaę, obsjeditegl,

Ross. 0caw4aTe.it, rpa40Óopeut. Z wież kamienie oblężców puszczali, oblężcy na też wieże rzucali ognie. Chmiel. 1, 464. OBLĘZEŃSKI, a, ie, od oblężeńców, obegnańczy, Selagerer *, od oblężenia, Selagerungê * ; Sorab. 1. wobléhnenski ; ? Croat. obszedni; Ross. oca4HUH, rpa40ÓopHHH. ‘OBLĘZNOŚĆ, ści, z., naleganie, natrę-tność, 3ubringli^feti. Oblężnością żony zniewolony, ranę serca swego odkrywa; importunitate victus. Krom. 166; cf. obleśność.

chlebić ; cf. Rag. lasctitti tkoga adulari, cf. faska ; Ross.    podsiditegl; Croat. obszednik, podszédnik, obszeditel;

na

jecTHUH chytry, zwodniczy, oó.iacKaTb pochlebić, 06.10-ÓH3aTi., oójoótmio id., 4a63HTbca, Jiafmycb id., yjecimb, yaemaTb wypochlebiać, yaacnaTb pieścić, no44a3a pochlebca; Eccl. nbCThi|h, jbCTiiTeib, 4bCTHTejbHufi ; pochlebny, fc0meid;el^aft. (NB. Nie wiem zkąd Trotz., obleśny umysł, rcrbrüßltdjeö ©CUtütl), markotny, tłumaczy). Mieczysław prędko wierzącej Heleny obleśnym pokuszą fortelem ; blandis dolis. Krom, 206. Zagrzewały w Władysławie nadzieję pogodzenia się obleśne Krzyżaków odpowiedzi, blandae. Krom. 316. Są chytrymi i oblesznemi OBLI, ob. Obły.

ćag vultus, oblićeg habitus; (oblićka, ledwina ren, renes, nerka; cf. obły); Sorab. 1. woblecżo, woblicżżo ; Sorab. 2. woblizo, hoblizo, naglèd; Vind. oblizbje, nagled, po-gled, obras, (cf. naglądać, poglądać, obraz); (obliza sa jigro « piłka do grania, ob. Obły) ; Carn. oblizhje, (obliza »kula, ob. Obły); Croat. oblichay, oblichje, liczę, obraz; (oblicza; Dal. oblicza » kula); Hung. âbrâzat; Dal. szlikka; Rag. lîze, oblijcje, oblicze, oblicje; (oblina » okrągłość); Bosn. oblicje, prilika imago, species, exemplar\ obraz vultus, faciès ; obliça , okolisc » kula ; Slav. oblicsje; Ross. o6.innie, oômwb * fizyonomia, postać, kształt twarzy ; Eccl. obahyhk, OKpaiçi, KHĄt, noftOEHic aima) ; oblicze » lice, twarz człowiecza, baö 2lngcft#t, 2Intlij$, ©efic^t. Twarz mówi się o człowieku i o bestyi; oblicze o człowieku tylko. Dudz. 65. Józef był piękny na obliczu , i wdzięcznego wejźrzenia. 1 Leop. Genes. 39. Z pojrzenia bywa poznan mąż , a po obliczu bywa poznan mądry. ib. Syr. 19, 26. Nie byłem im znajomy po obliczu, ib. Gal. 1, 22. (z twarzy). Jakże na 'oblicz boga wejźrzeć się ośmielę? Przyb. Milt. 297. Gdy przed 'oblicz króla przypuszczeni byli.... Przyb. Luz. 37. Jak oblicze moje nie ma być smętne, gdyż.... Radź. Neh. 2, 3. (jakoż nie ma być smętna twarz moja? Bibl. Gd.). W niebie oczywiście oglądać będziemy boga oblicze w oblicze. Karnk. Kat. 96. oon 2lngeftd)t ju Sbtgeft^t; (twarz w twarz, oko w oko; cf. usta). W historyach ludzie prapradziadów swoich prawie obliczem w oblicze widzą. Stryjk. przedm. Widzą go, jaki jest, obliczem w oblicze, llrbst. Odp. R r b. 'Obliczym w oblicze mówił Jehowa z wami. Budn. Deut. o, 4. (twarzą w twarz. Bibl. Gd.). — Transi. Nieprzyjaciele niechby spłynęli i zginęli od oblicza pańskiego, jak płynie wosk od oblicza ognia. Pociej. 374. (od obliczno-ści, obecności, przytomności ognia). Po wszystkim szerokiego morza obliczu niewód kazania rozciągnąwszy.... Birk. Dom. i 20. in superficie, na przestrzeni, Oßerptfie, $läcl)e. Umysł do pokrewmych sobie rzeczy oblicza dąży. Ossol. Sen. 11. ad cognatarum rerum conspectum, do poznania ocznego. OBLICZNIE adv., twarzą, w twarz, w oczy, obecnie, w oczach, w osobie, osobiście, angeftdjtltd), gegcmuar* tig, ttt ^erfott; Ross. jhwo. Rozmawiał się Pan z Mojżeszem oblicznie, jak przyjaciel z przyjacielem. Radź. Exod. 33,

skazicielami. Weresz. Reg. 105. My takowych zawsze się 'OBLICZ, a, m., OBLICZE, a, n., [Boh. oblieeg; Slov. obli— strzedz mamy, W których mowę obleszną, acz łagodną, znamy. Bapr. Kol. P. Nie daj się tym obłudom zwodzić obleszczywym, Co są chciwi na złoto, a gardzą poczciwym. ib. B 4. To jest prawe dobrodziejstwo między poczciwymi, aby jeden drugiego nieobleśnie miłował.

Rej. Zw. 95 b. (szczerze, rzetelnie). Nieprzyjaciele w kącie oblesznie a nieprzystojnie cieszą się z naszego nieszczęścia. Papr. Tr. A 2 b. obłudnie.

OBLEW, u, m., oblewanie, oblanie, (ob. Oblać); b«3 Hm*

(jicjklt, ttmftrömcn. Prócz oblewu rzeki, z innych stron szańce miasta broniły. Nar. Hst. 2, 406 ; (Boh. oblewa » odmięcz, odwilż » retnissio frigoris ; Ross. oÓJHBaHeub oblewaniec, we chrzcie oblany; oppos. nurek, ponurzony).

OBLEWINY plur., zalanie, ttebergiejhtng, Itc&erfcfiroemmung.

Noc, która oblewiny one poprzedzała.... Pot. Arg. 458.

OBLEŹĆ, oblazł, f. oblezie cz. dok., OBŁAZIĆ niedok., OB-ŁAZOWAĆ frequ., Boh. obleźli, oblezl ; Vind. oblesti, slesti, okullesti, okullasiti; Sorab. 2. hoblefcż, holelcż;

§. a) łazić na około, umfrieden, ruub urn Mriedjeu. Mrówki mię oblazły. — §. b) Wycierać się, ftdj fatyl reiben.

Oto już mi ręce ze skóry obłażą. Teat. 43. b, 17. Grzbiet koniowi oblazł od długiego bicia. Czach. Tr. L 3. — jj.

Włosy obłażą » wypadają, bie $aare geben auê, faßen au$.

Pleszowatość głowy z opierzchnienia i obłażenia włosów.

Syr. 184. Olej ten włosy czyni wielce trwałe, nie dopuszczając obłazowania. Cr esc. 447.

OBLEZEĆ nijak, dok., leżąc gnuśnieć, ftdj etroaS faul liegen Obleżałym i prac odwykłym, na wały ,morskie nasieść kazano. Zebr. Ow. 361. resides. OBLEZEĆ, ob. Obledz.

OBLĘŻENIE, ia, n. , subst. verbi oblężeć, obledz ; Boh. obleżenj; Sorab. 1. hlecżziźczo, poblecżżeno; Slav. obsi-dnütje; Vind. obfestvu, obleduvanje, obojuvanje; Bosn. zasjedanje, obkrusgenje, obsjedenje, podsighjenje; Rag. obsjada; Croat. podszèda, podszegyenye, obszedenye, ob-szed; Ross, oödtaeme, oca4a, oócTOfmie, rpa40ÓopcTBO ;

Eccl. oójemame, oójejKeme; bie Selagerung, obegnanie.

OBLĘŻENIEC, ńca, m., obegnaniec, oblężony, ber Sela* gerte; Ross. oca4HHKï, obs. dutaeus. Fortecy tak długo dobywał, aż oblężeńcy, nie mogąc dalćj wytrwać, musieli się poddać. Biel. 73. Obegnańczy wieniec het-

11. (twarzą w twarz. Bibl. Gd.) ob. Oblicze, w oblicze).    obliczne. Kucz. Kat. 2, 411. pokładne, chleby obliczno-

Których oblicznie ludzie czcić nie mogli, jako ci, co    ści, ©cfjaubrote.

daleko mieszkali, dalekie oblicze ich, gdy wyrazili, zacny OBLICZYĆ, f. obliczy cz. dok., OBLICZAĆ niedok., wszyst-obraz ku uczciwości królewskiej sprawili, aby w jego    ko w około policzyć, berechnen, liberalen ; Ross. cmiCMTŁ,

niebytności, jakoby oblicznie jemu sie przysługowali. Budn.    c^hcjatb, cocqecTb, cocmrraTb , cocqHTbißaTb. Obliczcie

Sap. 14, 17. (przytomnie. Bibl. Gd.). Porwał Leszko    summę wszystkiego wojska. Radź. Num. 1, 2. Obliczyć

Swatopełka na sejm oblicznie. Gwagn. 50. Jeśliby wielki    tej szarańczy ani podobna. Rej. Ap. 78. Czujcie się sta-

sąd był, na nim szołtys oblicznie być powinien. Szczerb.    rzy, czujcie i młodzi, Obliczcie stopnie, wiele ich juz

411. Dni każdego człowieka są porachowane, i miesiące życia człowieczego obliczone. Gil. Post. 309. Fałszywie obliczania i rachunki czynisz. Pilch. Sen. 559, Ross. co-

Sax. 406. Nietylko oblicznie, ale i przez posły chlubią    macie W górne pałace, jezli o nie dbacie! Groch. W.

się. Rej. Ap. 39. Król będąc oblicznie w powiecie, ła-cnoby się wszystkiego dowiedział. Modrz. Baz. 79. OBLICZNOŚĆ, ści, z., oblicze, obecność, przytomność, *b(t3

2Ingeftcfyt, 2lntlt$, bte perfönltcfye ©egenroart, ba3 üDabe^feipt    qirraHie, comenie. Obyś obliczył, co-ć wilk owiec i kóz

ttt eigner $erfon. Mamy obaczać niewidomą obliczność    pojadł! Rej. Zw. 49. toż samo temi słowy. Weresz. Reg.

Pana swego. Rej. Post. C 2. Obliczność gospodarza wiel-    106. Nim się okradziony pan z swojej przygody Obli—

ki pożytek czyni w folwarku. Cresc. 655. (cf. oko pań-    czy, złodziej już się schronił. Pot. Arg. 724. Pan obli—

skie; cf. stopy pańskie). Uweselą się wszystkie drzewa    cza się maczugą z swoim Janem. Rej. Wiz. 73. OBLI-

lasów dla obliczności bożej, iż przyszedł 'sędzić świat.    CZYCIEL, a, m., który oblicza, obrachuje; Eccl. conH-

Wróbl. 227. (a facie). Kain uciekł od obliczności ojca    carne-ib ; ber Serecfjlter, B^ler, 21l>ja(>Ier.

swego. Stryjk.^ 4^ Wyżonę ich od obliczności twej. 3 OBLIG, OBLIK, u, m., OBLIGA, i, Tś., OBLIGACYA, yi, z., Leop. Exod. 23, 50. (z poźrzenia twego. 1 Leop.) Stra-    §. 1. obowiązek, bie SSerbtnbltdjfetf. Obligacya moralna

ciłam ją w obliczności twojej. Bzów. Roz. 60. Gdy usły-    wypada albo z porządku natury, albo z obowiązku religii

szeli głos Pana Boga, skrył się Adam od obliczności je-    i sumnienia; obligacya cywilna obowięzuje nas z prawa

go między drzewa rajskie. 1 Leop. Genes. 3, 8. Wszystko    i powagi cywilnej. Kras. Zb. 2, 262. Żakrzątnął się, że-

czyń, jako przed oczyma Pańskiemi, jako przed obliczno-    by powierzonej sobie funkcyi wypełnił oblig. Nies. 1, 14.

ścią jego. VV. Post. W. 259. — §. Chleby obliczności w    Większy oblig nosi, Kto bierze pierwej, niżli prosi. Pot.

starym testamencie. W. Post. W. 245, ob. Pokładne chle- . Arg. 270. Każdy ma obligę swoje, którą mu należy, by, Eccl. npejoacema xibôbi, ©efyaubrote. Dawid szedł    odprawować. Petr. Pol. 206. Mam ci za to wielką obli—

do domu bożego, i jadł chleby wykładów albo obliczno-    gacyą. Teat. 7, 53. (t. j. bardzo ci    obowiązany jestem),

ści. 1 Leop. Math. 12, 4. (chleby pokładne. 5 Leop). 1    Przymierzem was ułowił; i oblikiem    zdradnego przymie-

Leop. Exod. 55, 13. ib. 1 Reg. 21, 6. ib. 2 Ezdr. 10,    rza was podszedł. Jan. Oksz. A 3    b. Niesłusznie były

32. — §. Zgładzę człowieka z obliczności ziemi. 1 Leop.    obliki pokoju złamane. 1 Leop. 2 Macch. 13, 25. (wa-

Genes. 6, 7. (z oblicza ziemi. Bibl. Gd., t. j. z powierz-    rtinki). Roboam pod oblikiem pożytku pospolitego, swoje

chni, z przestrzeni ziemskiej). OBLICZNY, a, e, §. 1.    wymyślenie podawał. Gil. Kaz. A a    5 b. — §. 2) per

na obliczach będący, ©eftdjti *, 3(niltj$ *. Obliczna rana.    excell. Pismo dłużne, ein @d)ltlblmef,    eine Obligation. Po-

Otw. Oiu. 484. t. j. w oblicze, eine ©eft(fyt3n)unbe, Vernum»    życzył mu srebra pod zapisem albo    na oblig. Sk. Zyto.

bltng ittt ©Cpcfyte. Widział Pyrrhus na pobojowisku zbi-    2, 533. Widziałem oblig na pożyczone pieniądze, rę-

tych Rzymian wszystkich oblicznemi razami pomorzonych.    ką ojca mego podpisany. Boh. Kom. 3, 549. OBL1GÖ-

Laliss. tl. 274. Rany obliczne. Chros'c. Luk. 234. Znaki    WAĆ sobie kogo » obwięzywać. Obligujący Ross. oaoi-

obliczne , jako krzyż rozpalonym żelazem na twarzy abo    JKHTeabimfi. Obligowany, obowiązany,

na czele uczyniony, dlatego są, aby ludzie złodzieja znali. OBLIKWIDACYA, ob. Obrachunek; Ross. pascneTfc.

Szczerb. Sax. 521.—§. 2. Przytomny, obecny, Slav. oc- OBLINIEĆ, jał, ieje, nijak, dok., obłysieć, bie £>aare laffett, sigledan, gegenwärtig. Mówił Pan do Mojżesza obliczny    ganj fatyl werben. Obliniały, oblazły, obłysiały, ntttb um

do oblicznego. 1 Leop. Exod. 53. (twarzą w twarz). Tak    fa|l geworben ; (ob. Linić). Krew' kreta na głowę obli—

obliczni, jako niebytni, jednostajnie byli trapieni. 1 Leop. niałą dla poroszczenia dobrze pomazować. Sienn. 288; Sap. 11, 12. Świat ten zawsze jest    obliczny przed ma-    Croat. olilénye kache exuvium serpentis.

jestatem Pańskim. Rej. Apoc. 49.    Pan w sakramencie    0BL1TY, a, e, oblany; (ob. Lity); begoffen, Utttgoffett. Państwo

prawdziwie obliczny. W. Post, W. 2,    51. Obwiniony, nie    tyrańskie krwią braterską oblite, nierado bywa trwałe,

ma być skazan pierwej, ażby miał obliczne żałobniki. Stryjk. 288.

sam

Budn. Ad. 25, 16. 1 Leop. ib. Wielkać to już jest, gdzie OBLIZAĆ cz. niedok., OBLIZNAĆ, f. obliznie jedntl., OBLI-pan przy swoich pracownikach stoi obliczny. Gil.    ZOWAĆ cont. et frequ.) Boh. oblizati, obliznauti, oblizo-

Post. 49 b. (cf. oko pańskie; stopy pańskie). Mądrość    wati ; Slov. oblizugi; Sorab. i. wobliżu, woblizam; Vind.

gdy obliczna jest, naśladują jej, a    żądają jéj, gdy się    oblisati, okullisati; Croat. obleznujem, oblizùjem, obuzavam;

oddali. 1 Leop. Sap. 4, 2. — §. W    starym Testamencie,    Rag. oblizati, obliznuti, oblixîvati; (oblâziti guslare ; obla-

znuti primis labiis gustare) ; Bosn. oblaznuti, laznuti, lizati, oblizati ; Ross. o6m38tł, oójHHWBaTb, o6aH3UBaTŁ ; lizać na około czego , etroaS umletfen, runb urn belecfen.

stół obliczny, na którym ustawicznie chlćb położony był.

Budn. Num. 4, 7. (stół pokładnych chlebów. Bibl. Gd), ber ©djauttfd), 5afd) ber ©djaubrote. Chleby wykładów abo

ieńsk. OBŁOCZYCIELKA. OBŁÓCZYNY plur., uroczyste ubieranie w jaki habit, osobliwie zakonny; Xind. oblie— zhenje ; bte ©infletbiinö, j. 25. tn ben üJîon^êftanb. Przemowa x. Załuskiego na obłóczynach Starościanki Kościańskiej u panien Brygitek. Swad. 2, 115. Zwyczaj jest w zakonie , odmieniać przy 'obleczynach imię, jakie kto miał w świecie zostając. Steb. 93. Niektórych kadetów godnemi osądzono noszenia aktualnego munduru korpusu; obłóczyny zaś te jak najsolenniej odprawiać sie miały. Gaz. Nar. 1, 258. OBŁOCZYSTOŚĆ, ści, i., obłoków . zebranie. Dudz. 47. Cn. Th., ba$ ©enwlfe, bte Ummölfung ; Boh. oblaćnost. OBŁOCZYSTY, a, e, — o adverb. Boss. et Eccl. oÓjamiCTŁifi, ogxayi.ni; obłoczny, z obłoków składany, obłoków pełny, molftg, ffiolfen *. Przed ludem Izraelskim w drodze był słup obłoczysty przez dzień, a słup ognisty przez noc. 1 Leop.Exod.iZ. Bóg Izraelitom dał w obłoczystej kolumnie przejście do ziemi obiecanej. Bals. Niedz. i , 523. Opadł strumień obłoczystej rosy. Bosn. oblacina, oblacjaę; Croat. oblàchecz ; Rag. obła- XXad. Dan. 141.

Nie przystoi zwinionym jeżykiem warg oblizować. Eraz. Ob. a. Drugi nie obliże jeszcze mleka, a ma już urząd. Pot. Arg. 76. (cf. młokos). Zjadł, oblizał się, i rzecze, baj prawie Jeszczem nie wiedział o tej ja potrawie. Jabl Ez. 122. Ledwo kość obliznie, ledwo ją winem spłó-cze, aż już gotów na wszelkie usługi. Pot. Arg. 119. Jeszczem się po tych przysmakach nie obliznął, aż mię zaraz robak sumnienia gryzie. Psalmod. 8. Nie żal się obliznąć do takiej nowalijki. Teat. 10, 31. Ojciec zgromadzał, ściskał, palce oblizował, głodu przymierał. Fa-lib. R 3. (cf. łapę lizać jak niedźwiedź). OBLIZACZ, a, m., który oblizuje, ber 93eletfer; Sorab. 1. woblizak, (wo-blizaucz pasorzyt) ; Xind. oblisavuz, perlisavez. OBLI-ZESZ, a, m.y mysz, Graec. Xeixÿvœç. Przyb. Batrach.

OBŁOCIĆ cz. dok., błotem obryzgać , mit Äotfy runb um be» fïecfen; Croat. oblachójem , oblatujem; Carn. ozzmakâm; Ross. Orpfl3HHTb.

OBŁOCZEK, czka, m., dem. nom. obłok; Boh. oblaeek;

obsadzenie, obtoczenie, baê Umlegen, UmfteUen, £>erum* fteUen ; (Boh. et Sio. obloha firmatnentum). Tabor z tyłu wałem, a z przodu obłogiem wozów opięty, bezpiecznie bronić się mógł. Krom. 617. Wojsko obłogiem wozów miedzy ciasnemi ścieżkami obmocnić się nie mogło. Krom. 565. objectu curuum. — Tu ich zewsząd czterech set Kastylanów ściska, Chcąc wszystkich żywo dostać w więzy przez obłogę. Przyb. Luz. 243. t. j. przez otoczenie, obleżenie, >burd) Umjtngeln, (Stnfcfyltejkn. Wzięły go w śrzodek koliste obłogi. Przyb. Milt. 135. t. j. grona, freifeitbe Sd)a«ren. — 2j Obłog, lezysko, bte Śagerftałte. Z wierzchu drzewa schodzi kot na dół do obłogu, Gdzie Świnia była w połogu. Jak. Baj. 100. — 3) Obłoga u sukni, brama. Cn. Th., wyłoga na około idąca, ber 25e* ba§ ©ebrdme ctncê ^letbeê. XVlod. Obłogi abo bramy u szat, laciniae. Xolck. 452. — 4) Milit. Obłogi, bagaże, potrzeby; ob. Obnóża ; ©cpćttfe; są to wozy ciągnące za wojskiem z wszelkiemi potrzebami osobistemi. Jak. Art. 5, 305, Boh. zawazedla , (ob. Zawady); Ross. 0Ó03$, oóoseifL, Körnt (ob. Obóz, kosz), yroTOname. Między przednim a żadnym hufcem wszystkie obłogi wojenne prowadzone być mają. Archel. 2, 23. W mieście tym hetman plony, jeńców i różne obłogi i cieżarv złożył. Pilch. Sali. 253.

cicch ; Eccl. oóaaneK t>, oóaanKO ; bflś Sößlfdjen. ( Slov. OBŁOG, u, m., OBŁOGA, i, z., 1) obłożenie, obkładanie, obłoćek , okenko ; Hung. ablakotska » okienko , cf. obły;

Boh. oblećka indusium ; Xind. oblazhilu , obliek * odzież ;

Carn. oblazhilu, obleka; Ross. oóojiOHKa, o6o.!OHOUKa, oóoaouKa enveloppe, obwinięcie, błonka ; Etym. wlec, oblec). Chmurka albo obłoczek mały, i śrzod biała dnia słońce ludziom zasłoni, iż go ujrzeć nie mogą. Żarn.

Post. 200. Chmurki, co się pokazują jak masy mdłego i nieruchomego światła , nazywają się obłoczki. N.

Pam. 19, 66. Obłoczki owe, co się kręcą na niebie w chwile południa. Przyb. Ab. 57. nubeculae. Hub. Mech.

532. Lniany obłoczek. Groch. XV. 162. zasłona. 0BŁ0-CZEN1E, ob. Oblec. OBŁOCZNY, a, e, OBŁOCZNO adverb., Boh. oblaćny; Croat. oblàchen ; Rosn. oblacjan ;

Slav. oblacsno, tàvno; Carn. oblâzhn ; Xind. oblazben , oblazhnu, meglen; (oblazhilen, oblazhilski » odzieżny, ubiorowy) ; Ross. oÓJawHbnl; od obłoków, obłoczysty, pełen obłoków, SBolfcn * , molftg, »oll ©Olfen. Weźrzał pan na wojsko Egiptskie przez słup ognisty i obłoczny.

1 Leop. Exod. 14. Jedno niebo niewidome, drugie widome, obłoczne i odmienne. Bial Post. 29. Dzień obłoczny i pochmurny. Budn. Ezech. 54, 12. Jupiter z nieba obłoczną Tęczę zesłał do Junony. A. hchan. 267. aeriarn. Słońce się dobywa z chmur obłocznych. Hor.

Sat. 119. Obłoczne grzmoty. Wad. Dan. 85. Odmienne czasy, wnet jasne słońca świecenie, tuż zasie po- OBŁOJCA, y, m., co się obłoka, (ob. Łoczyć), żarłok, ob-chmurno obłoczne. Fur. Ew. F 3 b. W niebo wstąpił    żartuch , ein greffer. Obłojca i opilca. Budn. Deut. 21,

Jezus w wielkiej chwale aniołów, w wielkim obłocznym    20. (żarłok. Bibl. Gd). 0BŁ0JN1E adverb., n. p. Gryf

się ścierwem każdy dzień, a obłojnie pastwi. Myśl. E 2. żarłocznie.

majestacie. Sk. Kaz. 244. Mówił Bóg Mojżeszowi : teraz do ciebie przyjdę w mgle obłocznej. Sk. Kaz. 257.—

rab. 2. wobloka, hobloka; Xind. oblak, meglouje; (obliek» odzież, ubiór); Carn. oblak, (obłok » okno) ; Croat. oblak, (obłok * okno; Dal. obłok; Hung. oblak); Bosn. oblak (obłok * okno) ; Rag. et Slav. oblók, obblacina , oblacichh oblâcjasz ; (oblók fenestra rotunda, obli prozor, ob. Obły);, Ross. oójano ; Eccl. oraaki , cf. owłoka; Etym. wlec, 'owiec, oblec); §. 1 a) bte 2Brlfe. Obłoki są mgły wznie-

fig. transi Jesion rozrosły przyjemne cienie Gromadzi OBŁOK, u, m., (Boh. oblak; Slov. oblak ; (obłok, okno); So-pod obłoczne swych liści sklepienie. Zab. 21, 260. Zabi t. j. na kształt obłoków zasłaniające , molficbt. Góry obłoczne. Brud. Ost. D 10. t. j. niebotyczne, trolfenbcrit^rcnb.

Bława abo obłoczną maść , błękitna farba, caesius color.

Mącz. niebieska, mafferblau , himmelblau. OBŁOCZYĆ ob.

Oblec. OBŁOCZYCIEL, a, m. , Sorab. 1. wobhlekar; który obleka, ubieracz, ber 25c?letbcr, 2Inflctbcr. W rodź.

sione na powietrze. Hub. Wst. 158. Kryje niekiedy    wy wojenne, bark i niedoszłe pazury wÿprawuje. Psal—

słońce obłok ciemny. Krass. Oss. G 4, (ob. Chmura).    mod. 71. Gruchnie pogłos, że Getowie Macedonią plon—

Snadź żadnego obłoku na niebie nie było, Przecież pod    drują w obłowię. Chrośc. Fars. 80. Wielki zysk i obłów

czas południa słońce się mroczyło. Bardz. Trag. 470.    dyabłu gniew przynosi. W. Post. W. 2, 124. Obłów do-

Niebo wezbrało się w obłoki, biją pioruny i grzmoty,    bry będzie, oberwiesz. Cn. Ad. 748. Nie gwałtem trze-

dżdże i nawałności następują. Birk. Dom. 6. Przycho-    ba, kto chce w miłości obłowu. Pot. Arg. 174. —

dzą w *obłocech niebieskich. W. Post. Mn. 164. (w obło-    Jeśli nie mylę się znowu. Widzę go, czy też marę nokach). O czarownikach powiadają, że przyzywają obło-    cnego obłowu? Morszt. 158? OBŁOWIĆ, f. obłowi act.

ków burzystych, wzbudzają wiatry i grzmienia. Boler. 164.    dok., OBŁAWIAĆ niedok., połowić, korzyścić, fangen, er*

Z obłoków wieszczący, ‘obłokowieszczek Eccl. oÓJiaKO-    baffen, erfapern. Jam myślał, żeś coś obłowił lub sko-

roHHTejb, koh no oóaaKaurb npHMtnan npeACKa3biBaerb    rzystał. Teat. 46. b, 66. Im wiele należało na tym,

óyAymee. — b) transi. Święte ofiary Zapalone robiły    aby sobie obławiali intraty kościelne. Boler. 4, 66. Na—

obłok bogom w dary. Jabi. Tel. 155. t. j. dym, eine    dziewali się obłowić w jakiej omyłce jego w onym ku-

tadjmolfe. Obłok w urynie. Perz. Lek. 79. — c) fig.    szeniu swoim. Bej. Post. Nn 1. Żałowałbyś tego, nie-

Od zacimiania światła, obłoki * przykrycia, ukrycia, za-    winną duszę obłowiwszy czarty. Pot. Syl. 57. OBŁO-

słony, <püöen, Serfjüllungen, SBolfen. Umysł twój baczny    WIĆ się, dosyć dla siebie korzyścić, ftdj mit Sente bela*

dusze ich upatruje, Mimo wszystkie, w które się uwija-    ben, berappen. Gdy mu się na łowach według myśli

ją, obłoki. Zab. 8, 153. — d) Pod obłoki, pod niebo,    szańcowało, iż się    nacieszył i obłowił, częstował    w po-

wysoko, btè in bie SSolfen, bi$ an ben Rimmel, gen $im*    lu dworzany. Stryjk. 353. Biorąc podatki exaktor,    i sie—

mel, fjimntelfiod). cf. Boss. 3biób. Zacznę jego pod obło- bie obłowi. Pot. Arg. 634. Jeszcze ja spodziewam się, ki wynosić pochwałami. Teat. 35, 103. Fortuna znowu    że się nie tylko od    nich wydrwię, ale się też i obłowię,

poczęła naszych nieść pod obłoki. Tward. Wł. 27. Ju-    Boh. Kom. 1, 65.    Nie szpetnie się obłowiemy.    Teat.

nak pluje pod obłoki. Pot. Jow. 30.— Z obłoku* z nie-    55. e. 21. Prawda górą lata, jak orzeł, a gdzie się

ba, aué ben SSolfen, pont Rimmel. Wcaleśmy się nie    spuści, jak orzeł ptakiem, tak się ona sławą a poczci-

spodziewali Wc Pana ; prawdziwie jakby z obłoku nam spa-    wością obłowić musi. Bej. Zw. 50. OBŁOWINY plur. ;

dłeś. Teat. 7. c , 40.— §. 2) Obłok * chmara, chmura, tłum,    zdobycz, korzyść, Sluóbente, Seute. Czas mnie obmyślać

tłuszcza, ein bidyter Raufen, ein Scfymarm, eine Sßolfe, ein    sobie obłowiny. Groch. W. 432. OBŁOWNE n. p. kwi-

9iebel. Obłokiem oszczepów leże zarzucony. Tward. Wł.    czoły Banial. I 3. piczne, tłuste.

ba. Sejm. Grodz. 2, 116. t. j. o łożko uderzająca, eine bettlägerige Eranflieit. Jeśliby kto był niemocen obłożną chorobą, za którą na służbę jachaćby nie mógł.... Stat. Lit. 50. Gdzieby sędzia bez prawdziwej obłożnej niemocy roków omieszkał, za trzecim razem urząd traci. ib. 120. Obłożnie chory. Gaz. Nar. 1, 233. OBŁOŻYĆ % f. obłoży act. dok., OBKŁADAĆ , OKŁADAĆ niedok., (Boh. oblożiti, okladati; Bag. obloxitti, oblaagam; Bosn. oblo-sgiti ; Vind. obloshiti , okulnaloshiti, obklasti, obkladati > obdjati ; (oblesati, oblesuvati * oprawić strzelbę); Croat. oblógam . oblosujem ; Boss. oKjacTB, oóiuacTfc, oiuaAH-Bau>, 0ÓK.iaALiBaTb, oCjohoitb, oójtaraio, oóaaraib); a) kłaść co na czym na około, belegen, auf etmaê Ijerttm le* gen, umlegen, fientm (teilen, |erum fefcen, beferen. Pewne-lekarstwo chorobie podagry, Nogi winnemi obkładają lagry. Pot. Jow. 194. (ob. Okładania, kataplasmata). Perz. Cyr. 2, 505. Hmfd)läge; Boss. npunapHTb, npunapna. Puścizną po zmarłym plebanie obłożył kolasę swoje. Birk. o Exorb. 28. Wieńcami nawy obkładają. A. Kchan. 102. belegen fie, beftccfen fie mit ^ränjen. Siedzi w krześle, obłożonym poduszkami. Teat. 35, 3. Niewiasty niechaj się złotem nie okładają , ani zbytnym ochedostwem zdobią. hai'nk. Rat. 287. et 548. 1 Leop. 1 Petr. 3, 3. Szedł po ulicach boso, zewsząd obłożony rzeczami naj-podlejszemi i najwzgardniejszemi. Wys. Ign. 89. Rodzice syny sw-e nauką ona obłożyć mają. Glicz. Wych. H 5 b. (przyozdabiać nią, opatrywać w nie). Ma się każdy człowiek nauki pierwej obłożyć, ib. H 6. — §. Okła-

².°* Poganin stojąc w gromadnych obłokach, nie ruszył OBŁOŻNY, a, e, OBŁOŻNIE adverb., n. p. Obłożna choro-się. Jabł. Buk. N b. Nie dbajcie na te licznych ord obłoki, Cnotą nie liczbą wszystkie wojny stoją. Jabł. Buh. I b. Tak wielki obłok świadków. 1. Leop. Hebr. 12, 1.

Zygr. Ep. 69.

OBŁOKAĆ się, recipr., (Elym. łoczyć, łokać), de brutis vel hominibus gulosis et sordidis proprie dicitur, objadać się.

Cn. Th. fid) befreffcrt ; ob. Obłójca.

OBŁOKORODNY, nubigenus. A. Kchan. 221. molfeiterjeugenb.

OBŁOKOWY, a, e, cf. obłoezny, obłoczysty, SBolfen *.

Zstępował słup obłokowy. Budn. Exod. 33, 9. Badz. Exod.

13, 23. Byb. Ps. 194. 1 Leop. Exod. 14.

OBŁOMEK, mku, m., §. 1) obłamany ułomek; Croat. oblomek;

Boss. oójomok!) , oójioMoneia ; ein abgebn>d;ncê Studien, ein Srudjftücf, (ob. Oblam). Niektórych na deszczkach przewozili, a drugich na onych obłomkach okrętowych.

1 Leop. Act. 27, 44. Obłomki drzew i ziół są gruntem wszystkich w'eglistych kopanin. Sias. Bvff. 145. Obłomki w lesie, wiatrołomy; Boss. BajemmiKiiJ, (cf walić).—

§. *2. Gdy sługa czyj, rzeczony gołota ,v albo inaczej obłomck, komu krzywdę uczyni. Herb. Siat. 560. Si fa-mulus alicujus dictus gołota aut alias oblomek.... Vol.

Leg. 1, 36; r. 1547. ein armer ©cfilucfer.

OBŁÓW, u, m., połów, korzyść, bie Sente, ber gang auf ber 3agb ; bie 9Iuêl>eute, ber 3ïaub, propr. et fig. Powróć mi mój obłów' uszczwany, daj mi tę łanią. Past. Fid. 89.

Dyana obłowem pyszna postępuje. Olw. Ow. 76. Spodziewał się opaść zaraz gotowym obłowem w kraju naszym. Tward. Wł. 64. Mężnego ojca trybem na obło-

oblubieniec jest. Budn. Joan. 3, 29. Kościoł nazywa się oblubienicą Chrystusową. Kucz. Kat. 180. OBLUBIEŃCÓW, OBLUBIEŃCOWY, a, e, 33rauttgam3 *. Przyjaciel oblubieńców, który sfucha, wielce się raduje dla głosu oblubieńcowego. Bial. Post. 37. 1 Leop. Math. 9, 15. OBLUBIEŃCZY, a, e, swadziebny. Cn. Th., SBerlo&UltgS *, ^reijungS *. OBLUBIENICZY, a, e, od oblubienicy, 33rant *. Dar weselny, który mąż zenie czyni, zowią darem przed-czamysię, obciążamy się). Nie obkłada się próżną gwar- weselnym, (czasem też szczodrobliwością oblubieniczą, dyą. Falib. P. Wkrótce zgrzybiałość wiek twój    potrze-    czasem wianem. Szczerb. Sax. 456. ib. 58.

dać, obciążać, belegen, beldftigen; Vind. obloshiti. Dusza obłożona jest ciałem. Karnk. Kat. 105. My ludzie ciałem obłożeni, rzeczy przez zmysły cielesne tylko pojmujemy. Sk. Żyw. 1,213. Aliter. Ciałem obłożony* otyły. Karnk. Kat. 90. fletfdjretcl), fetft, fett. Rzeczy kopalne właściwie rosną, alo^ię tylko przez powierzchowne okładanie powiększają. Kluh- Kop. 1,3, burej) 3lnfd^e, 5Ittfd)üffe. — §. Okładamy się ludźmi lekkiemi. Star. Ref. 92. (t. j. ota-

nie

bami obłoży. Teat. 2, 39. — b) Okładać kogo *    plagami    OBLUĆ cz.    dok., orzygać, Utttfpetett, befpetClt;    Ross.    oóie-

go obciążać, einen mit Seifigen Belegen, einen burdjprügeltt; BUBan,.

\ind. obkladati, okulvdariti, okulvrezhi, oklati, otepsti ; OBLUCHNY, a, e, intens, adj. obły » okrągluchny, rec^t fu* Carn. lopûzham ; Ross, kokoihhtb. Kozak mię tak okła- gelntrtb. Owa buzia, oczki jak dwa słońca, pierś oblu-dał bez wszelkiej litości, Ze mi niekędy mięso odstało od chna. Zabi Fig. 85.

kości. Zimor. Siei. 240. Okładano mię kijmi. Teat. 33.    OBŁUCZYĆ cz. dok., obłąkiem obwieść, mit    einem    Sogen

d, 38. Jeżeli tylko o bicie chodzi, upewniam,    że się    umfretfen. Na takich kołach chyba obwód odpadnie, na

nie ruszy z miejsca, jak go zacznę okładać. Teat. 27, którego miejsce, najłatwiej drugi obłuczyć. Torz. 28.

oszukiwa; neta. Cn. Th., üerfüljrertfdje Socffpetfe, falfdjer fRel$. Obywatelstwa i cnoty obłudą zjednali sobie opinia publiczności. Ust. Konst. 1, 67. — b) Pokryctwo, po-krytość, nieszczerość, ^eudjelep , ©letjśnerep; cf. licemier-nictwo; Vind. hinaufhfhina ; Carn. hinavshèna ; npłiTBO|)i€Hiił€, npiiTBopcTBO, !uu|eMtpHie, BŁuyMKa. Obłuda jest, postawą i usty do boga się przybliżać, a sercem i sprawami się od niego oddalać. Wiśn. 490. Obłuda czyli hipokryzya, jest jadem w miodzie ukrytym. Mon. 65, 310. Obłuda jest z wierzchu czystość zmyślać, a wewnątrz nieczystość potajemnie płodzić. Żarn. Post. 57 b. Wzgardził światem i podeptał jego obłudę. Boh. Kom. 2, 10. Coż się w tych obłudach bawię, Na czym próżno lata trawię? Dar. Lot. 16. Pełno* w świecie obłudy, wkrada się i w fraszki, Wewnątrz skryta osoba, z wierzchu same maszki. Kras. W. 17. — 2. Obłuda, mara, ćma, widok fałszywy, pokusa, eilt ©efpenft, ©etft, falfcjje (Erfcfyetnung; Slov. obłuda; Boh. das (cf. djasek), obłuda, zly duch, prjstrach. Ujrzawszy uczniowie Jezusa, iż on po wodzie idzie, wstrwożyli się, rzeknąc , iźe obłuda jest, i od bojaźni krzyknęli. Sekl. Math. 14; not. ¹ mara abo widziadło». Leop. Marc. 6, 49. Chrośc. Fars. 285. Groch. W. 45. Sama temu nie wierzyła , żeby żywego miała widzieć pana, lecz że ją jakaś obłuda^ mamiła , 1 w swym widzeniu była oszukana. Odym. Św. 2 L l 4 b. — 3. Chirurg. Obłuda oczna , ungula, pannus , pterygio, ein SlugenfeH, skóreczka cienka przeciwprzyro-dzonyrn sposobem wyrastająca, zasłaniająca sobą rogową bfonkę oka , a tym samym wzrok odbierająca. Perz. Cyr. 2, 172. et 1, 185. OBŁUDNIE adverb., nieszczerze, pokrycie, fieudflertfcfy, gleißtterifd). Wszystko z serca, a nie-obfudnie mówił. Zab. 3, 85. Dumbr. Post. 414. Z każdym w oczy cudnie, A za oczy obłudnie. Boh. Kom. 1, 11. Jeżeli mie nieobludnie kochasz. Teat. 54, 56. OBŁUDNICA, y,* i, OBŁUDNICZKA, i, i., zdrbn., n. p. Gdyby niewiasta wychwalała męża, któren nie jest godzien , mianoby ją za nierozumną albo obłudniczkę. Zab. 16, 287, Rag. râzbludnica; Vind. hinnavka; Croat. zka-

Eccl.

101. Pytam za co mię bije? a ona na nowo kułakami OBŁUDA, y, z, 1 a) powab, czym kogo my abo nas kto okłada mię. Teat. 54. b, 64. Gdy z ludu kogo spostrzegł, że upornie staje, Tego berłem okłada, i słowami łaje. Dmoch. II. 36. Należy się być sprawiedliwym, ani małych wad wielkiemi karami, ani wielkich cnot ma-łemi nagrodami okładać. Mon. 74, 634. mit Strafe bele* gen. Sąd mię niewinnie grzywnami obłoży. Teat. 15, 55. skaże na grzywny , urn ©elb ftrafen. (OBLÓZOWAĆ, ob.

Luzować.) — OBŁOŹYSKO, a, n., miejsce na około ograniczone, etlt Utttfdjloffttet Ort. Między chróstarni przy leśnych obłożyskach taborem stanął. Krom. 450. Obawiam się, aby nieprzyjaciele między obłożyskami ściśnio-nemi, trudności jakiej nie zadali odjeżdżającym. Krom.

760. in angustiis. OBŁOZYSTY, a, e, okrążony, ruttb urn etngefdjloffert, jugerunbet. Rozlega się po wszystkich pałacach obłożystego nieba okrzyk ten niezwyczajny.

Blai. ded.

*OBLUBIG cz. dok., ślubie, poślubić, obiecać, gelohnt ; (Sorab.

1. łubu, flubu; Carn. oblubiti, oblubuvati promittere, vovere, oblûba Votum ; Vind. oblubit, obligare, oblùblen obligatus, obluba, oblublenje votum ; Croat. oblyublyujum adamo ; Rag. et Bosn. obljubiti amore prosequi). Achil oblubił pannę Polixenç za małżonkę. Biel. Hst. 59. OBLU-BIEN1EĆ, ńca , m., ( Vind. oblubnik , oblubovez * obieco-wnik ; Croat. oblyubitel adamans ; Rag. obgljubitegl ; Bosn. obgljubitegl, gljubitegl amans, benevolus-, Sorab. 1. lubcz amasius) ; pan młody, *żenich. Sekl. 11 ; nowożeniec. Sax.

Porz. 132. ber Srduttgant, małżonek obiecany ulubiony, ulubieniec. Cn. Th., Boh. żenich ; Slov. żenich, mlado-żenich; Sorab. 1. nawożena ; Carn. shenęn; Vind. she-nin, shenim; Croat. zaruehnik ; Slav. zarusenik; Ross. oôpyuHHK’B. OBLUBIENICA, y, i., (Sorab. 1. łubka ama-sia ; Vind. oblubniza * która obiecuje) ; małżonka obiecana ulubiona. Cn. Th.\ panna młoda. Sax. Porz. 132. bte 33raut. ; Sorab. 1. newesta, (ob. Niewiasta, niewiastka) ;

Slov. mladucha, mlada [newesta; Carn. nevçsta; Vind. nevesta, oblubleniza; Croat. zaruchnicza, (ob. Zaręczona);

Slav. zarucsnica; Ross. oópyuHHita, HeßtcTa, npocßaiaH-naa; Eccl. HCBtCT», yHeBtweHHaa. Kto ma oblubienicę,

pieczone gołębie). Obłupić barana ze skóry. Tr. bte ipflllt abjietyen. Turcy obłupili więźnie żywo, nasuwszy plew w skórę. Biel. Hst. 252. Wsadził go do tarasu, i obłu-pił go z odzienia, aż do skóry. Baz. Hst. 219. Bliźnich ciążyć, mordować, obłupiać. Zygr. Pap. 315. (Vind. obłup, lupinja * łupina ; Croat. oblupek, odlupek, olupek; Bosn. oblupki, razbitki fragmenta vasis).

zlyivka ; Ross. npHTBOpmma, nyciocBHTKa » kobieta obłudna , nieszczera, bie |>eucf|lerinn. OBŁUDNIK, a, m., hy-pokryta, pokryciee, licemiernik ; Slov. pokrytec, ośeme-tnjk ; Sorab. 1. tayencz; Sorab. 2. hejchlar; Carn. hi-navz, aihler; Vind. hinauz, hinavez, skaslivez, lifjak, re-povertez , vertorep ; Croat. zkazlivecz, potmaynik, sza-mopravichnik; (Ross. 4Boe4ymnHK,L, npHTBopmHKL, ny-

CTOCBHTL, cf. świętoszek; Eccl. ripuTBOpormcaTeji», ko- OBŁUSZCZYĆ cz. dok., z łuszczyn obierać, odzierać, ab* Topufi MuesrbpHO, npHTBopHO nmneTŁ o neMi); Eccl.    ft^uppen, abfjciuten, abrinben, pr. et fig. ; Bosn. obgljusciti,

xamKa; ein #euc|ler, ©letßner. Obłudnik mami oczy po- oblusctiti ; Rag. obgljûsctiti ; Croat. obluschujem, olus-zory zwierzchnemi, Lecz mu się przypatrz dobrze ; ta chujem, orusgyujem, ogrohàvam ; Carn. oblushem, ollushem. odmiana twarzy, To zdradne oko wyda, jakie złości wa- OBLUZOWAĆ, ob. Luzować, ablüfen. OBLUZ, luzówanie, rzy. Dmoch. Szt. R. 74. Obłudnik, nie mając za cel bte Slblpfttng.

prawdziwej cnoty, tyle tylko zażywa płaszczyka cnoty, ile OBŁUŻYĆ cz. dok., ługiem obmaczać, Belangen ; Bosn. oblu-u siebie założy do dokazania zamysłów swoich. Mon. 65, sgiti, opepeliti ; Rag. oblûxiti.

310. Obłudnik tylko ludzi zwodzić chce, aby go za OBŁY, a, e, ‘OBLI, Boh. oblÿ; (Slov. oblieka nerka); So-świętego mieli. Sk. Żyw. 229. Łapacze a obłudnicy, z    rab. 1. wóbli, woblużki gruby, wobliwofcż rudilas ; Vind.

wierzchu się przyjaciółmi czynią, a nic nie myślą, jeno    obel, jaizofurmen, okroglat, (oblu * balon; obliza sa

jakoby cię w czym podeszli, ułowili, pochwycili. Dambr.    jigro » piłka do grania; oblina, okroglost * okrągłość;

445. OBŁUDNOŚĆ, ści, £., obłuda, pokrytość, nieszcze-    oblize * rzepy całkiem gotowane); Carn. obéi* jajkowaty,

rość, fałszywość, #eu$elep, galfdjljett, ©letjhterep; Boh.    (obliza* kula); Croat. obéi rotundus, oblina, okolishe *

obludnost; Slov. ośemetnost, pokryctwj ; Sorab. i. ta-    krąg; (Croat. et Dal. oblicza * kula, cf. oblicze); Bosn.

yenstwo ; Vind. hinauzhnia, skaslivost, hinauszhina, hine-    obli rotundus, oblięa , okolisc * kula ; oblina, rotunditas,

nje , vertorepnost ; Croat. zkazlyîvoszt ; Ross. aynaBCTBO,    oblitti rotundare, oblia * kołacz; Rag. naobli in rotundi-

jyKaBCTBie. Ludzie pełni zazdrości, obłudności. W. Post.    tatem vertens, oblina » okrągłość ; oblitti, zaoblitti rotun-

W. 162. OBŁUDNY, a, e, nieszczery, fałszywy, pokryty,    dare, obli pozor, oblók * okno, cf. obłok; Ross. oójbifi

*licemierniczy ; Vind. hinauzhen, skasliven; Ross. 4B0e4y-    gruby, duży, oóejb niewolnik; cf. *obel) ; okrągłodługi,

iiiHUH ; Ijeudderifd), gletjhterifcl;, falfd). Ludzie obłudni,    ter es, Ićhtgltcf; runi); Sorab. 1. podowho kulwaté. ‘Obli,

przed drugiemi nabożnemi, wstrzemięźliwemi i poszczą-    t. j. okrągły wzdłuż. Urs. Gr. 160. Jako dąb ‘obli stoi,

cemi, a ciało swe dręczącemi udać się chcą. Syr. Sekl.    1 wichrów się nie boi. Miask. Ryt. 2, 132. Pierś

10, ob. Faryzeusz. Ludzie obłudni usty mię chwalą, ale    obła i na przód wydana. Zabi. Bal. 23. Koń dobry ma

serce ich dalekie jest ode mnie. Gil. Kat. 111. Każe mi    być we wszystkim ciele ‘obli a okrągły. Cresc. 525. Maszt

być obłudnym, ażebym inaczej myślił, inaczej gadał.    z drzewa ‘obłego. Klon. Fl. E 1. Szyja, jakoby z tokar-

Teat. 19, 18. Obłudny człowiek. 3 Leop. Job. 13, 16.    ni obła, wysmukła. Anakr. 32. Hor. 1, 311. Nar. Ami-

(pokryty. 1 Leop. ; cf. skryty). Człowiek obłudny usty    nek pręt ma ‘obli zielony. Syr. 445. Ty który mieszkasz

podchodzi przyjaciela swego. 1 Leop. Prov. 11, 9. Przy-    na ‘oblich skałach. Budn. Jer. 49, 16. — Ornithol. Dziób

jaciel obłudny niebezpieczniejszy jest od jawnego zło- obły, tępy. Zool. 246, ein fhtntpfer Schnabel, dzieją; przed tym dom zamykamy; przed owym serce OBŁYSIĆ, /. obłysi act. dok., Obłysiać niedok., łysym kogo> otwieramy. Zab. 13, 73. Świat jest kłamca obłudny,    czynić; Eccl. nzbimiBio, njtiuiHBa 4tjaio, einen f(tl)l ma*

Niewdzięczny zdrajca, lubo z wierzchu zda się cudny.    d)en, ganj unb gar fapl Befć&eeren. Hanon sługi Dawidowe

Kulig. Her. 234. Manichejczyki mówili, że Chrystus nie    obłysił i ogolił. 1 Leop. 1 Paralip. 19, 4. Obłysi pan

miał ciała prawdziwego, jako my mamy; jedno obłudne.    wierzch głowy córek Syońskich , i obnaży włosy ich.

Bial. Post. 141. t. j. pozorne, einen 6$eittförper. Obłu-    1 Leop. Jes. 3, 17. Budn. Każę odrzeć a obłysić te mar-

dne widzenie. Odym.    Św. 2 M m 3 b., obłuda,    mara ,    ne głowy ich. Rej. Post.    F f f 2. Nie będą się    rzezać

ćma, widok fałszywy,    pokusa, ein £rautttgeftd)t. — Milit.    ani obłysiać    dla nich. 1    Leop. Jer. 16, 6.    (ani    łysina

Obłudny attak, udawany, pozorny, ein rerflelltcr Slîtgriff, będzie dla pich. 3 Leop.). Obłysij i ostrzyż się. 1 Leop* ein falfdjer Singriff.    Mich. 1, 16. OBŁYSIEC neutr., ołysieć, oblazłym się

OBŁUPIĆ, f. obłupi act.    dok., Obłupować, obłupuje    niedok.,    stawać, fałd    merben. Tak    Tomasz obłysieje,    jako    i pan

Boh. oblupowati, oblaupiti, olaupiti, oblaupjm ;    Morav.    Michał. Bies.    Roz. B 4. Wiosna pola i łąki    gołe,    obły-

okraużljm; Sorab. 1. woberu, worubu ; Vind. oblupit,    siałe góry Okrywa trefionemi misternie kędziory. Zimor.

obropati, poropati ; Carn. ollupiti ; Croat. oplenujem;    Siei. 214. Jeśliby na łysieniu okazała się blizna biała, tedy

Ross. oÓjymiTŁ, oójynan., cjymm>, cjynaib; z łupiny    jest trąd rostący na obłysieniu. Radź. Levit. 13, 42. (na

odzierać, pr. et transi. af>fd)alett, absieljen, befdjalen. Któż    przełysięniu. Bibl. Gd), na łysinach, auf ber ©la|e.

mi je obłupi? scil. jajko; in delicatum et pigrum OBŁYSNAĆ cz. jedntl., obłyszczeć dok., błyszcząc oświecić dictum, qui nullum penitus laborem habere vult, etiam    w koło, bebli^en, fceftrafden; Croat. obleschujem; Carn.

sua causa. Cn. Ad. 405. (cf. kotek chce ryby łowić, ale    obstręti, (obstertje circumfulsio); Eccl. oójHCTaTH, oójh-

ogona nie zmoczyć; cf. bez pracy nie będą kołacze; cf.    CTauie, 03apHTb , 03apaTb, (cf. zorza). Dafnis odszedł»

miłym xiężyca światłem obłyśniony. Chód. Gesn. 23. Fa-    WAĆ niedok., obwarować, runb um fcefefttgen; Sorab. 1.

le miłym słońca światłem obłyśnione. ib. 123.    womócznofcżam, wobkrutźu ; Vind. obmozhiti, mozhnei-

OBMACAć, OMACAĆ, f. obmaca act. dok., OBMACYWAĆ    fhati, pomozhneifhati ; Croat. objachiti, objachujem ; [Ross.

niedok., na około pomacać, runb um befühlen, betflfłen;    oÖMoqtca ozdrowieć). Kazimierz W. Podole zamkami ob-

Boh. omakati, omakawati ; Bosn. pippati, opippati, po-    mocnił. Krom. 576. Nieprzyjaciel w taborze wozami i

pippati; Vind. otipati, ofhlatati, ofhlati, ofhlatuvati; Cro-    okopami obmocniać się zaczyna, ib. 547.

al. opipâvam (opiplyiv contrectabilis, opipa contreclatio) ; OBMOCZYĆ. ob. Omoczyć. OBMOKNAĆ, ob. Omoknąć. Ross. oc/i3aTb, omynaîb, omynuBaib. Wprzód obmacy- OBMOTAĆ, ob. Omatać. *

namowa , nagadanie , rozmowa , narada , obrada , ba3 33e* fpredien mit etnanber, bte Veranlagung, bte Itnterrebung; Ross. neperOBopt, neperoBOpna. Nazajutrz, skoro po obmowie, prosił wszystkich na obiad. Stryjk. 294. Do siebie obmowę taką zaczynali. Simon. Siei. 64. Oblężeni posłali prosząc, aby ze dwa dni na obmowę. Papr. Gn. 1161. Zimor. 125; ob. Rokowanie.— *2. Obmowa, wymówka, wymawianie siebie, exkuza, bic dśntfdjulbtgung; Ross. oroBopna. Oskarżonego wojewodę, żadnych obmów nie słuchając, ze wszystkich dóbr wyzuł. Gwagn. 528. Z niewczasowanego obmówkę uczynił zdrowia, i swej przyczynę dawał niebytności. Banial. D 3. Żydzi trudną mieli mieć omówkę, aby o Mesyaszu nie wiedzieli. Bial. Post. 49. Ci obmowy nie potrzebują, którzy do prawdy od kłamstwa przystępują. Żarn. Post. 3, 770 b. Paweł stojąc przed Agryppą, począł obmowę czynić. W. Act. 26, 1. (taką sprawę dał. Bibl. Gd). — 3. In malam partem: Obmowa, obmowisko , potwarz, ujmowanie sławy, zły język, Slfterreben, Verläumbung; Croat. ogovarjanie, prigovor; Vind. pogovor, obriekanje, obrezhenje, ob-marnuvanje ; Ross. MO.ina , oöhocx , HaßtTb , B3hocï , Ba-5K4eHie , 3.iOH3Miiie , Bpe^oc-iOBie, HaroBopua, naroBop'b, oóroBopi, oroBops ; Eccl. BpeÆOCÆOBie,    , oóa4a,

oóo-iraHie, OKKKeTatiHie, CMymi, CMynw. Obmową tak się brzydził, iż skoro kto mówić o kim źle chciał, wnet go zfukał. Sk. Żyw. 413. Dobrze czyń, obmować nie zaszkodzi. Fredr. Ad. 42. Przeciwko prawdzie obmowy niemasz. Żarn. Post. 5, 98. Taka rzecz bez sromoty, i bez szczekania albo obmówki ludu być nie może. Baz. Sk. 257. Żeby się ustrzedz obmów i krytyki, niech pamiętają na to przysłowie: nie daj podoby, ujdziesz obmowy. Mon. 73, 612. Boiszli się publicznej pism twoich obmowy, Trzeba byś sam dla siebie był krytvk surowy. Dmoch. Szt. R. 19. OBMOWCA, ‘OMOWCA, y, m., co ogaduje drugich, potwarca, obwadzca, zwajca, uwłoczyciel, ożuwca, oszczerca, 'ossocznik, ber Verläum« ber, 3(fterreber; Boh. et Slov. pomluwae; Bosn. opakanvaę, klevetnik; Vind. obriekavez, obmarnuvauz, obriekar; Carn. jeslärn ; Sorab. 1. mudruwak; Croat. ogovoritel, ogovar-javez, krivogovorecz, oblajavecz, lajavecz; Ross, oroßop-milKS , HaßtTHHKL , Bpe40C,10B5 , K.ieBGTapfc , MeßeTHHKl, Haßa4HHKT>, noHOCHTe.ib, fi6e4HHKT> ; Eccl. 3JOcjobhhkï. Obmowcy staw' twrarz surową, Wnet pójdzie precz z swą złą mową. Cn. Ad. 750. Obmowcy słuchasz, grzechu mu pomagasz, ib. 750. Obmowcę pokątnego, żmii pisz podobnego, ib. 749. Taki sposób żywota wiodła dla omowców. Wys. Kat. 220. (dla złych języków). Obmowca uczonych zazdrościwy, zoilus. Cn. Th. Censor Rzymski

400

OBMACAĆ - OBMOCNIĆ.

OBMOCZYĆ-OBMOWCA.

wa, potym całuje ustami, I udatną jej szyję obłapia rę- OBMOWA, y, z. , OBMÓWKA, OMÓWKA, i, i., zdrobn., 1. kami. Otw. Ow. 238. Palcy podniesionemi czoło obmacywał. Olw. Ow. 637. cf. omacmie, po omacku.

OBMACNIAĆ, ob. Obmocnić. OBMACZAĆ, ‘OBMACZO-WAĆ, ob. Obmoczyć, Omoczyć. OBMAMIĆ, ob. Omamić.

OBMABTW1EĆ , f. obmartwieje neutr. dok., obumrzeć, er-fterben, abfłer&en. Obmartwione z zimna członki sok ten odżywia. Syr. 436. Jeśli ziarno w ziemi nie obmartwieje, samo tak zostanie ; lecz jeśli tak obmartwieje, wielki owoc przyniesie. Radź. Joan. 12, 24. (obumarło. Bibl.

Gd.).

OBMARZNĄć, obmarzł, f. obmarznie neutr. dok., Ross. 06-Mep3HyTb, o6#iep3aTb; na około pomarznąć, runb um be-frieren. Obmarzły, circumgelatus. Cn. Th.

OBMATAĆ, ob. Omatać. OBMAWIAC, ob. Obmówić.

OBMAZAĆ, OMAZAĆ, /. obmaźe act. dok., OBMAZOWAĆ niedok., pomazać na około, runb urn befcfymieren, befalbcit, umfcbmteren ; Sorab. 1. womafacź, womazuyu, womażu, wornażem, womazam, wobmazuju, wobmaszuyu; Vind. obmasati, ofhligati, okulmasati; Croat. omazujem , ob-masńjem; Bosn. omazati; Rag. omâzati ; Ross. 0ÓMa3aTb,

0ÓMa3UBaTb. Dziurę kędy pszczoły z ula wychodzą, gnojem obmazać. Gresc. 596. Jadą z obmazaną czyli oblepioną twarzą, aby słońce delikatnej gąbki nie raziło.

Pilch. Sen. list. 4, 215. Wzięła koszyczek z sitowia, obmazała go klijem a smołą.... 3 Leop. Ecod. 2, 3. (okli-iła go i zasmoliła. 1 Leop). befleben.

OBMIĄĆ cz. dok., w około pomiąć, umbrinfett, umfmtteln;

Ross. OÓMHTfc, OÓMHHaifc.

OBMIERZIĆ, OBMIERZLIWY, OBMIERZŁOŚĆ, ob. Omier-zić etc.

OBMIERZYĆ cz. dok., obmierzać niedok., w koło odmierzać, runb um abmeffen; Vind. obmeriti; Bosn. omiriti; Ross.

OÓMtpHTb, OÓJltpHTb , OÓMOKCBaTb, OOMCJKGBblBaTb ; (06-MtpHTbca w mierzeniu pomylić się; oÓMipt pomyłka w mierze) ; Vind. obmernik « wymierzvciel.

OBMIEŚĆ, ob. Omieść. OBMINAĆ, ob. Ominąć.

OBMIESZ adverb., nieco w miąż, przygrubiej, etmfl» bid Przywiń liścia kapustnego obmięsz. Sienn. 499.

OBMIESZKAć się, f. obmieszka się recipr. dok., Obmieszki-wać się, obmieszkuje się niedok., osieść gdzie. Tr., ftd) tyituSltdj nteberlajfcn. Obmieszkały się na miejscu pewnym i trwałym. Tr. ; distg. omieszkać.

OBMIOT, u, m., obrzut, przedmiot, przedrzut, objekt, ber ©egenftanb. Szeroko i daleko pomyka wejźrzenie, Bo nie kryły obmiotów zawady, ni cienie. Przyb. Milt. 93. Przyb.

Pis. 10. Kontentowałem oczy jednym po drugim ob-miotem. Mik. Turk. 35.

OBMOCNIĆ, f. obmocni act. dok., OBMACNIAĆ, OBMOCO-

byî szacownik i omowca ludzkich obyczajów. Mącz. kry-    rcbe, Seumwtb, Slftcmben ; Slov. pomłuwdnj, omłuwanj;

tyk. OBMÓWIĆ, ‘OMÓWIĆ, f. obmówi ad. dok., Ob-    floss. MeBeia, HaroBopKa, naroBopt, 3aoa3biqie, aóe4a,

mawiać niedok ;    (Boh.    omluwiti, omlauwati objicere). —•    aÓe^M, HaMyniKH ; Ecd. H3biKOBpe4ie. Ód omowiska wścią-

1 *a) szeroko o    czym    mówić, słowami    opisywać, ogra-    gajcie języka. 1 Leop. Sap. 4, 14. Przez    złe udanie i

dzać; Vind. okulmarnuvati, okulgovarjati, okulgovoriti,    obmowiska nieprzyjaciół swoich, mniej był ludziom, a

pregovoriti; umftänbltd) »on etmaè reben, e§ umfd)wt&eit.    niź miał być, przyjemny. Krom. 456. Nędzny ze wszech

Periphrasis, obmówienie, t. j. słowne ogrodzenie, gdy    stron obmowisk się boi. Prot. Kont. B b. Od obmowiska

wiele słowy jedna rzecz bywa ogrodzona, albo szerzej    językowego zakryt będziesz. 1 Leop. Job. 5, 21. Sławę

wymówiona. Mącz., Slov. okolkowatelka, okolkogićnost;    dobrą obmowisko i zazdrość psuje. Birk. Chodk. 21. Ob-

Iloss. onpe4’fejieHie. —    Obmawia prawo,    wyraża, przepi-    mowiska pochopniejszym zazdrość przyjmuje    uchem. Nar.

suje, b«3 ©efefj    befagt.    Prawo omawia,    iż każdy bliższy    Tac. 3, 6. Bliźniemu swemu obmowiskiem    czci ujmują,

jest zdrowia swego bronić, niżliby go kto miał pokonać.    Bial. Post. 474. Proszę cię, abym już więcej nie słu-

Sax. Porz. 150. Pieśń ta omawia, jak Bóg miał zesro-    chał tych obmowisk. Iladz. Tob. 3, 45. OBMOWNICA,

mocić prześladowcę Jezusowe. Wrobi. 77. — *b) Wyma-    y, z., obmowna niewiasta; Carn. jeslavka ; Vind. obrie-

wiać, wymówki przekładać, ochylać, exkuzować ; Bosn.    karza ; Croat. lajavicza ; Ross. K.ieBeTHHua, HaBa4H«u,a,

opogovoriti, ogovoriti, odvittovati, osvitlati ; entfdjulbfgen.    HaßtiHima, noHOCHTe.isHHita ; bie SSeriänmbertitn, Seutebere*

Nie tak prędko wierz, gdy o bliźnim źle mówią; raczej    berinn. Oralorki, zasadzone na obyczajności,' powstają z

obmawiaj z miłosierdzia ku niemu, mówiąc: niepewne    gorliwością przeciw zdrożnościom rodzaju ludzkiego; a

to rzeczy; rozumiejmy dobrze o nim. Sk. Kaz. 279. Je-    lud prosty, nie umiejący szacować wielkich talentów i

den drugiego ratuje, omawia przed królem, przyczyniając    wygórowanej cnoty, nazwał je obmownicami. Mon. 72,

się za oskarżonym. Star. Ref. 406. Henryk omawiając    421. Niewiasty nie mają być obmownice. W. 2 Thim.

się, powiedział przyczynę wyrzucenia Boguszy. Biel. 475.    5, 41. (nie potwarliwe. Bibl. Gd.). OBMOWNY, OMO-

Eraz. Jęz. E e 5. Niewinność swoje omówił. Biel. 570.    WNY, OBMOWNICZY, a, e, potwarzliwy, ogadujący; Vind.

Wyprawiono posły na koncylium, aby omówili króla, bo    obrezhliu, obmarnujezhen, obriekajozhen, obsnafhajozhliu,

tam nań byli naskarżyli Prusacy. Biel. 304. Obmawiaj    fhmagujezhliu, radofhmagliu; Slav. marmorljiv; Ross. oi\ia-

u ojca twego, pośrzedniku nasz, grzechy nasze. Sk. Kaz.    CHTeiLHŁiH, KaeBeTHimiß, KjeBCTHimecKiii, KjeBeTHBUÎi, Kie-

632, Obmawia, daje sprawę o sobie temi słowy....    BeuHBufi, noHOCMBbiß, noHOCHTeabHuß, naHOCHuß, b3ho-

Groch. W. 558. Rzymianie chcąc się    Grekom obmówić    chmh, 3,ioa3Uimbifi ; Berebertfćh,    tterldumberifdj. Maledicus,

z przodka swego Romulusa, którego    oni mieli za bę-    złorzeczny, omowny, plugawej    gęby. Mącz. Języki zło-

karta, twierdzili, żeby miał mieć ojca Marsa. Glicz. Wych.    ściwe , obmowne. W. Post. W. 3, 78. Białegłowy ob-

B 5 b. Iż się sposobnym nie czuję do tego, obmawiam    mowne, swarliwe. ib. 51. Na niewdzięcznych i obmo-

sie za czasu. Prot. Jal. A 3. Sk. Dz. 259. Każdy baczny    wnych gości. Opal. Sat. 158. Radzibyśmy mieć przeciw

rychlej nas w naszym nieszczęściu obmówi i pożałuje,    obmowniczym językom obrońców sławy naszej. Mon. 71,

niżliby nas winować miał. Gorn. Wl. S 4 b. Próżno kto    459. OBMOWSTWO, a, n., nałóg obmawiania, ogada-

omawiać ma niewdzięczność swoje. Gorn. Sen. 121. et    nia; 9lfterrebigfett, 9?acl)rebtgfeit. Niepiękne wargi, z któ—

566. — 2. Obmówić kogo, mówić źle o kim, bramować    rych wielomówstwo, obmowstw-o idzie. Birk. Zamoj. 16.

kogo, cf. obwadzić, einen bereben, ifjm Uebelê nacfyreben, OBMUROWAĆ, ob. Omurować.

tljn öcrldumben, afterreben; Slov. omlauwati, pomluwâm; OBMUSNĄĆ, OMUSNAĆ, f. obmuśnie ad. jednotl., Obmu-Rag. koritti; Bosn. klevetati ; Sorab.    1. mudryuyu, na    skać, Omuskać niedok., Obmuskiwać czestl., ‘Obmuskawać

pżekor retżu ; Carn. oppravlarn , jêslâm    ; Vind. obriekati,    contin., ogładzić, glatt jłreidjen,    Bcftretc^en, beglatten. Gdy

obmarnuvati, oporiekati, naporiekati, obrezhi ; Croat. ogo-    olej już wyprasujesz w płótno zawiązane, obmuśniesz wę-

varjati, omraziti, omrasujem (cf. omierzić), oblajem, la-    zeł i prasę nożem. Sienn. 574. Circumlino, omuskuję.

jem , lajati, klevetati, klevechem ; Ross. oroBopim,, oro-    Mącz. Depurgo, omietam , ochędożę , omuskuję. ib. Re-

BapHBaio, MeBeTHHnan,, HMeBCTaTL, Kießemy, onaeBeiaTb,    purgo, zaś chędożę, omuskawam. ib. Pictura, in qua ni-

HaKJienaTi», HaKientiBaro, »iapaTb, oóojTaib, oóajmBaTb,    hil circumlinitum est, nie pomuśniono, nie obmuśniono,

Haa6e4Hnnaib, Bpe40CJiOBHTb, B3HecTb,    B3H0cmb, noHO-    nie okreszono farbą. Cn. Th.

my, onoponHTb, onoponHBaTb, naMymiiTb, HawyqaTb, na- OBMYĆ, ob. Omyć.

KyiaTb Ha Koro, HacKa3aTb, Hacna3biBaTb; Eccl. iionomaio, OBMYŚL, u, m., obmyślony sposób, obmyśliwanie, obmy-noHocHTH, oÓBa*4aTH, OK.nKĄATH, oroBapuBaTii, oeiiochth,    sienie; SSorforge, getroffne Slnftalt, 3Sorfe|ruttg. (Boh. ob-

JiJKeoMGBeTaTH, OBiiHYHTii, oóe3CJiOBHTii, 3Joa3biHecTByio.    mysi chytrość, chytry zamysł). Chciał koniecznie do Sy-

Obmawiać nieprzytomnego, równo jak bić umarłego. Cn.    ryi popłynąć; ale żadna mu się rada i obmysł do tego

Ad. 749. On się ludzkich dzieł sędzią powszechnym    nie udał. Sk. Zyw. 2,389. Chce Demosten, ażeby czer-

stanowi, A na tym mądrość kładzie, że wszystko obmó-    pano rady, obmysły z rozumów różniących się od swo-

wi. Dmoch. Szt. R. 81. krytykuje, nicuje, na przetaki    jego. Nag. Fil. 153. OBMYŚLIĆ, f. obmyśli ad. dok.,

bierze, wzorki wybiera. OBMOWISKO, ‘OMOWISKO, a,    OBMYŚLAĆ niedok., Obmyśliwać contin., Boh. obmeysleti,

»., obmawianie, obmowa, uwłaczanie, uwłóctwo, zły ję-    obmysliti; Vind. obmifliti, oskerbeti, preskerbeti, posker-

zyk, szczekanie, potwarz, ‘ossoczenie, mowy; Mfe    beti; Sorab. 4. wobstaram; Ross. oósiucjHTb, oÓMbimaaTŁ»

51

401

OBMÓWIĆ - OB MOWISKO.

OBMOWNICA - OBMYŚLIĆ:

Słownik Lindego wyd. 2. Tom III.

OÓ4ynaTL, o64yMUBaTt; Eccl. CTpomeiLCTBOBaTH; pomy-    sem, (obnâsem, nositi alterere vcstem, znosić suknią; obnó-

ślić o opatrowaniu czyim, staranie mieć o czym ; für etttJOîi    shna « znoszenie sukni); Yind. okulnesti, okulnofiti, okuli

forgen, 6orge trogen. Ten, który wszystkim rozkazuje,    ponafhkuvati; (obnesti, obnafhałi «potwarzyć, obmówić; ob-

nie swój, ale wszystkich pożytek ma obmyślać. Corn.    nafhliun «zelżywy); Croat. obnóssam, obnashati, (obnassam

Dz. 18. Bóg ma obmyślanie o każdym, i rozdaje wedle    chaszt, administro, gero officium) ; Rsss. oÓHecTB, oóhochtl,

stanu. Sk. Kaz. 468. Każdy pracuje około obmyślenia    oÓHaiiiHBaTŁ; na około roznieść, untrer trogen, ^erunt tragen,

szczęścia własnego. Zab. 2, 94. Scforgttng, SSorforge, 33er«    propr. et impr. Głowę mu uciąwszy, posłali do ziemi

onftoltung. Królowie, jeden to królestwo, drugi owo,    swojej, aby ją obnoszono, i ukazowano po kościołach

uczynnością i obmyślawaniem bronić, za wielką rzecz    ludziom. 1 Leop. 1 Parał. 10, 9. Woźny z prawej strony

zawsze sobie poczytali. Jan. Lig. A 3. Pilnie obmyśla-    losy obnosić zaczyna. Dmoch. II. 1, 180. W lektykach

wał kościelny pokój. Sk. Dz. 1031. Pan zwierzom jamy    obnosić się każą. Pilch. Sen. list. 2, 310. Którzy się

obmyślawa. Kanc. Gd. 66. Słodka jej troska i miłe sta-    nasłuchali wdzięcznej melodyi, obnoszą z sobą ono miłe

ranie Jest tylko trzodom swym obmyśliwanie Pastwisk    w uszach łechtanie, ib. 4, 214. — §. Obnosić, osławiać,

przestronych i karmu żyznego. Past. Fid. 97. Obmyślił    ogłaszać (na złą stronę), berüdjitgett, befonnt machen. Sa-

sposoby należyte. Mon. 70, 755. Obmyśl cię Bóg. Cn.    mego tylko ciebie głupim być obnieśli. Hor. Sat. 182. (Ross.

Ad. 752. (Boże cię wspomoż, idź z Panem Bogiem da-    oôhocï obmowisko, oóhocokł, oÓHOCOueK* pochodzona

lej się żywić; mam ci ja komu dać). — *§. Cum Loc.,    suknia). Zbiega należy do urzędu zaprowadzić, a pana

n. p. O onym swoim śpitalu i po śmierci obmyślał. Sk.    jego listem urzędowćm w miarę dalekości mieszkania ob-

Zyw. 1, 431. — §. Naukę tę nową on dopiero wprowa-    nieść. Czack. Pr. 2, 222. (donieść mu). Nieprzyjaciele

dzić obmyślał. Twór. YYiecz. 9. gotował się, zamyślał; er    inaczéj nas do ludzi obnoszą, a rzecz naszę inaczej obra-

gebattyte fte einjufüÿren. OBMYŚLICIEL, a, m., opatrzyciel,    cają. Żarn. Post. 3, 622 b. (Eccl. oóhochmhB , noBCKuy

ber ëcforger; Sorab. 1. wobstaracżer ; Yind. oskerbnik,    cjaBimufi, Be34i XBajHMuii przesławny). OBNOSICIEL,

preskerbnik. YV rodź. ieńsk. Sorab. 1. wobstaracżerka. OB-    a. »»•, który .obnosi, ber ^erumtrdger; Croat. obnassavecz.

MYŚLNY, a, e, — ie adverb.; (Boh. obmyslny, obmyslne*    W rodź. ieńsk. OBNOSICIELKA.

chytry); przezorny, opatrzny, bebodjtfom, üürfic&ttg, flftglid), OBNOCOWAĆ, f. obnocuje intrans. dok., przenocować, über« wrforgenb ; Yind. skerboviten, sbatliu. OBMYŚLNOŚĆ,    nocfytigen. Nie obnocuje trup wisielca na drewnie. Budn.

ści, i., (Boh. obmyslnost« chytrość) ; przezorność, opatrz-    Dan. 21, 23. Tułać się będą, chcąc jeść; jeśli się nie

ność, bie 33orforge, 23ebad)tfotn!eit.    ^ najedzą, tedy obnocują. Budn. Ps. 59, 15. (układą się.

OBNAŻYĆ, f. obnaży act. dok., Obnażać niedok., ‘OBNAŻY-    Bibl. Gd.). —Recipr. Poszedłszy do łasa, zbłądził, i ob-

WAĆ frequ. ; Roh. obnaziti, obnażowati, rozhaliti, wyha-    nocował się. Chmiel, i, 598. (Boh. obnoc alternis nocti-

Jiti ; Yind. ponagiti, do nagega slezhi, onagiti, ogoliti ;    bus, obden alternis diebus ; Eccl. oÓHOmHwił przeznocny).

nowam; Yind. onovit; Ross. oóhobhtb, oóhobjhtł; całkiem odnowić, gonj erneuern. Przez ten sakrament dusza bywa obnowiona i napełniona radością. YV. Post. W. 243. Łaską bożą obnowieni i odrodzeni, ib. 3, 25. Niech przyniosą dary swe na obnowienie ołtarza. Budn. Num. 7, 11. (ku poświeceniu. Bibl. Gd.). Kazał król, żeby wszyscy przyszli obnowić obraz, który był podniósł. Budn. Dan. 3, 2. 0BN0WIC1EL, a, m., odnowiciel; Sorab. 2. wobnowenik; Ross. oÓHOBHTejb, ber (Erneuerer, fern. OBNO WICIELKA, i, Sorab. 1. wobnowótka. (Ross. oÓHOBa, oÓHOBKa nowa suknia , nowa rzecz).

‘OBNOŹA, y, z., obłogi wmjskowe, ciężary, bagaże, ©epcicfe. Litwa, zostawiwszy w lesiech z małym warunkiem obnoży swe, na naszych wypadają; relictis sarcinis. Krom. 292. Prusacy z niezmierną obnożą (praeda) od Ciechanowa ruszyć się mieli. Krom. 254.

402

OBM YŚLICIEL - OBNIEŚĆ.

OBNOSIGIEL - OBOCZNY.

Sorab. 1. wonahotżam; Ross. oÓHajKHTB, oÓHaacaib, 3a- OBNOWIĆ, f. obnowi act. dok., OBNAW1AĆ niedok. ; Boh. roJHTŁ, 3arojHTB, oroMTb, oroiflTb; Eccl. Hascy, oÓHa-    obnowili, obnowowati; Slov. obnowugi ; Sorab. i. wób-

scaK), ysoóiauaio ; z nakrycia wyzuwać, zewlekać, nagim czynić, nażyć, Oltójfcljett, entblößen, propr. et impropr.,

Częstokroć się do domu bez sukni wracał; bo skoro ubogiego najdował, onęgo odziewał, a sam siebie obnażał. Sk. Zyw. 1, 350. Żydzi poddanych królewskich chy-tremi sposobami obnażjwali. Gród. Dis. F 2. (wycieńczali, zubożali). O niemądry człowiecze, czyś miał wysuszoną Albo raczej z rozumu głowę obnażoną? Kulig. 130.

(z rozumu obraną, ogołoconą). Na ten czas Kraków w godne i zacne medyki, jako i dziś, obnażony nie był.

Falib. D 3. (t. j. ubogi w nie nie był). Gdy z półmisków obnażą zaś stoły, Ponowi taniec znowu swat wesoły. Miask. Byt. 2, 128. (gdy zdejmą półmiski z stołów).

Już się obnażyła a odkryła zdrada jego. 1 Leop. 1 Macch.

7, 51. (wydała się). Prawda, chociaż jej zatają, a wszakże ją czas odkrywa, obnaża. Weresz. Reg. 116. Obnażenie a) actio, bo§ (Entblößen, b) effectus, nagość, bie 331Ö* ‘OBNOZN1K, a, m., chłopski bót, kurp', carpatina. Mącz. ße. "OBNAŹNY, a, e, poet. « obnażony, nagi, goły, ogo- ^OBNUZA, y, z., [więzy 2], nędza, utrapienie, 9?otfy, (Elenb. łocony, nocfet, bloß. Nie dbał on na słoneczne w połu-    Prosiła, żeby. póki noc służy, Z niewolniczćj ją uwolnił

dnie przyskwarki, Co im śniade obnażnym przypalały kar-    obnuzy. Pot. Syl. 97.

ki. Przyb. Ab. 235. OBNAŻYCIEL, a *, m , który obnaża, OBOCZYC, f. oboczy act. niedok., bokiem obchodzić, oko-ogołociciel, ber (Entblößer. \Vrodź. ieńsk. OBNAŹYC1ELKA.    umgeben, oon ber Sette rnnjtrfeln. Długim zakołem

OBNIEŚĆ, f. obniesie act. dok., OBNOSIĆ niedok., OBNA-    oboczywszy, z tyłu na naszych uderzą. Krom. 492. OBO-

SZAĆ frequ.; Boh. obnesti, obnaśeti ; Carn. okulipernê-    CZNY, a, e, — ie adverb., o bok graniczący, runb tint anftoßenb. Mocarstwa oboczne. N. Pam. 22, 407. OBOCZYSTY, a, e, n. p. Juliana Kardynała w oboczystym górzysku jednym łotrostwo odarło. Krom. 567. in valle ; na około zamkniętym.

obuw'). Bole nie inaczej, jako obojczyk około szyi, obtoczyły mię. 4 Leop. Job. 30, 48. (jako obojczykiem szaty opasały mię. Wujek, kołnierz. Bibl. Gd). Obojczyki, kołnierze do obojczyków, strój białogłowski. Sax. Tyt. 7. Nie oprze się mu obojczyk ze stali, Ani go włócznia najostrza obali. Chrośc. Job. 467. Nie kryje Cezar piersi obojczykiem. Chrośc. Luc. 479. —- §. b) Anat. Obojczyk, obojczykowe kości, kość kluczowa, clavicula. Wejch. Anat. 23. et 47. Kfup. 4, 86. Perz. Cyr. 4, 49. et 32. Comp. Med. 37; ba§ Sdjlüffelbettt ; Ross. xaym>. — §. c) Archit. Obojczyk, półwalczyk, w ozdobach architektonicznych wazka opaska jakiej powierzchni, wypukła w postać pół— walca. Jak. Art. 3, 509. et 505, ein fdjmaler erhabner ©ür* tel auf einer Släd)e.

OBOD, u, m., |koło z jednostajnego drzewa 2}, obwod, okrąg, obłąk u koła wozowego, dzwona, bie 9îabefelgen, ber SRabjtrfel; Boh. laukot; Slov. laukat, bahor na kolese;

Garn. oblôga , okrôsbje ; Vind. oblag, platifhc, platniza, sgorni kolobar oblaga; Bosn. naplatak; Croat. oplatnîcza, płatnicza , napletek kolni ; Boss. 06045, 06040K5, 060-40HHK5. Koła te miały obody swe, a obody ich pełne były oczu, Budn. Ezech. 4,18. (dzwona. Bibl. Gd.). Darmo ścigać obodu będziesz stoczystego, gdyś jest kołem ostatnim. Słonk. Pers. 34. OBODZIASTY, a, e, — o adverb.,

[z koła obodowego, oppos. dzwoniasty 2]; z dobrym obodem, OBOJE, C. obojga, D. obojgu » dwie osoby, dwie sztuki; gut gefelgt. Koła powinny być obodziaste. Torz. Szk. 28.    beçbe, jrcet) ^erfonen, jroet) @tücf îC. Slov. oboge; Carn.

OBODOWKA, i, i., miasto w Bracławskim. Dykc. Geogr. 2,    obdvoje; Ross. 060c. Oboje Wc Państwo będziecie oże

232, eine Stabt in ^obol.

‘OBODWOJE, ob. Obadwa.

OBOJ, oi, z\, OBOJA, i, 2., z Franc., hautbois; Sorab. 2. hobej, hoboi ; Vind. huba ; ein ^OUtbolŚ ; muzyczne dęte narzędzie; n. p. Trąby, bębny i oboje. Teat. 4 7. c, 9. Brzmi fletni i oboi kapela wesoła. Dmoch. U. 2, 182.

OBOJ, oja, oje, Boh. obogi, oboge; Carn. oboj, obojak (ob. Obojaki), obôjne, obôje ; Vind. oboin, oboine sorte; cf. dwój, dwoją; bepberlep, bepbe, bepberfeitig. Król obojćj Sycylii. Wyrw. Geogr. 195. Sejmy i rady ten obój naród Polski i Litewski ma zawzdy mieć spólne. Herb. Stat. 688. Oboj urząd, tak świecki, jak duchow ny. W. Post. W. 320. Sakrament pod oboją osobą ustawiony. W. Post. W. 224. Uczyli się na obie ręce szermować, żeby oboja ręka była pożyteczna. Petr. Pol. 440. Wierny przyjaciel w obojćj fortunie statecznie służy. Nur. Tac. 4, 283. W piersi razem i plecy został postrzelony, Oboj się w pośrzód piersi schodzi grot stalony. Bardz. Luc. 48. Patrz, jak w stronie obie, Oboj się polus kurzy. Źebr. Ow. 56. Dawać choremu pić dwie godzinie przed obojem jedzeniem. Syr.- 527. (t. j. przed objadem i przed wieczerzą). Wojna oboja, i od nas, i przeciwko nam, czyniona. Star. Pob. A 3 b. (t. j. zaczepna i odporna). Oboją rażą « obiema razy. Cn. Th. Obojćj płci » obopłcio-wy, ob. Mieszaniec ; Carn. obojnak, (obojetuvati * wątpić, cf. na dwoje). (OBOJA instrum., ob. Oboj). OBOJAKI, a, ie, 0B0JAK0 adverb., obojema sposoby, vtroque modo. Cn. Th., auf fcetybe Slrt. Dndz. 47. Vind. oboin, oboine sorte; Carn. obojak, oboj; Eccl. oóo/ndfi, oóohko. Nauczają , że duch ś. pochodzi od Ojca przez Syna, nauczają , że Duch ś. pochodzi od Ojca i od Syna ; który obojaki mówienia sposób, ni przez Syna, ni od Syna, w piśmie znajduje się. Smotr. Apol. 133. OBOJAN, a, m., miasto Bossyjskie w Białogrodzkim. Dykc. Geogr. 2, 232, eine (Stabt in fRnßlanb.

OBOJCZYK, a, m., (Boh. obogek collare « ‘obwojczyk); §. a) Obojczyk, focale. Urs. Gr. 134, kołnierz, strój na piersi, przepaska, eine ipafêbinbe, Sruftfnnbe; kształcik, kitlik, mamillare. Mącz., ein SDîteber. (Croat. obojki » szmaty do podwiezywania nóg w bótach; cf. onuca, onuczka; cf.

nieni , a to jeszcze dziś w wieczór. Teat. 24. c, 4. *Obo-jeśwa (dual. * obojeśmy) już 'beła (były) w słusznym le-cie. P. Kchan. Jer. 90. Przyjechałem, abym wespołek z wami w obojgu szczęściu złym i dobrym równo cierpiał. Papr. Ryc. 404. Marszałkowie obojga narodów. OBOJĘTEK, tka, m., OBOJĘTKA, i, m., et f., Boh. obo-getnik a) ambidexter b) faułor duorum hominum dissiden-tium ; człowiek ni ciepły ni zimny, barszczyk ; einer ber nid)t fait nad) rcarnt ift; ein ©leidjgültiger. Bądź ze mną szczćry, nie obojętką, karze bóg takie obojętki, którzy ani zimni, ani gorący są. Gil. Kat. 544. Potrzeba chrze-ścianinowi, znającemu prawdę bożą, aby nie był obojętką. Gil. Post. 202. I z tej strony i z owej stali przyjaciele, Stało tam także obojętków wiele. Pot. Arg. 40. Tym kształtem swoim serca dodasz, stwierdzisz obojętki. Pot. Arg. 327. Trzeba koniecznie na te obojętki lisie mieć uszy, ostrowidzy dozór. Zab. 15, 247. OBOJĘTKA, i, i., (Boh. obogetnice fautrix duorum inter se dissiden-tium) ;    4. obłuda, zdrada, fraus, fallacia. Mącz. $rug,

betrug. — 2. Obojetka, pszenica, która się tak na wiosnę, jak w jesieni siać może. Kluk. Rośl. 5, 129. Sßeißen, ber frtuohl im $ritf>jal>r, al$ im #erbfie gefaet roirb. OBOJĘTNIEĆ nijak, niedok., zobojętnieć dok., stawać się obojętnym , bezróżnym, letnieć, flakczeć, gleichgültig werben. Zobojętniały Ross. nocTŁLibiił. OBOJĘTNY, a, e, OBOJĘTNIE a</v.; (Boh. obogetnj utraquista-, cf. Ross. 06010-4HUÜ obustronny; Etym. jąć)’; co z obojej strony jętym być może ; »on jroet) Seiten faßbar. Obojętny garniec, Boh. obogetni hrnec olla anceps, o dwu uchach, ein jwe^ófirb ger £opf. Miecz obojętny, obostronny, obosieczny, obo-ręczny, ein jwepfchneibigeê Sdperbt. Postawił przed rajem cherubina, i ognisty miecz obojętny. 4 Leop. Genes. 3,

24. (i płomienisty miecz, na obie strony ostry. 3 Leop.). Miecz obojętny przypasał do boku. Tward. Wl. 174. 1 Leop. Hebr. 4, 12. Radź. Ap. 2, 12. Bosn. obruęgnak culter duplicis manubrii carpentarius. — Obojętnie, z obu stron, Ross. 060104y; Eccl. o6ohmo. — §. Centaurowie postaci mieli obojętne. Chrośc. Luc. 486. t. j. dwojakie, jweper* lep.— §. Obojętne słowa» dwuwykładne, jwepbeuttge 3Bor* te; Vind. dvoinopomeniten, dvoinokasen, dvoinokashezh;

Rag. dvoslôvni, dvorjecni; Ros?. 4BycMiicieHHHii. Słowa OBOLEWIEC, wca, m., Boh. obogetnik, (ob. Oboręczny, obojętne i dwojako znaczące. Karp. 2, 69. Sens w pi-    oboprawiec f cf. wardawy, mańkaty);    ambisinister, ambi-

smie wątpliwy i obojętny. Kłok. Turk. 148. Prawa mają    laevus. Cn. Th. Graec. âp.cçctoicTtQog,    qui dextra ut sini-

STRZYK, a, m., lancet. Czerw. 5 et 6, bie €angette. OBO-PŁCIOWY, a, e, obojćj płci, oon Bepben ©efdjledjtent. Obopłciowe części, części rodzajne żeńskie i męzkie. śniad. Teo. 167. ib. 173. Palczatka ziele, ma kwiaty obopłciowe. Jundz. 502. OBOPOLNY, a, e, OBOPÓLNIE adverb., Tr. (ob. Zobopolny), Boh. obapolnÿ ; jemny, Bepberfeitig, gegenfettig. OBOPOLNOŚĆ, ści, z., Tr., ob. Zobopolność, bte 2Bed?felfeitigfeit. OBOPRAWIEC, wca, m., oboręczny, aequimanus, i prawą i lewą ręką dobrze się bijący etc., Budź. 47. ber IńtfS unb rechte ift, (cf. obolewiec). Cn. Ad. 755. ambidexter-, Rag. dvode-snik; Ross. o6o4ecHopynHHfi.

Łyć jasne, wyrozumialne, nietrudne i nieobojętne, aby    strautitur, ber bte rechte $anb twe bte    linfe braucht OBO-

nie dały okazyi rozmaitych wykładów i sporów. Pilch.

wza-

Sen. list. 3, 157. — g. Niepewny, niedeterminowany ; utt* gewiß, unbeftintntt. Długo się obojętnie chwiali, nie mogąc sobie pewnej dać rady. Pilch. Sali. 71. Była potyczka zapalczywa, lecz przez kilka godzin obojętna i niepewna. Nar. Hst. 2, 379. — g. Człowiek obojętny, abo obostronny, bez przygany ; powolny, obrotny, do wszystkiego człowiek; uczynisz z niego co chcesz, każdemu chce dogodzić. Cn. Ad. 750. dworak, ein ^Oflttötttt, ber W gu ftnben weiß, er nerbirbt’3 mit ütiemanben. Obojętny; z przyganą; i z tym i z owym nakłada, na obie strony człowiek; i strzyże i goli; trudno go zrozumieć; z każdym przestanie; każdemu się umie przymilić. Cn. OBOR, u, m., obieranie, wybór osoby jakiej; Garn. svôla ; Ad. 752. ein Sldjfelträger, ein Seibenljaltner. — §• Obojętny, {Boh. obor kupa; Ross. oóopi brak, wyrzut); bie 5BaI)I, którego co wcale nie obchodzi, bezróźny, nie dawający    Dobrodziejstwa powinny uważniej i z pilniej—

znać interesowania, Boh. rnatny; Carn. enakush, ena-    szym oborem    być dawane. Gorn.    Sen. 168. Gdzie gwałt,

kushne; Vind. mersloferzen, mlazhnomifeln , kefen, mer-    tam już obor    być nie może. ib.

sloben ; Ross. paBH04jiUHUH, xja4HOKpoBHUH ; gleichgültig, OBORA, y, z'., OBORKA, i., demin., (Boh. obora; (Etym. Htcijt    intereffirt. Wezmij na siebie zimną, obojętną po-    wrzeć, zawrzeć; sc. *obwora ;    sed. cf. Ross.    aaóopt, 3a-

stać.    Teat. 48. b, 22. — Aliter: Obojętny, nie obcho-    ópajo, 3a6paitie płot, ogrodzenie; Etym.    brać); Croat.

dzący, nie interesujący; gleichgültig, nicht interefftrenb. Już obröv cinctura asseritia, obrovnicze asseres ; obor, ogra-mi jest obojętną . wzrok mnie jej nie łudzi. Teat. 48. b, ja, odvet* ogrodzenie ; Carn. et Vind. obôra * zwierzy-

21.    OBOJĘTNOŚĆ, ści &, obostronność, bte 3«?e^feitig*    nieć; Rag. obór, toor; Bosn.    obor, tór od krava i vo-

îeit;    dwuwykładność, bte Broeçbeutigfeit; Vind. dvuinopo-    lova, tór govedji; Dal. obor »    owczarnia);    (Eccl. oóopa;

menitnost, dvoinokasnost; Croat. dvoszlovje, dvorechje, BepeBKa restis, funis ; Ross, oóopu, oóopKH rzemyki do dvoynya, dvoynoszt; Dal. dvoumenye dubium, cf. wat-    zwięzywania kurpiów); stanie dla    bydła    pod niebem z

pliwość; Bag. dvoslovje, dvorjecje; Ross. 4ßjCMbicjeH-    okołem tylko    nakrytym, eilt bloß    an ben    ©eiten bebeefter,

HOCTL. Obojętność, nieinteresowanie, nieczułość, bez-    in ber ÜRitte unbebefter 3?iehfianb, ber Ste^of, ShefyfM;

różność, bie ©leichgültigfeit; Carn. enakushnost; Vind.    Vind. fortel; Sorab. 1. skotnicza, rodź. Lepiej więcej

morsloferzhnost, kefnust, merslobnust; Ross. xjta4H0-    bydła mieć w oborze , niż szat w komorze. Petr.Ek. 12.

KpOBHOCTfc, paBH04JuiH0CTt. Obojętność udaje, nie patrzy    Obórka u zagrodnika tylko na trzy krowy. Świtk. Bud.

się na nie wcale. Teat. 53, 11. Trudno, abyś się misi-    457. Słoma zawsze się przyda chłopu na oborke. Haur.

ła w obojętności zachować, ądy tylu wzdychają do cie-    Sk. 44. Zająć do obory, concludere pecus alienum in

bie. Nieme. Król. 2, 143. Śpiewaj z obojętnością, to się    claustris. Cn. Th. (cf. ciążać). tNierychło oborę zawierać,

znaczy, śpiewaj, jak gdybyś śpiewał tylko dla śpiewania.    kiedy już wilk owce pojadł. Zebr. Zw. 181. (owczarnia).

Teat. 20, 29. Kiedy kobietka widzi w mężu objętność    Jak wilka do obory wpuścił. Cn. Ad. 294. pewnemuś

ku sobie, zaraz rozumie, że inna miłość zaprzątnęła mu    zlecił, ovem lupo commisisti; bu fmft ben Socf gum ©<5rt*

serce. leat. 52. d, 90.    ner gemacfjt. Kpcz. Gr. 3, p. 91. I myśmy na świat nie

OBOK adverb., o bok, przy boku, pobocznie, podle, an    wyszli z obory, Wartujem pisma, czytamy doktory.

ber ©eite; (Carn. męmu; Sorab. 2. porome. fporome,    Chrośc. Job. 55. (t. j. nie z łasa, nie zboru).— g. Me-

pofpor, pofporome; Croat. tik, tikcze, cf. tykać się).    tonym. Obora * bydło, co się chowa w oborze, baê

na

404

OBOJĘTNOŚĆ - OBOLEĆ.

OBOLEWIE G - OBORNIK.

Na tej uczcie widział szlachcic obok siebie siedzącego fRiribötety. Haur. Ek. 120. Ross\ tobjuo. rzemieślnika. Gaz. Nar. 1, 184. Miło iść w piekło obok OBORAĆ, ał, f. oborze cz. dok., OBORYWAĆ, niedok., Herkulesa mego. Bardz. Trag. 452.    około przeorać, untacfertt, umpflügen ; (Vind. oborati, okul-

OBOLA, i, i., rzeka w Połockim, wpada do Dźwiny.    orati; Sorab. 1. wobworuyu ; Rag. oboratti). Jak wiele

Dykę. Geogr. 2, 233, ein §luß in 3tußlanb. OBOLEŃSK,    mógł jeden pług oborać od wschodu. Otw. Ow. 639.

a, m., miasto w wielkorządztwie Moskwy. Dykc. Geogr. OBORĘCZNY, a, e, — ie adverb., Boh. oborućnj ; Slov. 2, 232, eine ©tabt in iRnßlattb.    oborućni, obaurućny, oberućni; Croat.    obóruk; Bosn.

OBOLEĆ nijak, niedok., w około ból poczuć; non    ©d)ttter*    duodesnik, duodesni, obiruęgnak; Carn.    oborok, obo-

jen umfangen fe^n, runb urn ©d)tttcr$en entpftnben.    Z pró-    jak; Ross. o6o4ecHopynHuö; oboprawiec,    ambidexter, ber

inowania i obżarstwa rozliczne się wrzody w człowieku rechte unb Ińtfś ift. Cn. Th., obolewiec, (ob. Oburącz), zamnozyć muszą, zkąd i ona miła duszeczka z nim po- OBORNIK, a, m., [nawóz 3], obora, SBieljftanb, SSiefyfiof. społu oboleć musi. Rej. Post. 115 b.    Ciągnęli za nim do zamku, ale mu nic nie mogli uczy-

OBORNY - OBOWIĄZAĆ.

OBOWIĄZEK.

OBOWIĄZEK, 'OBWIĄZEK, zku,

m.r

nić, jedno oborniki wybrali i spalili. Biel. Św. 227. — §. Oborniki, miasto w Województwie Poznańsk. Dykc. Geogr. 2, 233, eine Stabt im ^ofenfdjen. OBORNY, a, e, od obory, üBietyftfllfê » . Końskiego nawozu nie trzeba pomieszać z obornym. Haur. Sk. 29. et 26. Oborne subst., zaplata za spaśne. Włod., abo za przechowanie w oborze , SSiehftanbSgelb, ffanbwtgśgelb, ßöfegelb fur gepfänbeieS 35ief>.

’OBORTUCH, ob. Obartuch. OBORYWAĆ, ob. Oborać. OBÓ-RZYĆ się, ob. Oburzyć. OBOŚĆ, ob. Obadać 2.

OBOSIECZNY, a, e, — ie adverb., (Ross. o6ok)4hh8) obo-stronny, obojętny, oburęczny, o dwóch ostrzach , n. p. miecz, jmdfdjnetbtg; (Bosn. obistranięa, obistranna, bi-stranięa, prosik, prosjek bipennis). — Botan. Łodyga obosieczna, anceps, z obu stron plaska, a kąty ma ostre. Jundz. 2, 16. OBOSPOLNY, ob. Zobopolny. OBOSTRON-NY, a, e, OBOSTRONNIE adverb., po obu stronach będący, bepberfeptig; (Boh. obastrannÿ; Vind. na oboinei strani, na obema krajama , na oboinem kraju). Czeladź twa ubrana po stopniach czeka, w obostronnym rzędzie. Miask. Ryt. 8. Wprzód idących i na zadzie strzegących wielmożna ozdoba, w okrąg i obostronnie stojących dra-bantów gotowość. Smotr. Lam. 32. — §. Obostronny, dwom stronom służący; Rag. objestranny; jmepfeittg. Obo-stronna odpowiedź. Bardz. Trag. 355. t. j. dwuwykładna, obojętna, jroepbeutig. Jedne rzeczy dobre, drugie złe, trzecie obostronne, to jest, ani złe ani dobre. Bals. Niedz. 1,271. gletihgültfge Sachen, bie meber gut nod) böfe fhtb, indifferentia, adiaphora. — §. Człowiek obostronny, z dwoma przeciwnemi chytrze nakładający, obojętny, ein Sepbenfjaltner, Broepâchêler. Kto pomoc obostronną niesie, ten jej przeczy. Bardz. Trag. 355. — §. Obostronny, nie interesujący się, nieczuły, obojętny, gleichgültig. — §. Grammat. Obostronną płeć, genus dubium. Tr. OBO-STRONNOŚĆ, ści, z., obojętność, dwuwykładność, bie Bmepfeitigfeit, B^epbeutigfeit ; bezróżność, nieróżność, bie ©leidigültigfeit.

OBOSTRZYĆ, /.obostrzy cz. dok., Obostrzać niedok., Croat. obostrńjem; Ross. oóboctphtb, oÓBacTpHBaTŁ; na około zaostrzyć, runb um fdjarf machen, fdtdrfen, pr. et fig. Obostrzyć karę, surowszą ją czynić, powiększyć ją. — Obostrzyć co karą, zapowiedzieć pod surowością kary. Wol. — Obostrzyć kogo na siebie, oburzyć, rozgniewać na siebie, einen mtber ftdj aufbringen, entrüften. Wzruszony i obostrzony gniewem. Pilch. Sali. 57. Nie tuszę, iż-byś. W. K. M. obostrzony, nie gniewem, ale nieprawością Dymitra, miał dać miejsce wywodom wykrętnym. Gorn. Dz. 63. et 83. Sławiono bardzo biskupa o tak ostry dekret; owa po tym obostrzeniu ludzi wielkich i małych przeciwko biskupowi, sejm jest złożon. ib. 43. (t. j. po tym zjątrzeniu). — *§. Bóg cudami zatwardziałe serce Faraona obostrza, aby się ku bogu skłoniło, i zmiękczyło. Pociej. 117. nęci, budzi.

OBÓW, ob. Obuw.

OBOWIAZAĆ, f. obowiąże cz. dok., 'OBWIĄZAĆ qu. vid., Obo-wiązować, Obowięzywać, obowięzuje niedok., Boh. obwazati, obwazowati, zawazati; Rag. obvêzati ; Vind. savesati, savje-

tuvati, sadoushiti (cf. zadłużyć), sastauit (cf. zastawić), oblubit, koga sadershnega storiti; Croat. zavezati, zavesü-jem, zadusiti, zadusam ; Ross. 0ÓH3aTB, 40J5khtb, 040,i>khtb, 0404*aTL; — moraln. zniewalać kogo, obligować, powinność kłaść; cerbinben, »erpichten, »erbinbltch machen. Więcej sobie mam ważyć tę powinność, którą obowiązany jestem narodowi ludzkiemu, niżli tę, którą obowiązany jestem jednemu człowiekowi. Gorn. Sen. 547. Zapis drugiemu uczynił, i obowiązał mu dobra swe, zapisawszy i uiściwszy mu on dług na nich. Szczerb. Sax. 274. (na te dobra dług zawarował). Obowięzujący, Sorab.

1. pżiwinwatofcżaczć; Ross. oóbasaTejŁHbifi, 040JîKHTe4B-hbih. Obowięzuję kogo przysięgą, szlachectwem, słowem cnotliwym * zawięzuję kogo przysięgą. Cn. Th. Obowięzuję was przysięgą, córki Jeruzalem. 1 Leop. Cant. 5, 8. (poprzysiegam was. 3 Leop.). Obowięzuję koga pod sumnieniem. Dudz. 12. Ja w tym sumnienie swoje Bogu obwięzuję, Iż i tam w tych, i tu w tych księgach sam pracuję. Stryjk. 83. Przysięgą obowiązował wszystkie swe w lekarstwie naśladowcę. Lat. Kom. A 2. Obowięzujemy cię na Boga w ś. Trójcy jedynego , abyś nam prawdę powiedział. Sk. Żyw. 94. t. j. zaklinamy cię, mir Mchmören bid)- Zakon boży obowiezował ludzie na rozmaite ceremonie. Sekl. Joan. 13. Nikt na rzeczy niepodobne obowiązany być nie może. Sk. Kaz. 362. (t. j. do rzeczy niepodobnych). Saul lud swój na post obwiązał. Sk. Kaz. 121. (do postu). Obowiązanie abo sakrament; gdy najś. sakrament chrześcianie przyjmowali, obowięzywali się na żywot czysty. Sk. Dz. 70. Katylina napojem krwi towarzysze swoje obowięzywał. ib. Chrze-ścianin ma obowiązki, któremi nas bóg obowiązać raczył, a od tego obowiązania wszystek postępek nabożeństwa jest nazwany religią, t. j. obowiązaniem. Żarn. Post. 3, 585. Być obowiązanym do sekretu. Kieme. Król. 1, 62. Nie obowięzujcie jarzmem tym duchownych. Zygr. Gon. 408. (nie obciążajcie). Człowiek nieuczony, i obowiązany in-nemi sprawami powołania swego. Eraz. Jez. C 4 b. (zajęty, zatrudniony). Obowiązany, winien , powinien, Siat. obvezan ; Vind. obdoushen , doushen, sadoushen , sa-dershan, savesliu, savjetliu, savesan , oblublen ; Ross. 040iaceHHBiif. Obowiązanym być Ross. 404*eHCTB0BaTB.

—    Obowiązać się do czego; Ross. oÓBfmTBca ; jtd) mojtt oerbtnben ; Boh. zakazat se, podwoliti se, podwolowati se; Rag. zavêzati se.

—    *§. Obwiązka, obwiąsło, czym co fizycznie obwię-zują , Sanb, Stttbe. Łazarz wyszedł z grobu, mając związane nogi i ręce obowiązkami grobowemi, i oblicze jego było chustką obwiązane. Sekl. Joan. 11. — g. Obowiązek, powinność, obligacya, Serpfüchtung, Sdjulbigfeit, $er* btttblidjfett ; Boh. zawazek , podwolenj ; Sorab. 1. wobwa-zano, winwatofcż; Vind. saveza, savesanje, 'sadershba, savesnost, saveslivost, sadershnost, sadershlivost, dou-shnust, sadoushnost, (ob. Dłużność) ; Carn. dolshnustj Croat. dusnozt ; Slav. duxnost; Ross. 0ÓBH3aHii0CTB, oóBh— 3aie4BCTB0, 40JÎKHOCTB. Posiada tę osadę z obowiązkiem^ służby wojennej. Boler. 177. Obowiązek ten, który na się mają, nie za mały trzeba poczytać. Boter. 3, 177.

Przywiedli go do obowiązków i przysiąg i obietnic, jakich im było potrzeba. Sk. Dz. 838. Żydów wiązać pismem i obowiązkami różnemi musiano. Sk. Kaz. 229. Wypuścił nas Jezus z onych ciężkich a twardych *ob-wiąsków zakonu. Hej. Post. O o 1. O kontrakeiech i obligacyach abo obowiązkach. Modrz. Baz. 305. Zaklinam cię na wszystkie obowiązki. Kras. Boś. 105. t. j. na wszystkie świętości, bety altem IMS fettig tft. — §. Obowiązek , *obowiązka, i, z., warunek, kondycya, bte 23ebitt* gang. Przyzwolił na koncylium z taką obowiązką, aby nie było więcej zachodnich jak wschodnich biskupów. Sk. Dz. 550. OBOWIĄZAŁY, a, e, obowiązany, zniewolony; Ross. o6T,fl3aHHbiii; »erfotnben, öerpfltdjiet. Nas wszystkich masz obowiązałych tobie za ocalenie. Nag. Cyc. 127. Naród Morawski za Bolesława hołdownym i obowiązałym miał być królowi Polskiemu. Krom. 69. Obrót szczęścia przyszłego obowiązałym sobie i wiecznym poczytuje. Krom. 459. cursum fortunae proprium et perpetuum existimat. Król ją pięciądziesiąt i sześcią tysięcy złotych na Gołu-biu obowiązałych , i prawem zastawnym warowanych, obdarzył. Krom. 616. (in Golubio obligatis et oppignoratis). Wojewoda Mołdawski pod wiarą królewską zawsze zostawać, przysięgą i obowięzałym pisaniem warował. Krom. 589. literis consignalis, t. j. obowiezującym, ffierpfliclp inngêfcfyreiben, £«nbf#rtfi. OBOWIĄZKOWY, a, e, z obowiązku wypadający, $crpflic()tnng3 « , ^flicbt *. Część dziedzictwa, którego się dziedzice koniecznie domagać mogą, zowie się częścią obowiązkową; a za taką naznacza ustawa każdemu małoletniemu dziecięciu połowę, każdemu zaś wielotniemu trzecią część. Cal. Cyw. 2,256-58.

OBÓZ, u, m., (Boss. 00031, 0Ó03eiVŁ bagaże, obłogi) ; Boh. tabor tabor; Slov. lezenj; Slav. lexânje, logor; Carn. leshishe, (cf. lezysko); Sorab. 1. woyske lehwo; \ind. logar, tabor, kamp, dondar, voisknu leshithe;

masc.

406

OBO WIĄZAŁY - O B B O Z N Y.

OBOŹNA - OBRĄB.

ni. Warg. Cez. 51, (ot. Ciury). Obozowy żołnierz* polny, gclbfolbat; (oppos. garnizonowy, warunkowy). Hetmani Rzymscy sami przy oboźnym ogniu rzepę piekli. Birk. Kaz. Obóz. L 2. Flasza obozowa. Teat. 8, 43, bte ftelbflafdje. Wieniec oboźny. Budn. Apoht. 87. Obozowy wieniec hetman dawał temu, który najpierwćj do obozu nieprzyjacielskiego w-padł. Warg. Wal. 60. Biegunka obozowa. Perz. Lek. 122. — §. Oboźny, obozowy, subst.

Boss. o6o3hhh , niaTepmmefi ; Eccl. BOonomitTeib ; ber Sa* germeifter, SïegimentéSguartiermdfter. Jak sobie oboźny postąpić ma, przy kładzeniu obozu. Tarn. Ust. 295. Oboźny Koronny i Litewski są dygnitarze i urzędnicy wyżsi; ich obow-iązek zakładać obóz na miejscu , który najwyższy wódz naznacza. Kras. Zb. 2, 264. Papr. VV. 2, 235. — OBOŹNA, y, z., subst., żona oboźnego, bte Quartier* meifterinn. OBOZOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., obóz zakładać, obozem stawać, lagern, ein Säger auffdjlagen, im Säger flehen ; (Vind. taboreti, tabor sabijati, postauiti). Wojsko dwojakim sposobem obozować może, zwyczajnie, to jest, w ulice ustawionemi namiotami, lub też takim porządkiem, jak jest do bitwy uszykowanym. Łęsk. Mier. 2, 237. Nauka obozowania jest trojaka : wybrać obóz, strzedz i opatrzyć go. Służb. Ob. 2. OBOZOWISKO, a, n., miejsce lub plac obozu; Vind. taborifhe, kampifhe; Boss. cTaHOBiime, topTOBHme; ber ^lafc, roo fid) baê Sa* 0cr bcftnbet, baes Sagerfelb, gelblager, ber Sagerplajś. Wybór dobrego obozowiska częstokroć wiele pomagał do znakomitych zwycięstw’. Jak. Art. 2, 475. et 456.

OBOZYĆ , OBÓSTWIĆ cz. dok., bóstwem zaszczycić, ner* göttlichen, göttlich machen; Eccl. onomaTii ; subst. oRomenntc, oómeHie, um coe4Hiieme ne^OBtna es óoroMt. Chleb i wino jest samo istotne ciało Chrystusowe obożone. Smotr. Apol. 48. Tegoż dnia zstąpił Chrystus duszą 'obożną (obożoną) do otchłani ojców śś. Sak. Dusz. 145.

Croat. logor, dondar, tabor; Dal. et Hung. tabor; Ross. OBRA, y, dawne miasto w Wwdztwie Poznańskim. Dykę. aarept, Taóopt, Taßapbi, TOBapu (cf. towar), cram; §. Geogr. 2, 233, eine 6tabt im *)3pfenfd)cn. a) bail Säger, ftelblager, zbiór namiotów na obozowisku OBRĄB, ębu, m., (Boh. et Slov. obruba, obrubek margo; porządnie dla spoczynku wojska wystawionych. Obóz    Sorab. 2. hobrubk; Vind. rob, brieg, okrajik, obfhiu, sa-

zakładać i szańce czynić kazał. Warg. Cez. 32. baô Sa*    rob; Croat. obrùb limbus, rub 1. linteum, 2. obrąbek;

ger abftecfen. Obóz stawiać, obozem się kłaść, castra    Boss. oópyófc, oópyóeps ocembrowanie, oópyóoKt,

ponere. Cn. Th. Eccl. onomato, Booimnaioca. Obóz za-    oópyóoneKt kloc, pyóeu^ bramowanie); §. 1) otocze-

toczyć. Tr. Bolesław obóz pod Ciemierzynem rzuciwszy,    nie rębem, obramowanie, ba$ Itmfchließen, Umbrdmen,

zupełną zimę w nim trawił. Krom. 172. Uciekali z bi-    SBckdmen, 33efäuntcn; Sorab. 1. wóbdahwk. We śrzodku

twy ku obozu. W;arg. Wal. 54. Wojska obozem stoją.    sukni będzie przepor, a obrąb koło niego tkany. 1. Leop.

Łejk. Mier. 97. Obóz ruszać, ruszać się z wojskiem,    Exod. 28, 32. (przepor wokoło oszyjesz. 3 Leop.). — g.

obóz składać. Cn. Th. ba$ Säger abbretfyen. — Zła to    Obrąb, obrona wojenna z lasu porąbionego koło wojska,

sprawa, kto naprzód w obozie wykroczy. Rys. Ad. 80.    Cn. Th. zasiek w około, ein üßerhau in bte IRuttbe. —

(bo go najprzykładnićj karzą), g. b) transi. Obóz, spo-    g. 2) Transi. Określenie, ograniczenie, okres, kresy,

czynek wojska ciągnącego; nocleg wojska    pod namiota-    granice; Vind. opir,    okrai, opietje ; Umgrdnjung, ©rdn*

mi, Sagerrufye, Sftafttag. Król    ostroinemi    obozami idzie    jen. Zachowując sie    w obrębach instrukcyi,    niczym nie

powoli. Suszyć. Pieśń. 3, A’ 3 b. 'OBOZIENSTWO , a,    uchybi poseł woli swoich współbraci. Kołł. List. 2, 38.

n., urząd oboźnego , oboźniclwo, bte QuartiermeiflerfieHe.    Władza przełożonych i posłuszeństwa niższych mają nie-

Tr. OBOZISKO, a, n., mizerny obóz, ein elettbeé Säger.    jakie obręby; każdy przełożony wychodzący z tych obrę-

Dość miał postraszyć szczupłe obozisko. Chrośc. Fars. 137.    bów jest tyranem. Zab. 16, 248. Sprawiedliwość nigdy

OBOŹNIC, a, m., Vol. Leg. 8, 755. syn oboźnego, bc$    niema z praw obrębów* wykraczać. Vol. Leg. 7,69. Obre-

QuartiermeifterS ©ofyn. OBOŹNY    OBOZOWY, a, e, Säger * ;    by rozumu naszego    są ciasne. Zab. 5, 35.    Mnie we-

Boss. ^arepHtiH, CTattOBufi. Z    raja oboźna    szła bez bro-    dług szczupłego sił    miernych obrębu, i na    tym dosyć

OBRABIĆ - OBRA Ć.

OBIERAĆ.

407

no-

przestać. Min. Auz. praef. — *§. Jeśliby której stronie o ziemie obrębną, ograniczną, powod z prawa był wskazań.... Jeśliby prawo mieli o ziemię zobopolną, a nie w jednym miejscu, ale po różnych, niwami abo obrębami lezącą, świadkowie mogą o każdą niwę, sianożęć, abo obrąb świadczyć. Słat. Lit. 295. (zagroda?). OBRĄ-B1C, f. obrąbi cz. dok., Obrąbać, obrabiać, obrębuje niedok., Ross. oópyÓHTB, oópyóaTi. ; §■ i) ociosać, be« bauen, obcinać. Cn. Th. Z dziesięć tysięcy siekier mając , obrębali na koło wszystkie budynki, że nie mógł ogień pożarem iść. Star. Dw. 74. — §. Obrębem otoczyć , mit einem Verbau etnfdjlteßen. Bał się hetman, aby go nieprzyjaciel na lesie nie obrąbił. Biel. 711. Dano znać o zbójcach , którzy obrąbawszy się na lesie, ztam-tąd wielkie szkody czynili. Biel. 305..— §. 2) Obrębo-wać, owrebować, ręby czynić, obrównywać, rowem, szwem, brzeg jakiej rzeczy otaczać, marginare; Boh. obraubiti, obrubiti, obrubowati; Slov. obrubugi ; Sorab.i. wobrubacż, wobrubuyu; Groat. rubiti, obrublyüjem; Vind. robiti, rob storit, obrobiti, priemati, opriemati (bramować), sarobiti, obdjati , sapriemati, saportirati, opriemati , okrajati ; Carn. rôbèm , robiti ; Bosn. obtociti hagli-nu ; Ross. oópyóflTL, Toponim» (cf. troczyć), kuhmhtł , OKafiMHTL, BLJKanuiiTŁ , TanaTb, cf. toczyć, otaczać ; beran* ten, mit einem flîanbe umgeben, beffiumen, befeßen, runb um einfaffen. Opruty kapelusz taśmą szczćrozłotą wciąż obrębuje. Zab. 12, 77. Marysia obrabia chustkę. Teat. 38, 23. Obrąbiony, owrąbiony, brzezisty. Cn. Th., geranbet, befe$t, befaumt. OBRĄBEK, bku, m, Boh. obruba, obru-bek; Sorab. 1. wobrub; Sorab. 2. hobrubk; Carn. ob-tók , rôb, róbz ; Vind. rob, priem, okrajik, obfhiu, sa-roblenje; Croat. rub, obrubek; Bosn. obtoka ; Ross. oópyóna ; obrąbek uczyniony na brzegu czego, corona. Cn. Th., obrąbienie, owrąbienie, bie ©iufajfltng, ber 33e* fafc, ber 6aunt.

OBRABIAĆ, ob. Obrobić.

OBRAĆ, /. obierze cz. dok., OBIERAĆ niedok., (Boh. obj-rati, obrati, oberu decerpere ; Slov. objrâm ; Sorab. 1. woberu , worubu , wuzwohlam eligere ; Vind. obrati, dol-pobrati decerpere ; Bosn. obratti, obirati, izbirati eligere ; Croat. brali, berem, obiram, odbiram seligere ; Rag. obratti; Ross. oóoópaTb, oópan,, oónpaTb decerpere); §. 1. brać co lepsze, wybierać, auêroa&len, auêlefeit. ermäßen; Carn. svoliti, svolem , voliti; volim; Vind. svoliti, sbrati, isvoliti, vunsvoliti ; Boss. hsbojhtł , imoiSTb. Z dwóch jedno obrać Slov. z dwóch gedno ożelet Lepsze obie-ra, złego nie ukusi, aż kiedy musi. Petr. Bor. D 4. Przyjaciela bacznie obieraj, a obrawszy mowo trzymaj. Cn. Ad. 961. Dawid z nędznego stanu pasterskiego był od pana obrany na stan królewski. Wiśn. 443. Pan obrał sobie Syon, a upodobał sobie, aby był mieszkaniem jego. ib. 441. Trudniejsze tam bywa obranie, Gdzie tysiąc rzeczy widziem w równoważnym stanie. Zab. 4, 335. Nag. Nie sprzeczna była do obrania sobie stanu. Teat. 9. b, 108. Szlachcie należy obierać króle. Pot. Arg. 114. — §. 2. Obierać kogo z czego* ogołocić, wyzuć, einen be* rauben, fafjl machen, auäplünbern. (Sorab. 1. wobóbranki,.

woberki manubiae). Zbójcy gwałtownie ludzi obierają. Szczerb. Sax. 163. Obrano w drodze z pieniędzy, i ze wszystkiego, aż nie miał i o czym zajechać do Polski. Biel. 662. Po śmierci króla Michała, piérwsza poczta niesie, że Litwa obrała Xcia Konstantego ; aż po tym objaśniło się, że ci dobywszy się w nocy do gospody, Obrali ze wszystkiego, nie bez wielkićj szkody. Pot. Jow. 143* Kościoły obierają, aby domy swoje zbogacili. Sk. Kaz. 596. Nic nie mam, gdyż jestem obrany ze wszystkich dóbr. Kulig. Her. 75. Jestem z fortun wszystkich 'obe-brany. ib. (obrany). Ze wszystkiegoć obrała sprosna miłośnica. Jag. Wyb. C 2. Obrany w rozum, w pieniądze, sic Cochanovius loguitur, pro obrany z pieniędzy. Cn. Th. Czylibym tak głupi był i w rozum obrany? Kulig. Her. 280. Nie przeciwiać się człowiekowi w rozum obranemu. Budn. Apopht. 4. W rozum obrany, kto się śmierci boi. Prot. Kont. D 3 b. Nie jest obrana pewnie tak w rozumie, Aby temu dać kiedy wiarę miała. Past. Fid. 93. Na co się przygodzi ziemia w ludzie obrana? Zebr. Ow. 9. — §. Obierać drzewo, sad, owoc zbierać, owoc obrywać, bte ©artenfrüeßte abneljmeit. W winnicy zebranćj gronka zostawiają ci, którzy pilnie winnicę obierają. 1 Leop. 4 Ezdr. 16, 31. — §. Drzewa należy obierać ze skóry po ścięciu. Jak. Art. 3, 165. bie üîtnbe ab* fdjcilen. Drzewa obrane z kory na pniu usychają. Jak. Art. 5, 159. Skotopas nadszedł lwa, a on jałowicę obiera. Ezop. 93. — §. Obierać, przebierać, chędożyć oliwki, jagody. Cn. Th. îrflltben Belefen. Groch po stole obierać. Pot. Arg. 114. Kości, któreby miały być żem obrane, żębami ogryzać. Eraz. Ob. E i i i. — §. Gruszki, jabłka obierać, abfdjälen, bemalen; Vind. odlu-piti ; Bag. ogûliti, gûliti. — §. Chłop konia przywiązawszy, kijem go obierał. Ezop. 95. wzbierał, okładał, prügeln. OBIERAĆ się rccipr., wiele czego nabierać, obłowić się, ftd; berappen, ftd) t>oll paefen. Nie obierzesz się tu, non multa hinc auferes. Cn. Th. — £. Obiera się n. p. palec, ropą na około zachodzi. X. Kam. obnaża się ze skóry, ber fttnger fMt ftd), pufft ftd;, eitert.— §. Obierać się się czym, abo koło czego, parać się czym ; Boh. objrat se; trudnić się czym, chodzić koło czego, bawić się tym; ftd; roorntt befd;dfttgen, abgeben, ein ©efd;äft treiben. Król Jagiełło w myślistwie się obierał. Cwagn. 78. Tales obierał się w naukach gwiazdarskich i lekarskich. Biel. Św. 27. Pylagoras się nie obierał, jedno w liczbie a rozmierzaniu świata, ib. 27 b. Ludzie w naukach się obierający. Sak. Probl. pr. My jeszcze w większej próżności obieramy ^się, niżeli ona młodość dziecinna. Kucz. Kat. 3, 334. Żupnik ma sól przedawać kupcom i tym, którzy około soli się obierają. Herb. Stat. 102. Starajcie się dzieci, abyście się w naukach poczciwych pilnie obierali. W. Post. W. 52. Obierać się około czego. Petr. Pol. 37. Obierali się ci łotrzykowie rozbojem. Wys. Kat. 576. Póki się w- filozofii ćwiczyć i obierać nie zechcemy, póty drogi do szczęśliwego życia nie potrafimy. Star. Ref. 35. Zkądże tam cnota po-chop dobry weźmie, kiedy się w niej żaden z rodziców nie obiera? ib. 157. Obieranie się w czym, bawienie

408

OBRACAĆ - OBRADA.

OBRADA-OBRAZ.

się czym; Vind. dobiulanje , dobitje, barantanje , per- 2. OBRADA, y, i., (Etym. rada); obradzanie, naradzanie, delstvu; ba$ ©enterbe, ©efchäft, bie Sefchäftigung. Cycero    ba§ Serathen, bie Serathfchlagnng ; Vind. obrath, pofvitu-

udal się,do spokojnego w naukach obierania. Kosz. Cyc.    vanje, prevdarjenje ; Garn. svjetuvanje, pomènilva ; Croat.

A 2. Życzył sobie do śmierci w spokojnym filozofii    tolnächtvo, tolnachenye, szvetuvanye; Ross. coBtTOBaHie,

obieraniu bawić. ib. A 2 b.    commune, cohmü , (cf. sejm). Dla dalszej obrady o tych

rzeczach, naznaczamy sejm extraordynaryjny. Vol. Leg. 5, 353. Obrad publicznych dom, radziecki dom. Pilch. Boh. rozpocisti, rozpocjtati, rozećtu ; Vind. obrazhunati,    Sali. 36. ratusz. — 1. OBRADOWAĆ, aï, uje, intrans.

obraitati; Ross. pa3cqecri>, pa30UTy, pascnmaTb, pa3-    niedok., radzić o czym; Carn. pomèniti ; Vind. obrathu-

C’iHTUBaTb, pacqncMTb, pacqnc4HTb, sayecTï, 3aqirraTf>,    vat, le fvetuat, fe podgovoriti, fe pomenvati, fvit der-

CMttHTb, CMkqaTb, cqncMTb, cmmaait, cocuecib, co-    shati ; Sorab. 1. wuradzicź, naradzu; Germ, beratschlagen.

cnmaTb, cocmrrHBaTL. Liczbę ich obrachowawszy. Paszk.    Dawne prawa nie pozwalały obradować przy świecach.

Dz. 428. Nie pierwej dom swój ustanawia, aż weźmie    Skrzet. Pr. Pol. 4, 273. .

sprawiedliwą miarę stanu swego, i obrachuje się pilno 2. OBRADOWAĆ kogo, cz. niedok., Boh. obradowati ; Bosn. z dochodami. Mon. 66, 452. Kto z was, chcąc budować dom, usiadîszy pićrwćj, nie obrachuje nakładów ? 1 Leop.

Luc. 44, 28. OBRACHUNEK', nku, w., rachunek z czego , cf. liczba , sprawa, Iikwidacya , bte SercchttUltg ; Boh. saućet, sećtenj ; Vind. razhun, obrazhun, odrazhun ; Ross.

3aqerE, yqerb, cnerb, omerb, n3omeHie, pascnerb, co-CMHTaHie, comeuie, cudna, cm4jtk3 , cmtname, BbiiaeTKa, nc3HCJieHie, paciua4Ka, BLiK4a4Ka, c.io>KHOCTb ; Eccl. pacne-renie, councjeHie. OBRACHUNKOWY, a, e, od obrachunku, 33erechnung§*, fRedjnen; Ross. 3aqeTHhiH, omeTHHö;

Eccl. CMtTHMÜ. Najwyższa Izba obrachunkowa.

OBRACZ, ob. Obręcz.

OBRACZACZ, a, m., co obraca, ber SBenber, Untwenber,

Umfctyrer. Anat. Obraczacz udowy, trochanter, r o tutor, 4. OBRADZAC, ob. Obrodzić.    *

jest guz do przypinania myszkom wszelakim służący. OBRADZIĆ, f. obradzi cz. dok., 2. OBRADZAĆ niedok., obmy-Krup. 4, 152. et 5, 42. Nerw    obraczacowy.    Krup. 3,    ślić, 9îath fd;affeit,    beratheit.    Pan    zbawienie    wszystkim

222. Żyła obraczacowa. ib. 77.    od obracania,    ÜJBeitbCs .    obradził. Kanc. Gd.    4 09. Obradź    cię bóg,    obmyśl    cię

OBRĄCZKĄ, i, z., demin. nom. obręcz ; Boh.    obraućka,    bóg * idź z bogiem ,    z panem    bogiem , ©ott helfe far ,    gelje

Ross. oópyumcB; eût fletiter 3îetf.    Obrączka szyi    armatnéj.    tu ©ottcâ Siameit.

Łęsk. 2, 240. Zapałowa obrączka, wylotowa obrączka ‘OBRAG « okrąg, obrąb, n. p. Hiszpańskie Eskuryały Mają armatna, astragale. Jak. Art. 4, 438. Pierścionek na    w obrąg powiat cały. Kchow. 304. [myłka    druku 3].

kształt obrączki, ein SRetfrfttg; Ross. ó&wyrB, KOJbUO. OBRAMOWAĆ, ob. Bramować, Obrąbić. OBRANIE, OBRA-Wc Pan potrzebujesz obrączki na swoje zaślubiny. Teat.

49. d, 25. Obrączka koło pieniądza« brzeg, ber 3îanb tun ein ©elbftûcf; Ross. rypnucB. — §. Botan. Obrączka, volva, jest kielich skórkowaty u niektórych bedłek na trzonie stojący. Bot. Nar. 96. bte SBlljCtthÜHc. OBRĄCZKOWY, a, e, 4. OBRAZ, u, m., (Boh. et Slov. obraz imago, effigies ; od obrączki, z obrączką, SRanb *, geräubert, Uîânber ».    Sorab. 4. wobraz monetae figura, imago,    typus, comma,

Zaćmienie obrączkowe, gdy brzegi słoneczne w około    charactcr ; Vind. obras, obrastvu « figura,    kształt, obraz,

występują za brzegi księżyca. Sniad. Geogr. 207. Boh.    oblicze, twarz; Carn. obras faciès, imago ;    obrask, obra-

Prog. 49. pr. Złoto ważne obrączkowe. Kras. Dos. 63.    snek imago; Croat. obraz * twarz, vultus,    effigies, faciès,

Złoto, i jeszcze samo obrączkowe. Teat. 55. b, 4 2. Ross.    imago, obriz forma ; Hung. óbrózat vultus; Bosn. obraz,

rypTHJbHHH. — Transi. Ja wiem, że każdy z tych wier-    lice vultus, gêna, mała: Slav. obraz «twarz; obrazi « ja-

szów jest obrączkowy, i będzie przeważał. Boh. Kom. 4,    gody, policzki; Rag. obraz, liże, oblijcje vultus, faciès,

433. (celny). ‘OBRĄCZKOWAĆ cz. niedok., obrączkę    gena, (bezobrazni deformis; Ross. oópaas » obraz, kształt,

czyli brzegi w koło czego dawać, rättbcnt ; Ross. rypuniTb,    sposób ; oópa3Ho) ; (Eccl. oópa3Hb tym sposobem, tym

kształtem, 6e3o6pa3ie nieforemność); obraz, wyobrażenie, 1. OBRADA, y, z , ucieszenie, radość, ukontentowanie;    podobieństwo rzeczy widomych i niewidowych, baó 33ilb ;

(Etym. rad); Vergnügen, 8uft. Niewielka obrada; podarek    Boh. podobizna, (cf. podobieństwo); Slov. obraz, piłda ;

błahy. Gn. Ad. 702. (cf. obdarzyłeś mię iron.: cf. babko!    Sorab. 2. bilda ; Sorab. 4. bilda, fnamio (cf. znamię),

dałem ci szeląg). Patrzyć a nie zażyć, mała obrada, ib.    molwanć znamó , wotmolwano; Carn. pild, kip, obrâsk,

825. Koń pod nim rże z wielkiej obrady, dźwięk trąb    obrasnek; Vind. podoba, podobnust, spodoba, obras,

obrasek; Croat. kip, prilika, obraz, liczę, oblichay, szlik-

OBRACAĆ, ob._ Obrócić. ‘OBRACHMANIĆ , ob. Obrochmanić. OBRACHOWAĆ, f. obrachuje cz. dok., obliczyć, berechnen;

obradovati ; Ross. o6pa40BaTt, oópa4UBaTB ; §. a) ucie-szać kogo, einen erfreuen. Słońce swoją przyjemną jasnością świat i obywatele jego częstokroć obraduje. Fur. Uw. F. — §. b) Obradować się jakiej rzeczy abo osobie ; Ross. oópa4UBaTLca ; jtdj einer «Sache erfreuen. Gdy kto pojmie żonę, nie pójdzie na wojnę, aby przez jeden rok obradował się żenie swojej. 4 Leop. Deut. 24, 5. (weseląc się z żoną swoją. Bibl. Gd.). Nie obradowaliśmy się. Cn. Ad. 702. simul aperuit et clausit theatrum; lt>tr ftnb beffeit utc[)t früh geworben. Obradować się temu dosyć nie mogli, że Telemaka z sobą wzięli. Tr. Tel. 220. Obradowanie jego będzie mu na żałość. 4 Leop. Bar. 4, 34, (Croat. obradoscha , cf. po weselu płacz).

NY, ob. Obrać. OBRANIEC, ńca, m., który został obranym , ber ©ewähltc. Rej. Post. C 2. — OBRASKI, ob. Obrazki. OBRASTAĆ, ob. Obrosnąć. OBRASZAĆ, ob. Obrosić.

ryp-iy-

usłyszawszy. P. Kchan. Jer. 405.

ka, prikaza; Dal. prilika; Hung. kép, âbrâzat, (cf. kibić); Cn. Th., Me Seletbtgmtg, b«3 SJeletMgett, 33erle£ett. Im go-Rag. prilika, sliccje, slikka; Bosn. prilika, inkuna, kip; dniejsza osoba obrażona, tym większa obraza. Lach. Kaz. Slav. prilika, inkun ; Ross. oópa3Ł, Kapiwia ; Eccl.    1, 461.— §. Obraza abo obrażenie od kogo, quasi pas-

Obraz znakiem jest tego, który jest malowany;' a ten,    sive, którym mię kto obraził. Cn. Th. krzywda, Me erltt*

który na obraz patrza, ^zaraz patrza na tego, którego    tcne SeleiMgung, $erlefcmtg. Dotykali się rozpalonej szyny,

znaczy. Birk. GL Kun. 53. (ob. Portret, malowanie). Da-    a żadnej obrazy nie odnieśli. Sk. Dz. 840. Mam obrazę

leko jest obraz i wymalowanie od swego oryginału. Kłok.    od niego, jestem obrażony od niego, obraził mię * mam

Turk. 70. Obrazy ciał tych są, które widziane być mo-    krzywdę, cierpię od niego, er tfut tmr tinrent. Mam

gą. nie tych, które niewidome są. Zygr. Gon. 389. Obra-    obrazę do niego, na niego, mam urazę do niego. Wlod.t

zy są księgami prostych ludzi. ib. 402. Cudowny obraz,    mam chrapkę na niego, id) l)abe eilten ©roE gegen tljtt.

ein rcunbertjiattgeS 33tlb, ein ©nabenMlb; Boss. hkohs, hko-    OBRAŻAĆ, ob. Obrazić. OBRAŹCA, y, m, OBRAZICIEL,

Honncfc. Mieni się, jak cudowny obraz. Mon. 74, 366.    a, m., ber SeletMger; Boh. aurażce; Ross. o6h4<ihk:&, ocKop-

(odmienia farbę, cerę, minę). Obraz formierski, na gi-    órneib, nOBpe4me4b, Cbi^yra; Eccl. oóiuirrejib, npeo-

psie, na alabastrze odbity, abo wybity, cctypum. Cn. Th., eilt*    6h4hhke , KOTopuS BecbMa CKioneHS ki. oóitAawb, o6h-

gegrabetteS S3tlb. Obraz przemalowany abo wyrysowany z    jKaromift 4pyrHXE. Karano ich jak obrazicielów majestatu,

drugiego, ob. Konterfet, Vind. poobras, ein fopirteB Stlb," Sowit. 28. Obr. 49. 2Dîajeft«têt>erbrecl)er. Któryby na wojnie eine Sîopie. Obraz rzezany, lany, kuty, statua, posąg, eh powinności swej nie czynił, niechaj będzie mian za obraź-ne ©tatue. Obrazy słupowe. Warg.    Wal.    289. Gorgiasza    cę Rzpltćj. Modrz. Baz. 479. W rodź.    źeńsk. Obraziciel-

obraz słupowy z szczerego złota lany.    ib. 311. Obraz    ka, Ross. oóiunHua. OBRAZEK, zka,    m., demin.    nom.

więtszy nad wzrost ludzki, abo bardzo wielki, lany z    obraz; Boh. obrazek; Vind. obrasek, poduba ; Croat. ki-

kruszcu abo wybijany, rzezany, składany z rozmaitych    pecz, kipchecz, peldicza, obrazchecz; Hung. ke'petske;

rnateryj, colossus. (Jn. Th. Obraz niecały wzrost wyra-    (Croat. obrâzecz, obrâzchecz, obrazich ; Hung. âbrâzatotska *

zający * bust, półposąże, popiersie, ein SntjłMlb. Obraz    twarzyczka; Bosn. obrazaç vulticulus; Ross. o6pa3ei4B,

mniejszy, niż wzrost ludzki * miniatura. Obrazy przodków w    o6pa3qma * modelusz, forma, próbka); ein fleineS 23ilb,

przedniejszej stronie domu Rzymianie kładli, aby ich cnoty    Silb^en; Sorab. 1. znameżko ; Rag. priliciza ; Eccl. 3pa-

potomstwo naśladowało. Warg. Wal. 282. — §. Transi.    hhkü. Ci, co dla bogactwa i gładkości głupie żony sobie

Obraz, wyobrażenie, wyrażenie, wizerunek, 93tlb, $bbtl»    pojmują, obrazki sobie pojmują. Petr. Ek. 77. Człowiek

bnng, ÜBorfteEung, Segrif. Wierzą, iż każdy Cesarz Tu-    niestatku obrazek, zwierciadło skazy, czasu łup. Birk.

recki z domu Ottomanowego, jest    prawdziwym obrazem    Katu. Mal. A 4. Jak tylko postrzeżemy    rzecz jaką,    wnet

Mahometowym i wikaryuszem jego.    Star.    Dw. 65. Przed    ją przez wewnętrzne obrazki niesiemy    do duszy.    Bals.

poświęceniem niektórzy zowią chlćb i wino typami abo    Niedz. 1, 196. — §. Botan. Obrazki,    obraski, Aaronowa

obrazami, po poświęceniu, właśnie się zowie i jest ciało    broda, dyablik, wężownik biały,    arum    majus, 31aron,

i krew' Pańska. Sk. Dz. 741. W tych Ichmościach wła-    fenptnM, ©eutfdjer ^ngroer; Bosn. obrazko, zminaę ; Croat.

sny mój obraz widzisz, jak byłem przed kilką laty. Teat.    zminëcz, natragulya; Ross. o6pa3K(i, HtMeuniw HHÓwpE ;

19. c, 82. Lejąc krew', twarzy nie zmienił obrazu. Chrośc.    ziele tak nazwane dla śliczności liści, które tak pięknie

Luk. 268. (t. j. oblicza, miny). Stworzyliśmy sami w    użyłowane są z przyrodzenia, jako malowanie jakie abo

głowach naszych jakiś o tym obraz umysłowy, ideal. N.    kołtryny. Syr. Q34; rodzaju tego    mamy    dwa gatunki : wiele

Fam. 20, 179; Boh. widka. Z boga rodzić się mamy,    złego i obrazki mniejsze. Kluk.    Dyke.    1, 52. OBRAZIĆ,

poczęcia i narodzenia syna bożego. Kucz. Kat. 90; («not. sposób») — 2. ‘OBRAZ, u, m., dawny podatek, eine alte ©teuerabgabe. Sep, obraz, naraz, sokołowe.... Papr. Ryc. 469. — 3. ‘OBRAZ, u, m., n. p. Czytaj to pismo z uwagą, ani zawierzaj ślepo, ani odrzucaj na pierwszy obraz. Przest15. (na pierwszy rzut oka). (‘OBRAŹ, ob.

czego; Ross. oópaaa obelga; Vind. obrastlika * blizna, szram); to czym się kto obraża, abo obrazić może, of-fensus. Cn. Th., phys. et moral., ber Slnftoß, ber Slerger; Sorab. 1. postork, (cf. sterk, usterk) ; Vind. opotisk, pre-potisk, shalenje, reshalenje, (cf. żal); Croat. zamer, vra-senye, bantuvanye; Ross. 06114a, ocKOpöieme, sauinót; Eccl. no4TKHOBCHie, npeTKHOBeme, 7.11111 ii.uihic , iiohmx. Którzy zawsze z smakiem jedzą i piją, takim wino pio— łunkowe bywa obrazą. Syr. 354. obmierzłe ; cf. obrzazg, brzask, ©fel. — §. Obraza, obrażenie abo obrażanie kogo, active, którym ja kogo obrażam, abom obraził, offensio.

tym sposobem okażemy w sobie niejaki obraz świętego f. obrazi cz. dok., Obrażać niedok.; (Boh. obrazyti repercuter e, offendere-, w innych dyalektach bierze od obrazu znaczenie wyobrażania, kształcenia, malowania; Carn. et Vind. obrasiti, mavati * malować ; Croat. obrazujem, obra-zim ; Hung. âbrâzolom effigio, formo, imagina-, Ross. oópa3HTfc, oópa30BaTŁ formować); na ciele obrazić, ranić, »erleben, üernmnben; Vind. obrasiti, porasiti, oskruniti, Obróż). OBRAZA, y, £., (Boh. obróżka odbijanie się od naporiniti, nashokniti, poshokniti ; Sorab. 1. postortżu ;

Croat. vraziti, ozledûjem ; Bosn. obolestiti ; Slav. uvriditi, ubiti; Ross. noBpe4«Tb, noBpe*4aTŁ, yimióiub, yinnóaTB, 3aUIHÓHTb, 3aUIHÓaTfe, OTIUHÓHTb , OTUIHÓaTb , Il p H LU II6IIT b , npHumóaTb. Jeśliby pies kogo na ulicy obraził, a obrażony psa tego zabił.... Sax. Tyt. 188. (ukąsił). Ręce tak. obrażone miał, że broni trzymać nie mógł. Warg. Wal. 77. Kto spieszno chodzi, obrazi się. 1 Leop. Prov. 19, 2. Na ręku będą ciebie nosić, byś jako nie obraził o kamień nogi twmjćj. Wróbl. 219. ne forte offendas pedem ad lapidem. Abyś się nie obraził w nogę swoje. Rej. Zw. 69. Obrazili się o kamień obrażenia. Budn. Rom. 9, 32.

52

Sźownik Lindego wyd. i. Tom III.

Niż odstąpi/, co wielka w hetmanie, kaza/ nieść nazad w szturmie obrażonych. P. Kchan. Jer. 297. (pokaleczonych, poranionych, rannych). Na wojnach si/a żywych i nieobrażonych zostawa. Gil. Post. 269. Kto komu obrazi źrzebca, ma za niego płacić 5 grzywien. Tarn. Ust.

142. Mocował sie z nim, a widząc, że go przemódz nie mógł, obrazi/ żyłę lędźwi jego. 3 Leop. Genes. 32,

25. (dotkną/ się żyły). — Transi. Obrażać kogo, obruszać, urażać, einen beletbtgen, bet) tym wrftctycn, tint auf« Bringen ; Carn. samireti, shälem ; Vind. shaliti, reshaliti; (obfourashiti, pofourashiti * prześladować) ; Bosn. uvraziti, uvrjediti, vrjediti, nauditi ; Ross. o6ti4iTb , oóimaTb, o-CKopÖHTL , H3o6H4’fcîb, H3o6flJKaTŁ. Obrazić mocno, Boss. paaoótutn, , pa3o6ii>KaTi> ; Eccl. OMbiTapcTBOBam Nieco obrazić Eccl. npnpawaio, suboffendo. Uważny, by go słowem żadnym nie obrazić. Teat. 45. b, 17. Gotowiśmy wszystkim z serca odpuścić, którzy nas obrazili. Kat. Gd.

51. Wolę prawdą obrazić, niżeli pochlebstwem przypodobać się. Pilch. Sen. 90. Obrażać, i być obrażonym, ma jakiś związek. Pilch. Sen. list. 3, 214. (oderunt, quem laeserunl). Obrażamy sercem, abo myślą, s/owy i uczynki. Karnk. Kat. 218. O występkach obrażonego majestatu , ber Beleibtsten SDîajcftnt. O występkach obrażonćj powagi sądowej. A. Zamoj. 183-85. Parti. 83, 438. Obrażenie majestatu tylko w osobie królewskiej bywa dopuszczone. Herb. Siat. 9. Niebo obrażone. Teat. 23. b, 96. Byśmy mówili, że grzechu nie mamy, samibyśmy się zwodzili; w wielu obrażamy wszyscy. Sk. Kaz. 363. t. j. wykraczamy, chybiamy, mir fehlen, flogen an, »erftopen. Ostrożnie mówić, żeby się uszy i serca uczciwe nie obrażały. Karnk. Kat. 289. nie zgorszyły, baP efjrbare Cljren nityt Beletbigt merben. Kto nowych dobrodziejstw przyjąć nie chce, ten się obraża temi, które wziął Gorn. Sen 324. — §. Obrażać się na kogo abo do kogo, obruszać się nań, urazę do niego mieć, gegen jetnanb aufgebracht mer« ben. Na nas dla Chrystusa będą się obrażać. Kunc. Gd. Słusznie się do mnie obrażasz. Warg. Wal. 155. Jeśliście się w czym do -mnie obrazili ; «i in me cliqvid of-fendistis. Cn. Th., menn tyr an mir einen SInftoP genommen fjaBt. OBRAZICIEL, ob. Obraźca. OBBAZISKO, a, n.t obraz niepiękny, ein ftyletyteS 33ilb. Na uwieńczonym przed-tym obrazisku Tylko już łubek z pajęczyną goły. Morszt.

5. OBRAŹLIWOŚĆ, ści, z., — §. Obraźliwość słów active, słowa łacno obruszające drugiego , SlnjuglicBfeit ber Sorte; Ross. 3a3opttocTb. — § Obraźliwość człowieka popędliwego pass., który się prędko o co uraża , (Fmpfin* blidjfeit eineê SDłenftyen; Vind. hitroferdnost — §. Obrażanie, ba$ Serlepen, Scleibtgen. Poczęcie boskie było bez obraźliwości panieństwa, bez winności rodziców. Bi ai. Post. 71. — *§. Położyli obraźliwości swoje w domu moim, aby go splugawili. 1 Leop. Jer. 7, 30. (obrzydliwości. Bibl. Gd.), ©reuel. OBRAŻLIWY, OBRAŹNY. a, e, OBRA-ZLIWIE adverb., łacno obrażający, obruszający, phys. et moral., leidet »erlepenb, Beleibigenb, ansüglity; i Boh obra-zny, obrażeny odbijający); Vvnd. obresni; Bosn. uvrjediv; Ross. 0ÓH4Hhlif, OÓH4eHb, 0ÓH4lJHBbIH, 0ÓH44HBblH, OCKOp-ĆHTCJibHbiif, 40ca4HTe4bHbtH, 3a30pHbiH. Przestrzegać, aby krotofile nie były szkodliwe, nieobraźne, niekrwawe. Rej. Zw. 165. W pozwach nie ma nikt rzeczy nieuczciwych i obraźliwych dobrej sławie pisać. Stat. Lit. 143. Nieobraźne jady. Kniaź. Poez. 1, 77. (nieszkodliwe). Lutnia, gdy ją dobrze nastroją, jest wdzięczna w uszu ludzkich; odstrojona zaś jest przykra i obraźliwa. Żarn. Post. 3, 514. •— g. aliter Przymierze obraźliwe i odporne. Wyrw. Geogr. 101. t. j. zaczepne, ein $rup « nnb gtyitybünbnip, eine Cffenfm « nnb SDefenp « SlUtanj. Ciężkie oręże i zbroje przodkowie nasi na wojnie obronnie lub obraźliwie zażywali. Mon. 69, 651. (defensive et offensive). — g. Pass. Obraźliwy, co się łacno obraża, moral, niecierpliwy, po-pędliwy, leityt su rerlepen, oerlcpBar, leityt S» Beletbtgen, empftlibltty; ( Vind. hitroferden, ferditliu). Nieobraźliwy umysł. Pilch. Sen. list. 54. ‘0BRAŻN1K, a, m., Boh, obraznik, rezbar; Carn. obrasnekar; Vind. obrasar, obra-snik, mavar, podobuvauz; Sorab. 1. znamenik; Croat. obraznik, szlikovalaz, malar, kipopiszecz; Ross. hkohhhke. Obraznik abo obrazny, może być zwań sznicer, sculptor, bo to słowo sznicer Niemieckie. Mącz., ber Silbtjauer. Volck. 937. (cf. Eccl. oópa3yeMoe 'obrazne, mto H30ópa-3tiTb. na»tepTaTb, npe4CTaßHTb Bb jKHBonHCMOMt H30ópa-»CHiö mowho; ob. Malowny, malarski). OBRAZOBÓRCA, OBRAZOBÓRZCA, OBRAZOBÓJCA, OBRAZOKAŹCA, y,

m., obrazoburzca, obrazoburzyciel, ber Silberfłttrmer ; Eccl OG(ta^OBO()hi|h, HKOHOÓopeub. Zeneasza przodka mieli obra-zobórcy. Sk. Dz. 468. Sowit. 44. Ikonoklasty abo obrazobój-ce. Uslrz. Kruc. 3, 123. Maimburga historya obrazobójców, przekładania Ustrzyckiego. Obrazokaźce. W. Post. W. 2, 329. Pisał wiele przeciw obrazobórcom ś. Damascen. Sk. Żyw. 1, 297. Bezecni obrazobórzcy. Birk. Gi. Kun. 51. Obrazobórcą być Eccl HKOHOóopcTBOBaTH. OBRAZOBÓRSKI, a, ie, Bilber» prmertfty; Eccl. hkohoóophhh, «KOHOóopcTBeHHbiH. Błędu obrazobórskiego dobrze się napili. Sk. Dz. 739. Leo Izau-rykus wniósł herelyctwo obrazobórskie, oirazy z kościoła wymiatając. Sk. Zyw. 296. W ósmym wieku wszczęło sie kacerstwo obrazobórskie, które z kościołów obrazy wyrzucało. ib. 211. OBRAZOBÓRSTWO, a, n., iconoma-chia. Cn. Th., Stlberprmeret) ; Eccl. HKOHOÓopcTBO ; obrazobórskie kacerstwo. Sk. Dz. 700. Mon. 75, 590. OBRAZO' HWALCA, y, z., czciciel bałwochwalny obrazów, bałwochwalca co do obrazów, ber Stlberbtcner. Obrazochwalcy acz różno, w szakoż jednak jednemu panu, t. j. bałwanów i służą. Żarn. Post. 2, 387. OBRAZOCHWALSTWO, a. n., bałwochwalskie czczenie obrazów, ber Silberbtcnft, Eccl. oópa3onoKJOHCHie Żydzi i Turcy pogańskim się obrazochwalstwem brzydzili. Żarn. Post. 3, 150 b. OBRAŻONY, oh. Obrazić. “OBRAZOTWÓRCA, y, m., Ross. o6pa3onncaTejib ; malarz. Min. Ryt. 3,346. OBRAZOWY, a, e od » brązu, Silb«, Silber«; Croat. obrazni, kipni, (obrazodelni «malarski); Hung. obrâzâti, képi; [Croat. obrażeń formosus, obràsznoszt fomiositas) ; Ross. oöpa3HOÄ, KapTHHIlblM, HKOHHUÖ , HKOHOIIHCnblfi ; (o6pa3Hblft , 0Ópa30-BaTCJiŁnbiH figuryczny, symboliczny); Eccl. ^pAYbHi. Cześć obrazowa do tego się zanosi, którego w obrazie czcimy. Buk. Gi Kun. 78. ber Stlberbienft. Galerya obrazowa Ross. o6pa3Haa. Warsztat obrazowy Ross. HKOHOimcHaa. Sztuka

obrazowa czyli malowania obrazów, Vind. obrasenje, obra- OBROBIĆ, f. obrobi cz. dok., OBRABIAĆ niedok., na około stvu ; Croat. obrazenye, obraznichtvo, malarsztvo, kipopi- okrzesywać , ociosać, obrąbać, bearbeiten , bebauen, Begtttt* szichtvo, szlikotvorsztvo ; Ross. hkohoiihctbo, HKOHOnacaHie.    mern; (Ross. oópaóoiait, oópaóoTUBaTt wypracować).

OBRAZOWAĆ, aï, uje, cz. dok., razować niedok., wyraz    Dobyte z ciemnych ïbchôw gïazy Silnemi trzeba kować i

węglarski, beit SDteiler bepf#en, berafen, mit 8aub unb &rbe    obrabiać mioty. Zab. 14, 186. Sak. Korale obrobione,

beftopfen. Mielerz niedobrze obrazowany, to jest, niedo-    N. Pam. 12, 298. Sztuka drzewa    obrobiona na kształt

brze liściami i ziemią przykryty. Os. Rud.f 73. Mielerza    piramidy. Jak. Art. 1,    184. Niech    obrobi młynarz kloc

złożenie, obrazowanie i wykurzenie. Os. Zel. 49. Gdyby    czworograniasty. Solsk.    Arch. 154.    Drzewa do budowli

rudę, którą mają przepalać, tak obrazowano, jak kurzące    powinny być obrobione    z bieli. Jak.    Art. 3. 136. Opie-

mielerze razują, rosztowanie większy daleko skutek czy- kunowie, przy spuszczaniu opieki, winni liczbę czynić z niłoby. Os. Rud. 51.    czynszów, a z bydła nieobrobionego. Tarn. Ust. 100. (do

OBRĘBNA n. p. ziemia, OBRĘBNY, ob. Obrąb.    zaprzęgu nieużywanego.?). Obrobienie szwów u krawca.

OBRĘCZ, y, 2., Boh. obruć ; Slav. obrùcs ; Vind. obrozh,    Magier. Mscr. (zszywanie na piękne, już nie fastrygując).

(obrozhnjak * nóż bednarski;; Carn. obrózh ; Rag. obrûc,    Skrajnie tej roboty subtelną listwą w okrąg były ‘zobra-

obróce; Croat. obrùch, (obruchnyak culter carpentarius,    biane. Olw. Ow. 220. t. j. obrąbione, umfaumt, befef$t.

obruchàr; Hung. abroncsozo arcuarius)', Hung. abronts;    (Ross. oópaóoiaHie, oópaóoTbiBame uprawa roli; oópa-

Bosn. obróę, (obruęgnak culter duplicis manubrii carpen-    óoTKa wypracowanie).

tarius, obiruęice, oborucice ambabus manibus oburącz); OBROCII MANIĆ , f. obrochmani cz. dok., rochmanym uczy-Ross. oópyrb (oópymiHKb bednarz; Eccl. OEpĄYh manela, t ć, okrócić, jafjm machen, bdnbigen, bejafmten; Eccl. yiw-cf. obrączka; Etyrn. ręka); ber Steif, ftajlreif. Obręcze dla    TOMrfeBaTH, OYKßOipaTH. Snadniej bywa lew obrochmaniony,

bednarzów bywają dębowe, leszczowe, czeremchowe. Kluk.    niż zła baba. Pot. Syl. 30. Namiętności nie tak łacno

Rośl. 2, 162. Obręcz wanny obsięgała około trzydzieści    obrochmanić. Pot. Pocz. 119. Obrochmaniwszy stada,

łokci. 3 Leop. 2 Parał. 4, 2. (okrążek. 1 Leop). Obręcz    Faliss. FI. 182. Z umysłem już obrochmanionym, cze-

plecowa, do noszenia węborków wodnych Ross. xjiyat>.    kajmy ich tu. Pot. Arg. 417. t. j. uspokojonym.

titi, obraceti, obracowati, wrtéti; Slov. obrâtit, obràcugi, (obraceni nawrócenie); Sorab. 2. hobroschich, (nawrócić); Sorab. 1. wobrocżicż, wobrocżu, wóbroczam, (wotwobro-czicz odwrócić) ; Carn. obrâzham , obérnem, obvernem, oberniti ; Vind. oberniti, obèrnil, obèrnem, obrazhati, ver-niti, okuloberniti, svrazhati, savrazhati, vertiti ; Croat. obernnti, obràcham; Bosn. obracchjati, obratiti, obrrinuti, svrrinuti; Rag. obratiti, obräcchjati, obartati, obargnivati; (Slav. obrätjenje * nawrócenie) ; Ross. oópaTim», oópamaTt, OÓOpOTHTb, OÓOpanHBaTŁ, BOpOqaTb, BOpOTHTŁ , BpaTHTL, Bpaman., noBopoTHTb, uoBopoqaTb, noBopaqHBaTb ; Etym. wrócić); §. 1. na około potaczać, w koło poruszać, ummen» ben, Ijerum menben, fierum breiten, in bie tobe bre^en, propr. et fig. Obracać pieczenią. Tręb. S. M. 65. ben Śraten menben. Zastał chłopca obracającego rożen. Zab. 13, 83. Łopatka podnoszenia, i mostek obracania. Budn. Levit. 10, 15. Bibl. Gd., SöebeBruft. 8utÇ. (©djmingeBruft). Derwisze obracają się w koło, ni cyga. Kłok. Turk. 170. Obracać się tam i sam Eccl. cooópamaTHCH. Osoby krwiste mają krew' rzadką, ruchawą, żywo w żyłach o-bracającą się. Boh. Dyab. 358. Slov. samotrżni, versatilis. Ziemia obraca się w koło swej osi we 24 godzinach. Lesk. 2, 191. Przyjść nie mogąc do siebie, darmo język obraca do słów wymówienia. Jabl. Tel. 133. Oczyma swemi za nim obracała wszędy. Otw. Ow. 151. Panna ta wdzięcznie oczyma obraca. Petr. Et. 326. fte brefjt bie Slugeit lieblid) nad) aßen ©eiten. Prędko się fortuny obróciły koła. Jabl. Tel. 180. Obróci się koło fortuny. Cn. Ai. 731. nie zawsze będziesz panem, ba3 Slatt famt fi# menben. Tak mówił Tankred, a hetman swe myśli Różnie obracał, co było lepszego, czy.... P. Kchan. Jer. 344. (różnie rozmyślał, rozważał). Obrócenie jakiego słówka,

—    Prov. I obręcz uderzy, kiedy kto na nię nastąpi. Rys. OBRÓCIĆ, f. obróci cz. dok., OBRAĆAĆ niedok. ; (Boh. obra-Ad. 76. (cf. i biedna mucha się odejmuje). Ona, jak obręcz, ani się postrzeżesz, jak ci da po nosie. Smotr.

Ex. 7. — §. Obręcze, ozdoby architektoniczne, opasujące armatę w różnych miejscach. Jak. Art. 3, 305, bie helfen ort einer Kanone. Obręcz wylotowa. ŁeLsk. 2, 240. Jak.

Art. ₁1, 138. — §. Obręczami złotemi przybrał ręce moje.

Sk. Żyw. 47. t. j. manelami, mit Slrntfpangen. Przy drzwiach kościoła kilkanaście przybitych postrzegłem żelaznych obręczy na szyję, na ręce, na nogi i na pół. Xiądz. 32.

—    §. Transi. Swą obręczą nieba około połów kołem się pokręcą. P. Kchan. Orl. 1, 56. t. j. swoim okręgiem, kołem , mit ifyrent Streife. — Fig. Po wypadłych rzeczach z porządku obręczy.... Zab. 12, 237. t j. z obrębów, z kresu, z klobów, auS bem ©leife ber Orbnung. OBRĘCZOWY, OBRĘGZNY, a, e, z obręczą, Steif», Stdnber»;

Ross. oópynHUH. Wszystko to na obręczowej misie wniesiono. Zab. 8, 344. (t. j. na brzezistćj misie). Wklęsłość półobręczna, semicircularis. Rog. Bud. 27.

OBRĘĆZYC się, f. obręczy się recipr. dok., Obręczać się niedok., (cf. Ross. oópynHTbca, oópynaibca zaślubić się, oöpyqHTb, oöpyqaTb zrękować córkę); zaręczyć samym sobą, fi# oerpfdnben, ft# perburgen. W tym przypadku strona obwiniona ma się też za wszystkie szkody i nakłady obreczyć. Sax. Porz. 50. — §. Obręczyć co, zaręczyć, rękojemstwem zapewnić, oerbürgen. Gwar od sądu nakazany, powinien powód obręczyć. po którym gwarze i po obręczeniu uczyni odpowiedź. Szczerb. Sax.

143. Odszedł od sądu upornie, winy nie obręczywszy.

Tarn. Ust. 111. (Ross. oópynajbHuK od zaręczyn, zrę-kowin). — *§. Obreczyć beczkę, Rag. obrûciti; Croat. obrùcham vasis circulos induco * obręczami obić, bereifen, mit Steifen befragen.

dwoiste tłumaczenie mającego. Teat. 49. d, 23. bie 33ers bretyrntg eined jroeçbeutigcn SBorteé. Obrócona liczba trzech, inversa reguła de tri. Solsk. Geom. 3, 79. (ob. Odwrotna),

wdzięcznemu, marnie to obrócił. Tward. Wł. 18. Co oszczędzamy, ujmując swój wygodzie, ty na uczty częste to obracasz. Teat. 42. d, a, Vind. naoberniti, gorober-niti, perdjati. Obracać kogo na co, abo do czego, ap-plicare. Cn. Th. Tacy aniołowie nie bywają od boga, jeno do sprawowania rzeczy bardzo zacnych, obracani. Smalc. 10. (używani). — §. 5. Obracać co w co* przemieniać, tu etnrnê öerntanbeln, in etroaé uwfeÿren. Wszystkie te, co zabijały Orfeusza, w drzewa były *zobracane od Bachusa. Otw. Ow. 431. Bóg sługom swym wszystko w dobre obraca. Sk. Żyw. 2, 27. Na świecie żadna się rzecz tak zupełnie nie niszczy, żeby się w nic obrócić miała. Rog. Doś. 3, 147. W popiół, w perzynę obrócić Eccl. onenejHTH, npeoópaTHTb m, nenei'B. Jak wiele miast spalonych, w!si w popioł obróconych! Pociej. 174. Leśny owoc obraca się, odmienia się, w ogrodny. Cn. Th. W niedźwiedzicę się obróciła. Otw. Ow. 78. fte rourbe jU einer ÜBdrinn. Najlepiej gniew zacierać, i w śmiech abo żart sobie obracać. Pilch. Sen. 305. W coż się bez ciebie ci nieszczęśliwi obrócą? Staś. Num. 1, 94. roaé foli auê irrten werben. ‘OBROCICA, y, z., n. p. Która suka rącza psica, Nazowiesz ją obrocica. Myśl. C., ffłante einer 3agbfjünbinn. OBRÓCIC1EL, a, m, (Rag. obratitegl); który co obraca, ber Umtoenber, Umfelder, SBęnber, Sreber. (Slov. obratitelka apostrophe). 0BR0C1ST0ŚĆ, OBROCI-STY, ob. Obrotność.

Me untgefeÿrte SRegel be tri. §. Transi. Obracać kogo abo kim, versare, einen |erum bre|ien, herum zerren, tym JU fdjaffen macani. Wszystkichem poruszył, zabawił, obracał, kazałem sie uwijać, biegać, obracać. Cn. Th., (omnes sollicitos habui.), Zwyczaj i praca kogo w obozach usta-wnie obraca , Żołnierzem czyni biegłym doświadczonym.

Suszyć. Pieśń. 3, Q b. Miastem onym obracał i kierował wedle upodobania. Warg. Wal. 280. er ndrtyftyaftete mit bem Staate nad) Seliebeu. Wszystkiemi monarchami tak obracał, iż państwa ich własne jednym brał, drugim je dawał, podług woli swojej. Zygr. Ep. 39. Zdali się być mocarzmi takiemi, żeby wszystkim światem obrócić mogli. Żarn. Post. 20 b. (do góry nogami przewrócić, przerzucić). Długo mną to słowo obracało; diu me torsit.

Mącz. Tak Lentula fortuna między ozdobami a sromo-tami obracała, po konsulacie zdawszy, po zdaniu cen-sorem obrawszy, że mu ani ustawicznie weselić się, ani wiecznie wzdychać dopuszczała. Warg. Wal. 220. Często mię bez litości kijmi na wszystkie strony obracano. Zab.

3, 186. Bienk. t. j. okładano, mau $at mity mit Silagen auf alle Setten fimmt getummelt. Obracać kogo słowy *

cf. jurgieltnik , qui cibum diurnum accipit, ber 00n jetttan* beé îifdje lebt, jentanbeé ^enftonift, ©ölbner; (Boh. auro-ćnjk frumentator ; Ross. oópoMmuob, oópoHHHKt w żołdzie będący; kmieć pieniędzmi sie opłacający; Vind. obro-zhnik * October). OBROCZNY," OBROKOWY, a, e, od obroku; Croat. letinszki; Hung. obrakhozvalô; ©peife* . glltter * . Obrokowa skrzynia, Sorab. 1. rieferk ; Ross. aanpoMŁ. Obroczny ochwat, bie ftreflreljie. Klug. Zw. 1, 197, ob. Ochwat. Obroczny subst.; Boh. obroćnj, /. obroćnjce ; szafarz, rozdzielca, podzielca, distribuer. Mącz. strawny. Cn. Th., ber ©peifemeifter. — Aliter: Obroczny * obrocznik, co obrok bierze, ber ©Ölbtter. (Ross. oópo-¹ihuh czynszowy). Pokusił się Kmita Zygmuntowi tron wydrzeć, nasadziwszy z swoich obrocznych. Teat. 45. d, 13. (cf. Ross. pyjKHbiH proboszcz mający intratę od para-fianów w zbożu lub czynszu; cf. *reż*żyto). ‘OBROCZNO, a, n., obrok, baê putter. Nie cięży sw'e obroczno koniowi żadnemu. Alb. na Woj 20.

los zadaje, na swój zysk OBRODZIĆ, f. obrodzi intr. dok., Obradzać niedok., obficie

owoc wydawać, oicl grüßte f/eroorbringen, retdjlici? grucfite tragen. (Sorab. 1. wóbradzam elargtor). Drzewa, jeśli bardzo obrodziły, podpierać trzeba. Zaw. Gosp. Niektóre drzewa, chociaż dobrze kwitną, wszelako mało obradza-ją. Cresc. 59. Ogrodnicy, chcąc, aby im drzewa obrodziły, okładają je liściami, aby te, zagnoiwszy się, więcej dodawały drzewom wilgoci ku obfitszemu obrodzeniu. ib. 59. — §. Pass. et neutr. Obrodzić, obrodzić się, obficie się rodzić, tm Reberflufl jur grudjt fomtneit, gut geraden, wacbfen. Jako na dobrych drzewach obradzają Dobre owoce, tak gdzie jest szczepiona Dobra nauka,

* szydzić z niego, einen »eriren, burdfiieften, burdtyetyeln. Zastawszy u plebana małe dzieci, Toć go pocznie obracać: sromotna to księże.... Pot. Joiu. 137. — §. Obracać się OBROCZNIK, a, m., co obrok bierze, diaetarius. Cn. Th. gdzie, najdować się, fid) mo beftnben, autyalten, feine @e* fdjćifte treiben. I dotąd nie wiesz, gdzie się obraca. Teat.

9. c, 10. —§. Aliter: Ja nie pojmuję, jak ona się w tych zdarzeniach obraca. Teat. 6. c, 36. jak sobie radzi, jak postępuje. — §. 2. Obracać co gdzie, do czego, na co, ad locum, kierunek pewny dokąd dawać, moflin menbeit, roitytn leiten, rieten, anmenben, nermenben. Podług tego przymierza Car Tatarski miał za ten jurgielt z ludem swym na granicach leżeć, gdzieby go obrócono. Biel.

Sw. 257. (gdzieby mu kazano; gdzieby go użyto). Na swój młyn wodę obraca. Groch. W. 190. (ściąga). Me-dowie na się miecze obrócili. Lib. Hor. 72. Nie pragnę obrócić na siebie oczy ludzkie. Wetg. Alarm. 1, 37. Nigdy twarzy swojej do nieba nie obrócił, ufając swój mocy. Bardz. 'Trag. 498. Obrócił oko Chryzostom na księżą swoje. Sk. Dz. 343. Do Chrystusa się Hunni obrócili. ib. 747. (nawrócili). Obracałem się w dolegliwości mojej na wszystkie strony, upatrując pomocy. Psalmod.

35. Trzeba ciosy, które nam

obracać. Teat. 2. c, 20. Kto wspominał Faraona abo Nabuchodonozora abo Holoferna, na się przymówkę obracał Genzeryk. Sk. Dz. 420. Pan bóg snadnie może obrócić zawzdy na miłosierdzie srogą rękę swoję. Bej. Zw.

205. Fortuna obudwu i w swarach i w bitwach tak obracała, że jeden drugiemu, choć nieprzyjaciel, ratunkiem był. Warg. Cez. 113. (t. j. tak kierowała). Rzadki opiekun, któryby obróconych nie miał rąk do siebie, I raczej nie dogadzał pilniej swój potrzebie, Niż sierocej.

Tward. Pasq. 19. Miejsce to obrócił na pożytek Rzpltój.

Chełm. Pr. 125. Żywot mu darował; lecz co dał nie

my. ib. 187. Ciało swe martwiąc postami, A myśl tucząc modlitwami, Obrok jej słodki dawała. Groch. W. 121» — §. 2. Pasza dla koni, osobliwie owies; Garn. klastje, klastnina ; Vind. eshbizbje ; gutter fur bte ^ferbe, befonberS §öber. Obrokiem koni pospolitym jest owies z sieczką; a potym siano. Kluk. Rośl. 5, 115. Siano choć łodygo-wate, ujdzie na pokarm koniom przy obrokach ziarnistych. Haur. Sk. 80. Cztery na obroku miał konie do kolaski. Mon. 70, 78. Ująć potrzeba tym brykającym szkapom obroku. Mon. 76, 771, ob. wyżej. — §. Ironice. Panie Piętrzę, a Waszeć coś wskórał w tym roku ? Utyłeś! — więc winszuję dobrego obroku. Kras. Sat. 52. OBROKOWY, ob. Obroczny, obrocznik.

dobre wynikają z niej obyczaje. Odym. Św. 114 b. Na tym gatunku bzu błękitne gęste obradzają się kwiatki.

Haur. Ek. 163. Dziedzina jego 'czyście się obrodziła.

Sekl. Luc. 12. Obrodzeniu kasztanów wiele dopomaga dobra uprawa. N. Pam. 17, 203. Insze zboże padło na pole cierniste, które także swym nie ucieszyło obrodzeniem. Odym. Św. A a 2. OBRODZIŁY, a, e, co obrodził, fctus. Cn. Th., rei# an grüßten, fruchtbar.

OBROK, u, m., (Boh. obrok pabulum; aurok, auroćek czynsz; Slav. obrok; Hung. abrak pabulum, abraklas * karmienie ; Hag. obrok comestio, obrokovatti edere ; Bosn. obrok, smok obsonium, pulmentum\ Croat. obrok cibatio, portio cibi, obrukuiem comedo, obrochnicza coenaculum ;

Bal. obrok, jezba, bloguvanye * jadło, jedzenie; Eccl.    OBRONA,    y, z., [Boh. obrana, branba ; Slov. ochrana, ob-

oepOKi, oypoKi dań, czynsz, żołd; Ross. oóponna pań-    hagenj,    (cf. ochrona) ; Sorab. \. woberancza ; Carn. bran

szczyzna , 6e3o6pOMHUii od czynszu wolny, oóoóponHTb,    (cf. broń,    'brona, brama), bramésh, bramin; Vind. obrana,

oóoópoHHBaTb poglówne nałożyć, oóoóponKa nałożenie po-    obranba,    branba, bramba, branva, obranstvu, branifbtvu,

głównego; cf. ópauiHO karm); *§. 1. wyznaczony wikt codzienny, bie befttmmte tägliche ütfafjnmg, bte $oft. (cf. Ross. et Eccl. pyra, OKja^ 4eHejKH0fi hjih xjrfeÔHOH, Graec. ço'yoç, roczna expens w pieniądzach lub zbożu na duchownego ; pyaoiTH, co4ep5KaTŁ na pyrfe Koro, 48BaTt KOMy 4M C04ep5KamH 4eHŁrn h x.rfeô'b; (cf. reż). Vind. jied, fpisha; Croat. brasshno, pizha; Sorab. 1 et 2. piża, cf. śpiża ; cf. 'pica, picować). Ani ja, ani bracia moi, nie jedliśmy obroku książęcego ; a książęta , co przede mną byli, ociążali lud, biorąc od nich chlćb i wino. Radź. Nehem. 5, 14-15. Wszyscy jadali u stołu mego ; wszakożem się nie upominał obroku, który miał przyjść na książę, ib. 18. Dowiedziałem się, iż obroki nie były Lewitom dane. ib. 13, 10. Obrok Salomonow na każdy dzień.... W. 3 Reg. 4, 22. (rozchód Salomona na każdy dzień. Bibl. Gd.). Strawę mu dawano od króla obrokiem co dzień. Budn. Jer. 52, 34. (obrok jemu naznaczony. Obrok ustawiczny dawano mu od króla na każdy dzień. Bibl. Gd. ib.). Spisano ubogich, a on naznaczył każdemu dzienny obrok jego. Sk. Zyw. 1 , 64. W kościelną wieżę z parą sióstr się skradła, Obrok dość szczupły wziąwszy, coby jadła. Groch. W. 259. Na obroku skromnym ciało , Niechajby się umartwiało. ib. 34. Pytał się dworzanina, co ma za obroki

i    zapłatę u dworu. Sk. Dz. 249. — §. Ująć komu obroku , podnieść komu korytko, cibum deducere. Macz. cf« nem ben ÜSvotforb fjö(ier (mngen. Powiadano Witołdowi,

ii    Dowmunt szlachtę czesttije ; przetoby mu trzeba obroku ująć. Stryjk. 507. Gdy ubodzy, za jego jałmużnami, robić przestali, ująć im obroku kazał, jednak ubóstwa ich wspomagać nie opuszczał. Sk. Żyw. 1, 284. Zbytkowi i łakomstwu obroku ujmowali. Falib. Dis. R. — $. Fig. Obrok duchowny, duszny, posiłek duszy, geiftfge Sîaftrung, ©etffeênaljntng. Za obrok i naukę duchowną niech będą słowa ś. Efrema. Sk. Zyw. 105. Sprawował biskupstwo czujnie, dając obrok duszny, w nauce, upominaniu, karaniu, każdemu według potrzeby jego. Sk. Zyw. 1, 420. Obrok duchowny z żywota ś. Bazyliusza. ib. 1, 8. Na obrok duszom często kazywał. Groch. W. 250. Obrok duszom swym jeszcze kilką słów weźmie-

OBRODZIŁY - OBROK.

OBROKOWY - OBRONA.

413

branilu, prutibranstvu, prutibranva; Croat. obràmba, obrana , branitva ; Bag. obrana, braniteglstvo, brâna , bra-niscte; Bosn. obrana, brana, braniteglstvo, braniscte ; Boss. oóopona, onac’S, oóeperaiejbCTBO, Bbipynita, 3a-dyna, sacTymmnecTBO , nonpoBirrejibCTBO ; Eccl. KpoBi, noóopeme, uoóopciBie, noöopcTBOBame, 3amHTHMme, 3amHTa) ; a) bronienie, actio, ba3 $8et#eibtgen, bte 53er« fl)etbtgung. Zabić kogo w obronie. Cn. Th. t. j. broniąc się. — Transi, et fig., Opieka,    ©#trnt. Ketler

królowi ziemię Inflantską w obronę, i samego siebie w opiekę oddał. Stryjk. 737. Kogo bóg ma w swej obronie , Ten w złej nawie nie utonie. Gol. Wym. 195. — b) Budowanie wystawione dla obrony, twierdza, zamek, mur, wał, parkan, okop, etc., fSerRjetbtgimgêtüerf, SBetyr, Sefefttgung. Ku swym obozom ucieka mocno przetrzepany, Między swoje obrony znowu w'parowany. Leszcz. Class. 78. Mury te, wały i wieże, można poczytać za jedne z mocnych obron Francuzkich. Boter. 55. Win-mu wszystkich nic, ogrodów abo roi, grodze i obrony rozmaite bywają, bo jedni je przekopami okopują, drudzy płotami osadzają. Cr esc. 142. Miasta tego nie wzięli, bo w dobrej obronie leży. Biel. 501. (w obronnym miejscu). Ma-humet w Epireńskićj ziemi obronę bardzo mocną, na kształt miasta , za trzydzieści dni zbudował. Baz. Sk. (twierdzę). — §. Szczyt, zasłona fig., 53erl)eibigungêinittel. Dawne prawa odnawiamy, i tą niniejszą obroną pisania tego potwierdzamy. Herb. Stat. 15. Przywileje, zapisy, wolności, nadania, exemcye, pozwolenia i inne obrony wolności, ib. 20. Największa obrona, nie potrzebować obrony. Fredr. Ad. 9. Niemasz jako widzę, obrony jedności. Sowit. 41. Meliton pisał obronę za chrze-ściany. Sk. Dz. 89. t. j. apologią, eine 53ertfyetbtgun3f#rit't ; Sorab. 1. zamowenske piszrno. Na pierwszej mojej sprawie albo obronie, żaden przy mnie nie stał. 1 Leop. 2. Thim. 4, 16. Obrona słowna, wymawianie, wymówka, "obmawianie, 'obmowa, imutbltcfye 9Serfl;etbtgmtg; Ross. oroBoptta, orOBapiiBanie. Kędy uczynki same instygują, Wszystkie obrony już tam ustępują. Past. Fid. 217. Każdy grzech ma sw^oję obronę. Cn. Ad. 358. każdy błąd ma swoje wymówkę; wymówkę łacno znaleźć. OBRON-

CA, y, 'm.t ORONTCIEL, a, m., Boh. et Slov. obrance,    Cez. 97. — §. Obronnie, broniąc się, na obronę, n. p.

obhâgce ; Sorab. wobaracźer; Carn. branik ; Vind. obra-    Ciężkie oręże i zbroje przodkowie nasi na wojnie obron-

novez, obranenik, branik, obvarnik, sabranik; Croat.    nie lub obraźliwie zażywali. Mon. 69, 651, defensive et

obranitel, branitel ; Bosn. obranitegl, branitegl; Rag. bra-    offensive. OBRONNOŚĆ, ści, z., możność obrony, bic

Wyście przyszli

nitegl ; Ross. oóopoHHiejb, oóepemejiL, 3a6pa.io, 3a-    $ertf?eibigimg3möglic()fctt, Sefdjuff&arfeit.

CTjnHHKi, noóopcTBOBaiejb, noKpoBrneJb ; Eccl. noeoßh-    śpiegować nieobronności ziemi. 1 Leop. Genes. 42, 12; ni-

hhkt» ; który broni kogo, aż do obronienia; ber SJertl/ei*    żej: mdlejsze miejsca, (nieobronne miejsca tej ziemi. Bibl.

biger, Sefcjjufcer. Kto ma mocnego obrońcę, nie boi się    Gd.). OBRONNY,    a, e, Boh. obrannj ; Ross. oópoHHTeib-

mdłego prześladowcy. Wróbl. 129. Dawid był obrońcą    hhh, B03ÓpaHHbiH,    H3ÓpaHiibiii ; a) obronnie służący, -Ber*

ludu bożego, który on od Filistynów i innych nieprzy-    t^etbigungâ *,    *. Obronna linia w fortyfikacyi. Jak.

jacioł wybawił. Wiśn. 458. Stróż i obroniciel świętej    Art. 5, 505. bte ŚSertljeibig ungślinie. Wziął list obronny

poczciwości. Bardz. Luk. 27. Równych doznanym szczć-    od króla, securitatis. Sk. Dz. 698, ©tdjcrbethtórief. — b)

rze przyjacielem, A niższych w biedzie jest obronicielem.    Obronę mający, Befeftigt, feft. Miasto założeniem i poło-

Zab. 16, 141. Patronus, Łacińskie słowo, po Polsku    żeniem obronne. Pilch. Sali. 246. Miasta obronnemi czy-

wykłada się obrońca. Hrbst. Nauk. R 4. ob. Obronicielka    ni ręka ludzka abo natura , abo to oboje razem. Papr.

OBROŃCZY, a, e, broniący, 28ef>r*, @d}u{}* . Stan szła-    W. 1, 183. Star.    Woj. A 3. — Aliter: Obronna rzecz,

checki jest stanem obrończym , stanem rycerstwa. Przestr.    która łatwie może    być ‘wymówiona , excusabilis. Mącz.,

5. Już miał zginąć nasz kraj; lituje się raz jeszcze    oert^etbtgungâbar, ba$ ftd) »ertyeibigen ober cntfdjulbigen läßt,

obrończe jego bóstwo, ib. 180. Sdjiufsgott. OBRONIĆ, f.    Nieobronna rzecz, niewymowna, inexcusabilis. Mącz.

obroni act. dok., (Bronić niedok., qu. v.) ; Boh. obraniti, [OBROŚĆ 2], OBROSNĄĆ, f. obrośnie intr. dok., OBRASTAĆ, obranowati, obhagiti, obhagowati; Sorab. 1. wóbronu    ‘OBROSTAĆ, niedok.. (Boh. obrusti, obrostl, et obrostal ; Carn.

(cf. obarmo uzbrajam); Vind. branit, obranit, obranuva-    obrâsti, obrâsém ; Vind. obrastiti, okulrastiti ; Croat. obro-

ti, sabraniti, obvaruvati, odbraniti, vbraniti, dovariti,    gyńjem ; Ross. oópocTH, oôpocTaïfc); na około zarastać,

dovaruvati; Carn. ottmim, ottçvam; Croat. obraniti, obranń-    porastać, BeWûdjfen , runb um Bemacfyfen, mit paaren, ©ra3.

jem; Rag. obrâniti; Bosn. braniti, obraniti; Ross, oóopo-    Obrastam, kosmatym być poczynam, pilare. Mącz. Pu-

hhtł, oóopoHHTb, oóepe^ib,oóeperan., ymnmaTB; skuteczną    besco, poczyna mi łono obrastać, puszczają mi się wTo-

obroną zasłonić, roirffam »ert^eibigen, mit (Erfolg befdjufcen.    sy około łona. Mącz., Croat. pavulichimsze, (pavulicza,

Królestwo to siłami świeckiemi obronione i zachowane    mah, lanugo, ob. Mech). Hurkules skoro obrastać począł,

być nie mogło. Wiśn. 519. Pokazili domy ku obronie-    myślił o stanie żywota swego. Kosz. Cyc. 77. ‘Obrostać.

niu muru. 5 Leop. 22, 10. (na obstalowanie muru. 1    Budn. Cyc. 62. Klodyusz jeszcze na ten czas bynajmniej

Leop.). Szabli okrutnej, psom wściekłym, lwom srogim,    nie obrastał, ib. B 3 b. er Ijatte nod) feinen üBart. Już

Obroń mię bystrym zwierzom jednorogim. J. Kchan. Ps.    obrósł jako Satyr ; zapuścił włos siwy. Bardz. Luk. 26.

29. Prosimy boga, aby nas obroniwszy od grzechu,    er ttHtrbe jottifl, rand). Daj buzi, a to niech cię nie

obronić raczył od wszelakiego złego, obronić od ognia,    obraża ode mnie, jeżelim obrósł cokolwiek. Teat. 6, 29.

od wody, od gradu, od nieprzyjaciela, od wszelakich    Owce strzyżone na zimę źle wyglądają; nim obrosną, od

utrapień. Karuk. Kat. 446. Obronić słownie Ross. oro-    zimna zmarnieją. Haur. Ek. 128. Obrosłe bvdle, hirsu-

BopHTb, oroBapHBaio. OBRONICIELKA, i, i., która bro-    tus. Cn. Th. Oto puszczę w was ducha, dam na was

ni, bie 33efd)üßerhm, 3?erl()Ctbtgcnnrt; Rag. obranitegliza;    żyły, i każę na was obróść mięsu. \ Leop. Ezech. 37,

Croat. braniteliza, obranitelicza ; Ross. oóopOHmei&HH-    6. Zbierzesz łój , którym obrosły jelita. 1 Leop. Exod.

ita, noóopcTBOBaTeJBHHua, 3acTynmma, noKpoBïiTeÆBHima ;    29, 15. (który okrywa jelita. 3 Leop.). Obrosły brzegi

Eccl. noBophH!ii|A. Joanna Darcya, grom A-nglików, obro-    wierzbą, obnata salicta ripis. ib. Vestitae ripae gramine. Cn.

nicielka Karola VII. Boh. Dy ab. 2, 191. Prawica ta,    Th. Obrosły ratwą, transi., odziały się. ii. Rychlej kamień

obronicielka chrześciaństwa. J. Ossol. Mow. 49. Już to wiek    obrośnie, gdy na miejscu leży, sc. mchem. Alb. z Woj.

temu minął, jak Polska się stała obronicielką Wiednia.    33. Jabi. Ez. 125. Glicz. Wych. L 2 b. Kamień, gdy

Dy ar. Gród. 477. Rzeczniczka i obronicielka grzesznych,    go często z miejsca przenasza, niełatwie obrasta ani

N. P. Bzoiu. Roz. 2. (orędowniczka). Matką zbytku jest    mchem obchodzi. Glicz. Wych. N 3., ob. Leżeć. — Ob-

próżność, jest także jego gorliwą obronicielką. Mon. 74,    rastanie, obrośnienie, obductio, quae fit crescendo, Graec.

250. OBRONNIE, OBROŃNO adverb., de loco vel aedi-    nsoigivmg. Cn. Th., brtS 23ett)ad)feit, Umit>ad)fen. Mchem

ficio, firmiter. Cn. Th.;    feft, befcftfgt. Obronno    czynić*    obrosły * mszysty,    muscosus, mooftg. Cn. Th. OBROSTNI-

obwodzić murem. Cn.    Th., feft machen, fecfefttgeit.    Uźrzą    CA, y, £., botan.,    lotus. Cn. Th., ber SteßelbflUtn, 3trgeb

koniec mądrego, a nie    zrozumieją,    coby myślił    o nim    Baum. Lotus, po    Polsku niedobrze wyrażają obrostnica.

bóg, i czemuby go pan    tak obronno    miał? 1 Leop. Sap.    Chmiel. 1, 52. Veneris mors, krzak obrostnica. Perz. Cyr.

4, 17. (na co pan obroną opatrzył? Bibl. Gd). — g. de 180. cf. słonecznik.

rosą przyprószyć; Vind. obrofiti; betrauen, umt&auen, mit Be* Sebecfmtg, mit 23ereitfd)aft jur ©egeitroelir. Pogonią za nim    fprettgett. Czemu deszcz bezdrożne kąty i uboczy Z je-

posłał; jeśliby obronnie uchodził, zabić go kazał. Warg.    dnegoż sita obrasza i moczy? Chrośc. Job. 150.

homine: Obronno przyszedł, cum praesidio , armatus, sti- OBROSIć, f. obrosi act. dok., Obraszać niedok., patus, munitus, ttn $ertl)etbtgmtg3ftanbe, mit Stoffen, mit

OBROTLIWY - OBRÖWNAÖ. 415

OBROSZCZONY-OBROT.

‘OBROSZCZONY, a, e, n. p. Sklep ten jabłka świeże nie-zmarszczone W chłodzie swym dochował, lodem obro-szczone. Pot. Arg. 719. cf. obrosić. jporówn. karp, brost, broszcz* pącze na drzewie. 2].

OBRÓT, u, m., obracanie, obrócenie: (Boh. obrat; Sorab. 1. wobrocźeno; Pag. óbartaj, óbart ; Poss. oôoporb); §. 1 a) baê $erumbreljett, UmbreBett, Itmnmiben. (Carn. na obrat extemplo\ Poss. oópoTb uzdzieniea, H3BOpOTb wywrót). Proszę, uważaj pilnie obrót jej oczu. Pul. Om. 75. Zaż słońce obroty swemi wielkiemi roku nam nie naznacza, a księżyc mniejszemi obroty miesiąca ? Horn. Sen. 285. (ob. Obieg). Oś obrotu, axis rotationis, oś kręcenia się, linia' stała , około której bieg jakiego ciała się odbywa. Sniad. Jeog. 21. — §. Óbroty wojenne, évolutions, manewry, Sfficnbungctt, (Ł^wetifungeit, tak nazywamy rozmaite poruszenia wojska, czynione na ten koniec, żeby było przyzwoicie uszykowanym do stoczenia bitwy. Łejk. 2, 214. Wojsko w liczniejszej i dzielniejszej obrót swój już odbywa postawie. Gaz. Nar. 1, 307. — b) Passive Obrót, ruch wokoło, kołowrót, obertasy, męki, ambaras, propr. et fig., Semeguttg tu bte Sftunbe, 0d)irtngwtg, 3)relmng, Benmng, JDïarter, Iperuntretßctt, JSerlegenktt, ®rang,

©ebrćtnge. Świat jest w ustawnym obrocie ; my jesteśmy mimo woli naszej w tenże obrót z nim pociągnieni. Zab. 5, 157. Wszystko w nieustającym obrocie, wszystko odmienia się. Zab. 6, 357. Często inszy chart porwie kota, nie ten co dogoni, Dosyć nań że dał obrót.... Pot. Pocz. 66. t. j. że zająca w bok zapędził, cr bent £afen bic 6eite. Pod ląd spokojny podpłynęli łodzią, Już ich nie porwie wart w przykre obroty. Zab. 13, 220. Na jakiekolwiek obroty przychodzili u Turków posłowie innych mocarstw', dotąd żadna zniewaga nie spotkała Angielskiego. Ełok. Turk. 3. Bóg mię snadź szatanowi na obroty podał, Ażeby przez swe naczynia mię głodał. Chrośc. Job. 59. Jak go nieszczęście weźmie na obroty.... ib. 19. wenn tljn baś Rnghtcf 'beuteln tiurb, l>e* rumfdjütteln łt>irb. Jak się pan dowie, grzbiet twój w ka-ducznych będzie obrotach. Teat. 52. d, 51, (cf. obracać kogo kijmi), bettt 33utfel mirb tirô ©ebrdnge fommett. Z gwiazd łaskawe abo nieszczęśliwe życia obroty ciągnie. Past. Fid. 60. Jam nigdy nie wierzył i przysiądz był gotów, Ze nic wróżki nie mają do ludzkich obrotów. Pot. Jow. 205. t. j. do ludzkich losów, do szczęścia lub nieszczęścia ludzkiego, mit ben SBenbuttgen bcê nteitfdjltdjeit 6d)t<ïfa!ê. Jeszczem nigdy się nie znalazła w podobnym obrocie. Teat. 16. c, 93. — §. 2. Obrót, na którym się co obraca, cardo coeli, biegun; (Carn. obrôzhâj) ; ber fefte Çunft, twmtnt ftd? etmaś timbrent, $. $. ber Slngelpunfi, ber iptnt* melépol. Na obadwa niebieskie obroty młódź Rzymska patrzała. Bardz. Luk. 120. Na arktycznym usiadł obrocie. Bardz. Trag. 512. trzymali, Ziemią, morzem, obroty obiema władali. Bardz. Luk. 1, 2. Obrót w ciele, vertebrae pedum, crurum. Cn.

dzieci były dużego ciała i czerstwego obrotu, mamy ich przyuczać zimnu. Petr. Eh. 94. Chciałaś tu także obrotu użyć, ale się nie udało. Teat. 17. c, 53. Chwalisz sługę z obrotu, wierzę temu snadnie, Musi ten rzęsko służyć, kto cię rześko kradnie. Nar. Dz. 3,128. Źle w tym kraju,'gdzie obrót prostotę wyściga. Weg. Org. 16. Byłby przepadł, gdyby się był obrotem nie ratował. N. Pam.

11, 155.

Trzeba mieć obrót, aby być szczęśliwym. Teat. 33. c, 24. Kobietka z obrotem, ib. 9. b, 41. (z główką, z sprytem). Jeszcze i u nas dosyć obrotu, umiemy pokwitować za swoje. ib. 10, 98. — §. Personif. Patron ten najsławniejszy w tym mieście, obrót wielki tak w słowach jako i w rzeczy, sprawę najfałszywszą wykręci. Teat. 34, 86. t. j. obrotna głowa , spryt, ein »er* fotogner $opf. 'OBROTLIWY n. p. czas. Kmit. Tren. A 4. t. j. kolaev, kołujący, w koło uchodzacv, bte "Ctrfelnbe Seit. Mon. 74, 398 OBROTNY, a, e, OBROTNIE adverb.t Boh. obratnÿ, obratnè; Carn. obćrtn, obartn ; Bosn. ebrritan, obritan, pohitaç; Croat. obërtën, obrachlyiv, obrachni; Rag. obartan, obrativ; Ross. oóopOTHfiił, oópa-maTejLHUH, (oópamiH powrotowy, oóopOTHbifi uzdzie-niczy, oóparao z powrotem nazad) ; Ectl. Bpamutifi, 40-6p0B04HMuił; a) obracający się, abo mogący być obracanym, toczny, ftd) untfeljrenb. bre^eub, fdJttnttgenb, brelj* kr, umfeljrkr; Slov. samotiżni. Gwiazdy w obrotnym niebie. J. Kchan. Dz. 17. Cherubin z mieczem płomienistym i obrotnym. W. Genes. 3, 24. Słonecznik obrotny. Zab. 16, 507. Obrotny miał statek, za szczęściem i i ludźmi idąc, a cieniów się nadziei w ludziach trzymając. Sk. Dz. 825. — b) Obrotny, dobrze się obracający, zręczny, zwinny, przemyślny, phys. et metaph., gemenbfg, gelenf, fenian; Ross. 6ommh, óoeicE, pacTopoitHUH, Bep-

Już świat cały Rzymianie zwycięzcy

TJHHblll, nOBOpOTJHBblli, IipOBOpHŁIH, MOJKMeUKW, MOJO-4euecKiH. ‘Obrotym (obrotnym) w kołeczku kieruje wałachem. Banial. C 3 b. Obrotny i pracowity umysł, dnia i nocy godziny ze smakiem trawi nad pracą. Mon. 73, 267. Rozkosznik pieskliwy, człeka roboczego i obrotnego, godnym być politowania sądzi. Pilch. Sen. list. 2, 175. Óbrotny, jak dwa razy żyje. Fredr. Ad. 68. Mój pan synal, czegoby nie dokazał? jest to ptaszek obrotny. Teat. 29, 69. Chłopiec niby to obrotny, z chłopca wyszedłszy żyje i umiera z reputacyą szalbierza. Zab. 11, 75. (Rag. obartnik curator, /. obartniza curatrix). OBROTNOŚĆ, ści, 2., Boh. obratnost ; Carn. obertnost, obar-tnost; Pag. obartnós; Bosn. obrritnost ; Croat. obërtnoszt, obrachlyivoszt; Ross. KOÆOBpaTHOCTL, nOBopouiiBOCTt ; a) volubilitas ad versationem recipiendam. Ch. Th. bte Um* brefibarfett, UmwenbBarfett, toczność. Mącz. Bieguny z swoją obrotnością. Bardz. Boet. 111. — b) act. Obraca-nie abo ruszanie przyjemne, zręczne, bte ©cmeitbtgfett ; Ross. npOBOpCTBO , BepOBHOCTŁ , paCTOpOIIHOCTL , M0I04e-^ecTBO.— Transi. Obrót w głowie, chytrość, przemysł, bte

©cblaubett, $erfd)lagenkth

Th., bte ©elettfe, SBtrklktlte; Ross. nOBBOHOKi. — 3. Obrót, OBRÓWNAC, /. obrówna act. dok,, Obrównywać niedok., obrotność, zręczność obracania, kierowania, phys. et me- na około pogładzić, równym czynić; Vind. obraunat; taph., chytrość, przebiegłość, koncept, ©enmtbtgfrit, ©e* Ross. oópOBHHTt, oópaBHHBaTb; ruttb um gletd) macktt, Be* lenfigfett, $erfd>l(tgenl)ett, @cBlau|ieit; Ross. npoBops. Aby glätten. Nie będą golić głów swych, ani włosów zapu-

szczą, ale obrównają je na głowach swych. Radl. Ezech.

dnie; cf. daleko ztąd do owąd). Jeszcze miodu noszono , jeszcze ich za obrusem bawi. Pot. Arg. 77. t. j. za stołem. Chytry dłużnik ustawnie za obrusem siedzi, Tak. go ceklarz zastanie, kiedy go nawiedzi. Klon. Wor. 73. (impedimentum citationis). — Mensam jubet tolli, każe zbierać obrus. Mącz., bett £tfd) abbctfett. Obrus przed nim zjęto « psi mu obiad zjedli, z grzanki mu spadło, gteng ihm beeilt 2)îmtbe Öorüety. Królowie chrześciańscy w Litwie, gdy żywności nie mieli, bo przed niemi obrus zjęto, jęli od głodu umierać. Gwagn. 384. (bo Litwini sami wprzód swoje krainy spustoszyli). — §. Przodkowie nasi, ani sieść za stół z podejrzanym chcieli ; obrus przed nim rzezali, talerz nożmi kłóli. /. Kchan. Dz. 36. Co żona twoja listków ma od gachów i młodzieńców, Dosyć, że terni czasy nie krają nożami Obrusów przed takiemi, jako przedtym było , Teraz bodajby który obrus został cały. Opal. Sat. 38. U przodków waszych obrusy przed drugim rzezano, u stołu jednego z nim siedzieć, w szyku z nim stać nie chciano. Gorn. Wt. S. Pierwej przy obiadach książęcych albo królewskich, jeśli kto począł obmawiać kogo , tedy heroltowie , chcąc za-sromać takiego, albo chléb przed nim przewracali, albo w obrusie dziurę uczynili. Eraz. Jez. Y 3 b. 'OBRUŚNIK, a, m., co obrusy robi, tkacz od obrusów, £tfd)tucf;roef>er; Ross. cKaicpTHHK'B. OBRUSOWY, a, e, od obrusów, £tfcf)tucf) ». Ross. cKaiepmiîi. ‘Obrusowy pokój, kredens, Ross. cKaiepHaa.

44, 20. (równo przystrzygać. Bibl. Gd.).

OBRÓŹ, OBRĄŻ, y, i., OBRÓŻKA, i, i., zdrbn., (cf. obręcz) ; l.alsbant, naszyjnik, zwłaszcza w szczególności dla psów, ein ^patóbanb, Befoitberâ für bie frnnbe; SÎov. obogek; So-rab. 1. wobwazk, pszowć hozdżoyitć khornar ; Carn. gre-heniza ; Croat. ogerlina , ogerlay, ovraticza ; Bosn. oghrri-licch; Ross. ouieiiHHK'b. Milium, obróż na psy, ostremi ćwieczkami nabita, dla wilka, charty za szyję łapiącego.

Mącz. Nie trzeba kundla tak się bardzo srozyć , Zdjąć z kundla obrąż , a na charta włożyć. Brałk. O 4 b. Kon-dyś w pstrej obroży, Świnia w rnagierce. Put. Jow. 174.

— §. Aliter: Obręcz na szyję, $aI3eifen. Powiada męczennik , weź tę obróż żelazną z szyi mojej a włóż na szyję córki twej, a będzie zdrowa. Sk. Żyw. 278. —

Aliter, iron. Alzbant, £al3baitb. Od obroży na szyję, albo bindy ze złotemi koronami, aż za kolana, co nić po niej, niech płacą zbytkowego poboru złotych dwanaście.

Lek. C 3 b. W złotej obroży. Papr, Kot. S 4. — 2.

Transi. Kajdany, niewola, geffeln, Schwere^. Poczciwsza zginąć, niźli być w obroży. Chrośc. Luk. 120. Zdrajcę podał do obroże. Jabi. Buk. F 4 b. Wszystkich do stryczków napędzą ogółem, Szczęśliwy, kto się z obroży umyka. ib. Q.

sca swego poruszyć, obruchaniem zlózować, potoczyć, burd) $tit'- mtb .'perbemegcn lo3nmd)cn, tu Semegung bringen; Ross. oópyuiHib, oópyuiHBaio. Praca idzie sporo, Kamień się już wywali, obruszy się skoro. Teat. 55. c, 42. ber Stein nnrb (id) halb rüfjren. — Transi. Obruszyć kogo, obrażać, drażnić, jątrzyć, jemanben auffmngeit, iit £>arnifd) bringen, in 'Bewegung bringen. Kto kogo miłuje, ten się tego strzeże, aby go nigdy nie gniewał, a nie obruszył woli jego. Rej. Post. A a 5. Rząd teraźniejszy niczego nie opuścił, czymby umysły obruszone ugładził, a obojętne ku sobie pociągnął. N. Pam. 4, 103. Obruszy się, byś mu palec zakrzywił. Cn. Ad. 579. er gerdtfj in 2Buif), wirb aufgebracht. Nie poduszczaj obruszonego, ib. 637. (nie podżegaj zapalonego; gniewliwego hamuj). — §. Swym przemysłem, nie laty twemi> się obruszę, odmłodzić wiek teściowski, tentabimus. Zebr. Oiu. 165. nakłonię się, fid) bewegen laffen, fid) entfchlieflen. OBRUSZNY, a, e, co się da obruchać; quassabilis. Cn. Th. 578. er* fd)ütterlid). — Transi. Co się łacno obruszy, Ieid)t auf$U* bringen, in £>arrtifd) jn jagen. Nieobruszny, co się nieła-cno obruszy, aequanimus. Cn. Th. 509.

OBRUCHAĆ, f. obrucha ad. contin., OBRUCHYWAĆ, fre-qu.\ firmum aliquid saepe agitando, commovendo, labefa-ctare. Gn. Th. Croat. ornajati, podmikavam ; Bosn. isqua-riti, isctettiti; watfeltg machen. Obruchnał ząb w czelu- OBRUSZYĆ, f. obruszy ad. dok., Obruszać niedok.\ z miej-ści. Tr.. ob. Obruszyć.

OBRUUZIĆ, OBRUKAĆ, f. obrucze ad. dok., (ob. Brukać); osmolić, mitb lim bef<fmtu|eit; Carn. osstudirn ; Vind. oskurniti, ogerditi, pogerditi, obmadeshuvati ; Ross. 06-Mapaib, oÓMapuBaiŁ , oónunTŁ, oóramy ; Ecd. othiiiith , ocKKfmiiiTii. Ten ci to ogień wyuzdanej żądze Skoro świat w sadzach grzechowych obrucze , Odrywa wodnych otchłani wrzeciądze. Zab. 15, 217.

OBRUS, a, m., OBRUSEK, ska, m., dernin., (Boh. ubrus , ubrausek, stolnj prostćradlo, że se one lżjce, nuż, ruco brausy, vtjragj ; (brausyti ostrzyć, wecować, brus osła);

Slou. obrus; Hang. obrosz ; Dal. obrusz; Vind. obrifjak, obrifalu, brifauka » ręcznik, ścierka; obrfiati abstergere•

Carn. brisâlu * ścierka , brisati tergerc, Croat. obriszàch, obriszàlo, ruchnik tersorium , facitergium, manutergium , obrissùjem tergo ; Bosn. obrus, ubrus, rucinik sudarium, ubruscicch, rucincicch za otrritti nos nasitergium\ Rag. ubrùs, ubrùsaz * chusta, chustka; Ecd. ovEpoifCL, oy-Kf>oychi|h mantile, mappula)-, chustka do nakrywania stołu, bcrô îifdjtnd). Sorab. 1. blidnć rub, klébnérub; Vind. pert, mifni pert, pertizh, tifhtoh; Croat. ztolnyak, sztólnyak; Bosn. stonik, nappa, tarpeznik, trripeznik ; OBRYĆ, f. obryje ad. dok. ; Vmd. obriti, sriti, okulriti, Slav. stôlnjak, tarpeznik; Ecd. CTOJeuHUKt , CKaiepTb ;    okulsriti; Bosn. oriti, razoriti; Ecd. oópbMto; Ross.    oópbiTb,

Ross. CKaiepTb, CKaiepTKa. Od obrusów Olenderskich,    oópuBaib; na około ryjąc ziemią otoczyć, ltntgraBcn. Plac

Nyderlandskich, cienkich adamaszkowych, od sztuki gro-    taki potrzebuje płotem wysokim ogrodzenia i    obrycia

szy 13. Vol. Leg. 4, 358. Alić już kredencerzc przy-    przekopami. Cresc. 20. Kopiec obryty, ib. 21.    Groble

nieśli obrusy, któremi stoły ścielą.... Pot. Arg. 719.    przy ogrodziech obrytych, ib. 320.

Nie zaraz ci to jeść, choć obrusem stół przykryją. Haur. OBRYCZEG, f. obryczy ad. dok., Obryknąć jednotl., rykiem Sk. 238. (cf. daleka łyżka od gęby ; cf i od gęby odpa- na około napełnić, umbriidcn. Obryczane błota , rykiem

się do ofiary zgodzi, Porządkiem wszystko idzie, by obrzą-dna była Taka złość. Dardz. Trag. 324. Czynią Panu obrzędne posługi. Przyb. Mili. 154. Wojnę obrzędnie opowiadał. Kosz. Cyc. 228. Warg. Wal. 3. Nieobrządnie, nie według obrządków, niechowając obrządków, non rite. Cn. Th. Eugeniusz Zygmunta w Rzymie koroną cesarstwa obrzędownie uraczył. Krom. 525. (ritu solenni; uroczyście). Koronę i insze królestwa Polskiego obrzędo-wne klejnoty w Gnieźnie chowano. Krom. 513. t. j. obrządkom służące. OBRZĄDZIĆ, f. obrządzi act. dok., Obrządzać niedok., rozrządzić, oporządzić, in Orbnung bringen, gnorbnen; {Ross. o6pa4HTb, oópamaTL oprawiać bite bydlę). Żądający sławy z dobrego obrządzenia się domowego, nie pierwej dom swój, stół, usługę, sprzęt wszystek i całe obejście swoje ustanawiać ma, aż weźmie sprawiedliwą miarę stanu swego. Mon. 67, 452. Poddani nie mając czasu do obrządzenia swego gospodarstwa, w tym opuszczają sie. ib. 67, 215. Konopie, lny, ogrody obrządzić. Mon. 66, 206.

OBRZASG, ob. Obrzazg.

ogłoszone, demugitae paludes. Wlod. Cn. Th. 963. —

*$. Fig. transi., n. p. Ledwie się hamując, znać gniew twarzą d^ła, Tajną nawet boginią obrykneła śmiała ; resecula est.

Zebr. Ow. 128. Obryknąć się na kogo, oburzyć się na kogo, einen anfcfynarcfyen. Hacha, który się na brata swego obryknie , jakoby brzydząc się i gardząc nim. Macz.

OBRYN, u, m., miasto w województwie Nowogrodzkim, gniazdo familii Obryńskich. Dykc. Geogr. 2, 233. eine Stabt in Sittlj. OBRYŃSKI, a, ie, adj.

OBRYSOWAĆ ci. dok., (Tind. sarifsat, sazirklat) ; w koło odrysować, abreißen, abctrfcln, untfrctfen. Rozpalonym żelazem obrysować to miejsce, gdzie koń tylczak cierpi.

Haur. Ek. 155.

OBRYWAĆ , ob. Oberwać. OBRYWACZ, a , m., co obrywa , ber 3lbretßer, Slbpftücîer. Obrywacz owocu, sirictor, obrywacz włosów, depilator. Cn. Th. OBRYWACZKA, i, z., bte Slbretßertnn, Slbppcferinn. OBRYWKA, i, i., 1. rzecz oberwana, etlMÖ Slbgerißneä, 2lbgepfïü(fte8 ; Boss.

OÓpUBt, oôpuBOKü, cpUBï. Obrywki, urywki ziół, wierzchołki, kwiatki oberwane, decermina. Cn. Th., SlbgewpfteS.

—    2. Obrywka, co się komu oberwało, okroiło, sikor- ‘OBRZASKNĄC, obrzaskł, f. obrzasknie act. jednotl., brząka, Slccibenj, profit, Sportel; Sorab. 1. pżiberk, pżiberki;    skiem czyli świtem oświecić, erhellen, erleuchten, bemorgen*

Vind. perprid, perprida, dobizhki, sagrabi, darovi, da-    rotfjen. Skoro zorza dnia obrzaskła szara. Przyb. Ab. 143.

rizhi; Ross. bbbtkh , aKiuueimiit. Wino, co się w kie- ‘OBRZAZAĆ, ob. Obrzezać.

liszkach zostawało, To naszych chłopców obrywka by- OBRZAZG, OBRZASK, u, m., a) brzask; w winie, w pi-wało. Pot. Jow. 213. Co urząd, to obrywka. Cn. Ad.    wie; dulcedo ingrata et saepe acerba , eo quod foeculentus

299. Kiedy im się nazbiera siła obrywek, miewają cza-    humor non subsedit, nec fermentescendo ejeclus est. Cn.

sem i po sto czerwonych złotych na dzień. Kiok. Turk.    Th., Ross. npiiTOpHOCTb; geile SüjMgfeit ber ©etränfe, beö

47.

Szukać obrywek Ross. THrmyTb, Tanaib.    itngegomen 33ter$ , beś SJîofteë. (cf. Garn. bersa » wino ze-

OBRYZGAĆ    cz. dok., w koło pobryzgać, rintb urn befpnißen;    psute; Ross.    ópc3r.niBOCTb brzydzenie się,    6pe3roBaTb,

Sorab. 1.    wopanczam ; Carn. opprisham, oppazkam;    Ross.    noópe3rOBaTb    brzydzić się; Eęcl. 6pe3ryio    brzydzę    się,

o6pw3HyTb, o6pbi3niBaTb, orpH3Him>.    [oBpi^rtiäih obrzazgnąć 2]. Ze się obrzazg pokaże w

OBRZĄD, ędu, m.,    OBRZĄDEK, dku, m., dem. Ross. oó-    źle chowanym winie, Nie    likwor temu    winien, ale złe

pa4"b; rzęd w koło    czego, eine Dîeipe um etn?a3 fientnt. Pereł    naczynie. Kras. W. 12. W    chorobie tej    jest język gorz-

obrzędy,    positae ex ordine germnae. Zebr. Ow. 30.    — §.    kością oblepiony, obrzask w uściech. Perz.    Lek. 47.    —

Apparat    przyrządzony, Apparat. Poczekaj trochę,    ażby    b) Transi. Za    co ze mną nigdy łagodnienie    mówisz,    ale

zgotowany Był wszystek obrząd, aiby otworzyli Kościoł,    zawsze z obrzazgiem? Teat. 21, 198. z cierpkością, z

i wszystko wprzód w nim sporządzili. Past. Fid. 267.    fukiem, mit Sitterfeit, îlîatl^eit. Sił obrzazg czując z ty-

—    §. Ceremonia zwyczajna, bic ©eremonte, bie gebrâud)lt*    letni kupami, rzecze.... Zebr. Ow. 110. virtutem turbae.l

dje SOBeifc. Wszystkie obrzędy, które się dzieją przy mszy,    OBRZASKOWATY, OBRZASGOWATY, OBRZAZNY, a, e,

postanowione są dla uczciwości i powagi. Karnk. Kat. 205.    Ross. npirropHUiî; getlfüß. Obrzaskowate piw'o, cerevisia

Święci wszystkie obrzędy kościoła powszechnego trzymali.    mustulenta. Cn. Th. Stipticus, obrzaźny, obrzask w sobie

Hrbst. Nauk. £5    1). Zachowanie obrzędów i ceremonij    mający, albo zatykający, zapiekający. Macz. Astrictus gu-

kościelnych. Ząbk.    Ml 322. Polska przez zamordowanie    stus, obraźny a przykry ku    kosztowaniu,    ib. Gustus cum

Stanisława biskupa, klątwa obciążoną będąc, duchownych    astrictione, przykre kosztowanie, obrzask czyniące. Macz.

obrzędów nie zażywała. Krom. 111. — §. Episkop^ obrzędu    Kiedy niewykisiałe do zimnej piwnicy zaniesiesz piwo, będzie

abo obrządku Greckiego, ritus, (cf. wyznanie). Żydzi nie    obrzaskowate, że aż żywot odmie. Haur. Ek. 107. ib. 106.

przyzwolili mu, żeby się mieli wdać w obrzędy Greckie, OBRZAZAĆ, OBRZAZOWAĆ, OBRZAZYWAĆ, ob. Obrze-ale że chcieli swój zakon trzymać. 1 Leop.^2 Macch. 11, zać. OBRZAZKA, ob. Obrzezek.

stoją bałwaniska, bez żadnej obrzędy, na kształt pniów. Chrośc. Luk. 82. Orły te z hetmańskiej miały karmią swą obrzędy. Chrośc. Fars. 243.? OBRZEDNOŚĆ, ści, z., formalność ceremonialna, formelle Zeremonie. Wszystkie niepożyteczne okazałości albo obrzędności, solennita-tes juris, mają być zaniechane. Pub. 92. OBRZĘDNY* OBRZĘDNIE, ob. Obrządny.

25. OBRZĄDKOWY, a, e, ÓBRZĄDKOWO adv., obrzą- 'OBRZĘDA, y, z., obrząd, ©eremontc. W lesie tym smutne ■dkom służący, ceremonialny, cercmonialifd). Obrządkowo zapytana była Katarzyna, czy przystąpi do Wiedeńskiego przymierza. Ust. Konst. 2, 180. jur ©erentome. (Ross. o6pa4iHBUH lubiący ceremonie). OBRZADNY, OBRZE-DNY, OBRZĘDOWNY, a, e, OBRZĄDNIE adv., Ross. o6pH4HbiH; według obrządków, zachowując obrządki, bert ©ebrćwchen unb Zeremonien gemäß. Jest nóż ostry, który

53

OBRYN - OBRZĄDN1E.

OBRZĄDZIĆ - OBRZĘDNIE. 417

St$wnih Lindeg» wyd. 2. Tom III.

OBRZEDNI, ia, ie, OBRZEDNIE adv., a) trochę rzadki, niebardzo gęsty, etnxrô bńmt, nicfyt 31t bi(f, nidjt gu bidjt.

ligatorski ; Sorab. 1. wobrezwacżk, winczarski nożik win-carski rzezak). OBRZEZANIEC. 'OBRZAZANJEC, ńca, m., a) któremu członek męzki obrzezań jest, żyd, recu-titus. Mącz., ein 21efd)ntttner ; Boh. obrezanec; Sorab. 1. wobreżaneż, wobrezané; Slov. obfezany ; Ross. o6pb3a-neifB, oópl>3HŁin. Jeśliby nas który z obrzezańców spytał, czemu się nie obrzezujecie?.... Bial Post. 143. Grozi niekrzczeńcom, nieobrzezańcom. Bial Post. 143. OBRZEZEK, zku, (sku), m., odrzezek, okrawek; Sorab. i. wobrezk ; Garn. obresina; Croat. obróżek, odrózek ; Bosn. obrizak; Rag. obrezak, ussjecjak, utàrak; Ross. OÓpksoKEj a) etn Slbfdjnetbfel. Obrzezki paznokci, praesegrnina unguium. Cn. Th. Obrzezków sukiennych, od beczki.... Instr. cel. Lit. — Transi. Prawdę bez obrzezków mówić. Nar. Dz. 3, 71. bez ogródek, nie zawijając w bawełnę; bte ©aljrfictt ol)nc Umftdnbc fagen. — b) Per excell. Obrzezek, 'obrzazek, 'obrzaska, odrzezek, nieodrzezek, nieo-brzezek, nieobrzeska, praepulium, ob. Napletek. Budn., przedskórek, bte SBorflflUt, skórka pokrywająca żołądź korzenia. Krup. 2, 139. (Boh. obrjzka; Sorab. 1. wobrizk, wóbrezk muzkoha stawu, pźedkoża ; Vind. obresek, przed-koshje, sgurna koshiza ; Rag. lâkoviniza, lakkorina). Miał przynieść sto obrzezków Filistyńskich. 3 Leop. 1 Reg. 18, 25. (sto prepucyj z *obrzazania Filistynów. 1 Leop.). Wszyscy poganie mają obrzazkę, a wszystek dom Izraelski jest nieobrzezanego serca. 1 Leop. Jer. 9, 26. Obrza-zujcie się panu, a odejmujcie obrzazki serc waszych. 1 Leop. Jer. 4, 4. Smalc. 159. OBRZEZKOWY, a, e, n. p.

Lepiej ze obrzedny będzie klej, aniżeli gdyby potym malowanie miało się łupić. Haur. Sk. 374. Obrzednia siej— ba dorodniejszy, niż gęsta len przynosi. Przędz. 104.

Sieje się to nasienie obrzednie. Kluk. Dyke. 1, 110. Mąka rozczynia się kwasem dzieżnym z obrzednia. Kluk.

Roił. 3, 2-62. t. j. obrzednie, obrzednim sposobem. — b) Rzadko kiedy przypadający, nieco rzadki, nieczęsty, eilt wenig feiten. Wstyd, statek, cnoty te i w panach dziś' obrzednie. Pot. Arg. 444. Trafunkiem obrzednim spotkał się ze mną we śrzodku morza. ib. 710. Coż dziś kiedy na świecie cnota tak obrzednie A wżdy nizacz nie stoi. Pot. Pocz. 599.

OBRZĘDOWNY, ob. Obrządny.

OBRZĘKŁOŚĆ, ści, i., opuchłość, ©cfdjlDUlft. Wylęgających się ociężałe ciała obrzękłość napada. Pilch. Sen. list. 4,

193. OBRZĘKŁY, ob. Opuchły.

‘OBRZEMSK1, 'OBRZYMSKI, ob. Olbrzvmski.

OBRZEZAĆ, ‘OBRZAZAĆ, f. obrzeże ad. dok., OBRZEZO-WAĆ, 'OBRZAZOWAĆ contin., OBRZEZYWAĆ, 'OBRZÀ-ZYWAĆ frequ.\ Doli. obrezati, obrezowati; Slov. obrezâ-wâm ; Sorab. 1. wobrezuyu ; Vind. obresat, obresuvati;

Croat. obreçavati, obrezavam , obrezujem ; Dal. obrizati ;

Rag. obrezati, obrezovati; Ross. oCpiaaTt, oópi3UBaTL; a) obrzynać (ob. Oberznąć), obkrajać; befdjltetbeit, utltfdjnetben, befcfnteitelu, befdjntjjelu. Drzewo, aby często było obrza-zowane od tarnia kolącego i od gałązek zbytnich. Cresc.

66. Winnice ku północy, lepiej jest na wiosnę obrze-    Sobola szuba obrzezkowa. Instr.    cel. Lit., z samych obrze-

zować; zaś te ku południu, mogą być w jesieni obrza-    zków zszyta.

zowane. Cresc. 315. Obrzazowanie macicy winnej, ib. OBRZMIEĆ nijak, dok , w koło nabrzmieć, ruitb um Cinfdjroeb 317. Nie będą winnicy tej obrzazywać ani kopać. Budn.    len; zgrubieć, grob werben,    btd werben.    Ogień grubszy

Jes. 5, 6. — b) per excell. Obrzezać człowieka na wiarę    w gęściejsze powietrze się    stroi, To w    wodę ziemia z

Żydowską, Mahometańską, einen kfdjnetben. Obrzezanie,    wody obrzmiałej przystawaj    tellus glomerata cogitur unda.

obrzazanie, obrzezywanie, Slov. obrezowanl; Sorab. 1.    Zebr. Ow. 383. Obrzmiałym    tonem pytała    mię, jeśli pań-

wobrjzani, wobrezano ; Vind. obresanje , obresuvanje;    stwo będą? Teat.    16, 54.    Wrzask    przeraźliwy, huk ‘obrzmia-

Carn. obres?1; Ecel. KpaflnpoBeiiie, ocpi^ariHł«; bte S5c*    ny. Przyb. Luz.    300.    (Ross.    oóepeMeirfc.ia brzemienna,

fcfinetbung. Zęby potomstwo Abrahamowe z innemi na-    ciężarna).

kogo, recipr.; obryknąć się na kogo, hardzie mu odpowiadać. Dudz. 47. ofuknąć się na kogo. Cn. Th. 614. einen anfdjnarcfyen, anfafiren, ffart anlaffen. Bez przestanku nań dolegał, aż temi się słowy obrzucić musiał: zaprawdę, że się osłowie lepiej mają, niż królowie. Kosz. Lor. 20. (Slov. obhazugi circumjacio; Vind. okulvrezhi, okulo-zazniti). OBRZUT, u, w., obrzucanie się, fuk , ofuknie-nie, baś Einfahren, SlnfdMuirdjen, foltern. Nero, jakoby za niewolą papier w rękę wziąwszy, z obrzutem powiedział: radbym, abym pisać nie umiał Kosz. Lor. 141. — §. Przedmiot, przedrzut, obmiot, objekt, Boh. namet; Slov. predklad , prcdkladka , predloha , predlożka , pred-hod, predhodka ; Rag. oghlćd, pridglćd , zamjera ; Eccl. npe/wescamee ; ber ©egenftanb. Hersylia, nad którą nic w świecie nie widzi, Hersylia jednym obrzutem jego myśli. Staś. Num. 1, 72.

rodami się nie mieszało, ustawił mu bóg obrzezanie; OBRZUCIĆ co, cz. dok., Obrzucać niedok., n. p. wapnem aby się każdy potomek jego obrzezował na znak obie- popiołem. X. Kam., womit bewerfen. — OBRZUCIĆ się na tnicy o Mesyaszu. Sk. Żyw. 202. Bial Post. 142. Niechaj będzie obrzezań z was każdy mężczyzna, a obrze-zować będziecie skórkę członka tajemnego (napletek). 1 Le-op. Genes. 27, 10. Turcy używają obrzezania roku ósmego, żydzi ósmego dnia. Paszk. Dz. 79. Star. Dw. 61.

Obrzezywanie. Sekl. Luc. 1. ib. han. 7. Zeszli się obrza-zować dziecięcia. 1 Leop. Luc. 1, 59. Na Muzułmańską wiarę się obrzezał. Warg. Radź. 28. Paszk. Dz. 80. po-turczył się, pobisurmanił się, er lief! ftd) JU einem SKufeb mann fdjnetbcit. — Fig. et transi. Grzechy cielesne obrzeż.

Groch. W. 66. (skracaj, uskramiaj). Mieli serca nieo-brzezane, t. j. od próżnych myśli, języki nieobrzezane od próżnych a złych słów. Eraz. Jez. 1 i 8 b. Kto tak obrzezany w rozum, aby to tak miał rozumieć? Zygr.

Pap. 146. (ogołocony z rozumu). Zygr. Ep. 26. OBRZE-ZACZ, a, m., który obrzezuje, ber Sefdjneiber; Sorab. 2. wobrezwar; Carn. obresnekar; (Boh. obrezak hebel intro- OBRZYD, u, m., OBRZYDA, y, i., obrzydzenie, brzyd,

omierzienie, omierzłość, (Sfel, (Sfel^aftigfcit. Czasem brze- wo wania służący, n. p. korpus, DbfentattOUŚ » ; Eccl. n04-mienne obrzyda    pokarmów napadnie,    iż przez czas    długi    CMOTpHBaieibHHË,    podglądający. OBSERWANT, a, m.,

mało co jedzą.    Cziach.    Prz. 92. A    babożeń ten    miły,    Obserwantów u nas Bernardynami nazywają. Sk. Żyw. 2,

jako się obrzydu nie obawiał? Gaw. 369. Wsrzód czar- 45, ein SDłtnorttenmimch, Bernharbtncr. OBSERWATOR, a, tów w różne upstrzonych obrzydy. Przyb. Milt. 22. Par- m., postrzegacz, dostrzegacz, podglądacz, ber Seo&adjter; szywy członek niemałą obrzydę czyni ciału. Rej. Post. F Vind. nagledauz ; Ross. HaóJfOAaiejb ; Eccl. Ha3HpaTe.u>, f 6. Snują    się w    mych oczach do obrzydu.    Chrośc. Ow.    Harja^aieib. Obserwator, gwiazdarz Carn.    svçsdarnèk.

209. Jakie    sobie    igraszki niewiasta bez wstydu Stroi z    OBSERWATORYUM, ob. Gwiazdarnia ; Boh.    hwèzdarna;

tego ludzkiego i    swego    obrzydu. Jabl. Tel. 40. (o    tyra-    Carn. svesdârna,    svesdogledârna, lukovza ; Ross. naójio-

nie mowa). Mój    wzrost    nie spodobał    się bogini Tetydzie,    4aMme, Bunina.    OBSERWOWAĆ, ał, uje act. niedok.

Wzrost tak straszny i szpetny był u niej w obrzydzie. uważać, przestrzegać, dostrzegać, podglądać, beobachten; Przyb. Luz.    159.    OBRZYDLIWIEC, wca,    m., brzydal.    Rag. paziti ; Ross. naó.nocTH, HaÖ4K»4aTb.    Przez śkła

Ossol. Wyr., ein häßlicher Słerl, ein ©djetłfal.    OBRZYDLI-    obserwują gwiazdy. Teat. 7, 70.

msniacus, opętany, obses. Mącz., ein Befeffuer. Fanaticus, obses, albo opętany, ib. Źli z obsesów wyparci szatani. Kchow. 145. — §. Szalony, szalenie nacierający, ein fenber, ber nuithig brauf Io3 geht. Bez broni się rwać, jako głupi czynią, Jest to z obsesem skoczyć, ginąć z świnią. Pot. Syl. 495. Postrzegłszy nieprzyjaciel takiej ich zabawy, Skoczy na nich jak obses, nim przyjdą do sprawy. Pot. Pocz. 327. — §. Obces, natarczywość, 3*ts bringlichfeit. Porzuć Wć Pan tę miłość własną, te obce-sy, Te śmiałe z pokrzyw-dzeniem płci naszej karesy. Zabł. Firc. 51. — §. Adverb.: Obses, w obces, obsesem , obcesowo « natarczywie, zapędliwie, pędem; blittb brauf Io§, hiubringenb, jubringltch, h^suprjenb, unaufhaltbar. Człek obses we wszystko oślep lezie, gdzie chcą. Teat.. 52, 20. Któż to widział, w dom cudzy włazić tak obcesem? Zabi. Zbb. 48. Rzuciłem się obces, i szczęściem ratowałem ich życie. Teat. 8. c, 78. Jak mrugnie, zaraz obses i w zawody Wszystkie do usług stawiają stworzenia. Wad. Dan. 76. Przybrany po husarsku z wielkiemi wąsami, wpada obcesowo. Zabi. Bal. 86. Mamże tym oświadczeniom wierzyć obcesowo! Teat. 43. B, 27. OBCESOWY, a, e, natarczywy, pbringltch, grabe brauf loSgehenb. Za kogo to mię bierzesz ! czy te twoje mowy Płochością, czy tchną wzgardą, panie obcesowy? Zabi. Zbb. 13. Czy ich dyabli przynieśli, jacy obcesowi! Teat. 28, 110. Może Wć Pan z żadną nie oświadczyłeś się pretensya; w takim razie trzeba być obcesowym, ib. H. b. 32.

WOŚĆ, OBRZYDŁOŚĆ, OBRZYDNOŚĆ , ści, z., brzy- OBSES, OBCES, a, m., — *§. Obsessus a Daemone, dae-dliwość, brzydkość, mierzioność ; Slov. gêrstanje ; Eccl.

CKyna; Slbfcheullchfctt, £>äßltch!ett, ©reuel. Wykorzenił Jo-zyasz wszystkie obrzydności ze wszech powiatów Izraelskich. 1 Leop. 2 Chroń. 34, 33. (obrzydłości. Bibl. Gd.).

Na tym miejscu obrzydność spustoszenia usiadła. Podw.

Wróż. 59. (ber ©reuel ber Bertoüftung). W obrzydności mię niegdy mieli radni moi. 1 Leop. Job. 19, 19. Kiedy z żoną bliźniego swego obrzydność broił. 1 Leop. Ezech.

22, lt. (obrzydliwość czynił. Dibl. Gd.). OBRZYDLIWY,

OBRZYDNY, a, e, brzydki, brzydny, mierziony, efclfjaft, häßlich, gräulich, ûbfcheultch ; Slov. oskiiwÿ; Vind. gnul’no-ben , gnufen, gnufiten , ostuden ; Ross. 6pe3riHBBiH,

OTBpaniTe4bHbiH; Eccl. cKymiuw. Satyr, ten dziw obrzydliwy. Past. Fid. 206. Ta to sprawa przyczyną, żeś mi obrzydliwa. Hul. Ow. 67. Niebiosa nie są czyste przed oblicznością boską ; tym wiecej obrzydny człowiek. 1 Leop.

Job. 15, 16. (brzydki. 5 Leop.). OBRZYDNĄĆ, OBRZYDŁY, OBRZYDZIĆ, ob. Brzydnąć, Brzydzić.

OBRZYM; Boh. obr, ob. Olbrzvm.

OBRZYNAĆ, ob. Oberznąć. OBRZYNACZ, a, ro. ; Sorab.

1. wobrezwar; co obrzezuje, obcina, ber Befchltetber. Obrzynanie złota za występek główny uznajemy, i obrzynaczów kryminalnie karanych mieć chcemy. Gaz. Nar. 1 , 328.

Sejm. Grodz. 2,, 134. OBRZYNACZKA, i, Jemin. —

OBRZYNEK, OBZYNEK, nka, m., [właściwie OBZYNKI plur.

rzom

2], wyżynek po skończonym żniwie, ochota którą żniwia-sprawują, okrężne, wieńczyny, (Boh. obżinky, ożyn-ky) ; (Ernbteluftbarfelt, eine Suftbarfett, bie ntan ben Śchnittern nach geenbigter ©rnbte macht. Parobkom    i dziewkom    cknęło    OBSIAĆ,    ob. Osiać.

się czekać na obrzynek. Ossol. Str. 5.    Na obżynkach wie-    OBSIEC,    obsiekł, f. obsiecze act. dok. Obsiekać niedok., (cf.

nieć oddają ze śpiewaniem panu poddani. Chmiel.    1, 29.    osiec);    Slov. obsekati ; Vind. obfekati, obfekuvati, okulpo-

OBSACZYĆ, ob. Osaczyć, osoczyć.    fekati,    odfekati; Bosn. obsicchi; Rag. obsjecchi, obsjê-

un

OBSADZIĆ, ob.    Osadzić.    'OBSADZKA, *OBSECZKA,    i, z.,    zati;    Ross. oócinb, oóctKaib ;    obcinać, bebauen, beh<t⁵

entremets.    Tr., ein    SeçcjTen, 5îebenefîen. "    efeu,    befchneiben. Gałązki,    które krzywe wyrostą, mają

OBSCIĄGNĄĆ,    f. obściągnie act. jedntl., trochę ściągnąć,    być obsiekane. Cr esc. 375.    Nogi    mu ucięli, język urżnęli,

etnmS jlifammeu jiehett.    Plugastwem był oszpecony,    broda    i tak    obsiekanego odeszli.    Sk.    Dz. 687. (ob. Obcięty.)

zrosła, płaszcz cierniem był na niem obściągniony. A.    Obsiec komu skrzydła, t.j., odjąć swąwolą, pennas inci-

Kchan. 81. Szorcem była * obścięgniona. Chodk. Kost. 46.    dere. Mącz. Obsieczenie, Ross. oÓctuKa; \EccI. oôctqKH

OBSC1ELAĆ, ob. Obesłać.    fragmenta, reerementa; Carn. obsćk sectio.)

OBSERWA, y, i., przestrzeganie czego, bie Beobachtung. OBSIESĆ, OBSIADŁY, ob. Osieść.

przesiewki, opełki, poślad. Cn. Th. Cn. Syn. 755. wy-siewki. Wlod. $lu8nuirfföwer; Vind. obfietva ; Rag. scjûglzi,

419

OBRZYDLIWIEC - OBSERWACYJNY.

OBSERWANT- O B S I E W K I.

I lepsze prawa będą, i w większej obserwde. Zab. 15, OBSIEWAĆ, ob. Obsiać. OBSIEWINY , OBSIEWKI, plur., 303. OBSERWACYA, ob. Uwaga, postrzeżenie; Rag. opaza, obzir, opip. OBSERWACYJNY, a, e, do obser-

ocijnzi ; Croat. obchinki ; Sorab. 1. woteżisk, wuszmork ; Ross. OÓCiBKH.

OBSKOCZYĆ, OBSKAK1WAĆ, ob. Oskoczyć. OBSKROBAĆ, ob. Oskrobać. OBSKUBAĆ, ob. OSKUBAĆ. OBSMAŻYĆ, ob. Osmażyć. OBSOCZNY, ob. Osoczny. OBSAĆ, ob. Osaé.

1. OBSTAĆ, ob. Obstawać. 2- OBSTAĆ, /. obstoi med. dok.,

c., 22. Sierot wiele wychowała , które ją, gdy przyszła, jako roje pszczół obstepowały. Sk. Żyw. 2, 343. Obstąpcie w koło kolebeczkę małą, A śpiewajcie mu, choćby przez noc całą. Groch. W. 336. W ten czas miast okopy głębokie nie obstępowały. Źebr. Ow. 4. OBSTĄPICIEL, a, m., który obstępuje ; ber Utttjtngler; Sorab. i. wobstupnik stipator ; Yind. obstavez , okulstoinik.

Obstawać niedok. ; stać naokoło czego, fyerum ftefycn; Yind. OBSTARY, a, e, przystarszy; Yind. ostarjen, postarn, sta-okulstati ; Sorab. l.wobstoyu; Ross. oócTaTfe; (Eccl. obi-    roviten ; etmaê alt, âltlid). Nuż co się dzieje w tych do-

ctoiatii , oóctoh) obledz miasto, OGiCKmme obleżenie,    mach, gdzie mężowie obstare mają żony? Gorn. YVi. F.

oóctohmTj , OKpyaceHHUH, ocaac4eHHUH okrążony; Ross.    Longius provectus aelate, 'obstary, podstarzały. Mącz. Twarz

OÓCTOaieJibHbiH dokładny, wyszczególniony). Miękki żywot    już obstarnia (?) i opadłe schaby, Czyniły podobieństwo

subtelne łubki obstawają ; cingunlur tenui praecordia libro.    coś babie do baby. Fot. Arg. 338 ; cf. Boh. obstarożny,

Zebr. Ow. 18. — *§. Śniegi miesiąca kwietnia za nawóz obstarożitny ; cf. ostarzeć.

albo okrasę na zasiane pola obstoją. Haur. Ek. 17. (za OBSTAWAĆ, Pr. obstaje, intr. niedok., obstawać przy czym,

nawóz stać mogą).

OBSTACH, u , m., Górn., czcza ziemia, w której rudy niemasz. Tr., lecrc tërbe o(me 6rj. OBSTACHOWANIE n. p. statku, gdy statek drugi mijając, polną linę przekładają. Haur. Ek. 175.?

OBSTALIĆ, f. obstali act. dok., Obstalować niedok., Obsta-lowywać frequ.\ (Etym. stal); (proprio physico significatu non ulimur, sed ustalić. Cn. Th.) Transi. Utwierdzać, obwarować, upewniać, befeftigen, »erficfyent, fidjer unb gewiß machen, uergewiffern. Gdańsk jest najznamienitsze targowisko ; portem i trzema miasty obstalowane. Krom. 33.

Ostatek wieku Bolesław na pokoju i na obstalowaniu rządu w Rzpltej trawił, ib. 77. Pokazili domy, na obstalowanie 1. Leop. 22, 10. (ku obronieniu. 5 Leop). Kołki te obstaluj. 1 Leop. Jez. 54, 2. (utwierdź. 3 Leop.). Miał je namowami sobie obstalować i potwierdzić. 1 Leop. 5 Alacch. 1. Krzyżacy chcąc sobie w ziemi Pomorskiej bezpieczną osiadłość obstalować, na spólne umowy Władysława zapraszają. Krom. 320. Za Jadwigi wieczny pokój między Polakami a Węgry obstalow'any został, ib. 397.

(foedus sancitum). Jednej córce Ludwik u Węgrów już obstalowywał państwo ; o drugą się jeszcze frasował, ib.

376. Pisali, aby ten dzień święty był obstalowan na potomne czasy. 1 Leop. Esth. 9, 29. (stanowion. 3 Leop.).

OBSTALOWAĆ, obstaluje act. niedok., z Niem. BefteUcu; zamawiać; Sorab. l.wóbstaynu; Carn. fręmam ; Yind. nav-kasati, napostaviti, napovedeti ; Ross. 3aua3aTL, 3aKa3bi- OBSTAWIĆ, f. obstawi act. dok.\ Obstawiać niedok., (cf. Pocztem obstalował. Teat. 28, 157. OBSTAŁO- ostawić); Roh. obstawiti, obstawowati; Vind. obstaviti,

obstaulati, okulpostaviti, okulsastaviti ; Ross. oócTamiTL, oócTaBJHBaTb; na około postawić, rnnb tmtljcr [teilen, fet* jen, befehlt, uinftelleu. Psów mnóstwem dziki zapienione, Pędzi w parkany zewsząd obstawione. Mon. 70, 803. Postawił siedm słupów, a około tych obstawiał słupy wielkie. 1 Leop. 1 Maccli. 13, 28. Dziesięcią piór szyszak na znak tyleż wygranych pojedynków obstawił. Warg. Wal. 82. er beftećfte t&n mit gcberit.

muru.

42Q

OBS K OCZYC - OBSTĄPIĆ.

OBSTĄPICIEL - OBSUĆ.

za czym, o co, stawić się przy czym, koniecznie się czego trzymać; auf etmaś befteljen, fußen, baberç bleiben, beharren, fteif unb feft habet) bleiben, ftd) worauf fietfen, e3 unerfd)ütterlicl) behaupten; Vind. obstati, stanoviten biti, ostati, postati, obstajati ; Sorab. 1. wobstejiu, wobstejem, wobstanu, wobstanem, wostahwam , wobstoyu , (wobstoy-nć, wobstainy constans, wobstoynofcż, wobstainofez Constantia); Croat. obsztAjem, (obztojcnye * trwanie). Porta obstaje przy podpisanych już przedugodnych artykułach ; Moskwa wyciąga więcej. Gaz. Nar. 1 , 533. Bóg jest święty, mocny i obstawający o cześć swoję, nie przepuści złościom waszym. Sk. Zyw. 556. Nie godzien, abyś obstawała za nim. Teat. 11, 80. Gdyby mi przy mojej sławie obstawać przyszło, nie wiem jeżelibym potkał się żwawiej. Teat. 53. d, 35. Nie nowina im stawać przeciwko tym, przy których niedawmo zdrowiem, życiem, honorem, sumnieniem obstawali. Mon. 65, 263. Ma re-putacyą z męstwa i obstawania przy słuszności. Teat. 31, 94. Gdy lego ojczyzny niebezpieczeństwo wyciąga, każdy za nią i bez nagrody obstawać powinien. Boli. Kom. 2 , 507. Nie puszczę to płazem, i owszem obstawać bede , żebyś na ciele ukaraną została. Teat. 7. d, 52. — Obstawać przeciwko komu, lub czemu , Ross. npoTHBOdaTL, npoTHBOCTOK), mtber ctmaö auftrctcn. Jabyrn przeciwko sobie samemu obstawał, gdyby tego mój honor wyciągał. Teat. 9 , 8.

BBTb.

WANIĘ, ia, n., ‘OBSTALUNEK, nku, m., zamówienie czego, baS Seftelleu, bie 23eftellung; Boli. zakazka; Vind. navkasa, napostava, napovedba ; Ross. aauasB.

OBSTĄPIĆ, 'OSTĄPIĆ, /'. obstąpi act. dok., Obstępować,

Ostepować niedok. ; Roh. obstaupiti ; Vind. obstopiti ; Rug. obstupiti; Sorab. 1. wobstupiu, wobstupim, wobstupam , wobstupuju, wobstupujem; Ross. ocTyiwib, oöciyuaio; na około kogo iść, otaczać go, einen umtreten, umjtngeln, umgeben. Ostąpić. Warg. Cez. 148. (cf. ostęp.). Saul i mę- OBSTĘP, ob. Ostęp. OBSTĘPOWAĆ, ob. Obstąpić. OB-żowie jego ostepowali Dawida, aby go poimali. Budn. 1. STRUKCYA, oh. Zatkanie, zatwardzenie; Rag. zûduha K Sam. 23, 26. Już i prawe skrzydło ostępowano. Warg. tvardine.

Kurc. 29. (circumibatur.). Ostępują stryjowie smętni w krąg OBSTRYCHY, Górn., 3lbftrid;e, ttltrrttfj »0U Sle^. Tr., pa-chorego. Krom. 46. Ustawicznie obstępują mię wszyscy, skudztwo odłączające się od ołowiu, chodzą za mną, zawsze mię ciżba ludzi otacza. Teat. 2. OBSTRZYDZ , ob. Ostrzydz. OBSUĆ, ob. Osuć.

liHBaTL ; Eccl. ouiHBaio; szwem otaczać, obrąbić, Bendljett, nmnäfien, Befćinmen, einfaffert, propr. et fig. Przepor sukni w koło oszyjesz. 3 Leop. Exod. 28, 32. (dasz obrąb koło niego. 1 Leop.). Obszywać trzewiki wstążeczkami. Teat. 56. c, 68. Rebeka, zabiwszy koźlę, obszyła ręce w skórkę Jakobowi. Biel. Sw. 6 b. Oszył ręce sobie Jakob w cielęcą skórę. Rej. Post. K 2. Perłami się oszyć, pompa jest szatańska. Hebst. Lek. E 3 b. Grota winnicą obita , Gałęzią i gronami jakoby obszyta. Jabi. Tel. 5. Gdzie lwia skóra nie pomoże, więc się w lisią obszyć. Jan. Lig. A 4. Grecyą chytrość a zdrada, pokojem obszyta , Tureckiemu państwu przyłączyła. Jan. Lig. B 2. Próżno to katolickim oszywasz opowiadaniem. Zygr. Pap. 199. barwisz, piększysz. OBSZYCIE, actio, obszywanie, bad Senaten. — g. Skutek obszywania, obrąbek, bte dśńt* fajfung, ber 6aurn ; Carn. rob, robz, (ob. Rąb) ; Rag. rumb, obtök, Vind. obfhiu, podfhiu, rob, okrajik, sarob; Ross. oóuiHBKa ; Eccl. OMeri.

OBSYGILLACYA, yi, i., urzędowe zapieczętowanie, geriet* lidje üßerftegelung. Zabezpieczenie majątku przez obsygil-lacyą. Gal. Cyw. 1 , 91.

OBSYŁAĆ, ob. Obesłać. OBSYPAĆ, ob. Osypać.

OBSZAR, u, m., szeroki plac, rozłog, przestrzeń, przestwór, eine Breite ftldcfje, ein offner çiafc, baö greife, ©eftl* be. Przemknij świat wszystek z całym obszarem , acz nie-obeszły w ogromie... Zab. 10, 408. Zabi. Piki, dzidy tak gęsto po polach sterczały, Jak gdy obszar Sykulski w kłosach pływa cały. Jabi. Tel. 144. Bujnych się pól obszar w czystych wodach pławi. Hul. Ow. 163. Przyległych pól obszary. Pot. Arg. 426. Zostawił ich ojciec przy włości bogatych obszarach. Pot. Pocz. 142. Wygnał trzody na obszary. Zab. 9, 120. Na obszar szeroki, Lecą pszczoły zbierać sobie soki. Nieme. P. P. 114. Hor.

1 , 94. cf. obszerny; cf. obszerz, ob. Szerz, szeroki.

OBSZARPANY, ob. Oszarpany. ‘OBSZCZE, ob. Obec.

OBSZCZEPIĆ, f. obszczepi cz. dok., Obszczepiać niedok.,

szczepami otaczać, nntpfropfen, mit ^fropfretfern nmgeBen. OBTABOROWAĆ, ob. Otaborzyć. OBTARGAĆ, ob. Otar-Consitura, obszczepienie, zaszczepienie, zasadzenie. Mącz. „ać. OBTACZAĆ , OBTOCZYĆ, ob. Otoczyć. OBTARTY,

•OBSZCZEZYTELNY, ‘OBSZCZY, ob. Obcy, Obec.    od. Otrzeć. OBTULIC , ob. Otulić.

OBSZERNY, a, e, OBSZERNIE adverb.) Doli. et Slov. ob- •nDTccTmuuć •    j> , • ,    , •    .    ,

v. ,    ?v. v n . o    , „    OBI ESI OWAL sie czym, z Łac., świadczyć sie, femanbetl

sjrny obs.rne:i Do;,. o6mnp„HB ; na około «erok..    3    ^ Gdy najbard2ićj -skla^ać ’chcesz,

przestronny, tratlautttg, phys. et tvaml. Im obszerniej«» »eJ £ Jpanem bogiem 'bteSl„jeS2. lSmolr, Ex. 46. jest która prowincya, tym rządzenie nią jest trudniejsze. J .L 1    J

Zab. 16, 13, ob. Obszar. OBSZERNOŚĆ. ści, i. ; Boh. OBTYKAC, OTYKAC, aï. a, cz. niedok., (cf. obetkać, obet-obśjrnost; Ross. oóumpHOCTb ; przestronność, szerokość, knąć, obtykać) ; Boh. obstrkati ; Vind. obtikuvati, obtekni-bie Seite, bie 2Beitl«ufigfctt. w OBSZERZ* OBSZERZ adverb.,    tiï Sorab• wobtjkam ; Ross. oóoTKHyTb, oÓTMKaib;    po-

w szerz na około, in bie gattje §8vcite. Ogień wojenny    'wtykać na    około czego, mnb lim Beftecfen; (cf. otoczyć),

sunął sie dalej na ogranicznych i wszystke w obszerz    Heim swój    otykał listy dębowemi. Papr. Gn. 907.    Nie

Cefalonią. Faliss. FI. 87. Jak obszerz zawisłe ręką zażął    sami    rodzice, by panowie się szerzą, ale też i    te-

chmury, grzmot powstał. Zebr. Otu. 9. (lata).    m'z piórkami syny swe obtykają. Glicz. Wych. F 2 b.

OBSZCZYPÀÉ, ob. Oszczypać.    Po r0^¹¹ drzewka te mają być z korzeniem do sadu prze-

OBSZLEGI, zNiem. Sfoffótóge’, wyłogi, obłogi; n. p. Mun- sadzone, i obtykać je kolkami z łuszczek. Cresc. 116. dur z obszlegami. Jez. Wyr. ; Sorab. 2. huschlag; Vind. Obtykam zioła, chmiel, wielogroch, płonki młode; pa-gorvklad. *    Ł    lo, oßgo. Cn. Th. — g. Transi. Obtykam się xięgami,

OBSZNURÓWAĆ, OSZNUROWAĆ, f. obsznuruje cz. dok., okładam się; ob. Obetkać.

sznurami otaczać, Bcfcfmnren, mit ©djmtren einfi^lie^en. Ka- OBUĆ, /. obuje cz. dok., Obuwać niedok.-, Boh. obauti, obau-zał zamknąć i osznurować krobie. Warg. Radź. 292. wati; Sorab. 2. hobusch, hobowasch; Sorab. 1. wobć-

Sposób obsznórowania armaty. Jak. Art. 3, 63. OBSZORCOWAC cz. niedok., szorcem opasać, ntnfdplrjen, Befdjürjen; Vind. preogerniti, prepafati ; ob. Przepasać, opasać.

OBSZTAFIROWAĆ cs. dok.,

obsztafirowanie , u krawca , sposób przyszywania podszewki brzegiem do sukna lub materyi. Magier. Mskr., Beftafffren, Berâltbem; cf. wyszta-firować.

OBSZTURCHNAĆ, /. obszturchnie cz. jedntl., ^Obszturchać niedok., na około szturchając bólu lub szkody nabawić , Beftoßen, rnnb nm mit Stößen ncrleßen. Nogi mi zdeptał, suknia poobrywał, Boki obszturchał, pod nosem nakiwał. Mon. 67, 721.

OBSZYĆ, OSZYĆ, f. obszyje cz. dok., Obszywać niedok.) Boh. obśiti; Vind. obfhivati, ofhivati, okulfhivati, saro-biti, obdjati, obfhteipati ; Carn. rôbiti, röbem, (cf. rąb); Rag. obscitti, obscivati; Bosn. obsciti ; Croat. obssvüvam ; Hoss. OÔmiITB, 0ÓIHHB3TL , TOpOlIHTB, OTOpOWb, OTOpa-

OBSYGILLACYA - OBSZYĆ.

OBSZYCIE - OBUĆ.

421

wam, wobywam ; Vind. obuti, obujati, obujem ; Cum. obuti, obujem, obuvam ; Croat. obuvam , obuvati ; ßosn. obutti ; Ray obutti. obuvati. nazutti ; Slav. obuti ; Eccl. oöjmcTBOBaTH, OROłfKitT»: Ros». oóyri,, o6yBan>; włożyć na nogi obuwie, bte $üße Befleibett, Strümpfe, Sdjnlje ober Stiefeln cutjieBen ; (oppos. zzuwać). W bóty obuwać. Ryb. Ms 113; (Vind. naskronizati , oskronizati , skornizi obuti, obkniefhati). Obuć mu się kazał, sam bóty jego podając. Sk. Żyw. 2, 82. t'a'ceor, bywam obuwany. Urs. Gr. 232 Spustoszy Pan język morza Egiptskiego, tak żeby przeszli przezeń obuci 1 [,eop. Jes. 11, 15. (w ubu-wiu przechodzić będą. Bibi Gd.). Opój szczka, spluwa, Pierza mu we łbi ■ pełno, opak się obuwa. Rej. Wiz. 16. Obuwam trzewiki, bóty, obuwam się w trzewiki, obuwam kogo, culcro. Cn. Th. Obuć trzewiki ( Vind. nazhreulati, perzhreulati, obzhreulati, pozhreulati, zhreule obuti). Przykazał im , aby obuwszy się w trzewiki tylko , dwu sukien nigdy nie obłoczyli. 1 Leop. Marc. 6, 9»

— *g. Transi. Niech go i Latonia w swą obuje zbroje, protegat. Zebr. Ow. 201. (okryje).

we mnie ustają, już obumieram wcale. Teat. 53. b, 77. Schnie, mdleje, obumiera z miłości i kona. Zab. 15, 189. Nagi. Zesłabły nogi, oczy zapadły, Ramiona zwisły, całe zaś ciało Obumierało. Kniai. Poez. 3, 66. Owieczki obumierać muszą prze niedostatek paszy. Rej. Ap. 35. Z wielkiej niespokojności prawie na pół obumarły. Staś. Num. 2, 62. Sen ciało w półśmiertelne wprawił obemrzenie, (obumrzenie, obumarcie). Zab. 14, 120. Gdy obumierają Snem gnuśne zmysły, najbardziej bujają. Past. Fid. 48. Jak mu to powiadano, obumarło serce jego w nim, i sam był jako kamień. Budn. 1 Sam. 25, 57. Niektóre zwierzęta w czasie zimy obumierają, to jest, zasypiają i drętwieją aż do wiosny. Zool. Nar. 58. Zimna obumarli Lappowie nie czują. Tward. Wi. 2. Obumarłe w exckucyi prawo , odżywienia mądrością waszą wymaga. Gaz. Nar. 1,183. Dafne świętym wstydu zapalona gniewem, Wolała raczej obumrzeć tym drzewem. Tward. Daf. 80. t. j. w martwe drzewo bobkowe być przeobrażoną.

OBURĄCZ, z OBURĄCZ adverb.; Rag. obborucize; Croat. oboruclncze ; Ross. o6tpyqt ; obiema rękami, ambabus ma-nibus, mit ktybeit Slrmett, mit bewert §dnben. Nietylko chętnie znosi, czego się inni obawiają ; ale też oburącz do siebie garnie. Pilch. Sen. list. 2, 177. Wyniósłszy i głos i miecz wielki wzgórę Z oburącz nań tnie. P. Kchan. Jer. 144. Sarmaci szablicami oburącz robią. Nar. Tac. 5, 90. Puklerz odrzuciwszy od siebie, bestyą onę z oburącz siekł. Birk. I(aw. Malt. B 4. Buławą nań bił z oburącz. P. Kchan. Orl. 1 , 505. OBURĘĆZNY, ob.

OBUCH. a, m., OBUSZEK demin. ; Boh. et Slov. obuch, obuśek, (cf. Boh. buśtjm lupam , siekę); Eccl. o6yxï>,

MeKarrB, oóyweKt dorsmn sccuris; Boss. oôyx'E ucho siekiery ; (Eccl. ORoyuiic koniec uszny, uszko ; Etym. ucho), securis pars aversa. Cn. Th., ber Slitcfdt einer 2Iït, ber 9îacfen einer 2Irt; ob. Obuszkować. — §, Obuch » bindas, eine Sinbcart. Tr. — §. Gatunek dawnej broni, eine 2lrt ©treitart, (cf. czekan, nadziak). Obuch tym się różni od czekana , że ma koniec od młotka idący zakrzywiony.

Czart. Mskr. Na słobodach obuchem i kijem świaszczen-nikowi grozi. Pim. Kam. 167.— §. Pod obuchem, pod kijem, pod grozą, przemocą, unter ber ftucfjtel. OBU-CHOWICZ ; herb, w polu czerwonym klucz biały, z le-wój przy kluczu gwiazda. Kurop. 3, 56 ; ein üffiappcu.

OBUCHOWY, a, e, Ross. oóyuiHUH ; 2lptrucfcn » . Obuchowa dziura, drace, tô (TzhXhccqiov , foramen in quod manubrium inseritur. Cn. Th., bfl$ Singe an ber Sljrt; Eccl. oöyxoßbie ymu iim ckbuuchh.

OBUCZYĆ, /. obuchy cz. dok., Obuczać niedok.] Ross. 06y-unît, oöynaTL ; wuczyć kogo, wzwyczaić go, einen un* terridjtenb an ctroaS gewönnen. Nieobuczony koń, nieob-jeżdżony, sessorem non exportas, injugis. Cn. Th. ; Eccl. iieoóyncHŁ non exercitus, neoóyncme ruditas.

OBUDOWAĆ, f. obuduje cz. dok.\ Ross. oôdpOHTfc, 06-CTpOHBaib, oócrpaiiBaTb ; w kolo pobudować, budynkami osadzić, budowaniem otoczyć, umbauen, mub ltnt be» bannt. Mieszka! Dawid na zamku Syon, i obudował go wszędy w około i wewnątrz. 1 Leop. 2 Reg. 5, 9. W Lon- Oboręczny.

dynie liczą 20 placów, które pięknemi domami obudo- OBURZLIWY, a, e, co się łacno burzy, leidet ilt $3cwcgUltg géra» wane. Pam. 83, 1, 8. Obudowali miasto murern mo-    tfjenb, ftümiifd;. Oburzliwe Amfitryta łono, słodkiego im spo-

cnym. 1 Leop. 1 Macch. 1,33. Obudował przeciwko mnie,    czynku gospodą się stało. Przyb. Luz. 273. OBURSTWO,

żebym nie wyszedł. VU. Thren. 5, 7. 1 Leop. ib. Jeń-    a, n., OBURZL1WOSC, ści, z., skłonność do oburzenia się,

ców do ławek w okręcie przykowano , a tarcicami tak    bic ©tnrmtfdjfett, phys. et moral. Prze ich ku sprawom zba-

gęsto zewsząd obudowano , że żadnego ujźrzenia nikedy    wiennym ociętnc oburstwo, [myłka zam. Ohurstwo q. v. 2],

nie mieli. 1 Leop. 3 Macch. 4.    przyjść słusznie do tego nie mogłem, com sobie był zamie-

OBUDZIĆ, f. obudzi cz. dok, Obudzać niedok. ; Yind. obu- rzył. Smotr. Ex. pr. OBURZYĆ, 'OBÓRZYĆ, f. oburzy cz. diti; ob. Budzić; roeefen, ermecfcn, aitfermccfen, propr. et    dok., Oburzać, 'Obórzać, 'Obarzać niedok., (Boh. obofiti «

fig. Niech nas długoletnim zmorzonych letargiem, obu-    zwalić, zburzyć; oborit se a) ruere, labi, b) invehi in

dzi dźwięk trąb wojennych. Mon. 63, 51. Niewdzięczni-    aliquem, inerepare, objugare ; Rag. oboritti evertere , prac-

kom obudzają pamięć dary. Gorn. Sen. 57. OBUDZAC    cipilare; Bosn. oboriti, obaliti ; Croat. oborujemsze re-

się » ocucać się, ermaßen; Vind. sbuditi fe, gorsbuditi    nitot\ Ross. oóypeBaTfcca wystawionym być na burzę);

fe; Eccl. oynoysKpnt, pa3ÓyjK<m, Bocnpa^aio, Bocnpa-    poduszczać, aufbringctt, bofe machen, unrufng madjen. Meż-

Hflio. • Następującego poranku, tylko co obudzony, ode-    czyzna może łatwo być oburzony od krewnych na żonę.

brał bilet. Weg. Marm. 12. erwadjt. Bardzo dobrze    Zab. 16, 291. Wzorki zbierając, krytykując bez wzglę-

powiedział, kto rzekł, mijaj cicho, Gorsze gdy się    du, nicując każdego, oburzyłeś na siebie wszystkich,

obudzi, mniejsze gdy śpi licho. Zabi. Arnf. 60. OBU-    Teat.    27, 22. OBURZAĆ się na kogo,    powstawać    prze-

DZ1C1EL, a, m, budziciel, co budzi; ber Sôecîcr, Sluf*    ciw komu,    vertere iras in aliquem. Cn.    Th., gegen    jeman»

weder, ber einen aufweeft, ber SBäcfoter. Zstąpił z nieba ben in $arnifd) geraden, feinen auêlaffcn, auf ilm jor» obudziciel święty. Budn. Dan. 4, 13; «albo wartownik,    ttig lo^gcbeit. Wszystek świat przeciw apostołom powstał

ten co wartuje* (stróż. Bibl. Gd).    i oburzył się. W. Post. W. 582. Moskiewski gniewem

OBUMRZEĆ, obumarł, f. obumrze neutr. dok., Obumierać    obostrzony z wielką mocą ku Litwie się oburzył. Biel.

niedok., obmartwić, zdrętwieć, erfterBen, abfterbeit; (Bosn.    555. Nie walcz z nim, ani się nań obórzaj wojną,

prinemocchi se ; Eccl. oóyampaio, oÓMHpaio, oCyMopeirb ,    Budn. DeuL 2, 9. (nie podnoś wojny przeciwko nim.

noiyMcpTBi»; cf. Ross. oÓMcpen., oóoiipy, oównpaTb    Bibl.    Gd).    Nie oburzajcie się na nie,    bo nie dam wam

omdleć, zemdleć; oÓMopoicŁ omdlewanie, mdłość). Siły    ziemi    ich.    Budn. Deut. 2, 5. (nic drażnijcie ich.    Bibl.

szewc. OBUWIK, a, m., Cypripedium Linn., Jundz. 443; trzewik, Kluk. Dyke. 1; Ross. KOKyuiKHHŁi canoJKKii, 6am-MaKH; grauenfefm^, eine ^flattse. OBUWINY plur., obuwie, (Stiefel, (Sdjulte, n. p. Antoni szkolne na nogi wdziawszy obuwiny, z katedr oratorskich dał sie słyszeć. * Chrośc. Fars. 398.

Gd.). Poczynaj, posiadaj, a oborz się na nie wojną.

Budn. Deut. 2, 24. (podnieś wojnę. Bib). Gd.). Postronni słysząc o panów Polskich niezgodzie, oburzyli się na nie zewsząd. Biel. 30. Mahomet na cię się obórzył, na cię szabli dobywa, aby cię z królestwa zsadzil. Baz. Sk.

533. Nim się na nas wyrwie, sami my się dobrowolnie oborzmy, ib. 69. Albo z nim zgoła nie walczyć, OBUZDAĆ, ob. Uzdać, ouzdać.

albo się nań z wielką mocą obórzyć. ib. 132. Obórzmy OBWACII, u, m., odwach, hauptwach, kordegarda, z Niem. się na to Tureckie wojsko, uderzymy na nie. ib. 594. bie £«uptrcad?e. Dalej, dalej Mospania chorąży, pójdźmy Wziąwszy z sobą tysiąc mężów, z nagła obórzył się na na obwach. Teai. 21, H. W bęben biją, muszę iść na miasto. 4 Leop. 2 Macch. 5, 5. — *§. Kazimierz, gdy obwach. ib. 24, 138. W blizkości kordegardy i obwa-się długo o królestwie Czeskim rozmyślał, kto inszy się chu. A. Zamoj. 2, 34.

na nie obórzył. Biel. 599. (pokusił się o nic). Gdy kto OBWĄCHAĆ cz. dok., w około powąchać, beriechen ; Ross. dobrze panu wierzy Hojnym funtem wszystko mierzy, A oôinoxarb, oômoxiiBaTL ; Ecd. oeonkuutii , OKOimni.

o6ow4aiH, 0ÓBa?K4aTH, o6aac4ain, oroBapumam, ogiio-

CHTH, 4OH0CIITH, KA6B6T3TH, CUIUHHOMX ÓŁITŁ ; obmawia-

niem nabawić kogo zwady, Döfeit Seumunt» matfjcn, berebett, öerlütimbett; (Rag. obaditi, obadivati ; Bosn. obaditi, diti, opoviditi ; Dal. oszvaditi, obvaditi; flung. bevadolni; Eccl. Baw4y na noro defero, accuso, (ob. Wadzić) ; Ross. Ba4HTL , Basait potwarzyć). Kto obwadza w tajemniku bliźniego, tego zatracę. Budn. Ps. 101, 5. (obmawia. Bibl. Gd.). Kto chodzi obwadzając, odkrywa tajemnice. Budn. Prov. 11, 13. ( obmawiając. Bibl. Gd.). O wiarę moję obwadzony jestem od żydów. Budn. Act. 26 , 7. (skarżą na mię. Bibl. Gd.). Obwadzenie, potwarz, Ross. Basenie; Eccl. oóa4a, oóojraHie, omuKCTwmiic; (Dal. obvadyenye ; Hung. vadolas accusatio). OBWADZCA, OB-WAJCA, y, m., zwajca, obmowca, ein £enteberebcr, Se» fd)ćittber ; Bosn. obvaditegl, osvaditegl accusator ; iv rodź. ieńsk. o b va d i te g 1 i ça. Mąż przewrotny napuszcza rosterk, a obwadzca rozłącza xiążeta. Budn. Prov. 16, 28; not. i. j. obmowca. ib. 18, 8.

OBWAL1Ć , f. obwali cz. dok., Obwalać niedok. ; Vind. preva-liti, okulvaliti, okulvalati, okulsvaliti ; Ross. oÓBajiin», oÓBa-.iHBaîfc ; obracać w czym, potaczać w czym , ht etmaS herum träljen. Obwalać powrozy w mące rzadkiej z wodą ukw’aszonéj. Cresc, 146. (distg. obalić).

*nacz się kolwiek obórzy Dziwmo mu się wszystko‘spo- OBWADZIĆ, /. obwadzi cz. dok., Obwadzać niedoli. ; (Eccl rzy. Bej. Zw. 231 b. OBURZYCIEL, a, m., który obu-rza, ber (Sturnterregcr, Sefttirmer; Bosn. oboritegl.

OBUSTRONNY, ob. Obostronny.

osva-

OBUSZEK, szka, m., demin nomin. obuch, ber Sîacfett ober tRücfen einer flehten 2(rt. U czekana obuszek, dorsum se-curis rostratae. Cn. Th. — §. Mały obuch , gatunek broni , cf. nadziak, czekan , ein Heiner ©treitfolben. Tak dobrze go obuszkami otłukli Węgrowie, że potym prędko umarł. Biel. 678. Warta go obuszkami, z zamku wyprowadzając aż za wrota, żegnała. Pim. Kam. 245. OBU-SZKOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., securi adversa hindere.

Cn. Th., einen mit bem Sfrtrûtfen fdjlagcn, mit ber nmgefe^r» ten Sljrt Imuen ; obuchem czyli obuszkiem, na kształt czekana, bić, mit bem ©treitfolbeu fragen. Panowie chłopa obuszkować każą, że o leda co turbuje Jegomości.

Siar. Ref. 107. Chłopka ubogiego nie obuszkujmy, ale ten gniew na nieprzyjaciela zachowajmy. Star. Hyc. 31.

OBUTY, ob. Obuć. OBUW', OBÓW', ia,‘m, ('OBÓW', i, i. ), OBUWIE , OBÓWIE, ia , n. ; Boh. obuw ; Carn. obû-da; Vind. obują, obuvalu; Croat. obucha, obutel ; (oboj-ki,« szmaty w botach koło nóg, cf. obwinąć); Bosn. obu-chja; Rag. obùchja ; Ross. oóynt; Eccl. oóyiwi, oóyme, oi;yi|n, oóyBenie, canon», óaimiaKii; calceamenlum, bebecfuttg, ©djttlie, (Strümpfe, (Stiefel. Szwiec szedł na jarmark z bótami i innym obuwiem. Dwór. H 3. Obów'

twoja nie zstarzała się na nodze twojej. Budn. Deut. 29, OB WAPNIC cz. dok., wapnem obwieść, otynkować, bef aU 5. (obuwie wasze nie wiotszało. Bibl. Gd). Obuwie stare ^Clt i Vind. obapniti.

pochodzone Ross. otoiioicl , oionoMeKi». Obuwie chłop- OBWAROWAĆ, OWAROWAĆ, f. obwaruje cz. dok., opa-skie z boku zasznurowane Ross. nopuieHL. Ziele srebr-    trzyć, obmyślić przeciw czemu, nerfeftett, oerma^ren miber

nik w obuw' nakładłszy, podeszwami gołemi na nim cho-    etnmê; (Sorab. 1. wóbwarnuyu, wokrutżam ; Vind. obva-

dząc, biegunkę wstrzymuje. Syr. 296. Prov. Slov. Ne    riti, obvaruvati, obarovat, obarnati, obstrashiti ; Croat.

trefuge sa każda obuw na każdu nohu ; (cf. trzewik). Na    obvaruvam, chuvam ; Dal. obarujem ; Bosn. obarovati, uklo-

białą nogę obów'kształtny wciąga , Który srebrnemi haftki    niti, cjuvati ; Rag. obvärovati, obarovati). Oprawili a obwa-

jak najmocniej sprząga. Dmoch. II, 79. Obówie używane    rowali grób. 1 Leop. Math. 27, 66. (osadzili grób strażą. Bibl.

do grania tragedyi Greckiej » cothurnus. Rui. Ow. 170.    Gd.). Zamek obwarowany,    ogrodzony, obmurowany, osadzo-

Obów' staroświecki, i teraz niektórych zakonników', po-    ny żołnierzem. Cn. Th. Prawo obwarowało żony,    aby im

Th.

423

OBURZYCIEL- OBUWAĆ Z.

OBUWIK - OBWAROWAĆ.

deszwa ze sznurkami abo z rzemykami, sandalium. Cn.    nie działa się krzywda    od mężów. Petr. Ek. 7.    Temi

Obów' żołnierski staroświecki, caligae. Cn. Th., cnotami obwarowanego Piasta wszyscy czcili. Krom. 49. Eccl. Ka.inrH; cf. trzewik, bót, skórnik, kurpie. noga-    Obwarowanie, a) actio,    baś ^ertMltren, Serfefteit.    — b)

wice, obnożnik, postoły, łapcie, chodaki, choboty, ba-    warunek, wszystko co    do obwarowania czego    służy,

czmagi. OBUWAĆ, ob. Obuć. OBUWACZ, a, m., który SSertüflfirnng, ©fdjerfteUmtg, ©ernähr; Vind. obvaruvanje, obuwa; Ross. oóyBa.iLHHKt; cf. Boh. obuwnik » śwec, obvarjenje, obaruvanje, obvarstvu, obvarifhtvu, varstvu,.

‘OBWAROWNIK, a, m., obrońca; Vind. obaruvauz, ob- OBWICIE, ob. Obwinąć.

varnik, obranovez, varih. OBWAROWNY, OWAROWNY, OB WIĘDNĄĆ nijak, jedntl., w około nieco powiędnąć, um« a, e, w warunek opatrzony, mty »crmaljrt. Incustoditus,    toelfctt, runb urn etmaS melf werben ; Vind. sveniti, obve-

nieopatrzony, nieowarowny. Mącz. ( Carn. neobvarn ine-    niti, obvedleti ; Carn. owęnem , -neti.

vitabilis).    _    OBWIEŃCZYĆ ez. dok., wkoło uwieńczyć, ntttb Uttt befrćitt*

OBWARZANEK, ob. Obarzanek. OBWARZYĆ, f. obwarzy jen ; (Ross. oößtuqaTb ślub dawać); Bosn. okruniti ; Vind. cz. dok., Obwarzać niedok.; Boh. obwariti, obwarowań ; obvenzati, obkrienzati.

Croat. obâram; Bosn. obariti, maiło provariti; Ross. 06- OBWIEŚ, ob. Obieś.

wo -

kowo wodzu; Ross. oÓBecTb, oÓBOAHTb; wieść na około czego, runb um ehoaS gerinn führen. Obwdodłem go wszędzie. Obwmdził wojsko koło lasu. Tr. — §. Obwieść czym * otoczyć czym ; (Boh. odèlati, odélawati) ; mit etroaS umgeben, etnfdjlteffen. Miasto murem obwiódł. Min. Ryt. 2, 40. Tu Mincyusz sw^e brzegi zielonemi trzciny obwiódł. Rag. Wirg. 511. Obwodzenie murem * obmurowanie. Wieńcem topolowym swą obwiódłszy głowę. Hor. 1 , 43. Kniaź. (tempora vinxisse corona). Rozpór u szaty obwiedziesz bramą, by się nie rozdzierał. Bibl. Gd. Exod. 28, 52. (ma mieć obwodkę w około. Budn., obszyjesz go, obramujesz). Portret królewski, obwiedziony dużemi brylantami. Gaz. Nar. 1 , 373. befejjt ttitt Srtllanteit. Niebo chmurą się obwiedzie. Bardz. Trag. 490. mit SBoIcfen ftd? bejte^u, ńberste^en. Dymy niebo obwodzą, las ciemnością okryty. A. Kchan. 81. Stawiają domy z belek, z nadworu obwodzą smołą. N. Pam. 14, 180. (posmarują, powlekają).— §. Transi. Obwodzić woźnym, woźnego na świadectwo zażywać, gericljtlicl) be» [tätigen laffen. Rany niegdy przez woźnego bywały obwodzone, i przez świadki dowodzone. Herb. Stat. 243. Tarn. Ust. 142.

424 OBWAROWNIK - O B W I A Z K A.

OBWICIE - OBWIEŚCIĆ.

BapiiTL, oÓBapHBaTb; podwarzyć, etwa^ auffodjen, attffte» OBWIEŚĆ, obwiódł, obwiedli, f. obwiedzie, obwiodę cz. dok., beit laffen. Pigwy ku chowaniu w ipsymie obwarzają. Obwodzić niedok. ; Boh. obwedu, obwëdsti ; Sorab. i. Cresc. 413. Na obwarzaną kaszę tatarka się gotuje; po-tym wysuszona w stępie utłucze. Kluk. Rośl. 3, 265.

Obwarzenie Ross. oÓBapKa, oÓBapeme.

OBWĘDROWAĆ cz. dok., wokoło powędrować, nmwanbent;

Vind. okulpopotuvati , obpotuvati.

OBWENCYA, yi, i, obrywka, 9?ebenfportel, Slcdbentie. Niewiele ma na tym urzędzie obwencyj. Tr. Prócz pogrzebów, chrzcin i innych drobnych obwencyj, znaczną ma z dziesięciny intratę. Teat. 16, 72.

OBWESELIG, f. obweseli cz. dok, Obweselać niedok. ; Boh. obweseliti, obweselowati ; Vind. ovefeliti; Bosn. obeseliti;

Croat. obveszelyüjem ; Eecl. oÓBeceA/iio ; radości nabawić, einen erfreuen. Obweselisz go radością z obliczem twoim.

1 Leop. Ps. 20, 7. (rozweseli go. Bibl. Gd). Ujrzysz je w kłopocie obweselone. Żarn. Post. 3, 790. Syn boży nam jest dan na obweselenie. Kanc. Gd. 39. Obwe-selał go sprawami swemi, tak że wiecznie pamiątka jego z błogosławieństwem. 1 Leop. 1 Macch. 3, 7.

OBWIĄZAĆ, f. obwiąże cz. dok., Obwięzywać, obwięzuje niedok.] Boh. obwazati, obwazowati ; Slov. obwazugi; Sorab. 1. wobwaźu , wobwazuyu ; Vind. obvesati, okulve-sati, obvesuvati, obvoslati ; Croat. obvesüjem ; Bosn. obu-

zlati, obvezati; Rag. obuzlati, obvêzati; Ross. 0ÓBH3aTt, OBWIEŚCIĆ, f. obwieści cz. dok., Obwieszczać niedok. ; 00Ba3biBaTfc; §. 1) na około zwięzywać, rnitb ltnt Debtn* Vind. posnaniti, resglafiti, resozhititi; Croat. nazvescha-ben. Szczepy gliną, woskiem, z chustami obwiezują.    ti, nazvescham, ochitùjem, opovidam ; Bosn. navistiti ;

Mącz.— §. *2) Transi. 'Obwiązać; oh. Obowdązać, obowię-    Rag. navjêstili, navjestivati, (uvjesetiti instruere); Ross.

zywać. OBOWIĄZANIE, a) actio, obwięzywanie, baHIm*    oÓB-fccTHTb, oÓBtmaio, B03BicTHTb, B03BtmaTb, noßtcTHTB,

btnben. obs, ob. Obowiązanie, obowiązek. — b) Obwią-    noßkinaTb, imhcTHTb, H3ßbutaTb; Eccl. h^kt.i|iah^th, Ha-

zanie, OBWIĄZKA, i, z., OBWIĄ ZŁO, OBWIĄSŁO, a,    poACTBOBam, HapoACTBym), Blrryio; wieść przynosić,

n., Boh. obśslo, (ob. Kądziel); Sorab. i. wobwezk, wob-    oznajmować, donosić, powiadać, ogłaszać; (unterbrtltgen,

wazk, wobdahwk ; Vind. obvesa, zbesvesa ; Boss. 06-    »erfünbtgen, anfuubtgen, befannt macfycu, funb madtett, funb

BH3Ka ; Eccl. OGMjano, oÓBacna, (ob. Fartuch); nawiązka,    tfynn, ju mtffen tfmn. Obwieszczam co komu, abo kogo

nawiązki, btc Umbtttbung, bte 23nnber, btC 33aitbage. Obu-    czym. Cn. Th. Dudz. 12. Obwieszczają mię, accipio

wia miejsce zastępowały obwiązania nóg płótnem. Gaz.    nuntium. Cn. Th. Obwieścić szczęście Ross. öiaroBOSßt-

iVar. 1 , 274. ob. Onuca. — Emplastrum in arboribus,    maTb. Obwieścił mię listem o weselu córki. Kras. Pod.

obwiąsło abo obwiązanie, gdy szczepy gliną, woskiem    2, 42. Nazajutrz był obwieszczonym o nieszczęśliwym

z chustami obwiezują. Mącz. — Ceslus, obwiąsło, opa-    przypadku. Mon. 70, 745. Żadna strona nie ma attako-

sanie, związanie, ib. Łazarz wyszedł z grobu, mając rę-    wać drugiej, póki się wprzód dziesięciu dniami nie obce związane obwiązkami grobowemi. Sekl. Jan \ 1 ; not.    wieszczą. N. Pam. 2, 241. Bóg, ile razy strasznym sie

«chustami*. Pieluchy i obwiązki dziecinne. Żarn. Post. chciał obwieścić światu, w ogniu się pokazywał. Bals. 21 b. Obwiąsło, którym obwiezują snopy. Dudz. 47.    Św. 2, 162. Obwieszczam, opowiadam co złego, ob-

powiąsło , powrosło, bfl$ 0troMwib, ©ftrBenbflttb. Diade-    nunlio. Cn. Th. Wie niebo, co nam taić, wie co nam

ma, obwiązka główna z purpury, jaką królowie nosili.    obwieścić. Kras. Baj. 35. t. j. objawić, offenbaren. Ob-

Mącz. (cf. zawój). Dąb sam tylko jeden był stojący,    wieszczam co pismem publicznym jawnym, promulgo,

Wielką liczbę na sobie obwiązek noszący, I tabliczek    proscribo. Cn. Th. Obwieszczam obranego na urząd,

pamiętnych. Otw. Ow. 336; sensu ambiguo, może allu-    ogłaszam, ib. Obwieszczenie, ogłoszenie, Rag. lieba, (cf.

zya ad nom. obowiązek, votum.    liczba); Ross. B03Btciie, H3Bmteme, H3Btcrie; Eccl. na

razami zas

OBWICIE - OBWINIĆ.

OB WIEŚ CICI EL - OB WIJĄ Ć.

p04CTB0BaHie. Obwieszczenie pismem , intymacya , programma, fdjriftlicfye Slnfnnbignng. Obwieszczenie względem ksiąg elementarnych, pismo komisyi edukacyi narodowej podane. Zab. 14, 191. OBWIEŚCICIEL, ob. Ob-wieszczyciel.

OBWIESIĆ, f. obwiesi cz. dok., ‘Obwieszywać, *obwieszu-ję czestotl. Obwieszać niedok., §. a) w koło pozawieszać, obiesić, powiesić, auffićingen, anfbettfen; Boh. obwćsyti; Vind. obvifuvati ; Boss. oÓBtcHTB , o6b1>iiihb&tb , yBhinaTB, yBbuiHBatB. Krzyżacy nie tylko pospólstwo, ale też i szlachtę obwieszywali. Krom. 476. Uczynisz sień w przybytku, obwieszenia sienne z bieli kręconej. Budn. Exod. 27, 9. (opony tej sieni z jedwabiu kręconego. Bibl. Gd.); t. j. obicia, zasłony, Sorab. 1. wobwéschki; Vind. obie-fha , obefilu, okulvifek, okulvifs, okulvifenje, bte Utttfyan* ge, SSorfmnge, Tapeten.— §. b) Transi, Spuścić, powiesić; Boh. ochljpiti, ochlipowati; Ross. cbIjchtb, CBtuiHBaTB; fiangen lajfen, ftitfen laffen, fallen laffen; ob. Obwisnąć. Koń skoro nie zdrów, uszy obwieszuje. Otw. Wirg. 450. Obwiesił skrzydła. Cn. Ad. 1575. cf. zwiesił nos, spuścił ogon, z nosem poszedł, osowiał.

OBWIESZCZAĆ, ob. Obwieścić. OWIESZCZALNY, a, e, obwieszczający, obwieszczaniu służący, $erfünbtgitîtg3, 2ltt* fünbtguttgê*; Ross. h3b1>cthtc,3bhbih , bIjctobom, bIjctobbih; Eccl. H^KniiiaBaTeiiBirŁ. Pozwy inaczej nazywano obwie-szczalne listy. Czack. Pr. 2, 204. ib. 105. Sieb. 2, 188. ‘Obwieszczy. Chodk. Kost. 68. OBWIESZCZYC1EL, a, m. ; Bosn. navistitegl; Rag. navjèstitegl, navjestnik; Croat. nazveszitel, ochitnik ; Ross. B03BbcTHTe4B, H3BtcTHTe4B, BbmaTe.iB, BtcTOBimiKL ; opowiadacz, oznajmiciel, ogło-siciel, ber Serfttnbtger, Slnfltnblger. Mędrki dzikiemi wy-ępiają powieści swoje, i jak gdyby byli wyroków tylko samych obwieszczycielami, ćmią je i kryją zawiłością. Kras. Pod. 2, 108. W rodź. zeńsk. OBWIE-SZCZYĆ1ELKA, i; Croat. nazvesztitelicza; Rag. navjèsti-tegliza, navjstniza; Ross. H3BtcTiiTe4BHHD;a, B03BtcTH-TeiBHHua.

OBWIESZENIE, ob. Obwiesić, obiesić. OBWIEWAĆ , ob. Owiewać.

OBWIEZC, obwiózł, /. obwiezie cz. dok., Obwozić niedok., w koło czego zawieźć, fabrenb fierttm fuhren ; Vind. obvo-siti, okulvositi, okulpelati ; Ross. oÓBe3TB, o6bo3htb, Ka-T3TB , KaTBIBaTB.

OBWIĘZYWAĆ, obwięzuje, ob. Obwiązać, obowiązać.

OBWILŻYĆ , cz. dok., Obwilżać niedok.; Boh. obwlażiti, obwlażowati; Slov. obwłażugi ; Sorab. l.wowożnam, wo-wożnofczam; Vind. omokriti, ovlashiti; Rag. ovîaxiti, ovlaxniti ; Bosn. ovlasggniti; Croat. ovlasùjem, ovugnujem; Eccl. oycBipHTii, cf. sér, serzyć; umfendjten, runb nnt De* fencfjten. OWILGNĄĆ, nijak, jednotl., wilgotnym się stać, feucfyt werben ; Rag. ovùghnuti; Eccl. ycBiptTH.

OBWINĄĆ, OWINĄĆ, Perf. obwinął, obwił, Partie, obwinięty, obwiniony (cf. obwinić), obwity, obwiły, f. obwinie cz. jednotl., OBWIJAĆ niedok.; Boh. obwinauti, obwinowati, obtoćiti, obtaceti ; Sorab. l.wobwihnu, wóbwihyu ; Vind. obit, obivat, obviti, oviti, okulviti, vijati, obdiati ; Carn. okklçnem ; Rag. ovitti; Croat. obviam, oviam; Ross.

Słownik Lindigo wyd. 2. Ton» III.

425

OÓBHTb, OÓBHBBTb, OÓBepHyTB, OÓBepTHBaTB; Eccl. B3BH-

Baio; zwijać kolo czego, feront wtcfeln, nmnncfeln, umnun* ben. Obwiń te słoninę papierem we czworo. Sienn. 499. Józef ciało pańskie prześcieradłem czystym obwił. Pim. Kam. 256. Obwinąć w pieluchy Ross. neieitaTB, ciieie-mtb. Obwinąć się Ross. onaxHyTBca, onaxHßaTBCH. Widzimy często najwyborniejsze książki w ręku kramarzów, skazane na obwijanie towarów. Zab. 7, 100. (cf. na placki , na trąbki, na obwoluty). Obwinąć koło drzewa lato— roslki, coronae in modum circumdare coles arbori. Cn. Th., opleść, itmfledjteu. Tyki rozmaite w ręce swe brały, winną chmieliną obwite. Otw. Ow. 157. Bluszcz drzewny około drzew wysokich się pnie i obwija. Syr. 886. Było mirtowe drzewo rozłożyste ; obwił się wąż około jednej gałęzi. Wary. Wal. 24. fdilattg ftd) lierum. Cerber wężami owiły łeb mający. Dardz. Luk. 106. Włosy wężami obwiła Megera. Dardz. Trag. 485. — Figur. Słowa w jedwab' obwijać. Zab. 14, 117; albo w bawełnę. Mon, 65, 181; (oppos. bez ogródki mówić, nnnmnutttben, w brew'), mit ber ©pracze nicfyt gerabe IjerauS trollen, umnmtben. Subtelność rozumu ludzkiego może tak dobrze ustroić kłamstwo , że go od prawdy nie rozezna; a z drugiej strony prawdę tak obwinąć w obłudne wynalazki, że się tak szpetna pokaże, jak kłamstwo. Kłok. Turk. 167. OBWICIE subst. verb., Ross. oÓBHBRa, §. a) actio, obwijanie, obwinienie, b(rê Umnńcfcltt. — §. b) Obwicie, obwinięcie, to, czym co obwijają, obwolut, ber ttmfcfylag, worin titan etwaê ein* Wttfell; Bosn. obojak; Croat. obojek, obojki veteramentum panni involvendis pedibus ad frigus arcendum. (Ross. cwyqa, płótno lub sukno , którem chłopi nogi obwijnją). OBWI-JACZ, a, m., Chirurg, bandaża, obwiązki, bte $attbage; Boh. obtaćka ; Ross. oÓBepraa. Obwijaczami ranę nie tęgo, ani też ciasno umocnić, boby się rana zaognić mogła.₍ Perz. Cyr. 70. et 85.

OBWINIĆ, f. obwini cz. dok., Obwiniać niedok. ; Boh. obwinili, obwinowati; Slov. obwinugi; Carn. obdolshim; Vind. obdoushit, okriviti, obzijati; Croat. kriveti, krivim, okrivlyùjem, pokryvlyujem; Rag. okriviti tkoga, obàditi, obuzrocciti, (oppos. Rag. opravdati culpa liberare) ; Bosn. okriviti, (distig. Bosn. oviniti vinolentum facere); Ross. OÓBHHHTB, OÖBHHHTB , 3arfeflTB, 3aTljBaTB , KieiiaTB , IIO-KjenaTB, oroßopHTB , oroBapiiBaio ; Eccl. 3a3npaio , ocy-5K4aiO, KR€K€T5TH , KieBemy, HaHCCTH BHHy, orjaroMTH, oraitroaoKSTH ; §. a) winować kogo, winę mu zadawać, nań zwalać, einen befć^ttlbtgen. Obwiniam kogo o co. Cn. Th. — §. *b) Obwiniać kogo w czym, abo obwiniać kogo czym * winnym go osądzić, einen für fdjulbig erflären. Dwu kapłanów dali ściąć rajce, obwiniwszy je w złodziejstwie. Biel. 362. Dwoma grzechami Dawid król był obwiniony. Kulig. Her. 24 ; Boh. winnjk. Śmierć złoczyńców, także kradzieżą jaką i występkiem obwinionych, bogom wdzięczna. Warg. Cez. 137.— §. c) Obwiniać kogo u sądu o co, skarżyć na kogo u sądu, pozywać kogo, zadawać komu, einen anîlagen. Cn. Th. Obwiniający Ross. OÓBHHHTeiBHHft. Trzeba wiedzieć, kto ma być powodem, aktorem, a kto obwiniony, reus. Groick. Obr. 185; Boh. nareenÿ pozwaniec. — Bezpiecznie żyjesz, gdy bez ob-

54

426

OBWINIACZ - OBWÓD.

OBWÓDKA - OBWOLUT.

Ten portret nie ma żadnej żywości, obwód głowry jest nie do rzeczy. Teat. 39, 101. (rys, profil). Jowisz obwód od okręgu ziemi jedenaście razy ma większy. Staś. Buff. 79. (obieg). — $. Transi. Zaraz go obwód naj-pićrwszych otoczy, Wszyscy w głuchym milczeniu zwrócili nań oczy. N. Pam. 22, 115. Tronów obwodem zdrada. Staś. Num. 2, 193. (t. j. zdrady je otaczają). Ściągną z ciebie ten obwód, to zawicie, aż do ostatniej skóry. Pilch. Sen. list. 3, 323. obwiniecie, §ü(le. Każdy obywatel życzy sobie mieć obwód i granice swych praw. Gal. Cyw. praef., beit Umfang. — §. b) Obwód prawny, oświadczenie urzędowne, (ob. obwodzić woźnym); gerid Itdje B^ugenftefluug. Nic ci to nie będzie pożyteczno czasu pomsty i obwodu. 1 Leop. Syr. 5, J. OBWÓDKA, i, z., obrąbek, brzeg, ber@attm, bte ©infajfuttg. Bozpor u szaty ma mieć obwodkę w koło, aby się nie rozdzierała. Budn. Exod. 28, 32. (rozpor obwiedziesz bramą. Bibl. Gd.). Tablica srebrna pozłacaną obwódką obwiedziona. Gaz. Nar. 1 , 274. — Palec cisnąć *obwodą. Hul. Ow. 41. (obrączką, pierścieniem). OBWODNIA, i, z’., OBWODNICA, y, i., objętość, objątek, ber Umfang, bte Umgebungen. Całą płaszczyznę wsi i jej ebwodnią na mappę przenieść. Czack. Pr. 2, 182. Pola te pewnym wymiarem czyli obwodnicą ograniczył. Steb. 2, 233. OBWODNY, a ny, otaczający w koło ; Ross. o6b04HUÖ ; rtltgê ficrum ge« fltfirt, Denim gefienb. Mur obwodny cały folwark zamykający. Switk. Rud. 87. OBWODZIĆ, ob. Obwieść. OBWO-DZICIEL, a, w., który obwodzi co; Eccl. 0ÓB04HTeiŁ ; ber $erumfüljrer. Munilor, obroniciel, obwodziciel murem. Macz., cf. obmurować.

OBWOINA, y, i., ziele, apocynum repens Mathiol.; aco-nitum lycoctonuin Linn., £mnb3frant. Cn. Th. 583.

OBWOŁAĆ, f. obwoła cz. dok., Obwoływać frequ., obwołuje cont., obwieszczać głosem, ogłaszać, zapowiadać, auêrufen, offeutlńi) futtb madiett ; Sorab. 1. wobwówam, wu-wowam, wozyewam , pżipowedam; Vind. oklizat; Ross. OKJIIlKaTb, OKJHKHJTb, 0ÓHap040BaTb, 0ÓHap04ŁIBaTb. Ogień obwołać. Szczerb. Sax. 299. Obwołać rozkazał, aby się wszyscy do przodków swych religii wrócili. Warg. Wal. 279. Język nasz jest to ów pan woźny, co wszystko obwoływa złe i dobre. Rej. Zw. 140 b. Apostołowie wszyscy o tym bardzo obwołali, i głośno to światu opowiedzieli. Rei Post. P p 2. Obwołanie, Gam. okkliz ; Ross. 0ÓHap040BaHie Aukoya abo obwołanie na przedaż sekt filozofsk.ch (z Luoyana). Min. Ryt. 1 , 299. (licy-tacyai. — g A po coś (łanie bracie przyszedł między pany, Kiedyś tu w naszym kole nie jest obwołany? Papr. Kuł. H 4 b. (nie wezwany). — §. Aliter: Cnota jego jasna, dzieła znaczne, zasługi obwołane. Jag. Wyb. A 2 b. t. j. głośne, sławne, słyną, btriibmt, laut gcprtefen. OBWO-ŁYWACZ, a, m., pro damo tor. Cn. Th., ber 2lu3wfer. Do lej boskićj sprawy obrał Bóg Jezusa; jego a nie żadnego inszego chciał mieć tak wielkiej rzeczy i obwoły-waczem i wykonaczem. Smole. 2. To. 34.

■winienia. Fredr. Ad. 2. t. j. bez winy, fcfjulbloS, niewinnie, integer vitae, etc. Obwinienie, Boh. narek, (cf. narzekać); Vind. obdoushenje, okriulenje, doushenje ; Eccl.

BHHOBCTBO, BOSpOKB , II^B-ETT» , I13BHHCIliC RoSS. OrOBOpt.

Obwinienie fałszywre, potwórz Ross. BCKiens, npmueiTB.

OBWINIACZ, OBWINICIEL, a, m. ; Vind. dovshivz, ob-doushovez, obzijavez; Rag. okrivitegl, osvaditegl; Croat. okrivitel, pokrivitel; Ross. oroBopmma, bhhhtcjb, oóbh-iiHTejL; Eccl. orAfironhiiHKi; obwiniający kogo, oskarżyciel, ber ÜBefdjitlbtger, Slnflager. Gdzież są oni obwiniacze twoi? nikt cię nie osądził ? Sekl. Joan. 8. (oni co na cię skarżyli. Bibl. Gcd.). W rodź. zeńsk. OBWINIC1EL-KA, i; Rag. okrivitegliza, osvaditegliza; Vind. dovshivka ;

Ross. o6BHHHre.iBHima. OBWINIENIE, OBWINIONY, ob.

Obwinąć et Obwinić. OBWINIĘCIE, OBWINIĘTY, ob.

Obwinąć.

OBWIODĘ, obwiedzie, ob. Obwieść. OBWIONAĆ, ob. Owiać.

OBWIÓZĘ, ob. Obwieźć.

e, obwiedzio-

OBWISNĄĆ, OWISNĄĆ, /. obwiśnie, Partie, obwisły, neutr. jednotl., zwisłym się stawać, obwiesić się, fcfjlapp werben, lierai) Rängen ; Sorab. 1. wobwisznu, wmbwdszuyu ; Vind. dolvifiti ; Ross. oôbhchjtl , HcłBHCHyTL, CBHCHyTt, otbh-CHyib, (BBHCiiyTt, BBHcaTt wklęsnąć). W tym zachoruje sokoł bystropióry, Obwisły skrzydła, łeb mu osowieje.

Kniaź. Poez. 3, 105. Zebr. Ow. 370. Obwisł z bojaźni, spadał jak nieżywy na ziemię. Ossol. Baj. 2. W bólu najmocniejszemu owisną ramiona. Przyb. Alilt. 291. Obwisły,

Vind. flaboshilast, flabovuden, dolspufhen , powifnjen ;

Ross. OÓBHCJHH , HBBHC.IBlil, OTBHCIUÜ , CBHC4LIH. Kapelusz z obwisłemi brzegami. Tr. Obwisłych uszu, ob. Kłapouszy.

Kto tych zuchwalców na obwisłe morze Puszcza bez steru i przewodniej zorze? Zab. 16, 318. pochyłe; Boh. et Slov. obwyśny acclivis, poohodzisty.

rzecz

OBWITY, ob. Obwinąć. OBW1JKA, i, z., obwicie, do obwijania służąca, Sanbage. Panie cyruliku, za tak niespodziane szczęście, musisz przynajmniej przez siedm lat pana golić darmo , a pani darmo obwijki dawać. Teat.

16. c, 118. (flejtuszki). — § Botan. Gatunek kielicha najpospolitszy, perianthium, ściśle do korony przytulony.

Bot. Kar. 95. bte gfroö|;nltd)fte 3Irt SUtmenfelcfye, bte ftcfi Ijart an bte frotte anfcfyltejkn.

OBWÓD, odu, m. ; Ross. 06B045 ; §. a) obwodzenie, ob-wiedzenie, bte $erumfül;rung. Myśl wasza, aby wielkiemi a nieporządnemi obwody tam i sam rozerwana nie była, rzecz swą temi opiszę opłotkami. Jan. Lig. A 3 b. —

§. Otoczenie, ogrodzenie, bte Umgebung, ®tnfd>lteßuug;

Carn. okulishe; Ross. 06045, 06040K5, o6o40MHK5. Miasto otworzyste bez obwodu murów. 1 Leop. Prov. 25 , 28.

Krzywość albo okrążność koła, obwód (ob. Obod) niektórzy zowią. Macz., ber SRabefranj. Obwód czyli krzywizna koła, curvatura. Śniad. Alg. 2, 118. Na takich kołach chyba obwód opadnie, spryehy lat kilka trwają.

Torz. Szk. 28. — Math. Obwód figury, perimeter. Geom.

1, 229, ber Umfang; (ob. Objąt, objątek, objęcie). Summa

obwinienie, do obwijania służące ; Boh. obalowacy papjr, obólka ; Vind. savijanski popir; Ross. oÓBepib, 3aBepiKa; ber Untfcfllag

wszystkich boków figury nazywa się jej obwodem. Lesk. OBWOLUT, u, m., z Łac., obwdcie 16. Obwód, circumferentia, peripheria. Solsk. Geom. 5.

Rog. Doś, 5, 24. Óbód, półobodu. Grzej). Geom. L 2.

OBWSTĄŻKOWAĆ - OBYCZAJ.

OBYCZAJ.

427

JUlU dtnnucfeln. Trzymając w ręku chwilę one obwoluty szając się między żołnierzami, często słyszał, ze oni Rzuci w komin. Put. Arg. 603.    słów wolnych i niecudnych używają, jako pospolicie ta-

OBWSTĄZKOWAC, f. obwstążkuje cz. dok., wstążkami ob-    kowi mają w obyczaju. Wys. Aloj. 36. Musimy używać

szyć; Ross. ToponHTL, OTopoumb, OTopauHBaTŁ; mit 23artb    słów między pospólstwem w obyczaj wziętych. Kosz. Cyc.

eirtfaffcrt. Jam te pantofle sama obwstążkowała. Teat.    426. Tak obyczaj otrzymał; ita usum receptum. Mącz.

36. c, 47.    Łańcuchy jakieś widzę, nad obyczaj długie. Paszk. Dz.

‘OBWYSZ, OBWYZ advcrb., (Boh. et Slov. obwyśny acclivis),    55. Według ustawy i obyczaju kościoła powszechnego,

przywyżćj, nieco wyżej, cht)(t3 tyoljer. Groby Turcy w *ob-    W. Post. W. 230. — §. 2) Obyczaj differt a zwyczaj, ut

wysz wystawiają, żeby tam pies nie wskoczył. Paszk. Dz.    cum dicimus, ma swój obyczaj lato, dzieciństwo, zima,

93. W przegrodach ma być próg spodni ‘obwysz we    wino, grunt ten abo ów, koń, i. e. własność, przyro-

drzwiach, aby prosięta za matką wyskoczyć nie mogły.    dzenie , at zwyczaj est nałóg. Cn. Th., etgentpumltc^e 2lrt

Cresc. 566. Widział dyabła, jako chłopa, statury obwyż.    unb Üßkife, ©ttte ; Boh. mraw ; Sorab. 1. nawożeno, cżah-

Birk. Exorb. D 3 b. Biskup obwyż, jakoby na majestacie    nidba ; Vind. sadershtvu, sadershanje, shega ; Rag. chjuud,

OBY! interj. boże daj to! duszkosz! by! Boh. kyż, (cf. kie— dyby, gdyby); Slov. o kebi, kecTbi, ked’ ; Sorab. 1. ody, o fa ; Vind bug oteu ; Bosn. da ; Croat. dàbi ; Eccl. oóu ; 0 wenn bod)! ©Ott gäbe, ba$! Oby szczęście z pięknością twą szło równą drogą. Hul. Ow. 52. Oby mi lata i dech dotąd służyć miały, Ażby twe dzieła wspomnieć godnym rymem śmiały. Nag. Wirg. 499. 'Obych (obym) u ciebie sądzony był jako zdrajca, ‘radbych (* radbym) pod miecz tej szyi nadstawił. Sk. Dz. 4042.

OBYĆ się, obył, f. obędzie się recipr. dok., Obywać się niedok., §. 1) obejść się, a) Obejść się bez czego, ftd) otyne etroatf Behelfen. Król wziął sobie to za punkt wielki polityki, aby kraje jego obyły się bez zagranicznego przemysłu. Pam. 85, 1, 101. Wcale bylibyśmy się obyli bez tćj łaski. Teat. 47, 124. Stary mąż młodej żony, bez koadjutora się nie obędzie. Teat. 15, 48.— ß) Obejść się czym, przestawać na tym, ftdj mit Ctn>û$ begnügen, bflttUt behelfen. Połowicę skarbu Oktaw wojsku rozdał; czym kontentowani i oni byli, i Oktaw się obył. Chrośc. Fars. 452. — §. 2) Obyć się gdzie, długo pomieszkać, pobyć (ob. Obywać), efngenwÿnt fei)tt, lauge au einem Orte WOÿnÿaft fejjtt. Nie obył się tarn, nie zagrzał miejsca, nie skwasił tam. Cn. Th. 584. Nimfy, Satyrowie, górale, Sylwani, Ziemię raz sobie zdaną, niech w wieczność osię-dą; Czy wierzycie, że i ci na niej się obęflą? Zebr. Ow. 7. — *§ ‘Ohydzie go wiatr. Zebr. Ow. 387. obejdzie; ob. Obejść, obchodzić.

OBYCZAIC, ił, i, cz. niedok., obyczajów nabawiać, polerować , obyczajnym czynić, geflttet mad)eu. Religia oby-czai narody, łagodzi dzikie umysły. Staś. Kum. 2, 204. Pracy jego tak potrzebne do uszczęśliwienia każdej zoby-czajonćj społeczności. Pam. Warsz. 4, 47. Czart., (ucywilizowanej; Bosn. uobicjaiti inducere in consuetudinem.). OBYCZAJ, u, m., OBYCZAJEK, jku, m., dem%\ Boh. oby-ćeg; Slov. obieag; Dal. obicsay; Croat. obichay, (Croat. obiknujem « nawykam, obiknenye * nawyknienie) ; Slav. obicsaj ; Bosn. obicjaj, nauk, (cf. nawyknąć, nauka; Bosn. obiknutise * nawyknąć); Sorab. 1. nawożeno; Rag. objcjaj, nauk assuetudo, ritus ecclesiaslicus, (obicjajnik » rytuał) ; Ross. o6uqaH, oÓHKHOBeme, (oóbiKnyTb, oółikutł , ua-BHKHyTŁ, naBHKaTŁ nawyknąć); Eccl. imoyk*, npHBUwa, HaBHKx; (Etym. wyknąć, zwyknąć) ; *§. 4) obyczaj, zwyczaj, zwykły sposób, nałóg, ©emotyntyett, ©ebraud). Mie-

siedział. Gorn. Dw. 4 53.    uvadiza; Bosn. chjud, narav, (cf. narów); Ross. oóbmw,

HOpOBE, HpaBS, yxBaTKa. Zwyczaj mało się odmienia od obyczaju w słowie. Zwyczaj właśnie jest, przez który się dzieje obyczaj, gdyż obyczaj staje się z zwyczaju. A jako obyczaj, tak też zwyczaj przynależy samemu człowiekowi rozumnemu. U Polaków za jedno czasem się bierze zwyczaj , obyczaj, nałóg, nałożenie się czemu, przyzwyczajenie etc. Petr. Et. 120. Obyczaje są sprawami wolnemi człowieka, przyjmującemi powodowanie się i prawidło. Mon. 75, 313. Mówimy pospolicie, każdy ma swój obyczaj , t. j. każdy ma coś osobnego od natury danego, czego inszy nie ma. Petr. Et. 120. Osobliwie cztery złe zwyczaje u nas w obyczaj weszły. W. Post. Mn 351. ftrtb bet) uttS jur Sitte geworben. Go kraj, to obyczaj, lanbltd), fittlid), de moribus hominum, de fertilitate terrae, planta-rum ; nie wszędy się wszystko jednako rodzi. Cn. Ad. 338. Ross. %o Topons, to Hopons, uto 4epeBna, to oóuuau. Mówi Ruś : szto horod, to ‘norow ; zwyczaj tam taki i tu taki być może. Pim. Kam. 20; Slov. kolko kra-gow, tolko obićagi. Nie z obyczajmi, ale do obyczajów, jak mówią, jeździć każdy musi. Slryjk. 78. (cf. kiedy jesteś między wrony; ulula cum lupis ; Slov. podia obićage ; cum fucris Romae, Romano vivito more). Bóg przez 30 lat obyczaje Izraelitów cierpiał na puszczy. 4 Leop. Ad. 13,

48. (złe obyczaje, niesworność, nieposłuszeństwo). Alexander nie mógł się odjąć występkom a nieobyczajom, których się był za młodu od Leonidesa napił i nauczył. Glicz. Wych. L 8. (złym nałogom). Psują dobre obyczaje złe rozmowy. Modrz. Baz. 215; Ross. xyAua 06-mecTBa nopT/rrB xopomie upaBM, (złe towarzystwo psuje dobre obyczaje). Czas w nim może odmienić serce jego harde, Z zabaw leśnych zatrzymał obyczaje twarde. Teat. 45. c, 46. Starych i młodych obyczaj przeciwny. Pot. Jow. 133. Dobrzy bakałarze nietylko czytać dzieci uczą, ale i innych obyczajków uczciwych, aby w jedzeniu, w staniu, w chodzeniu, w mowie przystojnie sobie poczynali. Gorn. Dw. 343. Obyczajek, mosillus. Mącz. Obyczajów dobra nauka , (ob. obyczajna, obyczajowa, moralna nauka). Obyczajów poprawiacz, stróż, naprawca publiczny, urzędowy, censor. Cn. Th., Rag. nadchjudnik morum magister, nadchjudnos, nadchjudstvo morum prae-fectura. — §. *3) Obyczaj, sposób, kształt, gatunek, rodzaj, bic 9Irt unb SBeife, SWittel. Wszystkich obyczajów zażywa, jakoby nieprzyjaciela ubłagał. Sk. Dz. 1064.

Szukali obyczaju, jakoby go zabili przez zdradę. Sekl.    obyczajnie na ręce poda/. Sk. Dz. 866.    (niezgrabnie).

JMarc. 14. Nie tylko na to trzeba mieć wzgląd, co kto    Weînianki z tego ziela dzieciom do igrania    mają być oby-

czyni, ale tez którym obyczajem działa. Ezop. 50. By    czajnie dawane,, żeby jedno drugiemu tego w uszy nie

widzi, odstęp czyni, ale obyczajny, pazury abowiem ostre w łapy pokryje, żeby śladu po sobie nie zostawiał, i z lekka ustępuje, gotów z nieprzyjacielem czynić i na ustępie. Birk. Chodk. 8.

w najlepszy obyczaj ta miłość by/a, jednak za sobą os/a-    natka/o. Syr. 734. Lew gdy gwa/t jaki    wielki na się

TajHine; miejsce przebywania, pomieszkanie, bie 2Bo()tUtltg. Zórawie tam swoje obydle miewały. Kmit. Spyt. D., ob.

wę ciągnie. Gorn. Dw. 293. Wszelkim obyczajem podobać mu się pragnie, ib. 12. Bóg ma wiele obyczajów u ludzi niepodobnych, któremi wywieść może z wszystkich przygód. Sk. Kaz. 66. 0 dziwnym obyczaju swego nawrócenia ś. PaweZ sam pisze. Sk. Zyw. 1 , 55. Ucho- ‘OBYDLE, a, n., Boh. et SUv. obydlj, et obyt; Boss. oóh-dziZ kryjomyrn i pokątnym obyczajem, ib. 1 , 176. W prawie dano obyczaj, jako się opiekunowie sprawować mają.

Saxon. Art. 35. Król Czeski przyzwoli/ dać Mieczys/awowi Obywać.

Dąbrówkę tym obyczajem, jeżeli się ochrzci. Biel. 33 orsY[)WA | OBYDWIE, ob. Oba, Obadwa, aile »trie, t. i. pod    tym warunkiem,    unter ber Sebtrtgung. Zbawiciel    „T ,    _    _    ,

nasz ten    obyczaj s'mierci    sobie obra/, który.... Kucz.    0B4ECADŁ0. Glicz. Wych. J.    8,    ob.    Abecadło.    OBYEDNAĆ.

Kat. 94.    (rodzaj, edit. 2.).    OBYCZAJNOŚĆ, ści, i., (cf.    Gil.    Post. 313 b,    ob. Objednać. 'OBYEGŁY.    Biel.    Sw.    B.

dworstwo    obyczajów), grzeczność, btc 6tttfamfeit, tpoflitty*    ₄ ^ b    , ob. Obiegły,    Obiedz.

fett; Boh. mrawnośt, moresnost; Bag. obicnos humanitas, OB\SK, ob. Obisk. obicjajnos assuetudo ; Vind. fletnost, lepovishnost, pohleu- ‘OBYWAĆ, aZ, a, contin. intr.; Boh. obywati ; Slov. oby-nost, lepudershnost, prausadershnost ; Sorab. 1. cżahnid-    wàrn ; Eccl. et Ross. okhtatii , oÓHTaio ; mieszkać gdzie,

bnofcż; Ross. ójaroupaBie, 40ÓponpaBie. Obyczajność    domem stać, rootynett. Kazał im obywać w mieściech Sa-

uważa co mówić i czynić przystoi. Zab. 4, 146. Oby-    maryjskich. 1 Leop. 1 Ezdr. 4, 10. (mieszkać. 3 Leop.).

czajność jest dowodem powierzchownym umysłu łagodnego.    Odpisał urzędnikom, obywającym w Syryi . . . 1 Leop. 3

Zab. 1, 43. Obyczajność jest rodzaj niejakich spraw,    Ezdr. 2, 25. Lech i Czech przyszli pod góry, gdzie

w których przez ćwiczenie i zwyczaj do jakowćjś przy-    pierwej obywali Boemowie. Biel. Sw. 136. Obróciwszy

chodzimy gotowości. Mon. 70, 317. Pewne prawidła,    twarz ku puszczy, uźrzał lud Izraelski, obywający w na-

zwyczajem krajowym stwierdzone, obyczajnością mianuję.    micciech. 1 Leop. Num. 24. Po ziemi tej nie chodził

ib. 71,34. Nieobyczajność zamyka w sobie występki i spro-    mąż, ani obywał człowiek. 1 Leop. Jer. 2, 6. (ani mie-

sności, jako pijaństwa, fryerstwa i t. d. Glicz. Wych. L 8 b.    szkał człowiek. 3 Leop ). Każdy, któryby obywał między

OBYCZAJOWY, OBYCZAJNY, a, e, §. a) do obyczajów    synami Izraelskiemi. 1 Leop. Levit. 17, 10. (zagościł. 3

abo życia cnotliwego należący, moralny, (Sitten*, iWoral*;    Leop.). i ludźmi obywania nie ma. 1 Leop. 4 Ezdr. 5,

Boh. mrawny, moresny ; Sorab. 1. cżahnidbenć, czahnid-    38. (mieszkania. 3 Leop.). Gdzie nocy jasne a nie mgli-

bné; Carn. sadershliv; Rag. obicni » zwyczajny; (Rag.    ste, tam ciała obywających (mieszkańców) zdrowe bywają,

obicjan humanus); Bosn. obicjajni consuetus\ Slav. obiesan    Cresc. 651. W suchych stronach obywający, też sużsi

* ludzki, obiesajan »zwyczajny; Ross. oóbiKHOBCHitbiH » bywają, ib. 15. Bóg lud Izraelski wywyższył czasu oby-zwyczajny, HpaBoyqHTeJi>HUM, npaBCTBCHHbiH moralny; ^cc/.    wania w ziemi Egiptskićj. Budn. Act. 13, 17. Przykazał

HpaBHbift ethicus. Część filozofii o powinnościach wszel-    ludu, który obywał w Jeruzalem, aby dawali część ma-

kich stanów ludzi, nauką moralną czyli obyczajną nazy-    jątku kapłanom. 1 Leop. 2 Chroń. 31, 4. (mieszkającemu

wamy. Mon. 70, 317. ib. 76, 150; Rag. filozofia nad-    w Jeruzalem. Bibl. Gd.). — §. Act. cum Accus. Obywać,

chjudna, chjudorèdna, chjudorèdnos ; Ross. upaBOyneme.    beweinten. Przed Panem niech się zruszają wszyscy oby-

Bardzo pięknie o obyczajnej nauce mówią, POtt ber (Sitten*    wający krąg ziemi. 2 Leop. Ps. 32, 8. (wszyscy obywający

lettre, a bardzo daleko obyczajami od niej się odsuwają.    w krąg ziemi. 1 Leop. Ps. 32, 8; wszyscy obywatele

Wyrw. Geogr. 325. Obyczajne prawdy. Bals. Niedz. 192.    okręgu ziemi. Bibl. Gd.). — *§. Obywać z kim, cielesną

(t. j. moralne, z nauki moralnej). Każda przypowieść Chry-    sprawę mieć, bc^wotytten, ftd) fleifd;licf> yermifdjett. Nieprzy-

stusowa zamyka w sobie skutkującą obyczajną prawdę.    jaciel będzie obywał z żonami twemi jawnie. 1 Leop. 2

ib. 1, 117. — §. b) Obyczajny, obyczajnie adverb.; (Boh.    Reg. 12, 12. (będzie legał z niemi. 3 Leop.). Któryby

obycegny, obycegné; Slov. obićegny; Ross. oöbmaÄHbiä,    obywał z macochą swoją, niechaj umrze. 1 Leop. Levit.

o6u⁽iho * zwyczajny) ; dobrych obyczajów, geftttet, WO^l {je*    20, 11. (któryby spał. Z Leop.). Niewiasta, któraby oby-

fîttet ; Vind. zheden, fleten, lepovishen, napraulen, sa-    wała z bydlęciem, zabita będzie. 1 Leop. Levit. 20, 16.

dershezh, saderfhtvan, pohleun; Ross. ójarOHpaBHbiił,    (któraby podległa bydlęciu. 3 Leop.). — §. Obywać się,

406p0HpaBHbift, CTeneHHbiü; Eccl. aerKOHpaBHHH. Oby-    ob. Obejść się; Obyć się. OBYWATEL, a, m.; Boh. et

czajnym jestem Eccl. 4o6ponpaBCTByio ; oppos. 3io«paB-    Slov. obywatel mieszkaniec, Bosn. et Croat. obitel * czela-

CTByio. — §. *c) Przezorny, ostrożny, twftdjtig. Gdy się    dnik, domownik; Ross. oóbiBaieib mieszkaniec; Eccl.

około ognia nieobyczajny snuje, płomieniem zachwycony,    OKHTUAh pomieszkanie, OKiiTnAhtimn. cudzoziemiec; Ross.

na pół martwy z placu wzięty był, temere. Krom. 714.    oóitTaieab ; §. 1) obywający gdzie, mieszkaniec, ber ditt*

Buczacki z nieuzbrojonym czeladzi orszakiem na Tatarów    rcolJtter, 3ttfrtfl. Idźcie oglądać tę ziemię, i lud, który

nieobyczajnie napadł, imprudens. ib. 618. Wodę mu nie-    jest obywatelem jej, jeśli mocny jest. W. Numer. 13,14..

klasie znajdują się umiarkowanie, obywatelstwo i inne cnoty. Gaz. Nar. 1, 246. Jędrzej Zamojski, sławny mąż w Europie cnotą, urzędami, obywatelstwem. Zab. 44, 204. Zna król twoje obywatelstwo, zna wierność bez skazy; wdzięczności się spodziewaj. Teat. 45. d, 20. Wyb. Najczystsze obywatelstwo, sentymenta pełne szlachetności, odmalowane są w całym tym dziele. Gaz. Nar. i, 302. —* 3. personif. collect. Obywatelstwa * zbiór obywatelów s obywatele, cf. pospólstwo, w dawnym znaczeniu ; Bürger, Staatsbürger. Poseł od swego województwa , powagą mówi do obywatelstwa, jako od niego wybrany i delegowany. Kolt. list. 2, 34. Widzi kraj dobrze, co za pożytki w obywatelstwie zdatnym do usługi Rzeczypospolitej wyniknęły. Zab. 44, 478. Zgromadzone na ratusz obywatelstwo te ustanowiło uchwałę. Gaz. Nar, 2, 495.

OBZAC cz. dok., Obżynać niedok., w około pożąć, bemdljefT. Kosmatą Polifem obżyna sierpem krzywym brodę. Zebr.

(lud, który mieszka w niej. Bibl. Gd.). Słońce swoją jasnością świat i obywatele jego częstokroć obraduje. Furm.

Uw. F., Ross. obs. mmiii, jkhtłh j 10411. Przed zdradami ‘obywacielów kraj ten niebezpieczny jest. Kosz. Lor. 55- b.

Ziele to u nas ani gościem, ani obywatelem jest, bo tylko w krajach ciepłych swe kochanie ma. Syr. 235. Dyabeł po zbawieniu ludzkim już sam tylko ma być obywatelem wiecznego potępienia. Biuł. Post. 246. Obywatel niebieski naśmieje się z nich. Budn. Ps. 2, 4. (Bóg, który mieszka w niebie. Bibl. Gd., ber im Rimmel roo(mt. £ u t $.). —

§• 2) Obywatel, członek cywilnie i politycznie wolny pospolitej rzeczy, citoyen, ber Staatsbürger, ber Bürger eines.

Staats, (cf. mieszkacz, mieszczanin). Zostać obywatelem, jest oddać swoje moc osobistą towarzystwu całemu. Staś.

Zamoj. 20. Sarnę szlachtę prawa nasze rozumiały właściwie przez obywatelów, tak dalece, że cokolwiek się mówi o prawach, swobodach, wolnościach obywatelskich, ściśle należy do samej szlachty, czy to w senatorskim, czy w rycerskim stanie będącej. Skrzet. Pr. Pol. 4, 487. Ow. 340.

Prawy obywatel w każdćj sprawie dobro kraju powinien OBŻALEC, lca, m., sorte de lois de charpente, 2lrt t)0tt mieć przed oczyma. Kras. Pod. 4,20. Składam najgłębsze Sauljolj. Tr.

dziękczynienia u tronu Twego, u tronu Króla obywatela OBŻAŁOWAĆ, f. obżałuje act. dok.; (Boh. obżalowati, pro-i ojca ojczyzny. Dyar. Gród. 67. twr bfincm frotte, $0*    żalowati; Dal. oszvaditi) ; obżałować kogo u sądu, obwi-

Jtig, Bürger unb SSater beS 2>*aterlanbS.... Imię obywatela,    niać kogo. Cn. Th. oskarżać, einen gert$tliclji anflagen;

ty mój skarbie złoty, Szacowniejszy nad wszystkie her-    (cf. żałoba). Osoczył a obżałował je wielą haniebnych

Łowne klejnoty. Zab. 2, 273. Nar. OBYWATELKA, i,    złości. 4 Leop. i Macch. 7, 25. Przywiedziono one mę-

z. ; Boh. obywatelkyne ; Ross. oóbiBaieibHima ; *§ 4) mie-    że, którzy byli obżałowali, a oskarżyli Daniela, ib. Dan.

szkanka, bie Semo^neriKlt, Ojtnmotynerinn. Królowie wojsk    6, 24. Siostrę brat obżałował i wydał. Sk. Dz. 802.

uciekali, a obywatelka domowa podzieli korzyść. Budn.    W zakonie starym godziło się ojcu syna nieposłusznego

Ps. 68, 42. (ta, która przyglądała domu. Bibl. Gd.). —    do urzędu obżałować. Sk. Kaz. 44. Obżałowany powi-

§. 2) Dzieląca wolność cywilną i polityczną państwa, bie    nien prawdę zeznać, co żałującemu    winien. Sax. Porz.

Staatsbürgerin«. Matka obywatelka. Kniaź. OBYWATEL-    25.    Epaminondas był obżałowan, i    chciano go o gar-

SKI, a, ie, §. 4) obywatelom służący, należyty. *§. Ta-    dło przyprawić. Eraz. Jez. H 2 b. Obżałował a oskar-

meczny abo tuteczny, vernaculus, patrius, indigena. Cn.    żył mię u ciebie. 4 Leop. 2 Reg. 49, 27. Dopuśćże mi,

Th., domowy, krajowy, einfyeimifcf), tttlnnbifd), ?anbeS « ;    żeć    maluczko obżałuję boleści moje.    4 Leop. Job. 40,

Ross. oÖLiBaTejbCKiü mieszkańczy. — §. 2) Członkom po-    20.    (niech ci się skarżę). Lukrecya    żałobliwemi słowy

spolitój rzeczy należyty, ftaatSbürgcrlicfj. W rodackićj cho-    krzywdy się swój przed mężem dosyć żałośnie obżało-

dząc sukience, niby obywatelską okazują postać. A/on. 65,    wawszy, puginałem się zabiła.' Kosz. Lor. 68 b. — g.

488. Brak wielki wyobrażeń i obyczajów obywatelskich    Obżałować, ob. Ożałować.

y, m., 0B-

w ludzie wiejskim. Ust. Konst. 4, 4 44. t. j. na obywate- OBŻARCA, OBŻERCA, OŹERCA, OŻYRCA, lów przystojnych, ber Mangel an Gegriffen unb Sitten, bie    ŻARTUCH, a, m. ; Boh. obeżralec, obżerać, ożralec,

Staatsbürgern erforberltcfy finb, unter unfertn îaubuolfe. Po    żraut, hlton; Slov. ożralec; Sorab. 4. wożrawcz; Vind.

OBYWATELSKU adverbe według zwyczaju obywatelów kra-    shertovez, oshertnik , preshertnik, velikujedez, posheruh,

ju jakiego. Cn. Th., 749. nad) SanbeSart. — Duchem oby-    poshrefhnik, trebufhnik, oshertuvauz, poshiravez, nefi-

tnik, nigdarfit; Croat. osiravecz , oserlyivecz, poshvih ; Bosn. prosgdor, prosgdoraç, sgderallo ; Ross, oôæopa, UpeBOOÓWHHICB, t4JHÏ , f. t4yHbfl ; Eccl. niUUHHKTł , KO-TOpLÏH tCTb , OJKOTHHKX , npOHCOpiHBÏ , ropTaHOÓtCHHKb ; (Etym. żreć); oźrzalec, obłojca, żarłok, ein ftnTfe*' Schlemmer; (cf. wilk, rosomak, brzuch, utonął w brzuchu; tylko jeść a pić; jak w piekło wrzucił; pożarł; paso-brzuch). IJelluo, obżarca, żarłok. Mącz.. Obżerca, niepowściągliwy w pokarmach. Sk. Zyw. 2, 20. Niepotrzebni obżarce, którzy tylko w brzuch tkają. Kosz. Lor. 407 b. Do ożerców, których obżerstwo nigdy niesyte, za-wzdy bezdenne. Pilch. Sen. list. 3, 43. Niemądry, który ożyrce karmi, a czyni zelżywość ojcu swemu. 4 Leop

429

OBYWATELKA - OBYWATELSTWO.

OBŻAG - OBŻARCA.

'vatelskim, sposobem obywatelskim, ftaatSbürgcrlid), mit Sürgerftnn, mit üBieberfinn, patriotifc^. Radzę postąpić w tej materyi po obywatelsku, po bratersku. Gaz. Nar. 4,

4 89. Stan. Aug. Przysięga sekretarz rady, że swą funk-cyą sprawować bedzie sumiennie, wiernie i po obywatelsku. Skrzet. Pr. Pol. 4, 292. OBYWATELSTWO, a. n., — *§. 4. incolatus. Cn. Th., bie (Einbeimtfdjfett, bie 3nfaj5fd)aft, bie (Eingeborenf^aft, baS 3nbigenat. Obywatelstwa, abo miejskiego utracenie, abo niemienie, cudzo-ziemstwo, peregrinitas. Cn. Th., StaatSbürgerrecfyt, Bürger»

Tedjt. — §. 2. politycznomoraln., Patryotyzm, charakter obywatelowi należyty, StatSbürgerfinn, j,Patriotismus, 33ie-berfinn; Ross. oómiiTejfcHOCTB. w śrzedniój mieszkańców

430

OBŻARCIE - OBŻY WIĆ.

OCALIĆ - OCE L.

Prot. 28, 7. On dla swej wspaniałości jedynie oznaku,

Wszystkich w piątki obżarców częstował bez braku. Zab.

45, 93. Obżartuch, tylkoby jeść .a pić, zatonął w brzuchu. OCALIĆ, f. ocali acł. dok., w całości zachować, całości niena-Zegl. Ad. 482. Wilk obżartuch. Haur. Sk. 343. Jak.

Raj. 80. Obżarcą być Eccl. Y(vKK0H6HCT0BhCTB0BSTił. OBŻARCIE, OBŻARLIWIE, OBŻERNIE adverb., żarłocznie, łakomie, gefräßig, oerfreffen. OBŻARLIWY, 'OBŻYRLIWY,

‘OBZERL1WY, OBŻARTY, OBŻARŁY, OŻARŁY, OŻRZA-ŁY, OBŻERNY, a, e; Boh. obżerny, oźraly , obezraly, hltawÿ, gicnÿ ; Slot. ożrali, obżerni, pażrawy, wozrawczki, woyednć ; Vind. osherten , poshrefhin, poshrih, poshre-fhen , shcrten, grosnojedezhen, trebufhen; Carn. samo-govtne ; Dal. obgyden; Ross. oó/KopiHBHH ; Eccl. npeBO-OÓŁHAHHH, YfCKKOORTJACTAlIBL , 06ïH4IHBbIH, YptBOMGH-

ctoki, upeBOneHacuTHUH ; żarłoczny, gefräßig, freßfiidjtig.

Kolera i morzenie jest człowiekowi ożarłemu. 1 Leop. Syr.

31, 23. Wilk bestya obżerliwa jest. Sak. Probl. 401. Wilk

obżerny. Zimor. 275. Psi obżarliwi nie znają nasycenia. OCAP, u, m., Forlif. w cembrowaniu galeryj podkopowych, Budn. Jes. 56, 41. (oni są psami obżartemi , nie mogą się nigdy nasycić, ib. Bibl. Gd.). Obżarły, gulosus. Mącz.

Ciężkość niewyspania trapi człowieka ożrzałego. Radź. Syr.

31, 22. Motłoch opiły, ożrzały. W. Post. W. 280. Nie bądź obżyrliwy, będziesz długo żywy. Sab Probl. 447.

Obżarty brzuch rozumu ostrego nie czyni. Kosz. Lor. 4., plenus venter etc. Obżarły Mateusz biskup Krakowski.

Biel. 400. Kto nie obżartem, opędzi brzuch i żartem.

Dwór. G 3. Tym, którzy obżerniejsi byli przed cho- OCAP1EC, /. ocapieje neutr. dok., głupim jak cap się sta-roba, wiecéj pokarmu w chorobie pozwolić potrzeba.

Krup. 5, 369. et 2, 104. OBŻARTOŚĆ, ści, Ł, OBŻARSTWO, OBZERSTWO, n. ; Boh. obżerstwj, obeżra-lost, żrawost; Slov. obżerstwo , ożralstwo , , pażrawost ; OCCIANY, a, e, z octu, od octu, octowy, (Efftg * . Dawaj Sorab.i. wozrawsztwo, woyednofcź; Carn. poshręshnost;    jej kwaśnych potraw i occianych pokarmów. Spicz. 475.

Vind. oshertnost, shertlivost, poshrefnost, posherlivost,    OCCIARZ, ob. Octarz. *0CCIĆ, Boh. zoctiti ; na ocet

velkojedstvu, grosnojedezhnost ; Croat. oserlyivoszt; Dal.    obrócić; JU (Efftg ntadjen; Boh. zoctèti octem się stawać,

xarxtvo; Rag. proxdorstvo ; Bosn. prosgdrrrilost, posgjar- OCEAN, u, w., całe to zebranie wody słonej, która świat lost, prosgdarstvo ; Eccl. ypeBOÓtcie, Y|»T,ROnencTORhCTRO,    oblewa. Wyrw. Geogr. 14, wielkie morze, które wszys-

YptBOOCLiA^ciłiiie, JiacKOcep^CTBO, ropranoóbcie; Ross. 06-    tkie ziemie sobą opasało, i od blizkich ziem bywa na-

JKOpcTBO, o6*HpciBO; chciwość zbytnia (habitus) niepo-    zywane rozmaicie. Olw.Ow. 605. Rozlanie morza wielkie-

rządna do jedzenia, żarłoctwo, łakomstwo w jędzy. Cn.    go, oceanem zowią. Syxt. Szk. 33. Ocean, otoczyświat,

Th. ; ożrzalstwo, bte ®efräßigfeit. — §. actio: Obżeranie się, obżarcie się, obłożenie się pokarmem, przebranie w jędzy, abo i w piciu, baä Ueôcrlabcn mit ©petfe unb $ranf.

Dla obżerstwa wiele ludzi ginie, a kto powściągliwym OCECHOWAC, f. ocechuje act. dok., oznaczyć, circumsi-jest, żywota sobie przyczyni. Sk. Kaz. 504. Na czci gnare. Mąci. bejeidjlteit, nmfdjrciben. Ocechowanie. We-rozpasować się, znak obżartości. Eraz. E i i i. Ze zby- ryf. 4 8.

tniego gorzałki obżarstwa, trafiają się ^ludziom różne OCEDZIĆ cz. dok., Vind. ozhedit; Croat. oczejam ; Ross. przypadki. Haur. Śk. 164. pijaństwa. OBŻERAĆ sie, ob. oniac/tara, out/K^aio; ob. Cedzić.

Obeźrzeć się.

OBŻEGLOWAĆ cz., dok., w koło poźeglować, untfcgeln;

Vind. obladjati, objadrati, okuljadrati.

OBZEGNĄĆ, ob. Ożegnąć.

OBZIERAĆ sie, ob. Obejrzeć sie. OBZNAGZYG , ob. Oznaczyć. OBZOBAĆ, ob. Ozobać. OBŹYNAĆ, ob. Obżać.

OBŻYNKI, ob. Obrzynek. OBŹYRAĆ się, OBŻERAĆ się, ob. Obeżreć się. OBZYWIG, ob. Ożywić.

O c.

ruszenie obronić, gatts unb mtüerlejjt erklten, bte Unoerfe^rt* |eit behaupten, (cf. Vind. sazeliti, obzeliti, dozeliti » zagoić, wygoić ; Ross. hcuIjihtb , HCitbiaTi, wyleczyć). W odmęcie sprzysiężonych na zgubę niewinności łotrów, szczęśliwy jeszcze, kto głowę na karku ocalić potrafi. Teat. 49, 27. Służył ojczyźnie i szlachetnie radził, Nie mógł ocalić, ale jej nie zdradził. Kniaź. Poez. 4, 71. Ocalone królestwo, uwolniony ociec, nieprzyjaciele zwyciężeni. Teat. 51. d, 123. OCALEĆ, ał, f. ocaleje neutr. dok., w całości się utrzymać, gaitj Uttb UttiJerfetyrt bleiben; Ross. yuktTb; (Eccl. iyłiJHTHCH ozdrowieć). W pośrzóćl zgrai zalotnych ocalała. Hul. Ow. 206. Albo ginąć. albo ocaleć razem musimy. Nar. Tac. 3, 47. ( Ross. ncutniTeib lekarz, goiciel).

sztuka poprzeczna ramy, składająca u wierzchu niby bal— kę pułapową. Jak. Art. 3, 305, ber 3<tPfwbalfen » kS 3apfenfłucf. Mur, lub parkan pospolicie ogradza ogrody; kiedy jeszcze po ocapach ostre kołki gęsto na krzyż pozabijane będą, zabrania się tym wstępu wszelkiemu bydlęciu. Kluk. Rośl. 1, 59. Ocapy u budowy zwyczajnie sosnowe, ib. 2, 462. U drzwi u wierzchniego oca-pu przybił podkowę. Haur. Sk. 352.

wać, w rozum zejść, bltmm tücrbett U)te ein ©d)üp$. Oca-piałby dziad stary, by mu się zachciało stawiać klćtki, grać w licho, i na trzcinie jeździć. Zab. 8, 74. lzyck.

morze wielkie. Cn. Th. 426 ; Siat. shirokó morę , b(t§ SBeltmcer. OCEAŃSKI, a, ie, Oceanii «, SBcltmeerS *. Oce-ańskie wody. Zbił. Dr. E o. bte ©ewćiffer be3 0ceait§.

'OCĘKALY, a, e, ocietny, krnąbrny, Ijartncicfig. Zaślepione, ocękałe a zatwardziałe serca pokutować nie umieją. Kosz. Lor. 63 b. Ziele Wrotycz febry i gorączki ocękałe leczy. Syr. 84 4.

OCEL, u, m., bródka na podkowach, (ob. Cel 4.), ber ©tollen auf bem $ufetfen. (cf. Boh. ocel * stal ; Bosn. oęigl, bliznięa; Croat. oczel, oczely ; Hung. atzél). Kto konia swego na ocel da ukować, Już i na gołoledzi może tym harcować. Rej. Zw. 4. Uzbroiwszy w podkowy i stalne ocele konie żołnierzów swoich. Pot. Pocz. 147. — §.

OCELOWAĆ-OCET.

OCETNIK - OCHĘDOŻNOŚĆ. 431

fig. Co cnotą na ocel nie zakowano, trudno to szłusznie ma być pochwalono. Rej. Zw. 145. Myśl stateczna, na żadną stronę nie uniesiona, a rozumem na ocel zahartowana. ib. 22 b. OCELOWAĆ, f. oceluje act. dok.,

'okryszać, ograniczyć, determinare. Macz., itmgränjen.

Okrążenie albo ocelowanie, circumscriptio terrae, ib.

OCEMBROWAĆ, OCEMBROWANIE, ob. Cembrować.

'OCEMGNIENIE, ia, n., okamgnienie, (oh. Mgnąć), ber 3(u* genbltcf. Oczy po staropolsku oce; ztąd ocemgnienie.

Kpcz. Gr. 2, p. 161. Na każde ocemgnienie boleści jego większą moc brały. W. 2 Macch. 9, 11. W. Post. Mn.

123. Rej. Wiz. 186. Język kłamliwy ustanie w ocem- OCH! interj., Ross. ox’L !, o! ad? ! (cf. Ross. oxaTt jękać, gnieniu. Radź. Prov. 12, 19. Pan Bóg w ocemgnieniu    ad?$ett!) Och jak wielkiej z bojaźnią upatruję złości, Bo-

wszystko opatrzyć, odmienić, naprawić i postanowić mo-    że odwróć to licho z twojej wszechmocności. Bardz.    Trag.

że. Rej. Zw. 198.    536. Kocha mię, och i jak kocha! Boh. Kom. 1, 391.

ÇreiS anfefcen. Dziki wędrownik zbojeckiemi nawy Przy- Sak. Persp. pr. B 2 b.

bywszy do nas ( Amerykańczyków) losy nie odmienił, OCHAPIA mi się kto abo co recipr. niedok., — obversa-Panów mych wyciął, a perły ocenił. Zub. 13, 247. Nar.

(t. j. wartość im naznaczył). Nieoceniony, nieocenny, którego ocenić niemożna, nieoszacowany; Ross. Heoijh-H6HHŁ1H ; Eccl. HeoijtHHMHiM ; unfdJĆifckr, o^ite SSergletd? fojłbar. Błyszczała z cesarskiego berła nieocenna perła.

Przyb. Luz. 219. Dziecię nieocenione, ani też wysłowione W boskiej wszechmocności. Pieśń. Kat. 30. Moment każdy bawienia się z tobą, momentem jest u mnie nieocenionym. Teat. 16. c, 5. Ocenienie, cena Ross. oubHKa. Oceniciel, Ross. outmuHKt ; Eccl. oijtHHTeafc ; ob.

Taksator.

OCERKLOWAĆ, OCYRKLOWAĆ, ob. Cyrklować.

OCET, G. ctu, m. ; Boh. et Slov. ocet, zoctiti na ocet obrócić, zoctéti octem się stać; Sorb. 1. kiszawo, kisfa-lo ; Sorab. 2. woszucha ; Carn. jęsćh, urisk, (urishèzhn acetosus); Vind. efih , jęfeh , jöfih, jefih , kifelz, grifhik ;

Croat. oczèt, G. oczta; ozat, kvaszniczna, kvaszina;

(ocztim aceto, zocztójemsze acesco)\ Dal. ocząt, kvassi- *OCHĘDOGA, i, z., strój, suknie i insze rzeczy co najle-na, (ocztiti se * kwaśnieć, oczten * kwaśny) ; Hung. etzet, psze, ^Suft, Staöt. Biedny ten człowiek ochędogę swoje eczeth, (ecztiilui, eczetes) ; Bosn. oęat, (otiti se, uzoęti-ti se acescere, oęten , gljut * kwaśny ; Rag. ozat, (xestok* mocny ocet); Slav. ocet, sirche ; Ross. ouert, G. oue-Ta ; yKcycB ; Eccl. oiiłti , MCJHHa, Towe mo yc«yci

no PoccincKH, a npoHCXOAM’L otb PmiCKaro peuema    Bibl. Gd.).) — Transi. Ochędogę chwały i wielmożności

acetum, Graec. oÇoç ocTpun; (Eccl. ouemocTb, KHCiOTa,    twojej w dziwnych twych sprawach rozprawować będę.

KBacnocTb kwaśność) ; Anglos ecet; Ger. ber ©fftg. Ocet,    Radź. Ps. 145, 5. (ozdobę chwały. Bibl. Gd.). ‘OCHĘ-

zkwaśniałe wino, piwo, miód skwaśniały. Ocet bywa    DOGOŚć, ści, z., przyozdobienie, ozdoba, 3^0^»

z wina i inszych rzeczy, gdy części winne* w winie by-    Staat. Iżbyśmy sprawowali sobie takie przyprawy, i ta-

wają zaziębione, a części wodne zagniją. UrzeLd. 423.    kie ocbędogości na duszach i na myślach naszych.    Rej.

Rozmaite są octy ; najlepszy winny. ib. Wino w cieple    Post. R r 5. "OCHĘDOZKA , i, z., szata do ludzi.    Cn.

stojąc, staje się octem. Kluk. Dykc. 3, 170. Znać    piwo,    Th. Dudz.    48.; chędoższa i    lepsza suknia, odświętna,

wino po    occie. Cn. Ad. 1092. (poznać łatwo w starości,    świętalna,    ein §Cl?ertagÖfIetb,    Staatêfletb. Słudzy jego

jaki kto    był w młodości). Z najlepszego wina,    najo-    swowolni,    i barwy i ochędożki z siebie potyrali. Petr.

strzejszy    ocet. ib. 184. (dobry gdy się zepsuje,    bywa    Ek. 109.    Konie sprzedam,    sprawię ochędożke na się.

najgorszy). Czas octu za piecem pilnować. Rys. Ad. 6. Alb. z Woj. 35. Nie włożyw.szy ochędożki v wyszedł do — §. Ocet siedmiu złodziejów, przeciw powietrzu służy.    swoich. Budn. Apopht. 112. OCHĘDOZNOSć, ści, z..

Perz. Lek. 252. — §. Ocet z miodem zmieszany, oksy-    a) ochędostwo, czystość, bie SidnltC^fdt; Boh. piechota>

mel, miodek kwaskowaty, £>ri)mel. Insza jest rzecz ocet miodowany, a insza ocet miodowy, który jest z miodu przasnego. Urzed. 425. OCETN1K, a, m., chodzący koło octu, octarz, octownik; Ross. yKcycHHKï ; brr ßfftß* mann, fêfftgfrâmmer, (Efftgbrauer. W rodź. ieńsk. OCETNICA, y, Ocetniczka, i, zdrbn., Ross. yncyciiHua. — §. Oce-tnica, ocetniczka, naczynie od octu, flaszka, ein fêfftg* flafdjdjen, ©rfcfjirr sum dśfftg ; Slov. octownj nódoba ; Slav. ocetnica, sirchetnica ; Rag. osteniza ; Bosn. oętenięa ; Croat. ocztenka; Carn. zhotàra; Eccl. yKcycmiua.

Pochodź, octowy, octoivki, octarz, octownik.

**<

co ..

tur animo meo confusa species alicujus rei vel hominis ; videor nossef vidisse alicubi hominem. Cn. Th. Carn. dim-la se meni ; fournit mir einer ober etmaê alê fdjon gefe* l)en ober befannt oor, e3 febmebt bunfel oor meiner «Seele, alê tyâtte id) eë fonft febon gefe^en. (Ross. oxanaTb, oxanbi-BaTb nachapać, oxanua, oxanouna nachapanie; oxaÔHa gatunek dawny sukni). (Ochapia mię co albo kto, n. p. Ochapia mię ten głos. Tr. ??). Pamiętaszże twarz albo imię jego? Ochapia-ć mi się przecie jakoś twarz one-go. Bardz. Trag. 387. I mnie się coś ochapiało, żem cię znał kiedyś. Teat. 54. c, C 2. Zdaje mi się, że mam znać W Pana. 1^. Być może, bo i mnie się W Pan coś ochapiasz. Teat. 30. b, 88. Widzi ją, ochapia mu się jej postać. Pot. Syl. 222. — §. Aliter: Mimy ochapialy się do tych sztuk, które Francuzi Fars zowią. Teat. 24, 35. Czart. t. j. przypominają je, podobne do nich były.

i stroje owe szlachetne wszystkie utracił. W. Post. VF. 3, 24. Wzięła manele, rękawiczki, pierścionki, nadto wszystkie swe ochędogi, owa bardzo się pięknie przybrała. Radź. Judit. 10, 4. (wszystko ochędostwo swoje.

432

OCHĘDOŻNY - OCHĘDOŻYĆ.

OCHEŁNICKIE - OCHŁODA.

ćistotnost ; Vind. zhednost ; Ross. onpmiBOCTB, onpa- 6er machen. Dawid smętny wola do boga o ochędożenie, thoctb. W krajach wschodnich gorącość powietrza ko- i daje za oczyszczenie swoje ofiary. Rej. Apoc. 8. Ochę-niecznćj ochędożności wyciąga. Mon. 72, 711. — *b) Stro- doźcie sobie złość serca a umysłu złościwego waszego, je, sprzęty, ^tt^, ©djtnucf. Odszczepieńcy z swoich zbo- Rej. Post. M m m 2. W tych dniach niewiasty się ochę-rów wyrzucają obrazy i wszystkę ochędożność a^ porzą- dażaly, pomazując się przez sześć miesięcy olejkiem i dek zwierzchni. W. Post. W. 3, 81., OCHĘDOŻNY, a,    rzeczami wonnemi, i innym ochędostwem białogłowskim.

e, OCIIĘDOŻNIE adv erb. , OCHĘDOŹNIUCHNY intens.,    Budn. Esther. 2,12. Chrystus ochędożył nas krwią swo-

chędogi, czysty, fflubcr, refit, mtlltd) ; Boh. ćistotny;    ją. Rej. Apoc. 8. — b) Wystroić, ustroić, ozdobić, przy-

Ross. xo.iLiiMH, onpaiMBUH, onpaTHUH. Nie ma być    ozdobiać, au3pu$ett, auSfdjmucfen, Steren; Boh. śperkowa-

pobłocona szata, ale ochędożna. Petr. Pol. 2, 148.    ti; Eecl. oynupiam, yTBOpaio; Ross. oxopaniHBaTb. Ko-

W każdym gmachu ma być zawzdy ochędożniuchno.    ścioł dal blachami położyć, a we śrzodku gwiazdami pię-

Haur. Ek. 88. — §. Ochędożny, ‘ochędogi, a, ie, (cf.    knie ochędożyć. Biel. 201. Kościoł zbudował, i wierz-

*czysty), piękny, strojny, fdjiw, gepult; Ross. y3opoimbul.    chem pozłocistym ochędożył. Stryjk. 179. Długiemi na-

Posłał mu pacholę bardzo cudne, i wzrostu ochedożne-    czyniami , oponami, malowaniami kościoły ochędożył.

go. Wary. Wal. 149. Amurat wiele ochędogiego woj-    Sk. Dz. 799. Tym obiciem , a temi oponami obiecał

ska swego potracił. Baz. Sk. 236. Mieczysław przyje-    zawzdy ochędażać przybytek serca naszego. Rej. Post. H h

chał do Krakowa, ochędożnie i z dostatkiem wielkim.    2. W sześciu dniach bóg świat stworzył, i rzeczami

Biel. 111. Tłumacze Radziwiłłowscy o ochędożna Pol-    stworzonemi ochędożył. 1 Leop. 1. Rozmnożyłeś lud twój,

szczyznę najwięcej się starali. Budn. Bibl. praef., t. j. o    i ochędożyłeś go chwałą. Radź. Sap. 19, 21. — §. Ochę-

ozdobną, efit Sterltd)e£ ^ollttfcf). OCHĘDOZTWO, OCHĘ-    dożyć kogo, rubasznie: oćwiczyć go, eilten bnrdjltxilfen.

DOSTWO, a, n., 1) czystość, niebrudność, btc Sfîcinltdp OCHEŁNICKIE starostwo w Wojewodz. Mińskim. Dykę. Gefeit, ©mtberfett ; Vind. zhednoba, fnashnost, falost ; Croat. ogr. 2, 233, eine ©taroftfe fit Cittp. sznaga; Ross. xom. Zostaje nam jeszcze mówić o czy- OCHEŁZNAĆ, OBCHEŁZNAĆ, ‘OBHEŁZNĄĆ, /. ochełznie stości czyli ochędostwie względem pomieszkania i ubioru. ad. jedntl., OCHEŁZNAĆ niedok., ‘OCHEŁSTAĆ niedok. , Mon. 74, 593. Przez ochędostwo nie rozumiemy ozdo-    okiełznać, ouzdać , uskromić, säumen, Pättbigen, Santen,

by, ani kosztowności domów, bo można zachować się    beginnen; Slov. zazubadlugi. Złość wyuzdana Munsztu-

czysto i w chałupie, ib. Koń, pan, i wino wielkiego    kiem srogim przez cię była ochełznana. Lib. Hor. 107.

ochędostwa potrzebują. Rys. Ad. 26.— *2) Ochędostwo,    Młodemi wołmi jeżdżą po ulicach, gdzieby kołatanie by-

ochędożeństwo , przyozdobianie, ozdoba, ozdoby, strój,    ło , albo gwar ludzi, aby się tak ochełstały. Cresc. 550.

*)3ufs, ©cfymitcî, (cf. Lat. mundus); Boh. śperky; Sorab. 1.    (oswoiły, ugłaskały). Polska teraz około tegoż chodzi,

débenstwo, czćrich ; Garn. shumràk; Vind. koranda,    jakoby pewnemi prawami swowolą i śmiałość zbyteczną

lepostvu, kinzh, tinkustvu, korauda; Croat. gyungy;    obchełznała. Zygr. Pap. 508. Od tych pokarmów się

Ross. yiBapB, Hapamanie, napameHie, napa^, j3oponie,    wstrzymać, aby tak ‘obhełznąwszy ciała bujność, uczynić

yópaHCTBO. Pospolicie chełpią się białogłowy ze swych    je do przykazania bożego wypełnienia powolne. Zygr. Gon.

gratów, szat i chust białych; jęła i ona też wykładać    344.

swoje ochędożeństwa, szaty i insze ubiory. Glicz. Wych. OCHŁANIAĆ, ob. Ochłonić.

C 6 b. W świetnym odzieniu i ochędożeństwie ciała OCHLAŃSKI n. p. Ochlańskiego wina oxeft. Instr. cel. Lit., kochają się. Glicz. Isocr. I i A. Mówię o zbytecznym i d’ Anjou, Tr. 3lnjon*2Betn.

wymyślnym sprzęcie albo ochędostwie domów, to jest, OCIILASTAC się rec. dok., Boh. ochlastati se * inebriari; jak dziś modnie mówimy, o meblach, które z wiel- Boh. ochlasta * ebrius, ob. Chlastać, kim kosztem sprowadzają. Mon. 67, 622. Zona Styli- OCHLICA, y, i., cierlica do lnu, do konopi, eine glftdj^e* kona z bogini Rei ochędoztwo wzięła, i na się włoży- c$cl. Tr. OCHLICZ, a, m., OCHLICZY, ego, m., co len la. Sk. Dz. 323. Były przy ornacie dwa ochędostwa ka- na cierliczy chędoży, ber    Tr.

płańskie, które zwano rationale i humerale. Sk. Dz. 12. OCHLNAĆ /. ochlnie intr. jedntl., oklnąć, olknąć, olchnać, Księżna własne dobra swoje i wszystko prawie ochędo-    ogłuchnąć, taub werben. Na uszy ochlnącym, że dosta-

stwo białogłowskie mundum muliebrem, na potrzeby ubo-    tecznie słyszeć nie mogą, po kilka kropel tego extraktu

gich wyłożyła. Krom. 112. Ściany kościoła złotemi bla-    w uszy puszczać. Syr. 565.

chami obite były, okrom innego nieoszacowanego ochę- OCHŁODA, y, z. ; Boh. chlad ; Vind. hladitje ; Bosn. ohla-dostwa w jedwabiach i w kamieniach drogich, i naczy-    disete ; Ross. npoxwa, (npoxja^ wczesność, wygoda);

niu złotym i srebrnym. Sk. Kaz. 456. Biai. Post. 181.    oxja4a ; §. a) ochłoda, skutek chłodzenia, bte ^ü^le, 216«

Ołtarze sobie budował, i ochędostwem, jakie mieć mógł,    futfiung. Pragniesz może ochłody w miłym zażyć wietrze,

ozdobił. Sk. Zyw. 317. Dobra a cnotliwa żona wielkie    Hul. Ow. 194, Lasy pełne ochłody. Brud. Ost. A 3.—

jest ochędożeństwo małżonka każdego. Glicz. Wych. P    §. b) Uciecha, ukontentowanie, £roft, ^reube « Vergnügen ;

5 b. Za wielkie to sobie ochędożeństwo,miała, dziatki.    ( Vind. islohkota, polohkota, reshiulanje). O gdybym

ib. C 6 b. (ozdobę, zaszczyt). OCHĘDOŻYĆ, f. ochę-    sobie przynajmniej śpiewaniem ochłodę uczynił. Baz. Sk.

doży act. dok., Ochędażać niedok.',— a) chędogo czynić,    pr. Jezu mój, ochłodo moja. Kanc. Gd. 319. W mo-

czyścić; Vind. ozhediti; Croat. obchinyati ; fetubent, fau«    ich żalach Ochłodę odnoszę. Past. Fid. 18. Bóg tak

Ross. oxjecHyTb, oxiucHyTb , oxaecTaïb, oxitiCTaTb ; einen bur^peitfc^en. Jeśli kradzież nie ważyła pięciu czerwonych złotych, tedy złodziej niechaj będzie ochłostany. Chełm. Pr. 189.

uchwalił, by za prace młode Starość brała ochłodę.. Zab.

2, 266. Japończyki gęsi i kury tylko dla ochłody oczu chowają, ale ich nie jedzą. Sk. Żyw. 2, 385. W czekaniu Mesyasza wszystka była ochłoda i nadzieja wiernych.

ib. 1, 268. OCHŁODNIEĆ nijak, dok., OCHŁODNAĆ, f. ‘OCHLUDNY, a, e, — ie adverb., oppositum nieochludny* ochłodniejedntl.; Ross. 0X;ia4HTt, oxoæo4h£ti, ; chłodnym niechlujny, nieschlujny unreinlich, Uttfanber. Jest nieochlu-się stawać, ft$ a&fübfett, fühl trerben. Póki owce są za-    dna w swoim odzieniu i około siebie,    a    dom    jej niczym

grzane, nie mają być dojone, aże ochłodną. Cresc. 557.    się od chlewa nie różni. Mon. 70, 84.

— Fig. Z krwi nieprzyjaciół jeszcze nie ochłodły. Chrośc. OCHMATOW, a, m., miasto w Kijowskim, sławne poty-Luk. 329. Miecz po zwycięstwie ochłodnął w pochwy    czką krwawą pod Koniecpolskim hetmanem.    Dykc.    Geogr.

włożony. Psalmod. 73. — Transi. Gniew ochłódł * uśmie-    2, 233, eine Śtflbt in ber SSottp. SRtotü.

rzył się, ber 3t>rn hat ftdj abgefühlt, befânftlgt. Ochłódł OCHM1ELIĆ cz. dok., Miask. Ryt. 2, 128, ob. Chmielić; (Boh. nakoniec, zapalczywość uśmierzoną została. Teat. 2, 121. ochmeliti okpić, oszwabić).

przełożony nad dworem marszałek domowy, ipaifefmfmeb fter; (cf. podochmistrzy) ; Carn. okmashtr; Vind. dvorni predstoinik, moister; Sorab. 1. domu zastoynik; Ross. ro^MeiiCTepb. Ester uczyniła stryja swego₍ ochmistrzem abo przełożonym nad domem swoim. Sk. Żyw. 2, 342. Rzezaniec ten był hochmistrzem i stróżem białych głów królewskich. W. Esther. 2, 3. (komornik. Bibl. Gd.). Pa-ranymphus, dziewosłąb, swat, hochmistrz albo marszałek na swadziebnym weselu. Mącz. — b) Ochmistrz, dziecinny inspektor. Pelr. Pol. 395. guwerner, ber £)0fmeiffer junger Herren, Sebrer. Cel ostatni doskonałego dworzanina ten jest, aby on wiodąc pana ku dobremu, został w tej mierze u niego ochmistrzem. Gorn. Dw. 596. Odprawuje ochmistrze, żegna stare panie, co sie z nia jechać dalej napierali. P. Kchan. Orl. 405. OCHMISTRZOWAĆ, ał, uje act. niedok., bofttteiffew. Ochmistrzowanie dworzani-nowe ma się ztąd począć, iżby pana takich obyczajów zwyczaił, któreby go cnotliwie żyć zuczyły. Gorn. Dw. 369. Z młodych lat moich ochmistrzowałaś i przewodziłaś nade mną; teraz kiedy dzieciniejesz, wzajemną winie-nem ci przysługę. Zabł. Bal. 87. Glicz. Wych. F 3 b. cf. burmistrzować. OCHMISTRZOSTWO, a, w., Cn. Th., bte £ofmetfterffeHe ; Sorab. 1. domu zastoynicztwo. OCHMISTRZYNI , i, i., bie #ofmetffertttn ; Vind. dvorna moi-strova, predstoiniza; Ross. roMeücTepHHa. Jako teraz paniom młodym bywają przydane ochmistrzynie od matek; tak u starych pogan też miały prerogatywę mamki. Bardz. Trag. 69. Jejmość wzięła na siebie edukacyą córek i zastępuje ochmistrzynią. Kras. Pod. 1, 165.

Ochłodnie w gniewie i ubłagać da się. Przyb. Milt. 42. OCHMISTRZ, HOCHMISTRZ, a, m., z Niem. £)ofmetffer, a) Ukryli ją tak dobrze, iż bezpieczną była, aż gniew nieprzyjacielski ochłódł. Gorn. Sen. 185.— Aliter: Pocieszyć się, ucieszyć się, ftd) tröffen, jufrieben ftellen. Z twarzy Pańskiej ochłodnęli. Groch. W. 110. Dobrze już ochłodnęła z bojaźni. Teat. 28. b, 159. Po ukaranych tych gwałtach ochłodła wszystka ziemia. W. 4 Ezdr. 11, 46. OCIIŁO-DNY, a, e, chłodzący, chłodny; Ross. oxja4HTejŁHtn1, npoxja4HTe4bHbiH, npoxia4HbiH; füfylenb. Ochłodną rosa.

Sk. Żyw. 1 , 48. OCHŁODZIĆ, f. ochłodzi act. dok.,

Ochładzać niedok. ; Doh. ochladiti, ochlazowati ; Slov. ochładit ; Sorab. 1. wokwodzam ; Garn. ohhladim; Vind. ohladiti ; Bosn. ohladiti ; Rag. ohlâditi ; Croat. ohlagyujem ;

Ross. oxoÆ04HTb , oxojoncaib, oxaa4HTb, oxaaauaTb ; a) chłodnym czynić, füllen, aMütrten. Wody nietylko na obmycie używamy, ale i na ochłodzenie, Karnk. Kat.

107. Prosił Abrahama, aby posłał do niego Łazarza, zęby ochłodził wodą język jego, skwarczący się w płomieniu podziemnego ognia. Smotr. Ek. 42. — b) Transi, fig. Pocieszyć, ucieszyć, ułagodzić, uśmierzyć, tröffen, beruhigen, befńnfttgen, erfrifdfen, ergutcfen, erfreuen; Ross.

OCBt)KHTb. Obchłodziłeś mię, pocieszyłeś mię ; dusza w mię wstąpiła. Cn. Ad. 759. Ochłodziłeś lud twój pokarmem anielskim. Radź. Sap. 16, 20. (karmiłeś. Bibl.

Gd.). Ochłodzona na myśli swej, na ciele też lepiej się mieć poczęła. Sk. Zyw. 1, 110. Brał Dawid arfę i grał ręką swą, i ochładzał się Saul i lżej mu bywało, bo duch zły odchodził od niego. W. 1 Reg16, 23. Radością się niezmierną ochłodziwszy. Sk. Zyw. i, 23. Bym się wrócił do was, bym się ochłodził z wami. Leop.

Rom. 15, 32. (ucieszył. Bibl. Gd.). OCHŁODZICIEL, a, OCHMURZYC, f. ochmurzy act. dok.; chmurami na około

m., chłodzący, ber Sufler, 5lbfûf>ler; transi, ucieszyciel,    ©dziać, umtüölfen. Jak z nieba posłaniec, zwinąwszy obło-

pocieszyciel, £röffer. Duchu! gość w duszach najwzięt-    ki, rzeki i morza omgliwszy, niebo ochmurzywszy, pra-

szy, słodki ochłodzicielu. Pieśń. Kat. 88. Bóg będzie    wi nam wyroki. Smotr. Apol. 77. Troski jak najgęściej

tobie ochłodzicielem duszy i podporą starości twej. Budn.    mu ochmurzyły czoło. Przyb. Ab. 99.

Ruth. 4, 15. (ucieszy duszę twoje. Bibl. Gd).    ‘OCHNIKOWAĆ, f. ochnikuje act. dok., n. p. Kazał go

OCHŁONĄĆ, OCHŁANĄĆ, cz. jedntl., Ochłonii dok., Ochła-    przez kilka dni kijmi ochnikować, Ze musiał Ruski mie-

niać niedok., w koło pochłonąć, umfcf>Ungen, rilttb lim    siąc na to się smarować. Paszk. Dz. 75.? oćwiczyć,

uerfdjltttgen. Nadaremnie będziecie osiewać, bo wszystko    ochędożyć.

6, 52.

OCHŁOSTAĆ kogo, act. dok., oćwiczyć, chłostą okładać;

nieprzyjaciel ochłanie. 1 Leop. Levit. 26, 16. Kto chce OCHOCIĆ, f. ochoci act. dok., a) ochoty dodawać, podo-wiele ochłanąć, często musi na małe przestać. Ezop. 111. chacać, zachęcać, ermuntern, anfrtfdjen. Rzekł to z owym Niech cię licho ochłoni, przeklęty gaduło ! Teat. 28.    wdziękiem królewskiej dobroci, Co poddanych ujmuje

i do dzieł ochoci. Przyb. Luz. 133.— b) Ochocić kogo, częstować go dobrze. Tr., uraczyć go, einen tractircn,

55

OCHŁODNIEĆ - OC HŁ OSTAĆ.

OCHLUDNY - OCHOCIĆ.

433

Stownik Lmitgt wyi. 2. T«m III.

mu jego weszli. Przyjął ich tedy z niesłychaną ochotą, i nad zwyczaj częstował. Zal. H. T. 31. Prosił go do swego domu, i taką pokazał ochotę, na jaką się mógł zdobyć, ib. 131. — b) Transi. Dobra myśl, biesiada, eine grötjlicbfett. 31 blg., Suftbarfett, ein ©djmairê. Oddając syna do bakałarza, ochotke wyprawił. Teat. 34, 25. OCHOTNY, a, e, OCHOTNIE/OCHOTNO, adverb., OCHO-TN1UCHNY, a, e, intensiv.; Boh. ochotny, ochotne; Slov. ochotny; Sorab. 2. podwóhlnć; Vind. fvojovolen, rado-volen ; Ross. oxoniit, oxoub, oxothuu, caMOxoTHbiü, H3BOJCHHUH , (oxoTHiiuccKiü , oxoTHiiuifi myśliwczy, łowiecki ; Slav. hotan « chciwy ; Bosn. pohotni, sgeglni cupi-dus; Rag. nehötni, nehtjen « nieochoczy); rześki do czego, z dobrej woli żwawo się biorący do czego ; (opp. ociągający się); mit Sufi an etmaê geljcub, munter, »otl Snft. Rozkazujesz mi, abym szedł ochotno w służbę tak nie-poczciwą. Hor. Sat. 125. Widzę duszę ochotną, ale ciało słabe. Sk. Kaz. 165. Krzyknął hetman, aby się ochotnie potkali, nie licząc nieprzyjaciół. Papr. Kol. 98. W tym skoczyła Ochotniuchno , chcąc by go zaraz ułapiła. Papr. Kol. H. Czuję się ociężałym , chciałbym być ochotnym ; — oni rzekli ; a jako my cię lekkim uezynim ? Sk. Żyw.

2,    110. — £. Aliter: Dobrowolny, z chęci, sprzyjając, gern, gutnnfltg; Ross. 4o6poxothhh Ochotnego dawcę bóg miłuje. Pair. Jat. 7. Dobrodziejstwo ochotnie dane, drogo bywa szacowane. Cn. Ad. 179. Dwa kroć daje, kto rychło , a trzy kroć, kto ochotnie daje. ib. Ochotniej soli dawszy na stół. Tward. Pasq. 62. (t. j dobrą ochotą obiad zaprawiwszy.). — Ochotna myśl » wesoła , ber ftrolp ftnn. Czyniły mu ochotną myśl one dobre uczynki, które czynił Sk. Oz-. 518. Hetman ma ochotną twarz przed ludźmi okazać. Tam Ust. 252 (pogodną, wypogodzoną, fetter). — Krotoldne ognie . ochotne ognie * fajerwerki. Jak. Art. 3. 298 Sitftfcner, fteuermerf OCHOTNOŚĆ, ści, z.; Boh et Sino. ocholnosf; Sarah 1. podwohlnofcz ; chęć do czego, Suft ju etmas, fre^miUtge 3krctt|diaft Do-

jaką język mój ochotrmśeią nigdy chwały twej nie przestanie. Ryb. P$. 98 Niechaj go z wielką ocho-tnością wszystkie góry prz\witają il> 193. Rozmiłujmy się cnot świętych, szczodrobliwości, czystości, łaskawości, życzliwości, mierności, nchotnośei. Hrbst. Nauk. i, 4 b. usłużność ; Ro** 4oópoxOTCTBO OCHOTNIK, a , m., OCHOTNICZEK, czka m.. dem , {Boss. oxothhki a) amator, b) myśliwiec; oxortiHua amatorka), z ochotą biorący się do czego, ber mit Sufi an etmaä geljt. — Mitu. Wolun-taryusz, ein fireywittiger, Solontair; 1 Boh. dobrawolnjk; Slav. svojevoljnik ; (lam. radovolz; Vind radovôlez, ra-dovolnik; Rag. dobrohotinik , dobrohotnik.). Hetman na ochotnika wprzód otrąbić każe. /.esz<z. Class 69. OCH0-TOWAC, ał. uje inh. mednk ; biesiadować, dobrćj myśli zażywać, fefy maufett, gaftiren. Podemknęb się nieprzyjaciele pod sarnę wieś, gdzie Król ochotował, zaproszony od szlachcica na uroczystość poświecenia kościoła. Nar. Hst.

3,    112

przy ujściu rzeki Ochoty, między Syberyą i Kamszatką.

moljl bemtrtliett. OCHOCIĆ się recipr., podochacać sobie, ftd) frönen SDîutpô trfnfen. (Eccl. et Hoss. oxoththch,

OOXOTHTHCH ochotę mieć, chcieć.)- Przynieś mu miodu abo wiśniaku, niech się ochoci. Teat. 8, 69. *OCHO-CZOWAĆ, aï, uje intrans. niedok.; ochotować, biesiadować , fdjmaitfen. Lichy bycie ! lecz kto tez tam z wami wraz siedział Ochoczując? Zab. 8, 339. liyck. (Ross. 40-ôpoxoTCTBOBaTt sprzyjać; 40Ópoxons * łaskawca, dobrodziej). OCHOCZY, a, e, — o adverb., rześki, rafcfj, UtUtt*

1er, unoerbroffett ; Ross. oxoniit, oxoub. Ochoczy gospodarz, siebie nie oszczędzając, wszelkiemi sposobami nakłaniał mię, żebym z nim rzęsiste kielichy spełniał. Kras.

Pod. 2, II. Nie zbyt naglił gospodarz kieliszkami; sam jednak z kilku sąsiadami i za mię i za siebie był ochoczy. ib. 14.—Aliter: Ochoczy pułk z sobą wziął. Warg.

Cez. 232. t. j. pułk ochotników, eut ßorpes gretjnnlltge.

OCHOPNY, ob. Pochopny. OCIIOSTAĆ * ochwostać, ob.

Chwostać.    .

OCHORZEĆ, nijak, dok., mocno zachorzeć, gältjlid) eiTrait’ fen. Ozdrów tę nędzną a ochorzałą dzieweczkę moję. Rej.

Post. N 3. Ochorzała leży w tobie nędzna dusza twoja. ib. N 4. Ochorzałe sumnienie nigdy nie może być cudzą wiarą uzdrowione, ib. R r 4. A któż jest ochorzalszy? ib. O 3.

OCHOTA, y, z., OCHOTKA , i, z., dem., (Etym. chcieć, chęć; Ross. oxoTa, secundo signißcatu polowanie; Rag. hotjenje, hoochja, hotionos « wola ; Hung. ohajtom dest-dero); a) rześka chęć do czego, btC Stift JU etlMê, bte Slufgelegt^ett ; Carn. radovolnost; Vind. shelje, hotenje, flatkust ; Bosn. pohotjenstvo, sgeglja; Ross. H3BOJtenie.

Uczyń z ochotą, co masz uczynić z przymusu. Min. Auz.

43. (z musu cnotę czynić). Bez ochoty, niespore roboty.

Cn. Ad. 16. Zegl. Ad. 13. Dwa razy czyni, kto z ochotą.

Fredr. Ad. 4. Co w ochotę, to też i miło. Hipp. 18.

Sufi unb Siebe junt $tnge, madjt SMnlje unb Slr&ett geringe.

Ochota gorsza, niż niewola. Rys. Ad. 52. Król z wojskiem swym przeciw Moskwie z ochotą wyciągnął. Biel. znasz z 472. żwawo, duchem, rześko, spiesznie, fjurttg. — Ochota czego, chęć czego, pragnienie czego, bte Suft, ber 2Sunfćp, bas Segelten. Do mnie, w kim jest zbawienia swej duszy ochota, Dwadzieściam subtelnego lat wykładał Skota.

ochotną twarz przed

ma

WeLg. list. 3. Obawiają się Turcy, żeby synom Sułtanów przemieszkanie w stolicy nie dodało ochotki przed czasem panować. Klok. Turk. 93. — Ochota, ochotność, dobra wola, wesołość, pogodność umysłu, dobra myśl, ftntyltdjfett, Srofiftnn. Hetman

ludźmi okazać, aby ludzie patrząc na jego ochotę, dobrej myśli byli. Tarn. Ust. 252. Gdy tamten srożej mu się okazuje, rozumiejąc, że ta nieochota z dobrej myśli nie pochodzi, schronił się przed nim. I Leop. 2 Macch. 14,

OCHOTSKOJ, imasto Tartaryi Moskiewskiej,

434

OCHOCIĆ - OCHOTA.

OCHOTNY - OCHOWYWAĆ.

30. — Ochota, dobra myśl, sprzyjanie, gościnność, ber gute SötHe, bte Neigung, 3unetgung, ©aftfreunbfdjaft. Za największy dar ubogiemu daj ochotę; a jeżeli nic nie masz, płakać mu pomoż. Sk. Żyw. 294. Odbierający więcej szanuje ochotę dającego, niż wartość daru. Kras.

Pod. 2, 94. Prosił, aby u niego nocowali; wzbraniali Dykę. Geogr. 2, 233. dite 6tabt tn ber îartareÿ. się zrazu, i nie przyjmowali tej ochoty; nakoniec do do- 'OCHOWYWAĆ, P. "ochowuje act. frequ., zachowywać, bettJöfj“

OCHRAMIC - OCHRONA.

OCHRONIĆ - OCHRONNY.

435

, resvu-

ma.

nogę.-3 Leop. Genes. 52,

wczas

reu, auf&eroalirett. Krwi swoich żołnierzy aż prawie do ostatniej potrzeby ochowywać. Fur. Uw. Ë 4 b.

OCHRAMIĆ, ob. Ochromić. OCHRANIAĆ, ob. Ochronić.

OCHRAPIEĆ, OGHRZYPIEĆ, f. ochrapieje neutr. dok. ; Boh. ochraptéti; Bosn. ohropotiviti, omuknuti, zamuknuti; Ross. CHimyTb, oxpmiHyTb, oxpinrfen., oxpimaTb; chrypki dostać, głos utracić, Reifer werben. Z zaziębienia ludzie ochrzypiają. Sak. Probl. 98. Spracowałem się wołając, aż mi gardło ochrapiało. Radź. Ps. 69, 4. (wyschło gardło moje. Bibl. Gd.). Gdy przeciwność ustawicznie dusi, Nakoniec zniemieć i ochrapieć musi. Past. Fid. 265. Wołał przez siedm lat, a nigdy nie ochrapial. Sk. Dz. 48. Chropawość gardłową ochrapieniem zowią. Sienn. 365. Ochrapieniu i zostrzałości gardła płukanie pomocne. Syr. 11. Z czasem styl się nam popsuł, Muzy ochrzypiały, Huczne tylko, lecz przykre dźwięki wydawały. Dmoch. Szt. R. 14. OCHRAP1EL1NA, y, £., ochrapienie ; Ross. xpnnoTa, xpHirfcme, cmioTa, CHnyqecTb; $etferfett. Bła-żejki sobie około gardła wieszali, a ochrapieliny i inne gardłowe niemocy sobie tym leczyli. Rej. Post. F ff 1. OCHRAPAŁY, OCHRAP-ŁY, a, e, — o adverb., ochrapiony; Bosn. omukao; Vind. hriplezh , fhkripan, kriglast; Ross. chimmh, CHiMb, CMiymił, oxpmbibiö; belfer. So'k pomocny przeciw ochrapałemu gardłu, oniemiałemu głosu. UrzeLd. 386. Dokąd kwapisz, rzekł gębą ochrapioną. Olw. Ow. 209. Trędowaci ochrapło mówili, bo choroba ona gardziel zarażała, że głośno mówić nie mogli. Dambr. 421.

OCHROMIĆ, OCHRAMIĆ, f. ochromi. act. dok., OCIIRA-MIAĆ niedok., chromym uczynić, okaleczyć, eilten latjm ntadjen, lärmen; Varn, obhromęti; Vind. ohromiti deniti ; Rag. ohromitti; Bosn. ohromiti koga, uciniti hrom-Mutilo, obcinam, ochramiam, obrzezuję. Macz. Ściął czterech jednym razem, dziesięciu ochromił. Kmit. Spyt. Bib. Gdy kto komu bydlę zabije, albo ochromi, tedy.... Szczerb. Sax. 432. On mi rękę ochromił, przeciąwszy mię szablą. Baz. Sk. 102. Kazał ich wymordować, albo oślepiwszy i na inszych członkach ochromiwszy oszpecił. ib. 81. Tłuczenie, rany, ochromienie. Petr. Pol. 114. Szczerb. Sax. 245. Szalona miłość, w kogo sie wlepi, Albo ochromi, albo oślepi. Teat. 24. b, 45. OCHROMIEĆ, OCHRA MIEĆ, /. ochromieje neutr. dok., ‘Ochramować niedok., chromym się stawać; Vind. ohromiti, lirom gratati, okruleti ; latynt werben. Konia mu chromo wrócił, powiadając, iż przyczyny nie wie, od czego ochromiał. Tarn. Ust. 92. On ochramował na

31. (okulawiał. 1 Leop.).

OCHRONA, y, i., ochranianie, szanowanie, oszczędzanie, oszczędność, ba3 ©d^ett, keimten, 23ewalwen, ©parett, bte ©parfantfeit; (Boh. et Slov. ochrona defensio; Vind. ohranenje, branva, sahranva, ohranstvu * schronienie, zachowanie; Ross. coxpaHHOCTb całość, nienaruszoność.). Byłoby się czemu dziwować, gdyby w porządnym domu liche naczynia w ochronie, a drogie w nieochronie były. Bardz. Boet. 110. Uczynił był Klodyusz z Korsykany pokój; ale iż z nieochroną majestatu Rzymskiego, tedy go senat wydał nieprzyjacielom. Warg. Wal. 198. (t. j. ze zniewagą). Nie chcę powtarzać dla ochrony czasu tego,

co juz przede mną powiedziano. Dyar. Gród. 221. Skęp-stwo teraz zowią ochroną i rządem. Opal. Sat. 58. Jeśli się im w czym noga powinie, powinnowatych dostatki, mnogie opieki podporą onym są i ochroną. Pilch. Sali. 258. Gdzie ja piękną? na taką nieochronę! Teał. 10,39. (na takie nieszanowanie się.). — §. Ochrona, to co ochrania, prezerwatywa, Serwabnmgêntittel, ©dw£mtttel. Tych, którzyby albo wiersze śpiewać nad tobą, albo ochrony zabobonne przykładać ofiarowali się, z pogardą wypędzisz z domu. Boh. Dyab. 2, 304. Nosi ochrony, które tylko komu roztropna bojaźń poda. ib. 2, 301, (ob. Noszenie, amulet). Ochrona, praemunilio, ‘obmowa, warunek, bte Sebtnguttg, ber fSoróe^alt ; Ross. npe^oxpaHeme. Podskarbi zaległości wojsku zapłacić ma; wszakże z ochroną, aby nad wyznaczone summy większych podatków na województwa nie zwalał. Vol. Leg. 3, 238. OCHRONIĆ, f. ochroni act. dok., OCHRANIAĆ niedok.; Boh. ochraniti, ochranowati, uspofiti, uśetrjm; Croat. ohhraniti, ottmim, ottevam; Sorab. 2. hoplewasch; Sorab. 1. wobwarnuyu , lutuyu, pzelutuyu ; Vind. ohranit, hranit, sahranit, ob-dershati; Croat. obchuvam ; Bosn. sahraniti, spasiti; Ross. coxpaHHTL, coxpanflTL, oxpaHHTL , oxpaiiHTb, npe40xpa-hhtb , npeÆOxpaHHTfc, noôepeqb, noôeperaTb, onacni, onacaTB; Eccl. baioctii , ômAy, ocyiueCTBOBani ; nie naruszać, nienaruszenie zachować, od szkody uwarować, oszczędzać, szanując zachować; behüten, bewahren, fdjw* neu, fparett, erhalten. Za sprawą Jana Zamojskiego korona gwałtu ochroniona jest. Petr. Et. 175. Myśmy króla prosili, aby nas przywilejem swoim od waszej persekucyi ochronić raczył. Obr. 74. (zasłonić). On czas umie ochraniać. Mon. 70, 831. Dawno to w prawach świeckich ten punkt jest wytkniony, Ochraniaj drugich, jeśli chcesz być ochroniony. Jak. Daj. 216. Babylon ochraniaj swej głowy, Bo ciebie czeka upadek gotowy. Ryb. Ps. 274. Ciała ochraniali od ostrego powietrza, mrozu i uźegu. Przyb. Milt. 341. Bojaźliwe ochranianie stoi za złe szanowanie. Cn. Ad. 524. (im bardziej kto śkła szanuje, tym je wiec rychlej zepsuje). Małym trzeba ochraniać wiela ; kto żałuje Mała dla wiela, często na wszystkim szkoduje. Simon. Siei. 57. (kto chce wygrać gąsiora, trzeba ważyć kaczora; cf. lepsza szkódka niż szkoda). Ochraniać swego dobra, jest to nie dać mu nic iść na stronę, ale wcale obracać go na pożytek. Mon. 71, 537. Swoje niszczy, a cudzego ochrania. Pot. Joiu. 77. (cudze proso ogania). Dopiero ochraniamy, gdy mało mamy. Cn. Ad. 200. (nie oszczędzamy, gdy dna dobieramy). Jako nabyć, tak nie mniej rzecz jest nabytego Umieć ochronić, mając w wydatkach swą miarkę. Opal. Sat. 144. OCHRONIĆ się, ftdj bewahren, ftdj »ermaßen; Ochraniać się, feiner fefbft fronen. OCHRONICIEL, a, m. ; Boh. ochrance; Slov. ochrance defensor ; Sorab. 1. zwarnuwar; Vind. sahranja-vez, obvarih, ohranik; Bosn. sahronitegl, spassitegl; Rag. sahranitegl; Ross. xpaHHTeJb, coxpaHirreJb, oxpannTeab; obrońca, wybawiciel, conservator. Cn. Th. ber (Erhalter, Sefdjmfcer, ©cfwner. W rodź. ieńsk. Ochronicielka, Sorab. 1. zwarnuwarka; Ross. xpaHHTeibHima, coxpaHHTeabHHua. OCHRONNY, a, e, OCHRONNIE adverb., (Ross. oxpoiwoft

Ul

OCHRONNOŚĆ - OCHWAT.

OCHWATNY - OCHYNĄĆ.

ihctł * glejt ; oxpaHHTeibHUH obronny; Boh. ochranneho    112), btc ftreßrebe ,7 pochodzi ztąd, kiedy koń po obfitym

platiti za opiekę płacić) ; ochraniający, oszczędny, fparfatH,    obroku znacznie pędzony będzie, albo po przynaglonej

be^Utfrtttt, fd)onenb; Ross. coxpaHHHH, coxpaHHO, npe40-    pracy    obficie się    da obroku;    ochwat wodny, Sffiafferrebe,

xpaHHTejtHUM. Officyer zastanowić się ma, z którejby    kiedy    się zgrzany    koń nagle    poi, lub przez zimną wodę

strony najochronniej i najprędzej doprowadzić swoje attaki.    przejeżdża; wietrzny, SBtnbre^e, kiedy przeciwko wiatru

Jak. Art. 2, 260. Przezorni wasi hetmanowie tak ochron-    gwałtownie pędzony bywa. Kluk. Zw. 1 , 497. Hipp. 112.

nie krwią waszą szafowali. Swad. 1, 210. OCHRON-    Lek. 30. Cresc. 536. OCHWATNY, a, e, Sfatye *. Koń

NOSC, ści, i., ochranianie, oszczędzanie, przezorna    ochwatny abo ochwacony. Hipp. 112. Końsk. Lek. 32;

pilność, ©parfamfeit, Slcfytfamfcit, 3Sorficfyt, ©tbonung, 23e»    Boh. schwóceny kun.

|utfamfeit; Ross. coxpaimocTb. Wszelka nieochronność OCHW1AĆ cz. dok., OCHW1EWAĆ niedok., ze wszystkich wojsko opanowała. Krom. 225.    stron poruszać, Io3 machen, wattfen madjett, ruttb rnn ab

OCHROPAW1EĆ, ob. Chropawieć.    Iöfcn. Już się ochwiewały kliny pogłobione. Otw. Ow. 453.

OCHROSNĄĆ się f. ochrośnie się recipr. jednotl. ostrachać    Kij gryzł zębami, Tenże mocą ochwiawszy na wsze strony,

się , chrostu , chroszczenia, chrobotu przywyknąć , btC wyrwał ; vi multa parłem labefecit in omnem. Zebr. Ow. 56. $urcfyt Derltcren, brcufter werben. Wpędziwszy młode stado OCHYBIĆ , /'. ochybi act. dok., Ochybiać niedok. ; Ross. w opłotki, tam im dać pokój, ąź się ochrośnie i ubez-    oiijhóhtlch ; ominąć, uchybić. Tr. ; fe|l fdjlagen. Ochybiły

pieczy. Hipp. 30. OCHROSTAC, f. ochrosta ad. dok. ;    zboża. ib. Ochybiła mię nadzieja, ib. Ochybienie Ross.

obić, otrzepać, ociosać, okrzosać, beflopfen, nut ©dlldgen    omnÓKa. OCHYBNY, a, e, — ie, adverb. niepewny, uchybić

jubeden, runb um befragen, beprügeln, burebwiebfen, herum»    mogący, unjtwerläßtg, feblfcblagenb ; Boh. et Slov. ohebnÿ. Jest

Rubeln, «pöbeln, abftoßeit, propr. et fig. Wziąć jęczmienią    to rzecz nieomylna ani ochybna. Rej. Post. A3. Wiemy to

garść otłuczonego , i z łupin ochrostanego. Syr. 769.    nieochybnie. ib. O o 4. Ochybność Boh. ohebnost, niepewność.

Jużeśmy przez nieszczęścia różne ochrostani. Pot. Arg. OCHYDA , OCHYDZIĆ ob. Ohyda.

412. Jeśli chcesz przy zdrowiu się zostać, Daj się napra-    OCHYLIĆ, f. ochyli    act. dok.,    Ochylać niedok., (a) proprio

wić i złość swą ochrostać. ib. 189. Wojska te w tak    sensu    odsuwania,    usuwania    non usitatum; at observes

wielu Marsach ochrostane, resztę do męstwa budzili.    exemplum sensu physico omijać, rnetben. Każdy się chronił

Tward. W. D. 2, 187. t. j. oćwiezone. Jeszcze skrupu-    jechać przez ziemie tego króla, a ochylał miejsce to;

latka; nie ochrostała się jeszcze między Warszawiankami.    bo zabili każdego, ktoby przyjechał. Biel. Hst. 34.). —

Teat. 36. c, 111. t. j. nieutarta, nieulizana, ntd)t abge*    b) Wymawiać, ‘obmawiać, ogradzać, nieprosto powiadać,

fcfyliffen. Kupres ochrostawszy się, do domów przystawał    nie wzręcz, w bawełnę lub jedwab' obwijać, bemänteln,

Śmiele, i swą każdemu szyję głaskać dawał. Zebr. Ow.    nic^t gerabe f;eran3 fageit. Nie ochylając mówić » w bród

246. (naturali pavore deposito , ośmieliwszy się).    iść, prostym odmachem , bez ogródki, grabe tu bett Sart

OCHRZC1G, ob. Chrzcić. OCHRZYP1EĆ, ob. Ochrapieć.    fagen. — Praetexlu carens, którego trudno ochylić. On.

OCHUCHNĄĆ, f. ochuchnie act. jednotl., Ochuchać niedok.,    Th. 510. — Acz było wiele występnych, przedsię    ograna około naparznąć, napuchnąć, chuchem otoczyć; Vind.    dza, ochyla, a nic nie wspomina występków ich.    Rej.

ofapati, opihniti; bebauten, anbaueben. Tchem gorszym    Ap. 38. Pięknym słowem ochyla złe rzeczy. Petr.    Hor.

Puńskich wężów były ochuchnione. Zab. 8, 345. Izyck.    2, A 2. Próźnoć to ochylać; nie może to żadnym    oby-

Velut illis Canidia afflasset, jakby ich ochuchnęła , ozio-    czajem dobrym zwano być, co nie bywa roztropnym. Rej.

nęła, napuchnęła ta czarownica. Cn. Th. 472.    Zw. 71. Żarn. Post. 18. Popiszę to wszystko, tak jak

fo baß eê ftcb öcrfcßlägt ober oerfângt. Zbytne razem poda-    Usta moje nie mają ochylać i okrywać wymówkami grze-

nie bydłu paszy, ochwaca prędko. Kluk. Zw. 1, 151.    chy moje. VP. Post. W. 78. Krzywdy bożej nie mamy

Ochwacił się koń. Cn. Th., baö $ferb 1tat ftdj oerfcblagcn,    cierpieć, ani ochylać, ale się mocno o cześć boską wszę-

»erfangen, tft rebe geworben. Koń ochwacony abo ochwa-    dzie zastawić, ib. 204. Musze praw-dę zeznać; rzekę nic

tny. Hipp. H2. Lek. 32. ein i>erfd)lagneê ^ferb; Boh.    nie ochylając. Cn. Ad. 522. "Dzieci zabija matka głaska-

schwóceny kun. — Fig. transi. Rzeczy nowych ludzi siła    niem, nauczyciel ochylaniem ; biadaż tym mężobojcom

jedzą, i prędko się niemi, jako szkapy owsem ochw'acaja.    duchowmym. Hrbst. Nauk. S 4. Ochylanie Ross. oôhhhkï».

Sak. Probl.-i52. Kraj nasz tą odmianą się ochwaci. Pot. OCHYNĄĆ się, /l ochynie sie recipr. jednotl., Ohynąć się, Min. Arg. 147. Morszt. 86. t. j. obmartwieje, tn3 6tocfcn géra»    Ryt■ U 24; (Ross. OKynyrb, onyiiaib, OKyHHBaTb, ponurzyć

tben. OCHWAT, u, n., bfe 3îebe, eine ^Jferbefranfßett.    się; ztąd okuń) ; 4 a) ponurzyć się, wskoczyć do wody,

(Sorab. 2. chwat łamanie w stawach, 'dna; Etym. *chwa-    wrzucić się, propr. et fig., ftd) in bte §lutl)en ftlirjen, ftd)

tać, chwytać, chwycić). Gdy koń na jedne abo więcej    Unterlängen, linem fturjen, |inetn fpringen, binetn rennen,

nóg uchramuje, tak iż chodzi jako spętany, a obracać się    Ochynąć się kilka razy w rzece, ponurzać się kilka razy

nie może, toć są znamiona ochwatu. Cresc. 534. Ochwat    z głową. Perz. Lek. 26. Po ciałach miekkiemi pióry ob-

obroczny abo żytny (rostrucharze zbożem zowdą. Hipp.    rastają , W Trytońskim się dziewięć raz ochynąwszy zdroju ;

cum noviet subiere paludem. Zebr. Ow. 386. Niektórzy zarzącemi węglami, ażeby stwardniało; można także ocią-

gnąć w rondlu z masłem ; nie trzeba jednak zbyt grzać , ażeby się nie przerumieniło. Wiel Kuch. 417. OCIAGAĆ się recipr. niedok. Ociąga się koń zadem. Tr., (le cheval devuide, e3 gejjt jjmterroärtS iurücf). — §. Nie być ochoczym ; mitrężnie koło czego chodzić, ntd)t gem bran ge« tyen; nicfyt bron tooUen, (ftdj reifen unb iietyen). Sorab. 1. wobtżakuyu; Sorab. 2. nużlisch ; Slov. prodlewâm; Carn. obotavlam se; \ind. postopuvati ; Bosn. uęknitti, kasniti ; Rag. kasnitti, zknitti, kartjetti, odoznittise, karsmatti, kânitise; Dal. karszmam; Croat. kasznim, kësznim, sten-tam, okunyavamsze ; Ross. yKOCHHTŁ, yKOCHtit. Coż ta-

0 G I Ą Ć - OCIĄGAĆ.

OCIĄGAĆ - OCIELIĆ.

437

ledwie że się ochyną, Za tak pięknemi w nurty pływaczkami. Jabł. Buk. F b. Od brzegu swego odważył się płynąć, Odważył sobie, choć się i ochynąć. Kłoń. Fl. B 3.

Ta łódka nigdy się zatrzasnąć, nigdy się *zanorzyć, a nigdy się ochynąć nie może. Rej. Post. G g 2. W nieuchronnej toni ochynąć się przychodzi. Mon. 70, 806.

Polacy jak w morzu trzykroć się w Moskiewskich ludziach ochynąwsży, wielką w nich dziurę uczynili. Biel. 473.

Gdy być nie mogło inaczej, mężnie Radziwiłł w pół się ochynie zastępów nieprzyjacielskich. Tward. W. D. 2, 126.

Herbort ochynął    się    w one hufy Tatarskie, i z wielką

Tatarską szkodą    tam    został. Orzech. Qu. 132. Wolał    kiego? tylko    się    nie ociągaj,    powiedz!    Teat.    15. c, 6.

ochynąć się raczej o    tego poganina i ważyć nań śmiele.    Ociągając się, zwłaczając, nierychło, mitręgą,    przez rę-

Tward. Wł. 127.    W    naukach się chciwie ochynął. Birk.    ce, cunctanter.    Cn.    Th., unlufttg,    gaubemb;    Sorab.    1. wobtża-

Dom. 5. — §. Active: Ochynąć * na sztych wystawić, in    kayné. Ociągający się, odwłoczyciel, ber BmÏWCï» Carn.

©efatyr ftürjen. Rzeczby zdesperowana przeciw wodzie pły-    obotavlavz; Vind. postopuvauz, postopavez. vedlohodez ;

nać, 1 Króla i ojczyznę pospołu Ochynąć W takiej rezo-    Rag. kasnitegl; Slov. prodlewać. ‘OCIĄGNĄĆ, OCIAGAĆ,

lucyi. Tward. W. D. 2, 105. — b) Ochynąć się, pri-    ob. Obciągnąć.

mum impetum sustinere, primum aliquid inexpertum ag- OCIĄTNY, ob. Ociętny. OC1ĄŻAĆ, ob. Ociężać. gredi. Cn. Th., juerft bie 33a!)n bredjen, ben erften 2?erfud) OCIEC, G. ojca, ob. Ojciec.

Wögen. Ochyń się, a nie odwłocz! accingere. Źebr. Ow. OCIEC, OCIEKNĄĆ, ociekł, f. ociecze, ocieknie intr. dok. et 161. W imię boże, ochyńcie się na niego. Weresz. Pob.    jednotl., OCIEKAĆ    niedok. ; (Boh. otecy, otekl ; otekati

CA. Najciężej się ochynąć; omne principium difficile,    tumescere)', — a)    zciekać, ablaufen, abfließen. Ociekła

prima coitio accerrima. Rys. Ad. 51. (pierwszy stos naj-    woda z chusty. Tr.    — b) Neutr. Ocieknąć, polewać się

cięższy). — 2) Ochynąć się zkąd, wynurzyć się, wychy-    na około, ftd) begießen, beneßen; Vind. okultezhi, okultie-

nąć się, wybrnąć, nuS ben $lutf>en empor fommen, Çerauf    kati ; Bosn. obtecchi, obtięęati ; Croat. obtéchem ; Ross.

fommen, propr. et fig. Czekali pod niebem, póki się biały    oÓTenb, oÔTeKan»;    Eccl. OEvr6i|iH, oóieny, oóieKaio. Już

dzień nie ochynie z zamorza. Tward. W. D. 2, 130. Dzień    pola krwią ociekły.    Tr. Partie. Ociekły, polany, begoffen.

się gmyśli ochynął. Pilch. Sen. list. 113. Gdy dzień się    Stęka zkrzywdzona    praca i w gorzkich łzach tonie, Oeie-

drugi z morza ochynie. Tward Mise. 32. Albo się ochynie    kłe krwawym znojem wznosząc w górę dłonie. Nar. Dz.

Z razu tego ojczyzna, albo wiecznie zginie. Tward. W.    2, 196. Krwią ociekłe odkryte żyły wyjęła. Otw. Ow.

D. 410. — Activ. Taki wschodzi Lucyfer, niż szumne    233. — c) Chirur. Ocieknąć, puchnąć, nabrzmieć, Vind.

swe konie Tytan z morza ochynie. Twmd. Mise. 131.    otezhi, natezhi, otikuvat, otiekati, satezhi, obtezhi, gor-

Dzień z morza ochyniony. Tward. Pasq. 56. Już się tedy    tezhi ; Carn. ottezhi, ottekam; Sorab. 1. zaczekam szo ;

zbliż do mnie, niech na twą ręczynę Słodkie serca uczu-    Croat. otechi, otechem , otekam, natechem, podhuhnń-

cie przez usta ochynę. Zab. 11, 374. Zabi. t. j. wynurzę,    jem; Rag. otecchi, otjeccem; Bosn. otecchi, obotiti, na-

auôbrütfen.    peti se ; Ross. oient, oienait, 3aient, 3aieKait, pacie*«» ;

0C1ĄĆ. ociął, ocieli, f    otnie    ad.    dok., Ocinać niedok.,    anfdjmellcn, anlaufen, auffcbmeHen. Gdy już koniowi ze sple-

a) siec kogo rózgą, obić, burebroießfen, burdjprügeltt, OUib    cenią noga ociekać pocznie. Końsk. Lek. 34. Ociekły, na-

peitfeßen; ( Croat. ossinujem ; Bag. oscinuti ; Vind. prefe-    brzmiały, (Boh. oteklÿ; Vind. oteken, otezhliu, otekou ,

kuvati, okerniti. okerhati) Rózgami cię ociać, a potym    otekel; Slav. otescen ; Bosn. otekao, -kia, -kio). Na

w kominie uwędzić każę. Trat. 32. b, 131. Tę sekutnicę    ociekły abo spuchły brzuch, gdy koniowi brzuch ociecze

dziś jeszcze rózgami otnę. Teat. Al Ej otne! ib. 18.6,8.    abo spuchnie. Końsk. Lek. 64. Ziele to wodnocielnym a

Ociąć ucznia dyscypliną Boh. Kom. 1, 109. — Transi.    ociekłym duszność odejmuje. Spicz. 96. Żyła ociekła na-

Ociąć kogo, okpić, odrwić, urwać, zedrzeć kogo, einen    dęta, ociekająca, nabrzmiewająca, najwięcej w goleniach,

anfubren, betrügen, berütfen. Czasem też w karty zagrasz    varix. Cn. Th., bie Sîrampfrtber. Otw. Ow. 233. 0CIE-

z nieznajomym człekiem, Który cię otnie, .potym stanie    KLINA, y, i., OCIEKŁOSĆ, ści, z., (Boh. oteklina, otć-

się dalekim. Mon. 70, 175    k, u nas kto kogo    cenj, otok; Slov. otekśnj ; Vind. otekluest, otuek, otuk,

otnie, to i otnie; a prawda c yszałem, że i Pana    otezhnost, otezhenje ; Carn. otok; Croat. otek , nateche-

zmyto Teat. 43. o, 20. Wyb. — b) Ocinać drzewo,    nye, otok (2. wyspa); Rag. oték, nâték; Slav. ottok);

obcinać, ob. Obciąć.    nadętość, nabrzmiałość, bie @e[d)ttmlft. Którzy są skłon-

OCIĄGAĆ ad. niedok , Ociągnąć    jedntl.. (distig. obciągnąć) ;    ni ku trędowi abo guzowatej ocieklinie.... Sienn. 285.

kucharski termin: mięso    ociągać    Wiel. Kuch. 406, bijąc    Psinkowa wódka na ociekliny gorące dobra. ib. 241.

nad ognipm kruższym czynić. Tr., bö8 $letfd) auflaufen    Spicz. 42.

Iflffen, mürbe tnneben. Kapłuna, różne ptastwa lub zwie- OCIELIĆ, f. ocieli się rec. dok., Ocielać się niedok. « cielić rzynę, które masz pićc narożnie, wprzód ociągniesz nad się; Boh. oteliti se ; Sorab. 2. sze hoschellisch; Bosn. ote-

litise; Rag. otelittise; Croat. otelujemsze ; Ross. OTeMTŁ- ociosany kół, zawsze poznać że kół. Mon. 71, 122. _

ch; o krowach, łoszycach, łaniach, płód wydawać, fal*    '§. Na bót sobie pogląda , oczesuje bryże ;    Podobniéj ci

ben; (cf. okocić się, oszczenić się, oźrzebić się, opro-    oczesać serdeczne niecnoty, Więcej cię to    ozdobi, niili

sić się). Nie zawsze krowy w równym ocielają się cza-    łańcuch złoty. Rapr. Tr. C.

sie. Haur.Sk.Si. Ocielona krowa; (oppos. jałówka). Za- OCIĘTNOŚĆ, OCIATNOŚĆ, ści, i., krnąbrność, contuma-przęgajcie dwie krowie ocielone. W. 1 Reg. 6,7. (dwie    cia. Mącz., ^alśftamgfctt ; Ross. CTponoTHUCTb, crpono-

krowie od cieląt. Bibi. Gd.).    ,    tjhbocti, , CTponorcTBO; ociąganie się, upór; sed ocią-

OCIEMNIAŁY, OCIEMNIEĆ, OCIEMNIĆ, ob. Ciemnieć, Cie-    tność ad corpus magis et ad bruta pertinet ;    upór ad ani-

mnić. OCIENIC cz. dok., Ocieniać niedok., cieniem osło-    mum magis refertur. Cn. Th. Zdradliwa    a przewrotna

nić, cieniąc otoczyć, nmfcbatten; Vind. obfienzhati, okuł-    ociątność. Kosz. Lor. 56. Sąsiady pogardziły nikczemno-

safienzhati, obtemniti ; Sorab. 1. wobszenu, woszćnu,    ścią i ociętnością Mieczysława, ignavia. Krom. 81. Ocię-

wocżemnu; Dosn. obsjenniti, (osjenóst opacitas) ; Rag. ob-    tość. Jabi. Buk. G. 3. ÓCIĘTNY, 0CIÀTNY, ‘OCZĘTAŁY,

sjenniti; Croat. obszenchiijem ; Eccl. et Ross. ocknhtii ,    a,'e, OCIĘTNIE, OCIATNIE adverb., zacięty, uporny,

octHaio, npioctimTH, npioetinmi, otcmhhth, OTeMnaTw.    krnąbrny, Imrtuäcftg, ttuberi'penftig; Slov. twordosignÿ; Carn.

Stok ten dąb rosły mile ocienia. Chód. Gesn. 5. Ocienie-    sflévéritn ; Ross. CTpoimiBbiîi. Uparł się , chce swego

nie Sorab. 1. weszencno, adumbratio.    dokazać; ociątny. Cn. Ad. 1205. Ociątni", gnuśni i nie-

OC1LNCZYĆ cz. dok., Ocieńczać niedok., w około pocieńczyć,    dbali. Ryb. Ps. praef. Zmysły nasze ociątne racz sam ku

wycieńczyć, runb um bfinitcr madjen; Sorab. i. wocżen-    pełnieniu woli bożej skłaniać. Módl. Gd. 30. W grze-

scham ; Vind. obtinfhati, obtinkuvati, stinfhati; Croat.    chu ociątnie utwierdzony, rozkoszy przestać nie chce.

obtenchavam, otenchâvam ; Bosn. otanciti, omrriscjaviti,    Kosz. Lor. 68. Ociętny i zatwardniały umysł. Kucz. Kat.

omersejaviti.    3, 138. (zacięty. 2 edit.). Szalony, niezbożny i ocię-

OCIEPL1Ć, f. ociepli cz.dok., Ocieplać    niedok., ogrzać, cie-    tny, własną ręką sobie gwałt czyni. Jer. Zbr. 88. Ociepl ejszym uczynić,    erwärmen; Boh.    otepliti , oteplowati ;    tne serca macie. Farn. 135. Osieł jest zwierzę ocią-

Sorab. 1. wocżoplam. Słońce wodę dosyć ociepliło. Krup.    tniejsze. Kosz. Lor. 84 b. Syn ociętny ji uporny, któ—

3, 141. W ziemi    urodzajnej musi    być wapno, któreby    ryby nie słuchał ojcowskiego abo macierzyńskiego roz-

ją ocieplało. Kluk.    Rośl. 3, 71. Skoro mój duch ich    kazania, a skarany wzgardziłby posłusznym być. W. Deut.

ociepli, Rozgoreją się, co byli okrzepli. Clirośc. Job. 150.    21, 18. Ludzie tak ociętne, uporne, nieposłuszne. W.

Ociepliło się = spuszcza mróz, c$ n>irb itmrmer, bte ftćilte    Post. W. 368. Rytygierz , wszystkich pokuszając spo-

läpt lind). Skoro się ku wiośnie ocieplać zacznie....    sobów?, serca swych ociętne i od boju dalekie być wi-

Kąck. Pas. 10. OĆ1EPLAŁY, a, e, ogrzany, envnriîît,    dzi. Krom. 57. Nierozumby to był z nich każdego, by

wärmer geworben. Ocieplałe powietrze. Tr.    miał być w tej mierze który z nich oczętałym. Weresz.

OCIERAŁ, ob. Otrzeć. OC1ERKI, ów, plur., cząsteczki po-    Kij. 22. ib. 21. Dowcip ociętny, około którego wiek

odcierane, 3Ibretbfel. Z żelaza ocierki. Petr. Wod. 6.    zażyć pracy potrzeba. Pilch. Sen. list. 398. twrardy, nie-

OCIERNIĆ , f. ocierni cz. dok., Ocierniać niedok., cierniem    pojętny. OC1ĘTY, ob. Ociąć.

okładać, ogradzać. Cn. Tli., mit ®ornen umgeben, urnjän* OCIĘZAĆ cz. niedok., Ociężyć, f. ocięży dok. ; Boh. obtiżiti, lien. Çn. Syn. 812.    obteżowati; Rag. otexati, otesekatti ; Ross. orfirnaTL, ots-

OCIESAĆ, OCIOSAĆ, ORCIOSAC, OCZESAć, f. ociesze    tothtb, oiaromaTt; (cf. Boh. otehotniti > reddere graviez. dok., Ociosywać, Obciosyw>ać frequ., ociosuje praes.,    dam, fd;wnugeru) ; §. a) obciążyć, ciężarem gnieść, be*

obcinać, okrzesać, bebauen, bejtmmcm; Boh. otesati, ośte-    Inftigeu, befd/weren, bruden. Skoro się mwcha mlćka do-

piti ; Slov. otesówam, otesati; Sorab. 1. wocżeschlu; Vind.    tknęła, wnet skrzydła ociąża Śnieżna rosa, i prawie na

kolbati, pokoibati; Croat. otesziijem, obtessujem, ochc-    dno ją pogrąża. Toi. Saut. 2. Mowa tych, co wiele mó-

szavam; Bosn. otesati, ocesnuti, ocesciatti, odilati ; Ross.    wią niepotrzebnie, tak ociąża słuchaczów, jakobyś się

oÖTecaTfc, oÓTecMBHTb, OTpcóiiTL, OTpeÓJHTb, XMH.IHTL,    ociążył żelaznemi pieniądzmi, które małą cenę mają".

oxMMJiHTb, propr. et fig. Michał Angelo, lubo już miał    Eraz. JeLz. F G. Ojciec twój ociążał nas jarzmem, ale

lat 60, tyle obciosywał nader twardego marmuru w je-    ty go nam ulżyj. Budn. 2 Chroń. 10, 10. Ociążeni byli

dnym kwadransie, ile.... N. Pam. 24, 324. Cieśle ku    snem. Smalc. 72. (morzeni). Obróciła a ociążała się ona

postawieniu dachu, siekiery używali, a drzewa chędogo    bitwa na Saula. 1 Leop. 1 Parał. 10, 3. (ciężka mu być

ociosywali. Kosz* Lor. 108. Ociesz sobie dwie tablice    zaczęła). Nędzny a ociążony człowiecze, kiedy obaczysz

kamienne. 1. Leop. Exod. 34. (wyciesz. 5 Leop). Szni-    ociążone grzechem sumnienie twmje? Rej. Post. U G. Je-

zu

438

OCIEMNIAŁY - OCIESAĆ.

OCIĘTNOŚĆ - O C I Ę Ż E Ć.

cerz ociosuje swą robotę, póki z prostego pnia abo gła-    zus na się w’ziął wszystkie ociążenia grzechów naszych.

nie wyrobi figury. Leszcz. GL 3. Dobry rzemieślnik,    Rej. Post. A a a i. (ciężary). Brzemię i ociążenie mo-

gdy widzijaki kamień porzucony, bierze, ociosywa i gła-    je bardzo lekkie jest. ib. Ccc 1. — Transi. Nie ocię-

dzi. Sk. Zyw. 2, 61. Skórę wszelką chropawą z drzewa    żonę są uszy Pańskie, żeby nie umiał wysłuchać. W.

obczasować. Cresc. 378. (t. j. ociosywać). — Transi.    Post. W. 2, 191. t. j. nieociążałe.— §. b) Óciążać, ocią-

Pień nieociosany, niezgrabny. Zab. 13, 64; Ross. MyjKHKt,    źać się, żałobę zanosić, narzekać, fingen, ftd) befdjroeren.

ungehobelt, ungefdjltffen. Jakiż to kloc nieociosany, do    Pewne osoby dobra swe stawami naszemi pozalewane

tych czas jeszcze się kłaniać nie umie. Teat. 6,11. Nie-    być ociążają. Vol. Leg. 3, 47. OCIĘŻEĆ, OCIAŻEĆ, f.

objawienie, ochjuutni sensus movens); Slav. osvistitise; Boss. (omyTHTŁ; omyman. * uczuć), npocHyTtca, npocu-naTŁca ; Boh. procytiti, (cf. octnauti se » perveniré) ; obu-» dzić się, erroacßen, aufroacfyen. Mości Mądrogłowski, hej! ocknij się Wc Pan! Teat. 7. d, 5. Ocuć się arfo i cy-taro, ocknij się rano. Budn. Ps. 108, 3. Nie 'odskną się, ani będą obudzeni ode snu swego. Budn. Job. 14, 12. Bogowie, jeśli to sen, niechaj umieram, niżeli się ocknę. Staś. Num. 2, 100. Ocknął się ze snu Soliman słabego, I przebudzony mdłe otworzył oczy. P. Kchan.

Bardzo się onćj rzeczy dziwować poczęła, I nie wie, jeśli spała, jeśli się ocknęła. P. Kchan. Orl. 1, 59. (czy sen , czy jaw'). Nagle z oczu znika nocna ma-

ociążeje neulr. dok., ciężkim się stawać; Rag. otexati, otesekatti, utêxati; fdjroer werben, fdwerftjflig werben. Do skoków i biegu wprawiać człowieka należy, nim ciało przez lata podeszłe ocieżeje. Papr. W. 5. Śpiegują momentu, kiedy się uśpi albo ociężeje nieprzyjaciel. Zab. 9,

218. Ja władzy w sobie nie mam, serce ociężało, Jakom skoro zobaczył twe okrzepłe ciało. Groch. W. 419.

Jer. 253.

439

OCIĘŻAŁOŚĆ - O C K N Ą C.

OCKNĄĆ - OCOKAŁY.

Ociężały, obarczony, belaftet, befcfywert. Ociężały laty starzec. Nar. Ust. 3, 131. Ociężały, ciężki, nieochoczy ; ociężale adverb., fdjwcr, fd)werf(tHtg. Ociężały gospodarz, choć mu Ceres szumna Wyda urodzaj żyzny, nie zwiezie do gumna. Kulig. Her. 112. Ociężałe serce nie zaraz na pociechę dbałe. Groch. W. 434. Czuję sie ociężałym, a chciałbym być ochotnym. Oni rzekli: a jako    ra, gdy się kto ocyka. P. Kchan. Orl. 1, 346. Oto już

my cię lekkim uczyniem? czyli my ślósarze, żebyśmy    się ze snu odcyka. ßardz. Trag. 506. Odcykując się,

cię opiłowali? Sk. Żyw. 2, 110. OCIĘŻAŁOŚĆ, OCIĘ-    mówi. Teat. 36. c, 11. Natychmiast on się *ocuciwa.

ŻNOŚĆ, ści, %., ciężkość, nicruchawość," ©cfywerc, ©djwer*    Sak. Probl. 229. Sen uśpionego bogactwami obsypuje,

fälltgfett. Wstydź się nierzeźwa młodzi twojej ociężno-    a skoro się ocyka, jakim'był, takim się znajduje. Mon.

ści, Że latom zaniedbywasz przystojnej miłości. Kchow.    69, 405. Boh. Dyab. 2, 76. Dusza, kiedy muzykę sły-

209.    szy, to jako ze snu ockniewa się. Gorn. Dw. 67. Za

OCINAĆ, ob. Ociąć. OCINEK, nku, m., pień odciętego    czasu "oczuć się, który śpisz, a powstań z martwych,

drzewa, b«0 ©tammenbe etne§ gefällten tarnet Na ocin-    Wiśn. 582. Obyśmy się czuli.! wżdy się kiedy ‘oczućmy

ku starego drzewa. Pot. Pocz. 203. — Aliter: Ziela tego    (Etym. czuć), a uczujmy, iż między nami jest Chrystus,

ocinki albo odnożki korzenia są podobne ocinkom cyna-    Sk. Kaz. 22; (Ross. onyBCTBOBaTtca, ouyHyîbca, omiyTb-

monowym. Syr. 56. Ług z popiołu winnej macicy ocin-    en * upamiętać się, przyjść do siebie.) A w tymem się

ków uczyniony. Syr. 344.    ocknął, ano już dzień, a wszyscy w białej zbroi. Rys. Ad.

OCIO, bland. > oczko , ?(engletlt. Kiedy się będziem ściskali,    1. Pozna ocknięty, że sen chytry myli. Zab. 14, 158.

pieścili i całowali, Jak gołąbek gołąbeczka, wocio, no-    OCKNĄĆ neutr., erwadjeit. Tak bardzo pijany, iż nie tyl-

sio i usteczka. Zabi. Bal, 72.    *    ko na ono łektanie nie ocknąłby był, ale by go był snadź

OCIOKAĆ , ob. Ocokać. 0CI0SYWAĆ, OCIOSUJĘ, ob.    i palił świecami. Gorn. Dw. 279. Z twardego snu ocknął

Ociesać.    przebudzony. Groch, W. 257. 0CUCIC, f. ocuci cz. dok.,

OCISK, u, w., przetarta rana, sedno. Tr., eine aufgeriebene    Ocucać niedok., obudzić, aufwetfett; (cf. otchnąć 2). Mię

SBuitbe. OCISKAĆ czym cz. niedok., Ocisnąć jedntl., prze-    zimny strach ocucił w tym ze snu smacznego. Bardz,

cierać skórę, ranić, wuitb reiben. Tr. Biega junczyk,    Trag. 204. To rzekłszy po maluśku    do niego się rzuci

gdy mu uciśnionego karku sierszeń doszedł. Żebr. Ow.    I lekkim całowaniem śpiącego ocuci.    Zab. 1 , 103. Nar.

278; Bosn. otisnuti detrudere, impellere. — Ociskać, OCMA, y, z., ciemność, ociemnienie, bie ^infteriuß. Słońca obciskać, ściskając w około dolegać, tuttb um fefi an*    nie widać, oćmy się w krąg ‘zbierzą. Chrośc. Fars. 407.

fließen, anbrücfen, otulić, umljüden. Tr. Ocisnąć się su-    Gdy noc grube oćmy swe wyzionie.... Chrośc. Ow. 76.

knią, apprimere tunicam corpori. Cn. Th.’, Ross. okhhjtb-    Pozwolił im dnia na rozmysł połowę,    lecz jak noc prze—

en. Ciasnemi obciskane sznurówkami. Mon. 69, 1089.    rzedzi Oćmy i słońce jasną stawi głowę    , Wraca pod mury.

Dziecie ma na głowie kołpaczek, który mocno obciśnię-    Chrośc. Fars. 219. W oćmie pod cudzy dom się pod—

ty naprzodzie. Mon. 69, 1065. Olbrzym namiotem ha-    kopywa, Co w dzień uradził, w nocy wykonywa. Chrośc.

niebnych gór ociśniony. Źcbr. Ow. 3 b. w koło gnie-    Job. 89. W strachu, i w gniewie I woćmi, sam wódz

ciony.    co ma czynić nie wie. Chrośc. Fars. 458. W oćmie

OGISZYĆ, f. ociszy cz. dok., Ociszać niedok., na około uci-    trwała Europa czas niemały. Teat. 24, 42. OĆMIC cz.

szyć; Vind. obtifhati, otichati, runb Itttt^r fłtlle matten,    dok. ; Sorab. 1. wocżemnofcżam ; Vind. obtemnit ; Croat.

rubtg machen. Miedzy ociszonemi domów swych ścianami.    otemnńjem; Ross.t OMpamm , OMpanaTL ; ob. Ćmić.

Otw. Wirg. 460. Dwór dla przykrych wiatćów drzewem OCOKAĆ, 0CZ0KAĆ, OCIOKAĆ cz. dok., ciokaniem , ca— różnym wkoło osadzać i ociszać. llaur. Ek. 11. ib. 139.    ckaniem ugłaskać, jaljtn ntat^cn, bńnbigcu, jdbutcn. Do-

ogacać, obmajać; (cf. Ger. ‘befrtcbtgcn).    mitura, uśmierzenie, ocokanie. Macz., Domitus, uśmie-

OCKNAĆ, 'ODSKNAĆ sie, OCUCIĆ sie, f. ocknie sie, ocu-    rzony, ocokany. ib. OCOKAŁY, OCZOKAŁY, a, e, nieo-

ci się recipr. dok, OĆUCYWAĆ sie, OCKNIEWAĆ sie,    choczy, ociągający się, md)t r«f$, unluftig. Oczokały,

OCUCAĆ się, OCYKAĆ się, ODCYKAĆ się niedok., (cf.    tardus. Żebr. Ow. 52. Ludzie bez gniewu, oczokah są,

otchnąć 2 ); Sorab. 1. wotucżicż, wotżuyu; Carn. drâ-    gTupi, bez czucia. Pe.tr. Et. 271. Pijany musi być meinem se, dramiti ; Vind. sbuditife , gorsbuditife , (cf. zhu-    statecznym, niewstydliwym , ocokałym, na napominania

tik, obzhutik * uczucie ; Croat. ochutiti praesentire ; Bosn.    niedbałym. Petr. Hor. 2, E 2 k Czemu psie niewin-

ochjutiti audire, exaudire, praesentire; Rag. öcittovanje *    nych kąsasz ocokały, O wilki srogie niedbały! ib. 2, O

2 b. Jako na karku końskim, kiedy ocokały Ślep osię- OGZ, zamiast oczu, ob. Oko. dzie.... Klon. Wor. 76.    ¹

OCZAKOW, a, m., mocne miasto w Besarabii; stolica Ta-OCTOWANY, a, e, octem zaprawny, (ob. Ocet); geefftgt ; tarów Oczakowskich. Dykc. Geogr. 2, 253, Ótfdjafero. Croat. ocztika, mit (Effig angemacfyt. Miód octowany, oxy- OCZAPIĆ , f. oczapi cz. dok., ogarnąć, w się brać, na oko-mel. Urzed. 435. OCTOWKI, vibrio serpentulus, (Efftg*    ło otoczyć; (Etym. czepić, czapka); cf. oczepić; umfaf*

wurmer, (Efftgmaben; robaczki pokazujące się w occie,    fen, umfdjltejkrt. Garniec szerokogęby, któryby dno dru-

osobliwie winnym nienakrytym; tylko przez śkło powie-    giego oczapił. Sienn. 523. Rozpalony ten kamień nie-

kszajace widzieć je można. Kluk. Zw. 4, 417.    0CT0-    chaj brzemienna oczapi podołkiem, aby jéj ona para do

WN1K, 0CETN1K, a, m., OCTARZ, OCCIARZ, a,m.;Boh.    macicy szła. Śleszk. Ped. 197. Oczapiony kabłukiem do

octar; Ross. yKcycHHKt; chodzący koïo octu, ber (Efftg=    monasteru odwieziony został. Nar. Chodk. 1, 404. Strach

mann, (Effigbrauer, (EfftgMnbler. W rodź. żeńsk. Boh. octar-    był na Germanów, gdy obaczyli, jak Rzymianie Ren moka ; Ross. yncyCHMua. *OCTARNIA, i, i.\ Boh. octarna;    stem, jakoby jarzmem, oczapili. Fallis. FI. 146. Źebr.

schowanie na ocet. OCTOWY, a e, od octu, (Efftg * ;    Ow. 9. et 101.

Boh. ocetnÿ ; Croat. oczten; Eccl. pTOBbifl ; Ross.yKcy- OCZAROWAĆ, f. oczaruje cz. dok., uroczyć kogo, urzekać, CHUH. Octowa flaszka. Tr.    czarami go czego nabawić; Boh. oćarowati, okauzliti,

OCUCIĆ, ob Ocknąć.    ućarowati; Slov. oćarugi, zaćaryti; Garn. panam; Vind.

OCUKROWAĆ f. ocukruje cz. dok., cukrem zaprawić, osło-    obzoprati, sazoprati, vrekuvati, savplatiti, vplativati ; Bosn.

dzić, lub powlec; Vind. obzukrati, pofladkoriti, ft&erjitc*    zacjarati, zatraviti; Croat. ocharati, oczóprati, osàtrujem ;

fern, jucfern, fuß ma^en, propr. et fig. Ocukrować to    Ross. onapoBaTt, ouapoBHBaib, 3aroBopHTb, 3aroBapnBaTb,

trzeba. Cn. Ad. 760; (samo to nie smakuje; przyprawić    3aBopontHTb, 3aB0pa5KHBaTb, oÓBopojKHTb, oÓBOpasiiBaTb,

to trzeba; samo to nie pachnie; bez soli ryba; bez ko-    HaK0440BaTb, HaK0440BbiBaTb, 0K0J40BaTb, 0K0440BHBaTb ;

rżenia zwierzyna; cf. złemu zalecenia potrzeba; dobry    Eccl. obabath , aaóaBaTH, onißaio, oÓMaHUBaio ; einen he»

chrzan z miodem; oppos. dobremu piwu nie potrzeba    jaubent, beferen. Chciałbym wiedzieć, kto go oczarował,

wiechy). Niewczas wojenny wdzięczną ocukrowany żoł-    czy Bartosowa, czyli też Grzesiowa stara; wiesz, że jeż—

nierzowi małżeńską pieszczotą. Tward. Wl 107. Niemo-    dżą na łysą górę. Teat. 28. b, 151. Nie rozumiejąc

że być tak mała rzecz, którejby Król, ocukrowawszy ją    choroby, mniemają, że oczarowani są. Krup. 5,621; Eccl.

ludzkością, dać nie mógł. Gorn. Sen. 86.    oóaacTBHTHca urzeczonym być.

OĆWICZYC, f. oćwiczy cz. dok., ochłostać, burdfpeitfcljctt. *0CZAS, u, m.; Boh. oćas ; Eccl. oiiihei; ogon, chwost, Któż to zgadnie, i kto wyliczy, Wiele chłopców na    ber ©djrceif, ber ©cfymanj ber îbtere, (cf. oczesać). Kazał

kwartał bakałarz oćwiczy! Nar. Dz. 3, 120. Kazał go    pachołku, aby koniowi ogon utargnął; lecz nie mógł

razem,

za to Kady laskami z drzewa bambukowego oćwiczyć. Ń.    pachołek tego dowieść, aby on oczas utargnął

Pam. 22, 15, ob. Okładać, obłożyć.    jedno po jednemu włosu targając, wszystek wyrwał. Eraz.

OCYGANIĆ cz. dok.; Carn. ozzeganeti ; Vind. oziganiti; ob. Jez. Gib. *0CZAS0WAĆ * ociosować, ob. Ociesać.

Cyganić, oszwabić, odrwić, okpić.    OCZASTY, a, e, — o adverb., oczu pełen, oczysty, ocz-

OCYKAĆ, ODCYKAĆ, ob. Ocknąć.    kowaty, ooH Gingen ; Boh. okaty; Sorab. 1. wokoyité; Carn.

OCYRKLOWAĆ, OCERKLOWAĆ, f. ocyrkluje cz. kok., cyr-    okat; Bosn. occjast; Croat. ochaszt ; Eccl. omhcthh, rja-

kułem ogrodzić, określić; Vind. obzirklati, pôkroglivati,    3aTfciłi; Ross. r;ia3acTbiH. Nie tak pięknych barw nieźli—

pokroglati ; utttCtrfeln. Ocyrklował mi to kijem na piasku.    czone roje Paw' na oczastym pierzu ukazuje. P. Kchan.

Pot. Jow. 108. — Transi. Ogrodzić, opisać, begränjett.    Jer. 404. (cf. ogonookie pawie). Wiezie Bootes skrzypią—

Na nieocyrklowanćj władzy potęgę państwa swego Turcy    cemi wozy Osiwiałą nam zimę i oczaste mrozy. Leszcz.

zakładają. Klok. Turk. 4.    Class. 98. t. j. lśnące, iskrzące się , gldnjenb, fltttfelltb.

*0CZ ; Boh. oó; Sorab. 2. woż, wóz, hoż * o co, czemu, OCZCZONY, a, o, octem cuchnący, acetosus. Macz., efftgarttg, dla, roarum, nut ma$. Ocz była proszona, obiecała. Otiv. nacf) (Efftg riedjenb.

Ow. 267. Głupi poseł, gdy z ‘niszczym a ocz prosić OCZECHRAć, OCZOCHRAĆ, ob. Czechrać.

med. niedok., wyglądać czego, czekać czego, marten, ermar* ten; Boh. oćekawati; Sorab. 1. wobtżakuyu (2. cunctor, wobtżakayne cunctanter); Vind. obzhakati, perzhakati, dozha-kati; Croat. ja sze nadjam, (ob. ^Nadziewać się, spodziewać się; cf. nadzieja); Ross. 0>kh43th , o>KH4aio, no4*H4aTb, oóo*4aTŁ, 0ÓJKH4aTb ; Eccl. Ha4JKH4aio. Podniosła.się stojąc wedle stolicy, oczekawając królowej. Wys. Kat. 448.

440

OCTOWÀNY - OGZ.

OCZ - OCZEKAWAG.

idzie. Jag. Gr. B 2. Nie chciał dopuścić, ocz prosili. OCZEKAWAĆ, OCZEKIWAĆ, *0ZYDAĆ, oczekiwa, oczekuje

Leop. Num. 20, 21. Obacz, ocz ci idzie. W. Post. W.

3, 494. Rej. Post. K i. Z ochotą dam, ocz prosić będziesz. Papr. Gn. 1061. Pierwszy rzekł: ocz ‘nama, iż nie masz nic; a drugi na to: dobrze, a o co chcesz? o dwa grosza, rzekł pierwszy. Glicz. Wych. H 8 b. (o co zakład między nami dwoma?;. Ni ocz*ni o co * o nic, um ltld)t$. Temu, który ni ocz nie prosił, mawiał: a

czemu ni ocz nie prosisz? Budn. Apopht. 91. Żołnierz    Wszystkiego się spodziewaj, wszystkiego oczekiwaj. Pilch.

nie dba ni ocz, gdy dobrze odziany. Budn. Apopht. 91.    Sen. 251. Oczekują, spodziewają się Ross. o*H4aeT-

Wieszczków się ni ocz pytajcie. W. Levit. 19, 31. Do-    ca, 0»H4ai0Tca. Słudzy żeby byli cierpliwymi, a nasyć mam na tym I ni ocz nie podnoszę Do nieba ręku.    grody swej wierności od Pana ‘ożydali. Gil. Post. 135 b.

Tward. Mise. 111, ob. Niocz, ob. Co.    Wyrok Pański nie zawsze do żniwa Bujnowyrosłym kło-

som oczekiwa. Zimor. Siei. 200, ob. czekać komu, cier-    scach swoich, a sława ich niechaj wiecznie zostanie,

oczer-

piec komu, dnem na^fetyen, ©ebulb mit Ujm tya&en. OCZE-    Radź. Syr. 46, 15. Zaniechaj mię, że się mało

KIWANIE, spodziewanie się, nadzieja, bte fêrwartung, stwię. Budn. Job. 10, 20.

bte Hoffnung. Plemię oczekiwania u ludzi wielkiego. Groch, OCZERWIEĆ nijak, dok. ; Croat. ocheiwlyujem, ochervivel-W. 525. Jezus był oczekiwanie narodów. Biał. Post. 48.    szem, ob. Czerwiec. OCZERWIENIĆ cz. dok.; Rag. ozar-

Wysłał król przed sobą królewica, jedyne oczekiwanie i    gljenitti; Bosn. oçerveniti, oçrriveniti, ocrrigljeniti ; Croat.

nadzieję korony. Birk. Chodk. 16. ‘Oczekawanie lenne,    ocherlenujem ; Ross. oyepBjenHTŁ, ouepBaeHHTB ; Eccl.

pur-

kiedy pan za żywota mana swego, przyobiecuje dobra    oópomaio, Kparny, qepBaemio, ob. Czerwienić, cf.

drugiemu , jeśliby man jego bez potomka zszedł. Szczerb.    purzyć.

Sax. 25.— *§. Bóg ukwapliwy nie jest, iż długie *ocze- OCZESAĆ, ob. Ociesać et oczosnąć. kawanie dawa grzesznikom. 1 Leop. 4 Ezdr. 7, 63. (cze- OCZĘTA, OCZÉNKI. Tward. Mise. 165, OCZYNKI, G. ocząt, ka im długo).    demin., nomin. oko, 21eugletn. Ujmujące oczęta. Teat. 12,

OCZEMBROYVANIE » ocembrowanie, ob. Cembrowanie.    46. Przysięgłaś na miłość, i na twe oczęta. Hul. Ow.

OCZENKI, ob. Oczęta.    164. Znać było z ślicznych ocząt Co w nim za duchy,

OCZEP1Ć, f. oczepi; (Boh. oćepiti vitta tegere, cf. oczapić),    co za dowcip ostry. Zab. 5, 24. Zawrzyj sam oczynki

w czepiec przybrać, fiauben, eilte £>aufee «uffe^en. Tu ka-    małe, Często czujne, rzadko spałe. Groch. W. 366.

płani w czerwone obleczeni kapy Prowadzą oezepione    (*OCZĘTAŁY, ob. Ociętny. OCZKAĆ się czym, ob. Opchać

woły, owce, capy. Pot. Arg. 125. Rychlej dziś głowę    się czym). OCZKAS, n. p. Miasto klinika w oczku ula

siwy włos oczepi. Pot. Syl. 148; (Ross. ouanna zaczep-    wprawują oczkas, t. j. czop zaciosany, aby z końca miał

ka, oneirt drąg, na którym kolebka się zawiesza).    taki klinik, i tak boki zerznione, żeby pszczoła koło

OCZERNIĆ, f. oczerni cz. dok., Oczerniać niedok.; Vind.    niego ze dwu stron wchodzić mogła. Kąck. Pas. 7, ber

ozherniti, obzherniti, sazherniti ; Croat. ocherniti, ocher-    Slugenjapfett tttt 23tenenfh)(fe.

nûjem , ovranujem, ochernenye ; Rag. ozarnitti; Bosn.    OCZKO, a, n., in plnr. oczka et oczki, demin. nom. oko;

oęarniti, oęrriniti; Ross. ouepmiTB, ouepHHTb; na oko-    Boh. oćko ; Sorab. 2. wozko; Sorab. 1. wocżko; Bosn.

ło czarnym uczynić, rttttb urn fdjwdrjen, feefdpćtrjen ; on*    oççe; Eccl. OMKO, ouecue; Ross. riasoKB, riasowKB;

f^mdrieit, propr. et fig. Chodzi w rozpalonym'obuwiu bez    g. 1) baê Sleugenletn, 2Ieugd)en. Oczko, gdyby kruczek. Teat.

najmniejszej jednak sparzeliny i oczernienia. Mon, 66,    33. c, 19. Ujrzycie dziecię z jasnemi Oczki gwiazdom po-

18. Nie oczerni błoto, póki się go nie dotkniesz. Fredr.    dobnemi. Groch. W. 343. Nie psuj dziecię oczek śli-

Ad. 118. Skarby, sława, urzędy, nic nas nie ocali, Je-    cznych Z takowych łez ustawicznych. Groch. W. 359.

dna słabość oczerni, sławę w błąd obali. Zab. 15, 106.    Otrzyj sam oczki z płakania, A uspokój go do spania.

Dlaczego ona ciebie nie lubi, i oczernia z taką zajadło-    ib. 368. Ninaj dziecię drogie moje, Niech zwiąże sen

ścią? Teat. 58, 117; Ross. onopouHTB, onopouuBaTfc.    oczki twoje. Groch. W. 367. Oczki twoje obfitemi łzami

OCZERNIEĆ nijak, dok., ritttb um fdjroarj werben. Nie    oblewał. Zbił. Dr. F 2. Oczki mu biegają. Teat. 15,45.

gardźcie mną, patrząc na oczerniała twarzy mej postać.    Rozśmiała się, i oczkiem coś mi obiecała. Hul. Ow. 199.

Smotr. Lam. pr.    Kochała cię, tak jak swoje własne dwa oczka. Teat. 32,

OCZERSTWIĆ, OBCZERSTWIĆ, f. oczerstwi cz. dok., Oczer-    21. Brat, to był trzecie oczko, mię trzymano w szko-

stwiać niedok.; (Boh. obćerstwiti, obćerstwowati ; Slov.    le. TreLb. S. M. 50. pieszczota; ztąd transi. Moje oczko,

obcerstwugem, obćerstwugi;    Vind. ozherstiviti, ozhersti-    ocule mi. Macz.    rybko moja, moje    serce, mein ©djflfc ! —

ti); orzeźwić, czerstwiejszym    uczynić, ożywić, posilić;    O o! jak się uśmiecha do mnie,    nie spoglądaj z oczka

mtt neuer Straft kleben, fłćtrfen, crfrtfcfyeu, frtfd) unb munter    filutko, nic tym    nie zrobisz. Teat.    29, 84. t. j. nie mru-

madjeit. Wino z dzięcieliny    duchy ożywiające, które w    gaj oczkiem na    mnie, nie patrz    zezem, fdjtele ntcljt auf

sercu bytność swoje mają, oczerstwia i posila. Syr. 502.    mtd) fier. — §. 2) Transi, in plurali zawsze oczka; n. p.

Szukali jedła sobie, żeby oczerstwili duszę swoje. Budn.    Botan. Oczka, gemmae, bie Sleuglettt flltf ben Bwetgett,

Thren. 1, 19. Obczerstwią słabego winem gorącym. Pot.    bte Slugen, ^nofpen, są to części rośliny zielne, łuszczka-

Syl. 156. P. Jezus onym chlebem niebieskim tak był    mi okryte, zamykające w sobie przyszłe wyrosnąć ma-

oczerstwiony, że żadnego przyrodzonego pokarmu przez    jące gałązki. Bot. Nar. 84. (ob. Oczkowanie). Oczko w

on czas nie potrzebował. Smalc. 17. Skoro mokre Ty-    ulu* dziurka, otwór, bte Oeffnung tm 33tcnenftocfe, ba$ 9ÜU*

tan otrząsł na świat grzywy, I obczerstwił nadwiędłe    ge. Oczko w ulu jedno tylko ma być, klinikiem prze-

dniem wczorajszym niwy.... Pot. Arg. 754. Młody ry-    dzielone. Katck. Pas. 7. — Oczka, małe oka w robocie

cerz siły często oczerstwia przez gry i turnieje, ib. 577.    dzianej, tkanej, n. p. w pończochach, Slugen, ü)îafd)eit.

Swiątości téj pożywać, jest ‘obczyrstwienie a obżywienię    Mały pajączek, na kszałt subtelnej osnowy, Bez kądzie-

duszne brać. Rej. Post. Q 5. (posiłek). OCZERSTWIĆ    li sprządł włokno, wynalazek nowy, Nie klejąc do ni-

się, OCZERSTWIEĆ, f. oczerstwieje ncutr., czerstwiej-    ci i do oczek oczka, Więzy na muchę robił, coś na

szym się stawać; Sorab. wotżerstwam, wotżerstwu; Bosn.    wzór powłoczka. Toł. Saut. 58. Taśmy u smuklerza

osgillaviti, oççrristiti se; frifdjer merben, Äraft beîommen.    rozmaite, jako to, w wemik, futrowane, w bugler, w

Obczerstwiają się drzewa wysokie i cedry Libanu. Radź.    wężyk, w oczka, w ząbki. Magier. Mskr. — Daje się u

Ps. 104, 16. Kości ich niechaj obczerstwieją na miej-- worów w koło idące oczko czyli obszywka, przez którą

56

441

OCZEKIWANIE - OCZERSTWIĆ.

OCZERWIEĆ - OCZKO.

sttwnik Lindei» wyi. tt. Tom III.

przeciąga sie sznurek do zawiązania. Jak. Art. 1, 379. zgodne duchy. Zab. 14,172. (cf. jak na dłoni).— Transi. tic (gfnfaffung an einem ©atfe, mo bie ©djnur jum 3ubfnben    Armaty oczna sztuka * wylotowa sztuka. Jak. Art. 3, 306.

burdjgejogen nńrb. — Oczka w rosole, z tłustości na    baâ IDîüubungSftücf ber Kanone,

wierzchu rosołu sie pokazujące. Tr. bie Fettaugen in ber OCZOCHRAĆ, ob. Czechrać.

©uppe. — Czerwony złoty 64 oczek wazy. Tr. as, 21$, OCZODOŁKOWA n. p. dziura, Anat. foramen orbitale. Krup. (Sß, ©ßd)en, beren 64 in einem 35u!aten. — §. 3) Oczko 1, 48 , ba« 2Iugengrubenlod). abo oczkowaty kamień, leucopthalmos, gemma rutila oculi OCZOKAC, ob. Ocokać.

speciem candidam nigramque continem. Flin. 37, 10, ein OCZOW, n. p. Tak złą babę do Oczowa wygnać, aby się geroiffer fêbelftein. — §. Oczko personif., małooki. Cn. Th. téj pozbyć mogła złości. Haur. Sk. 194.?

Włod., ein 5îleirtange, fleinäugiger SWenfd). OCZKOWAĆ, OCZOSNAc, n. p. drzewo, cz. jednotl., zedrzeć go z kory, einet ał, uje, cz. niedok., ofnliren, äugeln; Boh. oćkowati, Saumabfdjalen, bie Sfîinbe abne^men. Tr., (Boh. oćesati * de-Oczkowanie abo okulizacya. Kluk. Bośl. 1, 103. Zażywają mere, auferre e. g. potna; Croat. ochesznujem, odchesznujem oczek na poprawę owoców przez oczkowanie. Bot. Nar.    destringo; Eccl. OTecyro, ob. Ociosać,    oczesać). Besquamo,

89, cf. kożuchowanie. OCZKOWATY, a, e; Boh. oćko-    oczesuję łuskę, sprawuję ryby. Mącz.    Oczosać ryby. Mącz.,

wity; oczu pełen, oczysty. Cn. Th., oczasty, ÿoU Singen. ûbfdjuppen; Sorab. 1. wotschupuyu; Carn. shlépâm. Najprzedniejsza sól kopalna jest jara albo oczkowata, biała, OCZUC1Ć, ob. Ocucić, Ocknąć.

w pół przeźroczysta, ale jej nie wielka obfitość. Kluk. OCZY, G. oczu, ócz, ob. Oko. OCZYĆ cz. niedok., (ob. Zo-Kop. 1, 168. Krom. 261. Syxt. Szk. 103. ba8 roetße Arg»    czyć dok.), postrzegać, erbltcfen, maljrnefimen. Gdzie pro-

ftaüfalj, ^erlfalj. Sól oczkowata, perłą czy kwiatem soli    ściejszą drogę sobie oczę, Na przełaj skoczę. Bardz. Trag.

zwana. Ład. li. N. 161; sal gemma, śleszk. Ped. 417.    124. (Croat. zochim confronto). OCZYCE, miasto w wo-

Kadzidło oczkowate. 1 Leop. Levit. 24. Paw', Junony ko-    jewództwie Mińskim. Dykc. Geogr. 2, 233, eine ©tabt in

chanek, który oczkowate Nosi w piórach ogona ozdoby    ber 2Botm. 9)ïtn$f.

oćistec czyściec; Eccl. oyhcthahi|I6 ołtarz); ber îRetnfgungfc ort. OCZYSCIALNY, a, e, oczyścieniu służący, lustralis, expiabilis. Cn. Th. 589. Cn. Syn. 350, SRetnigungS « ; Rag. ocistiv, ocistni purgabilis, justificabilis ; Croat. ochisztlyiv, ochistliv; Hung. megtisztitható ; Ross. onncTHTejbHbin oczyszczający; Sorab. 1. zapokutżenitć, wuyednenitć, wuschwar-niczki, redżenski. OCZYŚCIĆ, f. oczyści, oczyścię, oczyszczę cz. dok., Oczyściać, Oczyszczać niedok., Boh. et Slov. oćistiti, oćiśtowati; Slav. oesistiti; Bosn. oćistiti, ocinkati ; Rag. oci-stiti; Croat. ochischuvati, ochichujem, ochischujem; Hung. kitisztitom; Vind. ozhistit, ozhedit; Carn. ozhedit; Sorab. 1. wuschwarnu, zapokutżam ; Ross. OTUHCTHTb, OTnnmaTb, OÓUHCTHTb, OÓUHinaTb, OUHCTHTb , OHHUtaTb , pa3«IHCTHTb , pa3«JiimaTb ; czystym zewsząd robić, ochedożyć, reinigen, fältbern, rein machen. Leczono go oczyścieniem żołądka i krwi puszczeniem. Boh. Kom. 2, 166; Ross. onncTKa, pa3nncTKa. — Oczyścić z prochu Boh. opraśiti. Oczyściać co względem religii, grzechu , nieczystości dusznej, expiare, gciftltć^ reinigen. Przez ofiary grzechy ludu bożego bywały oczyścione, t. j. z łaski bożej odpuszczone. Salin. 4, 314. Grzech oezyściony zostaje przez pokutę. W. Post. W. 213. Oczyścienie bogarodzicy, dzień gromnic. Sk. Żyw. 357 , SDîariâ Steinigung, Sic^tmeffe ; Boh. oćiśto-wanj P. Marye. Po trzech Królach jest święto oczyścienia panny Maryi, dnia po narodzeniu Pańskim czterdziestego. Hrbst. Nauk. N 6. Oczyściać się słowy, wyprawiać się z czego, z grzechu ; niewinność swą abo czyją pokazywać, wymierzać się, omawiać, wywodzić się z tego, co zarzucono; entfdjulbigen, reinigen, rechtfertigen. Wyśmienicie Wc Panna zazdrość swoje oczyszczać umiesz. Teat. 5. c, 35. Z kraju nie wyjadę, póki się nie oczyszczę. Teat. 4. b, 128. Oczyścię sprawy i uczynki twoje. W. Post. W. 212. OCZYŚCICIEL, a, m., lustrator. Cn. Th.\ Rag. ocistitegl, ocistnik ; Croat. ochisztitel; Eccl. et Ross. ouh-

bogate. Toi Saut. 43. — Szata kapłana wielkiego ma OCZYŚCIALNIA, i, z., miejsce oczyścienia. Cn. Th.; (Boh. być długa koszula, oczkowata. Budn. Exod. 28, 4. (haftowana. Bibl. Gd.). OCZKOWE, ego, n., podatek ulowy, eine Slbgabe t>on ben Stenenfibcfen. Oczkowe, rogowe , pre-sudy. Tward. W. D. 57. Chłopi, chcąc dziesięciny znikać, na to godzą, żeby dziesięciu pniów (ułów) nie było, żeby Oczkowym pańską dań odprawić. Kock. Fas. 9;

(ob. Oczko w ulu).

(*OCZ<ŁOWIECZYĆ czynn. dokon., człowieczą naturą obdarzać , cf. wcielić, mit 2D?enfd)ennatur begaben ; Vind. vzhlo-vezhiti, vteloviti ; Ross. BoneJOBhqHTb, BoneiOßtmiBarb,

BOiHOTHTb. *Oczłowieczyć się Eccl. BOueJOBtuHinca, ue-aoßtyecTBO BoenpaTb, człowiekiem się stawać. "Oczło-wieczenie, Carn. pozhlovezhzhenje ; Dal. ûchlovechenye,

Croat. ûchlovechenye ; Ross. BonejOBhneHie , Boiuomeme ; bte SDłenfcfjroerbUttg. “Oczłowieczony, wcielony, Vind. vzhlo-vezhen ; Eccl. nwbTOHOchijh, oójomeirb rfeiOMB, nan-B to CHHb óojKiil no BoncjOBhyeHiio. Bóg oczłowieczony, wiersz Odymalskiego).

OCZNY, a, e; Rag. ocni; Croat. óchni ; Eccl. OYhm,

OYCChllTt ;

oczna. Papr. Ryc. Kły oczne, dentes oculares. Kirch. Anat. 103, 2lngenjat;ne. Oczny gnój. Cn. Th., (Bosn. krrimegl, suza osahla). Ogień w piekle dżdżem ocznym niezgaszony (łzami). Brud. Ost. C 8. Truciznę oczną wszędzie widać, pełno obrazów plugawych po salach .... Birk. Gł. Kun. 75. 2lngcngift. Lekarz oczny, który oczy leczy, opthalmicus. Mącz. okulista; Eccl. ournma, ber 2lngenar$t. Oczny, na oczy, przed oczyma, oczywisty, oor 2lugett, augenfd)einlid) ; Slav. ocsigledan; Boh. oćity. Służcie panom wiernie, nie wedle ocznej służby. Budn. Ephes. 6, 6. (nie na oko. Bibl. Gd). Pierwsze miejsce dają świadkowi ocznemu, poślednie zaocznemu. Ostr. Pr. Cyw. 2, 173. Slugengcnge ; Ross. biuokb, caMOBH4eub , oneBH4eitrb ; (cf.Rag. ocnik ; Croat. oehnik tubus.). Często w słuszności ocznej są nie-

442

OCZKOWAĆ - OCZNY.

OCZOCHRAĆ - OCZYŚCICIE L.

Ross. rja3Huii; od oczu, Singen * . Źrzenica

OCZYSKO - OD,

O D.

443

di, da; Lat. de); §. 1) wyraża kres

ma

CTHTejt; ber Sftetntger, Sauberer. Herkules oczyściciel świata z strasznych cudów. Petr. Et. 186. — Fem. Oczyściciel-ka ; Rag. ocistitegliza.

OCZYSKO, a, n.; Boh. ocisko; brzydkie oko, ein tyafŚItcfyeS Sługę. Oczyska mu wygnily od picia, od spania. Opal. Sat. 131. Pilch. Sen. list. 3, 198. OCZYSTY, a, e, oczasty, oczu pełny, ooU Sługen. Sieci oczyste. Bardz. Trag. 122. OCZYWISKO, a, n., widowisko, pastwa oczu, Scfyaufptel,, Slugemuetbe. Wielkim dla ludzi będzie oczy-wiskiem, Ze Izabella będzie psów pastwiskiem. Leszcz. H. T. 340. OCZYWISTY, a, e, OCZYWIŚCIE adverb. ; Boh. licnÿ, patrnÿ, zregenÿ, biledné; Slov. patrnó; Sorab. 1. czelewêsté; Carn. ozhytn; Vind. ozhiten, ozhivosten, na-gledliu, ogledliu; Rag. occit; Slav. ocsivisto; Croat. ochit, ochiveszt; Eccl. et Ross. okobhæhuâ, oqeBH4HUH; w oczy wpadający, jak na dłoni, na oko, augenfdjeinltd). *0czy-wiśnie. Kmit. Tr. C 3 b. (> oczywiście). Oczywisty świadek » oczny, co na swoje oczy widział, etn Slugenjcuge; (oppos. zaoczny). Oczywiści świadkowie świadczą rzeczy przez siebie widziane. Ostr. Pr. Cyw. 2, 172. Dekret oczywisty. Vol. Leg. 7, 430. (oppos. dekret zaoczny) ; ex plenaria causae cognitione. Tr. OCZYWISTOŚĆ, ści, z.; Boh. patrnost; Sorab. 1. czewa westostż; Vind. ozhitnost; Croat. ochivesztoszt ; Rag. occittos; Ross. o*ihbh4hoctl ; bte 2lugenfcfyemltd)fett, ber 2lugenfd)em. Oczywistością nazywamy jasne i wyraźne widzenie rzeczy, oraz ich zgadzanie się z sobą. Mon. 75, 79. Prawdy największą ozdobą jest oczywistość. Staś. Kum. 2, 117. Okoliczność ta ukazuje każdemu do oczywistości naprawę stanu Rzplitćj. Zab. 14, 199. t. j. jak na dłoni, na oko, dotykalnie, bté jur $anbgreifUd)fett.

O D.

1. OD, (ODE), praepos. reg.Genit.\ Boh. od; Slov. od, ode; Carn., Vind., Bosn., Croat. et Dal. od ; Rag. öd ; Sorab. 1. wot, wote; Sorab. 2. wot; Ross. otl; cf. Hebr. “p adh, usque, ad (cf. JnN eth, a, abs; cf. Lat. ad); — oppos. do ; (cf.

kierunku pochodzenia zkąd, zaczęcia zkąd; respectu loci, vel iemporis, non, 00U 100. Od ciebie wyszedł. Rosya-nie wierzą, że Duch ś. tylko od Ojca pochodzi. Fund. 1. Jedne stajnie są od muru szaraju, a drugie od wody. Star. Dw. 32. oout SfBaffer (1er. Mury od morza do morza prowadzone. Star. Dw. 10. Chodził od domu do domu prosząc, aby się składano. Budn. Apopth. 156. ooit SU $au3. Od kołka do kołka , od pierwszego do ostatniego, a capite ad calcem. Cn. Ad. 764. Psy od pyska, a ludzie siwieją od głowy. Pot. Jow. 161. Posłał tam chłopię od katechizmu. Sk. Żyw. 2, 583. (t. j. uczące się katechizmu). Od słowa do słowa, aż za łby poszli, oon einem SBorte junt anbern. Od słowa do słowa przełożyć * do słowa, słownie, toörtltd), ftucftftäftltd). Od serca jestem jéj przyjacielem. Teat. 11. b, 15. z serca, non §erjen. Wskazał do niej, czy kusząc ją, czyli też od prawdy, aby już dalej do jego się posłuszeństwa nie odzywała. Sk. Źyw. 2, 343. (po prawdzie). Nie wiedział,

by to od prawdy było, co się działo przez anioła. 1 Leop. Act. 12, 9. (cf. do prawdy, w samej prawdzie, rzetelna prawda). Od tego czasu, od wieku, od początku świata, od młodości * z młodu i t. d., non ber 3eü/ feit ber 3eit, Ö0U ber 3eit an. Ja tu od godziny stoję. Teat. 29. c, 10. Od dwóch godzin cię posłałem. Teat. 22. b, 10. Od trzech godzin biegam już wszędzie. Teat. 56. e, 119. Urzędy te    tylko    do roku;    od roku    drudzy    następowali.

Gost. Gor.    128.    fo tnie baS    3a$r urn    mar. Herod rozkazał

pomordować wszystkie dziatki, ode dwu lat zrodzone. Gil. Post. 268. Tak do nocy od poranku Musiały prząść bez ustanku. Zab. 13, 278. Treb. non grity, btë in "bte 9îad)t. Lub rano słońce wstanie, lubo wieczór siędzie,

I rok od roku, ona twoją zawsze będzie. Simon/ Siei. 117. rok w rok, ein 3a$r in8 anbere. Od godziny do godziny * przez pół doby, fttë nńeber ju ber [elften ©tunbe. §. Od respectu    actionis,    exprimit    causam    causantem *

przez, z,    non. Od ciebie jest zabit.    Cn. Th.    Kometa tak

wielka, że noc od niej jasna była. Lat. Kom. D 3 b. To nie od szczęścia jest, ale z ręku królewskich, iż Polska tyle xiąg swoim językiem. Gorn. Dw. praef. Kar-townicy i biała płeć, najlepiej się od niego miała. Mon. 68, 649. Od kogo mówić, przełożyć, czynić, i t. d. * imieniem jego, za zleceniem jego; oon einem fpredjett, in [einem tarnen [preßen u. [. tv., an [einer Statt, Traft feitteö Auftrages. Przedtym mowa moja ku W. K. M. była, jako od sługi wiernego; teraz już nie sam od siebie, ale od wszystkiej rady W. K. M. poselstwo donoszę. Gorn, Dz. 125. Radzie Gdańskiej od Króla przełożył kanclerz, a od niego tłumaczył dworzanin jeden po Niemiecku, w czym Król miasto winuje. ib. 47. Gdy biskup w wielu rzeczach Królowi wymawiał, pytał go Król, jeśli to od wszystkich mówił, czyli sam z siebie? Biel. 348. Często krasomówca nie od siebie, lecz od innych mówi ; musi tedy poznawać tych, od których mówi. Zab. 1 , 86. Nie ufa swej sprawiedliwości, kto złotu od siebie mówić rzecz każe. J. Kchan. Dz. 63. Nie od człowieka na sądzie siedzicie; ale od Boga. Sk. Źyw. 2,178. Za sędziów żydowskich , Pan Bóg miał królewską moc nad Izraelitami, i od ^siebie im tylko dawał namiestników tych sędziów. Sk. Zyw. 2, 33. Kallimach jeździł od Króla do Wenetów. Krom. 434. Xiężne przywitał Laski arcybiskup, od Króla i od senatu. Stryjk. 711. Witołd przełożył na xię-stwo Kijowskie od siebie namienistkiem xiąże Holsan-skie. ib. 468. Kapłani Polscy po Polsku słowo boże Litwie rozpowiadali, a Jagiełło zaś od nich tłumaczył. Stryjk. 445. W polu, gdy kłosy głowy swe schylają, Zda się, że mi się od ciebie kłaniają. Zab. 14, 265. — In sequentibus causa causans attribuitur magnitudini gra-dus, non, nor, aus. Umarł od żałości. Biel. 450. Serce mi się od żalu kraje. Teat. 8, 32. Poznawszy głos jego, od radości nie otworzyła wrót. Budn. Act. 12, 14. Matka nie pamięta ucisku od radości, że się narodził człowiek na świat. 1 Leop. Joan. 16, 21. Pies na łańcuchu, jak mu dasz kęs chleba, aliści się on płaszczy, a marda ogonem od radości. Rej. Zw. 81 b. Dobrze się nie przepadła od kłopotu i frasunku. Glicz. Wych. C 2. Od fra-

~ §• «)

444

O D.

O D.

sunku oszaleć. Od radości płakać. Ś. Arseniusz męczennik nje od miecza, ale od pracy w pokucie przez lat 55. Sk. Żyw. 2, 42. — §. Od exprimit causam causatam, »Olt, »Olt tuttyer, au§, fur. Od pisania zapłata. Od mieszkania płacić. Jeden drugiemu od matki nałaje. Gorn. Dw. 130. (t. j. ze nie dobrego łoża.). Zaleca Pan Jana ś. od skromności żywota jego wielkiej. Żarn. Post. 12 b. Ewanielista Annę zaleca od familii i domu jej, od darów bożych, od stateczności stanu jej. ib. 35. Od niewoli to sługa, koń. Cn. Ad. 769. t. j. że niema lepszego, i ten dobry; cf. złyś, ale mi cię trzeba; cf. z musu cnota; in ber 9?oty ift auty ber gut. — §. Od respective*względem, co się tyczy, fu Slnftyung, fn SRüdjîtyt. Ochędostwu białych głów od szat, od pereł, od kamieni pewny kres zamierzył.- Gorn. Dw. 388. Przyjdzie strojna od pereł i złota. Jedna niecnota, poddanka, lichota. Chrośc. Ow.

123. Dała jej skarbów od złota i srebra dosyć. Stryjk. 458. Dziewka Sarze, której dyabeł niemało mężów pogładził, na oczy wyrzucała nieszczęście, które od mężów miała. Glicz. Wych. G 2. (co do mężów). — §. 2 a) Wyraża kres oddalenia, non, tueg. Te materye tak dalekie są od zagniłości, jako niebo od ziemi. Syxt. Szk. 145. To mówiwszy, zarazem od oczu zniknęła. Prot. Jał. 19. Koń ten k sobie czy od siebie wszelako dobrze ciągnie. Teat. 52, 10. Od wieczerzy wstać. — Bojaźń mu przy-pisowali, żeby mu było żal od żony młodej umrzeć. Biel. 248. t. j. odumrzeć żony, »on tyr burd) ben £ob getrennt JU werben. Sara, Raguelowa córa, od której dyabeł nie mało mężów pogładził. Glicz. Wych. G 2. (z boku jej sprzątnął). — Od reki robić * niedbale, byle zbyć, baf) eg nur au$ ben $anben fommt, ba§ ntanś nur lo8 wirb. Być od czego * nie sprzyjać, dalekim być od czego, przeciwnym, non etwas abgeneigt fetjn, feine Steigung baju |aben. Gdy widzieli Krzyżacy swe nieszczęścia zewsząd, nie byli od zgody. Biel. 382. (nakłaniali się do zgody). Synowie chcą, żeby Sieciech więcej nie rządził; nie był od tego ojciec, i kazał im przyjechać do siebie. Biel.

69. Mieczysław prosił, by mu jego dział przywrócono; Kazimierz, jako był pan dobry i miłosierny, nie był od tego. Biel. 102. Ja na to zezwalam. !$•. Toć i ja nie od tego. Teat. 54. c, d 2. — Od rzeczy gadać * nie do rzeczy, nic do rzeczy (cf. grzeczy), md)t3 jur @ad)e, Jtttetf* Io3; oppos. nie od rzeczy * do rzeczy, n. p. I to nie z drogi i nie od rzeczy będzie powiedzieć tu o powinnościach przychodniów. Budn. Cyc. 65. Mowy próżne i od rzeczy różne. Biel. 485. U dawnych miłość własna tym się tylko od dzisiejszej różniła, iż była otwartszą. Mon. 66, 293. — b) Od Comparutions * nad, niż, Lat. quam, a!3. Bydlę czasem pojętniejsze od drugiego człowieka. Teat. 52, 10. Wiem ja to lepiej od ciebie, ib. 34, 105. Similiter : Tyle tylko będę miał w zysku od złego króla; że ja pierwszy będę wzdychał nad złem, którego poprawić nie mogę. Staś. Num. 2, 193. le seul avantage que j'aurai sur un mauvais roi; tym mój los będzie lepszym nad złego króla. — Omissa praepositione ponitur solus Gcnitivus, ad instar Ablativi Latini : Powierzchnia szata na nim bielsza śniegu była. Groch. W.

278. Rym złota droższy. Groch. W. 2. (auro preiiosior). Gniew jego nietrwalszy piany. J. Kchan. Ps. 39. Bóg Gabryela, jaśniejszego słońca przyzwał. P. Kchan. Jer. 4. (od słońca). Piękniejszy słońca. Groch. W. 239. Rzecz ta słońca jaśniejsza. W. Post. Mn. 268. Białe głowy w niczym nie są mężczyzn podlejsze. Gorn. Dw. 427. Sumnie-nie gorsze kata. Bies. A 2. Dobrodziejstwo jedno drugiego większe nie jest. Gorn. Sen. 527. Powietrze, czym jest lżejsze nad ciężkość wód i ziemi, tym ognia ważniejsze. Otw. Ow. 6. — Omisso comparativo ponitur solum-modo praepositio: Od trzech tysięcy asper go nie dał. Paszk. Dz. 24. t. j. niżej, taniej, unter 3000 Slfper. Doktor ten żadnego recipe od czerwonego złotego nie napisze. Teat. 1. b, 16. —    §. 3) Nie dopuszczając, broniąc,

uwalniając » od czego = przeciw, gegen, por. Abyśmy ostrożności przeciwko wszelkiemu złemu używali, a od oczu złoczyńców uchraniali się. Żarn. Post. 3, 547 b. Od upicia lekarstwo * pijaństwa broniące. Cn. Th. Panienka, chcąc czystość swoje ochronić, udała, iż ma olejek od zranienia. Boh. Dyab. 165. Ziele to od zagnicia wilgotności i od zjadowicenia ich, jest skuteczne lekarstwo. Syr. 310. Floryana ś. mają za patrona od ognia. Haur. Sk. 106. S. Jan de Malta jest patronem od febry, od powietrza, i na morzu. Sk. Żyw 91. Od wiatru stanąć* wzwiatr, gegen ben 28iitb. Mieliśmy dostatkiem bydła, i grosza od biedy. Teat. 8, 26. na przypadek potrzeby, einen Sîotljgroftyeu. — Emphat. Potrafię i ja od biedy żonę wyżywić. Teat. 31. c, 74. t. j. z biedą, biednie, mit genauer Słoty, auf eine notyburftige tlrt. — §. 4) Od czego, ad quem finem, usum, quo consilw, cf. do, ju, tfOJU, ju ett»a$. Nie trzymam go od obcowania, ale od dozom interesów i majątku. Teat. 28. b, 129. Dobry rycerz jest, od zwady, Popa też nie źle zachować od rady. ,/ Kchan. Dz.

100. Aby u pana służył dobry jaki prokurator, któryby od rady panu był, tudzież od spraw wszelakich. Glicz. Wych. N 4. od porady, poradnik, a convins. Panowie chłopców trzymają od misternego zwodzenia białych głów. ib. J 2. Wielka jest różność między szkołą a między domem ; szkoła od mądrości, a dom od gospodarstwa. Niechajżeby dom był od gospodarstwa , a szkoła od rozumu i mądrości, ib. L 1. Zakon Trójcy świętej od wykupienia niewolników. Sk. Żyw 88. Od czegóż poeci? Kras. Sat. 4. Od czego jeżyk , ręce, kleszcze. Cn Th. Od żelaza, od drzewa rzemieślnik 7V, ein Arbeiter in ßifett, in )pofj. Tubalkain był rzemieślnikiem we wszelkiej robocie od miedzi i od żelaza. 1. L‘»p. G'ues. 4. Od pióra, ab epistolis, a secretis. — Od przygody, dla przygody. — §. *5| Erdziwił na xiestwie Nowogrodzkim od szczęścia poddanych panował. Stryjk. 228 t. j. z szczęściem ich, ju tyrern ©lucfc.— 2. ÓD—, ODE—, praepos. inseparab., juncla veibis, 1) signifiai tu amovendi, tt>pg«, ab«, auf*, odjąć, odjechać, odejść, odlać, oderznąć, odpieczętować; odstrzelać się, odstraszyć sie.

Usque ad finem deduceudi, odśpiewać ganj abftngen, odmówić, gang berfagen, odpokutować, abbüjSen, odpłakać, ab weinen ; odboleć, odchorować, odcierpieć — Cum re-ciprocis désignât finem absolutum, n. p. Nie mogę się was

odcałować, plus exprimit quam nacałować, quod non nisi ODBADAĆ, ob. Odbość.

completionem exprimit, sed nostrum simul finem, post eam 0DBAWIĆ, f. odbawi cz. dok., Odbawiać niedok. ; Ross, ot-subsecutum; similiter: odchwalić się, odjeść się.— §.3)    óaBMTb,    OTÔaBÆiiBaTb;    wybawić od    czego, befreien. Od-

Restituendi, oddać, abgeben, odrobić, abarbeiteit, odesłać,    bawiłem    od brzemienia plecy jego.    Budn. Ps. 817. (cf.

abfcfytcfen, Jttritcf fcfytcfett; odczestować, oddarować.— §. 4) zbawić.).

Przeciwieństwa: odszczekać, odmrukiwać , rötberbelfent ;    ODBECZEĆ    , f. odbeczy    cz. dok., fig.    transi, odpokutować,

(Eccl. npOTiiBoponmy, cf. przeciw). — §. 5) Renovandi,    abbüßen    fytnlänglid) für    etroaS leiben.    Odbeczał tego uczyli. p. Odbudować rozwaliny.    nku. Tr.

2, 265, bie Obe.

2) ODA, y, i., izba abo szkoła w szaraju Cesarza Tureckiego , gdzie młódź dworska w naukach ćwiczona bywa. Kras. Zb. 2, 265. Mik. Turk., Çagenjtmmer tnt £ürfifd)ett ©erail.

ODĄĆ, f. odmie cz. dok. Odymać niedok. ; Rag. odadutti, odadimgljem ; Ross. 04JTb, 04yBaib, o64yn>, 0Ó4yBaTb; opuszyć, aufblafen, runb aufblüljen, propr. et transi. Niezwa-rzone piwo ludziom żywot odmie, Haur. Ek. 104. Od tego chwastu bydło się odyma. Końsk. Lek. 2, 1. Zaraźliwym się jadem wszystko w smoku odymało. Otw. Ow. 102. Liszka, gdy się objadła, nie mogła dziurą nazad wyleźć, dla odętego brzucha. Ezop. 20. Wiele w usta nakłaść, coby się oba policzki odęły, jakoby miechy kowalskie. Eraz. Ob. E i ii. Tak prawi, odąwszy gębę rozgniewany. Kor. Hor. 7. (tumido ore). Odął się, by półtora nieszczęścia. Rys. Ad. 53. Umarł pyszny, jednakże •co o sobie trzyma, I po śmierci znać, gdy się i w grobie odyma. Pot. Jow. 68. Nigdy cię zacność rodu i honory, Nigdy bogate dóbr obszernych zbiory, Nikczemną dumy nie odęły parą. Nar. Dz. 1, 151. Odęty Ross. 04Jt.ihbuS, 04yTi0BaTUH. Nie wiele się nauki w tych odętych głowach mieścić może. Klok. Turk. 39. Odęcie, odymanie subst. verb., ba§ Slnfblafen; Odęcie, odętość, ści, i., bte 3lufgeblafcn^ett, Ross. 04yTJi0BaT0CTL.

daleko, (cf. opodal) ; Ross. 04aib ; weit weg. Wyspy odal od ludzi rozsiane. Przyb. Luz. 303. Szatan z rokoszanami zniknął z drugiej strony, Odal z obozem w trwodze w cienie przyniesiony. Przyb. Milt. 189. Szeroko i odal przepaść głos ten słyszała, ib. 52. *0DAL-NY, a , e. Obr. 47 , ob. Daleki.

ODARCIE, ob. Odrzeć.

ODARNIĆ , cz. dok., Odarniować contin., darniem obłożyć , berafett, ntit Sftafeit belegen. Baszta ta ma pół miesiące odarniowane i okolcowane. N. Pam. 8, 133.

ODARTKI liczb, mn., co z kogo odarto, łupy; Bosn. odor; Croat. odera (ob. Odra), pleń; ©eraubteä, üîaub, Sente. Pobrali odartki z nich sobie na korzyść. 1 Leop. 1 Macch. 7, 47. (łupy. 3 Leop). 1 Leop. Zachar. 2, 9. ODARTUS, a, m., człowiek odarty, goły, gołodupski, ein Slbgewißner, eut Berlumpter. Ktoby też na onego rzekł był obdarlusa, Ze w nim nagiego Marcin odziać miał Chrystusa? Pot. Pocz. 147. (cf. odra). Nieosiadły, odartus, albo gołota. Herb. Stał. 360. Vol. Leg. 1 , 329. ODARTY, ob. Odrzeć.

ODBAĆ się, f. odboje się recipr. dok., odbyć bojaźń, przestać się bać, bte $urd)t fahren laffen. Czytać czy milczeć, nie wiedział co z tym czynić; odbawszy się nakoniec, łabę-cim ale drżącym głosem, zabrzmiał dekret. Birk. Dom. 158.

1) ODA, y, ź., z Greek., rodzaj rytmu, pieśń. Kras. Zb. ODBIĆ, f. odbije cz. dok., 1. ODBIJAĆ niedok.-, Boh. odbiti,

obrazyti; Sorab. 2. wotbisch; Sorab. 1. wotbiyu ; Vind. odvdariti, (ob. Uderzyć); Slav. odbiti; Bosn. odbitti ; Rag. odbitti, odzbitti , odzbiati ; Croat. odbiam , odvudiram ; Dal. odudaram; Eccl. npoTHBoy^apaio; Ross. otóhtl,, oTÓHBaTb; a) bijąc oddalić, juriief fdjlagen, wegfcblagen, abfc^Iagen. Odbić nieprzyjaciela od miasta Ross. OTpa3im>, OTpaacaifc. Odbić od siebie najazd. Odbijały nas wały od brzegu na głębią. Cn. Th. Odbijający, porywający z sobą wiatr, Ross. otóohhmh ; (cf. odbić intrans.). Od siebie każdą złą żądzę odbijmy. Papr. Koi. U b. Niemasz tak wielkich plag, któreby mię od pana mego odbiły. Biel. Św. 11 b. (odstraszyły). — b) Odbić, bijąc odłączyć cześć od całości, Ross. OTUIHÓHTL , OTIIIHÓaTŁ, OTKOJOTHTb , OTKOMMHBaTb ,

**0DAL adverb.

ein @tücï abfcfytogen. Odbij kawałek cegły. — §. Odbijać, bijąc nie dopuszczać, odwracać, parować, wyparować, jurücl fragen, abfffylagen, airôpartren, abwenben. Odbijam miecz, sztych. Nieodbity * nie dający się odwrócić, propr. et transi., nieuchronny, itnabfdjlagbar, unabnjenbbar. Kiedy wygrać koniecznie potrzeba, sztych niczym nieodbity. Tward. WY. 128. Grota złotego sztych nieodbity. Pilch. Sali. 148. Ulegać nieodbitćj potrzebie, jest w najcięższym razie jedyna ulga. Pilch. Sen. 320. Jest to dar natury, że nieodbite potrzeby nigdy się nam nie ohidzą. Pilch. Sen. list. 4, 138. (konieczne, niezbędne). Muszę wyjechać, to nieodbita. Teat. 41. c, 319, cf. niżej adverb. nieodbicie. — §. Odbijać, bicie wracać od siebie odwracając; Bosn. priudritti, opet udritti ; Vind. oddersnili ; rütf fdflagen, jurüif fdjleubent, jurńcf werfen. Odbijam na kogo pociski jego, strzały jego wracam. Cn. Th. Moc mocą odbijają. Ezop. 13. Pisma ich odbite zostały grun-towniejszemi pismami. Ust. Konst. 2,9. — Transi. Blask na blask odbijają tarcze migiem częstym. Przyb. Milt. 176; Bosn. odsivati, jttrficf werfen. Odbijający Boh. obrazny, obrażeny. Odbijanie Boh. obrazka. Odbicie Vind. prutivdar, prutifhlak, prutivfiek ; Croat. odboy, szuprotivehina; Ross. OTÓHBKa, OTÓHBaHie, otóoh. Odbijać się, jurütf prallen. aüprallen; (Boh. obrüzeti se; Vind. nareniti.). Odbija się głos od czego, résultat vox. Cn. Th., fcfyaßt juritef, praßt gurücf ; {Ross. 0T4aTt.CH, 0T4aBaTbca, cf. odgłos.). Odbija się słońce, promień, ob. Reperkusya, praßt prüft Słoneczne promienie od ziemi odbijają się. Lat. Kom. B b. {ob. Odbić intrans.). Zwierciadło odbija, wydaje kształty, figury, rzeczy przeciw sobie stawionych. Cn. Th. 575. Twarz jej odbita od wody. Zimor. Siei. 208. Tu taka cię czeka skała , iż nietylko ten występek od Roscyusza odbije się, ale i owszem na was padnie całe podejrzenie. Siem. Cyc. 88. — Piłkę odbijać, ben Saß jurüff fdflaęjen. Piłka odbita tym potężniej skoczy, Cyga się

chyżej biczem wścięta toczy. Morszt. 2. Tak snadnie od-    lor odbija, odbija się » kontrastuje, mocniej uderza, bte ftar&e

bil piłkę, żeby i towarzyszowi dobrze do uderzenia przy-    fttdjt ab, fällt befto beffer tnS 2Iuge ; Rost. npoTimooópa-

szła. Gorn. Sen. 125. Nic ten nie winien, co tak odbija,    3HTŁ, npoTHBOOÓpaacaTb. Rzeczy przeciwne sobie podle

jak mu galą. Lub. Roz. 346. Gdy bryła uderzająca na-    się położone, najlepiej od siebie odbijają. Mon. 65, 612.

trafi na kamień twardy, natychmiast odskakuje w prze-    Odmiany w kolorach używa , a przez odbijanie jednego

ciwną stronę, i to nazywamy biegiem odbitym. Rog. Dos.    od drugiego usiłuje o to, aby twarz jej dobrze odbijała.

3, 316. — §. Odbijać komu, co pierwej uderzył * płacić    Mon. 65, 610. Lepiej wydaje rzeczy odbicie wzajemne,

mu to, einem bte empfangene ®d)lägc junte! geben. — §.    N. Pam. 2, 214. kontrast, Ross. npoTHBooópa3Hocn,. —

Bijąc powetować, an einem Cê abprngcln, ftcfj feinen @d)a*    Aliter: Kolor jéj odbija błękitnie. Ba modry jest. Zab.

ben bnnb prügeln gut machen. Tergo poenas pendet, zad-    15,182. t. j. wpada wbłękitne, bie ftarbe fallt in« Siane,

kiera mi to zapłaci, odbiję to na nim. Mocz. — §. Bijąc    fcfltelt in3 Siane. ODBICIE adverb., (ob. Odbić b), ubi nie-

odebrać, odzyskać, odgromić, einem etłDrtS abjagett, ab*    odbity); odwrotnie, mogąc być odwróconym, abmenbbar.

fd/lagcu, nneber abne^nten. Odbijać nieprzyjacielowi łupy,    Nieodbicie, unabmenbbar. Ja nie odbicie potrzebuję go-

jeńce.— Szczęściem Waszej K. M., hetman odbił ziemię    towych pieniędzy. Teat. 14, 90. Głos jedności nieodbi-

Wołoską. Janusz. Oksz. K 2 b. Przez was odbita Rzplita, oie dziś potrzebny. Gaz. Nar. 1, 399. Stan. Aug. z chęcią was przywita. Paszk. Bell. B 4 b. — §. Bijąc ODBIEDZ, ODBIEGNĄĆ, f. odbiegnie , odbieży dok., ODBIE-otworzyć, anffd)lageit, abfdjlagcn. Odbiwszy beczkę, nabrał    ŻEĆ niedok., Odbiegać cont. ; Boh. odbéhnauti, odbjhati ;

srogie brzemię soli. Pot. Jow. 28; (Boh. odbednif bećku,    Slov. obehugi, odbéhnauti; Sorab. 1. wodbjżu, wodbjżim,

odbednugi). Odbijam zamek, drzwi komorę. Cn. Th. Od-    wodbjham; Vind. odbieshati, odbegniti, odhenjati, prezh-

bijać przybitego co. — §. Odbito mu skórę* przebito,    bieshat; Croat. odbegnujem; Dal. odbegnuti; Rag. od-

wygarbowano , man pat tljm ba$ $ell fcpott mnrtb geprügelt;    bieghnuti, odbjeexam; Bosn. odbjeghnuti; Ross. oróbmaiB,

(cf. odbolała mu    skóra). Ciosy nowe mniej czuje,    kto    OTÓtraTb'; —    §. lntrans.    biegiem oddalić się, uciekać ;

zwykł nieszczęść    wiele Poznosić, razu nie czuć na    od-    Pasmu laufen,    meglaufeit.    Co za zysk z rozkoszy, która

bitym ciele. Min.    Ryt. 4, 208. Fred. Ad. 49. (cf. odbo-    prędko odbiega, żal i ból    zostawując? Psalmod. 8. (ubie-

lały). Okrucieństwo ludu niezbożnego, Choć pan do    ko-    ga). Pasterz    odbiega od    owiec i ucieka, gdy je w nie-

ści miał odbite ciało, Nie ugasiło tą się męką jego.    bezpieczeństwie    opuszcza. Dambr.    250. — §.    Transit.

Odym. Sw. 2, G g. (zranione, zbite). — $. Odbijać ko-    Odbiegać    czego    , od czego *    nagle    porzucając uciekać,

persztyeby * wybijać, abbritcfcit. Odbijam, obraz czynię, nagle porzucić, opuścić; meglaufeit t)0U etmaS, eê fin ®tt* wyrażam. Cn. Th. 575.    ^Odbijanie abo wyprasowanie    d)e laffen, plö^Itcp öerlajfen.    Skoro    wołać poczęła, odbie-

kopersztychów. Haur. Sk.    376. Przez wzgląd na czyste    żal szaty swej u    niej, i    uciekł.    Radź. Genes. 39, 18.

odbicie tych modelów, na    doskonałe wydanie figur i na-    (odbieżał płaszcza.    3 Leop.    wywinął się z płaszcza i uciekł,

pisów, równo jc cenią z    oryginałami. N. Pam. 3, 315.    1 Leop). Zabrali    łupy,    których    odbieżeli Asyryjczyko-

Odbijać u cieśli, sznurem natartym węglami, linije od-    wie, 3 Leop. Jud. 15, 7. (których oduciekli. 1 Leop.).

bijać. Magier. Mskr. 2. ODBIJAĆ inirans. ; §. 1) odbijać    Mądra to rada wskok odbieżać tego, Co skutku nigdy

vel odbijać się od lądu, od brzegu * odpychać się od    wziąć nie    może    swego. Past.    Fid. 18. Głos go    i żywot

brzegu, odpierać, odkładać, odeumować, puszczać się    odbieżał.    P. Kchan. Orl. 1,    137.    Niechciejcie    rycerze

na wodę, na morze, abläubcu, abffeitent, abftefJcn; Vind.    w tym zamieszaniu odbiegać ojczyzny. Vol. Leg. 4, 789.

ladjo od semle odtifniti, potifniti, odladjati; Bosn. od-    Dla pospolitego Dobra, odbieżeć swego prywatnego. Past.

jedriti, odjidriti ; Ross. cäbiihjtl, onwxHyTb, omnxaTS,    Fid. 283. Ciało schnie od frasunku, czerstwość odbiega

OTiiHXiißaTb, 0Tua4HTb, OTua.WBciTb, oiTpecTb, oirpeóaTb,    mię. Kulig. Her.    90. Odbiega gniewliwych wszelka kra-

CAaTbCH, C4aBaTbca. Odbicie od brzegu Ross. OTBaflb.    sa i ozdoba. Pilch. Sen. 265. Którym szczęście płuży,

Okręty do odbicia od lądu w gotowości były. Teat. 50.    tłum przyjaciół opasuje; których szczczeście odbiegło,

b, 93. Do domu wracając, odbił się od portu. Sk. Dz.    w posępnej osobności chodzą. Pilch. Sen. list. 58.    Na

1194. Skoro się od brzegu odbijał, nieprzyjaciel    mu    oku ją mają zawsze, i na piędź jej nie odbiegają. Past.

się pokazał, ib. 380. Rano odbiliśmy się od portu. Warg.    Fid. 268. (nie odstępują). Chwalebnych przodków na-

Radz. 20. Wsiadł na okręt; odbijając od brzegu napi-    szych obyczajów odbiegamy. Psalmod. 78. Ja czasem za

sał do żony. Teat. 58, 124. — §. 2) Odbija fuzya, pi-    latopiszcami idę,    czasem ich odbiegam. Chmiel. 1, 461.

stolet, strzelba * wzad uderza przy wystrzelaniu, ctrt    Inne występki z    rozumem się nie zgadzają; ten nad to

ttK$r floßt.—• Gorn. Ruda odbija, znaczy, iż na przykład    zdrowia odbiega. Pilch. Sen. list. 274. Niepodobna, żeby

w lewej stronie mało rudy ukazuje się, lecz w prawą    głosy tylu posłów częstokroć od materyi nie odbieżały.

idzie. Os. Żel. 80. — §.3) Żołądek odbijaj* odmiata,    Dyar. Gród. 481.    (t. j. nie oddaliły się). Nie odbiegam od

odrzuca; Ross. oiptuaTt, pbirHCTCH, puracTca, ber SJîa*    tego, ale jednak    nimbym na to przystać miał, powiedz

gett ftopt auf. Piłem wódkę, strasznie mi po niej    od-    mi.... Teat. 32. c, 37. (t. j. nie jestem dalekim od    te-

biło się. Zabi. Zbb. 50. (Vind. jedbe gorpotiskuvajo,    gor-    go, nie jestem od tego; ii) entjteijß mtd) bent nicijt,    tdj

rigajo; Carn. burka se mi). Odbijanie się żołądka, Sorab.    bill utd)t bagegeit). Odbieżany, odbieżały, odbiegły * kogo

1. pżeszedwano, żowlka horę storkano ; Ross. OTpbirame,    odbieżano, opuszczony; tm "Śttdj gdaffett, JUVÜÆ gelajfen,

OTpMJKKa, puraHie, pbirOTa, (ob. Rzygać). — §. 4) Ko-    üerlafen. (Vind. neodbieshliu * nieuchronny). Nabrawszy

ODBIEG - ODBŁĄKA Ć.

ODBLIŻYĆ - ODBYĆ.

447

się łupów w odbieżanych obozach, wrócił się do kraju.    daleko od cnoty częstokroć odbłąka się. Lub. Roz. 390.

Stryjk. 242. Okręty na brodach stały bezpiecznie, od-    TeaL 41. b, 84.

bieżane od wałów morskich. Warg. Cez. 63. Tempe i ODBLIŻYĆ, /. odbliży cz. dok., Odbliżać niedok., oddalić, Tesalia teraz puste i odbieżane. KM. Turk. 204. Ucie-    cofnąć, entfernen, entstehen. Starać się nie przestajesz,

czka Czecha Lechowi, dla spadku nań dóbr od brata    abyś pomocnemi uwagami od tego smutnego odbliźyć go

odbieżałych, pożytek przynieść mogła. Krom. 26. Spra-    raczył letargu. Mon. 65, 195.

wę odbieźaną łacno wygrać. Cn. Ad. 1082. t. j. której ODBOLEC, f odboleje neuir., dok. ; Boh. odboleti; Sorab. nikt już nie broni. ODBIEG, u, w., odbieźenie; Vind. 1. wotbolu ; Vind. odshalostiti fe ; Rag. priboljetti, od-odbieg, vbieg, vbieshjava; baê ©aütmlaufen, Sßeglaufen.    boljetti sanum fieri ; Bosn. priboliti, (ozdraiti convalesce-

Rzucą się w łodzie w skwapliwym odbiegu, Któremi się    re), odboliti, pristatti bolest, ne chjuti dedolere\ odbi-

piérwéj przeprawili do brzegu. Przyb. Luz.42. Galery    tym się stawać na bole, przywyknieniem czułość utra

tę sposobne były, nad odbiegów i obrotów zapędu czynienie chybkie. Fallis. FI. 228. Odbieg wody * spadek. Tr.t SBctfferfaH, 2ibfluß. — Transi, fig. Odbieg lat. Czack. Pr.

l,    87. upłynienie lat. ODBIEGACZ, a, w., ODBIEGLEC, lea, m.\ Boh. et Slov. odbeblec; Rag. odbjexnik * zbieg, dezerter, odbiegający. Wtod. ber Söegläufer, Ueberläufer, KuS* retjkr. Biada wam synowie odbieglcy. 1 Leop. Jes. 30, ODBORNY, a, e, przewyborny, nu$gelefen, auêerlefeit. Jam 4. (zbiegowie. 3 Leop). — fem. Odbiegaczka. ODBIEGŁY, a, e, odbieźany, odbieżały, opuszczony, im Sticfy ge* löffen ; ob. Odbiedz.

ODBIERAĆ, ob. Odebrać. ODBIERALNIK, ODBIERACZ, a,

m. , odbierający co, ber eim«3 empfängt, abnimmt.— Chym.

.Naczynia odbierające płyny z drugich, nazywaja odbie- ODBOSC, f. odbodzie cz. dok., Odbadać niedok., bodząc odwracać , mit Römern jnrutf ftoßen, propr. et fig. Broni jeleń, jak może od mięsa odbada. Pot. Pocz. 229. Co czynisz ehej przebóg , porzuć już te modły, Czy czekasz, by pacierze Pruską moc odbodły ? Stryjk. 494.

.    .. ODBRONIC, f. odbroni cz. dok., bronią odjąć, odbić, od-

ODBIJAC, ob. Odbić. ODBIJACZ, a, m., ten co odbija,    gromić; mit ©emalt mieber abjagen, abfcfylagen, mieber meg*

ber Ruruafcblager. W ten czas piłka bieg swój dobrze    nehmen, abnebmen. Nagonił Wojewoda Tatarzyna,    i plo-

odprawuje , gdy między podawaczem a odbijaczem, taka    nów cokolwiek odbronił niezmiernych zagarnionych.    Tward.

jest miara, iż ten grzecznie podaje , i tamten rozumnie    yy ß 2 230 •

odbija. Gorn, Sen. 87. ODBIJACZNY, a, e, od odbijania,    3htl, OTpaacaTB.

aurücf fcblagenb, gnrutf merfenb. — Chym. Piece dzielą na ODBRONOWAĆ cz. dok., bronowanie odbyć, abeggen; Ross. odbijaczne, reverberaloriae, i na alembikowe i donicowe. oTÖopoHHTb, OTÓopoHaBaTb.

Krumt. 24. ODBIJAK, a, m., ODBIJKA, i, z., w kuźni ODBRZĘKAĆ nijak, dok., n. p. Resono, odbrzękam, odbijam obozowćj, sztuka żelazna lana, odpowiadająca samemu    głosem. Mącz. mtebertönen.

ognisku, o którą wszystka moc ognia odbija się. Jak. ODBRZMIEWAĆ intr. niedok., dać sie słyszeć, odgłos wy-Art. 3, 305. et 3, 190 ; baê )peerbetfen in einer gelbfdjmie* be, ein gegoffeneś ©tiicf ©fen, baê ben geuerbeerb oertritt.

ODBITKA, i, ź., ber ^relier, baê Slbpreflen. Odbitka jest

ralnikami. Krumł. 55; Rag. otîmalaz; Ross. OTÓHpaieJL. (Slov. odberatelka detractio).

ODBIEŹANY, ODBIEŻAŁY, ODBIEŹENIE, ODBIEŻONY, ob. Odbiedz.

cić ; fü^Hoö gegen ben @d>mer$ merben; (cf. Boh. odstona-nati, odstonati, ob. Odstękać, stękać). Odbolałem, odbola-ło mi co , dedolui. Cn. Th. Corpus occalluit ad plagas, zatwardziało abo odbolało ciało na bicie. Mącz. Odbola-ły, qui dolorem amplius non sentit. Cn. Th. 593. fitl)llo3 gegen @d;mer}.

tę kokoszkę na ręku pieściła, Odbornym ziarnem karmiła. Kniaź. Poez. 3, 207. Tyś chciał pszenicą odborną zsiać pole, Ta przeciw czarne rzucała kąkole. Zab. 12, 401. Koss. Już te odborne kozły i czabany, powiędły, poschły. Zab. 12. 403. Koss.

Vind. odbraniti, vbraniti ; Ross. OTpa-

dawać, ertönen. Cały świat odbrzmiew'a głosem imienia twego. Zab. 13, 289. Powietrze odbrzmiewało hucznych trab okrzykiem. Przyb. Luz. 63. ruch, przez który pocisk, natrafiwszy na jakąkolwiek za- ODBUDOWAĆ, f. odbuduje cz. dok., na nowo wybudować ; wadę, podskakuje, i odbija się, zaczynając na now-o    Slov. znowu budowati; Ross. B03rpa4HTb, B03rpa*4aTŁ,

ruch podobny pierwszemu. Jak. Mat. 4, 162. Strzelanie    B03C034aTb, B03C03H4HTb, OTCTpomb, OTCTpaHBaTb ; Eccl.

na odbitkę, nie tak dobrze strzelaniem czołgającym zwa-    B03ycipoHTH; non neuem mieber aufbauen. Summa na

ne. ib. 4, 161. (à ricochet). Za odbilkiem. Chrośc. Fars.    odbudowanie zniszczonego miasta. Nar. Tac. 2, 398 \

215. ODBITNY, a, e, Odbitny instrument muzyczny, jak    Ross. orcipoiiKa, OTCTpoeme, OTCTpaHBaHie. Sardes po

n. p. kotły. hpcz. Gr. 3, p. 12. t. j. w który biją, ein    zburzeniu swoim znowu się odbudowało. Krup. 7, 14.

6d)laginftrument, ba3 gefdjlagen mirb. ODBII\ ob. Odbić. ODBYĆ, /. odbędzie cz. et neutr. dok., Odbywać niedok.;

ODBŁAKAĆ się, f. odbłąka się recipr. dok., błąkaniem od- Boh. odbyti, odbeywati ; (cf. Ross. OTÓbiTb, OTÓbiBaTb

nieobecnym być, nieprzytomnym być); oddalać co od Zaraz się gdzieś od niego odbłąkała i zginę-    siebie, oddalać się od czego, uwalniać się; fid) Ö0U eh

ła. Otw. Ow. 536. Kto od prawdy odbłąka się, światłość    maś lo3 machen, etmaS loê merben, frei) baoon merben, Io&

sprawiedliwości nie [będzie mu jaśnieć. Bial Post. 91.    fomnten. Odbył konia, domu < przedał, pozbył; odbył

Sternik drogi swój uchybiwszy, daleko się od Itaki od-    ledajako, przedał lada za co, przetkał, er Ijat ba3 *Pferb

błąka. Tr. Tel. 165. Dusza, przez skazitelność zmazana,    (oerfcfyleubert, um ein ©eringeS meg gegeben; Ross. oióbiTb,

dalić się, ftĄ) meit meg »erirren, abtrren; Sorab. 1. wot-buhdżam.

OTÓHBaio. Co się źle nabędzie, to się źle odbędzie. Cn. Ad.    odbytnost; możność zbycia, odbycia, bte 2Wö(jH<$fett lo$

1340. (zbiór niesłuszny, nietrwały; jak nabyte, tak od-    ju werben. Niezbytość, nieodbytość, dijficultas amoliendi

byte; małe parta, idą do czarta; Slov. złe dobite, hor- aliquid, importunitas. Cn. Th. 543. ODBYTOWY, a, śeg odbite, co złe biwâ nabite, mnoho horśeg biwa od-    od odbytu, 2lbgang$ » ; w szczególności zadkowy, odcho-

bitć). Wprędce śniegów Rodope odbędzie , nivibusca-    dowy, ©til&IgangS *,    I*. Kiszka odbytowa , odcho-

ritura. Zebr. Ow. 34. (utraci je). Los mię mój nęka , i    dowa \ind. ritniza, tousta zhrieva, velika zhrieva. 0D-

dłuższemi słowy Nie dopuści się bawić, już odbywam    BYWAĆ ob. Odbyć,

mowy; vocis meae praeduditur usus. Zebr. Ow. 47. (już ODCADZIĆ, ob. Odcedzić.

tracę ją). Odbywać kogo * zbywać go, odprawiać, einen ODCAŁOWAG się, f. odcałuje się recipr. dok., do sytu się abfertigen. Odbyć kogo, zbyć kogo, einen lo3 werben.    nacałowawszy przestać, ftcfy poOtg fatt fuffen nnb auffwren.

Ubogich słowem odbyli. Brud. Ost. C 2. Antystenes    Och dzieci moje, nie mogę się was odcałować. Teat.

chcąc wszystkich uczniów odegnać, Dyogenesa dla sta-    48, 136; Ross. OTitiaoBaTbCH, (2. całowaniem krzyża ś.

łości odbyć nie mógł. Budn. Apopht. 42. Jednym ra-    od winy się oczyścić).

zein dwu odbyć. Cn. Ad. 513. (jedrwm bankietem dwoje ODCEDZIĆ, ODCADZIĆ, f. odcedzi cz. dok., Odcedzad niedok., wesela odprawić). Jeślibyś kilka słów napisał, prędzej-    cedząc oddzielić; \ind. odzediti ; Carn. odzęjam ; abfet*

byś interes odbył. Teat. 6, 81. — Jur id. : Si dicet cita-    fyen. (Ross. otiCMhtł , omtîKHBaTb odtoczyć, wytoczyć,

tus: volo id evadere, alias odbyć; citatus propinquior    przetoczyć do inszego naczynia). Polewka sama odce-

erit evadere. Herb. Stat. 8. Byle jedno tym odbyć * by    dzona przez chustę. Cresc. 172. Kiedy się mleko zsie—

jeno na tym stanęło. Cn. Ih., wcitnê nur babet) bltebc,    dzie, potym od niego serwatkę odcedziwszy, wylewają,

byle odbyć, byle zbyć, od ręki robić, niedbale, oben 'S    Paszk. Dz. 4.— Transi. Nie było już religii czystej, a od ła-

l)tn, fcbleubern, *fd)lttbern. Przyrodzenie małym się od-    komstwa, hipokryzyi i zabobonów odcadzonćj. Nar. Hst. 5.

będzie. Cn. Ad. 912. (potrzebie łacno dogodzić, zbytko- ODCERKLOWAĆ, ob. Odcyrklować. ODCHADZAĆ, OD-wi trudno). Odbywać co, odprawiać, wykonywać, et*    CHODZIĆ, ob. Odejść.

was pcrrtd)tctt. Odbyć pańszczyzny Boh. robotu wy- ODCHARCHNAĆ, ODCHARKNAĆ, f. odcharchnie cz. jednti., byf. Odbyć warty Ross. OTKapayjnm,. Odbyty* od-    Odcharkiwać frequ. ; Ross. OTxapKHyTt ; Sorab. 1. wot-

bytny > dający się dbyć, wa3 man loä werben faun;    szmortzu ; charkając wyrzucić, auêrâufpern, loêrâufpem,

Boh. odbyjpy. Odbyt człowiek, którego łatwo zbyć mo-    rćtufpentb attêmerfen. Excreo, odcharcham. klącz. Excre-

zna. WłotL letdtt abjnferttgen. Odbyty pokarm, łacny do    atus, odcharchanie. ib. Szanta ziele odcharchania i od-

strawienia. Dudz. 48. łacno odchodzący, niezatwardzają-    rzucania flegmy z piersi wolne czyni. Syr. 688. Ropy

cy kiszek. Cn. Th. ©peife, bte letd)t weg gel)t, letd)t ner*    smrodliwej odcharkiwanie. Perz. Lek. 2, 12. Z rana pier-

baultd). ^ Towar nieodbyty. Klon. Fl. D 3. którego zbyć    si i żuchwy przez odcharknienie a plunienie wyczyścić,

nie można, nieskupny, Éaare, bte jtdj md)t abfef$en, »er*    Sienn. 518; Boh. odchrkónj.

fflttfen läßt, bte man nicht M wirb. Nie zow swoim wła- ODCHCIEWA się, ob. Odechcieć się. ODCHĘCIĆ, f. od-snym tego, cokolwiek masz odbytnego. Cn. Ad. 736. co    chęci cz. dok., Odchęcać niedok., chęć gdzie indzićj od-

utracić można, waS bu uerltercn faitnft. ODBYT, u, m. ;    wracać, robić, że się odchciewa czego, chęć odejmo-

Boh. odbyt, odbytek, odnem; odbywanie, odbycie, od-    wać, bte Sufi benefunen.

dalenic od siebie; oddalenie siebie od czego; baö 8o3* ODCHEŁZNAĆ cz. jeintl., Odchełzać niedok., odkiełzać, kieł-werbett, Soënta^en, ^repwerbeit; (Ross. OTÓMTie odjazd).    zna czyli wędzidła, abo uzdy, munsztuki zdejmować z

Urnysł niedbały, jak na odbyt to czyniący. Fredr. Ad. 94.    konia. X. Kam., ab3äumen.

(byle zbyć). Odbyt towarów, odbyt kupi, skupność, po- ODCHŁAŃ, OTCHŁAŃ, i, z., bezdno, przepaść pochłania-kupność, cf. Gall. débit ; ber Söaareitabfaf), 9lbgang; (oppos.    jąca, (Etym. ochłonąć); Vind. presen, presdna, globoku-

Ross. óe3ToproBHua). Przyprowadziłem ci pana do kra-    stvu; Ross. nymma; grttnblofer ©^lunb, Slbgrunb. Między

mu,    coby ci uczynił odbyt. Teat. 49. d, 9. Odbyt    wami a nami wielka odchłań mocnie postanowiona jest.

mieć na co. Dudz. 12. (guten $(bgang Balten, rozprzeda-    I^eop. Luc. 16, 26. (otchłań. Bibl. Gd., JHnft. Sutlj.).

wać). — §. Odbyt, odchód przyrodzony, odchodzenie,    Rozumiał, jakby we śrzodku ziemi miała być jakaś od-

wyciekanie z ciała rzeczy niepotrzebnych, abo szkodli-    chłań abo przepaść wód pełna, z której wychodzą rzeki,

wych, przez usta, nos, uszy, oczy, fistuły, wrzody * wy-    i do której się wracają. Boter. 1. Czas, odchłań wszech

próżnianie. Cn. Th. 593, ber natürliche ülttÖWltrf, 911'gang    rzeczy bezdenna. Pot. * Arg. 130. Otw. Ow. 3. Otchłań

ber nnremtgfetten tut Körper. Natura czuła jest, występ-    piekielna, okno piekielne, przypiekle ; ostium Orci. Cn.

kom naszym zabiega, i broni się czyniąc różne operacye    Th., ber ^wltenfchlunb. Otchłań starego zakonu, więzie-

i odbycia złego z ciała. Petr. Wod. 11. — §. Transi.    nie dusz dobrych, przypiekle od Chrystusa zepsowane.

Odbyt, miejsce odbytu w ciele, otwór w zadzie, stolec,    Cn. Th., bte SSor^öIIe. Prócz piekła, czyśca, trzecie miej-

pośladek, n. p. Wrzód mu zasiadł odbyt* ma wrzód w    sce, gdzie dusze ludzi świętych przed przyjściem Chry-

stolcu. Cn. Th. bie Oeffnnng tm fiutem. — §. Odbyt,    stusowym zatrzymane były bez udręczenia z pewną na-

stek domowy kuchenny, pomyjnik wypuszczony za dom.    dzieją zbawienia; to właściwie otchłanie. Karnk. Kat. 45.

Cn. Th. 1066. ber Slllöguß, ©offe. ODBYTNY, ODBYTY,    — §. Anat. Otchłań, gardziel, qu. v., Perz. Cyr. 1, 45;

ob.    Odbyć. ODBYTOSC, ści, z., ODBYTNOŚĆ; Boh.    berSchlltltb, bte <Spetferö^te ; Boh. hltan, hlton, poseradlo;

O D C H L I-N Y - ODCHODCZĘ.

ODCHODZIĆ -ODCHWALIĆ. 449

Ross. riOTKa. 'ODGHLINY plur., otworzeliny, przetchliny,    ODCHODZIĆ, ob. Odejść. ‘ODCHODZICIEL; Eccl. OTixo$k-

n. p. Odchliny niebieskie otworzyły się, i stał się deszcz    nhki , OTineifcHHKfc odludek, anachoreta, pustelnik,

na ziemi 40 dni. 1. Leop. Genes. 7, 11. (źrzódła przepaści. ODCHOROWAĆ, /".odchoruje intrans. dok., pozbyć nakoniec Bibl. Gd., bie Srunnen ber îtefe. 8utl).). ‘ODCHLISKO,    choroby, bie Sïranll)eit lo? roerben; (Boh. odstonati, odstu-

OTCHLISKO , a, n., otworzelisko bezdenne, źrzódło głę-    ni •-propter rem aliquam aegrescere , ob. Stękać, odstękać).

bokie bezgruntne, ©d)lunb, Quelle, Quell. Ślepo się cie- ODCHOWAĆ, f. odchowa cz. dok., Odchowywać frequ., od-mne odchlisko rozpadło; specus tenebroso coecus hiatu.    chowuje praes. ; (Boh. odchowati, odchowawati ; Slov. od-

Żebr. Ow. 173. Przeszli przez rzekę, bo na ten czas    chowâwâm; Croał. odkajam, odhranûjem, odhraniti; Slav.

najwyższy zatrzymał odchliska rzek, aż przeszli. Radź. 4    et Bosn. .odhraniti); §. a) do należytego kresu wycho-

Ezdr. 13, 44. Budn. ib. (źrzódła rzek. Bibl. Gd.). Zatrzy-    wać, groß jiefien, auferjieljen. Nie wychowywana młodzień-

mał odchliska wód, aby mieli wolne przejście, ib. 47.    ców , ani odchow-ywam panien. Bibl. Gd. Jes. 23, 4.

Likus, ziemnym odchliskiem wypity, Odemknął się, a    (anim ku dorośnieniu wychował panien. 1 Leop.). Nie ta

inszą dziurą jest odkryty. Otw. Ow. 617. Wydobędą się    tylko jest matka, która rodzi dziatki, ale ta jest większa,

z tych ‘otchlisk i oni. Jabt. Buk. G. 4. Las krzewisty, na    która odchowuje. Haur. Sk. 181. Pójdę mamki zawo-

lgnących błotach mając swe ‘otchliska. Jabl. Buk. G. ÓD-    łam, iż ci to dziecię odchowa. Radź. Exod. 2, 7. Weź

CHLISTY, OTCHLISTY, a, e, przepaścisty, pełen odchlin,    to dzieciątko, a odchowaj mi go. 1 Leop. Exod. 2. Dzia-

ooH ©d)lünbe. W otchlistćj przepaści niezłomnemi pęta-    tki małe przyrodzonym pokarmem, z którego bywają

mi przykowany jest. Bzów. Roi. praef.    urodzone, też odchowane bywają. Gil. Post. 83 b. Go-

nnr’LTi mV* fi    n    * łab' jeszcze jednych dzieci nie odchowa, a już drugie

Ttfrftr"rfotr    r    v    jajca miewa. Lresc. 385. Znaczne błogosławieństwo, gdy

HyTL’ W url •    się komu w odchowaniu bydła dobrze powodzi. Haur.

ODCHÓD, u, m.; Boh. et Slov. odchod, odchoz; Vind. od-    Sk. 55. (w hodowaniu). — §. b) Od piersi odchować,

hod, odhaja; Rag. odhöd; Croat. odhöd, odhodek, od-    odsądzić, odkarmić, tum ber Sruft abfeßen, cnttoitynen;

sztup ; Carn. odhod (»wyjazd, odjazd; odhodna * uczta    Slov. od mleka odsaditi, odłaućiti; Sorab. 1. wotcżescham,

na odjezdnym); Ross. otxoal ; §. a) odchodzenie, odej-    wot nadrow wotszadżam ; Vind. odstaviti, oddoiti, od

ście, ba? 2lbgel)ett, SBeggefyen. Dać wmdzie odchód dobry,    fefeza odvaditi ; Eccl. ot^ohth, otæohk), onoemiH», Kaaby zawsze czerpać tę, która świeżo wytryska ze źrzó-    Maemnuo, MJieKOMi ühtuth npeciaio. Niewiasta chowała

dła. Pam. 85, 1, 219. odpływ, 2lbfluß. Niewiasty na wio-    syna swego, aż go odchowała od mléka. 1 Leop. 1 Reg.

snę rodzące, łacno lada za przyczyną odchód płodu mie-    1, 24. Gdy odchowała i od mleka piersi swych wła-

wają; jeśli odeście nie będzie, wżdy jednak trudne ma-    snych odsądziła synaczka, przywiodła go do domu Pań-

ją porodzenie. Spicz. 182. ib. 181. (cf. poronienie, ob.    skiego. Sk. Zyw. 2, 32.    — §. c) Odchować członek za-

*Odchodczę). Odchód bydła, pomorek, Slbgang be?    ziębiony » oczerstwić go.    Tr., neueê ßefteit gebe«, labe«,

tyeö, 23tel)[terben. Z odchodu psów, wołów, ptaków nad-    ftdrfen. — §. d) Ogiera    odchować, einen §engfł bte ©bitte

to mnogich, ^zwierzów, postrzeżono choroby sił sro-    fo lange befprtngen lajjen,    alê 3um £räd)tign)erben ni>tl)tg ift.

gich, strages. Zebr. Ow. 177. Odchód przyrodzony* od- Insza jest uchować, a insza odchować. Ódchować to zo-byt, wypróżnianie, ber 2lbgang, bte natürliche 5luêleerung.    wią, aby się stadnik tak długo chował, póki świerzopa

Uważaj, czy pacyent odchody stolca i moczu miał przy-    sama chcieć więcej nie będzie. Dać jej pokój przez dni

zwoite. Perz. Cyr. 3, 145. Ziele to poty, mokrz, i in-    kilkanaście; a gdy w ten czas znowu bronić będzie,

ne naturalne ochody porusza. Jundz. 305. — (Slov. od-    znać że dobrze odchowana ; jeśli tez konia przypuści,

chod’konec apocope). — §. Miejsce odchodu, ber 2luêlee*    znak że niedobrze odchowana. Hipp. 19. Odchowywa-

rungSort. Co jest nos? odchód plugastwa, aż mówić    nie stadnika, ib. 18. Persom króla mastalerz obiera Od-

sromota. Pot. Jow. 1, 9. — §. b) Odchód * obchód, po-    chowawszy w tym miejscu z kobyłą ogiera. Pot. Pocz.

trzeba, zażywanie, ber ©ebraucf), ba? Sebürfntß, ba? 2luf=    145. ODĆHOWAĆ się, recipr., rosnąć, propr. et transi.,

gehen, Slufmenben, 23erbraud)en. Myto od tego na szła-    aufroadjfen, 3itne(mten, beileibe«. Młodzizna z robactwa się

chcie brane być nie ma, kto z nich co kupiwszy, na    odchowuje. Tr. Kiedy się żydzi nieco odchowali, siła

swą własną potrzebę, na odchód domowy, a nie na    płacić muszą. ib. ODCHOWAŁY, a, e, z mała wycho-

przedażą komu powiezie. Stat. Lit. 32. ODCHODOWA n. p.    wany, groß gejogen, erjogen, aufgezogen. Gdy się znajdą

kiszka. Krup. 5, 757. odbytowa, ber 2J?afłbarm. (Boh.    na twojej oborze odchowałe cielce trzyletne. Haur. Sk. 55.

odchódneho dati płacić odjazdowe; Ross. 0TX04Haa modli- ODCHRZCIĆ, ODECHRZC1Ć, ODEKRZCIC, cz. dok., n. p. twa nad umierającym , cf. wijatyk; Vind. neodhodliu, ne-    Moje tak pożyteczną pracą imieniem próżnowania odchrzczą.

odjidliu » nieuchronny). 'ODĆHODCZĘ, ęcia , n., płód    Pilch. Sen. 123. przechrzczą, umtaufen. Odekrzcił się na

niedonoszony, niedochodek, niedonosek, zaśniad, po-    Aryańską sektę. Biel. Św. 60.

miotek, poroniątko, eine unjeitige ©eburt. Piątego księ- ODCHWALIĆ, f. odchwali, cz. dok., Odchwalać niedok., życa od poczęcia, bardzo mocno dziecię bywa przypojo-    chwalić tego, co nas chwali, ba? Sob ertoiebem. Tr. 0D-

ne w żywocie matczynym, a tak z wielką boleścią ro-    CHWALIĆ się, recipr., zupełnie wychwalić, nad) 2Ser*

dzi się takowe odchodczę. Sienn. 444. Przyczyna cięż-    btettfi genug loben. Arcyspecyalne potrawy ; odjeść i od-

kości rodzenia bywa też przy odchodczęciu.... ib. et 329.    chwalić się ich nie mogą. Teat. 33. d, 83. Nie mógł

57

Stownik Liniegt wyd. 2. Tom IIL

80. od-, brtdbt an

się tego kanarka, kto go słyszą?, odchwalić. Nar. Bz. 3. 211. Nie mógł się odchwalić jej wdzięków. Mon. 69, 390. Nie możemy się jego nauk odchwalić. ib. 29. Szacunek osoby jego z nigdy nie odchwalonych pism jego zawziąłem. ib. 71, 169. nigdy nie dosyć wychwalonych.

ODCHWYCIĆ cs. dok., na powrot pochwycić, zachwycić, nueber ergreifen, erfaßen. Ledwie zacieniony duch od-chwycił. Pilch. Sen. list. 3, 297.

ODCHYLIĆ, f. odchyli cz. dok., Odchylać niedok..; Boh. od-chyliti ; Sorab. 1. wotchilicż ; Sorab. 2. wotchiilisch ; Ross. OTKJOHiiTŁ, 0TKJ0H3TŁ; odginać, odwracać, odkłaniać, n>eg roenben, anberê roofiin btegen, aWenfen. Młoda ró-szczka, dokąd się nachyli, trudno bywa potym ztamtąd ją odchylić. Hrbst. Nauk. o. Ani prośbą, ani groźbą nie dał się bynajmniej odchylić od prawdy. W. Post. Mn. 22. Odchylić się, (Bosn. okanitise; Dal. odklonitisse). Potym odchyliło sie serce Salomona od Jehowy. Budn. 1 Reg. 11, 9. (odwróciło się. Bibl. Gd). ODCHYLISKO, a, n., przerwa, urwą, urwisko, odchłań, przepaść, ein édjlunb, eine ©ruft, ein Slbgnmb. Na niedostępnej skale zamek stoi, gdzie straszne oczom urwisko, ktoby wpadł w owo odchylisko , śmiercią okrutna umierał. Pot. Syl. 259. Pot. Bocz. 57-4. ÓDCHYLNY, ‘a, e, — ie adverb., do odchylenia, abbeugfam; Vind. odnagnjen, odvernjen ; Slov. odchilnost declinatio.

ODCIĄG, f. odetnie cz. dok., Odcinać niedok. ; Boh. odtjti, odtnauti, odtâl, odtnu; Slov. odtjnâm ; Sorab. l.wottnu; Ross. ouanaTL, orranHyTŁ ; przecinając rozłączyć, odsiec, abscindere cultro vel ense aut securi caesim aut cum im

petu impacto. Cn. Th. 607., cf. oderznąć, abfiauen, weg faucn, ttfCg fdjnetbeit. Nieprzyjaciel odciąć liny i uchodzić musiał. N. Pam. 23, 150. uciąć, przeciąć, Sic $aue fap* pelt. Członki odcinają, jeżeli w sobie krew' tracą. Kosz. Cyc. 183. Czegobyś była Polska nie dostała! Co się odcięło od twojego ciała Odebrałabyś, i więźnie zarazem Jednym żelazem. Miask. Ryt. 43. — Transi, et fig. Rozłączyć, odłączyć, oddalić, wyłączyć, wykluczyć, auêfcfylte-$en, aófcfyncibcn, entfernen. Bóg odciął od ziemi morskie głębokości. Lib. Hor. 13. Morderców ś. Stanisława papież, aż do czwartego pokolenia, od wszelkich urzędów kościelnych odcina. Krom. 108. Odcinam cię, i odrzucam, od przyjmowania tajemnic P. Chrystusa. Sk. Zyw. 61 b. Nad to, cośmy patryarchę złożyli, wyklinanie nań kładziemy, i wszystko przeklectwo, a od chrześciaństwa odcięcie. ib. Żadnego nie wymawiam, który się daje odcinać od obcowania świętych, co my kląć zowiemy. Hrbst. Nauk. M 5. Odcinając zupełnie od społeczeństwa ludzkiego zbrodniów ; tak zamknięci, nikomu już szkodzić nie będą mogli. Krup. 7, 44. Smutna pamiątka o swej pasterce, od której srogi go los odcina. Zab. 16, 550. (trennet). Boże ! izali do końca odetniesz od nas miłosierdzie twoje? odetnę! I zapomnisz już zmiłowania twego? zapomnę! Sk. Kaz. 572. t. j. zupełnie odwrócisz, ganj afifelwen’, .abwenben. — Odciąć, odłamać, odjąć, ab hredjcn, ab$tcfien, »Mig cnijteficn. Mniejsza o to, że odcina i rachuje się ; dość że płaci. Teat. trąca , potrąca , odciąga, er jiebt ab, re

ber fRedjnung ab. Z pensyj urzędników odcinać się będzie najwięcej dwudziesta część. N. Pam. 22, 55. Czy nie można prawem odciąć te niesłuszne wydatki? Mon. 75,

23. Mieli odciąć w domach swoich to wszystko, cokolwiek było zbytecznego. Ustrz. Kruc. 155. Nauczyciel dzieci, ma odcinać wszelkie okazye widzenia rzeczy sprośnych. Petr. Ek. 99. Na pustynią poszedł, aby się grzechów lepiej ustrzedz, w onym oddalonym od świeckich spraw żywocie , i w owym odcięciu wszystkich przyczyn do jakiej zmazy. Sk. Kaz. 577. Trzeba im odciąć wszelkie wymówki. Gorn. Sen. 537. (odebrać). — §. Gdy się strony zetrą z dowody prawnemi, obie strony, ten tego, ten owego odcina obrony. Paszk. Dz. 114. (wzajemnie zbija). Odcinać komu, wzajemnie mu przycinać, anf ben anbern gegenfdttg loś flauen. Dobywam pałasza, zaczynam mocno przycinać, nacieram żwawiej, rozumiejąc, iż go tym przycięciem pokonam; ale on i tym nieustraszony, odcina mi śmiało. Mon. 67, 404. Odcinać się komu, recipr. , bronić się, odejmować się komu, odsiekać się, jurud flauen, ftd) roefircn; (cf. odstrzelać się). Zmieszany żołnierz, odcinał się co sił. Przyb. Luz. 122. Nieustraszony odcina mi się śmiało. Mon. 66, 404. Sądząc za rzecz niegodną uciekać, trzymał na sobie długo natarczywość pogańską, odcinając się nie bez krwawej nad niemi zemsty. Nar. Hst. 4, 314. Mężnie się bijąc, zrzucony z konia, pieszo się Niemcom odcinał. Nar. Hst. 6, 300.

ODCIĄGNĄĆ, f. odciągnie cz. jedntl. Odciągać niedok., Odciągiwać frequ., Hipp. 26; Boh. odtahnauti, odtaho-wati; (odtah = odwłoka) ; Sorab. 1. wotcżahuyu , wodcża-nu , wodcżaham ; Vind. prezhpotegniti, odtegniti; Croat. ztegnuti, ztćsem ; Ross. OTTHHyn., OTTariiBaTb , (oirawKa odwłoka); g. 1) ciągnąc oddalić, w inszą stronę ciągnąć, odwrócić, etmaâ weg jtefen, abjtefen, ablcnfen, abfonbent, propr. et. fig. Palce możemy zgiąć, wyciągnąć, przyciągnąć i odciągnąć. Wejch. Anat. 220. Gdy podniósł rękę, tak mu zaraz uschła , iż jej nie mógł więcej odciągnąć. Zai. Test. 205. Już ten malarz nie tak się cieszy, który od dokonanego dzieła swego odciągnął rękę. Pilch. Sen. list. 57. Niemożna przeczyć, aby lekarze wielu chorych nie odciągali od bliskiej śmierci. Mon. lo, 548. (wrócili, uratowali). Nie może nikt miłować dobra wiecznego, aż się odciągnie od doczesnego. W. Post. W. 220. — Rachując: odciągać, odtrącać, subtrahować, abjtcfjeit, fub* tralnren; Ross. BHnecTb, BEMiiTiiTB. Odciąganie, subtrak-cya Ross. BMumame. — §. Chym. Odciągnąć, odłączyć, abjfefeit, abfonbern. Gdy się płyn na tęgą istotę nalany z niej destyluje, mówiemy, że się odciąga. Kruml 221. Rzeczne krzemienie mają w sobie złoto, które przez ogień odciągnąć można. Ład. H. N. 85. — §. Philos. Odciągnąć , abftrafurcn. Odłączanie wyobrażeń od wszelkich innych, nazywa się odciągnieniem, SlbftracttDU, przez które robiemy wszelkie wyobrażenia ogólne. Cyank. Log. 29. Dusza z już pojętych wyobrażeń twmrzy odciągnienia. ib.

14. — §. 2) Odciągać neutr., odciągać n. p. z wojskiem, »ruszać się z wojskiem. Cn. Th., wyruszać, mit ber Slrntee abjiefien, abmafdjtren. ODCIĄŻNY, a, e, mający być od-ciągnionym, odtrąconym, 9IbjUg3'. Przeciwne sobie są

summy dodatne a summy odciążne, negativae. Ustrz. Alg.

sznurówka wygniotła na ciele, a wraz osądzisz, z jak wielką się to przyrodzenia dzieje krzywdą. Mon. 69, 1083. Odciski u nóg * odgniotki, nagniotki, kurze oko , Croat. kurje oko, Set^bomer. Musztardę dyablą przykładają na odciski u nóg, które ma wykorzeniać. Dyke. Med. 1, 635. ODCISNĄĆ, f. odciśnie cz. dok., Odciskać niedok., odrzucać, odmiatać, odsuwać, jurtuf werfen, jurtńf brüo fen ; Sorab. 2. wotchischisch ; Vind. odtifniti, odtifhati, odstifniti ; Croat. otisznńjem , odtisznujem ; Rag. otisnuti, otiskati ; Bosn. odtjesnuti ; Ross. OTTtcHHTb , oirfecHaTb , OWBHTb, 0T4aBJHB3Tb , propr. et fig. Niewinnych odpędzają, a odciskają onemi srogiemi rogami swemi. Rej. Post. d d 6. Żadne przymuszenie, a nąkoniec ani śmierć nie odciśnie cię od niego. ib. X 4. Żadnego od skarbu łaski swojej odciskać nie raczył, ib. y 4. ib. B b 3. Opiekuna żaden nabliższy po śmierci ojcowskiej od opieki odcisnąć nie może. Tarn. Usi. 101. Oktaw pozwie go do Antona prawnie, Ów do senatu sprawę tę odciska. Chrośc. Fars. 84. Niedostatki i głodem od posługi po-winnéj ojczyźnie, nie mamy się dać odcisnąć. Vol. Leg. 2, 1086. — §. Odciskać, odgniatać, gniotąc zatwardzać, bart brüefen. Odciśnione żyły olejkiem tym namazuj. Sienn. 44.

3. Ilkość nierzetelna czyli odciążna , negativa, która mniej niż nic , t. j. dług albo brak czego znaczy, ib. 'ODCIĄŻYĆ sie od kogo , (cf. ciążać * zagrabić, zajmować); n. p.

Kto się od kogo odciąży, tedy pamiętnego od wielkiej jak małej rzeczy, nie powinien więcej dać, tylko cztery groszy. Stat. Lit. 121.

ODCIĘCIE, a) ob. Odciąć. — b) ob. Odcinek.

ODCIEC, odcieki, f. odciecze intr. dok., Odciekać niedok. , na dóf spłynąć, ściekać, abfltef>en, ablaufen ; Boh. odtecy, odtect, f. odteku; \ind. odtezhi, vtezhi, doltezhi, prezh-tezhi, prezhodtezhi; Eccl. orreKaio, OTÓbraio, BOCTenaio,

BOCTHuaro. Niech odciekają źrzódla twoje precz , a na ulicach wody twoje rozdzielaj. 1 Leop. Prov. 5, 16. Już woda odciekla. ODCIEK , u , m., spłynienie , ściek na dół, ber 3lbflnfl, 2lblauf; Boh. prutok; Carn. odtęk, od-tękanje; Vind. odtiek, odtok; Croat. odtok, otok, (cf. otok); Eccl. orreneHie, otmbł. Kloce porznięte postawić na store ; w takim położeniu przez odciek pozbywają spodem soku bardzo szkodnego. Jak. Art. 5, 171. Os.

Żel. 82. et 83. Staw mający odciek. Służ. oboz. 20.

ODCIERAĆ, ob. Odetrzeć.

ODCIERPIEĆ , f. odcierpi intr. dok., cierpiąc odpokutować,

do końca wycierpieć, abbüjktt, ba8 Selben überfielen, eé ODCUMOWAĆ, f. odeumuje cz. dok., cumę odwiązać, t. j. überfielen. Odcierpieć winę, haurire supplicium. Mącz.    linę od palu; Ross. omaaHTfc, omajmBaTb, baê ©djtffStait

Odcierpieć karę, bte Strafe ableiben. Ern. 14. By już raz    »om ©tranbpfabl lo$ binben. Żeglarze nie mówią odwiązać

odcierpieć; ale to gorsza na wieki w mękach być. Rej. okręt od brzegu, ale odeumować. Otw. Ow. 302.

Wiz. 83. Lepiej się obiesić a razem odcierpieć, niżli ODCYKAĆ się, ob. Ocknąć.

nędznego żywota długo używać. Rej. Zw. 87 b. Niektó- ODCYRKLOWAĆ, ODCÉRKLOWAC , f. odcyrkluje cz. dok., rzy sprawiedliwość zgoła wetem i odcierpieniem albo od-    cyrkułem oddzielić, określić, abjtrfdtt. Kilka odcyrklo-

daniem zwali tego, w czym kto obrażon był. Petr. Et.    wać cyrkułów. Haur. Sk. 192. Bóg grunty, któremi woda

344. Odcierpi za wszystko co działał. 1 Leop. Job. 20, 17.    bieżeć miała, tak odcćrklował i odmierzył, że są scho-

ODCIESZYĆ się, recipr dok., dosyć nacieszywszy się prze-    dziste i pochyłe. Strój. Staw. B b.

stać, ftd) gattj fatt freuen. Oto już pokój w ojczyźnie; ODCZAROWAĆ, f. odczaruje cz. dok. ; Ross. OTBOpojKHTb, ja jednak z orężem się moim odcieszyć nie mogę, nań    OTBopaacnBaTb, otkomobrtł , OTKOJMOBUBan. ; odczynić u-

ustawicznie poglądam, i tylko co prawie z nim nie rozma-    rok, odżegnać czary, entzaubern, OOtt ber Bwberep befreien,

wiam. Sir. Qu. 263.    Drzewa i drogi Melissa w tejże nauce biegła, odczaro-

ODCIĘTY, ob. Odciąć.    wała. Jag. Wyb. A 5.

ODCIMIĆ , f. odcimi cz. dok., Odcimiać niedok., (Etym. ODCZEPIĆ cz. dok., przyczepione odjąć, odpiąć, loê ftecfett, ciemny, ćma; oppos. zacimić), odsłaniać, fjelle machen,    abfteefen, lo$ mad)en; Vind. odapeti, odkopzhati; Ross.

Sorfmnge tucg nehmen, auö bem Siebte tretten.— Absis pa-    omiimTb, omtnMTb. Odczepienie Ross. omtnieme,

rumper a sole, odsłoń, odcim. Cn. Th. Włod.    ombnna. Odczepić się od kogo Ross. OTKamtyrbCH.

ODCINAĆ, ob. Odciąć. ODCINEK, nka, m., §. 1) ucinek, ODCZERPAĆ, cz. dok., Odczerpnąć jedntl., czerpaniem od-okrawek. Włod., "ein 2lbfct>ncibfel. Odcinki Rag. pocinzi,    jąć , abfcbopfert ; Ross. OTqepiwyTb, OTqepnbiBaxb, omae-

scjûglzi, ustrojzi. — Math. Odcinek koła, segmentum,    cnaTb, OTnaecKiiBaib; Vind. posneti, odsneti.

ber ébfdjttttt etneö ßtrfelS, część między łukiem i cięciwy ODCZESAĆ, f. odczesze cz. dok., Odczesywać niedok. et koła. Jak. Math. 1, 115. Solsk. Geom. 7. Geom. Nar. 1,    frequ., czesząc odczyścić, abfampeltt, t»eg fantmen. Lnu

wyschłego szypułki żelaznym się grzebieniem odczeszą; odczesane te szypułki odmłócą się. Kluk. Rośl. 3, 325 ; Ross. OTTepeÓHTb, OTTepeÓMBaio. Odczesać szczotką Vind. odfhzhetiti, qbbürften.

134. cf. rozcinek, wycinek. — Grammat. Odcinek, apo-sti ophus, znamię pisarskie, pokazujące odcięcie jakiej głoski na końcu słowa, e. gr. tun, vin. Kpczv Gr. 1. p. 5. — §. 2) Ekon^ Odcinki, dwuletnie dziki, odłączające się już od stada, pojedynki. Rydel, jmeöjä^rige tutlbe ODCZESTOWAC, f. odczestuje cz. dok., wzajemnie czesto-©cbroetne, bte ntd)t meltr bepm fRubel bleiben.    wać, częstowanie drugiemu powetować, gegenfetttg tractb

ODCIOSNĄĆ, ob. Odczosnąć.    ren. Upomina nas Pan, aby uczty nie na przyjacioły,

ODCISK, u, m., miejsce na ciele gniecieniem stwardziałe,    które nam odczestować mogą, ale na ubogie obracać,

otręt, fjart gebrutfte £>aut; (Sorab. 2. wotschisk; Vind.    Sk. Kaz. 287. Gdy bankiet myślisz sprawować, Zaproś

odtisk ; Ross. M03oib, ob. ‘Mozoł). Obacz odciski, które    ubogich ułomnych i chromych, I ślepych, którzy tobie

odczestować Nie będą mogli, także nieznajomych. Odym. qry, OTC^HTbiBaTb odliczyć, odrachować) ; czytanie odby-Św. 2, B 2. Upominkami mu odczestował. Faliss. FI. wać, baS ßefen »errichten, uerlefen. Mszą tedy odczytali w 434. (nagrodził).    oczach ludu wszystkiego. Birk. Dom. 82. Skoro mszą

ODCZOCHNĄĆ, f. odczochnie, cz. dok., (Etym. czochać,    odeczcisz w Jeruzalem, tak umrzesz. Biel. Hst. 175. Biel.

czechać) ; [rusk. odczechnuty* oderwać, abreifśen 2], otrzeć,    Św. 88. — §. Odczytać, powtórnie czytać, mteber Jefeit',

abretbett. Pieńki orzechów laskowych najlepićj w marcu    mm neuem lefen, (Bosn. priprosctiti, dvasc sctitti; Vind.

z korzeniem odczochnąwszy, przesadzać. Kluk. Roü. 1 ,    spet brat). Całego Plutarcha czytać i odczytywać łubie—

151 , ob. Odczosnąć.    my. JV. Pam. 15, 370. Można te pisma i teraz z nie-

ODCZOPOWAĆ, f. odczopuje intr. dok., czopowe zapłacić,    małym pożytkiem odczytać, ib. 3, 325. Z ukontentowa-

cf. odeclić, ülranffteuer jalflen. Beczek z piwem nie mają    niem czytane i odczytywane, ib. 13, 99. ODCZYTAĆ się

z wozów zstawiać, aż pierwej od nich odczopują. Vol.    recipr., czytaniem nasyciwszy się przestać, fiel) oöDtg fatt

Leg. 2, 667. Od win już odczopowanych roku przeszłe-    lefen. Listy Cycerona, wdziękiem i słodyczą tak zaprawne,

go, mają być wolni od czopowego; także i od innego    iż się ich odczytać nie można. Kras. Pod. 2, 112. Odczy-

picia już odczopowanego. ib. 666.    tać się nie mogę opisania wieku złotego. Mon. 69, 436.

ODCZOSNĄĆ, ODCIOSNĄĆ, f. odczośnie cz. dok., odciąć, ODDĄĆ, f. oddmie intr. jedntl. Oddymać niedok ; Boss. odszczepić, odsiec; Croat. ochehâvam, abfiacfen, ablfauen,    0T4yn., OT4yßaTb, entgegen blafctt. Oddyma wiatr zkąd,

obfpalten. Distringere, odczosnąć, rozczosnąć. Mącz. Ga-    reßat. Cn. Th. Oddymanie wiatru, reflatus. ib ; (Ross.

łaź oddarłszy od korzenia, albo odczosnąwszy od drzewa.    0T4yTbCH zbyć się.).

dawa frequ ; Slov. oddâwâm; Sorab. 1. wodacż; Vind. odda-ti, oddajati, zhesdati, saddati ; Ross. ot43tł , cnvtaBaTfc, npe4aTt, npe4aBaTb, nepe4aTb, nepe4aw, (distig. 0148611, 0T4aTb [zam. orraaTb 1], odtajać); — 1. wracać co czyje , abgeben, mieber geben, jurutfgeben. Całowania te smaku nie mają, Które się sobie wzajemnie oddają. Past. Fid. 120. Oddanie jest tego, co kto dłużen. Gorn. Sen. 542. Zdrada to wziąć od kogo, co oddać nie możesz. Min. Ryt. 4, 156. Dasz mało, żeś mógł więcej, gniewać się nie wstydzi; Dasz tyle, że nie może oddać, nienawidzi. Pot. Jow. 23. — §. a) Oddawać, nagradzać, odwetować, 'odczynić, oddziaływać, oddarować; Vind. verniti, povrazhati, dostaviti ; Ross. B034aTb, B034aBaTb ; »ergehen, vergüten. Żeby mi się nigdy ni od kogo dobrze moja chęć oddać nie miała, przecie wolałbym ni od kogo nie brać, niźli komu nie dawać. Gorn. Sen. 10. Ziemia tłusta aczkol-

Cresc. 118. (ob. Odczochnąć). W rozdartej abo odczo- ODDAĆ, /. odda cz. dok., Oddawać niedok., oddaje praes., od-snionćj gałęzi, ib. 62. Aczkolwiek się odczośnie gałązka od drzewa, albo bywa oddzielona, jako widzimy w szczepieniu, może się zróść. ib. 61. Piorun cegłę lewéj ściany kościelnej odciosnął. Krom. 724. — Transi. Wstąpmy do Judy, a zbudźmy go, i odczośniemy go k’sobie. 1 Leop.

Jes. 7, 6. (oderwiemy. Bibl. Gd.), odetniemy.

ODCZYNIĆ, f. odczyni cz. dok., Odczyniwać frequ. et niedok., co ci uczyniono wracać, wetować, oddawać, nagradzać , roieber tjjun, errciebcrn. Co ja tobie dziś uczynię, odczyni mnie drugi za jutro. Bzów. Roi. 106. Poważywszy coś mu zaczynił, sowicieć to wszystko odczyni. ib. 70. Cośmy kiedy dobrego uczynili, abyś nam miał był jaką uczynność taką niesłychaną odczyniać uczynnością? ib. 42. Tkwiało mi w sercu, jakbym był taką uczynność jakimżekolwiek czynem odczynił, ib. pr. (cf. odczestować, oddarować i t. d.). — §. Odczynić, robić że się co odstaje, uczynionego co znieść, rozczynić;    wiek pracą większą, wszakoż się praca oddawa. Cresc.

Bosn. razciniti; per excell. Czary znieść, odczarować,    140. Dobrze się oddawać rolom zakazała, I zboże samo

(cf. Bosn. cini, cjari * czary; ciniti cini, cjarati » cza-    w sobie wszystkie zapsowała. Otw. Ow. 203. Niwa nie-

rować, cf. czyn, czyny), ungefdfcljen madjen, entjaubern;    sprawna z plonem w czas się oddawała; per se dabat.

Vind. vundobiti, vunvpraviti, oddjati, prezhdjati; Ross.    Zebr. Ow. 8. Patrz, jako Chrystusowi tę tak gorącą mi

OTBOpOmHTb , OTBOpamHBaTb , OTTOBOpHTb, OTTOBapHBaTb , 0TK0440Baib, OTKOJMOBHBaTb. Ziela tego używają do odczynienia czarów, zawieszając go na szyi. Syr. 585. Tak - li twej mocy Boże sprzeciwią się czary ! Ej rata kto cnotliwy, Odczyń kunszt ten złośliwy. Kchow. 213. Liście wprzód na morzu zroście, wprzód brzeżny chwast po górach, niż mi kto odczyni miłość Scyle, pókim żyw. Zebr. Ow. 348 ; quam immutentur arnores. Czary nieodczynione. Kchow. 252. t. j. których odczarować nie można, nieodczynne, nieodczarowne , nieodżegnalne, un* auflösbare 3ûubyr.

ODCZYNSZOWAĆ, cz. dok., opłatę z czego złożyć, opłacić się. Ossol. Wyr., cf. oclić, omycić, odczopować, abjtltfen, bte Binfett abtragen.

ODCZYTAĆ, 'ODECZCIĆ, f. odczyta, 'odeczci cs. dok., Odczytywać niedok. et frequ., odczytuje praes.; (Ross. et Eccl. OTIYŁCTII , OTUHTaTb, OTUHTHBaTb , OTOUeCTb , OTO-

łość oddawamy, i jako go zasię miłujemy. Rej. Ap; 8. Dobrodziejstwa moje niewdzięcznością oddaje. Sk. Żyw. 2, 435. Dobre złym oddawać. Cn. Ad. 183. Będąc gotów w każdej służyć ci potrzebie, Teraz mi się to tak źle oddawa od ciebie. P. Kchan. Orl. 1 , 116. Jak się wiele krwi szlachetnej przelało, Jak się nam zawzdy zdradą oddawało, Od tego złego narodu ! Paszk. Bell. A 4. une unS immer mit betrug .gelohnt mürbe. Oddał mu wet za wet. Smotr. Nap. 20. Śmiech śmiechem, a chytrość chy-trością oddawają. Ezop. 13. Nie oddaj złym za złe. Sk. Dz. 574. Jak mnie uczynił, tak jemu uczynię ; oddam każdemu według uczynku jego. W. Prov. 24, 29. Ekonom zburczony, podstarościemu odda połajaniem, pod-starości gumiennemu groźbą, gumienny chłopu kijem. Kras. Pod. 2-, 55. Dosyć uczynił swój żałości, i oddał zemstę. Warg. Cez. 239. t. j. powetował, vergalt mit 9îad?e. — §. b) Oddać, podać, do rąk oddać; abgeben,

ODDAĆ.

ODDAJAĆ-ODDALGA.

453

który się modlitwie odda, ma być we wszystkich cnotach znakomity. Birk. Dom. 68. Oddany ze wszystkićm, ganj ergeben; Slav. podań; Carn. udajliv, udajovn; Ross. npe-4aHHHH, npHBepweHHHM, npHBepaceHHHKi ; (cf. npe4aH-hoctl , npHBepjKeHHOCTL przychylność, przywiązanie). — §. Oddawać * polecać, anempfel?len, empfehlen, ganj babin geben, überlaffen. Nie chcę się z tej potwarzy usprawiedliwiać, Bogu sławę moję oddaję. Sk. Żyw. 2, 433. Zebrawszy cożkolwiek ludzi, oddał się szczęściu i szabli. Nar. Hst. 5, 278. er überließ fid? bem ©lüde unb bem 6äbel ; ließ eë barauf anfommen. Komu słuszniej oddane moje nowe rymy, O wyzwolonym mają być Jerozolimie, Jeno tobie Tęczyński? P. Kchan. Jer., t. j. dedykowane, przypisane, jugeeignet. Teraz mię oddaję łasce W. Pani Dobrodziejki. Teat. 9, 23. id? empfehle mid? ju ©naben. Pożegnania grzeczniejsze : oddaję mię wielkiej łasce W. M. Pana, etc. Mon. 67, 458. Klnąć zaczyna i dyabłom oddawa. Jabł. Ez. 184. er müttfdft fie $um %.... Devotio, przeklęcie, oddanie wszemu złemu. Macz. — 5. Oddawać czym, oddawać się czym, medium-, wonią abo smród z siebie wydawać, dawać się czuć czym, cuchnąć lub pachnąć czym; nad? etmaö riechen, einen ©erud? ober ©cftanf oou etmaê oon fid? geben. Konopie oddają zbutwia-łością i pleśnią. Jak. Art. 3, 220. Ziele to wydaje z siebie zapach myszami oddający. Perz. Cyr. 2, 80. Gnój kuny piżmowym zapachem oddaje. Kluk. Zw. 1 , 311. Rhombus morski smaczny oddaje się mułem. Hor. Sat. 163. Wszystko nam teraz nie do smaku, cokolwiek się Polakom oddaje. Mon. 67, 655. Mowy jego kłamstwem oddają, ib. 67, 468.

ODDALIĆ, f. oddali cz. dok., Oddalać niedok. ; Boh. odda-liti, oddalowati, wzdaliti, wzdalowati; Slov. oddalił, wzda-lugi; Sorab. 1. wodahlokofcżam ; Vind. oddelezhati, od-delezhuvati ; Rag. odaleciti, odstraniti ; Bosn. uklonitti ; Ross. 0T4aJHTL, OT4ajHTb, 4aJMTb, 4a.n0, y4ajHTb, y4a-4HTb, ycTpoHHTb, ycTpaHHTb, ye4HHHTb ; Eccl, 3a4a4HK) ; dalej odsuwać, propr. et transi., entfernen. Gdy obliczna jest, naśladują jej, a żądają jej, gdy się oddali. 1 Leop. Sap. 4, 2. Poganie, oddaleni są od żywota bożego. 3 Leop. Ephes. 4, 18. (wyobcowani. 1 Leop.). Oddalenie, baś ©ntfernen, bie (Entfernung ; Boh. wzdalenost; Ross.

4aibH0db, 4aJHHa, 4a;ib, 4ajn, 0T4a,ieHH0CTb , paacroa-Hie. Starożytność widokiem jest osobliwszym ; oddalenie ją powiększa. Zab. 6, 350. Prawdziwe kochanie za śmierć ma oddalenie, przytomnością żyje. Zabł. Amf. 50. Oddalony, Vind. odleshezhen , odlozhen ; Ross. 4a.ibHHi1. — Transi. Majętność swą od krewnych oddalając, przywilej darowizny klasztorowi do opata przyniósł. Sk. Żyw. 2, 26. Oddalam co od siebie, pozbywam władzy na co abo pra-alieno. Cn. Th. oeraußem ; ( Boh. odcyziti ; Vind. natujati, odfvojiti ; Croat. odtugyńjem ; Dal. potuiti ; Ross. omy4HTb , omy;K4aTb ; cf. cudzy). ODDALACZ , Tr., OD-DALICIEL, a, m., Macz., adpulsor, ODDALCA, y, m., oddalający co, ber cttMä entfernt, abmenbet, ber 5lbrcenber, 3lbtreiber. Gordyanowi zwycięzcy Persów, oddalcy Rzymskich niezgod. Sk. Dz. 122.

wa

jufłeUen, einfmnbigen; ‘wręczyć; Vind. v roke dati, vrozhiti;

Ross. BpyqHTb, BpyqaTb. Upominki jéj od pana młodego oddano. Biel. 732. Na aktach weselnych niemasz teraz tych ceremonij, co przedtym bywały; wianków, łańcuchów, maneli nie oddają. Mon. 73, 143. — Phrastice: Wizytę oddawać. Teat. 30. c, 37 ; abftatten, ablegen. Melita nie przyjeżdża, a ja mam jeszcze oddać dwie wizyty przed obiadem. Teat. 38, 74. Od godziny Htéj aż do 2giéj, oddawałem wizyty gotowalniane. Mon. 67, 36. Całe życie swoje trawi na oddawaniu wizyt. Teat. 38, 81. — 2.

Oddać, significatu removendi a se, drugiemu dać, żeby u siebie nie mieć, abgeben, weg geben, geben. Oddano nas do szkół. Kras. Pod. 2, 143. man gab unS in bie 6d?ule. Oddano mię za chłopca do dworu. ib. 2, 143. tnan gab mid? an ben $of, als 33urfd?en tn ©ienfte. — Em-phat. Od siebie dalej podawać, weiter weg}geben, überge* ben, überliefern. Oddanie tronu prawem następstwa. Gaz.

Nar. 1, 166. bic ïtyronôergebung nad? bem ©rbfolgeredfte.

Do tego wypił, innemu oddaje. Bratk. J 4 b. (t. j. kieliszek). Tej baśni i sam wiary nie dawam, 1 tu za pewną nikomu nie oddawam. Papr. Gn. 1029. — Oddaję co komu kupnym sposobem, warownie, za własne, na własność, emancipo. Cn. Th., überlaffcn, »erfaufen. Oddaję majętność » wzdawam ; (Slov. odewzdâwâm ; Rung, oda adom). — Oddaję do wiernych rąk » pokładam co u kogo, id) beponire. Oddanie, Vind. oddaja; Ross. C4aqa.

Mający być oddanym Ross. 0T48T0MHbiä. — Oddać serce, oddać rękę, fein $ers, feine tpanb ßingeben. Córko, teraz już Jegomości oddaj rękę swoję. Teat. 34. c, 107. t. j. żebyś zań poszła. — Oddawać pannę młodą przyszłemu mężowi, bie Sraut bem neuen ©bemanne übergeben; (Boh. ODDAJAĆ, ob. Oddoić. oddawati, oddati » ślub dawać; oddawky ślub.). Biskup Płocki ślub dawał; oddawał pannę od rodziców Starosta Zmudzki. Boh. Ossol. 230. Synowice Stefana, oblubienicę Zamojskiego, marszałek Koronny w łożnicy imieniem królewskim oddawał, a biskup Krakowski dziękował. Biel.

732. Druga część Swady Polskiej zawiera mowy, przy oddawaniu panny młodej używane. — Oddawać stadło małżeńskie, ślub dawać. Cn. Th., fopuliren, trauen. Najeżdża kto wdowę, weźmie ją gwałtem, odda się z nią.

Gorn. Wl F., t. j. weźmie ślub, er läßt fid? mit ibr trauen. Którzy z nieoddanemi mieszkają, nie ujrzą królestwa niebieskiego. Glicz. Wych. Bib. Wolą miłośnicę mieć, niżeli swą własną, oddaną z boga a ludzi dzierżeć żonę. ib. B 7. Nierządu nie będzie patrzał, ale jednej własnej, z którą się odda. ib. P 4. Ślub Bogu złamawszy, małżonek małżonce zbiegł, i oddał się z inszą.

Podw. Sion. 0. Nie mieszkałby, aniby się oddawał brat z siostrą, synowiec ze stryjną, wuj z siestrzanką. Gorn.

Wł. Q 3. Przystoi ojcowi, aby gdyby syna z ioną oddać chciał, równej onemu szukał. Glicz. Wych. P 5.

W niedzielę po świętym Jakubie, było oddawanie małżeństwa między Królem i nową królową. Stryjk. 752. —

§. Oddawać* poświęcać, zupełnie podawać, oijUig bafltn geben, nmfjen, nubmen; (Find, podań biti, podatife; Cam. udajam se.). Z młodych lat oddał się był cnocie. Birk.

Dom. 4. Oczy oddałeś rozpuście. Nag. Cyc. 15. Ten,

ODDANIE, ODDANY, ob. Oddać. ODDARCIE, ob. Odedrzeć.

cy ustawicznie dobywali. Krom. 270. Odtchu broni zaciekłej z tyłu doskakuje ; requiem negat. Źebr. Ow. 18. —

2.    Metonym. Rura oddechowa, krtań, gardziel, btc Suft* röfjre. Lekarstwo to tym, którym się w odetchach i w gardle ślamowatości flegmiste sadzą, jest użyteczne. Syr. 935. et 176. Koryander odetchy od sapki i rymy wto1-ne czyni. ib. 453 ; płuca i odetchy zatkane wychędaża. ib. 437. — 3. Transi. Oddech* luft, oddechowa dziura, ßuftlod), 3ugl0cł); Sorab. 1. dechel ; Bosn. izduscjak, du-scnik; Croat. oddùha, odùha, odùska ; Ross. 0T4yuiHHa, 0T4yinniiKa, 0T4yx,B. Każda jama w tak strasznie grubym murze, ma nie okno , ale mały oddech z trzema kratami. Pum. 83, 2, 135. Oto brzuch mój, jak bez oddechu, który łagwiczki nowe rozsadza. 1 Leop. Job. 32, 19. Oddech w podkopach i w magazynach, jest dziura zostawiona dla krążenia powietrza. Jak. Art.

3,    505. Jeżeli zamiast jednego komina, kilka dziur w górnej części pieca zostawujemy, te dziury nazywamy oddechami, spiracula. Krumł. 23. Etna siła ma oddechów, ustawicznym ziających płomieniem. Otw. Ow. 621. ODDECHOWY, a, e, oddychaniu służący, 3Itl)ent*, Suft*; Sorab. 1. dćchacżnć ; Carn. dushliv; Ross. 4MxaTe4LHŁiif. Gardziel oddechowy. Wejch. Anat. 107; krtań, bte Cuft* röfjre; Carn. dushnik.

ODDEPTAĆ, f. oddepce act. dok., Oddeptywać frequ. ; wzajemnie podeptać, nnebcr prficf treten. Recalco, oddeptu-je, nogami odbijam. Macz. Ross. OTToman», orrairrHBaT&.

ODDAROWAĆ, f. oddaruje act. dok., odwetować drugiemu jego dar, oddać, odwdzięczyć, odczynić, odczestować, oddziałać, roteber befdjenfen, bagegen fd;enfen, ein ©egenge* fd)enf machen, oergelten; Vind. sadaravati, sadariti, odda-ruvati ; Hoss. 0T4apim>, 0T4apHBaib; Eccl. npoTHB04ap-CTByio, B034apciByio. To coś mu ty dopiero darował,

moszcz

On zaś zarazem tobie oddarował. Past. Fid. 290. Dar najmniejszy tak wdzięcznie przyjmował Jagiełło, i ż w czwórnasób sowito hojnie oddarował. Striyjk. 549. Dobry, co dziękuje; lepszy co oddaruje. Cn. Ad. 489. (cf. czapka za biret.). Ziemia nie jest niewdzięczna, i kto ją sprawuje, Tego karmi i stokroć mu się oddaruje. Jabi. Tel.

mo

172. (t. j. opłaca mu się, nagradza mu). Kogom ja wielce ważył, kogom miłował, Ten mi to nienawiścią dziś oddarował. J. Kchan. Ps. i G6. ODDAROWNY, a, e, gący być oddarowanym, do oddarowania , ttxrô uergolteit werben fann. Nieoddarowny, nieoddatny. Cn. Th. 507, irremunerabilis. ODDARUNEK, nku, m., podarunek na wzajem , b(l$ ©egeitgefd)enf Vind. prutidar ; Ross. 0T4ap0K%,

Eccl. np0THB04apCTBie. Ze tajną wydał miłość, równą go chlusnęła miłością w oddarunek, in vices. Zebr. Ow. 84.

ODDATNY, a, e, mogący być oddanym, do oddania, er* fe£kr, wteber JU geben. Nieoddatny, nieoddarowny. Cn.

Th. 507 ; Eccl. otaatiuikt., KOTopbiH CKopo 0T4aeTt.

ODDAWAĆ ob. Oddać. ODDAWCA, y, m., ODDAWACZ, a, m.; Ross. 0T4aTqincB, CÆa'nniK'E, n034aaTe.11>, Bpynn-

nę abo odciśnione żyły tym olejkiem nasmaruj. Sienn. 44,

Teab; Eccl. 0T4aTeab, niaieibiiiHKi ; co oddaje, podaje, ODDETCHNAC, ob. Odetchnąć, wraca, nagradza, ber tte&erge&er, Ueberbrtnger, ber Slbgeber, ODDŁAWIĆ", cz. dok., odcisnąć, odgnieść, n. p. Oddławio-SSergelter; (cf. odpłajca). ODDAWKA, i, z., ODDAWEK,

wku , m., 'ODDAZ, y, z., oddawanie, i co się oddaje; aftbrücfcn, Iwrt britcfeu.

Ross. 0T4a«ia, b«3 ttebergeben, Sffitebcrgcben, Bnftellen. Gdy ODDŁUBAĆ cz. dok., dłubiąc odjąć, abflau&en; Ross. otko-na oddawkę postanowią oborę, od faskowćj krowy faska BbipHyrb, OTHOBuparb , OTKOBHpuBaTb. masła ma być oddana, flaur. Ek. 120. Po tym oddawku ODDŁUŻYĆ, f. oddłuży act. dok., Oddłużać niedok.; z długu dopiero jego ta rzecz będzie. Haur. Sk. 44. Nie będzie    się wypłacić; Złosn.^oddusgitise; Croat. oddusujemsze ;

grzech odpuszczony, póki rzecz wzięta nie odda się,    ftcf) ber (Sdjulb ent-lebtgen. fen honoru niegodzien, kto

która to oddaż wielką czasem ma w sobie trudność.    w wojnie nie służył, Kto go krwią i odwagą w polu nie

Kucz. Kat. 3, 165. Potrzebę oddaży Pan na wszystkich    oddłużył. Źegl. Ad. 89.

włożył, aby się dosyć uczyniło temu, któremu krzywda ODDMA, y, m., który odęte policzki ma, jako trębacze, stała się. ib. 5, 164. (Boh. oddawky ; Slov. oddâwki, bucco. Macz., eill $au3&acfe. ODDMUCHAĆ, ODDMUĆHNAĆ, oddśwónl, prstenkowóni, żasłubeni, prepigani sponsalia ; anhelare. Mącz. oddąć , oddymać , dmuchaniem odłączyć, Siles. et Morau. zdawky).    wcgbldfen; (Slov. odfukowati; Vind. odpihati). Szatan, ja-

ODDECH, oddechu, obs. odetchu, *odtchu, m.; Boh. od- ko byw-a plewą odwiana od ziarna, tak was ode mnie, dech; Sorab. i. wodych ; Sorab. 2. woduch ; Vind. odih, oddmuchnie. Żarn. Rost. 3, 758 b. fapa; Bosn. oduha; Rag. odâh, odihaj, odiha, odùsejak; ODDOIC , f. oddoi act. dok., Oddajać niedok.-, dojąc odcią-Croat. oduha, oddùha, odihay, szapa ; Ross. 0T4UX’b, 0T4M-    gnać; Croat. oddoiti; Ross. 0T40HTb , abmelfett, wegntel*

mica; 1. oddychanie, baö Sltyem&olen , bafSlt^men , ber 3Itbem.    feit. Skoro się jagnię urodzi, ma być przysądzone do

Oddech czy lekki, czy pracowity, czy ciężki, czy prędki,    wymiona, oddoiwszy pierwej mleko, które bedzie w cyc-

czy grający w gardle , czy charczący, czy boleśny na    kach gęste. Sienn. 269. ( Vind. oddoiti ; Eccl. oti»aohth

wszystko to uważać trzeba u chorego. Perz. Lek. 77. Od-    odchować od piersi),

pam ; drapiąc oderwać, nbfra^en; na wzajem podrapać, jurne! freien.

dech z wielkim piersi robieniem, bardzo zły jesf. Krup. ODDRAPAĆ act. dok.; Boh. oddrópati; Sorab. 1. wotdra-5, 487. Bez oddechu , bez tchu , ziajony Vind. bresla-pen , bresodihliu. — Fig. Oddech, dęcie, dma, $audj.

Lekkim oddechem dmie wiatr w żagiel wzdęty. Kras. ODDRETWIEG, f. oddrętwieje neutr. dok.; drętwiałości po-Oss. D 5 b. — Transi. Odpoczynek, wytchnienie, ode- zbyć, ,bte, (Srftarrurtg oerlteren. Tr. Oddrętwdała mi noga. ib. tchnienie, Jîaft, 3îltbc, (Oefterr. Serjclptctufen). Zamku ODDROŻYĆ, f. oddroży ad. dok.; od drogi odprowadzić, tego, nie dając nic oblężonym odetchu, w dzień i w no- oont 2Bege ab&ringeit. W młodych latach był od prawdzi-

f. oddzieli act. dok., Oddzielać niedok.-, Boh. oddèliti, od-dëlewati ; Slov. oddélugi, oddèlowati ; \ind. oddeliti; Bosn. odjeliti, oddiliti, odluciti; odjêliti ; Croat. od-delyńjem; Ross. ot^htł, 0T4'kiaTb; odłąezyć, abtyńktlr abfonbent. Oddzielił sobie bóg Abrahama, i ze złego towarzystwa wywiódł. Sk. Żyw. 200. Oddzielający Ross. ot~ 4t.îHTejitHUH. Majętności wszystkie zostawiwszy , sam się na żywot oddzielony i bogomyślny udał. Sk. Dz. 602. (t. j. osobny, pustelniczy). Swantopełk, usłyszawszy a zabiciu Borysa i Illeba, weselił się z tego, iż już dwu bratu jednaką śmiercią z ojczyzny oddzielił. Stryjk. 153* t. j. od ojcowskiego spadku odchylił, non ber öäterltdjen (gröfd^aft entfernt. Oddzielać syna, córkę * odprawiać. Cn. Th. ouéftfltten, auêfteuern. ODDZIELNOŚG, ści, z.; Ross. OTAbjeHHOcrb ; a) możność być oddzielonym, bie Slbtljeib barfett. — b) Stan oddzielony, bte 2Ibgcfonbcrljeit. Osobne przed tym ziemie zrzekły się swojej oddzielności, dla uformowania jednego udzielnego ciała. Gaz. Nar. 1,101 ; disting. udzielność. ODDZIELNY, a, e, — ie adverb., a) rozłączny, co łatwie może być rozsadzono, separabilis. Mącz.f abteilbar, trennbar, leidjt abjufonbern; Ross. oiTtonbiu, 0T4taeHHMH , 0T4tJHMuii. Nieoddzielny, nieodłączny in-separabilis. ib.— Mathem. Liczby oddzielne, numeri abstra-cti, unbenannte Bälden ; oppos. liczby imienne. Lesk. 2 16. Alg. Nar. 47. et 175. — b) Oddzielny * oddzielony., abgefonbert, abgetljetlt; Ross. otxohûh.

ODDZIERAĆ, ob. Odedrzeć. ODDZ1ERACZ , a , m., odry-, wacz, avulsor. Mącz., ber 5lbreißer.

ODDZIERZGNĄĆ, f. oddzierzgnie act. jedntl., Oddzierzgać niedok.-, odwiązać co zadzierzgnionego. Wiod., anffnüpfcn , öbfnüpfen, auflôfen. ODDZIERZGNIONY, 'oddziergniony, mogący być odwiązanym, auflösbar. Nie mów przeciw Wenerze , by cię nie chlusnęła Abo w "nieoddziergnione sidło nie pojęła. Simon. Siei. 47. Banial. B 3 b. Serce me w sidło wdał nieoddziergnione. Kulig. Her. 175.

wćj wiary oddrożony. Grodz. S. Jac., ( cf. odbłąkany).

ODDROŻE, a, n., zdroże, ber 2lbtt>eg. Wóz konie rwą po oddrożu, per avia. Zebr. Ow. 33.

ODDRUKOWAĆ cz. dok., Oddrukowywać czestl.-, drukując odbić, abbrûtfen ; Vind. obtiskati, pofhtampati; Ross. ot-nenaiaTŁ, omenaTbiBaTb ; cf. odpieczętować.

ODDUCH, u, w., Tr., wyduch, wyziew, bte SIuêbunftung;

(cf. oddech). Zimno nagłe odduchom gorącym w ciepłym ciele drzwi zamyka. Tr. ODDYCHAĆ , oh. Odetchnąć. ODDYCHALNY, a, e, od oddychania, Slt^nen » ,

21tl)em, oom Sltljemljolen ; (Carn. dushliv). Gaz oddychalny czyli zdrowy, nieodychalny czyli duszący. N. Pam. 4, 3, oxygéné et azote. ODDYMAĆ, ob. Oddać. ODDYSZEĆ, f. oddysze med. dok. ; odetchnąć, öerfdjmaufen, ftd) er^o^Ien. Tu mi to miłe i wdzięczne zacisze, Gdzie myśl spokojnie po trudach oddysze. Zab. 16, 177. Kniaź.

ODDZIAŁ, u, m.; Boh. oddjl; Ross. 0T4'fe.i'b , nojoca, no-40CKa ; część oddzielnie wydzielona, ber $lntfjeil, bie 5lb* tfjeilung, baê abgctfyetlte @tücf, {ob. Oddzielić). Oddział wojska, dywizya Ross. cmipa. Komenderujący oddziałem Eccl. cnHpoHanajiLHHKTj.

ODDZIAŁAĆ, f. oddziała act. dok., Oddziaływać niedok., et fre-qu.; {Boh. oddèlati, oddèlawati demere, detrahere ; Ross. ot-4t4aTŁ, 0T4tjiUBaTŁ dokończyć dzieła); odrobić, abarbetten;

(Sorab. 1. woddżjlam, woddżjwam ; Vind. oddelati, do-delati, oddjati); — a) oddziałać dobrodziejstwa, odwe-tować, oddawać, SBoljltfiaten ernńebern, vergelten. Referre parem gratiam, odziałać, odsłużyć, odpłacić. Macz. Oddziaływam , odsługuję. ib. Do oddziaływania dobrodziejstwa , potrzeba i czasu i możności. Gorn. Sen. 137. Nigdy mu tego tak nie oddziałam , nigdy tak nie oddam, bym też najwięcej czynił, najwięcej dziękował, żeby on jeszcze więcej uczynności mej, większej dzięki nie był godzien. Gorn. Sen. 55. Nie potrzebuję tej zobopolności a oddziałania. 1 Leop. 2 Reg. 19, 37. Człowiek ubogi łaski oddziałać nie może. Kosz. Cyc. 150. Czekał po-    .

godv, żeby dobrodziejstwa wziete w jakiej części od- ODDZIWOWĄC się recipr. dok., dosyć się nadziwować, ftd) działać mógł. Gorn, Sen. 172. Gdy im ty najlepiej dzia-    auSwunbern, genug benmnbcrn. Niepodoba mu się orygi-

łasz, tym oni najgorzej oddziaływają. Ezop. 56. — b )    nałom oddziwować. Mon. 69, 38.

, 0T4BiiraTb ;

Oddziałać, odczynić, odjąć, odczarować, działaniem ODDŹWIĘCZYG cz. dok., dźwięk nazad oddać , Jitrücf fdjaöeu oddalić, osobliwie czary; abttum, wegtfjun, roegfdjaffen, be* Sorab. 1. wotzencżżu. fottberS Bwberep, entzaubern, enteren. Cn. Th. Oddziały- ‘ODDŹW1GNAĆ, cz. jedntl.-, Ross. oto4bhhjtł wam urok, arceo fascinum. ib. Cyrces przemieniła to-    ciężar dźwiganiem podnieść; abfteben ; {Vind. odvsigniti,

warzysze Ulisesa w świnie, aż ją gwałtem mieczem    dolvsigniti). ‘Odźwignienie Vind. odvsiglei, dolvsiglej^

przypędził, toż zasię oddziałała te pokusy. Biel. Św. 10    ‘Oddźwigalny Ross. OT4BH5KHLIH, odsuwalny.

b. Ćzarodziejniki swą złą nauką komu chcą uszkodzą; 0DDZW0N1G cz. dok., ukończyć dzwonienie, lub też na ale tego zasię odjąć a oddziałać nie mogą, co złego wzajem podzwonić; abląuten, feiner ©eitS ruteber läuten, uczynili. Eraz. Jez. P 5 b.    ba3 Sauten ermtebern ; Ross. OT3BOHHTb, OT3B8HHBaTŁ. Od-

ODDZIEDZICZYĆ, f. oddziedziczy act. dok. , od dziedzictwa    dzwoniłem ci tak z twoich własnych pieśni, jakom ci obie-

oddzielić, »on ber dśrbfcbaft abfimbern, a) wydziedziczyć    cał. Zygr. Pap. 378. Wszakżem cię przestrzegał, abyś

enterben. Kazimierz w testamencie syna Władysława od-    nie ruszał dzwonka, żebyś go nie wydał; nie chciałeś

156.

ODE * od, cum enclitico, quando plures consonantes inse-quuntur, »on. Prosili jałmużny do drzwi ode drzwi chodząc. Birk. Dom. 80. Zastąp' tam ode drzwi. Teat. 24, c, 70. Ode mnie. Ode dnia. Patet hic usus quam la-

455

ODDROŻE- ODDZIELIĆ.

ODDZIELNOŚG - ODE.

dziedziczył. Krom. 750. — b) Dziedzictwem dostać, er*    przestrogi przyjąć, otoż masz oddzwonienie. Zygr. Pap.

erben. Ducha cząsteczkę boskiego odziedziczyłeś. Zimor.

Siei. 199.

ODDZIELACZ, a, m., ODDZIELICIEL ; Eccl. 0T4taHTejb ; rozłączacz, ber 5Ibfonberer, Slbt^eiler. Usiędzie oddzielacz w Azocie. 1 Leop. Zachar. 9, 6. Wujek. ib. ODDZIELIĆ,

łissime in compositione verborum, e. gr. odbierać, ode-    Odeclić od towarów, opowiedzieć się na cle, profiter!

brać; odmykać, odemknąć; odpierać, odeprzeć.    merces. Mącz. Kwity na odeclanie sie. Dyar. Gród. 281.

ODEBRAĆ, f. odbierze act. dok., Odbierać niedok. ; Boh. ode- ‘ODECZCIĆ, ob. Odczytać, brati, odbjrati ; Slov. odberat, odbjram ; (odberatliwy, od- ODEDNIEĆ , ob. Odnieć.

beranliwi, odberagićni, odberanliwec Ablativus); Sorab. 1. ODEDRWIĆ, /. odedrwi act. dok., Odedrwiwać niedok., wzaje-wodberu, precżberu, nucberu ; Hag. odabratti ; Vind. od-    mnie kogo odrwić, drwiny powetować, eilten gegenfettig

Vati, sadóbiti, dobiti, prejeti ; Croat. odbiram ; Ross.    foppen, (§letd)e$ mtt @Ietd)em oergelten. Ja chciałem z nie-

uTOÓpaTb, OTÓiipaTb, (oTÓopi wybór, OTÓopHbiH wybór-    go zażartować, o on mi odedrwił. Teat. 52. b, 15.

ny), nojyqHTb, nojyqaTb; §. 1 a) odjąć od czego, abo od ODEDRZEĆ, oddarł, f. odedrze act. dok., Oddzierać niedok.; kogo, abo komu, abnelfmen, wegitefymcn. W maju z owiec    Boh. oddrati, oddjrati ; Sorab. 1. wotdru ; Rag. odrjêti,

ozimą każ wełnę odbierać. Jez. Ek. FI. Zrzyna mięso,    odirem ; Vind. oddreti, sdreti; Ross. OTO/ipaTb , 0T4HpaTb;

i wszystko odbiera od kości. Bardz. Trag. 328. Odbie-    oderwać, a&reijJen. Oddartego co Ross. 0T4Hp0Kï. —

ram sobie od gęby, a im daję. Teat. 7, 63. Szumować,    Fig. Krakus nieprzyjaciela jednego przymierzem, drugiego

czyli odbierać ziarna na wierzchu wody pływające. Brzost.    bogiem, z karków ojczystych oddziera ; a cervicibus patriae

Duch. 403. Cały areszt offieyera kończył się na ode-    removit. Krom. 55. Oddarcie] Ross. 0T4HpKa, 0T4npaHie.

braniu mu szpady. Gaz. Nar. 1, 174. Kogo zgubić chce ODEGNAĆ, f. odgoni act. dok., Odganiać niedok.; Boh. odeh-szczęście, rozum mu odbiera. Min. Ryt. 4, 166. Słowa    nati, odhanéti, uhnat, użenu ; Slov. odhânjm; Sorab. 2.

złośliwe sławę drugiemu odbierające. A. Zamoj. 206.    wottegnasch; Vind. odgnati, odjaget, odgainati, odgo-

Kupcy skarżą się na posłów w Niemczech, że im chlćb    niti ; Carn. odgnat; Bosn. odaghnati, odgoniti, otirrati;

odbierają. Pam. 85, 1, 684. (zysk umniejszają). Umyśli-    Rag. odaghnatti, odgonitti; Croat. odegnàti, odganyara ;

łem już z rozpaczy życie sobie odebrać. Teat. 21. c, 23.    Dal. odganyati, odagnati ; Ross. OTomaTb, oiTOHab; Eccl.

ftd) brtśi fiebeit neunten. — §. Phrastice: Dzieci odbierać*    ot5K0hhhth , KbcnpauTH ; odpędzić, roegjagett. Kurzenie

babie, bte #ebemutter ntadjen, bte ©etymutter abgebcn/ bett    bylicą odgania pokusy z domu'. Sienn. 2. Chciwości od-

©elmprcnben bte Ätttber abncbmeit. (Eccl. B03iipieMJH0 OTpo-    ganiają dobrą radę. Gorn. Sen. 78. Kupiec Krakowski

qa do chrztu trzymam; B03npicMHma ociec chrzesny,    Turza naprzód jął odganiać śrebro od ołowiu przez

B03npieMHHua matka chrzesna). Niewiasta, co u innych    miedź. Biel. 462. odbierać, (lbtrdbeit, abfonbern, odłą-

niewiast przy rodzeniu dzieci odbiera. Perz. Lek. 315.    czyć. Odegnanie, ‘odgon, Croat. odgon; Ross. oirom,

Kazał Faraon babom , co dzieci odbierają, aby dusiły    oiroHKa. Mieszczanie ku odganianiu nieprzyjaciela od

wszystkich synów z żywota macierzyńskiego wychodzą-    murów gotowi byli. Baz. Sk. 182. Gwałt gwałtem od-

cyeh. Zał. II. T. 66. — b) Emphatice: Odbierać * nazad    ganiać. Zygr. Pap. 507. (klin klinem). Sędziowie po-

odbierać, juritcf nehmen, nńeber tuepeljmen. Trzeba ode-    winni klęte od sądu odganiać. Szczerb. Sax. 178. (nie

brać co naszego. Staś. Num. 1, 217. (odzyskać). Bóg    dopuszczać ich).

odehnauti; Sorab. 1. wothnuyu; Vind. odgeniti, odgibati ; Croat. odgiblyem ; Ross. OTOrayTb, OTrnóaTb ; na przeciwną stronę przegiąć, megbtcgen, abbtegen. Recurvus, odgięty, odkrzywiony. Macz. * Gałęzie odgięte, reflexi, których końce w górę się zakrzywiają. Bot. Nar. 44. (Vind. odnagnjen, odvernjen). Napraszczam, odginam, reflecio. Volck. 515. Skrzywione dyle bywają ciepłem odgięte. Pilch. Sen. list. 383.

daje, bóg odbiera swoje ludziom dary. Pot. Pocz. 486. ODEGNAĆ, f. odegnie act. jedntl., Odginać niedok. ; Boh. — §. 2. Odebrać od dającego, dostać od niego, otrzymać, wziąć, erhalten, befontmen, Wegen, empfangen. Odebranie, (Carn. tfdusetje; Vind. prejemik, dobizhek, sado-bizhek, dobitjc). Czyście odebrali, po którem was posłał, pieniądze? 'Teat. d, d. Similiter n. p. Wizyt nie odbiera , ani ich daje , ponieważ ją tu mają jeszcze za obcą.

Pam. 84 , 1060. Są tam kruszce bardzo dobrego śre-bra, a nie umieją go inaczej odbierać, tylko przez ogień.

Roter. 228. odganiać, dostawać, dobywać.— §. Czekam ODEGRAĆ, f. odegra act. dok., Odegrawać niedok., Odgry-z niecierpliwością, jaki koniec ta awantura odbierze. Teat. wać frequ.; a) przegrane odzyskać, ttueber jnritcJgenńnnen, 23. d, 46. weźmie, mieć będzie.    ttńeber abgenńmten ; Vind. oddobiti, doldobiti ; Ross. otih-

ODECHC1EĆ się infin. imperson., odechce się f., odechcia-    rpaTŁ, OTtHrptiBaTi., CŁHrpaTi,,    cŁiirpuBaTb. Przegra

ło się praeter., odchciewa się praes.; odniechcieć się. lem czerwonnych złotych piętnaście; trzeba będzie ode-Tr., chęć stracić, ‘odchęcić się, bic Sufi oerlieren; Boh.    grać. Mon. 67, 37. Odda ci ten dług, skoro odegra, co prze-

odnechtili se , odnechtelo se, odnechce sc amittere li-    grał. Mon. 66, 223. Teat. 34. b,    E 2. To rzecz odwe-

bidinem-, Sorab. 2. sze wotnachowasch; Sorab. 1. wone- towana, jak się przegra, tak się odegra. Teat. 22, 6. cham ; Ross. OTXorfcTbCH. Ślepo się dziś zakocha , jutro    Odegranie Ross. po3Hrpbiuib —    b) Odegrać, skończyć

igrzysko, grę, deludere. Cn. Th., baś ©ptel enbtgen, $u énbe fptelen, (abfptelen).

456

ODEBRAĆ - ODEGLIĆ.

ODECZCIĆ-ODEKRZCIĆ.

się jej odechce, Tysiąc ma celów, w które razem mierzy. Zab. 14, 374.

ODĘCIE, ia, n., Boh., odutj ; a) subst. verbi Odąć qu. v.— 0DEGRZMIEĆ, f. odegrzmi intrans. dok. ; przestać grzmieć; b) Odęcie * nadęcie, nabrzmiałość, bte ©efdpmtlfi. Perz. Vind. odgermeti, ju bomtent auf^ören, abbonnern. Ode-Cyr. 1, 113.    grzmiało , detonuit. ■ Cn. Th.

ODECLIĆ, f. odecli ; et Odeclić się dok., Odeclać niedok.; 0DEKLNAĆ, ob. Odkląć.

cło zapłacić, abjoHen, uerjoUen, ben richtig rnadjen. ODEKRETOWAĆ .ob. Dekretować. ODEKRZCIĆ, oh. Odchrzcić.

ODELGA, i, z., ulga, ulżenie, odelżenie, btC Ctttbcrurtg; Croat. odlahkocha ; Eccl. 0Tpa4CTB0, OTpa4CTBOBame, OT40XHOBeHie, OThftóAK, npox4a4HOCTb. Wielka odelga jest, kiedy strapiony ma przed kim ciężkość swą wynurzyć. G om. Dw. 508. et 279. Zdrowie mi przywrócił, I ból w odelgę obrócił. Gęb. Hym. 523. Jędza do piekła się udawszy, niebu i ziemi wielką uczyniła odel-Próino się na świecie odelżenia spodziewać, gdyż zawsze pracy i roboty dosyć. Ezop.

m.

A. Kchan. 201.

gę-

457

ODELGA - ODEPCHNĄĆ.

ODEPREĆ- ODEPRZEĆ.

BaTŁ , OTMTUTb , OTIMqHBaTL , OTTOIKHJTŁ , OTTaiKHBaTŁ ; Eccl. OTpiaro. Newton przypuścił dwie w naturze siły panujące, odpychającą i pociągającą. Rog. Doś. i, 19. Czyli ciała mają własność odpychania się? Os. Fiz. 56. Roztworzone ciało, mocą właściwą, którą tizvcy odpychaniem (repulsio) nazywają, roztworzyciela na dół strąca. Kruml 459. Odpychanie plebejuszów od wszelkich w ojczyźnie miejsc. Mon. 65, 271. (oddalenie, odrzucenie). Turcy są teraz przez się od Europy odepchnieni. Dawać mamy, lecz nie    tak, aby inszym odelga    Raz. Sk. 95. (odparci). Nieschludność ludzi od ciebie

nie była, a nam samym ucisk.    Kosz. Lor. 173 b. Odel-    odpycha. N. Pum. 11, 337. (wstręt im czyni). Odpychać

zenie. ib. 115. Mrozu odelżenie. Sienn. 434. Boleści się od brzegu, odbijać, odpierać, ablcntben, »om Ufer ab* odelżenie. Mącz. Kmit. Spit.    C 4 b. ODELGNĄĆ, f.    ftojktt. Odpychając się od brzegu, na Carogrod płynął,

odelgnie neutr. jedntl., lżejszym    się stać, letzter werben,    Sk Dz. 660. Równo ze dniem odepchnęliśmy się, i pły-

geltttber werben. Odelgło mi, ulżyło mi się. Cn. Th. 1184. nęliśmy na morze. Warg. Radź. 177.

Kosz. Lor. 121. (ODELNĄĆ, f. odelnie neutr. jedntl., ODEPREĆ nijak, dok., Odeprzać niedok, prejac odewstać, odlipać. Cn. Th., ft$ abletmen,    lośgeben). ODELŻYĆ, f.    odstać, abjtetyn, loSgebeit, loêfoc&en; Ross. oTonpfrn,, oto-

odelży act. dok., nieco ulżyć; Boh. odlehćiti ; Croat. od- npißaib. Ninoga obracać w ukropie, aż z niego skórę lahkotujem ; etwcrô littbem. Mogę teraz sercu memu rze- zdejmą, gdy odepre. Spicz. 158.

wnym odelżyć płaczem. Teat. 15, 79. Takowy zimę bç- ‘ODEPRZA, y, z., Jurid., odwod, btC ©egettrebe, ©egenflflge; dziemy mieć, w którą podczas mróz i tęgie zimno be-    Rag. pôvrachja; Vind. prutigovor, prutistava, isgovor,

dzie , wnet zasię odeliy, i przyjemniejsza będzie. Fur. Uw.    prutiodgovor ; Ross. CTptqHaa ^aioóa , orOBopimaHie. O

F 2. ODELZYCIEL, a, m. ; Croat. odlahkotitel allcvans. przach i odeprzach. W sądach spory mogą być czynio-ODEŁZYC, f. odełży act. dok., wzajemnie kogo lżyć, einen    ne przez pozwanego przez odeprzą. Ale po odpowiedzi

Wteber fcfyitnpfen. Od słowa do słowa, zaczął go .łżyć; on    pozwanego na żałobę, sędzia odciąwszy swary zbytnie,

też odełżył. Teat. 22, 81. (Vind. odlogati; Ross. oto.i-    każdej stronie niech uczyni sprawiedliwość nieodwłoczną.

raTb, omiraK) odkłamać).    Herb. Stat. 496. ODEPRZEĆ, odparł, f. odeprze act.

ODEMN1E * ode mnie, twn tttir ;    ob. Od, ode. Teat. 15.    dok., Odpierać niedok., Boh. et Slov. odepriti denegare;

c, 17.    odpjrati, odporowati repugnare, resistere; Vind. odpreti,

ODEMKNĄĆ, /’. odemknie act. dok.. Odmykać niedok.; Boh.    odpérti, odpèrl , odprem, odpirati * otworzyć; Lat. ape-

odemknauti, odmykati ; Slov. odmikati ; Carn. odmikam,    rire, apertus ; Graec. migom aperio; Hebr. 1PD aperuit;

odmikujem , odmizhem, odmaknem ; Vind. odmeknuvati;    Carn. odpreti, odperl, odprêm, odpiram; Croat. odpre-

Croat. odmeknuti; Bosn. odmaknuti; Rag. odmaknutti,    ti, odpiram, odperlszem * otworzyć ; Bosn. odapriti ape-

odmizzati; Ross. OTOMKHyTb, OTMbiKaTb; odsunąć, weg*    rire, vincere litem; odpiratise, rivattise obsistere; Rag.

fcfyieben, wegrüefen. Pobliżu się do niego nigdy nie przy-    odaprjêti; Ross. omepeTb, OTonpy, onrnpaTb, OTpa3irrb,

myka, A jeśli się on przymknie, ona się odmyka. P.    oipmaib; (OTneptn., OTnwpaTb * odsuwać zasuwkę; ot-

Kchan. Orl. 1, 81. Na ten pocisk ani się poruszał, ani    neptTbca, OTiiHpaTbca zapierać się);    §. a)    odpychać, od-

się z miejsca odmykał. Birk.* Dom. 89. — §. Odmykać,    bijać, Jltrucfftoßen, Jlirûtlfdjteben, ßbftüßen,    weg’ftoßett. Od

drzwi, skrzynię, komorę, i t. d. » otwierać, aufmadwn,    portu flisy odpierają dalej. Bardz. Trag. 548. — Odpierać

attfdfltcpen ; Carn. odkleném,    odklepam ;    Vind. odkleniti,    kogo * odpędzać, odganiać, odbijać,    juriicffd)Iagett ,    abfdjla*

gorskleniti, gorodkleniti ; Eccl. OTiuioiaio,    OTMUKaro; Ross.    gen, tvegfdjlagen. W najzaciętszej walce odeprą    napaść

pa3C40HHTb, pa3CiOHHBaTb. Cożby po drzwiach było, kie- Maura. Przyb. Luz. 50. Dozwólcie mnie samemu mę-dyby ich pewnych czasów zamykać i odmykać nie potrze-    żnie te burze odpierać. Teat. 6,    63.    Czy godzi się

ba? Pim. Kam. 141. Gil. Post. 269 b. Tamże przez odem-    gwałt gwałtem, kij kijem odpierać?    Petr.    Ek. 62. Rzu-

knione (odemknięte) połowicą wrota, Siła było w otwar-    cił nań Ajax dzidę, lecz się nie przedarła Do    ciała, bo

tych sieniach widać złota. Otw. Ow. 176. Gdy on .żarn-    miedź gruba silny raz odparła. Dmoch. U. 2,    10. Od-

knie, nikt nie odemknie. Rudn. Jes. 22, 22.    party, ‘odpartny, mogący być odbitym , odbitny, zwycię-

ODEMSTÀ, y, z., odwetująca pomsta, ocrgeltcnbe SRacfye. Lu-    żny; jurftdlf^lagbar, beftegbar. O bożku miłości    wielowła-

boby sam chciał od wojny poprzestać, tedy rpy sami    dny, którego moc nieodparta. Teat. 1, b. 88.    — O na-

mielibyśmy go prześladować, na sarnę sprawiedliwość i    turo! twe prawa są nieodparte. Teat. 13,78.—    §. b) Od-

odemste patrząc. Star. Woj.    Ab. (Ross.    OTMcrim, otm-    pierać komu intrans., odpór dawać,    odejmować się, 2Bt-

maib, OTMineBaTb odemścić,    pomścić, zemścić; otmcth-    berjknb leiften; Eccl. npOTiiBonproca.    Rzuciwszy    się do

TeJb, OTMecTHHKt odemściciel, pomściciel, zemściciel,    szabli, co mężniejszym to tarczą, to wręcz odpierał,

mściciel).    Warg. Wal. 82. Aby się wżdy nad nami kiedy zmi-

DDEPCHNĄĆ, f. odepchnie act. jedntl., Odpychać niedok., łowali, A tym srogim pohańcom spólnie odpierali. Biel. pchnąc oddalić, odeprzeć, roegftoßen , abffaflen, jurńcffłojkn ;    5. M. B b. Nie potrzeba nam pomocy zinąd na od-

Vind. odpechnit ; Ross. omaxHyib, omuxaTb, OTimxn-    parcie nieprzyjacielowi, gdyż sami z to mocy mieć mo-

Ztownik Liniegt wyi. 2. Tou» III.

458

ODEPTAĆ - OBERZNĄĆ.

ODESCHNĄĆ - ODETCHNĄĆ.

zem, żebyśmy każdemu swemu nieprzyjacielowi mężnie    zavam ; Rag. odrèzati ; Dal. et Slav. odrizati ; Ross. ot-

odparli. Gwagn. 136. Długą bitwą zmordowani, trudno    pi3aTb, OTpi3biBaTb; odrzezać, odkrajać, aDfc^rteibeit. Ab-

mogli świeżym wojskom odpierać. Warg. Cez. 182. Ka-    scindere cultello tractim apresso. Cn. Th. (cf. odciąć). Płu-

zał im, żeby się nie trwożyli, a mężnie odpierali nie-    giern skibę oderznął. Oliv. Ow. 635. Powinieneś mieć

przyjacielowi. Biel. 79. Warg. Wal. 156. Kościoły za-    przy sobie nóż, abyś się miał czym oderznąć, gdyby

kładab, a nieprzyjaciołom swoim odpierać nie chcieli.    cię przywiązano. Teat. 8, 39. Oderznięcie, Garn. odre-

jBiel. Sw. 201. Mieczem tym uzbrojony, mógł nieprzyja-    sanie; Vind. odres , odresba, odresanje.— Transi. Ode-

cielowi odeprzeć, i onego porazić. Srnalc. 167. Widząc    rznąć, odjąć, odciąć, abfcfynetben, benennten. Obsaezenie

Prusowie, iż Polakom nie mogli odeprzeć, jęli łaski    fortecy ze wszystkich stron, ażeby jej oderznąć dowóz

szukać. Biel. 97. Tak poruszony, że ledwie odpiera    wszelkiej żywności. Jak. Art. 5, 305.

Płaczowi, iłży z trudnością hamuje. P. Kchan. Jer. 411. OBESCHNĄĆ nijak, jednoll., Odsychać niedok. ; Ross. ot-— §. Odpierać komu słowami etc., odwodzić się, einen coxHyTb, orcuxaib; znowu poschnąć, po wierzchu oschnaé, nńberlegen ; Vind. isgovarjati, prutigovarjati, prutistaviti,    nneber trocfen werben, abtrocfnen.

prutirjekati ; Ross. omepaTbca. Powstawa nieprawdy mo- ODESCIE ■■ odejście, ob. Odejść.

wca przeciw obliczu memu, odpierając mi. 1 Leop. Job. ODESŁAĆ, /. odeśle cz. dok., Odsyłać niedok. ; Boh. ode-16, 9. Powiadał, iż kupił to imienie; ale strona od-    slati; Sorab. 2. wotposzlasch ; Vind. odpoflati, odpofhilati,

pierała. Biel. Śiv. 174. ćłośno odpierał żydom, poka-    prezhpoflati ; Croat. odessilyam, odeszlalszem, odpossi-

zując przez pisma być Krystusem Jezusa. Budn. Act. lyam; Dal. odasslati; Bosn. odaslati; Rag. odaslatti ; Ross. 18, 28.    OTOcjaTb, OTCbuiaib; a) wracać co komu, jnrncffctjitfen,

ODEPTAĆ, f. odepce cz. dok., otłoczyć depcąc, obculcare    nbfcfyicfen. Odeślę książki, skoro przeczytam. (Eccl. npo-

Cn. Th., bte (ürbe runb urn eintrcten, runb fyerunt feft trc*    mBonocbuaio, Graec. àvxemoxül<û, odpisuję na list.). —

ten; Sorab. 1. wobteptam ; Ross. OTOirraTt, OTanTbiBaTb,    b) Odesłać, odsyłając zkąd oddalić, wegf^trfen. Odesłano

(OTOiiTtiHHbiH wydeptany; otoiioicb, orononeKt obuwie    go od dworu na bezpieczne miejsce. Tr. Cezar żonę

wydeptane, pochodzone).    swoje odesłał od siebie, i rozłączył się z nią. Eraz. Jęz.

ODERWĄ, y, z., część oderwana, odłomek, odłam, ein    G g 5. Odesłanie, odsyłka, Ross. OTCbUKa, OTOcaame,

abgertffeneö ©tücf. Prusy, Szląsk, dawne oderwy od na-    oTnycKE; Eccl. orny cn, cf. odpust; otlotaiiiikt., enncnont

szego kraju. Przestr. 184, ob. Oderwisko, odrywek.    yBOJCHHbia on> CBOen enapxiö. — Transi. Odsyłać do

ODERWAĆ, f. oderwie cz. dok., Odrywać niedok. ; Boh.    własnego forum , rejicere causam. Cn. Th., nerwetfen, &ttt

odtrhnauti; Rag. odarvatti, zgrabili, ugrabiti; Ross. oto-    nerweifcn. Odsyłam cię do autorów samych. Ealib. R 3;

pBBTb, OTpHBaTb; §. a) rwąc odłączyć, urwać od czego, ab*    ob. Odsyłacz.

reißen, propr. et transi. Jedne mocą, drugie postrachem,    ‘ODESPOD, ‘ODESPODŹ,    ob. Odspod.

inne przyłudą nagrody, od nieprzyjaciela oderwał. Pilch.    ODESSAĆ, /'.    odessie act.    dok., ssanie    odbyć,    ssać    prze-

Sall. 275. ćdy się już siać godzi, nie odrywać się od    stać, abfauflen. Gdy już prosięta odessą, to je odsądzać

siewu. Haur. Ek. 66. Ross. pHHyTbCfl, ptaTbca. ODER-    od maciorki. Cresc. 567; Ross. OTCocaTb, OTcacHBaTt;

WANIĘ, subst. verbi dok., Odrywanie niedok., bfl3 9lbrctßen. Vind. odfafati, dolpofefati.

\ — ODERWANIE adverb., oppos. nieoderwanie * nieodłą- ODESZCZWAĆ, f. odszczuje act. dok., szczując odbić, wie* cznie, nieodzielnie uttabreißbar, untrennbar. Baruch trzy- bcrabjagen. Agnum lupoeripere, odjąć, odeszczwać. Mąci. mał się nieoderwanie Jeremiasza aż do śmierci. Zal. Test.    Pasterze ich zaraz odegnali, I psy od swego bydła prędko

295. ODERWANIEC, ńca, wi., odszczepieniec, ein 2Ib*    odeszczw ali. Papr. Kot. Tob.

triinniger. Synowde Belial, oderwańcy cerwki bożej. Birk.    ODESZŁY, ob.    Odejść.

Gi. Kun. 22. Żarn. Post. 44 b. ODERWISKO , a, n. ,    ODETCHNĄĆ,    f. odetchnie    inlr. jednotl.,    Oddychać    niedok. ;

urwisko od czego, oderwane miejsce, ein öbgeriffener Ort,    Boh. oddechnauti, oddychati; Sorab. 1. wodycham, wo-

Citt abgertffeneé, abgefpülteê 8anb. Rzeki wielkie czasem    déchuyu, hwon duhyu, hwon dècham; Vind. odihovaf,

wyspy i oderwiska formują. Ostr. Pr. Cyw. 1, 108. Gdy-    odehnit, sdihovat, oddehnitife, odihuvatife, odehnuvati;

by gwałtowne jakie przyrzucenie gruntu nastąpiło, co    Carn. gâgam ; Croat. odihavam, oddihavam , oddehnujem,

się nazywa oderwisko, vis fluminis; tedy pan gruntu    odehnutisze, dihati, dishem, podihavam, poimlyem, opo-

zepsutego ma do niego prawo, pokąd na gruncie przy-    javlyamsze; Rag. odahnatti, odissati, oduscîvati; Bosn.

rzuconym korzenie nie puszczą się. ib. i, 128. I tak    oduhivati, odihivati, odihati, odahnuti ; Ross. OT40XHyTb*

dzika skała, i to tak straszne oderwisko, wielu od oj-    OT4UxaTb; 1. oddech w się brać i wydychać, atlunen,

czyzny do siebie odciągnęło. Ossol. Sen. 7. ODERWISTY,    beu Sitnem au8 * unb einlajfeit, Sitnem ^o^len. Zwierzęta od-

a, e, — o adverb., urwisty, pełen oderwisk ; Ross. ot-    dychają, gdy się powietrze w wyznaczone od przyrodze-

pbiBHCTbiii, gebroden, abgeriffen.    nia części wciska; i ztamtąd znowu wypchnięte bywa.

ODERZNĄĆ, /. oderznie cz. jedntl., ODRZYNAĆ niedok.,    Kluk. Zw. 1, 115. Przedychanie przechodzi przez skórę y

partie, oderznięty ; Boh. odfezati; Slov. odrezugi; Vind.    oddychanie z ust naszych na przemiany powietrze wypu-

odresati, dolvresati, (odriefhit solvere); Sorab. i. wo-    szcza. Rog. Doś. 1, 108. Powietrza tego, które w się

treznu, wotrezuyu, wotriefacż, wodrizam, wodriżem,    bierzemy, nie widać, a gdy zaś oddychamy iwypuszcza-

wodriżu, precżrjżu, preczrjżam ; Croat. odresüjem , odrę-, my go nazad, to go widać. Sak. Probl. 97. Oddycha-

‘ODETCHY - ODEJŚĆ.

ODEJŚĆ.

459

jący (oddechowy) kanał (krtań), guftrötyre, w ustach sie zaczyna, idzie do płuc; służy do oddychania powietrzem, i wydania głosu. Kluk. Zw. 1, 38. Po każdym w tchnieniu powinno nastąpić odetchnienić. Zool. 19. (exspiratio). Oddychanie spiratio, wydychanie exspiratio. Wejch. Anat.

112. — g. Transi. Oddychać czym * tchnąć czym, etmaS attymen; voE fep t)0U etwaê. Moje serce tylko tobą oddycha. Staś. Kum. 2, 67. Miejsce przyjemne, gdzie wszystko niewinną oddycha rozkoszą. Żabi. Roz. 25. — 2) Odetchnąć, spocząć, odpocząć, (Oefterr. verfctynau* fen), auêrutyen, jtt 2lttyent fommen. Niech odetchnę, bom się okrutnie zmordował. Teat. 54. c, a 2. Jak możesz tak zawsze pracować ; odetchnij trochę, zabaw się. ib. 9,

5. Po ciężkiej pracy i gwałtownym biegu, Miło odetchnąć i spocząć na brzegu. Kras. Woj. Gh. 29. Odetchnienie, odpoczynek Ross. otaux’l , OTAMiUKa , OTAOXHOBenie. ‘ODETCHY » oddechy, ob. Oddech.

1.    ODETKAĆ, f. odetka ad. dok., Odtykać niedok., dete-xere, rozsypać coś pierwej natkał, z krosna. Mącz., ab* weben, ba$ ©ewebte wteber aufmactyen; Sorab. 1. roztkayu, wottkayu ; Bosn. odkatti. — 2. ODETKAĆ, cz. niedok., ODETKNĄĆ , jedntl. f. odetknie , ODTYKAĆ niedok., zatykanego co otworzyć, aufftöpfeln, aufftvpfcn wa3 pgeftopft war; odszpuntować; Sorab. 1. wottjkam; Ross. OTOTKHyTb, OTOTKHy, OTTHKaTb, OTHynapHTb, OTKynapiiBaio, pacny-naptiBato, pa3Kynopmi>. Kolejno czop po czopie odtykać, i wodę tę spuszczać. Torz. Szk. 71. — *J. Lice siostry nieszczęsnej wstydliwe odtyka, develat. Zebr. Ow. 156. odsłania , aufbcćfen.

ODETNIE, /. verbi odciąć. ODĘTOŚĆ, ODĘCIE, ob. Odąć.

ODETRZEĆ, odtarł, f. odetrze ad. dok., Odcierać niedok.] Boh. oddrbati ; Sorab. {. wottrużu; Sorab. 2. wottrësch ; Vind. odtreli, odtirjati ; (Rag. odatàrti * odpiłować) ; Ross. OTTepeTb , OTTiipaTb , OTOrpy, ormpaio ; wytrzeć co z czego, wegretben. Odcierać zemdlałego, cucić go, einen Otyń* mächtigen burd) SRciben ermuntern; wieber in$ geben bringen. Omdlał i padł , tak że go odcierać musieli. Budn. Apopht. U 2.

ODĘTY, ob. Odąć, 1. ‘ODEWRZEĆ, oppos. zawrzeć, ob. Otworzyć.

2.    ODEWRZEĆ, odewrzał, f. odewre nijak, dok., Odwierać niedok., odgotować się wrąc; aufftebeu ; Slov. odwjrém.

ODEWSTAĆ, ‘ODWSTAĆ, f. odewstanie intr. dok., Odewsta-wać niedok., odłączywszy się sterczeć, abflaffeit, abftetyen, niebt anliegen, nid)t anfetyließen. Nasienie to moczyć, aby z niego odwstała skóra. Hanr. Ek. 59. Na drzewie skórę odętą, albo odewstałą, najlepiej odrzazać. Cresc. 377. Ujrzał, że ku Tybrowi kamienista skała Napadłszy się, od góry znacznie odewstała. Klon. Wor. 24. Kopyta końskiego odewstanie od mięsa. Końsk. Lek. 53. *Hipp.

124. Odcwstał chlćb, podniosła sie skóra na chlebie. Wiod. odsiedział sie chlćb.

ODEJMOWAĆ, ob. Odjąć.

ODEJŚĆ, odszedł, odeszła, odeszli, f. odejdzie, odejdę, intr. dok., Odchodzić niedok., Odchadzać frequ.\ Boh. et Slov. odgjti, odśel, odegdu ; odchazeti; Sorab. 2. wot-tejhisch , wottejsch ; Sorab. 1. wottenhdu, wotendu,

wotkhadżam, wottenhdźem; Carn. odhajam, odjidem, od-jidti; Vind. odjiti, odhoditi, odhajati, prezhjiti, prezhho-diti; Croat. odhajati, odhajam; Dal. odhodim, ottiti, poyti ; Slav. otichi; Bosn. otiti, odajti, oticchi, odacchi, occhi ; Rag. otîti, odâchi, odhoditti ; Ross. otomth , oto-men, OTOHAy, otxo4ht{>, OTxomy; Ecd. ottuith, otijco-AHTH, 0TX0*4y, OTUiecTByio; §. 1. idąc oddalać się, precz iść; oppos. przyjść, przychodzić; weggetyen, baw* getyen. Dobrą noc mu dawszy, wszyscy odchodzili. P. Kchan. Orl. 1, 175. W tym leżę, com nie lubił ludzi, Tymon grobie, Klnij mię jak chcesz odchodząc, ale odejdź sobie. Zab. 15, 168. gety betner SBege. Anna nie odchadzała z kościoła. Sk. Kaz. 50. Sk. Dz. 4. fte fam gar nictyt weg vom Tempel. Odchodzenie morskie * odlew morski, bie tëbbe. Nadchodzenie i odchodzenie wód. Bo-ter. 65; (Bosn. osseka, rechescja). Złe przychodzi prędko, a odchodzi pomału. Teat. 22, 13. (nieprędko minie). Odszedł na lepszy żywot z tego świata. Birk. Zbar. A 2. przeszedł, poszedł, er tft tnS beßre geben übergegangen, er tft beim gegangen. Chrystus śmierć swoje odeściem (odejściem), albo drogą do ojca zowie. W. Post. W. 381. $in> gang junt SSater; Ecd. otiiuluctühk, otliuiiCtkiiic. Wprzód odeszły, wprzód umarły Ecd. npe®4eoTme4mi0. Kiedy ojcowie niespodziewanie z tego świata odchodzą, dziatki w kłopotach zostawują. Falib. R. Duch ś. jest nie odeszły, ale pochodzący od ojca i syna. Gil. Kaz. B b 6. Myśmy daleko od tych zwyczajów odeszli. Warg. Cez. 159. oddaliliśmy się od nich, odstrzeliliśmy się, dale-cyśmy od nich ; wir tyaben itn$ weit bavon entfernt. Za czarownćj laski tknieniem , w zwierzów rozmaitych dziwy, młódź odchodzi ; variarum monstra ferarum in juvenes veniunt. Zebr. Ow. 560. (przeobraża się, przemienia się, przewierzga się; ef. pójść na co, iść w co.). Płyniem z portu, nam ziemie i miasta odchodzą, recedunt. A. Kchan. 62. Dla niespania ustawicznego, sen odchodził z oczu jego. Birk. Gł. Kun. 16. (to jest porzucił go). Co łacno przyjdzie, łacno odejdzie. Cn. Ad. 94. łacne nabycie, łacne odbycie; źle nabyte, nietrwałe. Co na cle przyszło , na mycie odeszło ; male collecta , male disjecta ; wie gewonnen, fo jerronnen. Trzecia część życia odchodzi przez spanie. Prot. Kont. B 2 b. upływa, ubywa, mija, traci się, verfließt. Traktat na odeszłym sejmie zawarty. Vol. Leg. 8, 846. t. j. na dopiero skończonym, przeszłym, odbytym, auf bem vorigen, vergangnen 9?etctyêtage. Komu co z ręki pożytku odchodzi, miło to więc nie bywa. Gorn. Dz. 94. (czego nie zyska, co utraci, co mu z grzanki spada). Nie zdarło się, ani odeszło starością odzienie jego. 1 Leop. Deut. 8. — §. Odchodzi co od kogo * miewa odbyt, stolec, e$ getyt von ttym burd) ben ©tutylgang, eê getyt von ttym ab. Mimowolne moczu i stolca odchodzenie. Perz. Lek. 147. Cało odeszło od niego. Cn. Th. 593. (odchodzi pokarm niestrawiony; cf. odchod). Niewiasty na wiosnę rodzące, łacno lada za przyczyną odchod płodu miewają; jeśli odeście nie będzie, wżdy jednak trudne mają porodzenie. Spicz. 182. (poronienie). — Odchodzi, ubywa, e$ getyt ab, nimmt ab. Ćokolwiek przez ciepło przyrodzone dzień ode dnia nam odchodzi i uby-

460

ODEŻDŻYĆ- ODEZWA.

ODEZWAĆ.

wa, to wszystko pokarm przyrodzony przywraca. Karnk. Kat. 189. Srebro takie, gdy włożysz na kapelę, odchodzi go dymem mało nie trzecia część. Złot. A 3. t. j. ulatuje, »erfliegt. Uroda, gdy w długie lata się zawodzi, Traci cenę, zawsze jej cokolwiek odchodzi. Bardz. Trag. 455. — g. Jurid. Przysięgą odchodzić » uwalniać się, burd) ben (Sib fi# 1»3 madjen, frcę machen unb baooit geben. Kogo winią o co, a on przysięgą odchodzi, a to czyni już nie raz, temu samemu bez świadków nie wierzą dalej. Sax. Art. 21. Gdyby wdowę winiono, czegoby z rzeczy nieboszczyka nie miała, tedy przysięgą odejdzie, ib.

7. — §• Transi. Odchodzić od siebie, abo od zmysłów', od rozumu * tracić przytomność, zapamiętywać, szaleć; »on ©innen fommen, außer ftd) fet;n, ben ’ierftanb oerlteren. Zamyślony, ponury, odeszły od siebie, chodzi po izbie, sam do siebie gada, w koło stojących nie widzi. Mon. 65, 163. Odchodziłem prawie od siebie na ten widok. Nieme. Król. 3, 141. Zab. 14, 343. Powiadamy o gnie-wliwym, że od siebie odszedł, że sobą nie włada, t. j., że uchylił radę, rozum i przytomność. Pilch. Sen. 143. Odeszły od siebie, i srodze niespokojny. Zab. 6, 217. ganj außer ftd). Nie przyuczeni do takiego widowiska, od zmysłów prawie odchodziliśmy. Zab. 13, 123. n)ir ïamett »DU ©innen. Niektórzy od siebie i od rozumu odchodzili. Birk. Dom. 20. Odszedł od rozumu przez dni trzydzieści. Sk. Dz. 116; (cf. "przyjść o rozum). Wiele plotek, jako szaleni i od rozumu odeszli, mieszali. Sk. Dz. 247. Sk. Żyw. 2, 165. Szalony człowiek, który od rozumu odszedł. Chełm. Pr. 20. Zasmucony od rozumu odszedł, i ledwo kiedy do siebie przychodził. Sk. Dz. 570. — §. Odchodzi bydło * zdycha, ba3 SSiety fftUt, freptrt, e§ tft eine SStehfeudje, ein Siebfterben, SStehfaU. Bydło zarażonym powietrzem odchodzi. Lib. Hor. 125. Zarazy skutki znajdują się w trzewach zdechłych bydląt, które z tej zarazy odeszły. Wolszt. By di. 41. Świnie, gdzieby odchodziły i zdychały, opicli dawać jest ratunkiem. Syr. 1082. Bydło mu gęsto na oborze odchodziło. Haur. Sk. 55. Na świnie bywa czasem jakoby powietrze, że tego oraz znacznie odchodzi. Haur. 62. Szarańcza, acz tego roku ludziom nie bardzo szkodziła, wszakoż koni dla niej odeszło przez trzy sta. Papr. Hyc. 104. Bydłu jeśli gwałt uczynię chodzeniem wielkim, odejdą mi jednego dnia wszystkie stada. 1 Leop. Genes. 35. — *g. Ktoby białogłowę uderzył pięścią abo nogą, za czymby dziecię w niej odeszło.... Karnk. Kat. 339. (t. j. umarło). g. 2. Transit. Odejść kogo, opuścić, porzucić, odbiedz, »on einem roeggeben, i$n »erlaffen, jurucflaffen. -Łakomy zbiory swe odchodzić musi. Falib. G 3. Wszyscy go odeszli w tym niebezpieczeństwie. g. 3) Activ. Odchodzić co, chodzeniem odrobić, nagrodzić, odsłużyć chodzeniem, compensare pedibus. Cn. Th, mit ©eben »ergüten, burd) éehen unb Saufen erfeßett.

"ODEZDZYĆ, f. odeżdży act. dok., Itérai) regnen Iaffen. Spuścił bóg na nie man. Budn. Ps. 78, 24; »not. właściwiej, "odeźdżył, t. j. spuścił jako deszcz.« Eccl. 0405K4BK).

ODEZWA, y, z., odezwanie się do kogo, zgłoszenie się, odzow ; Hoss. błi30bi>, OT3UBX; (Boh. Ozwèna Nimfa, odgłos); fd)riftltd;e ober nmnbJtdje Abbrcfftrung on jemanben,

Abbreffe, Reibung, 3uruf, Aufruf. Zaraz po zapadłej kon-stytucyi nastąpiły liczne odezwy od Króla i sejmu Anglików, w’ których winszowali tak szczęśliwej odmiany Polakom. Ust. Konst. 1, 206. — g. Appellacya, odzew, bit Appellation ; Hoss. ot3Hb:b kb BLniweiiy cy4y. Ten co się odzowie, nie ma sędziom słów sromotnych powiedzieć przy odezwie. Stat. Lit. 205. ODEZWAĆ się, "OZWAĆ się, "ODZOWIĆ się, "OZOW1Ć się, /. odezwie się, “ozwie się recipr. dok., ODZYWAĆ się, "OŻYWAĆ się", niedok ; Boh. ozeywati se, ozywat se, ozwat se, (cf. ożjwati * obmówić) ; Rag. ozvattisse ; Croat. ozavamsze, javlyam-sze, ojavlyamsze; Bosn. javitse, zuatti, datti glâs ; Boss. 0T03Baibca, OT3biBaTi>cH ; (Sorab. 1. wozyewam * oznaj-muję ; Croat. ozivati, ozivlyem) ; 1 g. a) dać się słyszeć, ftd) Ijoren Iaffen, fid) »ernennten Iaffen, ftd) »erlaufen Iaffen. Owca obłądzona ożywa się, tam i sam po lesie biegając, na pasterza, aza ją usłyszy. P. Kchan. Orl. 1, 220. Ożywają się dłużnicy. Cn. Th. Raczejbyś się nie odzywał z poradami takiemi. Teat. 34. c, 81. Ożywa się z rozumkiem swoim. Star. Vot. C 16. Ozwał się ktoś, wyrwał się z kąta, zjawił się. Cn. Th. Tak zadecydował o wszystkim , iż nie było się można odezwać nikomu przed nim z zdaniem swoim. Kras. Pod. 2, 47. Nie śmiał się nikt ozwać. Cn. Th. Radził się ich, jeśli się z temi dyamen-tami miał ozwać. Kłok. Turk. 26. Odzywanie się listem. Teat. 49. b, 60. (zgłoszenie się). Odezwał się koncert w pokoju bliższym. Zab. 3, 110. U stołu się muzyki różne ożywały. P. Kchan. Orl. 1, 173. W kilku, które przemówił słowach , odzywało się serce przez usta. Kras. Pod. 1 , 56. (dało się poznać). — Transi. Odzywa się stolec « chce się na wielki dwór, n. p. Za pierwszym odezwaniem się stolca, natychmiast iść trzeba na stolec. Perz. Lek. 176. — §. "Ożywać się czym, ogłaszać się czym, ftd) (laut) nennen. Cycero najpierwszy w rodzie swym przezwan Cyceronem ; i od niego na potym potomstwo jego ożywać się poczęło. Kosz. Cyc. A 4. Wszyscy wierni, którzy się jeno imieniem Chrystusowym ożywają. Rej. Ap. 6. Wielki fałsz mienić się i ożywać chrześcia-ninem, a uczynków chrześciańskich nic naśladować. Hej. Post. I i 5. Koniecznie syny bożemi nie możemy się słusznie ożywać, ib. F 5. Od ciebie wszystko dobre na świecie marny, Którzy się kolwiek ludem twym ożywamy. J. Kchan. Ps. 3. (t. j. ogłaszamy, nazywamy). Sarmacya wszystkich narodów, które tylko Słowiańskimi się ożywają, jest ojczyzną pospolitą. Krom. 29. — §. Odezwać się do damy * oświadczyć jej się, einer ©ante eine ©rflćtrung tljun, einen Antrag ntadfen. Powiadają, że się odezw-ał Leander do panny Cześnikównćj. Teat. 26. b, 60. er I)at um fie ungehalten. Dopiero mi teraz ojciec pozwolił mówić W. Panu, że się możesz o inoję odezwać rękę. Teat. 2. b, 116. Słyszałem, że się do niej kilku odzywało gachów. ib. 49. b , 28. Jeśli się kto w 5 lat do rzeczy zgubionej nie ozwie.... Chełm. Pr. 57. (nie zgłosi o nie).— g. b) Odzywać się komu, n. p. wołającemu, odpowiadać, odgłaszać mu się, ftd) auf einen fKuf hören Iaffen, antroor* ten, ftd/ ntclbeu. Ryno! gdzie Ryno? ten co na wołanie najpierwszy z młodzi zawzdy się odzywał? Kras. Oss. F

ODFARBOWAĆ - ODGADNĄĆ.

ODGADZAĆ- ODGŁOBIĆ.

461

3 b. Pytała się kto kołace?jgdy się Piotr odezwał, głos odgadnienia; na coź go więc taić? Xiądz. 81. Zagadki jego wnetże poznała. Sk. Zyw. 2, 82. Zawołał mię do    do odgadnienia. Mon. 66, 723. Jakoś te    gadkę    sam za-

siebie , i ozwałem się mu, owom ja! Radź. 2 Sam. 1,7.    gadał, tak    ją odgadaj ;    wszak to    zwyczaj    szkolny, same-

Wołałem go, a nie ozwał się mi. Budn. Cant. 5, 6.    mu zagadywać i    odgadywać. Baz. Hst. 71. Tak to jest

Wzowiesz mię, a ja się ozowę tobie. 1 Leop. Job. 14,    trudna zagadka,    ze jej i anielski rozum odgadnąć i roz-

15. Będziesz ich wołał, a nie ozowiąć się. XV. Jer. 7,27. wiązać nie może. Pociej. 114.    '

Zawołajże teraz, aza będzie, coć się ozowie. Radź. Job. ODGADZAĆ się, ob. Odgodzić się.

5, 1. Ozów mi się. Budn. Ps. 60, 1. Ozwał mi się pan ODGAIĆ , f. odgai acl. dok., Odgajać niedok., wyłączyć z zaraz, gdym wołał do niego. Kanc. Gd. 320. Ozwał się    miejsca jakiego,    »on einem Orte auäfdjließeit. Jeśliby urzę-

duch, i taką dał odpowiedź. P. Kchan. Orl. 1,60. Prov.    dowi nie chciał    być posłuszny, niechaj popada karanie,

Uderz w stół, ozwą się nożyce. Cn. Ad. 1199. Uderzyć    lub będzie    należało do    odgajenia    z miasta, lub    też jaka

w stół, aż się nożyce odezwą. Teat. 7, 15; sam się    insza kara.    Chełm. Pr.    7.

ozwie nie pytany, gdy kto słyszy swe przygany; tknij ODGANIAĆ, ob. Odegnać. ODGANIACZ, a, m., odpędzi-go jedno poznasz.— §. Odgłosem oddawać, mieberltaUm, ciel, odżeńca, depulsor. Cn. Tli., ber üffiegtreiber, Ü8ertreb mteberfdjcillen. Ożywają się lasy, góry * odbija się głos. Cn. ber, $erjager; Croat. odganyâvecz ; Eccl. OTrOHHTeit, ot-Th. Niechaj się echo coraz odzowie, a odzow w dalsze maTejs; adject. OTmaTejHUii.

podaje lasy. Żab. 10, 206. Zabi. Podniósł głos Fingal ODGARNĄĆ, f. odgarnie act. jednoll., na bok osobno wspaniały, Ogromnym hukiem puszcze się ozwały. Kras.

Oss. E 3.

po-

garnąć, propr. et fig., abfdjarren', bacon abfdjarren, meg* — 2. Removendo : Odzywać się, odwoływać    ftreicfyen. Odgarnij włosy z oczu. Tr. Odgarnij węgle od

się, ftdj abberufen; juridice, appellować , ruszać do wyż-    garka. ib. ; Rag. odgarnutti, ogartati ; Garn. odgerniti,

szego sądu, flppelltren. Pozwany chciał się ożywać na odgrinam.

tego, od kogo rzeczy nabył. Chełm. Pr. 127. Odezwanie 'ODGELTOWAĆ , /. ‘odgeltuje act. dok., z Niemieck. »ergeh od skazania niższego sędziego do wyższego, zowie się ten, odwetować, odpłacić, par pari referre. Macz. appellacyą. Sax. Porz. 105. Komuby się krzywda stała ODGIĘTY, ODGINAĆ, ob. Odegnąć.

od sądownych osób w wojsku; tedy ma być dopuszczo- ODGŁODAĆ, cz. dok., głodając odgryźć, abnagen ; Vind. od-no odezwanie do hetmana. Tarn. Ust. 303. Niechby już glodati ; Eccl. 01TJ04JK).

Echo Nimfa, cf. odezwa, ozwać się); Sorab. 2. fuk, (cf. dźwięk); Sorab. 1. wosza wozhliwano, żra; Vind. od-glafs, odbijanje glafa, jeka, jek, prutiglafs; Carn. ogglas, resglàs, (Ogglasuvavka Echo); Rag. oglâs, oglasje, od-govor ; Croat. oglasz, reglasz; Ross. OTroiocoKX, OT3biBb, 0TK4HKX ; Eccl. npoTHBorjamCHie, riacx OT3biBHbiö; odbijanie głosu, cf. odjęk; ber SBteberpaU, ba£ (Sdjo. Przez odbijanie się powietrza sprawuje się odgłos, który największy bywa przy wysokich murach. Hub. Wst. 222. Echo, odzywanie głosu, gdy się na czyje wołanie widzi, jakoby się kto odzywał ; niektórzy mówią odgłos. Mąćz. Echo, odgłos , głos odbijający się od jakiego twardego ciała, i na wstecz wracający się, zkąd wyszedł. Sak. Probl. 63. Nowi nic innego nie są, tylko odgłos starych, a od głos rozmaity', albo ostatnie syllaby, albo całe słowa, powtarzający. Mon. 66, 817.’ Stogębny odgłos. Zab. 15, 106. fama. Odgłos niesie stary, Ze władzca Lipary, Groty dla miłości hartował. Anakr; 46 ; Ross. HacJŁiuiKa. ODGŁOSIĆ, f. odgłosi act. dok., Odgłaszać niedok., głos odbijać, odzywać się odgłosem , mtberfyallen ; Vind. pru-tiglafiti ; Eccl. npoTHBor.iauiy, npoiHBOBtinaio ; Ross. ot-HMHKHyTb, OTKiHKaTb; (ob. Klekotać). Płaczliwie im odgła-szał las i brzeg przyległy. Otw. Ow. 430. Ziemia i powietrze echem odgłaszały. Przyb. Mili. 250. Ej ! choć się z nami odgłasza Już Amarvlla nie nasza. Kniaź. Poez. 1, 173. ODGŁOSOWY, ODGŁOSNY, a, e, od odgłosu, 6d)»3 *, 3ßteberfjalI3 * • Vind. prutiglafen; Croat. »glaszni ; Ross. OT3MBHMS. Wiersze odgłosowe. Mon. 67, 830.

ci sędziowie mieli moc kończyć wszystkie sprawy, bez ODGŁOS, u, m. ; Boh. ohlas, gekot (cf. jęk; Boh. Ozwëna; dalszego odzywania. Modrz. Baz. 372. Ten co się odzowie, nie ma sędziom słów sromotnych mówić przy odezwie, jedno temi słowy powiedzieć: panowie sędziowie! to skazanie wasze mnie się widzi nie według prawa ; odzywam się z tym do sądu głównego. Stat. Lit.

205. Do wyższego synodu appellowali, potym i do cesarskiego sądu się odzywali. Sk. Dz. 305. ‘Odezwanie, stosunek, baä SSerflältntß. Fundamentem jest ona boża istność, do której persony, chociaż trzy są, relationem albo odezwanie swoje mają. Smotr. Lam. 94. — §. Acti-vum Odezwać, odzywać; Rag. odazvalti ; Croat. odezś-vam; Ross. 0T03BaTb, OT3HBaTb; odwołać kogo, nazad go wołać, jurncfrufen. Przez Chrystusa umarli byli do żywota odezwani. Birk. Dorn. 101.

ODFARBOWAĆ, f. odfarbuje cz. dok., farbę odbijać, pa-ścić, abfärben ; Vind. odfarbati, farbo vseti, farbo sgubiti.

ODFORMOWAĆ, f. odformuje act. dok., formując odkształcić, abformen. Do odformowania różnych rzeczy dobry jest gips. Kluk. Kop. 1 , 327.

ODFUKNĄĆ cz. jednotl., Odfukać niedok., nawzajem pofu-kać, roteber fdfelten unb poltern; Slov. odfukowati defiare.

ODGADAĆ, f. odgada act. czestotl., Odgadywać, praes. odgaduje niedok., odmruczeć, odmarkotać, odwarkać, od-wrykać, mtberfprecfjett. Rezonowania, odgadywania, mruczenia porucznik nikomu nie dopuści. Kawał. Nar. 111.

ODGADNĄĆ, f. odgaduje act. jednotl. ; (cf. Boh. odhadati taxare, odliad taxatio) ; Ross. 0Tra4aTL , 0Tra4HBaTb ; zgadnąć zagadkę zadaną, erratfyen.' (Ross. OTra4aTe4b, 04ra4iHKb

co zgaduje, zgadywacz). Z pierwszych liter snadnie Co których końcowe zgłoski naśladują odgłos czyli echo. to jest odgadnie. Bratk. P. Przykład ten łacnym jest do ‘ODGŁOBIĆ, f. odgłobi act. dok., Odgłabiać niedok., refi-

bulare, odłożyć. Mącz.,    anfmad)ett, auflöfen; cf. ODGRANA, ćj, z., odegranie, odzyskanie przegranego gra-

niem, baâ SBieberabgeminnen be§ Słerfpielten. Póki tam bawi chęcią zapalony odegranej.... Teat. 45. b, 52.

odpiąy.

ODGNIC, nijak, dok., gnijąc odłączyć się, a&faulen; Vind.

odgniti ; Ross. oithhtł , orniHBaTŁ ; Eccl. oiTHUBato. Od- ODGRAŻAĆ, ob. Odgrozić. gnicie Vind. odgnija.    ODGRODZIĆ, cz. dok., Odgradzać niedok. ; (Boh. odhraditi

ODGNIEŚC, odgniótł, odgnietli, f. odgniecie ad. dok.,    aperire, ogrodzenie otworzyć) ; odgraniczyć, odłączyć gro-

Odgniatać niedok.’, odcisnąć gniotąc, abbrutfen, bnrcb ®rtt*    dzą ; Vind, odparnati ; Croat. odgrajam ; Eccl. 0Trapaac4aK) ;

<feit befd)«btgeu ; Ross. ottÎchhtl , OTTiciMTb, 0T4aBHTb,    Ross. orropo4HTb, OTropajKHBaTL ; (OTropo4Ka przegródka).

OT4aBJiHBaTb. Sinogarlicę przyniesie ofiarnik do ołtarza,    Bóg okrąg ziemi od nieba odgrodził. Odym. Sio. 2, Q

i odgniecie głowę jej. Budn. Lcvit. 1, 15. Koniku przy-    3 b. Wyspę tę odgradzała od rozległego lądu cieśnina

pomnij tłumoki, Nie zbyt dawno dźwigane, Co ci boki    zbyt mała. Przyb. Luz. 30.

odgniolły. Pot. Jow. 106. t. j. odsedniły, routtb britcfen. ODGROM, u, m. , gwałtowne odparcie, gemattfameś 3wü(f* ODGNIEWAC się f. odgniewa się recipr.    dok., udobruchać    fd)lagen. Gdańszczanie na zasadzki wpadają,    i z niepo-

się, stomachum decoquere, auflmrcu ftd)    Jtt argent; nneber    dla klęską odgrom biorą; repulsi sunt. Krom.    629. ÓD-

gut werben. Zawieś gniew; a gdy się odgniewasz, a ro-    GROMIĆ, f. odgromi ad. dok., Odgramiać, Odgromiać

zum się uspokoi, dopiero karz. Sk. Dz. 608. Odgniewa    niedok. ; gwałtownie odbić, odeprzeć, odepchnąć , gentab

się wnet; cito ab eo haec ira abscedet.    Mącz. Są niektó-    tig jnrtttfbonnew, Jltritcff^Iagen, ben Angriff abfcf)lagen. Sło-

rzy, co się nic nie mogą odgniewać;    quorum inßnitum    wacy do Panonii wtargnęli; lecz odgromieni i    wypędzeni

est odium. Mącz. Nie na to ma być baczenie, co się na    ztamtąd od Klodyusza. Krom. 20. Warg. Wal. 236. W tym

ten czas podoba panu, gdy się gniewa; ale na to, gdy    Febus przybył, i węża onego odgromił. Olw. Ow. 430.—

odpłonie a odgniewa się. Eraz. Jez. U 2. Odgniewany * Odgromić co nieprzyjacielowi, odbić mu co, bettt $efttbe udobruchany, ubłagany, rntcbcr gut gemacht, bcfanftigt. Za    etttmS nneber abne|men, «bfdjlagen, nneber abjagen. Geryo-

twym berłem. Bóg im odgniewany, Umknie za Wołgę    nowi odgromił plon zajęty Herkules. Tward. Wł. 175.

dzikie bisurmany. Miask. Ryt. 2, 65. Zgon bliski pań-    Odgromił hetman Tatarom plonów w Polszczę zajętych,

stwa; chyba żeby odgniewani bogowie i ukojeni przez    Tward. W. D. 2, 231. Nie zginęło im nic ze wszyst-

sposoby wszelkie, raczyli odmienić bieg rzeczy wieczny.    kiego, co nieprzyjaciele byli zabrali; bo wszystko to od-

Nag. Cyc. IZ.    gromił Dawid. Budn. 1 Sam. 50, 19. Uszli z wielkim

ODGNIOTEK, tka, m. , nagniotek, odcisk, ber 8etd)bont.    plonem nieodgromionym. Groch. VU. 558. Dyaboł ludzi

Człowiek przewidzi po bólu swoich odgniotków, iż deszcz    zwodzi, przez tyrany od prawdy odgromiając. Gil. Post.

padać będzie. Teat. 29. b, 47.    203. (odstraszając). Bogowie przedsięwzięcie odgromcie

ODGNOIĆ cz. dok., gnojeniem odłączyć, abbuugen, loêbüugett, przeklęte! Zebr. Ow. 253. (odpędźcie.).

burd) ®ünger ober $ćtulm$; Eccl. otthohio.    ODGROZIĆ, f. odgrozi net. dok., Odgrażać niedok.; Boh. od-

ODGODZIĆ, /. odgodzi ad. dok., Odgadzać niedok., odda-    hrozyti; grożącemu pogrążać, odkażać się; Carn. grosim

lić, entfernen. Jedna rota odgodziła się od drugich hufów.    se; einem nneber brauen. Grozili Rzymianie, odgroził im

Baz. Sk. 172. Aby żaden z obozu wybiegać, i od roty    Annibal. Kras. list. 61. Odgrażać się na kogo, odzy-

swej odgadzać się nie śmiał. Vol, Leg. 2, 1702.    wać się nań groźbą; trt ©rofmmrte gegen jemanben attire*

ODGÓRNY, a, e, z góry będący, tnw oben. Gdy wsze insze    eben. Sama na własne uszy słyszałam, jak się odgrażał

członki powynajdowali, Między gardłem a barkiem od-    na ciebie. Teat. 51. b, 44. Z tylu odgraźań zdrowiuteń-

górnym zbywało miejsce. Zebr. Ow. 149.    cy z placu schodzimy, ib. 32, 114. — §. Odgrozić się

ODGORZEĆ f. odgore; nijak, dok , gorejąc odpaść, abbrett*    czemu* odjąć się groźbą, burd) ®wljen lo3 merbeit, ftd)

nettlaôDrcmteit; Eccl, oirapaio, oiropaio.    mit Srobctt lo3 mad)en. Rzuć mię w niebezpieczeństwa,

0DG0SC1Ć się recipr. dok., f. odgości się; w gościnie    jeśli to być może, Jeszcze większe, niż jego; ja się im

być, w drodze daleko od siebie być, üerretfett, fid) nrnt    odgrożę. Przyb. Luz. 134. — g. Odgrozić kogo od cze-

#aitfe entfernen. Gdyby się mąż daleko a długo odgościł    go * odstraszyć go grożąc. Tr., jemanben OOlt etma3 burd)

od domu.... Petr. Ek. 8; Ross. OTrocmrb, oiramHBaTb.    SDrofien abfd/recfeit. — §. Odgrozić co od kogo, groźbą

ODGOTOWAĆ cz. dok., odwarzyć, dosyć wygotować, genug    odebrać od niego, wygrozić z niego, einem burd) 2>ro^Cn

abfodjen ; Vind. odkuhati; Ross. oTCTpanaibca.    etmaë abjagett, tj)m ctroaê abbrnfien.

gristi, odgrisrviti; Rag. odgristi, griizam; Bosn. odgristi; Croat. odgrizujem ; Ross. OTrptiCTb, OTrpbi3aTb; Eccl. OTxanarH, -nbiBaio, OTrpuciH, omycHTii; zębami odłamać, odkąsać, abbeijklt. Zwierzętom przednie zęby służą do odgryzania. Kluk. Zw. 1, 46. Na komenderowanie: odgryź ładunek ! ładunek żywo w usta się kładzie , i zębami przecina; odgryzłszy, z ust się odrywa. Kawał. Nar. 238. — §. Odgryźć się komu, zębami mu się odjąć, obronić się kąsając, odkąsać mu się, odcinać się, propr.

462

ODGNIĆ - ODGRANICZYĆ.

ODGRANA-ODGRYŹĆ.

ODGRAB1Ć, f. odgrabi act. dok., grabiami odmiatać, meg* ODGRYŹĆ,/! odgryzie cz. dok.. Odgryzać niedok.; Vind. od-redtCtt, megitarfen; Boh. odhrabati; Ross. orrpecTb , OTrpc-6arb. Trawy wysiékli i odgrabili. Krom. 761.

ODGRAMIAĆ , ob. Odgromić.

ODGRANICZYĆ, f. odgraniczy ad. dok., Odgraniczać niedok.; oddzielić granicę, bie ©ränje abtljcileu, Reiben; So-rab. 1. wotmezuyu ; Eccl. OTrpaHflio. Miasto Prome odgraniczało Pegu od Awa na północ. N. Pam. 23,

131. Przebyłj góry, Morawy z Węgrami odgraniczające.

Krom. 153.

465

ODGRYZEK - ODHERAPIĆ.

ODHOWIĆ - ODJĄĆ.

et fig., ft# jemanbeś mit Setzen enteren; roieber beipen,    «keimen. Co tchu za chartami kwapi, Bojąc sie, ze kto

burd? Sßieberbdipen ûbtrsibfn. Szalony, ktoby chciał mu-    inszy przed nim odherapi. Pot. Pocz. 501.

łowi piętami odwierzgnąć, a psu się odgryźć. Pilch. Sen. *ODHOWlĆ się, [ * odpościć, z rusk. howity 4]; n. p. Spól 349. Nie mógł się pies odgryźć wilkowi. Jabl. Ez.    z Rzymiany paschę odprawować i 'odhowić sie. Sak. Kai.

86. Coz gości szarpiesz niewinnych , psie śmiały, Prze-    E 3 ; cf. odchować.

ciw wilkom opieszały! Czem na mnie paszczę nie obró- OD1SKAĆ, ODISKIWAĆ, 0D1SKACZ Cn. Th., ob. Odzyskać, cisz srogę , Który ci się odgryźć mogę? in me remor- OD1STOCZYĆ, f. odistoczy cz. dok., istotę przemienić, od-surum. Hor. 2, 333. Min. — Romulus miał co czynić z mienić, baś ffiefett eineâ SMngeg uewanbeln, feine 9?atur sobą, oganiając i odgryzając się zewsząd nieprzyjacielom.    ücrnnberu. Jątrzenie się, jest to odistoczenie sie zastanowio-

Gorn. Dw. 258.; broniąc się, ftd) bte fteinbe abjuroeljmt.    nćj krwi w krążeniu swoim na materya, czyli otok. Perz.

Białćjgłowie nie jest z to, tak jako mężczyźnie, aby się    Cyr. 2, 54, Śefenflbttmnblttng, SSerttMnbîung. Teat. 38, 91.

odgryzała, a ludzkie pohamowała fałszywe języki, ib. 229. ODJĄĆ, odjął, odjęli, f. odejmie cz. dok., Odejmować nie-t. j. aby zbijała obmowiska, bbfeit geummtb gu ©djanbeit    dok.; Boh. odgjti, odnjti, odgal, odńal, odegmu, odgj-

nmeben. Kto się obronić i odgryźć umie, ten w pokoju    mali; Slov. odnjti, odńaf, odgjmati, odnimem ; Sorab. i.

siada. Ezop. 109. Z unitami się o to lam sobie odgry-    wodberu, precżberu, deleberu ; Yind. odvséti, odvsél,

zuj. Pim. Kam. 70. Odgryza się, nie da sobie na    gę-    odvsümem, odjemati, oteti, otemem, dolvseti;    Slav. otéti*

bie grać, nie da nad sobą przebarszczać. Cn. Th.,    mit    Bom. oteti, otimati, odnimati, uzimati; Rag.    otêti, oti-

tft ntcbt JU fpnPen. {Ross. orpM3a, orpH3em>, orpbi-    mati, odnîmiti, oduzêti ; Crout. otimati, odimlyem, oti-

3JHBuß odcinający się). ODGRYZEK, zku, a, m., odgry-    mlyem, otimam , odvzimlyem, odevzimlyem,    odevzetje,

zionego co, etnmê 2lbgebtpne3; Carn. grishlej; Vind.    gri-    odevzèt; Dal. oduzeti, odvseti ; Eccl. otuth , OTLHMy,

slei, sagrisik , vgrislai, sagrislai, vgrisik, saloshai.    OTBenMH) ; Ross. OTOÓpaTL , OTÓHpaiL , othhtb, OTïHMaTB;

ODGRZAĆ , f. odgrzeje cz. dok., Odgrzewać niedok.; Boh.    wziąć od czego, ująć od czego, odebrać, w’ziąć precz,

ohrit, ohrat, ohrjwati; Ross. OTorpiiTb, OTorpißaiB, pa-    1,0,1 cttuflê abnebnten, tueg neunten. Z plastrów miodu, je-

30rptTŁ, pasorpbBarB; na nowo ogrzać, anftnćtrmen,    śli co nieczystego będzie, odejmiesz. Cresc. 607. Tak

ber ttxïrmen. Znowu trójzęb Neptunów w ogniu się wy-    długo powinien być plastr przyłożony, i nie odejmowa-

grzewał, Swe strzały Phebus    ze krwi Pytona odgrzewał.    ny. póki pęcherzyków nie naciągnie. Krup.    5, 594. Dał-

Bardz. Luk. 114. Miecz z    mordu pierwszego kurzący    by> sobie    od gęby odjąwszy. Cn. Ad. 140.    (sobie uwła-

się, chutnie W ^rugiego rodzonego krwi odurzał okru- czając). Teraz po jej śmierci, jakby odjął ręką, Wszys-tnie, recalfecit. Źebr. Ow. 202.    tko się odmieniło. Zimor. 259. jak gdyby odstrychniono ;

ODGRZESĆ, /. odgrzebie cz. dok., Odgrzebać niedok. ; Vind.    »** itr n&acpridjeii, plattcrWnaf. — Skoro odej-

oddersati, odpraskati; Ross. OTrpecit, OTrpeóaiB; od-    wiowano stoły. warg. Wal. ó7. t. j. skoro po obiedzie,

kopać , auforaben, auffebarren.    Odgrzebać sie* odejmować    ÎÇ^Ib «an    bte îafel aufyo*. — Arith Odejmowanie subtrac-

się, otrząsać się, ftd) rütteln,    Rütteln, »on ftd) «bfdmtteln    ł10,\l(l^    ; Slov. odberatelka; jeden    z pięciu spo-

tUPÜCtt. Mizerna mysz i biedna mucha sie odgrzebie. Pot.    so,bow «chowania, dz,nianie przez które jedna liczba

Zac. 90. Nie odgrzebuj, kiedv cie nie ugara ; extra teli    ^nC1^jS-" ^ 0 rijgiój. Jak. Mat. 1, 19. Solsk. Geom. 3,

jaclum, quiesce. Rys. Ad. 42. ‘Dobrze przypowieść przy-    ⁷⁹: 0deJmuJ?7; ™b‘rajien<ius, liczba mniejsza którą

pominą stara, Nie odgrzebuj sie, gdy cie‘nie ugara Pot.    ^jmujemy z większej. SoUk Geom. 3, 79. - §. Odjąć co

Syl. 372    komu » odebrać mu co, pozbawić go czego, dnem etmaS

WRznyić • , „    ,    . .    . nehmen, abnebmen, meg nehmen, benennten, t^n einer @adje

ODGRZONĄC cz. jednll., n. p. Odgrzonąl mało piasku, i    Odjęli mu urząd. Baz. Hs i. 106. (złożyli go

trzask nazbierał z czołmska starego na pogrzeb Pom-    z ure?du) Kichałem; Lad to rozum odjęło koihanie.

peja. Bardz. Luk. 148. Złości odgrzemesz precz od    Prtyb. /,<«. 159. Zazdrość jej prawie rozum odejmuje. Teat.

mcb. Ryb. P,. OD. odgrześć, odgarnąć, odsunąć, wg    ₅₂.    (00. Gdy kogo Bóg chce skarać, rozum mu odej-

fd)«rren ; cf. podgrzonąć.    muje. Rys. Ad. 50. Pot. Pocz. 414. Bardz. Luk. 112. Cn.

ODGURTOWAĆ, f. odgurtuje cz. dok., odpasać, ûufgürten,    Ad. 550. Tivard. W. D. 11. Chrośc. Fars. 503. Chrystus

Io3 gürten. , Odgurtuj konie. Tr.    swoim przyjściem bogom pogańskim moc odjął. Sk. Dz.

ODGWOŹDZIĆ, f. odgwmździ cz. dok., Odgważdżać niedok.,    144. Odtąd, jak się Cezar państwu poświęcił, sobie się

cntnageln, bte »ernageltc Äonotte rcteber aufntacbcn. Od-    odjął; sibi se eripuit. Ossol. Sen. 37. Żeglarzom twarzy

gwoździć armatę, wydobyć z zapału armaty gwóźdź, za-    bladną, serce zjął strach srogi, Odjął i ręce, odjął i

bity dla uczynienia jej nieużyteczną. Jak. Art. 3, 505;    nogi. J. Kchan. Ps. 163. Baczymy w tych, którzy są pa-

oppos. zagwoździć.    raliżem zarażeni, że więc razem rękę i nogę i mowę im

ODHACZYĆ cz. dok., od haku lub haczka odpiąć, odczepić,    odejmuje. Sak. Probl. 83. Mnichom i zakonnicom swym

loê Ijafcn, ûbltafen ; Vind. odapeti, odkopzhati.    chlćb odjął. Birk. Exorb. 53. Postanowił miastu odjąć

ODHEBLOWAĆ cz. dok., heblem odrzynać, (tf^obeln; So-    wodę. Warg. Cez. 254. Wojna między Turkiem i We-

rab. 1. wothibluyu ; Vind. odstrugati.    netami wszystko im żeglowanie do ziemi świętej odjęła.

ODHERAPIĆ, f. odherapi cz. dok., uszczwaną zwierzynę psom    Sk. Żyw. 2, 380. (pozbawiła ich sposobu do tego). Usta-

odjąć; (Etym. herap, harap); ben Sagb^tinben b(n    wionę jest na morderców karanie, Gardła odjęcie, i dóbr

by się z odjazdem nie śpieszył, jest to mu dać poznać, iż bytność jego w domu naszym pożądana. Kras. Pod. 2, 10. ODJAZDOWY, a, e, od odjazdu, odjezdny, 31bret[e*. Odjazdowe płacić Boh. odchodneho dati. Odjazdowa uczta Carn. odhódna. ODJECHAĆ, f. odjedzie, odjadę intr. dok., ODJEŻDŻAĆ niedok ; Boh. odgeti, odgel, od-gedu, odgjźdeti ; Rag. odjahati, odjezditi; Bosn. odjaha-ti ; Croat. odjahujem ; Vind. odhajati, odnapotiti, odjes-diti, sajesditi, odpelatife, prezhpelatife ; Ross. orL'bxaib, OTbiwaTb , OTÓbiTb , OTÓbiBaio ; (oppos. przyjechać) ; jazdą się puścić w drogę, jadąc się oddalić, odjechać konno , odjechać pojazdem, odjechać statkiem, okrętem ( * odpłynąć ); abreifen, roeg reiten, abreiten, abfabren, weg fahren; weg [Riffen, abfdjiffen. Chory do doktora je-dzie ; skoro ozdrowieje, odjeżdża od niego. Birk. Exorb. G 2 b. Trzeba zajeżdżając konia, na nim odjeżdżać, a znowu przybiegać, i zasię odjeżdżać, aby się zwyczaił przy koniach bywać i bez nich. Cresc. 523. Miłość Wc Pana i moja na jednym dziś odjechały wózku. Teat. 29, 71. Już odjeżdżał ; jam go jeszcze kazała wołać do siebie. ib. 20. b, 81. już był im begriffe abjnreifen.

wszelakich zabranie. Paszk. Dz. 63. — §. Złodziej taki niechaj umrze, i tak odejmiesz to zle z pos'rzodka ludu.

Radź. Deut. 24, 7. t. j. zniesiesz, wyrugujesz, bu ei auÜVOtteit. Leczył Chrystus wszystkie choroby, śmierć odejmował, dyabły wyrzucał. Smalc. 58. Czarodziejniki swą złą nauką komu chcą uszkodzą; ale tego zasię odjąć a oddziałać nie mogą, co złego uczynili. Eraz. Jez.

P 5 b. (ob. Odczynić, obczarować ; Vind. odpomagati , prezhpomagati). — §. Emphał. Odjąć co komu, nazad odebrać, odbić, odgromić , wieber abnetymen, abjage», ab fćplagen. Wilkowi zająca z gardła nie odejmie. Pot. Jow.

wsiadanym , er war fdfott

na

183. (cf. odeszczwać). Psi odjęli owcę wilkowi, a zjedli ją sami. Tioard. Wł. 168. Odjął wilkowi owce, a sam je pojadł. Biel. Św. 119 b. Odjął nieprzyjacielom nas nieprzejednanym. Groch. W. 18. t. j. odbronił nas, wyrwał nas z ich mocy. er bat unâ tfmen cntriffen. ODEJMOWAĆ się komu * bronić się przeciw komu, ftdi jur 2Bepre [eben, ftd) weljren. ODJĄĆ się komu * obronić się, ftdj enteren. Szkotowie, gdy najechali Brytanią, odejmowali im się Brytańczykowie. Sk. Dz. 423. Z tą waszą wolnością nigdy się nieprzyjacielowi nie odejmiecie; jedno zawsze Król u szlachty w niewoli będzie, a szlachta

u nieprzyjaciela. Bid. 434. Nie zaznacie błogosławień- ODJĘCIE, Boss. omarie ; Eccl. otathic ; ob. Odjąć, stwa z nieba ; ani się nędzy i niedostatkowi waszemu od- ODJĘK, u, m., odgłos jekania, odbijające się stękanie, ję-jąć będziecie mogli. Star. Ref. 59.    1 biedna mucha się    kanie; feufjenbcr ©d)aH, Wtberfcballenber ©eilfjer. Słyszy

odejmuje. Gn. Ad. 279. (cf. odgrzeba się). Próżno się    przeraźliwe stękanie; leci na odjęk boleści. Staś. Num.

mam odejmować, Widzę, że musze miłować. J. Kchan.    1, 226.

Fr. t. j. wzbraniać się, ftd) weigern. Młodzieniec napeł- ODJEMEK, mku, m„ (cf. Ross. OTieirb, OTbHMKa odjęcie), niał serce dobremi myślami, świata pochlebstwom mężnie    vox obsoleta, signifient rem aliquam avulsam. Zał. , Test.

się odejmując. Sk. Żyw. 2, 28. Młodzieńcze! umiej się    72, etwaS 2lbgebrodjene3, Srucfyftutf. Tobie zacny Żydo-

odjąć uciechom stołu, i czułym miłości rozkoszom. N.    wski, kąkol i stokłosę W odjemek, odwiawszy bróg her-

Pam. 10, 64. Alexander    nie    mógł się    obaczyć, ani    bów Polskich niosę. Pot. Pocz. 278. ODJEMN1K, a, m.,

odjąć onym nieobyCzajont, których się był za młodu na- Arithm. subtrahendus. Alg. Nar., odejmujący; Ross. orb-pił. Glicz. L 8. Mówią:    nie    mogę się    odjąć, juzem    eMiUHKt, OTBHMaitmuKi, CBeMiUHKB. ODJEMNY, a, e;

przywyknął, a nałożył się    tak    łotrować.    Gil. Post. 175    Boss. or&eMHHH; Eccl.    otuthlih; mogący być odjętym,

b. Coż mężniejszego, jak    nieszczęściu śmiało się odej-    abnehmbar, wegttebmbar,    ttîegnc^mltc^.— Algebr. Ilości od-

mować ? Pilch. Sen. 19. Kto tego świętego słyszał,    jemne, quantitates negativae. Sniad. Alg. 9. — Arithm.

z trudnością się odjąć mógł, aby chrześcianinem nie zo-    Odjemny, minuendus. Alg. Nar. — Elektryczność jest dostał. Sk. Żyw. 1, 32 — $. Odjąć się, uwolnić się, fid)    datnią i odjemną. Scheidt, odejmującą. .

Io3 rnadjen, befreien. Pętlice, które u nóg krogulca wi- ODJEŚĆ się, odjedli się, f. odje się, odjedzą się recipr. siały, zawinęły się około gałęzi, tak iż on nijak się od-    dok., Odjadać się niedok.; (Boh) odgjst, odgedl, odgjdati ;

jąć nie mógł. Ezop. 89. — Odjąć się czego » uwolnić się    Vind. odjesti ; Ross. on&icTi», orL^an., OTKymaTb * je-

z czego, pozbyć się czego, fid) etwaö tfOUt ,$alfc febaffett.    dzenie kończyć); najadłszy się do sytu, jeść przestać,

Nastąpił Domarat z wojskiem, chcąc się wojny obecnej    fid) fait cffett unb JU effen auffwren. Arcyspecyalne potra-

odjąć. Krom. 394. bellum illatum depulsurus•    wy; odjeść i odchwalić się ich nie mogą. Teat. 53. d,

ODJACHAĆ , ob. Odjechać ODJADAĆ sie, ob. Odjeść się.    83. Choćby mi był zbyteczny głód nie dokuczał, nie

ODJARZMIĆ cz. dok., od jarzma uwolnić, etttjodfen ; Vind.    mógłbym się był jednak odjeść jarzyn, i smaku i za-

odjarmati, isjarmati; Rag. odjarmiti ; Croat. odjarmujem,    prawy przedziwnej. Kras. Dos. 119. — §. Odjeść pie—

odkleplyem.    niądze, ba3 ©elb rtbeffett. Ern.    9. za wartość ich u dru-

ODJĄTEK, tku, m.r rzecz    odjęła, zabór,    baś    2Beggeitommc*    giego się stołować. — §. Odjeść kogo, zjeść co przed

ne, bic ©robermtg, eroberte ©ad)c; (ob. Odjemek). Prusa- kim. Wol. einem etmaS oor bem ÜÄuttbe toeg ejfett. cy mało nie wszystkie zamki pod władzą swoje odjęli, ODJĘTY. Boss. othhthh; Eccl. otbhtuh, ob. Odjąć, a Krzyżaki precz powyrzucali; zaczym wszystkie one od- ODJEZDNY, a, e, odjazdowy, od odjazdu, 9îet[e * , 91brctfe⁵, odjątki Kazimierzowi    w    moc poddawali.    Krom. 592-5.    9Ibfaljrt3    « . Odjezdna godzina.    (Ross. orBisurift co od-

ODJAZD, u, m. ; Boh.    odgezd; Carn. odhod ;    Vind. odpel,    jechał).    — Na odjezdnym « na    samym odjezdzie, bet) bet

2lbreife. Na odjezdnym krótko mu dobroczynności swoje przypomniał. Warg. Cez. 185.

464

ODEJMOWAĆ - ODJAZD.

ODJAZDOWY - ODJEZDNY.

odnapotenje; Ross. OTït34î, OTÓbrrie; odjeżdżanie, odjechanie , bte Slbfaÿrt, 31brctfe. Prosić miłego gościa, że

ODKĄD - ODKAŹ,

ODKAŻAĆ - ODKAZICIE L.

465

ODKĄD adverb. loci-, Boh. okad, okud; Vind. odkod, do-kler ; Carn. odklej ; Slov. odkud ; Slav. odkada ; Bosn. odkada , odakle , odkle ; Rag. odkąd , odonada ; Croat. odkud, odkuda , odkada; Ross. 0TKy4a, OTKy^y, OTKy-4bi, OTi Ky4U; Eccl. 0THH)4y*e ; — '§. a) zkąd? z którego miejsca? rooljer, »on WOtyer? Pytamy go: odkąd urodzony? A. Kchan. 82. ‘Zopytał go: odkąd idziesz? i Leop. Judic. 17    8. — §• b) temporis: Odkąd, od którego

tego czasu, jak.... ütm ber Alt/

czasu ;

Kamoens nieszczęśliwy byl w ojczyźnie, odkąd zaczął pisać poezye. Przyb. Luz. 348.

ODRADZIĆ cz. dok., nawzajem pokadzić, zupełnie wykadzić, aMucfyent ; Vind. odkaditi.

“ODKAJDANIĆ, f. odkajdani cz. dok., z kajdan uwolnić, öon bert fteffeln befreien, erttfeffeïn. Śmiertelny napój dziś mię z więzów odkajdani. Teat. 46, 74.

ODKĄPAĆ cz. dok., zupełnie wykąpać, kąpiąc odwetować, lub zbyć, abkbeit; Vind. odkopati.

ODRAPAĆ med. dok., Odkapnąć jednll., Odkapywać częslotl., od czego skapać, abtraufen; Sorab. 1. wotkapuyu, wot-kipu ; Vind. odkapniti, odkaplati, odkapati.

ODKAPTURZYĆ, f. odkapturzy cz. dok., kaptur zdjąć, bte Stappe aketymen. — Myśl. Odkapturzyć sokoła, bem galtfcit bte Äappe nehmen. Tr.

ODKARASKAC się, f. odkaraska się recipr. dok., (ob. Ska-raskać się; Etym. karaś, karasek;; dobrym sposobem się zbyć czego, mit guter Rentier loS werben. Ona ledwie się go odkaraska. Pot. Arg. 393. Ledwo się w pojedynku rany odkaraskał. ib. 591. ustrzegł, uchował.

ODKARMIC, f. odkarmi cz. dok., karmiąc odchować, dziecię od piersi odsądzić, odchować go, oott ber S3ru(t obfefcen, entwöhnen ; Ross. otkopmhtb, OTKapMJibiBaTb. Matki, jak nierozumne zwierzęta, ledwo odkarmią dziatki swoje, już zapominają o nich. Bals. Nicdz. 1, 328. Glicz. Wych. D 5. Często się trafiać zwykło nabrzmienie piersi tym, które już odkarmiwszy dziecię, pokarmu stracić nie mogą. Perz. Lek. 288.

ODKASAĆ f. odkasze cz. dok. ; podkasanie rozpuścić, b«3 Slufgefdjürite loS fdjürjett, log gürten; Sorab. 1. wotkaszam.

ODKASAĆ, f. odkąsze cz. dok., Odkęsywać, odkęsuje nie-dok. ; Sorab. 1. wodkuszam ; Ross. OTKycHTb, OTKycMBaTb; Eccl. OTxanaTH, OTrpucTH, oraycHTH ; odgryźć, propr. ei fig., flbbetßcn. Cn. Th. Włod.

ODKASZLNĄĆ , f. odkaszlnie inlr. jedntl., odkrząchnąć, auf* bnften, ftdj rünfpern; extussire. Macz. Trzykroć odkaszlnął, uśmiechnął dwa razy Piękny Hiacynt, nim zaczął przemowę. Kras. Mon. 37. Odkaszlnąwszy i spluwszy. Teat.

28. b, 86.

ODKAŹ, u, m., odkazywanie; (Ross. OTKa3ï sprzeszna odpowiedź; Boh. et Slov. odkaź; Sorab. 1. wotkazano, legat, zapis); §. 1) odpowiedź, rezolucya, bte Antwort, ber Sefdjetb. Przecię dała odkaź łaskawy posłańcowi. P. Kchan. Orl. 1, 51. Przyjechali drugi raz gońcowie Moskiewscy, z obyczajniejszym po kaźni odkazem. Stryjk. 780. t. j. oświadczeniem, ©rftârung. — §. 2 ) Odkaź, odkazek, odkazywanie się, odgrażanie się, $roljung. Nie-,%iowmk Liniq/o wyd. t. Tom III.

rozumne mowy, pokątne odkazki, podłe przechwałki, wprawiły go w podejźrzenie. Nar. Hst. 3, 200. — §. 3) Odkaź, odkażanie, odkazywanie, legowanie, legat, zapis, Vind. savdielstvu, sadielshanje; Ross. cnpaßa, bct8 $ermädjtttiß, ba$ Segat. Odkaź do kupca na odebranie summy « assygnacya, eine Slmtmfung. Smotr. Lam. 163. ODKAŻAĆ, /. odkażę cz. dok., Odkazywać niedok. et frequ. ; (Boh. odkazati, odkazowati legare ; Hung. atkozni ; Sorab.

1. wotkazuyu, wotpokażu, wotposzczewu ; Ross, otkä-3aTb, OTKa3bißaTb a) odmówić; b) legować); — *§. 1 ) odkażać, odkażać się, odpowiedź dać, rezolucyą dać, sprawę dać, Sefdjetb geben, ftd) erflaren. Pozwany ma. na żałobę odkazywać i sprawować się. Stat. Lit. 179. Połowcy od Swantopełka żądali, aby z zatrzymanej dani im odkażał, i dosyć uczynił. Stryjk. 171. Strona pozwana, jako na pozew, tak i na rejestr szkód, powinna się odkazywać. Stat. Lit. 136. — §. 2) Odkażać, odkażać się* odgrażać, odchwalić się, brauen, broften. Oko marsowate odkazuje. Comp. Med. 699. Jeszcze się tak kapralowi odkazujesz! Teat. 21,65; (cf. stawić się). Państwo to zburzyć królowa zuchwała, Po szalonemu się odkazywała. Hor. 1, 168. Min. Podana przez posła Rosyjskiego deklaracya wojny, nie sprawiła tu ani trwogi, ani odkazywań się. Gaz. Nar. 2, 243. Nie było bezpiecznie z jawnym się odkazywać oporem. Nar. Hst. 3, 285. — §. 3) ‘Odkażać * kazać precz, oddalać, wen! Vind. prezhokasati, napreikasati ; meggcljett fyetßett. Ktoby . opuścił żonę, niechaj jéj da list rozwodny. Sekl. Math. 5; «not. ktoby odkażał od siebie, albo loźną uczynił.» Aby żony z inszej przyczyny nie odkazywał od siebie , chyba.... Sekl. 20. Złych ludzi od dworu swego odkazywać. Kosz. Lor. 53. Na służbie utraci, i weźmie złe odkażanie a odprawę. Glicz. Wych. H 6. Przez ostracyzm został człowiek bannizowan, i od państwa precz odkazan. Petr. Pol. 248. — §. 4) Odkazywać co komu, legować, zapisować (cf. odlecać); dnem ettwrô le* gtren, »ermaßen; Boh. odhodlati; Rag. odrêditi; Vind. navishati, nakasati, napoflati, sadielfhati, savdeliti ; Ross. 0TpH4HTb, OTpamaTb, cnpaBiirb, cnpaBiHTb. Dał mu dom, żywność, i ziemię mu odkażał a poruczył. 1 Leop. 3 Reg. 11, 18. Kiedy komu jaka rzecz z dziedzictwa, summa albo prawo będzie odkażane, zowie się to legatem. Gal. Cyw. 2, 151. Nie znam go więcej za mego powinnowatego, i tobie wszystko odkażę. Teat. 18, 110. Odkazowanie testamentne może być tym wszystkim osobom, które odkażaną rzecz słusznie przyjąć mogą. Sax. Tyt. 168. Starszemu synowi księstwo umierając odkażał. Krom. 97. Boguchwała, biskup Poznański, do kościoła wiele ksiąg swych odkażał po śmierci. Biel. 146. Źle sobie postępuje chory, Co swoje lekarzowi odkazuje zbiory. Min. Ryt. 4, 145. — Odkażanie u kogo długów pewnych, miasto fantu przed sądem bywa poczytane. Sax. Porz. 114. assygnacya na nie, bte Slumetfnng. — Fig. Jak mnie odkażał ojciec mój królestwo ( mówi P. Chrystus), tak ja też wam odkazuje. Radź. Luc. 22, 29. mie mir’« ber $ater befdjieben kt. Sutlj. ‘ODKAZICIEL, a, m. ; Slov. odkaznik; Sorab. 1. wrotkazwar; Ross. OTKa-

mHK'B testator; w rodź. zeńsk. OTKaimma. (Ross. OTKaaHŁifi legowany).

ber ffudjen. On mu klnie; a ten mu odklina. — g. 2) theol. Odklinać * klątew znosić, ben Sann aufljeben. Synod na synod ; jeden wyklina, drugi odklina. Sk. Dz. 283. Dla grzechu jednego wielkiego kościoł rekoncyliowany abo znowu przeżegnany być musiał ; więc arcybiskup go z dwoma biskupami odklinał. Sk. Żyw. 370. — §.3) Odklinać, odczarować, odżegnać, odczynić urok. Cn. The oddziałać; entjaubern, bie Sefdjmörrung löfen.

ODKĘSYWAĆ, ob. Odkąsać.

ODKICHNĄG, f. odkichnie intr. dok., kichając odezwać sie, wykichnąć; aufniefen, auf einmal gu niefen anfangen. Trzykroć potym odkichneła; z katara to przychodziło. Lib.

Hor. 8.

ODKINAĆ się, f. odkinie się recipr. dok. ; (Bosn. odkidati,

odkidivati infringere, odkinnuti disjungere; Rag. odkîda- ODKLAROWAC cz. dok., klarując oddalać, abHaren; Vind. ti avellere, odkinuti , odkidîvati defringere; Ross. otkh- sbistriti, iszhistiti od droshja.

nyTb, 04KHAbiBaTŁ zrzucać, odrzucać); przekinąć się od ODKLEIĆ, f. odklei cz. dok., Odklejać niedok., rzeczy kle— kogo, odstać od niego, odkłonić się, non einem abfteljen, iprt    jone ciepłą wodą rozmiękczając rozwodzić, deglutinare.

»erlaffen, »on ifmt ju einem anbern übergeben. Po nieszpo-    Cn. Th. ; Rag. odkliatti ; Croat. odkelyujem ; Ross. OT-

rze Sycylijskim Sycylijczykowie odkinęli się albo odstali    Kjernb, omeHBaTb ; ableimen, aufleimen, I08 meinen. Od-

od Francuzkiego Króla do Piotra Aragońskiego. Słryjk. kleiło się co; cf. odewstać, odlipać.

311. Wołosi odkinęli się od Węgrów po śmierci Lu- ODKLEPAĆ cz. dok. odklepie /. odklepuje praes. klepaniem dwikowćj, a do Polaków przystali, ib. 448.    zlózować, Io£ Hopfen, aWlopfen, weg Hopfen; Bosn. odkla-

ODKIPIEG, f. odkipi intr. dok., przestać już kipieć, wrzeć,    pati, odklopiti; Ross. omienaTŁ, omentiBaTŁ. — §. Na

gu fiebeit auflmren, obfteben, »erfdjänmen ; Eccl. oiKiinaio.    wzajem klepanie odwetować, mieber Hopfen. — §. Odkle-

Odkipiało, desiit spumare, bullire. Cn. Th.    pać mową, n. p. Pacierz odklepać, abbrefcfien, l/erplaubern.

ODKISNĄĆ, odkisnęło, odkisło, /. odkisnie neutr. dok., ODKLINAĆ, ob. Odkląć.

odkloniti ; Dal. odkloniti ; Ross. OTKiOHHTb , OTMOHHTb ; §. 1) odgiąć, w inszą stronę odwrócić, odchylić, abnet* gen, abmenbeu, abfebren, ablenfen. Nie dobrze, żebyś się odkłonił od sprawiedliwego sądu. 1 Leop. Prov. 18, 5. Nie-masz, coby się o bogu pytał; wszyscy się odkłonili. Żarn. Rost. a 3 b; (oppos. nakłonić, skłonić). — §. 2) Odkłaniać, odkłaniać się komu * na wzajem ukłon oddawać, bie ©egennerbeugung matten; Croat. odklanyamsze, odklonilszemsze; Eccl. npoTHBonpuBtTCTByio, npoTHBOU,t-jyio, npoTHBono34pBajaio ; (Ross. OTKjaHHBaTbca żegnać się, pożegnać). Kłania się, witając Chryzanta; Chryzant odkłoniwszy się, rzecze.... Teat. 11, 69. Odkłoń mi się tyle razy, co ja tobie. ib. 22. b, 24.

Odkisać niedok., *Odkisawać frequ. ; §. 1) kiśnienie od- ODKŁÓĆ /. odkole cz. dok.; na wzajem pokłóć, mieber [te* być, abgäljren, genug gâ^ren. Moszcz, gdy w ‘sędziech d)en; (Ross. otkojotł, omtibiBaTb odszczepać, odpinać), kisa, trwalszy będzie; wszakoź nie tak rychło się ustoi, ODKŁOINIĆ , f. odkłoni cz. dok., Odkłaniać niedok. ; Boh. jako gdy na kadzi albo w wannie odkisa. Cresc. 336. jFumarium, miejsce, gdzie wino abo piwo odkisawa.

Mącz. — §. 2) Activ. Odkisać piwo, abgäfireu laffeit. Tr.?

ODK1WNAC, f. odkiwnie intr. jedntl., Odkiwać niedok., głową trząsać nie przyzwalając, abnuere, renuere. Cn. Th., ben Stopf fdjütteln, mit kopffcfyütteln »crfagen, abfdjlagen;

Sorab. 1. wotkiwnu; Croat. odkimavam ; Eccl. OTMaaio, ne H3BO,iflio; cf. odmrugać.

ODKŁAD, u, in.; Boh. odkład, hogemstwj ; (Slov.-odkład, prestänj od bogowanj ; Sorab. 1. wotkwad * rozejm); Vind. odkład, odlog, odloshba, odloshik, odnafhanje, samuja, savliek ; Ross. oma4fc, omiata, ouaraTejbCTBO ; odkładanie na inszy czas, odwłoka, ber Slnfft^liD, baS Ser* fdjiebett, ber Serfdjub, baë Verlegen. Sprawę taką bez ża- ODKOŁATAC cz. dok., kołataniem zluzować, lo3 Hopfen, ab* dnćj zwłoki i odkładów sądzić mają. Stat. Lit. 149. Od- Hopfen; Ross. OTKOiOTHTb, OTKOjannaaTb. kład sprawy na inszy czas. Sax. Porz. 82. Dał tak nie- ODKOP. Tr., ob. Okop. ODKOPAĆ, f. odkopie cz. dok., Od-rychło, z takiemi odkłady, iż więcćjby był dał, by mi    kopywać, odkopuje niedok.; Bok. odkopati, odpkopawati;

był.izaraz odmówił. Gorn. Sen. 153. ODKŁADAĆ, ob.    Vind. odkopati, dolskopati; Bosn. odkopati; Croat. od-

Odłożyć. ODKŁADACZ, a, m. ; Vind. odloshnik ; Rag.    kópam; Rag. odkopatti ; Ross. OTKonaTb, OTKanuBaTb ;

odloxitegl ; Ross. owaraTeJb; odwłoczyciel, odłożyciel,    zawalonych rzeczy z pod ziemi dobywać, mieber fjeröor

ber $erfd)ieber, Sluffdjieber, 3<wbercr. ODKŁADNY, a, e,    graben, fjerauS graben, propr. et fig. Poszedł odkopać

ODKŁADN1E adverb., mogący być odłożonym, ttttffcbiebbar.    loch zawalony. Teat. 55. d, 40. Odkopane świeżo szczą-

Nieodkładnie * bez zwłoki, nieodwłocznie, unauffdjieblicb,    tki Ilerkulanu. Nar. Tac. 3, 7. Włochy wiele dostar-

unuerjüglid). Dekreta te nieodkładnie wykonywać się ma-    czają zabytków starożytnych ; a im więcej onych odko-

ją. Vol. Leg. 7, 13. OKŁADNICA, y, i., ba3 fßflugbret,    pują, tym więcej się umiejętność rozszerza. Zab. 5,283.

©trei^brct, ba§ £)^r, bie ^flugftćirge. Odkładnica u sochy    Ale coż za potrzeba Wc Pana przywiodła, Żebyś znowu

do orania, bywa grabowa, jabłonowa; jest to drzewo, mych żalów odkopywał źrzódła? Trqb. S. M. 11. do którego się ziemia, sośnikiem podniesiona, od zakroju ODKOSIĆ cz. dok., kosząc zrzynać, meg mäljen, abmäfien; spuszcza, a które ją układa. Kluk. Roił. 2, 162. et 3, Ross. OTKOCHTb, OTKaumBaTb. — §. Kośbę odbyć, fertig 118. (Slov. odkladatelka detractio).    mftfien.

ODKŁANIAĆ , ob. Odkłonić.    ODKOWAĆ , ODKUĆ, f. odkuje cz. dok. ; Vind. et Bosn.

odkovati ; Rag. odkovatti ; Croat. odkâvam ; Ross. ot-OTKOBHBaTb , OTKyeTCH , OTKOBHBawe , OTKOBKa \

ODKLAĆ, ODEKLNĄĆ, f. odeklnie cz. jedntl., Odklinać niedok., §. 1) wzajemnie kląć, klątwę klątwą odwetować, mie* KOBatb

ODKRAJAĆ - ODKRYĆ.

ODKRYCIE - ODKRZYWDZIĆ. 467

kując odformować, abfd/mteben, fdjmiebenb abformen. Nie    b3kphtb, B3KpwBaTŁ, otkphtb, OTKpHBaTŁ ; zakryte od-

Iękal się odkowanych w stali Gorgon. Tward. Wl. 6.    słonić, aufbecfen. Czasem ją odkrywała, czasem zakry-

Po tynkowanych drogo ścianach, historyj wiele odkowa-    wała szata. P. Kchan. Orl. i, 415. Głowę odkryć, Croat.

nych w miedzi, i starożytnym widać mozaiku. Tward.    zokrivati ; Vind. glavo odkriti ; bctó ^aupćentblößen. Po-

Misc. 418. Na puklerzu jego świat był odkowany. Tward.    spolicie drugich czcimy, odkryciem głowy. Zwierzchnią

VI?. 48. — §. Odkuć co, kując odbić, zlózować, lo8    nasze część obnażając, ukazujemy się pokornemi, i dla—

Ijćmtmmt, a&Ijdmtnertt, lo3 fdjmteben. Spuścili ciało od drze-    tego też nakłaniamy głowy. Pelr. Et. 316. Nikt przed

wa Pańskie odkowane, Nikodem z tyłu zaś wybijał groty.    Królem głowy nie odkrył. Gaz. Nar. 1 , 230. Z odkrytą

Odym. Św. 2, K k 3.    głową Eccl. HarorjaBUH. — Fig. Odkryj oczy moje, a

ODKRAJAĆ, ob. Odkroić. ODKRÂJKI, ob. Okrajki; (Boh. przypatrzę się dziwom twoim. Budn. Ps. 119, 18. _

odkragky) ; 3Ibfd;nt|el, ©cl)ut|C.    Transi. Odkryć, dojść, uznać, dowiedzieć się, entbecfen,

ODKRAPIAĆ, ob. Odkropić.    bafńnter fommen, erfahren. Nic nie jest skrytego, coby

ODKRAŚĆ, odkradł, f. odkradnie cz. dok., Odkradać niedok. ;    odkryte być nie miało. Radź. Matth. 10, 26. Sekl. Luc.

Vind. odkrasti; Sorab. 2. wotkschadnusch ; sobie ukra-    12. Nowe rzeczy odkryć, wynaleźć, Ross. H3o6pkcTH,

dzione znowu wykraść, na wzajem ukraść, ©ejtoljlneä    H30ÓptiaTb, entbecfen, erftnben. Odkrycia wynalazcom wielką

weber fielen. Im to ukradziono; dlatego swoje odkra-    sławę dają. Zab. 42, 63. Odkryć co drugiemu, uwia-

dają. Karnk. Kat. 358. Co ze strachem zyska w cudzym,    domić go, udzielić mu światła w jakiej rzeczy, objawić,

to mu odkradną w jego domu. Teat. 16. c, 5.    ettMÖ entbecfen, befaunt machen; Vind. odkrivati, resglafiti,

ODKRĘCIĆ, f. odkręci cz. dok., Odkręcać niedok. ; §. a)    resodeti, resdeniti; Ross. oÓHapyJKHTb, oóiiapyjKHBaTB;

kręconego co nazad odwijać, jurucf brefyen, abbrepen, auf«    (Eccl. OTHfrLBemnc objawienie, natchnienie). Koniecznie

breljen; Vind. gornafukati, gorperfukati, odfukati, dolpo-    z tobą mówić pragnąłem, aby ci odkryć jeden sekret,

fukati; Ross. OTcyqmb, OTBeprfeib, OTBCpTbiBaTŁ. Tak    Teat. 7, 7. (Carn. sbernôshteti, sbernóshem » odkryć se-

Wenus czyni przeklęta, Do jednego zwiera pęta, Prze-    kret). Powiedz, odkryj mi serce twoje. Teat. 53. b, 20.

ciwne ku sobie chęci, Mąż odkręca, żona kręci. Petr.    t. j. otworz, eröffne mtr beiit £er$. Przypadek odkrył tę

Hor. F. Potrafi on odkręcić, gdybyś chciał w czym za-    prawdę, której nam nie wierzyłeś. Boh. Kom. 4, 99.

kręcić. Teat. 19. b, 58. — §. b) Przekręceniem odła-    ODKRYCIE, ia, n., subst. verbi, odkrywanie, ba§ Slufbec*

mać, abbreÿcn, abbredjeit. Odkręcić klucz.    îen; Vind. odkritje ; (Ross. B3KpMWKa karta we grze od-

ODKREŚLIĆ, cz. dok., Odkrćślać niedok., kreśląc odryso-    kryta). Odkrycie, wynalezienie, bie dfntbecfung; Ross. H3B-

wać, odgraniczyć, oddzielić, (abretfktt), abjeicfynen, abctr*    oóptiaiiie, H3B0Ópl>TeHie. ODKRYCIE, ODKRYTO, adverb.,

fein, befcfyretben; Ross. onepiaTb, onepTHTb, onepnHBaTb.    niezakrycie, otworzysto, aufgebecft, offen unb frep, szczé-

Pyta ich, jeśli z nich który nie widział wieśniaka,    jakiego    rze, otwarcie; Ross. OTKpoBemio ; Eccl. OTKpoBeHHie. Sze-

im odkrćśla? Wej. Marm. 3, 150. opisuje.    dłem w téj sprawie szczerze i odkryto. Smotr. Nap. 8.

ODKROCZYĆ, f. odkroczy intr. dok., Odkraczać niedok.,    ODKRYTOŚĆ, ści, i., niezakrytość, bie 3lufgebecft£ett,

Odkroczyć się recipr.; Boh. odkrociti ; odstąpić, oddalić    Offenbarkeit, Rnoerbecftljett ; otworzystość, î)ie Offenheit ; Ross.

się, fitk entfernen, abgeljen, abtreten. Jeśli najmniej wy-    oucpoBemiocTb. ODKRYTY, a, e, partie, perf. pass.,

stąpisz a odkroczysz od rozkazania pana twego.... Rej.    aufgebecft, entbeeft; otwarty, szczery, offen; Ross. onepo-

Post. G g g A. W nauce swćj najmniej się nie    odkro-    Beimuił. "ODKRYWA, y, z, odkrywanie, odkrycie, ba$

czył od niego. Biat. Post. 55.    Slufbecfen, Ośntbecfen. W téj jawnej nienawiści i uraz odkry-

ODKROIĆ, f. odkroi cz. dok., Odkrajać niedok. ; Boh. od-    wie. Przyb. Ab. 144. ODKRYWACZ, a, m., co odkry-

krogiti, odkragowati; Rag. krîxati, izhvjellati; Ross. ot-    wa, ber 2Iufbecfcr, Cśntbecfer ; (Vind. odkrivez ; Croat. od-

pyrnaib; kawałek oderznąć, eilt Śtucf abfcfynetben. Dom ,    krivach). Bóg jest odkrywaczem tajemnic. W. Dan. 2, 47.

dzieci a żona nienatkane piekło, Już tam odkrój, skoro    Budn. Eryk czerwony, odkrywacz Grenlandyi. Czack. Pr.

się bynajmniej przypiekło. Rej. Wiz. 56.    2, 92. wynaleźca; Ross. BmiOÓphTaTejib ; w rodź. ieńsk.

ODKROPIĆ, f. odkropi cz. dok., Odkrapiać niedok., §. a) H3So6ptTaTe.ibHima.

Nakrapiając odświeżyć, nitebcr bcfprengen,. auffrifcken.— §. ODKRZAKNAĆ , f. odkrząknie intr. jedntl. , odkaszlnąć, b) Odkropić święconą wodą; odpędzić czary kropiąc nią,    aufljuftett, ftd) rńufpem. Po słodko dzielnym wódczanym

kropidłem wypędzić, mit Söetljmaffer weg fprengen, fpren»    likworze Odkrząknął żwawo, niby się uśmiechnął, Przy-

genb nertreiben. Odkropić uroki święconą wodą. Tr. Tego    mrużył oczy, nadął się, i kichnął. Kras. Mon. 45.

czarta się nie odkropi * od niego się nie uwolni. *    ODKRZYKNĄĆ , f. odkrzyknie cz. jednotl., Odkrzykać niedok.,

ODKRYĆ, f. odkryje cz. dok., Odkrywać niedok. ; Boh. od-    krzyki odbijać, krzykliwy odgłos wydawać, ben S^rep

kryti, odkreyt, odkrywati, odhaliti, odhalowati; $orab.    miber^aHeu, laut mibertönen. I lasy odkrzykały raz temu,

4. wótkrćwam ; Vind. odkriti, gorodkriti, reskriti, reso-    raz temu; Tytyrus wprzód zaczynał; Dametas po niemu,

zhititi ; Carn. odgerniti, resgerniti (cf. odgarnąć, rozgar-    Simon. Siei. 35.

nąć),¹ resodeti, resodçvam; Bosn. odkritti, otkritti; Rag. ODKRZYWDZIĆ, f. odkrzywdzi czyn. dok., Odkrzywdzać odkritti, odkrîjvam, odkrîvati; Slav. odkriti; Croat. od-    niedok., krzywdy odwetować, ba3 Unrecht »ergehen, ftdj

krivati, odkriti, odkrivam, razkriti, razknvam, izokrivam,    für crltttneä ttnredjt bejaht inanen. Tyś odkrzywdził krzywdy

zodeti, zodévam ; Eccl. yicpuBaio (> 2. ukrywam); Ross.    w Izraelu. Budn. 1 Jud. 5, 2. Niech odkrzywdzi na nim.

Bahal, kto rozwalił ołtarz jego. ib. 6, 32. niech sie zemści.

ODKRZYWIĆ, f. odkrzywi cz. dok., Odkrzywiać niedok. ; Boh. odkriwiti ; g. a) nazad nakrzywić, rücfwärtS Beugen. Recurvus , odgięty, odkrzywiony. Mącz. jurucf geBogett. — g. b) Co krzywego wyprostować. Tr. gerabe Biegen. ODKSIĘŻYĆ, f. odksięży cz. dok. ; Odksiężać niedok. ; wyzuć

co

OD KRZYWIĆ - ODKUPICIEL.

ODKUPINY - ODLAĆ.

laufer. Gdy brat twój zubożeje i przędą osiadłość swoję, a przyjdzie odkupiciel jej, tedy niech ja odkupi. Budn. Levit. 23, 25.— Fern. Odkupicielka. ODKUPINY, ‘OKU-PINY plur., podarek albo uczta przyjaciół w dzień narodzenia. Cn. Th., nałalitia, ©egengefdjenf ober ©djmanS ant ©eBurtêtage, ftd) loS ju taufen ; (cf. wiązanie). ODKU-PNY, a, e, mogący być nazad odkupionym. Tr., nńebet kogo z księżej godności, cf. wyksiężyć entprieftern, ben    fthtfltd), aBfctufltcB ; Croat. odkùpni ; (Ross. OTKynieHHuił,

friefterrocf auäiteljett. Są czasy, zęby ę nasz kanonik    orayimbiH arędowany). Więźnie odebrał tym sposobem,

chętnie odksiężył. Xiądz. 28.    że za nie summę pieniężną obyczajem odkupnym położyć

ODKUĆ, ob. Odkować.    miał. Kosz. Lor. 163 6. Carn. odkopną » summa odkupna.

ODKULBACZYĆ cz. dok.\ Boh. odsedlati; odsiodłać, kulba- ODKURZYĆ cz. dok., kurząc odłączyć, z kurzu uwolnić;

kę zdjąć, aBfatteln.    „    Yind. odprafhati, dolprafhiti; aBftauBen. — *§. Winem

ODKUP, 'OKUP, u , m. ; Carn. odkop ; Vind. odkup, doi-    płókane trzewa bitych jałowic zwykle odkurzywszy, idą

kup; Rag. odkup; Croat. odkup ; Slav. odkupljenje ; Ross.    w królewskie gmachy; fibris de morę crematń. Źebr. Ow.

onyirb, (OTKyiTE aręda) ; odkupienie, i to czym się od-    336. przeczyściwszy, aBbampfen. Dyanę Achil bitej krwią

kupują, bas SoêFaufett, baö Sofegelb. Dam mu, nie dlatego,    hodował krowy; z niej trzewa po ołtarzach gdy się od-

żeby on tego był godzien; ale żem ja obiecał; a nie    kurzyły, ofiary cześć odniosły. Źebr. Ow. 298.

dam tego, jakoby za dar; ale jako za odkup słowa swego. ODKWASIĆ, /. odkwasi cz. dok., kwasu pozbawić, entffiu» Gorn. Sen. 313. Pomnijcie na łuk Feba, strzelający z    em, propr. et fig. Niechaj ta woda zakał ten odkwasi,

góry, Weźcie okup, nie przeczcie ojcu jego córy. Dmoch.    Mój grzech obmyje, i twój gniew zagasi. Morszt. 65.

U. 3. Dawniejsze prawa karały zabójstwa nie śmiercią, ODKWITNĄĆ, f. odkwitnie intrans. jednotl., Odkwitować ale pieniężnym ‘okupem. Skrzet. Pr. Pol. 2, 155. (cf.    niedok. ; (Etym. kwiat); g. a) znowu zakwitnąć; Vind.

okup, okupienie). Odkup śmierci w Polszczę był po-    iszvetiti, poszvetiti, vunszveteti; wteber aufBlüfien. Odkwi-

prawiony przez prawo. Czack. Pr. 2,112. Lokować sum-    tnie znowu laur troisty.    Suszyć. Pieśń. 2, G 2.    Nogietek

mę na odkup czyli wyderkaf. Çzack. Pr. 2, 162. OD-    mnożny jest, odkwituje    co miesiąc. Syr. 1550.    — g. b)

KUPCZY, a, e, wyderkafowy, reempcyonalny. Czack.    Odkwitnąć, Boh. odkwesti, odkwetl;    Slov. odkwjtâm ;

Pr. 2, 161, nwberfdufltd). ODKUPIĆ, 'OKUPIĆ, f. od-    Vind. odzveteti, sazveteti; Rag. odzvjètati, odzvàsti; Ross.

kupi cz. dok., Odkupować niedok. ; Boh. odkaupiti, od-    omirfccTH, omBkraTL; deflorescere, okwitnąć, aBBlnfjen.

kaupowati ; Vind. odkupiti, dolkupiti, riefhiti; Croat. od- ODKWITOWAĆ, f. odkwituje cz. dok., odwetować, vergeh kupiti, odkuplujem ; Rag. odkûpiti; Bosn. odkupiti ; (Ross.    ten, aBja^Ieu, (guttttren).    Nigdy mu lepiej nie    potrafimy

OTKjnHTt, OTKynaTfc * arendować); g. 1) znowu nazad    odkwitować tak pięknej    jego serca ofiary. Teat. 28, 39.

kupić, iDteber aBfaufeit. Ktoby przedał dom w mieście, ODLAĆ, f. odleje cz. dok., Odlewać niedok.; Boh. odliti; może go odkupić, póki rok nie przeminie ;^a jeśli w ro-    Sorab. i. wothliwam ; Vind. odliti, odlijati; Rag. odlitti,

ku nie odkupi, tedy go już kupiec będzie trzymał. Sax.    odljeevam; Croat. odlevam; Ross. OTMTb, OTMBaTb,

Porz. 48. Prawo odkupienia przedanćj rzeczy, zowie się ynaecKaib, omo^HHTb, omojiHflTb; g. 1) część niejaką kupno z powrotem. Gal. Cyw. 3, 92, cf. wyderkaf ; Slav.    zlać lub wylać, etttW$ oBgtejku. Odlej    trochę* wina. Tr.

odkupljenje; Croat. odkuplenye. — §. 2) Odkupować abo    Często od stołu    wstawał,    wodę odlewać. Dwór. E 4.

okupować co z cudzych rąk * wykupować , kupnem uwal- na*mały dwór, fein SBaffer aBfcfyfogen. Moszcz odlany z niać, laufen, auêfaufett, etnlöfen, auMôfen. Odkupienie naczynia w' inne naczynie. 1 Leop. Jer. 48, 11. (prze-fantu. Sax. Porz. 71. Przyjechali do Rzymu posłowie    lany). — §. 2)    Odlewać    omdlałego,    cucić go; einen

z Kartaginy okupować swoje więźnie. Warg. Wal. 145.    Ofimwidjldgen jurent Bringen, ermuntern. Omdlałą ledwie

Chrystus nas odkupił położeniem duszy swojej za nas.    święconą wodą odlali. Sk. Żyw. 2, 343. Była księżna

Salin. 2, 383. Ten, który kogo odkupuje od kogo,    tak ciężkim żalem zdjęta, iż kilkakroć odlewać ją musiano,

zapłatę zań dawa, i przez to zań dosyć czyni. ib. 4,160.    Gorn. Dz. 70. — §. 5) Odlewać kruszec abo co z kru-^

Ten, który nas odkupił, nas zbawił, ib. 2, 385. Odku-    szcu, eM üon SKetatt gießen, aBgicßen. Działa dobrze

puję się , okupuję się, celebro natalem. Cn. Th. (vulgus    odlewać, wielką jest sztuką. Archel. 23. Kule jak odle-

dicit przepijać się ^abo kogo) ; Ross. OTKynmbCH; cf. wią-    wają. Ustrz. Troi. 127. Kule armatne i bomby odlewać

zać kogo. — g. 5) Odkupić, okupić niewczas, niebez-    się mogą w dwojaki sposób. Jak. Art. 3, 193. Roboty

pieczeństwo, karanie * pozbyć się ich dawszy pieniądze.    odlewane. Zlot. A 2 6. (t. j. lite, niedęte). Odlewano

Cn. Th., fid) t)ont $alfe fanfett, ntit ©elb werben. OD- adverb., n. p. Niektórych sprawy podobne do złotników, KUPICIEL, '0KUP1CIEL, a, m. ; Boh. odkupnjk, f. od-    co dęto a nieodlewano robią. Pilch. Sen. list. 1, 46.

kupnjce; Rag. et Bosn. odkupitegl; Slav. odkupitelj; Croat.    (czcze, niegruntowne). Tak poczciwego sługę złotem od-

odkupitcl; Eccl. OTKynme^b. Syn boży w człowieczeń-    lać trzeba. Pot. Arg. 728. — Transi. Jak*wzięto walić

stwie nas odkupił; dla tćj przyczyny zowiemy go odku-    w łapę odlewane pyty, aż spuchła. Teat. 42, c, 33. t. j.

picielem. Hrbst. Nauk. B 5 6. (cf. Ross. OTuymumcb aren-    tęgie, niemiękkie, (cf. na odlew), Ijart, berB. Niechaj

darz); wykupiciel z niewoli, z długów. Cn. Th., ber Coś*    przynajmniéj choć piętnaście odlewanych dostanie, żeby

1) ODLECIC, f. odleci cz. dok., Odlecać niedok. ; polecić od siebie odkazując, oddawać, »on fidj ab ttJCg empfehlen, an empfehlen, übergeben, übertragen. W ręce twoje ojcze odlecam ducha mego. Sk. Kaz. 464. Odlecić duszę swą bogu. Baz. Hst. 460. Żeby ś. Józef żył był jeszcze, jakby Pan matkę na krzyżu komu innemu, a nie jemu od-lecał? Sk. Kaz. 40. Z krzyża Jezus matkę Janowi od-lecal. Sk. Kaz. 35. Groch. W. 554. Chełm. Pr. 64. W segrego ; ostatniej godzinie, domom naszym wiarę w jednego zbawiciela odlecajmy. Sk. Kaz. 42. Odleciliśmy geometryą hhtb, (oTjyqna nieprzytomność) ; Eccl. OTCTa^HK), oi^TOif-    ludziom prostym, grubym. Grzep.    porzuciliśmy.

sie nauczył, jak niewinnych posądzać. Teat. 46. c, 72. ODLATAĆ, ob. Odlecieć. ODŁAZIĆ, ob. Odleźć. tęgich plag, berbe SRtffe.

ODŁĄCZYĆ, ‘ODŁĘCZYĆ, f. odłączy, cz. dok., Odłączać niedok. ; Boh. odlaućiti; Slov. odlućit, odlućugi ; Vind. odlozhiti, oddelezhuvati, oddelezhati, prezhodlozhiti, loz-hiti (cf. łączyć), reslozhiti, resdrushiti, oddrushiti, re-sdjati ; Rag. odlûciti, odlucîvati ordinäre,] determinare, constituerez Slav. odlucsiti ; Bosn. odlûciti, oddiliti secer-nere, constituere, odluka constitutio ; Croat. lüchem, od-luchüjem, odlucham destino , constituo, sancio,

Bal. odlucsiti decernere; Ross. OTiyuHTB, owynarb, yeAH-

®AMTHJ złączone oddzielić, abfonbem, trennen. Syn czło- 2) ODLECIĆ, f. odleci cz. dok. ? letnim czynić, odgrzać. wieczy odłączy je jedne od drugich, jako więc pasterz Tr., lau ntßcfien, Aufwärmen.

"odłęcza owce od kozłów. 4 Leop. Math. 25, 32. Sekl. ODLECIEĆ, odleciał, odlecieli, f. odleci med. dok., Odla-Małh. 25. (cf. łększa). Odłączenie się Eccl. 0Tct4ame,    tać niedok., Odlatywać frequ., odlatuje praes; Boh. od-

npeôuBame bt, ocoóhomb Mtcrfe, otłaoat». Odłączają    letêti, odljtati, odlitnauti; Sorab. 4. wotletżu; Vind. od-

Dzieei od mamek, gdy ich w potrawy wuczają. Jabł. Tel.    leteti, odlietati, prezhodleteti, prezhsleteti ; Croat. odlć-

340. Prosięta, gdy same poczną jeść, *odłęczać je od    chem ; Dal. odletiti; Bosn. odletiti, poletiti ; Rag. odle-

maciorek. Cresc. 566. Odłączyć kogo od kościoła. Tr.    tjetti, odletijvam; Ross. OTieiiTB, OTieiaTB, oueTUBaTt ;

(wykląć). Taki niecnota niech będzie odłączony od cer-    precz polecieć gdzie indziej, weg fliegen. Ptaki niektóre

kiewnćj społeczności. Pim. Kam. 277. Dusze odłącza od    na zimę odlatują do krajów ciepłych. Zool. 231. Sokoł

boga, kto je od przytomności Chrystusowéj oddala. Smotr.    dziki, póki go nie ułapią, i nie wyćwiczą odlatować i

Ex. 28. (odciąga;. Stopniami myśl postępuje do nabycia    przylatować, albo wabić. Szczerb. Sax. 344.

wyobrażeń najodleglejszych i najodłączeńszych. Cyank. Log. 'ODŁĘCZYĆ, ob. Odłączyć.

30. le plus abstraites. Odłączenie w myśli, abstrakeya, n. ODLEDZ, odległ, f. odlegnie neutr. dok., daleko od czego p. Nie umieją czynić w umyśle swoim odłączeń stoso- położonym być, obliegen, entfernt liegen; (Ross. otctohtb, wnych do okoliczności. N. Pam. 40, 59; Vind. odlozhik,    (ob. Odstać); OTjeub, ouary, OTjieraTb osieść na dół),

odlozhenje. ODŁĄCZALNY, a, e, odłączający, abfonbemb.—    Śrzodek rzeczy zowią, który równie odległ od obu pobo-

Chymicz. Sztuka ogniowa, sztuka odłączalna. Krumł. 4.    cznych granic.    Petr. Et. 403. ODLEGŁY, a,    e, partie.

Lejki odłączalne. ib. 57. Banie odłączalne, separatoriae.    — o adverb.,    daleki, oddalony; Vind. odlozhnu, odlo-

ib. 52. ODŁĄCZNY, a, e, — ie, adverb., mogący być    zhen, odstaulen; entlegen, abgelegen, entfernt. Podział chy-

oddzielonym; Carn. odlozhćnu ; trennbar. Nieodłączny, nie-    mii na początki blizkie, principia proxima ; i odległe re-

oddzielny, inseparabilis. Mącz.; Vind. neodlozhliu, neod-    mota. Krumł. 40. Iż ciało N. P. wskrzeszone, jest to

drushliu. ODŁĄCZNOSĆ, ści, i., oddzielność, bie £renn*    rzecz mocy boskiej nietrudna, i przywilejom N. P. nie-

barfeit.    odległa. Sk. Kaz, 604. (nie obca). Obawiam się, aby

ODŁADOWAG cz. dok., odpakować,    ładunek    odjąć,    ablaben;    rostćrków jakich, pod taki czas odległy, w Polszczę nie

Vind. odtovoriti, odbafati,    sbafati,    dolsbafati,    odbremati,    wzbudzili. Krom. 535. alienissimo tempore. — §. Odległe

odteshati, odbuntariti.    piwo, wystałe. Ern. 40. odleżałe, abgelegen, abgelegen.—

ODŁAJAĆ, /. odłaje cz. dok., Odłaiwać niedok.-, (Ross. ot-    *§• W krainie    tej odległo, to jest, tu i owdzie    mieszkają

ópaHHTb, OTÓpaHHBaTb na wzajem wyłajać); złe za złe od-    ludzie. Boter.    32. rozległo, rozproszeni, nie    na kupie,

dać, regerere convicium. Mącz., wteber fdjelten. Jezus zła-    ODLEGŁOŚĆ, ści, i., oddalenie, dalekość, rozstanie,

jan nie odłaiwał. Budn. 4 Petr. 2, 23. Galat. Alf. 280.    bte Megenfieit, bie Entfernung, bie SBeite; Vind. odleshe-

Kosz. Lor. 29. Takowe twoje łajania mogłyby ku odła-    zhnost, odlozhnost; Ross. OTCTOflHie. Odległość ziemi od

janiu przyczynę podać. Baz. Sk. 420.    słońca jest z górą z 45 milionów    mil wielkich. Lesk. 2,

ODŁAMAĆ, ‘ODŁOMIĆ, f. odłamie cz. dok., Odłamywać    52. Linia prostopadła, spuszczona    od jakiego punktu na

frequ., odłamuje praes.; Slpv. odłamugi, odłomiti; So-    inną linią, zowie się odległością    tego punktu od linii,

rab. 4. wotlamacż, wotwamu, wotwamuyu ; Vind. odlo-    na którą spada. Geom. Nar. 4, 27.    Wielkie utraty przod-

miti; Bosn. odlamati, odłomiti; Rag. odlomitti, odlaamam;    kowie nasi popadali przez odległość królewską. Krom.

Croat. odlamlyujem ; Ross. ouoMHTb, OTiOMMTb'*, OT.iaMii-    774. przez niebytność, nieprzytomność, oddalenie się,

BaTb; łamiąc oddzielić, abbrecljen. Gałązki pamiętaj zby-    Slbwefen^eit. Odległością opinia roście. Fredr. Ad. 30.

tne odłamywać. Otw. Wirg. 441. — Milit. Gdyby droga    (e longinquo major reverentia). Kochał ją, mimo odle-

była tak ciasna, że i dwiema rotami maszerować nie mo-    głość, która była między nim a nią. Nieme. Król. 1, 76.

zna; komenderowano będzie: odłam! Na to słowo rota ODLEPIĆ, f. odlepi cz. dok., Odlepiać niedok., zlepione od-pićrwsza idzie wprzód, druga za nią. Kawał. Nar. 419. kleić; Bosn. odlipiti ; Rag. odljepiti, odljepijvam ; Croat.. Płomienie się Cyntyi zwód odłamywały. Przyb. Luz. 17.    odleplyujem ; Ross. ontnim,, outiiMTB ; Eccl. OTjenimo ^

odbijały. ODŁAMACZ, a, m. ; Croat. odlomitel; ber 3Ibbredier.    aufletmcn, abfleben; cf. odlipać.

470

ODLEW - ODLICZYĆ.

ODLIGA-ODŁOG.

ODLEW, u , m., odlewanie, ba? $lbgieffen ; Ross. otjhbk8 ,    OTumaTb , OTUHTHBaTb , OTcnecTb, OTcmy, omiHTbiBaTb

otihbb; Eccl. OTTe^enie, y^aieme, orbuikCTKHie, ot-    Eccl. ominaio, omncjaro; (cf. Ross. OTMnHTb, OTJHnaTŁ

ihbb. Odlew morza, btc (Ebbe; Bosn. osseka, rechescja ;    rozróżnić distinguere, OTimiHTbca popisać się); licząc od-

Rag. osséka, rekesa; Ross. otihbb. Wylew i odlew mo-    dzielić, osobno wyliczyć, abjdplett, abrecfynen, aufjd^Ieit.

rza, fluxus et reßuxus. Hub, Wst. 404. Hub. Mech. AGA.—    (Ross. OTiHKa różnica, otmiuh różny; cf. rozliczny}.

§. Odlew, odlewanie kruszcu; \ind. odlijk, odlitje; ba? ODLIGA,    i, z.,    n.    p. Błotniste na koło miejsca dla niepe-

©tefkrt, ber ©uf), 3lbgttfi »on SÜÎetall. Wielkie szkody by- wnych    częstą    odligą lodów, broniły    pewnego przystępu,

wają, kiedy dla złego kruszcu cały odlew armaty dare- Nar. Hst. 3, 219, odtajanie, roztajanie, ba? Sluftaucit ; mny się pokazuje. Jak. Art. 1 , 180.    ob. Odwilż.

ODLEW, na ODLEW adverb., z lewej strony, lewą ręką,    ODLIPAĆ ,    odlipa, /. odlipnie med. dok., (oppos.    przylipać),

»on ber linfen ©cite tyer, mit ber linfen §anb. W prawą    odlepiać    się, odklejać się. Wlod. ;    Vmd.    odhenjafi ; Eccl.

się siec mieczem i odlew go uczyła. P. Kchan. Orl. i ,    oumnaeTB mo ; ftd) ableimen, lo?    gefien, ntcł;t    Heben blet»

89. Siekierą odlew go ciąć kusi. Otw. Ow. 336. Odlew    bert ; cf.    odlepić; cf. odewstało.

za jednym cięciem zabił Oldoranda. P. Kchan. Orl. 1, 428. ODLIZAĆ    cz. dok.,    Odliznąć jednotl.,    lizaniem odjąć, ab»

Jakeśmy dobyli szabel, tak zaraz łup cup po sobie , chlust letfen ;    Sorab.    1.    wotliznu , wodliżu ,    wodliżam; Vind. o d-

chlust, na odlew, spodem, krzyżową sztuką. Boh. Kom. lisati, odlisuvati (»wyłudzić).

1, 360; Ross. OTMauib, na omiauib przewróconą ręką. ODŁOG, u, m,\ Boh. aulehlć, aulehlina ; (Rag. odlögh alle-ODLEWAĆ, ob. Odlać. ODLEWACZ, a

m.,

ODLEWA-

NIEC, ńca, m., §. a) ten co odlewa, ber 2lbgiefśer, ©te» fier. Bogi ich z odlewańcami ich nieprzyjaciel w plon zawiezie. Budn. Dan. 11, 8. — §. b) Passive: Odlewaniec, odlewany bałwan, obraz, ein gegoffene? 2)ilb, ©öfcenbtlb. Izraelici uczynili sobie odlewańca. 1 Leop. Deut. 9, 12. Byś nie rzekł, obraz mój uczynił to, a bałwan mój i odlewaniec mój rozkazał to. Budn. Jes. 48, 5. ODLEWANY, ODLEWANO adverb., ob. Odlać. ODLEWNY, a, e, odlewany, sposobem odlewania, ulania, $bpjf ». Z nausznic złotych uformował robotą odlewną cielca odlanego. Pociej. 175. ODLEWISKO, a, n., miejsce odlewu, n. p. Golfy, odlewiska morskie, t. j. mniej lub więcej rozległe zatopy lądu z morzem. Śniad. Geog. 224.

ODLEŹĆ, odlazł, f. odlezie cz. intr. dok., Odłazić niedok., łażąc się oddalić; meg frieren; Sorab. 2. holefcz; Vind. odlęsti ; Ross. outeb, OT4fc3aio.

ODLEŻEĆ, f. odleży med. dok. ; Boh. odleźeti decumbere ; leżąc odpokutować, ltegeitb abbuften. Ktokolwiek mu się nawinął, Albo dobrze odleżał, lub na miejscu zginął. N. Pam. 16, 120. — §. Leżeniem nadwerężyć się, abliegeu, burdjliegen, nntitb liegen; Sorab. 1. wodleżu, wodleżim; Ross. ouejKaTb, ouentanaib. Żebrak jeden układłszy w nocy się na ławie Tak twardej, że odleżał całe ciało prawie. Min. Ryt. 4, 228. Rany na krzyżach z odleżenia długiego. Syr. 1011. — Odleżeć się, dość poleżeć, uleżeć się, lange genug liegen. (Ross. onescaTbca leżeniem do siebie przyjść). Gruszki leśne, potrzeba żeby się wprzód odleżały dobrze; a potym je w piecu suszyć. Haur. Sk. 73; Boh. zhnilićeti. ODLEŹAŁKA, i, i., ule-żałka, gruszka leśna, która do używania być powinna pierwej dobrze odleżała. Haur. Sk. 73, nńlbe Simę, 5?nö» bel, $U^el; Boh. hnilice, hnilićka; Vind. tepka, korofhi-za ; Ross. M/tKyuiKa. ODLEŻAŁY, a, e, dosyć długo spokojnie leżący; Vind. obleshanu; au?gelegcn, lange genug anägerafM. Rola miękka, pulchna i odleżała, dobra do siewu. Haur. Sk. 22; cf. odłog. — §. Leżeniem nadwerężony,, nntitb gelegen.

ODLICZYĆ, f. odliczy cz. dok., Odliczać niedok. ; Boh. od-poćjsti, odpoćtl, odpoetu; Vind. sefhteti; Ross. omecTb,

vutio ; Ross. ouora spadzista ziemia ; OTÆorb, oiMorocTB pochyłość, spadzistość; ouaraieJibCTBO odwłoka); 1) odleżenie, odległość, ba? Slbliegen, ©nifentlliegen, bie ©nt» ferrtung, Entlegenheit. Odłóg, jak piasta odlega od swoich dzwonów, punkt od cyrkułu. Petr. Et. 107. Od Szach-rnata dla dalekiego odłogu miejsca, późnych posiłków oczekawaćby wypada; propter longinquitatem. Krom. 779. Dla odłogu miejsc dalekich ; propter locorum intercapedi-nem. ib. 434. — Meton. Odłog « odległa ziemia, odległy ziemi kawał, ein abgelegene? Saub ober Erbreićh. Większy ztąd tobie pożytek, gdy nas na ostatecznym ziemi odłogu zachowasz, in extremo terrae angulo, niż kiedybyś nas zupełnie wykorzenił. Krom. 459. W głębinach i odłogach leśnych; in recessibus silvarum. Krom. 58. •— §.2) Oecon. Odłog » niesprawianie ziemi, zaniechanie sprawiania roli. Cn. Th., bie Sracie, ba? Sracfyltegenlajfen. Adverb. Odłogiem, Ross. nO/TB napb, braci). Odłogiem leży pole ; odłogiem roli sztukę zostawić. Cn. Th. Ross. nainmo ociaBaib no^B napb. U nas jeszcze w pół gruntów leży odłogiem, a na tych, które uprawiają, ledwie połowę odnoszą zysku. Pam. 83, 366. Leżały odłogiem opuszczone od wieśnia-ctwa role. Nar. Hst. 6,9. — Meton. Odłog * odłożysko » pole odłogiem leżące, ba? Sracfyfelb, bie Sracie, bie Sebbe, cf. lada, ber Sradjacfer; Boh. aulehle, aulehlina; Rag. oblogh, ledina, prilöxina ; Carn. olęgza, (prelog » nowizna, lada); Vind. praha, prashna gniva; Dal. plassa; Ross. nauiHa OTCTaBiemiaa am 0T4bixa no4B naps, (nepeiorB ugór). Te role, które przez rok lub dłużej po oraniu abo zebraniu zboża w pokoju leżą ; za owym odleżeniem ku odnowieniu przychodzą; dlatego je zowią odłogami, iż się ziemia taka odleżała. Cresc. 101. Odłog jest, gdy się ugór przez jaki rok lub więcej nie przerabia; ale się zapuszcza na samorodne lub zasiane trawy. Kluk. Rośl. 3, 165. — §. 3) Transi. Odłogiem leżeć, odłożonym, odwleczonym, zaniedbanym być, (cf. pod ławą , w kącie) ; Drach liegen, unbenutzt, aufgehoben, an bie ©eite gelegt, »ernadjläffigt, unter bie Sattf geworfen feçn; (Carn. odlog; Vind. odlog, odkład, nadlog, odloshba, odloshik, odna-fhanje; Ross, ouarame, onaraieiBCTBO ; Eccl. B03aor& odwłoka). Gdy ta rzecz była do sejmu odłożona, potym

z warszta-

ODŁOGOWAĆ - ODŁOŻYĆ.

ODŁOŻ YSKO.

47i

odłogiem aż dotąd została. Biel. 550. Dni i noce na muzyce trawi, a insze zabawy odłogiem lezą. Boh. Kom.

1,    204. Miałem to dawniej do druku podać; odłogiem to wszystko leży. Falib. Dis. E. Rozumowi odłogiem leżeć dozwalają. Pilch. Sali. 122. Leżał ten traktat odłogiem lat siła. Gorn. Wl. Niektóre prośby nasze odłogiem leżą ; nie żeby skutku nie miały ; ale żeby słusznego czasu były wysłuchane. Birk. Kant. C b. Daj się nam najeść; niechaj o tej śmierci mowa twoja odłogiem trochę będzie. Birk. Gl. Kun. 26. — Activ. Odłogiem puścić, odłogiem rzucić, odłogiem położyć, w ‘odłogę puścić» odkładać, zaniechać, zaniedbać; auf btc ©eite legen, auf» fctyteben, liegen laffett, nicht achten. Wszystkie insze rzeczy na ten czas odłogiem puściwszy, prosto do Pomorzan pośpiesza. Krom. 132. Waśni spólne odłogiem położywszy, pomagajcie sobie przeciw spólnemu nieprzyjacielowi. Biel. 288. Postanowiono, iż jeśliby się wiele wojen w czasie jednym nacisnęło, aby insze tym czasem odłogiem rzuciwszy, na jednę wszystkie usiłki obrócić. Krom. 519. Tak lekce puścisz ludzkie języki w‘odłogę? Morszt. 155.— *g Wróć umarłego proszę, Co jeśli obecnie ujrzę, będzie mi mój bałwan odłogiem, A twój bóg bogiem. Miask. Ryt. 161. (odrzutem, ohidą, porzucę go). — *§. Bóg daruje z dobroci swej, aby się ‘odłoga stała tym, którzy nieprawości czynili. 1 Leop. 4 Ezdr. 7, 67. (aby się ulżenie stało. 3 Leop.). ODŁOGOWAĆ, ał, uje, act. niedok., rolą odłogiem puścić, brad) liegen laffen. Nie wszystkie grunta jednakowo potrzebują ugorowania i odłogowania. Kluk. Bośl. 3, 165. ODŁOGOWY, a, e, od odłogu, 23racf> » ; Boh. prjlożnj.

0DŁ01Ć cz. dok., fig. odłoić kogo, skórę komu odłoić, należycie odgarbować , tüchtig abnndjfen ; Ross. OTÔOTan..

ODŁOMEK, mku, m., odłamany kawałek, ułomek; Boh. ziomek; Slov. złomek; Croat. odlomek, odtèrsek ; Bosn. ulomak, odęip ; Vind. odfek, okerhek, druft ; Rag. krixka, ukrixka, hvjella ; Ross. otiomł , otiomoke , iomotł, iom-thkü , lOMTHiue, (meóeTemeiCL odłomek kamienny); Eccl. oviipovvTf', iomotł, yqacTOKE; ein abgebrodjneS ©tütf, ein 58rnd)ftn(f. Odłomek od pałasza. Gaz. Nar. i, 274, cf. obłam, obłamek. ‘ODŁOMIĆ, ob. Odłamać. ODŁOMNY, a, e, do odłamania, mogący być odłamanym, abbrechbar; Vind. odlomliu.

ODLOSOWAĆ , f. odlosuje act. dok., losowanie dokończyć, ablofen, »ölltg ju dśube lafen. Po odlosowaniu. Nar. Tac.

2,    312.

ODLOT, u, m., odlatanie, odlecenie, ber Hßegfiug, baS SSegfltegen ; Ross. OTierE. Od ludzkiej psoty Zmykały bóstwa szybkiemi odloty. Zab. 15, 303.

ODŁOWIĆ cz. dok., łowiąc odzyskać, lub też łowienife do końca odbyć; ttneber abfagen, abfangen, baS 3agen »ollen« ben ; Vind. odloviti.

ODŁOŻYĆ, f. odłoży act. dok., Odkładać niedok.; Boh. od-lożiti, odkladati ; Slov. odkładali, odkładam; Sorab. 1. wotkwaduyu , wodlożim , wotwożam , wotlozu, wotwozu-yu, wotlożicż ; Sorab. 2. wotpolożisch ; Carn. ©dloshim; Bosn. odlosgiti; Rag. odloxitti, Vind, odloshiti, odlozhit,

odlashati, odkladat ; Croat. odlâsem, odlosilszem ; Ross. otiojkhtl, OTiaraiB, 0TKia4MBaTb; g. 1. na bok, na stronę, osobno położyć, odchylić, roeglegen. Nie umiał piórka odłożyć od ręki. Birk. Sk. D b. Poboczne gałązki obkrzesują się , i wiązka odkłada się na bok tu. Jak. Art. 1, 374. — Hortulanor. Odkładanie, sposób rozmnożenia drzew. Kluk. Rośl. 1, 109, ba§ Slbfenfen, 51blegerniachen. — Jntransit. Odkładać od lądu, odbijać , odpychać, odpierać, ablanbeit, »ont Sattbe ftoßen. Łodni-cy już jadą od brzegu, odkładają. Ern. 14. W okrętl wstąpi, i z lądu odłoży. Mon. 71, 224. Mnie ztąd potrzeba dalej w świat odłożyć. Chrośc. Luk. 247. (umykać). — g. Odłożyć sztych, cios, odbić, abfdjlagen, au3* pariren; n. p. Sztych nieuchronny i nieodłożony. Kchow. Roz. 2, 7. t. j. nieodłoźny, nieodbitny, unausweichlich. — g. Odkładać na inszy czas, zwłaczać, odwłaczać, odraczać , auf eine anbre 3eit »erlegen, »erfcjjteben, auffdjteben ; Sorab. 1. podleyscham. Mówili przyjaciele, aby się spo-wiedał, On wszystko jutro jutro kapłanom odkładał, Umarł on dojutraszek z swoim odkładaniem, Jeszcze o sprawiedliwość dziś wołają za nim. Papr. Kol. O b. Odłożenie, odkładanie, odwłoka Ross. OTiaranie. Nie odkładaj do jutra , gdy dobrze uczynić możesz. Sk. Kaz. 392. Wierz mi, nie mądrych dzieło, do jutra odkładać, Czyń dziś; co jutro ma być, bóg nie każe badać. Kchow. Fr. 49. Kto odkłada, ten żałuje. Pot. Arg. 79. J. Kchan. Ps. 100. Dla przyjaźni Wc Pana, odkładam to na inszy czas. Teat. 23. d, 48. Odkładają wszystko na ostatnią godzinę. Mon. 66, 70. Ode dnia do dnia po-kutęm odkładał. Kulig. Her. 176. To łzami, to prośbą, blizką śmierć odkładała. P. Kchan. Orl. 1, 105. Przynajmniej odłoż to na inszy czas. Teat. 23. d, 48. Ele-kcya była odłożona. Teat. 57, 93. Nie mogący być odłożonym, nie do odłożenia Ross. netwojKHbiH, nenpe-I05KHŁIH ; subst. HenpeiojKHOCTŁ. — g. 2. Odkładać kogo czego » oduczać, odzwyczajać kogo czego, einen entwöl)9 nen, tfmt etwaS abgetragnen. Desuefacio, odkładam kogo, oduczam. Mącz. Desuesco, odkładam się, odwykam. Macz,. Desuetus, odłożony, odwykły; desuetudo odłożenie, od— wyknienie. ib. Jeśli zaraz przełomie nie możesz złego nałogu, odkładajże się po trosze. W. Post. W. 3, 257. Zbytecznie pije trunki, aż do tego punktu, że mu się od tego wstrzymać i odłożyć niepodobna. Mon. 69, 176.— g. 3*. Odkładać, odłożyć» składać, złożyć, ablegen, ab» ftatten. Aby syn w sprawie ojcowskiej nie odkładał świadectwa. Chełm. Pr. 39. Niechaj do odkładania świadectwa nie będzie przypuszczony, ib. 38. Ktoby się na czas ustawiony z długu nie uiścił, niechaj sędziemu winę odkłada, ib. 139. t. j. odliczy, ©trafgelb erlegen, ib. 4l" et 134. Sędzia o swoje krzywdę, kiedy się swarzyli, Kazał wszystkie posądzać, że go nie uczcili, Winy kazał odkładać. Papr. Kol. T 3. Appellacyi gdy kto nifr wygra , winę sędziemu 'przepada, ^i nakłady odłożyć powinien. Szczerb. Sax. 13. ODŁOZYSKO, a, n., odłog,. pole odłogiem leżące, baS Sradjfelb. Chłop niektóry orać szedł nowe odłożysko, Chcąc aby mu w pożytku było pole wszystko. Papr. Kol. R 2.

rzającego ,

ODŁUBAĆ, /. »dłubie cz. dok., wokoło podłubać, ruttb Ultt Syr. 969. Polewka z bobu odłużonego. Spicz. 233.

bepußlett; (Eccl. oÓBaaio, oÓ4ay6yio circum sculpo).    Odłuskać ryby, abfcfyuppen; Vind. łusko odstergati, ribjo

ODLUD, u, m., ODLUDN1A, i, z., miejsce od ludzi odda- skorjo odernkati, fhlepati, odluskuvati. lone, etnffltner Ort, fern oon SWenfdjen. Muzy, arf waszych ODLUTOWAĆ, f. odlutuje act. dok., zlutowane rozłączyć, wdzięk po Marsowym trudzie, Ukaja słuch Cezara w    auflöten. Replumbare, odlutować, *odpojać. Mącz.

Pierskim odludzie. Hor. 2, 42. Nar. (Pierio antro). Po 1. ODŁUŻYĆ , /. odłuży act. dok., Odłuźać niedok., ługiem stepach tylko i odludniach chodził. Zab. 46, 147. Nar.    odmyć, mit Sauge abmafdjen, ablaugcn, fig. Obejrzy się

ODLUDEK, dka, m., od ludzi stroniący, ein SDteufdjetts    nań Jezus, a Piotr nie mogąc znieść dłużej Gorzkiemi

fdjeuer; Sorab. 1. famszćtk; Vind. bresludnik, odluden    łzami grzech swój natychmiast odłuży. Pot.Zac.51.

zhlovek; Ross. OTinejiŁHitKi, Heo6xo4HTeJfcnuii, Henorpe- 2. ODŁUŻYĆ, ob. Odłuszczyć.

óeuHŁiH MepTBeut; Eccl. ott^oąkhhki. Wszystkie ucie- ODŁUŻYĆ cz. niedok., ze wszystkiem zadłużyć, mit @d)nb chy mają w kompanii gusty, Miłość tylko odludek, i kąt    ben beläftigen, gang »erfcfyulben; (Vind. obdoushiti). Odłu-

lubi pusty. Pot. Arg. 755. Spytany, czemu tam sam sie-    żony, Sorab. 1. wóbdówźenć; Ross. o^o^aceHHUH ; (cf.

dzi, jak odludek? *Pot. Jow. 4 49. , Ty odludku w po-    040a5KHTe^bHŁiH obowięzujący, 040J*HTeibj.

nurych gdzieś myślach zagrzęzły, Zadnemi się ze świa- ODMACH, u, m. ; Ross. OTMaxt, OTMauiKa; zamach ude-

baè Sln^o^len um gn [plagen, ber 2lnfa|$, bie

tem nie chcesz łączyć węzły. Zab. 2 , 275. Nar. Święty odludek, jakbyś natury Powszechnej nie miał być synem, Nie dawaj cnocie barwy ponurej. Zab. 43, 245. Nar. — Femin. ODLUDKA, i, btc 9Jłenfd)enfcl)euc. Chcą, żeby żony ich żyły, jak odludki jakowe. Teat. 34. c, 27. ODLUDNOŚĆ, ści, i, oddalenie od ludzi, samotność; Vind. bresludnost, odludnost, ofebnost ; Ross. OTiiiejibHH-necTBo; bie 39îenfd?cnleerc, bie Etnfantfett, Entfernung ornt SWenfdjen. Owa odludność w puszczach Tebaidy Pawła. Kras. Rod. 2, 453. Odludność mu milszaf była, niżeli życie między ludźmi, ile dworskiemi. Sk. Zyw. 2, 349. ODLUDNY, a, e, samotny, einfant, menfdjenfern, ntenfdjen* f#eu; Vind. odluden, ludobojezhen; Ross. neiK)4HMbiH, OTineibHHniH, OTuicjibUH’iccKÜi.

ODŁUDZIĆ, f. odłudzi act. dok., Odłudzać, niedok.-, Boh. od-

Iż tak mam mówić

5ïui^0^1nng , ber §teb. Widząc, że sieką, rąbią bez od-machu , W ten czas się prawdziwego nabrała przestrachu. Petr. Hor. F 4. Jednym go zwaliła odmachem. Nar. Dz. 5, 190. Zab. 12, 244. — Transi. prostym odmachem. Klon. Wor. 84. t. j. prosto brnąć, wbrew', bez ogródek, nie ochylając, grabe fyeratrô. — Bez odmąchu odpowiedział. Gorn. Dw. 164. jak z bicza, bez zastanowienia, ofine anjuftefjctt. Ale to nie może być inaczej, brachu! Musimy się skosztować bez wszego od-machu. Papr. Kol. D 3 b. (bez odkładu). Potrawy zakazane, teraz bez odmachu jedzą. W. Post. W. 3, 254 bez skrupułu. ODMACHNĄC, f. odmachnie intr. jedntl., Odmachać niedok,, z boku na zamach się zanosić, au8* Ijotylen , urn gu fdjlagen, urn gu werfen ; Ross. oTMaxHyib, lauditi; odwabić, ódmamić, wcglocfen, ablocfen. Marne    OTaiaxiiBaTb, ₍ odciąć jednym razem,

czaczka, któremi świat ludzi odłudza. Pot. Zac. 51. Krą- ODMAGLOWAĆ cz. dok., odbyć maglowanie, abmangeln. żydyabeł, jako lew, łowiąc a szukając, aby którą owie- Ross. OTKaiaTt, OTKaraBaTL.

ODŁUPAĆ, ‘ODŁUPIĆ, f. odłupie act. dok., Odłupować

czkę odłudził albo odstraszył od stada. Rej. Post. X 3. ODMALOWAĆ, f. odmaluje act. dok., Odmalowywać frequ. Nie światu, bogu trzeba liczbę dać, bo ludzi, Co tylko malowaniem oddawać co, wyobrazić, abtttafllen ; Sorab. 1 na twarz patrzą, lada czym odłudzi. Pot. Zac. 120.    wotmolowacż, wotmoluyu, (wotmolwano obraz); Croat

ismalati; Vind. obrasati, dolobrasati, obrasuvali , podo-niedok., praes. odłupuje; Boh. odlaupiti, odlaupnauti; a) buvati, napodobuvati ; Dal. izszlikovati, izszlikujem; Ross odszczepać, abfpalteu, fissura facta avellere. 6n. Th. b) cmicaTb, cimcbiBaib, propr. et fig. Ponieważ jej dobrze Odłupować co, od ściany odbijać, oddzierać , abretßen,    nie znasz, więc ci ją dokładnie odmaluję. Teat. 38, 80

loümßeu. Gospodarz wziął siekierę, a zamek odłupił,    opiszę, fcßtlberu. Tak brzydko był w oczach każdego od-

A skoro go zepsował, w kąt zaraz zarzucił. Papr. Kol. E    malowany, że się oddalić musiał od dworu. Mon. 65,

2. — §. Odłupić n. p. jabłko * obierać, z łupin obierać,    568. (cf. czernić). 0 jakom ja Sesostra przeciwnemi

Boh. odlupowati, odlaupati; Vind. odlupiti, odskorjati; farby sobie odmalowywał. Jabl. Tel. 31. wystawiał.

Croat. odluplyńjem ; Ross. oó^yimn, ; abfdjalen. Gdy ko- 0DMAM1Ć, f. odmami act. dok., Odmamiać niedok. ; Rag. od-nopie odmokną, skóra się wnet da odłupić. Cresc. 492. mamiti ; Bosn. odmamiti, zavesti; Croat. odmamlyujem ; ODŁUPEK, pka, m., odłupana sztuka, etmaS 3lbgefpalte*    Ross. OTMaHHTb, OTMBHHBaTŁ, yMamiTb, y^MamiBaib , CMa-

ne$ ; (Croat. olupek; Vind. lup, odłup « odłupiona łupina    HHHTb, CMaHHBaTb ; odwabić, odłudzić, aWocfen, meglotfeit

czyli skórka; od rzep luplenize).    Ross. OTMaHKa odwab, ba$ SBeglocfen, odmamienie. OD-

ODŁUSZCZYG, ‘ODŁUŻYĆ, f. odłuszczy act. dok., Odłu-    MAMIC1EL, a, m.; Croat. odmamitel; ber 2lblotfer.

szczać, Odłuskać, niedok., z Juszczyn obierać, wyłu- ODMARKOTAG, f. odmarkoce intr. dok., Odmarkotywać szczać, aïtyülfen, an^ulfen, abfeßlauben. (Vind. odlushiti, niedok.; Sorab. 4. wotmorkotam ; odwarkać, ‘odwrykać, dolslushiti, odluskati, odskorjati, odrobiti orehe). Odłu- odmruknąć, odgadać, wteberbelfcm. Cn. Th. szczać groch. Wlod. Groch nieodłużany, żywot puszy. ODMARSZCZYĆ, f. odmarszczy act. dok., Odmarszczać nie-Syr. 4031. W skok grochu mu odłuży, i jeść każe    dok. ; (Bosn. odmrrisiti) ; wyciągać zmarszczki, erugare

z słoniną. Pot. Jow. 426. Garść jęczmienia otłuczonego Macz., entrungeln.

łupin ochrostanego , odłużyć go i w wodzie warzyć. ODMARZNAĆ, odmarzł, f. odmarznie, med. jedntl., Odmar-

zać niedok., i przemrożenia odpaść, odmrożonym być;    per vices. Mącz., lozując sie, naprzemiannie. ODMIA-

Vind. odsmersnuvati; Ross. OTMep3HyTt; abfrteren, erfrte«    NIEĆ, ńca, tn., zmiennik, odmieniec, przekińczyk, od-

ren ltnb abfaHett. Jeleń gałęziste rogi swoje co rok po-    mienny człowiek, ettt Veränberltcfier. Ty odmiańcze winny

rania, iż mu odmarzają. Sienn. 282. Odmarzly partie.;    Lekszy od wiotchej trzciny. Hor. 2, 85. Nar.

abgefroren.    ODMIAR, u, m., ODMIARA , y, i., a) odmierzenie, ba?

ODMATAC, ob. Odmotać. ODMAWIAĆ, ob. Odmówić.    Slbmeffen. Zwrot swój obiecał, na który czas odmiara

ODMĘT, u, m. ; Boh. smesyce, mrchanice, pleticha; Croat.    zboża wojsku przypadła. Warg. Cez. 145. — b) Odmiar,

zmutnya ; Dal. zmetnya; Rag. smuchja; Bosn. smechja,    nagroda, wet, powetowanie, ber Sofut, bte Segnung,

smuchja, smutgna, (cf. ‘smętek, smutek); Ross. MHTeacE,    Vergeltung. Na kark oprawcy ciało się waliło, aby gdy

B03Mymeme, cyMaiHua; Eccl. CMyia, i.iatcikk , Mme-    innym nie mogło odmiarem, Z mym przynajmniej mści-

jkhoctb, MHTeaceHie; zamącona woda, zamęt, propr. et ßg.,    ło się ciężarem. Chrośc. Luk. 39. Muzy darem Roznio-

irübe? üffiaffer, getrübte? SBajfer. W odmęcie ryby łowić,    słeś sławę Augusta, August cię Muzy odmiarem Podaje

in turbido piscari, im trüben ftfdjen. Cn. Ad. 1227. Rys.    w potomne usta. Zab. 12, 31. ‘Kniaź.

Ad. 70. Pot. Pocz. 32. et 636. (cf. węgorze w zamęcie ODMIATAĆ, ODMIOTAĆ, ODMIATOWAĆ, ob. Odmieść, łowią). Każdy w odmęcie sobie łowić umie. Teat. 48.    "ODMIAT, u, w., odrzucenie; Croat. odmetj; 3nrûcfwurf,

b, 28; (Croat. koi love v mutnoy vode, vszakojachkeh    SlDwetfung. Upodobaj, co raczysz, odmiatu *nie będzie,

rib nahode). — Ciało psuje się, gnije i uchodzi w od-    repul&a. Zebr. Ow. 30.

męt czyli chaos, z którego nowe rodzą się ciała. Mon. ODMIĘCZ, y, i.; Boh. odrnek albo oblewa; gili, odgizénj; 75, 76. — Nikt mnie nie zna, siedzę jak w odmęcie. Vind. jug, juh, jushje; Garn. odmęka; Ross. Taah, ot-Jabł. Tel. 27. jak za zasłoną.    Tene^Ł, OT^aerB, OT4an>, H3Mopo3B ; wilgoć po mrozie,

ODMIA, i, i., odętość, Stufgeblafenpeit, etwa? SlufgeblafeneS.    gdy puszcza, odwilż, rozciecz; tljamnetter. Po gwałto-

Wiszą żagle ; zkąd tylko Zefir kołowrotem kinie , Czy-    wnym mrozie, pospolicie bywa odmięcz. Gorn. W7. D b.

niąc anfrakty, odmie i kobiele.    Pot. Arg. 469.    Sklepy takie nietrwałe, dla    słonej wilgoci w nich,    która

ODMIAŁ, u, m., odbrzeżna miałkość ;    (Ross.    onyrkiL hak    na odmięcz albo i na plute    zawsze odwilgnie. Cresc. 35.

piaszczysty w wodzie, eine ©aitbknf); bte Uferuntiefe, ber    ODMIĘKCZYĆ, f. odmiękczy act. dok.,    Odmiękczać nie-

Uferfanb. Gdy staw odmiału żadnego prawie nie miał;    dok. ; Boh. odmekćiti; Carn. odmekujem ; Vind. goro-

cały więc ciężar wody wspierał się na    grobli.    Dałem    mezhiti,    gorsmehkuvati ;    Bosn. odmeksejati ; Croat. od-

więc odmiał tym kształtem, iż od grobli    piasek    i namuł    mekchàvam ; Ross. yMaruim., yMaruaib ; miększym uczy-

spadkiem nieznacznym coraz    w staw    idzie.    Kras.    Pod.    nić, erweichen, wetd) ntadjen.    Wilgoć odmiękcza, a    ogień

1, 174.    zagrzewa. Rej. Wiz. 152.    Ocean wszystkę ziemię    okrą-

ODMIANA, y, z. ; Boh. odmèna ; Vind. ozhredba, zhredba ; żył, tak iż ją ze wszystkich stron odmiękcza i odwilżą. Biel. Boss. otmIjHći ; §. 1. przemienianie, bte Veränberung, 2lb* Św. E 3 b. Bóg serce tyrana strumieniem łaski od-mcdfMung. Nic tu trwałego , wszystko odmianie podlega.    miękczył stwardziałe. Wad. Ban. 48. Umiał biskup i

B 4.

Zab. 4, 6. Kobył. Świata odmiana Niewyrozumiana. Bratk.    tych, którzy byli niemiłosierni, do jałmużny przywodzić,

Niewiastom odmiana przyzwoita.    Boh.    Kom. 4,    i serce    ich odmiękczyć.    Sk. Żyw. 65. Nauka w nas

171. (t. j. odmienność). Słońce biegiem swoim czyni    srogość    odmiękcza, tak    iż nikt z przyrodzenia srogim

odmiany w roku, to jest, wiosnę, lato, jesień i zimę.    tak bardzo nie jest, któryby się ubłagać    a odmiękczyć nie

Otw. Ow. 53. (części roku). Koń bez odmiany * bez pla-    dał, by tylko nauki naśladować chciał.    Kosz. Lor. 13 b.

my,, jednej maści, olutc abwcdffehtbe ftarbe, oljne glecfen,    Staraj się, byś przykre napomnienia pięknemi a łago-

Ctnfarbtg. Konia bez odmiany oddać, z jedną sobie cho-    dnemi słowy ubłagał a odmiękczył. Kosz. Lor. 49. OD-

wać, ze dwiema przyjacielowi, ze trzema nieprzyjacielo-    MIĘKNĄĆ f. odmięknie neutr. jedntl., Odmiękać niedok. ;

wi, a ze czterema przedać. Rys. Ad. 28. — Odmiana,    Boh. odmèknauti, odgihnauti ; Bosn. odmeknuti ; Ross.

odmienienie się, lozowanie się, 2lbwed)felltng, Slblöfttug,* OTMUKHyTŁ ; miękczejszym się stać, erweist werben, wet* ffficcfyfel. Zacznij Dameto, potyrn Menalko w przemiany    d)er werben. W ciepłej wodzie nogę namoczywszy, gdy

Nócić będziesz, lubią Muzy te odmiany, alterna. Nag. Wirg. 494. — Odmiana » zbiór rzeczy od innych się różniących , cf. gatunek, rodzaj, Varietät, Untergattung. Układ roślin dzieli się na gromady classes, rzędy ordi-nes, rodzaje genera, gatunki species, odmiany varietates. Bot. Nar. 144. — 'Theol. Zacharyasz był z odmiany Abiowej, a żona jego z córek Aaronowych. Budn. Luc. 1, 5; DOrt ber Orbnung 3lbta. 8utf>. Gdy on służył w porządku odmiany swej przed bogiem, ib. *§. 2. Odmiana; Boh. odmèna * odpłata, nagroda zamienienia, zapłata, nagroda, bte Vergeltung, ber Cśrfa|$, ber 8o^t. Przysądził sobie cesarz winnicę , a panu jej odmianę jaką dał. Sk. Zyw. 60. w ODMIANKI adverb.,

nagniotki odmiekna, dobvć je nożykiem. Perz. Cyr. 2 , 287.

ODMIENIACZ, a, tn., co odmienia, ber Verdnberer, 2Bedj?* 1er; Sorab. 1. wotmënik, peneżnik; Eccl. TopatHHKi. Od-mieniacz pieniędzy, zamieniacz, monetnik , kambierz, przekupień pieniędzy. Cn. Th. ber ®elbwccf|?ler. ODMIE-NIALNY, a, e, mogący być odmienionym, zamienionym, »erwattbelbar, uerweifelbar, yertaufd;kr. Pieniądze śrzod-kiem są odmienialnych rzeczy. Pelr. Et. 345. ODMIENIĆ, f. odmieni act. dok., Odmieniać niedokBoh. odmeniti » odmenowati, odstrjdam; Sorab. i. wotmenież ; Vind. odmeniti, podrugazhiti, ozhrediti, zhrediti; Bosn. odminiti; w alternatę, ûbwedjfelnb, invicem Ross. otm1>hhtł , otm^hstl , ii3m1jUHtl , iism^hutb ; inszym

60

473

ODMATAĆ - ODMIANKI.

ODMIANIEC - ODMIENIĆ.

Słownik Lindego wyi. Z. Tom III.

Tobić, inaczyć, w insze przerobić, ättbcnt, öerdnbew,    przez dzień kwiat swój ma odmieniać, poranu biały, w

abdnbmt. Szatan o to się stara, aby człowiekowi za-    południe szarłatny, wieczór czerwonobrunatny, ïripelfraut,

ćmił, zinaczył, odmienił, zfałszował prawdziwą zna-    ©eeftemfraut. Syr. 58i. ODMIENNY, a, e, ODMIEN-

jomość pańską. Wiśn. 311. Przeklęty, ktoby moje usta- NIE adverb.; Boh. menitedlny, wrtkawy, (odmenny wza-wy odmienił, abo im przyczyniając, abo ujmując. Baz.    jemny, mutuus) ; Vind. vertlivu; Ross. H3MtHaeMUil, B3-

Hst. 239. Tak się ujrzeniem onego trupa odmienił, iż    mJjHhłih ; ( otm1>hheih osobliwy, wyborny, różny) ; Eccl.

się stał jakoby inszy. Sk. Zyw. 2, 245. Wszystkie się    BpamHbiH, nepeMtHt ncMUeatamin ; niestateczny, tteranber*

rzeczy odmieniają, Jedne narody rosną, drugie upadają.    Itdj. Proteusz nie mógł być odmienniejszy, jako ci w

Otw. Ow. 626. Nie jest to sromota, jako się odmieniają    stroju swym młokosi. Opal. Sat. 115. Odmienne i z so-

rzeczy, tak i radę nasze odmieniać. Gorn. Sen. 319. Od-    ba walczące myśli i skłonności miał. Sk. Dz. 304. Odmienić myśl, zdanie Ross. 0T4yMaTb, 0T4yMHBaTŁ. Z    mienny w myśli, Ross. pa34yMqHBUii; Eccl. BoaeBpam-

gruntu odmienić sposób życia; to zacząć czynić, czego-    Hbifi, KOTopuM no boju CBoen nepe»ii>iaeTCa. Powieśmy nie czynili; a przestać tego, cośmy mieli dotąd w    trze nieodmienne,    aër fixus, które    w ciałach znajduje

używaniu. Teat. 28, 6. Wszystko bóg odmienić może.    się. Os. Fiz. 213.    — §. Barany odmiennej barwy i sro-

Rys. Ad. 71. Czasy się odmieniają, z czasami i ludzie.    kate. 3 Leop. Genes. 30, 35. (pstre    i nakrapiane). — g.

Zabi. Z. S. 62. nos mutamur in illis. Mienią się lata,    Odmieniony, inszy,    yerânbert, flttberê.    Nie poznali go. tak

noc za dniem żenie, Ja się w miłości mej nie odmie-    się stał odmiennym. Chrośc. Job. 15. ODMIENNOŚĆ,

nię. Karp. 4, 4. Odmieniać się w obyczajach, odmie-    ści, z.; Boh. wrtkawost; Ross. H3Ml>HHeMOCTb, (OTMimiocTb

niać obyczaje w lepsze abo gorsze. Cn. Th. (moral-    wyśmienitość, osobliwość); niestateczność, bie ^crdnbep

nie lepszym abo gorszym się stać, niż przedtym). Nie    liefet!. Nic na ziemi trwałego, wszystko odmienności

odmieniaj się, jako marzec na wiosnę, gdzie jednego    podlega. Zab. 12, 233. Uważaj odmienność fortuny,

dnia będzie i deszcz, i jasno i krupy. Rej. Zw. 24 b.    jako się ona dziwnym kołem toczy. Rej. Zw. 66.

Mój pan jak miesiąc się odmienia. Teat. 35. b, 141. ODMIERZYĆ, f. odmierzy ad. dok., ODMIERZAĆ niedok. \ Służący panów odmieniają, jak suknie. Teat. 19, 89. Boh. odmóriti, odmerowati, zmèriti ; Sorab. 1. wodmiriu, t. j. służbę odmieniają , fte üerctttbent ben 2)ienft. Co sześć    wodmirim, wotmiram ; Vind. odmeriti ; Croat. odmerjam ;

tygodni, to służbę odmienia. Teat. 4. b, 30. Stan od-    Hung. elmćrem ; Ross. OTMipHTb, OTMtpaTb, OTMtpimaTB,

mienić. Teat. 2. b , 4. żenić się, abo iść za mąż; cf.    OTMeæeBaTb, OTMOKeBbioaTb, H3M'bpnib, H3MipaTb ; Eccl.

postanowić się, feinen ©taitb oeränbern. Odmieniać talerze.    B03Ml>pflK) ; 1. odbyć mierzenie, do końca wymierzyć; ab*

Teat. 23. b, 83. insze talerze na stół dawać; bie ïellet:    nteffen, »öfltg a&meffen. Czas odmierzenia zboża przycho-

meć^feln. ;Ten cesarz urzędników, których jego przodko-    dzi. Warg. Cez. 11. Kmieć, gdy kędy zboże odsyłają,

wie ustawili, ‘zodmieniał. Biel. Hst. 189. (złożył i in-    powinien na to korzec swój dla odmierzenia pewnego

szymi lózował). — Sardanapalus odmieniał twarz sobie    wziąć. Haur. Ek. 23. ob. Odmiara. — 2. Odmierzać ko-

farbami. Weresz. Reg. 46. pstrzył, bunt machen, bunt far*    mu, nazad mu oddając * odwetować mu, nagradzać mu,

ben. — Odmienić w co * przeobrażać, przeistoczyć, obra-    oddawać komu; einem jurncfmeffen, inteber vergelten. Taż

cać w co, öernmnbeht. Odmieniła się pszenica w kąkol.    miarą, którą mierzycie, będzie wam odmierzono. Sk. Kaz.

Birk. Syn. Kor. B 2 b. Śmiech się w płacz, wesołość    273. Leop. Math. 72; Sorab. 2. f kakeju méru tu me-

w smutek, żart w łzy odmienia. Teat. 42. d. — Od-    risch , f takeju buzo tebè faszej merone. Jak kto namie-

mieniać się w co, niejednostajnie jednego się trzymać,    rzy,    zaraz mu odmierzy. Mat. z Pod. B 1. Jaką my pię-

n. p. Wolimy my starożytności się trzymać, niżeli za    dzią    drugiemu mierzemy. Tak odmierzaną i my odbierze-

twoją idąc radą, coraz w nowe zwyczaje cerkiewne, by    my.    Jabi. Ez. 112. Teat. 35. b, 40. Szczęśliwy, któryć od-

kucharz w potrawy się odmieniać. Pim. Kam. 70. — Od- mierzy złości, Coś niemi trapił nas bez litości. Ryb.Ps. 274. mieniać pieniądze, przemieniać, zamieniać, ©elb roed)* ODMIEŚĆ, odmiotł, odmietli, f. odmiecie act. dok., OD-feln. Monetarze drobną a prostą monetę za wielką od- MIATAĆ, ODMIATOWAĆ, ODMIOTAĆ niedok.; (Ross. ot-mieniali. Seid. Joan. 11. Urzędnik powinien owcom pią—    Mecit, OTMCTaTB deverrere, OTMCTaTb, OTiieTLiBaib deji-

tno dać, dla nieodmienienia skór, gdy co zdechnie.    cere; Boh. odmesti deverrere; Rag. odmetnuti ejicere,

Haur. Ek. 72. (żeby nie były zamienione). ODMIENIEC,    excludere; Sorab. 1. wodmetu deverro); a) odrzucać,

ńca, w., odmianiec, zmiennik, przekińczyk; ein Serdn*    tvegrcerfeu, »emterfen, ßg. et transi. Przemożeni od na-

berltdjier, eilt llnbeftdnbtger. Małoby uczyniło pożytku, po-    szych, poszli, odmiotawszy od siebie broni. Biel. 160.

cząć żyć w dobrej wierze, gdzieby w tym zaczątku czło-    Wypadła, jeszcze głowy swej nie doczesawszy, Tylko

wiek miał ustać, a odmieńcem być. Gil. Post. 208 b.    włosy tam i sam z czoła , ‘zodmietawszy. Otw. Ow. 447.

Odmieńcy dwa razy tracą, a wzgardę z obu stron odno-    z czoła odgarnąwszy; fte flatte bte $aare fid) auê bem @e*

sza. Nar. Hst. 1, 246. Łakomy, gniewliwy, odmieniec,    ftd)te geftrtcbeu. Nie odmiatajże mnie od swój obliczno-

Ps. 75. (nie oddalaj. Karp. 5, 142); öenrnrf mid) nid|t voit bctuent 31. Chcesz, umiesz ratować, Nie chciejże nas od-miatować, Gdy cię wzywamy. Kanc. Gd. 272. Odmiatał nieprzystojny warunek. Hor. Libertyn odmiata xiçgi pi-

stracił sławę rostropności i powolności, ib. 7, 186. Wpro-    ści , Ani bierż ode mnie ducha swej mądrości. J. Kchan.

wadzoną do Ruskich xięstw religią, odmieniec Daniel wyrugował, ib. 5, 49. (odszczepieniec). Zimor. Siei. 225.

Odmieniec Proteusz, ambiguus. Źebr. Ow. 27. ODMIENNIE, a, w., ODMIENIKWIAT, ziele, tripolium, trzy kroć

sma ś. Bals. Niedz. 1, 112. Proroki, jakoby nie mówili ODMŁODEK, dka, m., ODMŁODŹ, i, z., odrostek, duchem świętym, odmiatał. Bk. Dz., ob. Obmiot. — b)

Żołądek odmiata * odbija, odrzuca, ber fragen ftößt auf.

Kwaśne odmiatanie żołądka i odrzyganie. Syr. 410. Od-miatowanie żołądka, ib. 451. — §. Odmieść, odmiatać miotłą, skrzydłem; abfefireit, roegfebren mit bem SSefen, gleber* ttńfdje, i t. d. Vind. odhuliti, obhuliti, obtinshati, obhusati.

ODMIESZAC cz. dok., nawzajem pomieszać, triebet mtfcfyett.

w którym on wam mieszał (wino), odmie-szajcie jemu dwojako. 1 Leop. Apoe. 18, 6.

ODMIESZKAC med. dok., mieszkając odbyć, abttwljnett ; Ross.

neuer

W kubku

Slnmudjê, Sprojfe. Drzewo to rozpuściło latorośli swe aż do morza; a do rzeki odmłodki jego. Budn. Ps. 80, 11. Sadzenie pigwy bywa, odrywając odmłodzi, które się puszczają od korzenia. Cresc. 412. Uważać trzeba, aby się odmłodzi, które wilki albo bękartami zowią, od korzenia nie puszczały. Cresc. 675. ODMŁODNIEĆ, odmłodniał, contract. odmłodł, f. odmłodnieje neutr. dok.; (cf. Boh. omladit se, frondescere) ; Boh. omladnauti, omladiti; So-rab. 1. womodźam; Carn. pomladujem se ; Rag. pomla-diti se, omlâditi se ; Croat. omladujèmsze ; Eccl. nOMia^-3aatHTL, 3a«cnBaifc.    th , noMoao^tTb ; odmłodzić się, do młodości się wrócić,

ODMIGĘBA, y, m., labeo, który wielkie wargi    ma, gęba.    triebet jung merbeit, propr. et fig. Odmłodnienie twarzy.

Mącz., ber ein großes 9)ïaul unb große Sippen Ijat; fgebat,    Teat. 55. b, 45. Widział go tłustym i    zdrowym, zgoła

pucek). Policzki nadymać jedno dudom należy, abo    odmłodniałym. Jabi. Tel. 195. Odmłodniał, ożył. Cn. Ad.

owym odmigębom. Eraz. Ob. a, ob. Odmopysk.    767. Redivivus, odnowiony, odmłodły. Mącz. Tego roku

ODM1ŁOWAC, f. odmiłujc ad. dok., 1) nawzajem kochać, między Bolesławem a Sasami wojna znowu odmłodła. triebet lieben. Umiłował ciebie bóg przed stworzeniem    Krom. 276. t. j. odnowiła się, ttntrbe erneuert. ODMŁO-

świata, przy stworzeniu świata, przy odkupieniu i po-    DZIĆ, /. odmłodzi ad. dok., ODMŁODZAĆ niedok., mło-

świącaniu ; nie bedzieszże chciał odmiłować takiego mi-    dość wrócić, verjüngen. Wódka na odmłodzenie baby

łośnika twego? Hrbst. Nauk. K 5. — 2) Miłowaniem od-    starej, aby się zdała we 20 latach. Śleszk. Ped. 55. We-

ciągnąć, burd) Siebe ableiten, abireubig machen.    Gniewała    nus umyśliła odmłodzić Anchizesa. Otw.    Ow. 370. Medea

się Medea, iż córka Glauka odmiłowała jej    Jasona, i    chciała ziołmi odmłodzić starego Ezona.    Kulig. Her. 127.

ślub z nim brała. Petr. Hor. 2, O b. Małoż jeszcze na    Wąż się odmładza, zrzucając starą skórę. Teat. 28. b,

tym masz, żeś mi odwabiła i odmiłowała męża? 1 Leop.    110. (t. j. lini się). Gdy się już gałązka drzewa odmło-

Genes. 30, 15.    dzi, i liście się puści, wiecie, że już blisko bywa lato.

ODMIOT, u, m., §. 1. Activ. odmiotanie, odrzucanie, baë 2Beg*    1 Leop. Math. 24, 32. — Transi. Odnowić, erneuern,

trerfen, $ertrerfen; ba$ 2lbfd)lageu etneS 21nfud)enS. Jeśli od-    Wszelkiego uczynku grzecznego ozdoba, z częstego wspo-

miot w prośbach naszych uznamy, repulsa. Krom. 625. Ko-    minania sama się odmładza. Warg. Wal. 143. Odmło-

go czysty prawdziwej blask otacza cnoty, Nie zna on , co    dzona między stanem duchownym a świeckim o dziesię—

są gminne łaski lub odmioty. Hor. 2, 12. Nar. virlus    ciny niezgoda. Krom. 362. ODMŁODZICIEL, cf. odno-

repulsae nescia sordidae. Toć żadnej nie będzie różnicy,    wiciel ; Rag. pomladitegl.

cząc odświeżyć, odkropić; Ross. otmouhtŁ) OTManHBaTb; (OTMamiBanie, OTMonna); mit Słdjfe erfrtfdien, anfeud)ten. Dzionek mamy jasny; deszczyk odmoczył; byłaby dobra oraczka. Teat. 52, 9. ODMOKNAĆ, /. odmoknie neutr. jedntl., Odmakać niedok.; Boh. odmoknauti, odmokati; Ross. omOKHyTh, OTMOKaTb; moczeniem odmiękczyć, bnrcĘf (Stnroetcben erroeicfjen, eingetnetdjt werben. Gdy konopie od-mokną, skóra się wnet da odłupić. Cresc. 192.

475

0DM1ESZAG - ODMŁÓCIĆ.

OD MŁ ODEK - ODMOWA.

czyli Kato buławy dopnie, czyli odmiot odniesie? Pilch. ODMOCZYĆ, f. odmoczy ad. dok., Odmaczać niedok., mo-Sen. 2, 164. Bezpiecznie króla o to , co chce prosi, A odmiotu swym prośbom nie odnosi. Groch. W. 264. Zi-mor. Siei. 319. Dałeś mu czego pragnął; a oczkolwiek prosił, W żadnej rzeczy odmiotu nigdy nie odnosił. J. Kchan.

Ps. 27. Kandydaci zuchwali, i niecierpliwi odmiotu. Petr.

Pol. 459. Powaga z niższych odmiotem nie ma tam miejsca, gdzie skromność panuje. Zab. 11, 125. — §.2.

Passiv. To co odrzucają, odrzutek, wymiot, brak, SluSrourf,

SluSfdjnß, 2lu8tt)firfltttg. Bóg jednych mieć chce plewią, ODMODLIC cz. dok., modlenie odbyć, ju Ośnbe beten, auS* chwastem i odmiotem; innych pszenicą abo żytem. beten, abbeten; Eccl. otmojhio; Ross. otmojhtł.

Chrośc. Job. 5. Lekkich tych ludzi mają za odmiot po- “ODMOPYSK, a, m., żaba; Graec. (fvalyvaûog. Przyb. Ba-dły narodu ludzkiego. Mon. 69, 1038. Przemysł wszys-    trachomyomach., ber ^auêbdcflerj ob. Odmigęba.

tkotworny, co się być odmiotem Gniewnej zdało natury, ODMORSKI, a, ie, od morza daleki, nieprzymorski, lądo-czystym barwi złotem. Nar.    Dz. 1, 156. Miedziane żu-    wy, śrzodziemny,    mediterraneus.    Cn. Th., fern ößtn    SOÎCC*

żele abo odmioty w hutach    miedzianych. Cn. Th., ©d)la=    re; auf bem feften Sanbe belegen.    ODMORZE, a, n., od

den. Odmioty piecowe, cadmia fornacum. Kruml. Chym.    morza odległość,    mediterraneum.    Cn. Th., bte §crne    ößttt

374. Czy snąć mdłym nas    i gnuśnym poczytasz odmio-    Sîîeere. Odmorze,    kraj odległy od    morza. Włod.

tern? Zab 15, 13. Kniaź.    '    ODMOTAĆ, /. odmota ad. dok., Odmatać niedok.; (Sorab.i.

ODMŁADZAĆ, ob. Odmłodzić.    wodmottam; Vind. odmotati, dolsmotatf; Croat. odmotâ-

ODMLEG, f. odmiele, cz. dok., mełcie odbyć, abtttalen, baâ vam; Bosn. odmotati, odvitti ; Rag. odmotatti) ; odpłatać, SDîalcn (in ber SDîîtble) noUenben; Ross. otmo.ioti>, oTMeaio. odwikłać, berauênncleln, ^erauêmtrren, aufnnrren, aupfen. ODMŁÓCIG cz. dok-, odbyć młoćbę ; nawzajem pomłocić, Ach! kto mię z srogich zawikłań odmota! Teat. 44. b, 83. odrazić, odbić, abbrefc^ett; Vind. odmlatiti, gorsmlatiti, ODMOWA, y, i., odmówienie; 1. odpowiedź, bte ©egenre* gorpomlatiti ; Ross. otmo^othtl , OTMOJianHBaTb.    be, bte 2lnttnort, bte Cjrttnberung. Byłbym w naleganiach.

żywszym, gdyby ona wolniejszą była w odmowach. Weg.    twami odmawiaj codziennie. Teał. 27, 71. Pacierza nie

Marm. 3, 55. To rzekłszy Merkuryusz, nie czeka odmo-    odmawiali. Kucz. Kał. 3, 396. Modlitwa ta przy końcu

wy, Lecz zarazem od niego zniknął. A. Kchan. 97. By-    służby bożej odmawiana będzie. N. Pam. 21, 298. Nie

łem jako głuch, abo ten, co dotknion słowy, Nie ma    będę jadł, aż odmówię rzecz swoje. W. Genes. 24, 33.

nieszczęsnej w uściech odmowy. /. Kchan. Ps. 54. (jak nie-    (aż odprawię). Scierpcie też i mnie, że też będę mó-

my. Karp. 5, 104). — Jurid. Odmowa * replika, bie 3?e*    wił; a gdy odmówię, śmiejcie się, będzieli siewam zda-

plif, bte ©egenrebe. Rękojmiemu godzi się używać wszyst-    ło. 1 Leop. Job. 21, 2. Jeden uczynił gęsta, drugi słowa

kich obron prawa , i wszystkich odmów, odporów, któ—    odmawiał. N. Pam. 2, 234. Małe niech będą dla dzieci

rych miał używać dłużnik. Sax. Porz. 74. Odmowy prze-    lekcye , byle je jak najczyściej i najzrozumialej odmawiały,

ciw świadectwu, ib. 91. — 2. Odmowa, odmawianie,    Kpcz. Gr. 1. p. 52. Dyrektorowie na odmawianiu pen-

niepozwalanie czego, odmiot, 31f)fd)lagung, al'fd;lägltcf)e    sów całą naukę zasadzają. Pir. Pow. 134. — §. 5. Od-

3lnttt)ort. ODMÓWIĆ, f. odmówi act. dok., Odmawiać    mówić co się mówiło, cofnąć złą mowę swoje, odszeze-

niedok. ; (Boh. odmluwiti sermonem absolvere, odmlauwati    kać, odwołać; miberrufeit, feilte böfe Jîebe juritef neunten.

contradicere ; Slov. odmłauwóm reclamo; Sorab. i. wot-    Przymówkę temi słowy odmówić ma: com mówił na cię,

mowam respondeo; Hoss. OTMOJiBHTb odradzić); §. 1. odpo-    żebyś ty był nieuczciwej matki synem, tom na cię szcze-

wiedzieć, odrzec, mttroorten, gegenreben, ernnberu. Pa-    kał, jak pies. Stał. Lit. 86. — *§. Odmawiać, ‘obmawiać,

piezcy posłowie pierwsi mówili, odmówił im Antyocheń-    wymawiać, entfdflilbigen. Do innych wszystko baczymy,

ski patryarcha. Sk. Dz. 670. Co chce odmówić, to słowo    ganimy, a co sami czynimy, by najgorzej, tedy to od-

połyka. Wad. Dan. 10. Próżne to groźby najmniej mę-    mawiamy. Eraz. Jez. Kk 6. ODMÓWICIEL, a, m., który

żów onych nie strwożyły, 1 jako na nie z razu szydząc    odmawia; ber ©rmtbercr, ber etlOrtŚS flbfdflćigt; Slov. odmłu-

odmawiali, Tego potym i skutkiem znacznie dokazali.    wnjk obloeutor. ODMOWNY, a, e, — ie adverb.,

Papr. Tr. D b. Mamy skromną mową odpowiedzieć temu, adverb., od odmowy, odmawiający, mogący być odmówio-co odmawia, bo tak rychlej przestanie ta rzecz, któraby    nym, niepozwalający ; Vind. odrezhli-u ; abfcblcigtg. Upe-

mogła przyjść ku czemu gorszemu, gdyby jeden drugie-    wniam, że nic u mnie dla Wc Pana odmownego nie

mu złorzeczenia    odpowiadał i odmawiał. Eraz. Jqz. G g    znajdziesz. Teat. 10. b, 26.    Rozwód u Turków nigdy

6 b. (oddawał).    Jeśliby komu łajano, a onby też łajał    nieodmowny. hiok. Turk. 185. Proś ich, jak najmocniej,

a odmawiał, nie powinien za to opraw’ować, gdyż od-    aby nieodmownie tu przyszli. Teat. 10. b, 79. Nie odmawia; a sam nie jest początkiem, żeby przymawiał.    mownoć nic, zjaw tylko k czemu chęć masz. Zebr. Ow.

Sax. Art. 46. Echo się ożywało; w koło głośne skały    300. (sint lua vota secura repulsae). — Odmowny dru-

Philli, ucieszna Philli, za mną odmawiały. Zimor. Siei.    giemu, odpowiadający mu, stosowny. ZabŁ Roz. 56.

171. t. j. odgłaszały, odbijały, fte ttuebertôllten.— §.2. Re- relatif.

nuendo: Odmawiać niepozwalając ; oerfagett, abfcfylageit, uicfyt ODMROZIĆ, f. odmrozi act. dok., Odmrażać niedok., abfrie* gewähren; Sorab.    1. zapowedam szo ; Carn. odrêzhi ; Vind.    reu, erfrieren, erfroren machen ;    Vind. odmrasiti; Ross, or-

odrezhi, sarezhi,    odtajiti, odvoliti, odriekati, nepervoliti ;    Mop03HTL, OTMopamiiBarb ; (cf.    odmarznąć). Odmrożonego

Rosn. odrecchise ; Rag. odrecchi; Slav. odbiti, uskrdtiti ;    paeyenta bynajmniej do ciepłych izb lub ognia nie przyleć/. OTMaaio, hc H3BOJUK), 3apimaio, 3aptKaio. Czego    bliżać. Perz. Cyr. 2, 71. O członkach odmrożonych,

żąda mąz, odmawiać tego nie powinna żona. Teat. 3. b,    abo mrozem zepsowanych. Haur. Sk. 393. — Odmroże-

79. Odmawiał mi potrzeb nieodbitych. ib. 49. b, 63.    nie, ‘odmróz. Tr., są to babcie mroźne, gdy ciało wiel-

fak dobra była, zem jej nic odmówić nie mogła. Teat.    kim zimnem przejęte, zwłaszcza w rękach lub w nogach

29, 42. Kto bez słuszności odmawia, grzeszy przeciwko    zwykło się odymać. Perz. Cyr. 2, 70. dśrfrtcrinig, $roft,

dobrej przyjaźni. Lub. Roz. 351. Za pieniądze, kto czego    $roftbculeit ; Boh. omrózenina, odznobenj, oznobenina;

odmawiać 7eat. 24. c, 99. Nie mogłem sobie odmówić    Slov. omrzlina, zmrzłe masso ; zamróz,

tego ukontentowania, abym nie oświadczył wdzięczności ODMRUGNĄĆ , /. odmrugnie, act. jednll., Odmrugać niedok.y narodowi. Gaz. Nar. 1, 187. Stan. Aug. Część dobro-    oczami odkiwnąć. Cu. Th., mit ben 3(ugcu einen ©cgcit»

dziejstwa, prośba wcześnie odmówiona. Min. Ryt. 4,    nunf geben.

mruczę dok., Odmrukać niedok., Odmrukiwać, ‘Odmru-czawać czestotl., mrucząc odpowiedzieć, odmówić, liubet murren, gnurrenb cuitmorfeit. Kotka do kota: Czyż to ci mało i szczęścia i chluby, Kiedyć odmrukam według twojej chęci? kniaź. Poez. 2, 122. (t. j. odmiauczam). Od-mruknąć, odwarczeć, odmarkotać, odwrykać , Vind. jesi— zhuvati; Eccl. npoTiiBopomuy, npoTHBOB'biiuiTii, nponiBO-raaroaaTu, mibcrOelfern, mibermurreu. Obmurmuro, odmrukam, odwarkam, przeciwiam się. Mącz. Ewa mu tak odmruknie

154. Pół dobrodziejstwa jest zaraz odmówić. Cn. Ad. 768. ODMRUKNĄC, f. odmruknie ad. jednll., Odmruczeć, f. od-Grzecznie odmówić Ross. OTÓo/ipmB, OTÓoapHBaio. Wygnanie cierpi, kto się ojczyźnie odmawia. Min. Ryt. 4, lo4. (t. j. nie chcąc jej się poświęcić). — §. ‘Cóżem ja zacz, abych się czego miała odmawiać panu memu! Radź.

Jud. 12, 13. — §.3. Odmówić kogo od kogo, namową odciągnąć; einen tum jemaubeit abfpeiifttg uiacfieii, nbrcbeit,

Przyb. Milt. 299. — $. Odmruczeć, mrucząc odbyć, abgmirreit, almturren, gnurrenb ober nturrenb

(tbtcenbtg inneren. Kto drugiemu odmówi sługę, ostrej wart kary. Haur. Sk. 255. — g. 4. Odmawiać mowę, rzecz, pacierze, absolvere recilationem orationis. Cn. Th. ; fierfctgeit, ûllffugeu. Tak swoje żale odmawiała. P. Kchan. Orl. 1 ,

369. Naucz się tego na pamięć, i z porannemi modli-

»errieten. Pacierze nasze częstokroć lada jak tylko od- ODNIECHCIEĆ, ob. Odechcieć, mruczawamy. Hrbst. Nauk. C 2 b., ob. Odmówić.

ODMUCHNĄC n. p. co z prochu, f. odmuchnie act. jednłl.,

'ODNIEKAD adverb.; Slov. odnekad, odnèkâl, odnèkud a/i— ctznrfe; od niejakiego miejsca, od niejakiego czasu, niejako, bflt ©taub tucgblafen von ćttnad, deflare. Cn. Th.; Vind. ODNIEŚĆiosł, - ieśli, odniesie, odniosę act. dok., Odnosić okulpihniti.

‘ODMUNSZTUKOWAĆ, f. odmunsztukuje act. dok., munsztuk zdjąć z narzędzia muzycznego. Tr., baS fDïUttbftfitf abneE5 nteu von einem 3nftrmnente.

ODMUROWAĆ, f. odmuruje act. dok., mur przebić, zwalić. Tr., eine flauer aufbredjen, abtragen. Ciało jéj złożywszy w sklepiku, wejście do niego zamurowano; w kilka lat, odmurowano sklep, a ciało znaleziono przy samym wejściu. Dok. Dyab. 2, 155. — §. Odmurować, na nowo wymurować, flufê neue aufmauern. Odmurować rozwali ny.

ODMUSNĄĆ, f. odmuśnie act. jedntl., Odmuskać niedok.; głaszcząc odjąć, abftreidjeln, wegftreicEeln. Dcclino, odmu-skuję. Mącz.

ODMYĆ, f. odmyje act. dok., ODMYWAĆ niedok.

myjąc

oddalić, tocgtuafdjeu; Sorab. 2. wotrnüsch ; Vind. ovmiti , ovmivati; Ross. otmutl, OTMUBaTb. Odmyty * odmytny, mogący być odmytym, abtoafcEbar. Nieodmyty, trudny do wypłókania , wyprania. Cn. Th. 510. Odmycie, ob. Ablu-cya ; Ross. OTMtiBKa.

ODMYC1C , /. odmyci act. dok., myto zapłacić, odclić, cło odbyć, zapłacić, 3oll bejaEleil, abntautEen, propr. et fig. U swego burmistrza odmyciwszy w domu ; Nie będzie się po drodze już sprawiał nikomu. Star. Vot. B 6. Przemysława zabito ; to snadź wyraźna była boża wola, By się krew odmyciła biskupia krwią króla. Min. Ryt. 2, 28.

ODMYKAĆ, ob. Odemknąć.

‘ODMYSLIĆ cz. dok., myślą odłączyć, tn ©ebaufen abfonbern. Skądby to pochodziło, jeszczem nie odmyślił. Oczk. Przym.

7. ( jeszczem nie doszedł).

ODMYTY, ODMYWAĆ, ob. Odmyć.

‘ODNASZAÇ, ob. Odnieść.

ODNAWIAĆ, ob. Odnowić. ODNAWIACZ, a, m., odnowiciel, który co odnawia, ber Erneuerer. Wlod.

ODNAWJEDZIĆ, f. odnawdedzi act. dok., Odnawiedzać niedok. , wzajemnie odwiedzić, micber befugen. Tr.

ODNĘCfC, /’. odnęci act. dok., Odnęcać niedok., odwabić, ablocfeit ; (oppos. przynęcić). Sienn. 610. Biel. 593.

ODNTEC, odniało, f. odnieje intr. impers., Odniewać niedok., oświtać, £ag merben, tagen. Widziała, albo się jej podobno tak zdało, Ze widziała, bo było nie dobrze odniało. P. Kchan. Orl. 4, 266. Przede dniem bardzo rano w drogę wyszły, I do grobu, gdy odniewało, przyszły. Odym. Św. 2, L / 2 b. 1 Leop. Jud. 19. ib. 2 Macch. 13, 17. Gdy człowiek nasieniem zasieje Ziemię uprawną, potym snu nocnego Zażywa, i zaś wstanie, gdy odnieje, Tym czasem ziarna zboża posianego Pukną. Ody7n. Św. A a \ b. Gdy *się nazajutrz ‘odniało, wypuścił go z pęta.

1 Leop. Jer. 20, 3. (Ross. 0T4HeBaib odbywać dejour). “Odniały, oświtły, widny, \)dl geworben, ftc()tbar. Patrzą z górek odniałych na koło. Przyb. Mili. 194. Wyszedł z chaty w’ odniałe okolicy strony: jak ślicznym, rzecze, nowe słońce porankiem nas wita! Przyb. Ab. 165.

niedok., Odnaszać frequ., (Biel. Kr.); Boh. odnesti, od-» nesl, odnesu, odnaśćti; Slov. odnaśetiodnosit ; Sorab.

1. wotnoscham; Vind. odnesti, odnofiti, odnafhati ; Carn. odnâsham; Dal. odneszti; Croat. odnezti, odneselszem, odnasham, odnâssam ; Bosn. odnesti, odnjeti ; Rag. ód-njêti, odnossim ; Ross. OTHecrii, otuociitł; 1 «) odnieść co komu, nazad mu zanieść; jurücf tragen, juritćf bringen, micber bringen, propr. et impropr. Odnieś mi xiążkę. Tr. Zwykliśmy mówić: ten temu wdzięczność odniosł, gra-tiam retulit ; odnosić bowiem jest to, coś winien dobrowolnie przynosić; nie mówimy : wdzięczność wrócił, gra-tiam reddidit; wracają bowiem ci, u których się domagają, którzy poniewolnie oddają. Odnieść, jest to nieść do tego, od któregoś wziął, a to słowo znaczy dobrowolne odniesienie; który odniosł, sam się mianował. Pilch. Sen. list. 2, 318. — Odnieść górę, pagórek, rozebrać, zniżyć, zrównać, eine 21nf;öf;e abtragen. Podniesieni są na chwilę, a nie ostoją się, a poniżeni będą, i będą odniesieni, a jako wierzchy kłosów potarci będą. 1 Leop. Job. 24, 24. ß) Philos. Referować, stosować wstecz; bejteEen auf etmaô, battit jurucfbrtngen. Nie dostrzegając przyczyn, lubimy wszystko do przypadków odnosić. Koli. List. I, 91. Odnieść się, Vind. napotegniti, navlezhuvati fe na kai; Ross. othcctmcł , othocutlch; stosunek mieć, fid) bejte^en, Sejug kben. Myśmy powinni uważać związki rzeczy, albo odnoszenia się do drugich. Karp. 2, 10. t. j. stosunki; Vind. odnofhnja ; Ross. ot-Hcccnie, othocl , OTuocKa, KacaTe.iŁHOCTL, SBerjjćiltmffe,. Wesołość chrześciańska nie jest doskonała, jeżeli na samej sobie przestaje, a do boga się nie odnosi. Bals. Niedz. 1 , 147. t. j., nie ściąga, wenn fte ftd; utr^t auf @ott bejieflt. Piotra panowanie w kościele, albo się odnosi do wykładu nauki, albo .... Bals. Niedz. 1, 452„ Niewinna ta zabawa, którą wiersz mój głosi, Do pierwszych się dni świata starego odnosi ; remonte aux premiers jours. Karp. 3, 5. Dawniej panienek edukacya wszystka odnosiła się do tego, ażeby w czasie były do-bremi żonami. Skrzet. Pr. Pol. 2, 253. t. j., do tego mierzyła, dążyła. — 2. Odnosić, do końca ponosić, odbyć noszenie; abtragen, völlig abtragen. Choroby nasze on nosił; a boleści nasze on odnosił. W. Jes. 55, 4. —

3. Odnieść zwycięstwo, karę etc., powziąć, dostać; ba* UOU tragen, J. 33. ben @teg. Odnosić zwycięstwo nad sobą samym. Teat. 4. b, 68. Godzienem za grzech odnieść karę. Zab. 15, 297. Wszakżem za ten występek już'od-niosł karę. Teat. 8, 96. Wyrok na się według starych praw odniosł. Sk. Dz. 811. Z hańbą wstyd tylko odna-szają. Ryb. Ps. 46. Kto dlatego nieczyni, iż ztad pożytku nie odniosł, dlatego dal, iżby odebrał. Gorn. Sen.

8. — 4. Odnieść, gdzie indziej przenieść; nberbringen, von einem £rte meg roo anberö Einbringen, Einträgen. Sprawiedliwe dusze dostają się rękom anielskim, przez które odnoszone bywają na miejsca światłe i wesołe. Smotr.

478

ODNIOSŁOŚĆ - ODNOGA.

ODNOSICIEL - ODNOŻKA.

Apol. 27. Roku 1539 Izabella w małżeństwo królowi    garni. Boler. 62. — Odnoga rzeki, łacha, 21ntt Ctne3

Węgierskiemu na Budzyń odniesiona. Stryjk.    745. Aliter:    ftlnffeä,    Nebenarm; Boh. paże ; Rag. rjekee trâk; Carn.

Musiał tę sprawę do wszystkiego pospólstwa odnieść.    struga;    Ross. pynaBŁ, pacTOKt; (cf. rękaw; ef. rozciek).

Warg. Wal. 53. t. j. od swojej juryzdykcyi do ludu prze-    Jordan tam po prawej ręce dwie 'odnodze (dual > odno-

nieść.— §. Odnieść * oddalić, entfernen ; (Vind. odnafhati*    gi) ma. Warg. Radź. 52. Prypeć kolanem albo odnogą

odłożyć, odwlec; odnafhanje * odkładanie, odwłoka). Wy-    Dniepru nazywano. Czach. Pr. 1, 7.— §. Pieńki lub od-

ciągnąl z zamku, jednak nie śmiał się daleko z ludźmi    nogi zęba. Perz. Cyr. 2, 191. bte 9łebeUttUtr$elu eineS

odnieść od zamku. Papr. Ryc. 122. Faryzeuszowie dzielili    — §• Odnoga góry, góry mniejsze złączone z więk-

się od innych ludzi, odnosząc się od obyczajów innych sta- szemi. Włod. 2lrnt cttteS @ebtrge$; Ross. oiport. nów. W. Post. W. 2, 243. Nie odnoś się na żadną stronę ODNOSICIEL, a, m., (ODNOSICIELKA fem.), donosiciel, od świętej nauki    jego. Rej. Post. B    3.    Nie odnoś się    oskarżyciel, podchwytacz. Cn. Th. ; ber 23ertc()ter, Slrt^e*

ani na lewą, ani    naprawą od    niego.    ib.    X x 6. Chceszli    ber, 2)emutCtaiU; Croat. odnassavecz, odneszitel; Ross. ot-

stale stać w boju    swoim, nic    się nie    odnoś od szczerych    HOCüTGÆb, OTHOmmcb. Posłowie papiezcy byli ostrzeżeń

słów nauki jego.    ib. a 5. ib.    G 3.    —    5. Odnosić do    papieżów odnosicielami. Czach. Pr. 1, 512. ODNOŚNY,

kogo, albo komu » oznajmować, donieść wyższemu; be*    a, e, ODNOŚNIE adverb. ; Ross. OTHOCHTeabHHH, bo3hoch-

rtójteit, überfmngeu, pntterbrtngen, 23ertd)t erftatten. Coście    rejbHMfi; stosunek mający, stosowny, referujący się; $e=

widzieli, chlćb jest i kielich; to też i oczy    rzeczą samą    Jtefyintgê    *, 23ejug babenb. Wszystkie słowa użyte za znaki

odnoszą wam, renuntiant. Zygr. Gon. 245.    Do cesarza    stosunku, i wiodące myśl od rzeczy nazwanej do drugiej

się wrócił; co widział i sprawił, odniosł. Warg. Cez. 84.    rzeczy obcej, zowią się wyrazami odnośnemi, n. p. brat,

Odnoszą posłowie Rytygierowi wybornej Wendę piękno-    ociec, weselszy, bielszy. Cyanh. Log. 60. Wielkość i maści i mądrości, renuntiant. Krom. 37. Iż strona nie była    łość są terminy odnośne do zamierzonego celu. Zabi.

Roz. 115. ODNOSZĘ, ob. Odnieść.

powolna biskupiej władzy, biskup rzecz Królowi odniosł.

Dziedzic chciał być modnisiem, choć miał pustą głowę, Przeto też śmieszną wcale wymyślił odnowę. Zab. 12,69. Krawcy na stare rzeczy odnowy dają. Teat. 14. b, 65. Wtedy nieba i ziemi odnowa się ziści. Przyb. Mili. 526. Co oszczędził przez nieczęste odnowy sukien, to wszystko obracał na dobre uczynki. Staś. Num. 1, 215. Przestr. 25. Zab. 5, 417. ODNOWIĆ, f. odnowi ad. dok., Odnawiać niedok., nowym czynić, do nowości przywracać, odmładzać, wskrzeszać, erneuern ; Carn. novim ; Vind. no-viti, snoviti, ponoviti, ponaulati; Sorab. 1. wonowam ; Sorab. 2. wotnowisch ; Croat. novim ; Ross. B03C034aTb , B03C03H4aTb, B03CTaH0BHTL, B03CTaH0BJflTb, B0306h0BHTI>, B0306ho6MTL , B03CTaBHTb, B03CTaB.IflTb ; Eccl. npeHOBM-

Gwagn. 115. Za odniesieniem posłów urządzamy.... ODNOWA, y, i., odnowienie, bte (Erneuerung, baë (Erneuern. Vol. Leg. 3,10. Deputowani mają nakład na to podjęty zrachować, i nam na przyszły sejm odnieść. Vol. Leg. 3,

16. Jeśli zdrada jasna jest i prawdziwa, odnieść ją potrzeba urzędowi. Petr. Eh. 63. — §. Odnieść kogo do kogo * oskarżyć, donieść; einen anHagen, angebeit, benuu* circtt. Włodarz był odniesion do pana , jakoby dobra jego rozprószył. W. Luc. 16, 1. Oskarżony był u cesarza, któremu odniesieniu uwierzył cesarz. Groch. W. 73. Strzeż się obmow, zazdrości i odnoszenia , któremi się braterstwo rozrywa. Sk. Kaz. 638. ODNIOSŁOŚĆ, ści, i., stosunek. Cyank. Log. 26; Ross. OTHOiuetde, OTiiociiTeJb-HOCTb ; baó $erl;älitntß, ber SJejug, bte 33ejteljung. ODNIOSŁY, ob. Odnośny.

H) , B03yCTp0HTH , HOBK) , BHOBb UTO TBOpiO , HOBOTBOpiO , iiOBOHSioóptTaio. Żony nie uczą się dosyć sztuki utrzymania nas, i odnowienia się niejako w miłości. Teat. 20. b, 205. Trzeci raz Pers wojnę na cesarzu odnowił. Sh. Dz. 540. Jak Chrystus zmartwychwstał, tak i my odnówmy żywot nasz. Karnk. Kat. 51. Odnowienia potrzebuje po was Pan Jezus, złóżcie Adama starego, a przyobleczcie nowego człowieka. Dambr. 191.; Croat. pono-vlenye ; Eccl. HOBOAiHCT&o. Pan bóg deszcz hojny na odnowienie i rodzaj ziemi spuścił. Sk. Dz. 848. na odświeżenie, odwilżenie. ODNOWICIEL, a, m., który co odnawia, przywraca, wskrzesiciel, ber (Erneuerer, SBtcber* perftctler ; Vind. ponovitnik, ponaulavez ; Croat. novitel; Ross. B030ÖH0BHTe4b , B03daH0BHTe^b ; Eccl. HOBOAtHTeJb. Dzielne dla dobra powszechnego prace, dały Kazimierzowi I, nazwisko odnowiciela ojczyzny ; restaurator. Nar. Ust. 2, 317. ODNOWICIELKÂ, i, z., bte (Erneuertmt, SBtcbcrl/erfteUertnn. Z twego rodu będzie wiele zacnych pań królów i cesarzów, które upadłych królestw będą

ODNITOWĄĆ , f. odnituje ad. dok., nity odbić , aufittełett ;

Ross. OTiacnarb, omenbiBaib. Miłość najtwardsze może odnitować harty. Pot. Syl. 236.

ODNOGA, i, z. ; demin. odnożka ; [Boh. odnoż palmes) ; Bo-tan. Odnogi, rami, albo korzenie na bok wyrastające, cześć korzenia głównego. Bot. Nar. 49. 9?ebenf$ößltng,

Sîebenfprojfe ; Boh. obnożj, obnoż, kywak hrjźenice;' So-rab. l.wotnożki; Croat. grebenicza, (grebeniczati traduces facere) ; Ross. orpoAOKb , noókrif, noótacKii, Bbica^OKt,

OTnpucKî, nponimenie. Korzenie, jeżeli się głęboko w ziemi rozwijają, wyrastają z nich odnogi, ib. 55. (ob. Odrostki).

— Odnoga morska , wylewek , wybrzeże, wbrzeże , zatok, golf, SDłeerbufeit; Boh. wytażek, zatoka; Slav. et Rag. zamorje; Ross. JiHMatn,, KjjuytfB. Zatok, odnoga morska, abo golf, jest woda, która z morza pomiędzy ziemię wpływa; która jeśli jest obszerniejszą, morzem się nazywa , jak morze Bałtyckie, Śrzodziemne, Czerwone. Wyrw.

Geogr. 14. Miasto to leży nad małą morską odnogą, czyli wybrzeżem. Pam. 85, 1 , 423. Przy wnijściu do odnogi Bengalskiej. N. Pam. 12, 277. ib. 275. Miasto odnowicielkami. P. Kchan. Orl. 1, 577. to ma piękne golfo , abo morze z zakoleniem i z odno- ODNOŻKA, i, i., dem. nom. odnoga; u drzew, ziół, ga-

ïazka na bok wyrastająca, rosocha; ein ©eitenf$0$, ©#ö» ODPALIĆ, f. odpali ad. dok., Odpalać niedok., paląc prze-ßltng, ©proffe. Kozłkowego śladu ocinki albo odnożki formować, aWWfttten, abtretben, abjieljen; Sorab. 2. wot-korzenia, są podobne ocinkom Cynamonowym. Syr. 56.    palisch; Sorab. 1. wotpalu. W probierskim    piecu na    ka-

Brachium vitis, odnożka maciczna. Mącz. ODNOŻYSTY,    peli odpalacie. Złot. G 4 b.

ODNOZKOWATY, a, e, pełen odnog, ootl Sîebenjwetge. ODPADAĆ, ob. Odpróć. ODPARTY, ob. Odeprzeć.

Aminek jest korzenia odnożystego i rozpierzchłego. Syr. ODPARZYĆ, f. odparzy ad. dok., Odparzać niedok., parząc 445. Przewłoka jest ziele, mające kłącze odnożyste i    ga-    gorącą wodą odłączyć, abbritfjen. (Yind. odparati, respa-

łeziste. Syr. 101. et 821. Iglica, ziele korzenia odnoż-    rati * parę rozdwoić). Skórę    z węgorza niektórzy łupią,

kowatego. Syr. 1194. Rzeka odnożysta * wielokorytna.    niektórzy w ukropie odparzają. Sienn. 516.    Odparzyć    so-

odnoźiti se fruticescere, fruticari). *ODODZIAĆ, cz. dok.

Wtod.‘, multifidus. Gn. Th., eilt üielarmtger ftlujL (cf. Boh.    bie ciało czyli skórę * odsednić, przetrzeć,    cf. otręt,    ftefy

nnittb reiDert. ODPARZELINA, y, z., osadnienie, starcie, rozebrać, z odzienia obnażyć , eut* sedno, paratniuma. Mącz. eine ttMltb geriebene ©telle, (Soif). Reiben. Noe nowym moszczem pijany, Usnął pod niebem ODPASAC, f. odpasze cz. dok., Odpasywać, odpasuje nie-z szat odędziany, Chamowi na śmiech. Mtask. Byt. 109.    dok. ; (Etym. pas); pas zdjąć, z pasa zdjąć, abgürten;

ODONACZYĆ, ob. Onaczyć. ODONAD, ob. Onąd.    (ßlov. odpasugi; Sorab. 1. wotpaszam, wotkaszam; Yind.

**ODOR , u, m., ob. Zapach, wonią \ cf. fetor. ‘    odpafati, dolspafati ; Rag. odpassati ; Bosn. odpassati,

ODORAĆ, odorat, {. odorze aa. dci.. Odorywać, frequ.-,    »spassati; Croot odpassójem)^ Bez długich eeremonij

SU», odorati; i. orząc odbyć, do końca poorać, Mm,    0<1Pa,sz W,«    Teat. A i 98 Z    weia s.ę    od-

ferttn aient Tvle dó! ile w otue wofv worzaelszv ode    I,asa(il'. Ola. Ow. 104. Goni. Sen. 306.

słońca wschodu , Do Samego Pby* przeLtfgf o'doraé    za-    C ODPAŚĆ, odpadnie intrans,    doi Odpadać niedok.-, Boh.

chodu; ampla* posées. Żebr. Ow. 393. - 3. Orząc    od-    ei flov- «dpadnaut., odpadał,    odpadawati; Sorab. 2. ho-

rywać; eta ©tui mit tttegaiern, abaicm. «bpWn/j. ».    ??d"U8Ch,’ w°lPadn,USCr S°Iai- w°tp»<ln», wopaduyu;

Mn einem Mota. Krzywo granice prowadza, miedze od-    V,.nJ-. °,dPastl' dolpasti; ßosn odpadał,, odmetnut.se,

orywaia. Klon. Wor. 4. _ 2. Al,1er: Odo'raé dług, ora-    »rivrr.cch.se; Groat. odpadam; Ross. orme™, OTnMKT»,

niem dość uczynić, nagrodzić. Cn. Th., feine ©luli, ab.    "«"*«"•    oi-neiHyrica; Ecd. npemua™ ot-

Pflüflen, abattait, mit Wägen testen, nkrteiten.    eia™ otmtmiiitii; padając oddalić s,ç, roegfniien abfatim,

«    ,, ,    , ,    fallen; — §. 1 a) Adiv. odpaść kogo od kogo*

^ ,    ? y» • część od osi wschodząca, n. p. dosy przy porzucić kogo nagle, odbiedz, odstąpić go; einen uer*

hołoblach jednokonnych wozów bywają dębowe, brzozo-    Iaffen# öon nt,fnIlen.    Kiedyśmy w szczęściu, wszystko

we. Kluk. Rośl. 2, 16-; bte $ld)fenftuc!e.    idzie snadnie, W nędzy    i statek i rozum odpadnie. Kras.

ODOSOBNIĆ, f. odosobni ad. dok., Odosobniać niedok.',    Mysz. 61. Gdy wojsko    usłyszało, że Holofernes ścięty,

Sorab. 1. wowoszobnu, wowoszobnam, wotwoszobnu ;    odpadł od nich i rozum i rada.    W. Judith. 5, 1. Od

Ross. ocoóhtl , ocoóio; odprowadzić, oddzielić, osobno    obyczajów ojca swego bardzo był    odpadł. Sk. Dz. 884.

wyprowadzić, aDleiten, abjiffjtn. Jedwabie odosobniające    (t. j., oddalił się, dalekim był od    nich). Już starców

machiny elektrycznej. Scheidt. 54. Odosobniony człowiek    doświadczenie, przezorność i rada, A nawet naturalna

jest jeden drug;emu równy. N. Pam. 20, 188. ib. 185.    zazdrość ich odpada.    Jabl.    Tel. 251.    Dziwuje sie, za

(jąojedynczo, osobno uważany). Uczeni żyli w odosobnię-    co ją apetyt odpadł.    Teat.    10, 18.    Jak sen odpadł, z

niu od innych stanów; pisali w Łacińskim języku, myśli    pamięci się zśliznął.    Wad.    Dan. 55.    (jak się sen skoń-

ich nie dochodziły do wiadomości klas nieuczonych. N.    czył; skoro śpiącego    odbiegł). —- Odpaść * poddaństwa,

Pam. 9, 297. Odosobnienie takowe każdego stanu, prze- posłuszeństwa, wiary odstąpić; abtrünnig werben, abfallett. szkadzało wzajemnemu udzielaniu wyobrażeń, ib. — Od-    Człowiek przez grzech    od boga odpadłszy, niewinność

osobnione obrazy i wiadomości składały tylko prostą    utracił. Karuk. Kat. 23.    Nic nie frasujemy się, że całe

i niezwiązaną historyą biegów niebieskich. N. Pam. 24, prowineye odpadają, i nieprzyjaciel nad szyją stoi. Star. 359. (pojedyncze, urwane).    Byc. 55. — b) Passive: Odpaść od czego * stracić co,

ODPADEK, dku, m. ; Boh. odpad;    Yind. odpad, dolpad    pozbawionym być czego; etroaS yerlieren, barum fommert,

delapsus; odpadanie, odpadniecie;    ba§ KbfaUcn, ber 9lb*    yerlnfttg gejfen. Odpaść od prawa jakiego. Ld. Dziedzic-

faH. Strapiony naród tylu krajów nagłym odpadkiem. Nar.    two odpadłe, haereditas commissa.    Cn. 'Th. eilt uerfallne»

Hst. 2, 239. ODPADAĆ, ob. Odpaść. ODPADŁY, a, e,    ©nt. Nie gada kawaler, odpadłem    od koni, od rysztun-

a) ad. odpadający, odstępujący, odstępnik. Cn* Th., ab* ków, od czeladzi; ale raczej krew' swoje na szańc kła-fćtlltg, abtrünnig; (Boh. odpadlec;    Sorab. 1. wopadnik;    dzie. Birk. Kr. Kaw. 30. Gdy się z nieprzyjacielem ście-

Bosn. odmetnik; Boss. OTMeTHiiK'B    apostata, odszczepic-    ra , od broni odpadł; a nie mając się czym złożyć, to-

niec). — a) Odpadły part. perf. pass.-, ob. Odpaść.    por porwał. Nies. 1, 131. Pilnie się masz starać, aby&

ODPADZIĆ, ob. Odpędzić.    od zbawienia wiecznego nie odpadł. Bial. Post. 81.

ODPAJAĆ, ob. Odpoić.    Rzymianie od narodów grubych zwojowani, od nauk

ODPAROWAĆ, f. odpakuj e ad. dok., upakowane rozbierać;    zwykłych odpadli. Krom. 6. W niemocy wszystke swo-

Yind. odtovoriti ; abpaefen, anêpacfeit. Trzeba wszystko od-    ję urodę utraciła, i tym, którzy pierwej małżeństwa jej

pakow-ać, to darmo. Teat. 17. c, 67. N. Pam. 3, 313.    pragnęli, od myśli odpadła. Sk. Żyw. 2, 418. t. j., z my-

śli wypadła; jic fam t^ncit au8 bem ©inne, fie bastelt ttidjt    pacneyaTBiBaio; list odpieczętowany otworzyć. Cn. Th.,

meljr an fie. — Neutr. Odpadać, «padać, paść, zginać;    rozpieczetować, auffiegeln, ba$ ©tegel erbrechen; (Hoss.

bafltn fallen, abfalten, abpreUen, fallen. Opatrzność wodza    omenaTait, omenaTBiBaTB wydrukować, oddrukować ;

zraziła ich wszędzie, Ze odpadli jako groch od ściany.    Rag. odpecjatni, razpecjatni dissigillabilis).

Jabł. Buk. P b. Animusz przy swobodzie podrasta ; w ODPIENIAĆ cz. dok., przez pienią odzyskać, abprocefftrcłt ; niewoli odpada. Pilch. Sen. 223. — Aliler : Chleb odpa- Croat. odpravdavam ; Ross. OTTHrHBaTBca, onaraiB. da. Tr., odewstaje, baö Srot ift abrinbig, ba$ $rot bätft ODPIENIĆ cz. dok., odszumować, pianę odjąć, abfdjäumen; ab; Boli. chleb odpadł. — Bydło odpada » odchodzi, Vind. odpeniti, dolspeniti ; Rag. odpjenniti; Croat. ope-zdycha; baß 3$ i cl) fällt, frepirt. Bydlę na przekarm z    nüjem.

umowy dane, jeżeliby przypadkowie na przechowku od- ODPIERAĆ, ob. Odeprzeć. ODPIERACZ, a, m., odpierają— padło, właściciela jest szkodą. Xiadz. 107.— §. 2) Od-    cy, ber Slbbranger; Eccl. npoTHBopaTOBaieJB ; Croat. odpadać* w co znowu wpadać, nueber ptnein fallen, J. 23.    pirach davis generalis.

in eine Stranfbeit Gdy się był niejako pokrzepił z cho- ODP1ŁOWAĆ, f. odpiłuje cz. dok. ; Boh. odpilowati ; Rag. roby, zaraz się do swych zwykłych pokut wrócił, dlate-    odatàrti ; Slov. odpilugi;    Sorab. 1. wotfayluyu ; Vind. od-

go odpadł drugi raz, i trzeci raz. Wys. lgn. 19. Od-    piliti ; Croat. odpilujem ;    Ross.    OTnuamB, OTiniMBaTB ; pi-

padnienie w chorobę * recydywa, ber 9ÎÜ(ffall. Odpadania    łą odjąć, abfeilen, tt>eg    feilen.    Nadlewek ulanej armaty

w grzechy. Zach. Kaz. 1, 218. Najmniejszej chwili nie    odpiłować. Jak. Art. 1,    188.    ODPIŁKI, ów, plur. ; Boh.

omieszkał Mentor, ponieważ Telemak w swoje znowu odpadał błędy. Tr. Tel. 155.

2. ODPAŚĆ, odpasł, f. odpasie cz. dok., pasienie odbyć, abroeiben, abfüttern ; Eccl. gtiuukhth , OTnaæaio,

CKOTHHy C!B IIOM.

ODPASUJĘ , ob. Odpasać.

ODPĘDDZ1Ć, ‘ODPĄDZIĆ, f. odpędzi cz. dok., Odpędzać niedok., odgonić, odżenić ; Vind. odpoditi, prezhspoditi ; Bosn. odaghnati, odtjesnuti, odtirrati ; Slav. protirati ; Croat. pretirati, qdtirâvam ; Eccl. K^cnftATATH ; meg jagen, meg treiben, abtreiben. Muchę, gdy już skosztowała miodu, rychlej zabijesz, niż odpędzisz. Pot. Syl. 94. Złodzieje tajemne ode mnie odpędzić raczyłeś; odpądźże i tych następców* jawnych. Sk. Żyw. 241.

ODPĘTAĆ , f. odpęta cz. dok., z pęta wyzwolić ; Bosn. od-putiti; Ross. omyTaTB, omyTBiBaK) ; entfeffcln, lo$ fefeln. Odpętać konia. Tr.

ODPIĄĆ, /. odpieje cz. dok., pianie odbyć, üollenbê abfräbett, anfbören JU fräbett. Przez cała noc, aż kury odpieja. J. Kchan. Dz. 230.

ODPIĄĆ, odpiął, f. odepnie cz. dok., Odpinać niedok.-, Boh. et Slov. odepnauti, odpinati; Carn. odpęjnam; Vind. od-peti, odapeti, odkopzhati, odtegniti, odsde>gniti ; Croat. odpinyam, odkapchüjem, odpetlyavam; Rag. odpeti, od-pignemi odapeti, odapijgnem; Sorab. 1. wotpinam ; Ross. OTcrernyTB , oiciemBaiB, otko.iotb , OTHajBiBaTB ; przypięte odjąć , zapięte rozjąć ; abfttopfcn, abfdjnaHen, auf* fnßpfen, auffcljnalleu. Zapinałem się i odpinałem. N. Pam. 11, 144. Ostrogi odpinać. Warg. Radź. 342. ODPIĘCIE , ODPINANIE, subst. verb., Ross. oimina. ODPIĘTY, a, e, perf. pass.

ODPIĆ cz. dok., pijąc odjąć, abtrinlen; Sorab. 1. wotpież, wotpiyu ; Vind. odpiti, dolspiti; Ross. ornim, otoiibk) ,

O o-

480 ODPAŚĆ -ODPIECZĘTOWAĆ.

ODPIENIAĆ - ODPŁACIĆ.

odpilky, opilky; Vind. odpilek, ostrushek, fhelintra, sha-gavina ; 6'arn. stergotina, ostćrsk; Ross. otihmokt» ; proch z opiłowania, getlftaub ; ob. Opiłki. conmTB ODPIS, u, m. ; Hag. odpis; Croat. odpiszanye ; Eccl. npo-THBonncaHie; respons, baS Slntwortfc^reiben, bie Antwort; cf. odpowiedź; Ross. OTimcfc * konfiskacya; Sorab. 1. wot-pisz |;opia, przepis. ODPISAĆ, f. odpisze cz. dok., ODPISYWAĆ frequ., odpisuje praes.-, listowną odpowiedź dawać, fcjmftlid) antworten, Slntmort fdjreiben; Bosn. od-pisati ; Rag. odpîsati, odpiscîvati; Croat. odpissujem; {Sorab. 1. wotpiszacż przepisać, kopiować; Ross. oinn-caib, OTiiHCBiBaTB konfiskować) ; Eccl. npoTHBOiiHiny, npoTHBonocBiaaio. Co ci odpisał na twój list?—§. Sama natura klimatu północnego przeciwko wielożeństwu odpisywać zdaje się. Ostr. Pr. Kor. 1 , 212. t. j. nie odpowiadać wielożeństwu; ntdjt entfpredjen. — §. Odpisać, przepisać, na drugą rękę pisać, kopiować, abfd)retben; (Sorab. 1. wotpiszwar kopista, pisarek). — §. Odpisać co komu * zapisać, zapisem od siebie przenieść na drugiego, legować, odkażać; uerfebreiben, Dermalen. Jeśliby kto odpisał komu zapisem albo testamentem po żywocie swoim, co majętności swojej.... Siat. Lit. 96. — g. Odpisać się z czego, abo czego * zrzec się na piśmie, fd)riftltcl) entfagen. Zygmunt August sukcesyi się na W. X. Lit. odpisał, i onćj Koronie odstąpił. Biel. 559. Jeśli się kto odpisze z ziemi i z własnego powiatu, ma odpow iadać tam, gdzie się odpisując zapisał. Herb. Stal. 211. — Odpisać się od czego, nie pisać się ną co, nie zezwalać, nie zgodzić się, przeciwnego być zdania; et* maß ntd)t unterfdjretben, nidjt bettuUtgen, ntdjit mit etnfttmmen, anberer SDîepmtg fe^lt. Rozumiem, że to odgłos powszechny potwierdzi, i nikt się ode mnie nie odpisze. Gaz. Nar. 1, 301. St. Aug. Ja się od jego nigdy nie o -OTmiBaTB. — Odpić się czego, pijąc pozbawić się; ftdSj    piszę zdania. Teat. 45.    d, 5. Nie odpisuje    się cale d

burd) beit îruttf um etroaS bringen. Nigdy się tak bardzo    tego zdania , lecz pod    pewną miarą. Pilch.    Sen. list. 3,

od pamięci nie odpiję, iżbym się zapomnieć miał. Kosz.    244. Gotowa zawsze    na króla Czeskiego    była kara ,

Lor. 12.    gdyby się kiedy od interesów cesarskich odpisał. Nar.

ODPIECZĘTOWAĆ, ał, f. odpieczętuje cz. dok. ; Boh. od-    Hst. 2, 146. t. j. odstrychnął, oddalił; trenn er jemals

pećetiti, odpeeetowati ; Slov. odpećatif; Rag. odpecjattiti,    bem 3ntereffe be3 ŚtatferS    entgegen märe,

razpeejattiti ; Croat. odpechatujem ; Eccl. omeiaTŁiBaK), ODPŁACIĆ, f. odpłaci cz. dok., Odpłacać niedok.; Boh. od-

Odpłatać niedok. ; Vind. odplesti; Ross. onnecib, omîe-

platiti, odplacowati, uplâcÿm, uplatjm; Slov. odpłacugi;

Sorab. 1. wotpwatźam, wotpwatżu; Carn. obręsnem,    TaTb ; rozpleść, aufrechten. Tr.

obresnèti se; Ross. omiaTHTb, OTiuiamiBaTŁ, paciuaTiiTb, ODPŁOSZYĆ, f. odpłoszy cz. dok., Odpłaszać niedok., odstra-pacnjaqHBaib, ynMTHTb, ymiauHBaTb, BbiBepcTaTb, bh-    szyć popłochem, odganiać; Ross. OTnyrHyTŁ , omyraTB,

BepcTMBaiB, BbinjaniTb, BbiiuianHBaTb ; zapłacić, oddać wet    omyniBaio ; n>eg fdjeudjett. Odpłoszył wilki. Sk. Dz. 801.

zn wet, nagradzać; Bejahen, lohnen, abjaljlett. Jako mnie    Na samym pograniczu nieprzyjaciela odpłaszaj. Pilch. Sen.

on uczynił, tak mu ja tez uczynię; odpłacę każdemu    gn. 129. Odpłoszyć to, co nam straszno. Pilch. Sen.

według uczynków jego. >1 Leop. Prov. 24, 29. Często    list. 100. Wszelkie niebezpieczeństwa męstwem swym

się dobre bez wdzięczności straci, Ale złe zawsze z li-    odpłoszyli. Pilch. Sali. 12. Czci twoje wielkie cnoty

chwą się odpłaci. Zab. 12, 307. Poczekajno tylko two-    Artaxata nasza , Lecz nas twa ambicya od ciebie odpła-

ją żoną zostanę, odpłacę ja ci to wszystko. Teat. 54,    sza. Min. Ryt. 1, 203. wstręt czyni, odpycha.

82. Referre parem gratiam, oddziałać, odsłużyć, odpła- ODPŁYNĄĆ, f. odpłynie cz. dok.. Odpływać niedok.-, (Boh. cić. Mącz. Nie mów, jako mnie on uczynił, tak mu ja    odplynauti nałando avelii, odpliwati exspuere, odplawiti se

też uczynię; odpłacę każdemu wedle uczynków jego. 1    avehi nave); oddalić się płynąc, pływając, toeg fdjnunt*

Leop. Prov. 24, 29. Ubóstwo wnieść ci w posagu, nie    men, weg fdjiffen, abfegeîit; Croat. odplàvam; Ross. ot-

jestże to aż do samego grobu wkładać na siebie ciężar    n.ibiTb, onubiBaTb. Rybki odpłynęły. Tr. Już okręt od-

nieodpłaconćj nigdy dłużności? Teat. 2, 82. (nieodpła-    płynął od brzegu. — Pragnie rychło płynąć, A "ziemie

tnćj, niemogącćj być odpłaconą). ODPŁACICIEL, a, m.,    ulubionej co prędzej odpłynąć; relinguere. A. Kchan. 97.

ODPŁAĆCA, ODPŁAJCA, y, m. ; Boh. odplatitel; Ross.    (cf. odbić od brzegu); tum bent geliebten Saitbe nfyufegeln.

OTiLiaTnmcb ; Eccl. OT^aiejb, inaTe.ibmHK’L, B03M34HTe;ib ;    Otom ja nędzniku odpłynął od brzegu, a na głębią

nagrodziciel, ber Vejafyler, Vergelter. Bóg dobrych wszys-    wszystkich niebezpieczności świata tego. Rej. Post. G g 2.

tkich i złych rzeczy odpłaciciel. Stryjk. 672. Biel. 447. ODPOCIĆ med. dok., pocąc odbyć, abfdjmnjjett ; Ross. OTnOTtTb. Bóg sprawiedliwy wszystkiego złego i dobrego odpłaćca, ODPOCZĄĆ, odpoczął, ‘odpoczynął, f. odpocznie neutr. remunerator. Krom. 777. Biał. Post. 7. Bogowie odpłaj-    jedntl., Odpoczywa6 niedok.-, Boh. odpoćinauti, odpoćiwati;

wacż, dahm szo k wotpotżiwkey, pżestohnu; Sorab. 2. wot-poziwasch ; Vind. pozhiti, pozhivati ; Carn. pozhyti, po-zhyem; Croat. odpochivam, pochivam, pochivati, pochinuti, pochuhnńjem; Bosn. odpocinuti; Rag. opocinuti; Slav. pocsivati; Ross. ononnui, ononaBam, (oTnouiiBaTb podejmować kogo u siebie, rad mu być u siebie), 3anomi-BaTb, C40XHyib ; Eccl. npT>noYiiTii, npenouMBani, iioyhtii, noniio; od trudów, pracy wytchnąć, przerwać pracę dla wzięcia sił przez spoczynek; anśruijen, ru^eit, fiel) rn^enb erholen. Weź robotników od roboty do odpoczynienia, aby odtychmiast ‘odpoczynęli od prac swoich. Biał. Post. 278. Takie jest przyrodzenie zwierzęcia każdego, Aby ‘odpoczynęło też czasu swojego. Rej. Wiz. 51. Przyszedł Król z ludem swym spracowany, a tam podjedli i ‘odpoczynęli. 1 Leop. 2 Reg. 16, 14. Koniec wojny pokój , a koniec pracy odpoczywanie. Gorn, Dw. 565. Tym czasem odpocznę u siebie, i rozpakuję się. Teat. 19,21. Insza odpoczywać, insza ustać. Fredr. Ad. 17. Komu może być miłe ‘odpoczynienię, jeśli pićrwćj nie uczuł niewczasu ? Gorn. Div. 78. Śmierć podjąć musimy, niźli w odpoczynieniu wiecznym usiędziemy. Prot. Kont. D 3 b. (cf. łono Abrahama, dolina Jozafata). Pono on w bogu odpoczywa. Teat. 1. b, HO. er rittet in ©ott. Niech w bogu odpoczywa; bo już nie żyje kochany nieboszczyk. Mon. 74, 358. (cf. Panie świeć nad duszą jegę). — §. Transi. Przez czwarty wiek mało kiedy nad chrześcianami miecz odpoczął. Sk. Dz. 350. t. j. nie dokazywał. — lmpropr. Balki na murze odpoczywają. Tr. t. j. leżą, opierają się, fte ruben ober liegen auf ber SDłauer. — §. Active: Odpocząć komu * dać mu odpoczynek, dać mu wytchnąć ; einen anêruljcn laffen. Gdzie pasiesz? gdzie odpoczywasz owcom w południe ? Budn. Cant. 1, 6. Odpoczywał

cy miłosiernych czynów. Pot. Arg. 120. ODPŁACICIEL-    Sorab. 1. wotpotżuyu, wotpotżu, wotpocżnucż, wotpocżo-

KA, i, Ł, bie Vergefterinn.

ODPŁAKAĆ , f. odpłacze cz. dok., Odpłakiwać fregu.\ Boh. odplakati; płaczem zbyć, abmeinen, meittenb abbüßen. Nie odpłaczesz tego występku. Tr.

ODPŁASZAĆ, ob. Odpłoszyć.

ODPŁATA, y, i., ODPŁAT, u, m. ; Boh. odpłata, odplatka ;

Slov. odpłata; Ross. omaaia, yimaTa, BurmaTa, Bbiiua-UHBaHie; zapłata, nadgroda, oddanie dobrego lub złego, bte Slbbejalrtnng, bie Vergeltung, ber 8ofm, bie Velolmuug.

Ni mamy prosić odpłaty pićrwćj, niżli ją wziąć zasłu-żym. Sk. Kaz. 90. 1 Leop. Genes. 15, 2. ib. Ps. 90, 8.

W. Ps. 18, 12. Karnk. Kat. 293. Falib. Dis. X 2. Krom.

414. Teat. 48. c, 4. Często dobrej czynności niewdzięczność odpłatem. Zab. 9, 112. Zabi. Powtórz tę pieśń idasie, a w odpłat twej chęci Daruję ci tę fletnią o dziurach dzicwięci. Chód. Gesn. 11. (nadgradzajac, w nagrodę).

ODPŁATAĆ ,f ob. Odpleść.

ODPŁATNĄĆ cz. jedntl., Odpłatać niedok., odciąć, odsiec, abljanen, weg flauen; Ross. orranaTb, oTTanHjTb.

ODPŁATNY, a, e, ODPŁATNO adverb. ; §. 1) passiv, mogący być odpłaconym, nadgrodzonym, powetowanym; Ross. ynaanibiH ; beja^lbar, belastbar, erfeßbar, gut ju inanen.

Nieodpłatny, niewypłacony, insolubilis. Cn. Th. Eccl. He-OTimiTHbiH.— §. 2) Acliv. Nagradzający, lo^ucttb, belć^nenb.

Jałmużny są chwalebne, i z łaski boskiej odpłatne. Sekl.

24. Frasunki, gdy je skromnie znosimy, bywają nam odpłatne. Hrbst. Odp. K 6. (użydeczne). Pobożność zmyślona na tym tylko świecie jest odpłatna, na owym wiecznym mękom podlęże. Smotr. Apol. 12. Zasługi świętych , i im samym są odpłatne, i nas ratują. Hrbst. Odp.

C c c 4; Eccl. OTipThnHiti, KOTopbift CKopo OTAaers.

ODPLEŚC, odplótł, odpletli, f. odplecie, odplolę cz. dok.,

61

ODPŁACICIEL - ODPLEŚĆ.

ODPŁOSZYĆ - ODPOCZĄĆ. '    481

Stownik Lindego wy i. 2. Tam III.

ODPORCA - ODPOWIEDNIK.

ODPOCZĘTY - ODPÓR.

wielbłądom przy studni w wieczór. 1 Leop. Genes. 24, 11.    odpór na wszystkim wzięli. Krom. 521. — Na odpór

Grzesznych Pan ku sobie wola, i chce im wytchnąć i    być * sprzeciwić się; entgegen fepn, miberfte^en. Cześć se-

odpocząć, by tylko chcieli. Sekl. 52. ODPOCZĘŁY, a, e,    natorów glos swój podała na Leszka; ale niektórzy te-

który sobie odpoczął, requietus. Cn. Th., auSgeruljet. Włod.    mu na odpór byli. Biel. 108. — Odporem stać* stawić

ODPOCZYNEK, nku, m. ; Boh. odpoćinek, odpoeinutj;    się, stawać w kroku, nie ustąpić; wtberftetyen, nńfyt wet*

Sorab. 1. wotpotźiwk, wotpocźk ; Carn. pozhink ; Vind.    djen. Podwaja w przeciwniku dzielność, kto się boi;

pozhitek, pozhitje; Croat. pochinek; Hoss. yroMOHb,    Przeraża nieprzyjaciół, kto odporem stoi. Wej. Org. 10.

jteHwa; Eccl. npo^ain^eimie, npox.ia^'B, 0T4yiuie, OT40-    ODPORCA, y, w., ODPORNIE, a, m. ; Boh. odpornjk,

XHOBeme, noKompe ; odpocznienie, odpoczywanie po ro-    odpurce; Hoss. B03pa3HTe,ib ; odpierający, zbijacz, bro-

bocie abo do roboty, przerwanie roboty, pracy, dla sił,    niący, przeciwnik; ber 3Biberfte^ier, Sert^etbfger. Umyślił

dla zdrowia, dla uciechy. Cn. Th. przestanek, wytchnie-    i dalej korzystać z gnuśności odporców. Nar. Hst. 4, 297.

nie; ba§ 3Iu3ruljett, 2lu3raften, ftćĘ Coolen, bietRu^e, ©r^O*    Boży przeciwnik, z Krystusem niezgodnik, duchowi świę-

lllttg. Każda praca potrzebuje odpoczynku. Lub. Roz.    temu odpornik, człowieczy szkodnik, szatan. Gil. Post.

523. ODPOCZYNKA, i, i. ; Boh. odpociwadlo; Vind.    65. Odpornik w piśmie, lub w prawie * przeciwnie pi-

pozhivalifhe, pozhiunu mestu , Eccl. noKOHipe; miejsce    szący lub przeciw komu stawający w sądzie, adwersarz,

odpoczywania ; bte SKu&eftćltte, ber 9hlfieplft$. Schody po-    Wlod., bte ©egenpart. ODPORNOŚĆ, ści, 2. ; Boh. od-

winny mieć odpoczynkę, czyli miejsce pjaskie tak sze-    pomost; krnąbrność, bte 28tberfpcnfttgfett. Wielkie są od-

rokie i długie, jaka jest długość stopniów. Switk. Bud. 159.    porności nasze, i zgrzeszyliśmy przeciw tobie. Radź. Jer.

1. 'ODPOIC, f. odpoi cz. dok., Odpajać niedok., spojone    14, 7. Chronię się odporności    fałszywie mianowanéj

rozłączyć ; au8 einanber nehmen, auflefmctt, auflotfen k.    umiejętności. 1 Leop. 1 Thim. 6,    20. ODPORNY, a, e,

Replumbo , odlutuję , odpajam. Mącz.    ODPORNIE adverb. ; Boh. et Slov. odporny ; Hoss. npoTH-

2.    ODPOIC kogo od rozumu, cz. dok., Odpajać    niedok.,    BHTeibHbiß ; §. 1 a) odpór dający, odpierający, odporowi

upajając rozumu pozbawić; einen jtt Soben faufen, ttteber    służący; wiberfteljenb, 28tberjt«nb3*,    $efettfw*. Wojna od-

fattfen, ifm bnr# Śutrfnfett um ben 33erft«nb bringen. (Hoss.    porna i zaczepna. Koli. List. 2,    22. Odpornej wojny

OTnOHTL, OTnaHBaTb odchować od piersi ). Tak    mu był    zamiarem jest jedynie tylko bronić się. Jak. Art. 3,305.

rad, że go i od rozumu odpoił. Gorn. Dw. 204.    Nie daje zaczepki nikomu; zawsze ma się tylko odpor-

ODPOKUTOWAĆ, f. odpokutuje inłrans. dok., pokutą od-    nie. Teat. 21, 168. — Odporne pismo, xięga, mowa,

płacić, odbyć, aWhtjISen; (Sorab. 1. wotpokutżam; Vind.    Graec. uvTiypaftfict. Cn. Th., ©egenfdjrift, ©egenrebe. Od-

spokoritife, splantati). Nieco jawnie odpokutować, pu-    porna strona, przeciw’ której bywa skarga u sądu. Sax.

blice salisfacere. Mącz.    Porz. 25, bte ©egenjKtrt; (cf. powod, odwod). — b) Od-

ODPOLEROWAC cz. dok., odbyć polerowanie, odjąć    pole-    porny * przeciwny, krnąbrny; entgegen, wiberfptfnfttg, fttf>

rowaniem , afywlfrcn; Sorab. 1. wotżolu.    ttnberfefcettb. Nigdym cię sobie nie znała odpornym, I

ODPOLNY, a, e, zewnętrzny od pola ; nnf bfl8 §elb tytiKUlS,    zawsześ dawał miejsce prośbom mym pokornym. Otw.

(tujlen*, non atlpett * . Szańc odpolny, ein 31u$ettwerf. Tr.    Ow. 586. Wyście zawsze odpornemi byli rozkazaniu pa-

ODPOŁUDNIE, ia, n , czas południowy, zacząwszy od po-    na boga waszego. Radź. Deut. 9, 23. ib. Numer. 14, 9.

łudnia; bte jjett Glctd; nom SDîtttage an, ber Slnfang be8 9?ad)*    — §. 2) Odporny passive, qui facile refulań potest. Cn. Th.

mittags. Gra z nim w karty całe odpołudnie. Mon. 68,    nubcrfteljkr, mtberlcgltdj ; odpieralny , Ross. B03pa3HTe.iL-

17; adj. odpołudniowy, cf. popołudniowy.!    hhö. Nieodporny, Hoss. iteonpoBOKHMUH ; Eccl. nciiocto-

ODPOMPOWAC cz. dok., pompując odjąć, flftpitmpeit    ;    Hoss.    ntihirb. Attak Pruskiej narodowej kawaleryi przeciw in-

OTKanaTL, OTKammaTL.    fanteryi mają za nieodporny. Pam. 85, 1, 126. ODPO-

ODPÓR, u, m. ; Boh. et Slov. odpor; Carn. odpór;    Hoss.    ROWY, a, e,    odporowi służący,    ©efenftu*. Odporowa li-

OTnopt, cynopL; odpieranie, odbijanie, ber SStbcrftattb.    nia w podkopach. Jak. Art. 3,    504.

Na samym pograniczu nieprzyjaciela odpłaszaj, i    odpór    ODPOŚCIĆ med.    dok., post odbyć,    flbfafteit; Hoss. OJTOBkTb,

mu dawaj. Pilch. Sen. gn. 129. Odpór dać tym srogim OTraBJHBaTb.

Bosn. odgovoritegl; Hoss. otbIjthhks ; Eccl. OTBtmaTeJb, OTBktuaBaTejb, OTBimina; odpowiedź dajacy, ber 51nt* werter. Cn. Th. Buda. i. Sam. 14, 39. ODPOWIADAL-NOŚG, ODPOWIADALNY, ob. Odpowiedzialność. ODPOWIEDNIA, i, z., ODPOWIEDNICA, y, z, wyroeznica. Cn. Th., miejsce, gdzie bóg abo bożek do ludzi mówił, pytany, proszony, oraculum. Włod. ber Orafelftfi, ber Órt, wo jOrafelfpritdje erteilt werben. ODPOWIEDNIK, a, m.; (Boh. odpowednik sediliosus, detrectator imper ii) ; który komu nieprzyjacielskie odpowiedział. Cn. Th. ber Sefelp ber, ber einem 5<^be attfunbtgt. Odpowiednik bierze się za człowieka czyniącego pogróżki i przechwałki. Czack.

najazdom nieprzyjaciela. Baz. Hst. 132. Przez    odpór    ODPOWIADAĆ,    ob. Odpowiedzieć.    ODPOWIADACZ, a, m. ;

powietrza ruch ciał słabieje. Hub. Mech. 17.    Odpór

słowny, zbijanie abo zbicie mowy czyjej, replika. Cn. Th. odw’od; Carn. odporna, prutipovist; Vind. prutibranstvu, prutibranva , SBtberlegnttg. Odpór na pomienione rozumienia. Krom. 24. Odpór dać, zbić, Carn. dolidevam, mtberlegeit. Teraz odpór dam na dowody poślednie. Petr.

Ek. 88. Dawał mu odpór mądrym pisaniem, i jego fałszów na oczy wymiataniem. Sk. Dz. 1033. Srogi to sąd, jeśli pierwej co osądzą, niż odporu na żałobę przesłuchają. Kosz. Lor. 53 b. — Odpór wziąć, zbitym zostać, mtberlegt werben. Spuszczono akademiki w szranki dy-sputacyi; ale przeciwnicy krom trudności przekonani,

ODPOWIEDNY - ODPOWIEDŹ.

ODPOWIEDZIĄ LN. - O D P O WIED ZIC. 483

Pr. i. 206. Odpowiednik i nieprzyjaciel przeciwko nieprzyjacielowi dekretów najdować nie ma. Szczerb. Sax. 76. Nie chciał wojewoda Wołoski wydać Michała, odpowiednika królewskiego, który gdy mu Król wszystko pobrał, tam uciekł był. Biel. 542. Wydano edykt przeciwko odpowiednikom pogranicznym, ib. 522. Którzy za zdrajcy i odpowiedniki poczytani być mają. Sax. Porz.

41. Paszk. Dz. H6. Perduellio, odpowiedpik jawny, zbójca. Mącz. ODPOWiEDNY, a, e, od odpowiedzi, odpowiadający, SlntwortS «, antroortenb ; Groat. odgovorni; Ross. OTnOBt4HU0, OTBtTHUn; Eccl. OTIIOB'fc/ïaTe.Ifc. — §. 1) Odpowiedzialny, obowiązany sprawę dawać; Vind. sago-Yorliu, sagovorjatliu; »erantroortlicfy. Król nieodpowiedny w szafunkach nikomu. Zab. 12, 120. Nar. Przez czułość rozkazom twym nieodpowiedną, Dla niej tylko goreję, i ją kocham jedną. Teat. 45. c, 59. — §. Strona odpo-wiedna, odpowiadająca, odporna, odwodowa, bte ©egen« part. Opowiednćj stronie zawsze prawo jest przychylniejsze, niż powodovyi. Sax. Porz. 88. — §. 2) Odpo-wiedny, nieprzyjacielskie odpowiadający, przyjaźń wypowiadający, ftetybe,, Scfe^bungê «, befettbenb. Nuntius san-guinarius, odpowiedny poseł. Mącz. Z hardym i odpo-wiednym poselstwem przyjechali. Sk. Dz. 624. Listy odpowiedne. Stryjk. 659. Odpowiedny nieprzyjaciel. Teof. Zw. E 3. główny, na głowę; eut #«uptfeinb, gefcfjtvorner fteinb. 'Nieodpowiednie, nieopowiednie, nie opowiedziawszy się, nnangeîünbtgt. Zjeżdżając do zameczków i miasteczek nieodpowiednie, palił je. 1 Leop. 2 Macch. 8, 6. Coż ci się nie upodobało we mnie, żeś mię tak nieodpowiednie opuścił? Bzów. Roz. 60. Kiedy Król wszystkie niezgody uspokoić chciał, ali nieodpowiedną śmierć nad nadzieję wszystkich, wszystko zopaczyła? Podw. Sion. O 3. ODPOWIEDŹ, i, z.; Boh. odpowèd’; Sorab. 1. wodpowiadż ; Sorab. 2. wotgrono; Carn. odgovor, (od-poved ahrenuntiatio, zrzeczenie się); Vint?, odgovor; Groat. odvet, odgovor; Bosn. odgovor; Ross. 0Tn0Bi4L, ot-Btri,, otshbs; Eccl. OTBimoe, OTC.iOßie; §. 1 a) na zapytanie, bte Antwort. Jakie pytanie, taka odpowiedź. Teat. 31, c, 37. et 21. c, 36; Slov. gakâ otâzka, takâ odpowed’; Ross. no cnpocy ii OTBtrL. Idę pomyśleć nad odpowiedzią stryjowi. Teat. 22. b, 92. Odpowiedź listowna« odpis, respons. Odpowiedź na pozdrowienie, resalutatio. Cn. Th., cf. odkłaniać się. — b ) Odpowiedź , odpowiedzialność, bte $erantworlic|>fcit. Wc Pani będziesz w odpowiedzi za wszystko. Teat. 11. b, 59. — §. 2) Odpowiedź nieprzyjacielska, odchwałka, odkazy-wanie się, wypowiedź, rozbrat; 9luffünbiguitg ber ftmtttb« fdjaft, Sefefybung, SeJjbeanfnnbignng. Odpowiedzi, według wyrazu prawa koronnego (a podług Statutu Litewskiego, pochwałki), na zdrowie cudze, lub na uszkodzenie majątku jego , takowe pogróżki dawniej nawet przez woźnego czyniły się. Ostr. Pr. Cyw. 1 , 348. Zarębowie za niejaką krzywdę swą miastu Wormacyi odpowiedź posłali , i krzywdy swej nad ludźmi onego miasta mścić się chcieli. Biel. 545. Aby każdy spokojnie żył, ani się swych krzywd prywatnie mścił ; przeto ustawiamy , gdyby kto komu odpowiedź posłał.... Vol. Leg. 2, 1213. Stat. Lit.

27. Odpowdedź komu czynić. Star. Ryc. 22. Pełno tu lwów, pełno tu piekielnych niedźwiedzi, Którzy do skonu świata z tobą w odpowiedzi. Pot. Zac. 2. ODPOWIEDZIALNOŚĆ, ODPOWIADALNOŚĆ , ści, z., powinność sprawowania się komu z czego, bte Seranttttortltdjfeit; Vind. sagovor, sagovarjanje ; Ross. B3HCKaHie. ODPOWIEDZIALNY, ODPOWIADALNY, a, e, öerantroprtltdj ; Vind. sagovor-liu , sagovorjatlju. ODPOWIEDZIEĆ , f. odpowie cz. dok., Odpowiadać, ^odpowiedać niedok.; Boh. odpowedjti, od-powjdati ; Slov. odpowjdam ; Sorab. 1. wodpowiedam, wod-powedam ; Vind. odgovoriti, odgovarjati, antvarth dati, (odpoueli negare) ; Carn. odgovoriti, odgovarjam ; Bosn. odgovoriti, odgovarati ; Rag. odgovarati; Slav. odgovoriti ; Croat. odpovedam, odgovärjam, odgovoriti; Ross. otb1»t-CTBOBflTb, OTBinan., CKa3aife, cKa3UBaio ; Eccl. otcjob-CTByio; §. 1 a) na zapytanie komu się tłumaczyć, antmor« ten. Ewanielista pisze, iż Pan odpowiedziawszy rzekł do nich; pisze, iż odpowiedział, a nie pisze, aby go kto ocz pytał. Rej. Post. Q q 1. Łacniej pytać, niż odpowiadać. Cn. Ad. 410. Mądrzy nie na wszystko głupim odpowiadają. Sk. Kaz. 145. Szalonym przystoi odpowiedzieć, choć ich nie pytają. Szczerb. Sax. 254. Jakie pytanie, takie odpowiadanie. Dwór. F 5. Echo mu odpowiada. Teat. 56. c, 97. Odpowiadam komu na pozdrowienie, resaluto. Cn. Th.; cf. odkłaniam. — Transi. Nikczemne serca, ’są to źle nastrojone organy, co zazwyczaj fałszywie odpowiadać zwykły. Zab. 8, 262. — Odpowiadać komu, stosownym do tego się okazać, n. p. Jeśli koniec początkowi nie odpowie, tak będzie, jakbyśmy nic nie zrobili. Gaz. Nar. 2, 52. Stan. Aug., nidjt cntfpridjt ; Eccl. cooiBtcTBOBam. Odpowiadanie czemu Eccl. cooTBtcTBie, cooTBtcTBeHHOCTL. Odpowiadający Eccl. coo-TBtcTBeHHUH. Odpowiada co czemu Eccl. cro*4aeTCfl Ha hto. Nie wątpię o jego dobrej chęci ; ale jej wykonanie nie odpowiada. Pam. 84, 477. — Mathem. Boki odpowiadające, latera homologa, entfpredjenbe (Seiten, dwóch figur sobie podobnych, są te, które mają położenie podobne, każdy w figurze, do której należy. Jak. Math. 1, 71. — b) Odpowiadać za co, odpowiedzialnym być, sprawować się z czego; uerantoortlidj fe^n, 9îed)enfd}aft geben; (Vind. sagovoriti, sagovarjati, fe odresati). Kto będzie bogu odpowiadał za *ty Nasze ubogie i siostry i braty. Groch. W. 559. Spuście się na żony swoje, a czoła wasze dyabelnie za to odpowiadać będą. Teat. 55. b, 38. — §. 2) Odpowiadać komu nieprzyjacielskie, odkażać się, odchwalić się, wypowiadać mu przyjaźń; einem bte greimbfckft mtffnttbtgen, ibm ftetybe anfunbigen. Przestrzegał biskupa, że mu Jagiełło na gardło odpo-wiedał. Biel. 298. Minatur Uli mortem; odpowiada mu na głowę, odpowiada mu, że go chce zabić. Mącz. Mi‘ nitari ferrum et flammam,t odpowiadać komu ogniem i mieczem, ib. (pogrozić). Żołnierz teraz tylko xięży odpowiada, i ich wioskom. Star. Ref. 112. Często go zabić groził, często mu odpowiadał. Sax. Porz. 135. Biel. 327. Gorn. Sen. 86. Zab. 15, 270. — *§. Odpowiadam ci. 3 Leop. 1 Parał. 17, 10. (zwiastuję ci. 1 Leop.; ob. Opowiedzieć.). ODPOWIEDZICIELKA, i, z., która odpowiada,

484 ODPOZWANIE - ODPRAWIĆ.

ODPRAWIĆ.

ODPOZWANIE, ia

ran-

* sa-

ma.

» roz-

bte Slntroortermn, S3eanttrorterimt,; Ross. orBirama. Pyto-nisa odpowiedzicielka. Chmiel, 4, 46.

n., reconventio. Czach. Pr. 2, 402. pozew na wzajem wydany, bte ©egenlabimg.

ODPRAC, f. odpierze cz. dok., odbyć pranie, alut>afdj>en;

Bosn. odapratti, opratti; Croat. odepiram.

ODPRASOWAĆ cz. dok., odbyć prasowanie, abpreffen, ab» bügeln, fertig prejfcn ober bügeln; Ross. otijtiojkhtl , otx-

ynonniBaTL, 0T48BHTb, 0T4aB,inBaTŁ.

ODPRASZAĆ, ob. Odprosić.

ODPRAWA, y, z., §. 4) odprawienie, dokończenie sprawy jakićj, ułatwienie , odbycie ; Boh. wybyt, wybytek ; Vind. dolvpraulenje , dolpoved ; Croat. odpravlanye, odprava ; Ross. oï4i>4Ka ; bte Seenbtgung, Verrichtung, Slbferttgung, 3lbtf)ltwtg eiltcS ©efdjâfté. Postawiwszy sąd świecki, postawił też i duchowny, na odprawę i sądy trudności duchownych. Sk. Żyw. 2, 4 78. Mojżesz Jetra rady około sądów i odpraw ludzkich rad posłuchał. Sk. Kaz. 437. Dobra sprawa, prędka odprawa. Dwór. E 3. Jaka sprawa, taka odprawa. Cn. Ad. 286. Rurki w roślinach są względem odpraw, functiones , wielorakie , wodne , sokowe etc. Bot. Nar. 44. Pisać do niego czasu nie mam, bo odpraw mam kilka ciężkich. Nar. Chodk. 4, 297; »not. respon-sów«, expedycyj. — §. Odprawa, oddalając od siebie; Vind. flova, spufhenje, doldatje, odspufhenje : Ross. ot-daBKa; bte 3Ibfertigung, $er«bfdjtebnttg,, ber $bfd)teb. Odprawa posłów Greckich, trajedya. J. Uchań. Dz. 64. Jeszcze go trzyma Rzymska nieodprawa. Groch. W. i. (t. j. że go nie ojlprawują). Odprawa sługi; odprawa żołnierza. Cn. Th. (abszyt). Król dlatego bogaci biskupa w intratę, iżby ludzie u niego łaskawą odprawę miewali. Gorn. Dz. 449. Dworska odprawa, z gołcrni rękoma do domu. Cn. Ad. 223. Wszyscy wzięli ode mnie odprawę bez myta. Mon. 70, 357. (z kwitkiem poszli). Pięć razy mojej nój nie przyjął wizyty; zawsze mi dano odprawę, mówiąc że spał, abo że zabawny. Pilch. Sen. list. 4, 490. (zbito mię tym). — §. Odprawa wyroku sądowego tysfakcya, exekucya, wykonywanie ; bte Vollziehung be3 SRtdjterfprudjé. Urząd będzie mocen za przewiedzeniem prawnym odprawę na tymże imieniu, z którego się krzywda działa, uczynić. A pan onego imienia téj summy skazanej na arendarzu swym patrzać będzie, a odprawie urzędowej sprzeciwienia żadnego czynić nie ma. Stat. Lit. 476. Sąd na wianownym imieniu żadnej odprawy za winę męża uczynić nie może. Czack. Pr. 2, 48. Za winy osobiste żony, odprawa z imienia wianownego czyniona być ib. 2, 49. Kto summę wygrawszy, po wypadłym wyroku, odprawy rzeczy czyli wykonania wyroku nie żądał, upominać się już nie może. Czack. Pr. 2, 407. — §. Odprawa syna, wypuszczenie z mocy ojcowskiej, wydzielenie , wydział, bte SluSftattnng. Dzieci już odprawione, że już wezmą odprawę od rodziców za część swoje, mieszkają każdy na swym chlebie. Sax. Art. 2. — §. ‘2) Odprawa psów, parza dla psów, bte 3Ibfntierung ber fuutbe. Taką odprawą psy dobrzeją. Tr. Strębować do odprawy. id. Ostror. Myśl. 50. ODPRAWIĆ, f. odprawi cz. dok., Odprawiać, odprawia et odprawuje niedok., Odprawywać frequ.\ Boh. odprawiti, odprawowati, (2. supplicio affi-. cere), wybyti; Vind. odpraviti, dolvpraviti, dolpovedeti, prostustoriti, prostupustiti, prezhpustiti, pofloviti, llovo dati; Croat. odpraviti, odprâvlyam ; Bosn. odpraviti; Rag. odpraviti, odpravgljam ; Ross. orapaBim,, OTnpaBJaTb; g„ a) dokończyć, doprowadzić do skutku i zbyć, odbyć, ułatwić, sprawić; abtl/mt, »errieten, oollenben. Odprawię krótkiemi słowy ostatek. Birk. Sk. C. W skok się z swą mową odprawił. Past. Fid. 405. er toar gleid; batnit fertigt Pierwej niżeli przystąpimy do znaków dobrej wody, odprawmy to wprzód, co nam zarzucają, diluamus. Syxt. Szk. 42 (zbijmyż). Odprawiwszy się z sejmem, król do Litwy jachał ; peractis comitiis. Krom. 696. alê er mit bettt 5Ketd)ś!= tage fertig war. — §. Odprawić wyrok sądowy, wykonać go, dopełnić go, zadosyć mu uczynić; bett ^tdjterfprud) twlljteljert, tljm ©ettttge leiften. Jeśliby mąż osiadłości nie miał, a żonaby miała imienie, tedy to, co za jej winę będzie skazano, na jćjże imieniu odprawiono być ma. Stat. Lit. 4 74. Winę tę przewinioną rychlej może odprawić, lecz nie później. Sax. Porz. 44. Odprawienie winy sędziemu, ib. 67. Przy statkach mieć potrzeba czołn, dla potrzeb jakich sprawowania, i ceł odprawienia. Raur. Ek. 4 74. Rzemieślnicy, chociażby szosy, strożne i inne podatki miejskie odprawiali, przychodniowi roboty zabronić nie mogą. Szczerb. Sax. 483.— §. Odprawiać sprawy, funkcye, sprawować, üerrtcfyten. Arsenius jednego czasu paciorki odprawując, usłyszał głos takowy. Dambr. 333. Na ten czas liturgią odprawował. Sak. Kal. C 3. SynoJy rozkazują, aby ten sakrament chorym tylko odprawowali. Pim. Kam. 495. Nabożeństwo odprawiać Eccl. CBameH-H04’feHCTB0BaTH. Janczarowie ustawicznie ronty po ulicach odprawiają. Teat. 55. e, 5. Cesarz chciał odprawić tę drogę wiecie, gdyby był nie zachorował. Ram. 84, 4072. (odbyć). Tam więcej za miesiąc odprawiło się kupiectwa, aniż w Wenecyi we dwie lecie. Boter. 90. — §. b) Odprawić kogo, zbyć go, pozbyć się go; einen lo$ werben, ibn abferttgcn, abtoetfen. Ni prośbą ni okupem śmierci nie odprawisz. Tot. Saut. 44. Na ostatek Tales matkę tym odprawił, iż nierychło ożenić się było. Glicz. Wych. O

8. Oeneus za roczny plon szczęśnie zebrany, Cererę zbóż pićrwszczyzną, Bacha odprawował winem, treścią Pallad— ską Minerwę hodował. Zebr. Ow. 497. (kontentował, er fanb fie bamit ab). — Odprawić od siebie , oddalić od siebie ; einen abfertigen, entlaffen, »crabfdjteben. Bez ceremonij odprawiliśmy go. Teat. 4, 38. Odprawiać żołnierza puszczać wojsko. Cn. Th. (abszytować). Odprawiać się ze służby, auS bent Stenfte treten. Jak się odprawisz od Pani swojej, tedy masz miejsce u mnie. Teat. 30. b, 62. Wolę się na reszcie odprawić; robota ciężka a zawsze piekło w domu. ib. 20, 48. et 28. b, 4 43! — Transi. Odprawiłem się z światem, tak jako przystało. Groch. W. 574. t. j. pożegnałem świat.— §. c) Odprawiać syna, wydzielać, z mocy ojcowskiej wypuszczać; ber väterlichen ©e» Walt entlaffen, auSftatten. Ociec u sądu syna swego wyposażyć albo odprawić może, by mu też i najmnićj dał, gdy to jeno syn przyjmie. Szczerb. Sax. 494. Dzieci nie-odprawione, co jeszcze są pod zwierzchnością ojcowską.

Sax. Tył. 29. Groick. Obr. 3. Dzieci, którzy nie są odprawieni z imienia za żywota rodziców, biorą imienie przed temi, którzy już są od swych rodziców odprawieni, że już wezmą odprawę od nich za część ich, i że już mieszkają każdy na swym chlebie. Sax. Art. 2. ODPRAWI. , który odprawuje, odprawia; Croat. odpravitel; ber Abfertiger, 33errid)ter. ODPRAWIMY, in, plur., odprawienie, odprawa, akt odpra-    Pam. 9, 265. Odprowadzający Eccl.    np0B04HTe.ibHŁiH.

od ciała , i hardziej z tą szlachetniejszą częścią przestaje. Pilch Sen. list. 2, 279. Przeważenie dobra własnego nad powszechne, odprowadza nas od szczerości umysłu. Mm. 74, 215. — §. 2) Odprowadzić kogo, n. p. do domu, reducere domum. Cn. Th. ; Vind. sprevoditi, spremiti, spremlati; einen (nad) $aufe) begleiten, baä ©eleite geben. O milę ztąd na ostatnie pożegnanie nas odprowadzali. N.

YVICIEL, ODPRAW1ACZ, a,

wienia; bie Abfertigung, 23errid)tung, 2Mîiel?ung.— *§. Po    Odprowadzenie, Boh. pruwod;" Croat. zprevadyanye, od-

tak wielu odprawin rozświecić kazawszy, i grzech i córkę    pelyanye. ODPROWADZICIEL, a, m. ;    (Boh. prüwodce;

uznał; post tot concubitus. Zebr. Ow. 558. 1. ODPRA-    Bosn. dopratitegl); co odprowadza, ber    Ableiter. Kondu-

ktor, odprowaclziciel pioruna, ber 231i|ableiter.— Reductor, odprowadziciel, ten, który kogo zaś na swój stan albo urząd wsadza. Macz., ber 2Biebereinfe£er. Ten, co kogo do domu odprowadza, ber Begleiter, ©eleitgeber. ODPRO-WADZICIELKA, i, z., bie Segleiterimt.

ODPRUĆ, ODPRÓĆ, odpruł, odprół, f. odporze cz. dok., Odparać niedok.', Vind. odporgati, sporgat, arstrènat; Rag. odpârati ; Bosn. odparati; Croat. odparujem ; Ross. otiio-pOTb, OTnapuBaTb, onopoTb, onapuBaTŁ ; zszyte rozłączyć, auftrenuen, abtreuneu. Odpara z kapelusza brudne już galony, I kładzie złotolite na wierzch burdalony. Zab. 12, 65. Reseco , odcinam, odrzezuję, odparam co od czego.

WNY, a, e, od oprawy, odprawie służący, Abfertigung *.

Audyencya odprawna, AbfdjiebSflUbfetti. Tr. Dać list od-prawny żonie swojej, i Leop. Math. 19, 7. rozwodowy,

©djeibttngê *. — 2. 'ODPRAWNY, a, e, od prawej na lewą idący; non ber śMjten nad) ber Śinfen ju. Bieg téj gwiazdy jest odprawny. J. Kchan. Dz. 16.

ODPRÓĆ, ob. Odpruć.

ODPROSIĆ, f. odprosi cz. dok., Odpraszać niedok. ; Boh. odprosyti, odprośowati; Sorab. 1. wotproschuyu; Sorab.

2. wotpschoschisch ; Vind. odprofiti, isprofiti, (odprafhati * wypytać); Croat. odprossujem ; * Ross. ompociiTŁca, ot-npauiimaTLCfl wyprosić się ; Eccl. ompauiHBaio reposco,

OTnpouiaTii, OTKa3UBaTHca, oipiiuaTuca zrzec się); §. i)    AJącz. — Fig. Ani go przyjaźń, ni łaska, ni wiara Od

prośbą odzyskać, znowu wyżebrać, nńeber erbitten, erkt*    tak złos'nego związku nie odpara. Chrośc. Luk. 2, 84.

tein. Syward, będąc od Polaków' wypędzony, część sobie    ODPRYSNĄĆ med. jedntl.,    pryśnieniem    odłączyć się,    ab*

królestwa odprosił na nich. Krom. 32.— §. 2) Odprosić    fprüjjen, abfprüf)en; Ross.    ompHCKart,    OTnpHCKHBaTL,    (2.

od czego, prośbą co cofnąć, uwolnić od czego, loê bib odnogi puszczać; OTnpucKi odnoga, odrostek). ten. Xiążęta pojechali na sejm dla odproszenia wojny; ODPRZĄŚĆ, /. odprzędzie, cz. dok., przędzenie odbyć, ab* belli deprecandi causa. Zygr. Pgp. 261. Tego tylko od-    fpinnen, aueSfpinnen; Sorab. 2. wotpschèfcz ; Vind. odpre-

praszam ; deprecor hoc unum. Zebr. Ow. 50. Zasłużyli za    sti; Ross. ompacTb. Haur. Ek. 37.

to karanie niczym nieodproszone. Tward. W. D. 92. in- ODPRZĄTNĄĆ, 'ODPRZĘTNĄĆ, f. odprzątnie cz. dok., Od-deprecabilis poena. Cn. Th.\ cf. nieodpuszczony ; (Sorab.    przątać niedok. ; Boh. odkliditi; na bok odłożyć, odwalić,

1. newotproschenitć); unabbittlidj. Miał bóg nieodproszoną    nńeber weg raunten. Las nieprzyjaciel zarąbił był; kazał

plagą królestwo pokarać. Sk. Zyw. 1, 31. Nieodproszoną    tedy hetman piechocie drzewa one odprzątnąć. Biel. 711.

sprawiedliwość. Kchow. Roz. — §. 3) Odprosić, na wza-    Odprzętniesz ogień od garca. Sienn. 524. Ludziom trzeba

jem zaprosić; gegeufeitig einlaben, and) nńeber JU fielt bitten.    społecznie mieszkać dla obrony swojej i niewczasów od-

Kiedy sprawujesz obiad, nie wzywaj bogatych, by cię    przątania. Petr. Ek. 48.

też zaś i oni nie odprosili do siebie, a stałoby się od-    ODPRZEDAĆ, f. odprzeda    cz. dok., Odprzedawać niedok.,

danie. 1 Leop. Luc. 14, 12. — §. 4) Zaproszonych od-    przedaniem alienować, au0 ber $aub nerfaufen; Bosn. pri-

prosić; (Eingclabene um SScrjieltung bitten, fie möchten btefb    prodatti, priprodavati ; Rag. priprodatti ; Croat. preproda-

ntal ntdjt fommett, bic fdjon gefdjefiene (Sinlabung faffiren.    jem ; Ross. nepenpo4aTL, nepenpo4aBaTt. Gdyby w cza-

Naradźmy się, jakby tych gości zaproszonych na obiad odprosić. Boh. Kom. 3, 167.— *§. Gdyby lud twój przeciw tobie grzeszył, i gdyby pokutując przyszli, i odpra-szali cię w tym domu, wysłuchajże je. 1 Leop. 3 Reg.

8, 33. przepraszali, abbitten, um Vergebung bitten.

ODPROWADZIĆ, f. odprowadzi cz. dok., Odprowadzać nie-    przęgać, abfpannen, auäfpaniten; Ross. ompHTB, OTnparaTŁ.

dok. ; Slav. odprowâzÿm ; Vind. odpelati ; Croat. zpreva- ODPRZYSIĄDZ się, f. odprzysięże, odprzysięgnę recipr. jati, odpelyati ; Slav. izpratiti; Bosn. isprattiti, odprattiti,    dok., Odprzysięgać się niedok. ; Slov. odprisaham; Boh.

doprattiti, odpegljati, odvesti ; Ross. conpoB04HTŁ, conpo-    odprisahnauti, odprisaham; Sorab. i. wotpżiszaham, wod-

B05K48TŁ; §. 1) odwodząc oddalić od czego, odciągnąć,    pschiszaham, wotpżiszahnu szo netżoho, wotpżiszoham

odwieść, obfübren, abbringen öon etroaêl (Bosn. uklonitti    szo; Vind. dolodperfezhi ; Croat. odpriszesem ; Ross. ot-

koga od koję stvari). Już nic takiego nie znajdzie, coby    6o*HTtca, OTÓa5KHBaTŁca ; §. 1) pod przysięgą porzucić,

mię odprowadzić mogło od mego zamysłu. Teat. 49. c,    ftd) etmaê üerfdjtüören. Odprzysięgam się u nóg twych tego

2. Każdy z rozsądnych mężów duszę niejako odprowadza    szaleństwa. Teat. 45. b, 68. Sromotne a człowieka chrze-

Przyjacioł sproszonych odprosiła nazad. Teat. 33. d, 22.    sie posesyi zastawnej dziedzic dobra zastawne komu

innemu odprzedał.... A. Zamoj. 152. ODPRZEDAŻ, y, „i. ; Rag. priprodaja; Ross. nepenpo4a?Ka. ODPRZEDA-WACZ, a, m.; Rag. priprodavalaz, f. priprodavaliza, pri-prodajza; Bosn. priprodavaç.

ODPRZĘGNĄĆ cz. jedntl. Odprzęgać niedok., od czego wy-

486 ODPRZYSIĘŻNIK - ODPUŚCIĆ.

ODPUŚCICIEL - ODRA.

Gdańskiego niegodne prawdy odprzysiężcnie. Baz. Hst. noma, Bóg mu odpuść, człeka niedobrego, ib. 54. c, 31. — §. 2) Odprzysięgać się czego abo od czego, za-    Cii. Długi wszystkie poddanym odpuścił. Star. Zad. t. j.

pierać się pod przysięgą, przysięgać, źe nie jest tak, jak    darował, erlaßen, gefdjettft. Odpuścić, nie wziąć za złe, nie

na mię wiodą. Cn. Th., ettMä öbfdjttJÖrett, ftd) »Ott cttva^    mieć za złe, wybaczyć, darować; »erjeffwt, md)t ftbel neunten.,

loćt fdjroörett. Urząd temu, który był winien, odprzysiądz    Odpuście mi panowie starokalendarzanie, ten rachunek jest

się od naścia kazał. Gorn. Wł. A 3 b. (t. j. przysięgą    mylny. Sak. Kal. D 2.— Z odpuszczeniem «uczciwie mówiąc

oczyścić się). Odprzysięgają się, że jako żywi, nic nie    « uczciwszy uszy. Wlod., mit (Srlattblttß Jtt ntelbCtt. Twórz.

dłużni nikomu. Dambr. 484. Żaden zmazą jaką nazna-    Ok. D 2. ODPUŚCICIEL, a, m., który odpuszcza, ber

czony odprzysiądz się nic może; bo kto raz zły, zawsze    Vergebet, $er$eiber; Croat. odpusztitel; Rag. odpustitegl.

za niedobrego bywa poczytan. Szczerb. Sax. 18. Tarn.    ODPUST, u, m'.; (Boh. odpust venia; odpustky indul-

Ust. 128. ODPRZYSIĘZNIK, a, m. ; Croat. odpriszèsnik    gentiae; Sorab. 1. wotpustk ; Carn. odpustiki ; Vind. od-

abjurator.

ODPUCHAC cs. dok., oddać; Croat. odpuhâvam; Bom, od-pubivati, puhati z druggbe stronę reflare.

ODPUŚCIĆ, f. odpuści cs. dok. ; Odpuszczać niedok. ; Boh. odpustiti, odpausteti; Slov. odpuśtit, odpuśtjm, odpu-śtenj ; Sorab. 2. hopufcżisch, wodasch ; Sorab. 1. wot-pużcźu, wodpuschcźu, odpuwschcżim, wodacż, woda-hwam; Vind. odpuśtit, odpustiti, dolpustiti, odpufhati, odpufhanje; Stav. odpustiti, oprostiti ; Hag. odpustiti,

odpûsctati ; Bosn. odpustiti, prostiti, proscchjati ; Croat.    sierotę w złym razie ratować. Pot. Arg. 626. ODPUSTNY,

odpuscham ; Hung. elbotsätora ; Ross. omycTHTb , oray-

cKaTb, ocTaBHTb, ocTaBÆflib, ocTaBjeHie, npocTHTb, npo-

maTb; g. 1*) puścić od siebie, odprawić, tum fidp laßen,

entlaßen. Prosiła go, aby jej nie dał zabijać; ale aby ją

w jednej tylko koszuli do domu własnego odpuścił. Stryjk.

520. Turcy, wziąwszy odpuszczenie od Króla, jechali precz.

Stryjk. 646. Na wielbłądy wkładli swoje rzeczy, i byli gotowi ujechać, wziąwszy odpuszczenie u Króla, jechali    Boss. npocTHTejibHbiH, (pa3ptuiHTCibHbih rozgrzeszający);

precz. Biel. Sw. 253. Plato, gdy go Dyonizyusz od siebie    Eccl. npomaTejibHbiH, ociaBHTeabHbiłi, npocTiiTeJbHutt, »jpeai

do domu odpuszczał, rzekł.... Eraz. Je:z. H h 2. Dzie-    Koro óbiBaert oinymenie. Jeśli przeciwko innym była w

cię nie ma się z starszemi rozstać, aż odpuszczenie wzią-    czym obraza, Prosił aby odpustnie \v tym się stała zmaza

wszy, abo przepuszczone od nich będąc. Eraz. Ob. Ciij.    Niepamiętna. Chodk. Kost. 52. (odpuszczając, odpuściwszy;

— £. 2) Odpuszczać komu winę, urazę, karę, dług, wybaczyć, darować; Dergef^en, »ergeben, erlaffen/ fdjenfen.

winy, nie poczytaj nam grzechów wszystkich. Gd. Kat. 51. Odpuszczenie grzechów; Sorab.

1. wodahtżo , zpużeżeno ; Vind. odpufhanje, odpufhenje,

dolpufhenje ; Bosn. odpusetenje., prosetenje, oprosetenje; ODPYCHAĆ, ob. Odepchnąć.

/łossnoiłnnoBamejcf. miłościwe lato); Eccl . npocTTJim. 0DpYTAĆ cs. dok., ODPYTYWAĆ cs. czejtotl. ; Eccl. omu-Bóg odpuszcza bo gdyby nie odpuszczał dla dobroci    , •    ,    ,    . , *    ,

swojej, aby grzesznicy byli wolni od grzechów, tedyby    •*?»•*• Z»»!««    oboznąmjr

żaden nie powstał. Budn i Ezdr. 7, 68. G»i«; i wini    &LPvt»nv*    Pos’adacza odpytywaé. Gal Cyn, 2, 55.

odpuścić nieprzyjacielem. Tara. U,l. 135. Odpuszczaj hZ 0D1-\T..N\, a, e, n. p. Ciebie nazowa odpy anym m,a-cno drugiemu-    nie łacno sobie samemu    Cn Ad 770    stem ’ n,e °P,1S2Czonym- ^n. Jes. 62, 12. (btc    befugte

I najmożniejsze    państwa upadają Tym, żc    występki win-    unil "f*    ®łfŁ 8utW- ®dwie<h«ny, szukany,

nyra odpuszczają. P. Kchan. Jer. 116. (cf. pobłażać, przez ° <0 on ureneya jwa.

szpary patrzeć).    On godzien odpuszczenia,    komu natych-    ODRA y,    z., rzék Viadrus w Szląsku. Biel. 3.    Wyrw.

miast uczynku    jego żal. Modrz. Baz. 396. Odpuśćmy    Geogr. 1;    Slav. O ra; ber $Iuß, bie Ober.

sobie. Cn. Ad. 770. (cf. ty cyt, ja cyt). Grzech przeciw    2. ODRA, y,    z.,    (Etym.    drzeć); §. a) choroba,    kur, ospi-

Duchowi ś., zowie się nieodpuszczonym. Sk. Kaz. 124.    cc, białe    pożarnice.    Ern. 684, bte SDîûfer,    bte Sïïafcflt,

<cf. nieodproszony). — Czy mię tu, Panie Boże odpuść!

(®»tt Der^etp nttr! Sorab. 2. bohg wodaj!) złe licho wplątało? Tent. 43. c, 128. Mówiąc jakie przeklęctwOj po-wdnno się mówić : Panie odpuść! a potym : bodajeś dyabła zjadł. Mon. 74. Może jest oszust, jakoż, Panie Boże odpuść, i z oczu mu patrzy. Teat. 26. c, 8. Dał nam eko-

pust, odpufhanje, odpustiki, odpustik, (odpustiknu letu, odpufhanstvu « miłościwe lato) ; Croat. proschenye ; Eccl. OTiiioifCTi» ; Boss. omycKt odprawa) ; odpuszczenie £. 1‘) odprawa, bte fêntlaffltng. Artykuły wojskowe, odpusty, t. j. perisye bez służby, tylko skaleczonym na wojnie naznaczyły. Ktok. Turk. 205. (congé). — £. 2) Wybaczenie, darowanie winy, bte fêrlafftutg, SŚerjetf/tmg. Prosim odpustu, odpuść mocny Boże. Bardz. Trag. 101. — £. 3) Odpust kościelny, indulgentia. Cn. Th., ber ?Iblaß. Wielki odpust.

a, e, — ie adv erb., do odpuszczenia, mogący być odpuszczonym; erlößltd), öerjetbltd); Slov. odpustitedlnÿ; Sorab. 1. wotpuzczné, wodahtzné, zpuzezenité ; Vind. od-pustliu, dolpustliu; Bosn. opuseglivi, vardegni ; Rag. od-puustni ignoscendus, odpustiv ignoscibilis, odpustgliv Clemens , Subst. odpustglivos ; Croat. odpusztni, oprosztni remissorius, odpusztlyiv remissibilis ; Hung. botsdnatos ;

Odpuść

nam nasze

cf. Boss. npomenHKTi ten, któremu odpuszczono, darowano). ODPUSTOWY, a, e, od odpustu, 5lblflß *. Odpustowa, kiermaszowa albo jarmarczna publika. Mon. 69, 590. Odpustowy pieniądz Carn. devzhèk, svetinéza, sdenshèk, sdevzhèk.

te"

morbilli ; Vind. lezhize , lezhe , snemeze, maroga , pika; Sorab. 2. marżle, wofpize; Croat. dobercz; Ross. Kop'S. (Boss. et Eccl. OAfii, o^pa mary, nosze śmiertelne, łoże). Bez, odrę, to jest, czerwone pstrociny, spędza. Syr. 1506. Dziecię w odrze. Pot. Jow. 55. — £. b) Odra, odarcie, ubóstwo, nagość; (cf. odartus) ; 3PHumptI>ett,

ODRĄBAĆ - ODRATOWAĆ.

ODRAZ - ODRAŻKA.

48T

'ODRAZ, u

5îa(ïtf)Cit. Użaliwszy się mojej wielkiej odry, Bo przejrzeć było przez koszulę ciało, Wrzuciła na mię brudny fartuch modry. Pot. Syl. 413. Pot. Pocz. 146.

ODRĄBAĆ cz. dok., rąbiąc odciąć, abfjauen, abljatfen, ab* fpolten ; Sorab. 1. wotrubam, wotrubnu, wotrubacź; Croat. odrublyńjem ; Ross. OTpyÓHTb. OTpyóaTb. Odrąbanie Ross. OTpyówa, OTpyójeme. 'ODRĄBEK; Ross. OTpyóoieb, ot-pyóoneKB odziemek, kloc; OTpyöi odrąbanie, dyamelr odrąbanego drzewa.

ODRABIAĆ, ob. Odrobić.

ODRACHOWAC, f. odrachuje cz. dok., Odrachowywać cze-stotl. ; Boh. odpoćjsti, odpoćtl, odpoetu; Sorab. 1. wo-trachnuyu ; \ind. odrazhunati ; Ross. omecTb, STOmy, OTCwruBaTb ; Eccl. OTwaro, <miHCMio; odliczyć, auf* , aufrecßnen. Odrachowałam pieniądze, i schowałam. Teut. 37, 219. Pięćdziesiąt kijów każę ci odrachować. Teut. 28, 51.

ODRACZAĆ, ob. Odroczyć.

ODRADOWAC się recipr. dok., dosyć nacieszyć się, ftd) recfyt fatt freuen; cf. Ross. OTpa4a, 0Tpa4HbJii ulżący ; Eccl. OTpa4CTBO, OTpa4CTBOsaHie ulga.

1. 'ODRADZAĆ, ob. Odrodzić.

ODRADZIĆ, f. odradzi cz. dok., 2. ODRADZAĆ medok. ; Boh. odraditi, odrazowati, odwozowati; Slov. odrazugi ; Sorab. 1. wotradzicź, wotpominam, wotnapominam, wot-radżam ; Vind. odfvititi, odratati, odfvituvati ; Croat. od-szvetüjem; Bosn. odgovarati, odvrachjati ; Ross. ottobo-pilTL, OTrOBapHBaTŁ, OTCOBtTOBaTb, OTCOBtTUBaTb , OTMOJ-Birrb, pa3roBapiiTb, pa3roBapuBaTb ; rozradzić, wibcrratfjen. Na rzeczy dobre mamy radzić ; a od złych i od grzechu zawzdy odradzać. Hrbst. Nauk. I 7 b. Wszyscy mu odradzali , aby się nie gubił ; ale my nikt odradzić nie mógł. Sk. Zyw. 2, 384. t. j. przekonać i odprowadzić od przedsięwzięcia.

'ODRANY, a, e, obszarpany, odarty, (cf. odra); abgeriffen, jerlnmpt. Między niemi też biegła niewiasta odrana, Chuda , blada, straszliwa, szpetnie oszemłana. Rej. Wiz, 82. ODRAPAĆ cz. dok.; Ross. ouapanHTb, onapanuBaib; w koło podrapać, ntnb gerinn übreißen. ODRAPAN1NY plur., gałgany, łachy, Snnipen, fteßen. O szacie godowej nic myślimy, w odrapaninach naszych trwamy. W. Post. Mn. 363. W. Post. W. 2, 278. Zdarłszy z siebie odrapaniny, przyodziej na się szatę swadziebną. Żarn. Post. 2, 419. ODRAPANY, a, e, ODRAPANO adverb., oszarpany, abge* riffelt, jerlmnpt, jcrfeßt. Ubogi Piotr, odrapany, bez pieniędzy, bez złota. Birk. Syn. Kor. C. Szpetnie abo odrapano chodzą. Birk. Dom. 99. ODRAPANIEC , ńca, m., Pr., odartus, ein Slbgeriffener, Bcrlmupter.

ODRASTAĆ, ob. Odrosnąć.

ODRATOWAĆ, f. odratuje cz. dok., z niebezpieczeństwa wyratować, erretten. Śniło mu się, że karczmarz chce przyjaciela jego zabić, a mógłby za jego rychłym przyjściem być odratowany. Warg. Wali 22. Lud odratował Jonatana, ze nie umarł. Budn. 1 Sam. 14, 45. Przypadli nasi, Niemców odgromili, rotmistrza odratowali. Papr. Herb. 246. Wielki koszt łożył na odratowanie

zamku od nieprzyjaciela oblężonego. Vol. Leg. 3, 310. Krom. 715. Budn. 1 Sam. 30, 8.

m., ODRAZA, y, z., odbijanie , baei 3ttni<!pral* len. Za odrazem miedzi tarczy w lewo mianćj, okrutnej Meduzy kształt swym oglądał okiem. Żebr. Ow. 103. — Odraz, raz oddany, ber ©egenbieb. Odwetów i odrazów niechaliśmy, ufając że nam dalsze razy zadawane nie będą. Weryf. pr., Ex. 11 ; Boh. odrażenina, odrazenice uraz u nogi. — g. Odraza, wstręt; ber Sl&fófCn, baś fdjaubern; (Rag. omraza). Jejmość nie wiem dla jakiej przyczyny wielką miała odrazę od narodu Polskiego. Kras. Pod. 2, 46. et 36. Ostrość mówcy stać się może umysłów od dobrej rzeczy odrazą. Pir. Wym. 141. Rzetelny człowiek brzydzi się z odrazą tak krzywdzącym podejrzeniem. Gaz. Nar. 2, 46. Czego bez odrazy sumnienia sam wydrzeć nie mógł, to przez żyda z spokojnością tegoż sumnienia wydzierał. Przestr. 245. ODRAZIĆ, /.odrazi cz. dok., Odrażać niedok.; (Boh. odrazyti repellere; Slov. odrażjrn; Sorab. l.wodrażu, wodrażam , wodrazem ; Eccl. B03pawaio; Ross. OTpa3inb, OTpawaTb); *1) odbijać, odpierać, juriicf fddagen, nbfdjlagen, abtreiben. Kopie złożywszy coraz odrażają Turków, jak w gębę dał. Leszcz. Class. 77. Częstokroć od zamku Witebskiego Moskwa odpędzona i odrażona została. Gwagn. 331. Puszczon jest między was miecz, a kto jest, coby go miał odrazić od was? 1 Leop. 4 Ezdr. 16, 3. (odwieść. 3 Leop.). Poprzysięgają was, abyście od dziatek waszych te gwałcenia pogańskie odrazić mogli. Janusz. Oksz. C 2 b. Nie chciał wojny podnosić; lecz na się podniesioną odrażać; propulsare. Krom. 545. Róg sam kule odraził, ażeś poraził. Miask. Ryt. 2, 6. Szalony lekarstwa nie cierpi, chcąc lekarza raczej gwałtem od siebie odrazić, niż lekarstwa jego przyjąć. Eraz. Jez. 6 b. Bobku uwarzyć i w beczkę wlać, stęchlinę odrazi. Haur. Ek. 100. Tę zarazę łacnobyście odrazić mogli. Janusz. IJos. C 2. — Promień się odraża » odbija się , prellt ab. Na wierzchu mocniejsze jest odrażanie promieniów słonecznych. Cresc. 99. Blask jakiś od poloru żelaza zabłyśnie, Podobny w miednicy słońcu odrażonemu. Tward. Pasq. 95. — 2. Transi. Odrazić kogo od czego, wstręt mu uczynić do tego, alienare. Cn. Tli.; jemanbcit »on ctiuaś abweitbig, abgeneigt ntadfen, abfdjrefen, ibn batwn jnriicf Ijalten, tlmt baoor 2lb* fcfjeit bepbringeit. Uczyniłbym to zapewne, gdyby mnie nie odraziła od tego pycha Wc Pana nieznośna. Boh. Kom. 4, 556. Wiele trudności odrażają częstokroć. Tent. 52,

15. et 44, 21. Gdy kogo ciężko urazisz, od siebie odrazisz. Chmiel. 1, 61. Odrażać się od czego, alienari ab aliquo ; Rag. odresetittise ; »on etwas abgeneigt werben, 2lbncigung fyabeit. Insze narody się od nauk i obyczajów nie odrażały. Krom. 6. Odraził się od nich król. Sk. Dz. 821. Prośby utrapionego lekce nie poważaj, Ani się przez chudobę od niego odrażaj. Prot. Jal. 4. Odrażenie » wstręt; Slbttcigung, tlbfdjen. Imię Korbulona nie było u barbarzyńców w odrażnieniu i w zaciętej niechęci. Nar. Tac. 2, 52 Î. ODRAŻKA, i, z. ; (Boh. odrażka, srażka odtrącenie, defalkata); odrażenie, wstręt, n. p. Z jednej strony czujemy pociąg jakiś do wykonania przed-

488

ODRAŹ N Y - ODROBINA.

ODROCZYĆ - ODRODZIĆ.

sięwzięcia naszego, z drugiej odrażkę od tegoż samego, jako od rzeczy niebezpiecznej. Pilch. Sen. list. 2 , 347. Można być mądrym, bez wystawności, bez odrażki. ib. 3, 532. ODRAŹNY, a, e, odrażający ; Ross. OTpa3HTCJib— HbiH ; odbijający, jurütf ftoßenb.

ODRĘTWIAŁOŚĆ,

dziecinki, Będę zbierał odrobinki. Groch. W. 370. Owieczkę karmił odrobinkami swemi u stołu swego. Rej. Post. Ee 4. Bierze bezpiecznie odrobinki z ręku jego. ib. X 4. Słoniny odrobina. Hor. Sat. 242. — §. Zachować odrobiny wiary, a odrzucać co jest cięższego z prawa. Lach. Kaz. 1, 76. t. j. drobiazgi, maleństwa, fôletttigfctten. — Transi. Trochę, troszkę, troszeczkę, Sorab. 2. dro-benszu, drobensku; Ross. Kpomenna; eilt Sffienig, Ctlt 23tßd)eu, (O e [t. ein. Sriifelj. Kto kiedy w słońcu jednę odrobinkę znalazł ciemności? Dirk. Syn. Kor. D 5. Zatrzymaj się odrobinkę. Teat. 10. b, 56. ib. 37, 169. Czybym nie mogła z Wac Panem odrobineczkę pomówić. ib. 23, 15.

ści, i., odrętwienie, zdrętwienie, odtręt, callus. Cn. Th., (cf. modzela); Slov. mozol, zhrubła kuże od tjła ; Croat. sidvoszt, sńly; tyartc £>aut an ben föänben ober Süßen, ©fielen. ODRĘTWIEĆ, OTRĘTWIEĆ, /. odrętwieje, neutr. dok, twardnieć, odrewnieć, okamieć, bart ttnb ftetf toerben; Sorab. 1. woprostnu , woprostnacż;

Carn. otterpnem , olterpniti; Dosu. okoritise , skoritise;

Croat. otrenûjem, otripûjem, siâvem; Eccl. OTepntiw, propr. et fig. Otrętwienie, zmniejszenie władzy czucia, ODROCZYĆ, f. odroczy cz. dok., Odraczać niedok. ; Ross. która jest przywiązana do całej powierzchni ciała. Dykc.    orcponim., OTcpomtBaTb, nepecpomub, nepecponHBaTb ;

Med. 4, 507. Obducere cailum, otrętwieć, zatwierdzieć.    na inszy termin, czas, roczek, odłożyć; auf einen au*

AJącz. Otrętwiałe nogi holu nie czują. Sk. Kaz. 173.    bent Wermut öerfdjlteben. Jeśli choroba przypadnie blizko

Tępi, otrętwieli, nie czują zacnych pobudek. J. Ossol.    przed rokiem    (terminem),    tedy może odroczenie być, a

Mow. 72. Padły im pędzle z otrętwiałćj ręki. Morszt. 4.    podkomorzy rok na inszy    czas przełożyć ma. Siat. Lit.

Niemasz powstania nadzieje, Gdy sumnienie odrętwieje.    285. Odroczenie Ross. oicponKa, orcponeHie, nepe-

Mon. 70, 222. Otrętwiałe sumnienie nie czuje i młyn-    cpouna. Urzędnicy bez żadnych odroczeń sprawy od-

skiego kamienia na nie padłego. Srnotr. Apol. pr. Mój    prawować mają. Dyar. Gród. 540. Parlament odroczo-

przeciw nieszczęściom codzień gorszym umysł odrętwiał    nym został aż do 20 grudnia. Gaz. Nar. 1, 365. (limi-

dawno. Teat. 42, d. ODRĘTWIĆ, /. odrętwi cz. dok.,    towanym, suspendowanym). Projekt, odraczający se-

Odrętwiać niedok., zdrętwiałym czynić; Dosu. osgjutiti,    sye sejmowe    do dnia 15    marca. ib. 2, 55. Rząd zwo-

23, 202. Czack. Pr. 1, 187.

uciniti sgjugle ; Croat. osulyńjem ; ftetf ltttb bart tnadjeu,    łuje, odracza    i przedłuża    ciało prawodawcze. N. Pam.

abbarten. A trup na ziemi srogie odrętwiają Parki. Dmoch.

II. 2, 108. Raz cnota umysł odrętwiwszy, czyni go na *0DR0DA , y, i. ; (Vind. odrod; Ross. oipOAie rodzaj, po-wszystkie przygody nieczułym. Ossol. Sen. 19. indurare.    chódzkąd); odrodzenie, odnowa, neue3 2Bad)Stl>mn. Wróci

ODROBEK, bku, m.} odrobienie, odpłacenie czego robotą, baê 2lbarbetten. Panowie osadników za różne winy na kary odrobku wskazują, aby kilka lat włościan mogli zatrzymywać. Czack. Pr. 2, 201. dok., Odrabiać niedok. ; Vind. oddelati, dodelati ; Sorab. 1. woddżjlam , woddżjw&m ; Ross. oipaóoTaib, OTpaóoTbi-BaTb, subst. OTAhJiKa; —    1. robotą odpłacić, abarbet*

ten; Ross. 3axciiTb, 3a>KHBaTb. tych pieniędzy Ross. 3a>KHßaHic. Pod czas głodu zboża swoje tak obrócić kazał, aby pospólstwo częścią na zamianę rzeczy brało, a częścią aby zarabiało abo też odrabiało. Krom. 362. — §. 2. Dokończyć roboty, btC 9lr» bett uolleuben, baS îagetnerf abarbetten. Dość tego na dzisiaj, odrobiło się swoje; teraz posilimy się. Teat. 52, 39. Pan nie dha o chłopa, byle mu odrobił pańszczyznę. Comp. Med. 595. — §. 5. Odrobić, przerobić, żeby czego nie było, (cf. odstać się); ungefdjeljen machen. Darmo, już się stało; odrobić nie można. Teat. 28, 104.

ODROBINA, y, z., ODROBINKA, ODROBINECZKA, i, z., dem., okruszyna, drobny ułomek , ein 53röcfc|en, ein fletner Srocfen; Doh. drobećek, drohet; Slov. odrobina, drobek , drobty, zberky, kterd od stoła zustó-wagi ; Sorab. 1. drebencza ; Sorab. 2. drobenza; Vind. drobtina, drohtina , drobez, drobizh, droblei ; Croat. drobtina , opadëk; Hung. darab , darabotska ; Dosn. mrri-va , mrriviça ; Ross. KpyiiHHa, npyriHHKa. bów jedli wszyscy, a k temu nabrali odrobin dwanaście koszów. Sekl. Marc. 6. Farn. 135. Pod stołeczkiem tej

się polom uroda , Gdy się dżdżem nawróci odroda. Kanc. Gd. 314. ODRODEK , dka, w., wyrodek, odrodny człowiek ; Boh. neruda, nezdarnik ; Croat. izröd ; eilt au$ ber ODROBIĆ, f. odrobi cz. 9(rt ©efdńagener. Alboż widzieć odrodków’, u nas jest nowina? Kras. Sat. 57. (Ross. OTpoAOKï latorośl, odnożka; ob. Odrośl). ODRODNY, a, e, — ie adverb., odrodzony ; Doh. nerudnÿ, nezdârny; Slov. nepodariły; Sorab. 1. ne-Odrobienie wprzód wzie- radne; Vind. odrojen, isroden ; Eccl. toiLieMCHHUH ; au3

ber 2lrt gefdńagen. Zmiękczyć nie mogłam odrodnego serca. Teat. 46, 75. Staréj cnoty nieodrodna, Ja cię chwalę, boś jest godna. Kras. List. 2, 126. ODRODZIĆ , f. odrodzi cz. dok., Odradzać niedok., znowu rodzić; Dosn. priporoditi, opet roditi ; Ross. B03p04HTi>, B03pa*AaTb, nepepoAHTt, nepepaw/taTL ; Eccl. oipamAaio, B03pa>KAaio ; nńeber geboren, nńeber erzeugen, nńeber ferner bringen. Ciebie , fenixie, zwykła śmierć skonem odradzać. 1 twą starość w niszczącym, żarzewie odmładzać. Zab. 15, 158. Kniaź. ODRODZIĆ się, recipr. §. 1) odrosnąć, na nowo się narodzić; Croat. preporoditisze, preporogyujemsze ; Dosn. priporoditise, rodit se opet; Ross. OTpoAHTbca, OTpaucAaTbCH, nepepOAHTbca ; Eccl. npenfleHHTHCH ; nńeber geboren werben. Dnia weselnego Odradza się człek do stanu innego. Past. Fid. 99. Odrodzenie, odrodzenie się, Sorab. 1. nowy naród; Ross. nepepojKAeme; Eccl. oipowAeme, B03po*AeHie, nepe-Z pięciu chle- powAeme, iukuruthh:; bic SBtebergeburt. Odrodzenie, odmiana indywiduów w rodzajach i gatunkach. Śniad. Teo. 163. Konstytucya całemu narodowi dała odrodzenie.

Gaz. 1,183. odnowę, nowe życie, neue? 8eben. Odrodzenia się Rzpltéj w siły i powagę, nic gruntowniej utwierdzić nie może, jak dobre obyczaje, ib. 1, 51. Żydzi mniemali, ze w przejściu dusz z ciała do ciała, odrodzenie onych umarłych ludzi w onych żywych być miało , z których dusze brali. Bial. Post. 52. — Theol. ODROWĄŻ ; herb, w polu czerwonym biała strzała z że-moral. Chrzest jest niejakie duchowne odrodzenie. Karuk. lezcem do góry, którego końce zakrzywione od półstrza-Kat. 142. Kto pragnie zbawienia, Trzeba mu w duchu    ły, jakby wąsy dwa. W hełmie trzy pióra strusie, i ta—

Hanr. Ek. 138. Kroczków na staw wielki nie zaraz wypuszczać , boby wyginęły ; do małych raczej przesadzić sadzawek na odrost. Haur. Ek. 141. (cf. stopniki). Ryby na odrost z małej sadzawki do stawu przesadzają. Pot. Pocz. 318.

znowu odrodzenia. Groch. W. 410. — §. 2) Odrodzić    każ strzała poprzek leżąca. Kurop. 3, 36, ein SBappen.

się, odrodnym się stać, wyrodzić się; Vind. odroduva-    Odarł nieprzyjacielowi wąsy, odtąd go *odrowąsem mia-

tife; Rag. odrodittise; auS ber 3lrt fcjjlagen. Nie odro-    no. Bies. Bałt. A 4.

dził się od swoich przodków. Tr.    ODRÓŻNIĆ cz. dok., różniąc oddzielić, lutterfdjeibeilb abfott«

ODROIĆ, ob. Roić. 0DR0K0WAĆ, ob. Rokować.    bent. Głębiej zapuszczano się w istotę rzeczy, troskli-

‘ODROSCIC cz. dok., Odraszczać niedok., czynić że co od-    wiej odróżniono rzecz główną od potocznéj, przyczynę

rasta, nneber roacfyfcu ntadjen; Floss. oTpocTHTb, oipamaTb,    od skutku. N. Pam. 9, 301.

OTpamHBaTb, ompbiCKaTŁ, ompwcKUBaTb. Robacy usta- ODROZUMNY, a, e, rozumu pozbawiający, n. p. Odrozumna wicznie gryzą latorośle twoje, tak iż ich odrościć, ani    tęsknęść. Oczk. Przym. 5, uerftanbbcraubenb.

odrosł, f. odrośnie, ‘odrości neutr. dok., Odrastać niedok.;

Boh. odrust; Bosn. odrasti; Vind. srastiti, perrastiti, od-rastiti ; Rag. odràstjeti; Croat. odrasztujem, prirasztujem,

(« 2. decresco) ; Ross. OTpacTH , oipaciaTt; §. 1) na nowo narosnąć ; odrodzić się, nneber lMcfyfeil. Z wierzby corok obcinać gałęzie, na tym miejscu zaraz każdego roku inne odrastają latorośle. Haur. Ek. 162. Rakom nożyce, lub inna noga odcięta, odrasta. Zool. 111. — Prov.

Nie odrości, jako rakowi noga. Rys. Ad. 48. — Nie czuje, gdy mu dzień zszedł, długą drogę mierzy, Jak odrosła zdumiewa i zaledwie wierzy. Kmit. Tr. B 2. —

§. 2) Podrosnąć, aufnwc&fen, auffddeßen. Panienki, byle od ziemi odrosły, zaraz im się gwałtem chce męża. Teat.

35. b, 110. — Odrosły, Carn. odrasen; Rag. odraasto, odraasla, odraaslo * podrosły partie., aufgennubfen, fdjott ettuaS enna^feit. Panny odrosłe. Bardz. Trag. 428. ODROŚL, i, i, ODROŚLI^, i, z., demin., ODROSTEK, stka, m. ; Boh. obnoż ; Vind. israst, odrast, odrastek, poganjek, israstje , odrofelk ; Carn. odrask ; (Rag. odróst,

Croat. odraszt puberlas) ; Ross. OTpoÆOKS, ompucKŁ , npoinmeme ; Eccl. npucKS, oipocTOKb 4peBa, OTipaćiib ,

OTpacTOKt, AT.TopAc.th ; §. 1) gałązka, która się puszcza z drzewa ściętego. Wlod. latorośl, eilt netter @ifyößltng, ©djoffe. ODRYĆ, /. odryje cz. dok., ryjąc otworzyć, aufroü^lett, ab« Korzenie drzewa starego już nie puszcza z siebie odro- nmblen; Ross. OTpuTb, oipunaiŁ.

śli, ani ze pnia, gdy drzewo będzie ścięte. Cr esc. 64. ODRYKNĄĆ, f. odryknie cz. jednll., Odryczeć dok., Odry-Pień zgniły, z którego żadna odrośl nigdy nie wychodzi.

Prot. Kont. B 3. Korzenie, jeżeli tylko będą na cal ziemią okryte , wyrastają z nich odrostki, turiones. Bot. Nar.

35. (cf. odnoga). Puste miejsca w lasach zaszczepić mło-docianemi drzewami, które się w wysokości równają z odrostkami z korzeni wychodzącemu Mon. 74, 707. Od-rosłka kapusty. Sienn. 501. Znowu od korzenia pod-    len. Bydlę    odryczawszy raz    bólu abo    smętku swego,

ziemnego sprosne Odrostki trzeba pługiem ciąć na przy-    przestanie, a potym    trawką    się cieszy;    ale zafrasowany

szłą wiosnę. Zab. 14, 185. Sak. (cf. wilki)-'— §. 2) człowiek już rozumu spełna nie ma. Rej. Zw. 155 b. Transi. Odrostek, pochodzący z jakiej familii, eilt 21b« ODRYMOWAĆ, f. odrymuje cz. dok., odmierzyć, odpłacić; pmmling. Większa część Litwy sprzyjała Zygmuntowi III,    abja^len, vergelten.    Oddam    ci to sowito ; odrymujęć

jako familii Jagiellońskićj odrostkowi. Boh. Zamoj. 205. Na    szczodrze.    Pot. Arg.    815. Odrymować    miarę. Pot. Jow.

ODROST * na odrośnienie; junt 3lttfluge, junt SBieberauf» 2, 48. Pot. Syl. 212.

ntndjfe. Jak wiele narybku na odrost do stawu wsadzić. ‘ODRYNA, y, z. ; Rag. odrina pergula ; kuczka, eine $ütte.

odżywić nie możesz. Rej. Post. M m 2. ODROSNĄĆ, ODRWIĆ, f. odrwi cz. dok., Odrwiwać niedok., oszukać,

oszwabić, okpić; Croat. mentuvati ; Vind. oziganiti, pre-mofhiti, ofhertati ; einen berücfcn, beuortyeilen, betrügen. Gdy się strzeże być oszukanym, Na tak grube odrwie-nie jest jawnie skazanym. Jabl. Tel. 40. Teraz się tylko uczą, jak kogo odrwić, Twarz ochotną pokazać, w sercu zdradę taić. Opal. Sat. 132. Ten, co owo nazbyt zwykł ceremonij Zażywać, abo odrwił, abo cię ma wolą odrwić. ib. 47. Teraz nie ten mądry, kto dobrze pisze; lecz ten, kto dobrze odrwiwa. Teat. 17, 109. Króla i mię chcąc zgubić, odrwił się i zgubił. Jabl. Tel. 195. O jakże się odrwi nieborak. Teat. 29, 21. Odrwio-ny swoje głupstwo wini. Jabl. Ez. 99. ODRWIC1EL, ODRWISZ, ODRWISW1AT, a, m., oszust, ber Setrüger, Serücïer, lîeben'ortfyeiler. Acharnas zdumiony, Od bożka odrwiciela w oczach omamiony. Jabl. Tel. 123. Ten, który się najbardziej zaklina, największy jest oszust, zwodziciciel, odrwisz. Teat. 15, 63. Nazywali go zdrajcą, oszustem, zwodzcą, odrwiświatem. Cltrośc. Fars. 175. Seutebefcfyeißer. — §. Odrwisz, odrwienie, ocięcie, urwanie, oszukanie, baé tteberuorttyeilen. Krawcy na swój odrwisz lepiej, a niżeli kiedy na szlak skroić umieją. Mon. 69, 602.

kiwać frequ., ozwać się rykiem, remugire. Cn. Th., Sorab. 1. wofpat hruyu ; Rag. odmûkati, odmukijvam; Croat. od-mukavam ; * jurücf brüllen, tvieber entgegen brüllen. Byki mocno się silą daremnemi ryki, Którym odrykiwają i lasy szerokie 1 wierzchy wesołego Olimpu wysokie. Otw. Wirg. 429. reboant. — §. Rykiem odbyć, zbyć, abbrül*

4)2

Stawnik Lindego wyd. 2. Tom III.

abo kory, łupić, abfdjtnben, a&reifSen, bte #auf ûbjte^eit. Odzieram płonkę ze skóry = obłupuję. Cn. Th. Marsyasz mniemał, że lepiej grał od^Apollina, za co od niego ze skóry odarty. Boh. Kom. 4, 451. Wrzeszczy, jak gdyby go kto ze skóry odzierał. Teat. 25, 420. Chociażby mię obdzierano, jak węgorza ze skóry, to i feniczka przy méj duszy nie znajdą. Teat. 41, 67. Najtrudniejszy, do odarcia ogon węgorza. Teat. 33. d, 84. Odarłby z skóry » łakomy. Cn. Ad. 424. Karczmarz musi gościa odrzeć. ib. 532. (cf. odrzyskóra). Kościoł odzierając, dwonnicę pobijać. 6rod. Dis. E 4 b. Na pobojow'sku leżącego odzierać. Warg. Wal. 77. (cf Croat. odera, pleń praeda). Z drzew wiatr liścia odziera. Otw. Ow. 455. — §. I samemu Achitofelowi sucho się łyko nie odarło. Weresz. Beg. 442. Nie odrze-ć sie sucho* nie przepiecze-ć się to. Cn. Ad. 632. Pelr. Hor % R 2. W. Post: W. 3, 440. Modrz. Baz. 424. Wiśn. 595. wirb btr mdjt fo ffir ge* noffeit (itttgeljen. — Transi. Odzierać z czegokolwiek * ogołocić, entblößen. Z cnot animusze własne odzieramy, A w maszkary je niecnot ubieramy. Tuiadr. Mise. 483. Na-lazł jednego barzo odartego w wierze, i w cnotliwych powinnościach swoich. Rej. Post. S s 3. Człowiek z ludzkości odarty. Zab. 46,266. (t. j. obnażony, bez wszelkiej ludzkości, ganj entblößt non....). Będziemy goście wesela niebieskiego , jeżeli się jedno z łaski Pana naszego nieodrzemy. W. Post. W. 2, 279. (Boss. 04paHL, o^epfc stare bydlę, cf karw).

Tym, którzy sianożęci maj-ą w cudzej puszczy, wolno na styrtę, na stóg, abo odryne uczynić abo ogrodzić. Stat.

Lit. 309. [Odryną zowią szopę na Litwie. 7j

ODRYSOWAĆ, /. odrysuje cz. dok., odmalować, rysując określić; Sorab. 1. wotczeychuyu ; Boh. wyznamenati, nawrhnauti, nawrhowati; Vind. obrasuvati, podobuvati, napodobuvati, osnaminuvati, sazirklat, sarifsat; Boss. oópHCOBaTŁ, cpucoBaiL, oqepiaTb, oiepum., oHepniiBarb, caepTHTb, cnepnuBaTb, OTrfcHHTb, ontHHBaTb ; Eccl. np«-UiapHTH, H’feCKOJbKO H300pa3HTb, IlftYfrLTtlTH , HapHC0B3Tb ; flbjetdjnen, obreren. Architekt plantę powinien odrysować.

Świtk. Bud. 35. Na obraz bez proporcyi odrysowany oczy odwracać trzeba. Leszcz. 61. 420. Odrysowanie, Vind. sazierklanje, podubstvu, podobuvanje; Cûrn. posnetje ;

Ross. orrtHKa, ontub.

ODRYWAĆ, ob. Oderwać. ODRYWACZ, a, in., oddzieracz, avulsor. Mącz. Bag. odarvàlaz; ber Abreißer, 3ftftütfer.

Kary na odrywacze od kościoła. Sk. Dz. 482. ODRY-WEK , wka, m., Boss. OTpbiBOKŁ ; odłamek, oderwą, ettt Sntd)[tlt(f. Biskupstwo Chełmińskie jest odrywkiem dye-cezyi Płockiej. Nar. Hst. 4, 4 42. Lubelskie województwo kreowane jest. z odrvwku ziemi Sandomirskiéj. ib.

7, 458.

'ODRZĄDZIĆ cz. dok. ; Bosn. odrediti delegare, committere, mandare, statuerez Boss. 0TpH4HTb, OTpaacaTb odkażać, wyznaczyć ; crrpjufc détachement.

‘ODRZAZAĆ, ODRZAZY, ob. Odrzezać.

ODRZEC, odrzekł, /. odrzecze, odrzeknę cz. dok., Odrze- ODRZECZNY, a, e, nieodrzeczny ; unfcfylcfltcfj, nnpaffenb, nicfyt kać niedok., (Boh. odrjkati, odricy, odreknauti; Sorab. 2.    jur ®adje gehörig. ( Vind. odrezhliu » odmawiający, zbiający;

wottepresch, wotreź, wotraknusch; Carn. odrêzhi, odrę-    Boss. oipnuaTejibHbiii sprzeczny). Odrzeczne mowy, sku-

żhem; Vind. odrezhi, sarezhi, odriekati, nepervolititi, od-    tkiem bywają kanikuły, Pelr. Wod. 4 7. Człowiek ten,

voliti, odtajiti; Boss. OTpeub, OTpem«, OTpeKarb; Eccl.    choćby co najodrzecznieszego powiedział, uchodzi mu.

OTipiiipiTii, 3apHiiaio, 3aptKaio » odmówić) ; odpowiedzieć;    N. Pom. 43, 51.

antworten, ernnebern, entfpredjen, gegenreben. Adam jej ODRZEZAĆ, 'ODRZAZAĆ, f. odrzeże cz. dok., Odrzynać; zbawiennemi słowy tak odrzeka. Przyb. Milt. 269. et 78.    Boh. odrezati ; Boss. OTpi3aib, OTpt3biBaTb ; abfcfynetben.

Przyb. Luz. 46. Tilemon odrzekł na to z posępioną    Na drzewie skórę odętą abo odewstałą, najlepiej odrza-

miną. Zab. 9, 4 44. Zabi. Tak rzekł Gama, a Samoryn    zać. Cresc. 377, 0DRZEZEK, zka, m., cokolwiek ode-

odrzekł.... Przyb. Luz. 224. ODRZEC się czego * za-    rzniętego; b«$ 2lbfd)netbfel, 5lbgefd)ltlttenc, (cf. obrzezek,

rzec się, zrzec się czego; (Boh. odreknaut se, odrjcy    cf. nieodrzezek) ; Boh. odrezek, aurezek, okleśky ; Carn.

vre-

se; Bag. et Bosn. odrecchise; Eccl. oipeiUHca, OTpeKa-    odręsk, obręsk; Vind. odresek, krajez, kraizhizh,

H)CH pożegnać, OTpHuaTHCH, omouBaTnca, OTnpouuaTH ;    sek, vreslei ; Bag. urèzak, utàrak; Croat. odrèzek; Bosn.

Ross. OTpeubca); ftdj etnmö »erreben, einer ®ad;e entfagen.    pririzak, seto se odrisge; Boss. orp-fesoKb, épions, pi>-

Nie trzeba żadnej rzeczy się odrzekać, chyba kraść, a    3CHb, o6pt3om&, npHpt3Ka, cpt3£, OTpt3b, (Ha OTpt3t

nosa sobie ukąsić. Bys. Ad. 45. Odrzekłby się i nie-    niełagodnie, w brew'). 'ODRZAZY, n. p. 'Odrzazy ucinki

dźwiedź, choć mu grają, tańcu, Ale musi przy kiju cho-    paznogciów, praesegmina. Macz.

tać, cisnąć od siebie; weg werfen, non ftd) tneg merfen; Boh. odmrśtiti , odwrcy, zawrey, zawrhowati, powrcy, powrhl, opowrey; Slov. odwrhugi ; Sorab. 2. wotchi-schisch; Carn. doludarem; Vind. odvrezhi, savrezhi , sa-luzhati, odluzhati, samezhmati, odtifniti, odriniti, od-fhokniti, oddregniti ; Croat. odhitavam, odhichujem; Dal. odvarchi; Bosn. odvercchi , odvrrichi; Slav. uzkrâtiti ; Rag. odvarchi, odmetnuti; Boss. OTMeiaTt, otmcthj, ot-MeTaio, OTÓpocHTŁ, OTÓpacuBaTb ; Eccl. OTitiemy, OTipmiä,-TH , OTlptlüTH , OTptaaiO , OTT.Kf;liliirtiTII , oTBepraTH. -

Transi. Nie przyjąć ; verwerfen, ntcfył amtefmten. Kto od-

490

ODRYSOWAĆ-ODRZEĆ.

ODRZECZNY- ODRZUCIĆ.

dzić na kagańcu. Pot. Pocz. 384. Twór. Ok. A 4. Nag. ODRZUCIĆ, /. odrzuci cz. dok., Odrzucać niedok., odmia-Cyc. 46. Boh. Kom. 3, 4. Badz. N. P. 47. Dziwnieś się go odrzekał. Rej. Post. N 2. Abyśmy bogu służyli, uczy nas zwykłe we chrzcie odrzćkanie szatana. Hrbst.

Lek. E 3. bte (Entfagung. Odrzekać się syna * wyrzekać się. Cn. Tli.

ODRZEĆ, odarł, f. odrze, odrę cz. dok., Odzierać, Obdzierać niedok., (Boh. et Slov. odrjti; Sorab. 4. wodru , wuhużcżam , wuhużcżu , kożu zcżalinu , wobèlam ; Cai'n. oddiram ; Vind. odrit, odirati, dreti, derem; Rag. od-rjêti, odirati, odirem; Bosn. odriti, odrieti ; Croat. odi-' ram, oderlszem, ogulujem) ; na około zedrzeć ze skóry

rzuca dary, wspanialszy jest    od darzącego. Zabi.    Dz. 133.    nacz, putator. Mącz., ber 3)efd)netber. ODRZYNKA, i, z.,

Kto dary odrzuca, znać i    dawcę z niemi. Jag.    Wyb. C    u malarza strych najmocniejszy w malowaniu ściennym.

3    b. Żeśmy ubodzy, odrzucają nas. Teat. 18, 147. Je-    Magier. Mscr.

stem pewny, że Emilia odrzuci tę partyą. Teat. 38, 192. ODRZYSKÓRA, y, m., zdzieracz; eilt ©cfyittber, SJîenfdjen» — Patrzą na się, i obom się jad na serce odrzuci. Pot.    plcttfer, ber ben Seuten bte $aut über bte £)tyrcn abjtefjt.

Arg. 740. t. j. odbija, znowu się odświeża; bte ©äße    Okrutnik a odrzyskóra ludzki. XV. Post. XV. 2, 502. Nie-

ftetgt ttynen tnS £>er$. ODRZUCICIEL, a, m., który odrzu-    miłosiernym i odrzyskórom duch ś. mówi: biada tobie,

ca, ber ISerwerfer, Burucfroerfer; Rag. odmetnik; Croat.    który insze łupisz, bo też i sam złupiony będziesz. Żarn.

odmetnik, odvej-zitel. ODRZUT, u, m., *ODRZUTA,    Post. 127. Stawali się z prześladowników apostołowie,

y, z., §. 1) Activ. odrzucanie, ba3 SBegwerfett, bte Semer»    Z odrzyskórów a z jawnogrzeszników wielcy jałmużnicy.

fimg ; Boh. powrhel, zawrżenost; Sorab. 1., wotczisk;    W. Post. W. 2, 87.

Carn. odpovd, (cf. odpowiedź); Vind. odmęt, odluzhek, ODSAC, ob. Odesać.

prutivershik ; Rag. izmèt; Croat. odmęt, odhichenye; ODSACZYC, /. odsączy cz. dok., Odsączać niedoli., odłączyć, Ross. orópocoiCB. Położmy już mniemanie nasze z zu-    odstrychnąć , cibfonbertt, trennen; odstawić, odsunąć, ab*

pełną przyjęcia lub odrzutu od czytelnika obojętnością.    rtttfen; (cf. odsądzić). Odsącz stół od ściany. Tr. Los

Zebr. Ow. 348. — §. 2. Pass. Odrzut, ODRZUTEK, tka,

ODRZUCICIEL - ÓDRZYNACZ.

ODRZY N K A - ODSĄDZIĆ.

491

Nar. Hst. 3, 484. Ta ją odrzuta bardzo uraziła, repulsa.    stan twój od mojego daleko odsączył. Min. Byt. 1, 11.

Skoro go tylko" na stronę odsączy, prosi go o wytłu-m, dem., rzecz odrzucona, brak, 5lu3nuirf. Pszczoły, te    maczenie tej mowy. Bot. Arg. 162. (t. j. odprowadził),

biedne odrzuty pod lichą postacią Noszą cechę człowieka,    Jak się kto może zwać wielkim, jeżeli go cnota od dro-

i są naszą bracią. Zab. 9, 106. Zabi. Teraz biega jak    biazgu pospólstwa nie odsączy? Lub. Roz. 205. Sromo-

wściekły i ludzi odrzutek. Jabl Tel. 95. etlt S er tt) or fit er,    tnie go od wojska odsączył. Jabl. Buk. F 2 b. Różne

2Iu3nutrf ber SJîenf^eti. Ja przeklęty od boga ! odrzut od    wywody królewnie przytacza, I wszystkie jako może od

zbawienia! Przyb. Ab. 225. (wyłączony). Celnicy, pro-    jej łaski odsączą. Pot. Arg. 148. Umrzeć woli raczćj,

stacy i prawie odrzutki i śmieci świata tego. XV. Post.    A od Neropy swej się nie odsączy. Pot. Syl. 295. (t. j.

XV. 2, 524. (Boh. ostrepky; Carn. pobirk, berkarye ;    nie oddali się).

Croat. odhitki). Odrzutki w bydle abo bydło podłe, nie ODSADNIĆ, OSEDNIĆ, ob. Osadnić.

dochowania, które ma być    odrzucone; rejicula    armenta.    ODSADA, y, z., Fortif. brzeg wału, ber SöaHranb ober @aitg

Cn. Th. ODRZUTNY, a,    e, odrzucenia godny    abo od-    ant ©raben. Tr., Boss. OTca/uta, OTcawiiBame odsadzë-

rzucony, rejiculus. Cn. Th. oertverfUd) ; Vind. savershliu,    nie. ODSĄDZIĆ, /. odsądzi cz. dok., Odsądzać niedok. ;

odvershliu ; Boss. otmcthum.    Boh. odsaditi, odsazowati ; Sorab. 1. wotszadżam; Ross.

ODRZWIE, ia , n., ODRZWI plur, antepagmgnla. Cn. Th.    orca^iiTŁ, OTcanciiBaiŁ ; odstawić, oddalić, odsunąć, od-

oprawa drzwi; îhümrjieritng, ^^urfütterung; Boh. odfwj;    sączyć, odstrychnąć; weg fłeUcn, weg fefjeit, entfernen, ab*

Sorab. 1. wotberno ; Vind. durnik, durna naprava, durni    fonbertt. Wszak się    szczep lepiej odsądzony    pleni. Jabl.

podstavik; Boss. HajiimHHKt; Eccl. KfMBim, i;f».\r,iu|.t, ko-    Buk. D b. Dobrze    się od świata odsądzać,    i od niego

poÓKa. Z ciosanego marmuru odrzwi polerowne. Banial. A    się kryć. Sk. Kaz. 602. Od tćj nadziei odsądzony, in-

4    b. Uderz w zawiasę, a niech się zatrzęsą odrzwi.    ne lekarstwo wynalazł. Birk. Dom.. 86. Przebrzydłego człe-

Leop. Amos. 9, 1. Ona krwią pomażecie odrzwia i po-    ka jak najdalej od Rzeczypospolitej odsądzić    i odstrzy-

dwoje. Badz. Exod. 12, 22. Budn. 1 Reg. 6, 31. Prov.    gnać pragnął. Pilch.    Sali. 37. Mamelukowie    w Egipcie

Boh. Mozy odfwj a dwefe prstu ne wstrćiti, aby se ne    odsądzili przyrodzonych swoich panów od wszelkich go-

priśkrinul ; między odrzwiami a drzwiami palca nie kładź,    dności. Klok. Turk. 93. Od niego złą radę odsądzali,

żeby się nie przyskrzynął.    która nań wszelkie nieszczęścia przywiodła. Sk. Dz. 1065.

ODRZYCHŁOPSKI, a, ie, chłopa zdzierający, bauernfdjtnbeitb.    Jałmużna występki oddala, i grzech przecz odsądzi. Prot.

Panowie odrzychłopscy, słuchajcie.... Birk. Kant.CQb.    Jat. 7. Eliza już obiecana Dorantowi; ale mój Pan my-

Z paszczęki odrzychłopskich panów wydarł obłów mieszczą-    śli go odsądzić, i siebie wszrubować. Boh. Kom. 4,9.

niuka ubogiego. Birk. Zyg. 18. Birk. Kaz. 0b. G 3 b;    nteg fprettgeit. Odsądzę ja go, jak kota od mleka. Teat.

cf. odrzyskóra.    17, 54. — §. Odsądzić od piersi * odchować, cf. odsta-

ODRZYGNĄG, /. odrzygnie cz. jedntl., Odrzygać dok., Od-    wić; oott ber Sntfł abfeijen, entwöhnen; Slov. od mléka

rzygować niedok., odrzyga praes., odbijanie z żołądka wy-    odsaditi, odlaućiti ; Carn. odstavlam od mleka ; Sorab.

dawać; rülpfcrt, baS ŚlitfftofSen twben; Rag. odrighnuti;    1. wotężescham, wot nadrow wotszadżam; Vind. oddoji-

Ross. OTpbiraTfc, OTpwrHyTb. Ludzie słaby żołądek ma-    ti, odstaviti , od fefeza odvaditi; Eccl. otia0111,11» OTMie-

jący, po ża życiu potraw tłustych, niestrawności podle-    qHaio, npedaio MJteKOMt imani, H3aue»iHafo. Skoro dzieci

gają; czują odrzyganie lub oddawanie, się materyi go-'    od piersi odsądzą, wysyłają je daleko od matek. Boter.

rzkićj w gardle palącej. Krup. 5, 29. Odrzygowanie się.    27. Mon. 69, 642. Glicz. Wych. J 5. Gdy Sara syna

ib. 5, 40. Sienn. 146. Syr. 410; ba3 21ufftojktt ; Bosn.    odsądzić od piersi miał^, uczynił Abraham wielki obiad

odrighnutje, riganje; Ross. OTpurame, OTpHHCKa; (2. ot-    na dzień odsądzenia jego. Sk. Żyw. 202. Sienn. 466.

puncKa recydywa choroby).    Birk. Chodk. 8. Baranki odsądzić od owiec, odjąć im

OBRZYNAĆ, ob. Oderznąć. ÓDRZYNACZ, a, m., obci-    mléko; lac agnis subducere. Mącz. Prosięta odsądzić od

maciorki. Cresc. 567. Cielęta odsądzać od krów. Zaw.    odsek, obsek; Vind. prutivdar, prutivfiek * odbijanie, od-

Gosp.    "    bicie; Croat. odszèchek segmen; Ross. OTci«H>, OTcfcua

ODSĄDZIĆ, f. odsądzi cz. dok., Odsądzać niedok. ; Boh. od-    przecięcie komunikacyi, yctqeKX odcięty kawał ; Eccl.

sauditi, odsuzowati ; Slov. odsuzugi; Vind. odfojati, fo-    oócŁukh fragmenta). Odsiecz, pomoc, posiłek wojsku,

diti, refoditi ; Rag. odsuditi; Dal odssudili ; Croat, od-    lub miastu opasanemu. Włod. ; Vind. prepomuzb, perpo-

szugyujem; Bosn.    odsuditi, odrediti, naminiti na seto god    maga, ber Cśntfafc. Dal odsiek najsłabszej twierdzy z pola.

destinare, decidere,    adjudicare; Ross. 0Tcy4HTt, OTcyauaTB;    Czach. Tr. H 2. Odsiecz dać, na odsiecz przybyć; ad-

(Eccl. 0Tcy4HTH mścić, karać); finalnie osądzić, aiwrtljctlen, venire suppetias obsessis. Cn. Th., entfeßen.— *§. Transi. . bas ©nburtfieil fpredjen. Sędzia juz sprawę odsądził. Tr. — Z sąsiadem do sądowej nie kwap' się odsieczy. Hor. Sat.

§. Odsądzić, na wzajem osądzić, n.    p. Dominikanowie    55, do wyroku czyli rozsądzenia, rozstrzygnienia sądo-

Franciszkany, a ci zaś onych, azaż za    heretyków wzajem    wego.— §. Odsiecz , odsieczenie, odsiekanie, odbijanie,

nie odsądzali? Zygr. Pap. 251. — §.    Odsądzić kogo od    odpieranie, odpor, ©egenwefjr. Nie mają tyle śmiałości,

czego, vel odsądzić kogo czego. Dudz.    121, sądowym wy-    aby się zdobyli na odsiecz złośliwemu językowi, który

rokiem go odstrychnąć od czego ; einem etwaś gertdjtltd)    pojeżdżą sobie po przyjaciołach ich nieprzytomnych. Mon.

rtbfpredjen. Wielka to sprawa, odsądzić kogo dziedzicznego    76, 400. ODSIECZNIK, a, m., co na pomoc i odsiecz

prawa. Tward. Wł. 66. Mój przyjaciel od dóbr odsądzony.    przychodzi oblężonym. Włod., ber ©ntfeßer, Slefreper t)0tt

Teat. 46. b, 72.    Co się wam dzieje? chcecie mnie od    ber Selagerung. Cn. Th. 769. ODSIECZNY, a, e, do od-

rozumu odsądzić?    Boh. Kom. 5, 157. Odsądzić od sub-    sieczy należący. Włod., ©ntfaß*, (Sntfef$ung3 *, SBefrepungê*.

stancyi. Teat. 15. c, 5. Odsądzić od czci. bezecnić    Odsieczny wieniec, corona obsidionalis, data ei, qui ob-

Eccl, 0T40CT0HHCTB0BaTH, Hey40CT0HBaTH. Odsądzony czci,    sidione aliquem liberavit. Cn. Th. (Carn. odsęknost apo-

ob. Wywołaniec, ein ©eâdjteter. Odsądzenie czci, ob.    cope).

Bezecność.

ODSADZKA, i, z., n. p. Rachując od odsadzki fundamen-towćj aż do miejsca, którem rudę zasypują, pieca wysokość miewa łokci piętnaście. Os. Rud. 94. podstawa, Unterfaß, Unterlage.

*0DŚC1Ć, [z czesk. odstiti * puścić, fortlaßen 3]; n. p. Miłosierdzie jest u niego i gniew; a mocen jest dać opuszczenie prędkie i odścić gniew. Radź. Syr. 16, 12.

ODSEDNIĆ, ODSADNIĆ, ob. Osadnić.

ODSEP, u, m., ODSEPISKO, ODSYPISKO, a, n., przysep

492

ODSĄDZIĆ - ODSIECZ.

ODSIECZNIK - ODSKOCZYĆ.

ODSIEDZIEĆ, f. odsiedzi cz. dok., Odsiadać niedok. ; Boh. odsedëti; §. a) siedzeniem odpłacić, odpokutować; ab* ftßen, tnt ©efangntjfe fifsenb abbüßen. Odsiedzieć w wieży dług, zabój, kaźń jaką. Cn. Th. Odsiadać długi w więzieniu. Ern. 29. (Vind. odfesti * zsieść; Ross. 0TCH4iTt, OTCH2KHBQK) drętwieć). — §. b) Odsiedział się chlćb * ode -wstał. Cn. Th., skóra na chlebie powstała. Włod., ba§ 33rot ift abrnnbtg geworben. ODSIEŚĆ, odsiadł, f. odsię-dzie med. jedntl., Odsieść się recipr., przenieść się, żeby gdzie indziej dalej siedzieć, odsunąć się; weg riicfen, ftd) albo odsep, inaczej odsepisko, alluvio, jest przymulenie    weiter weg nteber feßeit. Gdy przyszli nawróceni z żydo-

gruntu do brzegu niegdyś wodą okrytego. Ostr. Pr. Cyw.    wstwa, wnet odsiadł się od nich na stronę, aby im nie

1,128; bie 2lnfpül)luug, angefpül/lteS érbretdjl. Rzeki, zwła-    dał zgorszenia. Gil. Post. 167 b\ Eccl. OTC^aHie, Hpe-

szcza większe, czasem odsepy, wyspy, oderwiska formują.    óbiBame be ocoóhome Mtcrfe, ote^o^i. — §. Drzwi wię-

ib. 1, 108. O odsypiskach, gdy od brzegów,odsypującą    zjenia dobrowolnie odsiadły, Z rąk same łańcuchy odpadły,

się ziemię na czyj brzeg własny woda zaniesie, i ztąd    Zebr. Ow. 76. sponte sua patuere fores.

grunt jaki uformuje.... A. Zamoj. 177; cf. odsypać. ODSIODŁAĆ cz. dok.; Boh. odsedlati ; odkulbaczyć, siodło ODSFOROWAC, ODSWOROWAĆ, f. odsforuje cz. dok., roz- zdjąć, abfątteln; Vind. odfedlati. sforować psy, ze sfory wypuszczać, bte $unbe lo3 fop* ODSKOCZYĆ, f. odskoczy intr. dok., Odskakiwać frequ., peln. Tr.    odskakuje praes.; Boh. odskoćiti; Sorab. 1. wotskocżżu,

ODSIAĆ, f. odsieje cz. dok., Odsiewać niedok., sianie odbyć;    wotskakuyu, skocżżu deble; Vind. odskozhiti, odpopasti,

abfaen, mit 6äen fertig werben; Ross. OTctaTt. — §. Kto    odhlopuiti; Bosn. odskoćiti; Rag. odskocitti, odskâkati;

grunta zasiane bierze w arendę, wychodząc z niej powi-    Croat. odszkakńjem ; Ross. OTCKanaTb, OTCKaKHBaTŁ, ot-

nien je odsiać, lub na odsiew zboże zostawić. X. Kam.,    npurHyTt, ompuniBaTL; Eccl. omparaio, OTCKanyio; §. a)

wieber befden. — §. Mąkę odsiać. Haur. Ek. 107. do re-    skokiem się oddalić; weg fpringen, jurü(f fpringen, auf bie

szty przesiać, abfieben, twHenbS burdjfieben.    ©eite fpringen. Odskoczył od ognia. Tr. — Fig. Gdy szczę-

ODS1ADAĆ, ob. Odsiedzieć.    ścić tłoczy, przyjaciel odskoczy. Czach. Tr. H 3. *0dsko-

ODSIEC, odsiekł,- f. odsiecze cz. dok., Odsiekać niedok.,    czyć się * nagle się cofnąć, n. p. Ujrzawszy Tankred, że

Odsiekiwać, frequ.; Boh. odsekati; Sorab. 2. wotszéz;    Cyrkazczyk mdleje, Z wspaniałego gniew serca zaraz skła-

Sorab. i. wotszèknu ; Slav. odsichi, Vind. odfèkat, vun-    da, I odskoczy się, i tak mu powiada. P. Kchan. Jer.

fekat; Rag. odsjecchi, odsjezati, odsieczam, odsjezîvati;    494. Jeśli się Dziw (z którym walczy) obróci, i on się

Croat. odszekâvam, odszekujern ; Bosn. odsicchi; Ross.    odskoczy. P. Kchan. Orl. 1, 293. — §. b) Odbijać się;

OTC-fcuŁ, oTctKaTL, OTTHiiaTb, oTTHiiHyTL; odciąć, abijau*    jurüd prellen, jurńcf fpringen. Kamyczek płaski, rzucony

en, abljatfctt. Odsiec się komu »broniąc mu się odjąć,    bardzo z ukosa na wodę, pięć i sześć razy zwykł odska-

odgromić go , ftd) eineS erwehren. Odsiec się przemocy.    kiwać od wierzchu wody. Rog. Doi. 3, 384. Jak w miej-

Przyb. Luz. 74. ODSIECZ, y, i., *0DSIEK, u, m.; (Carn.    scu, gdzie gospodarz czyści od plew ziarna, Wyskakują

flushiti, dolpoflushiti ; Rag. odslûxiti; Ross. OTCjy*HTb-, OTCjyjKHBaTb ; §.4) intr ans. na wzajem się przysłużyć; ©egenbtenfte t^un, wteber bienen. Referre parem gratiam, oddziałać, odsłużyć, odpłacić; oddziaławam, odsługuję. Macz. Nie będę mu miał czym odsłużyć za łaski jego. Teat. 36, 43. Bądź mój obrońca, będęć odsługował. Pieśń. Kat. 466. — §. 2) Transit. Odsłużyć co, służąc nagrodzić , wypłacić się z tego ; etiuflê dbbtenen, burd) $ienfte vergelten. Każdy człowiek ma się o to starać, aby mógł odsługować dobrodziejstwo Pańskie ; aczkolwiek takiego człowieka nie najdzie, któryby Panu dobrodziejstwa jego odsłużyć mógł. Bial. Post. 463. Czas wymierzony jak tylko który z domowników moich odsłuży, pewien jest do śmierci własnego kawałka chleba. Mon. 72, 87. Tego starania całym życiem moim odsłużyć ci nie potrafię. Teat. 22. b, 73. Dziwna łaska twoja Boże, Któż z nas ją odsłużyć ci może? Kanc. Gd. 484. Nieodsłużone łaski. Teat. 20. b, 478. nienagrodzone, nnnergeltbare.

ODSMAROWAć, f. odsmaruje cz. dok., dobrze posmarować ; abfdjmieren, gut befdjmteren. Sznurek kredą odsmarowany.

2 opałki boby albo grochy, Gdy je rolnik podrzuca, i wiatr niesie płochy, Tak grot od Menalaja kirysia odskoczył.

Dmoch. U. 2, 25. Jak piłką niemi świat włada, Tego wyniósł, ów upada, A upadłszy raz, nie odskoczy. Dar.

Lot. 6. (t. j. juz nie powstanie). 'Czas młócenia najlepszy jest zimą, gdy ziarna dla mrozu należycie odskakują.

Kluk. Rośl. 3, 230. — §. c) Activ. trans.: Odskakał skoki, tańce * odbył skacząc; er feine ©pritngc unb ütänje nacfj ber 9îeif;e burcbgetnadjt, kenbigt. Tr. ODSKOK, u, m., g. a) odskoczenie ; Vind. odskok, sadskok, vskok, nasaini skok ; Rag. odskook ; baS 3wrü<ffprttt0en. Zlękli sie z razu i wstecz pierzchnęli z odskokiem. Przyb. Milt. 60. -— §. b) Odbijanie, bcrô 3urittfpreücn. Odskok armaty przy wystrzeleniu, zawisł od gwałtowności zapalonego prochu, który wywiera moc swoje na wszystkie strony, a zatym z równą dzielnością uderza o dno armaty i o kulę. Jak.

Art. 4, 436. et 3, 305. Jak. Mat. 5, 96. Różne odbicia i odskoki ciał przeźroczystych, wzniecają w oczach naszych rozmaite kolory. Cyank. Log. 472.

ODSKROBAĆ, f. odskrobie cz. dok., odskrobuje praes., skrobaniem odczyścić; Abfragen, weg fragen; Sorab. 4. wot- Jak. Mat. 4, 6.

wzajem się śmiać, śmiech powetować, odszydzić; mieber ladjen, ba8 8ad)en ernnebern. ‘Kunsztowi nigdy się nie przeciw', radnićj się odśmiewaj, a tak rychlej szyderstwa żartem zbędziesz, niż gniewając się. Ezop. 37. Aza naśmie-wcom on nie odśmiewa? Budn. Prov. 3, 54. Przed sądem boskim, kiedy tam staniemy, Zda mi się, że na wszystkim sobie odśmiejemy. Rej. Wiz. 422. ODŚMIAĆ się, recipr., przestać się śmiać, risum consumere. Mącz., ftd) fett ladjen. ODŚMIECH, u, m., odśmianie się, wy-śmiech na wzajem, gegcnfcttigeô 2luêl(td)cn. Wyśmiewacze wystawują się na odwet na niebezpieczeństwo wzajemnego odśmiechu. Pam. Warsz. 4, 54. Czart.

ODSKOK - ODSŁUŻYĆ.

ODSMAROWAG - ODŚPIEWAĆ. 493

lodacź ; Ross. ckoójihtl , otckoójutł , OTCKaóJHBaTb, ot- ODŚM1AĆ, f. odśmieje intr. dok., Odśmiewać niedok., na CKpecTb/, OTCKpeóuBaTŁ. ODSKROB1NY plur., opiłki, trociny, cząsteczki odskrobane, $lbfcfyal>fel ; Sorab. 4. tru-wanki ; Ross. OTCKpeÓKti.

ODSKUBNAĆ cz.jedntl., ‘Odskuść dok., Odskubywać czejtotl., skubiąc odjąć, skubanie odbyć, flbjltpfen; Vind. odskubiti, odkrçodrati, odpipati.

ODSŁANIAĆ, ob. Odsłonić.

ODSŁAW1Ć się, f. odsławi się, recipr. dok., odchwalić się, wychwalić sie ; genug rühmen unb pretfen. Lecz na co próżnym piórem to na oko stawić, Czego się cała Polska nie może odsławić ! Zab. 40, 325. Kniaź.

ODSŁODZIĆ, f. odsłodzi cz. dok., Odsładzać niedok., na

wzajem osłodzić, roteber uerfłijkn. O jakże lubim koło ODSNOWAĆ f. odsnuje cz. dok., oddziałać, odrobić ; wteber tego chodzić, Co nam wdzięcznością potrafi osłodzić !    aufntacfjcn, roteber auftreuuen, aufweben, mtgefdjetyen machen.

Kniaź. Poez. 3, 442.    Telam retegere, przędzę odsnować, t. j. po próżnu się

ODSŁONECZNIK, a, m., odsłoneczny punkt, aphelium, w starać. Mącz., cf. oddziałać.

którym śrzodek jakiego planety najdalszym jest od śrzodka ODSPAĆ med. dok., spaniem odwetować , ûl'fdjlafen; Sorab. słońca. Hub. Mech. 456. et 527 ; ber nmtefte (Entfernung^* 4. wotfpu.

punît non ber §onne, bie Sonnenferne ; Contrar. dosłone- ODŚPIEWAĆ, f. odśpiewa cz. dok., Odśpiewywać frequ., cznik. ODSŁONIĆ, f. odsłoni cz. dok., Odsłaniać niedok.,    odśpiewuje praes. ; Sorab. 4. wotfpèwam ;    Carn. odpę-

odcimiać, odkrywać; Ross. OTCJioium., OTCJiamiBaio, pa3-    vam; Rag. odpjêvati ; Eccl. Bcntßaio; Ross.    OTirfeTt, ot-

cjohhtł, paacaoHiiBaTb, OTKjTaTt, OTKyTbiBaTb ; (Vind. nißaib; §. a) do końca dośpiewać, odbyć śpiewanie ; ab odfloniti «odeprzeć, odsunąć); anfbecfett, ben 33orftang weg    fingen, Ijerab fingen, btë ju (Énbe fingen. Co    mi za praca,

nefnnett, propr. et fig. Kto larwę tę odsłoni, szczćrzeli w    przez dzień pacierze odśpiewać, A za to    mieć wszelki

tym poganin pokrycieli chodzi? Tward. 117. 432. Oni mu    wczas,    strawę i wygodę. Opal. Sat. 460. Gdy kapłan

wszystkie te sekreta odsłonili. Chrośc. Fars. 485.    miał zaczynać ewanielią ś., mieczów dobywali, które zaś

ODSŁUCHAĆ się, f. odsłucha się recipr. dok., do woli się    chowali,    gdy chór odśpiewał. Twór. Okuł. B 2. Dokoń-

nasłuchać, fidj fatt fwrett. Tak ślicznie mówi, ze odsłu-    czeniem    była ta część poematu, która odprawowała się

chać się nie można. Zab. 42, 262. Dudz. — §. Odsłu-    na scenie, gdy chór ostatnią strofę odśpiewał. N. Pam.

chać, do końca usłuchać, słuchanie odbyć, ganj ûttêfw«    249. Przegrawszy na klawikordzie i odśpiewawszy aryjkę,

ren; Ross. OTCjymaTb. Oni odsłuchawszy króla, odjechali.    poszłam    do ogrodu. Teat. 37, 458. Odśpiewanie Ross.

4. Leop. Math. 2, 9. (wysłuchawszy. 3 Leop.).    otitŁbi,    OTirfeßaHie, omtTie. — §. b) Śpiewaniem od-

ODSŁUGA, i, i. odsługowanie, officium mutuum. Cn. Th.,    płacić;    mit ©htgcn flbjafylen, abftngen. Odśpiewać dług.

ber ©egenbtenft; Ross. OTCjyra. ODSŁUŻYĆ, f. odsłuży    Tr. — §. c) Transi. Odwołać. Cn. Th., (cf. odszczekać)*

cz. dok., Odsługiwać frequ., odsługuje praes. ; Vind. po-    widerrufen.

ODSPOD, ‘ODSPODŹ, ODESPODŹ adverb., od spodu, od Vind. odstopiti, odhenjati; Croat. odztupiti, odztuplyu-dołu, »Olt unten    Brud    jaki odspod oskrob'. Cresc.    jem, odsztuplyam ; Dal. odsztupiti, odaiti;    Rag. odstû-

608. Mniejsze piramidy cegłą    są odespodź podmurowane.    piti, odslûpati, odstupîvati; Bosn. odstupiti;    Slav. odstu-

Slar. Dw. H. Odspodź. Sienn. 517. ODSPODEK, dka,    piti, uklonitise ; Boss. OTCTymiTŁ, OTCTynaTt, cocTyiiHTb,

ni., odspodnia strona, spód, ber Unterteil. Rydlem zie-    C4aTb, C4aaaTb, C4aBbiBaTb, npena4aTb, OTCTaTb; Eccl.

mnéj tłustości dobywać, a odspodek na wierzch wywrą- OTCTymi broń boże! absit!); §. 1) inlrans. odstąpić od-cać. Cresc. 89. Na odspodku.    Papr. Koi. S 4 b. 0DSP0-    kąd, od czego, od kogo, cofać sie, nazad    się oddalić;

DNI, ia, ie, spodni, dolny,    unterer. Linia zwierzchnia    Jltritcf treten, metctyeit, ftcfy entfernen. Nasze    przerzedzone

i odspodnia. Grzep. Geom. H b. Odspodni brzeg rury. nieprzyjaciele odstępować poczynały. Warg. Cez. 16; (cf.

ustępować). Dla złości ich odstąpiła od nich święta opieka jego. Rej. Post. S s 1. I na krok sprawiedliwości nie odstępuje. Mon. 65, 229. Im bardziej kto wywyższony, tym

Archel. 3, 26.

• "ODSPOŁKOWAĆ, /. odspołkuje cz. dok., odłączyć ; aBtrcm nen, fdjeibeft. Spieszno sie Mitrydates pod Peluski zamek podszańćował,    Którym    się    od    Syryi Egipt odspołkował.    daléj    od n)eg° zdaH si?    odstępować życia szczęśliwości.

Bardz. Luk. 2, 14.

ODSPOWIADAĆ się, recipr. dok., odbyć spowiedź, aBBetdp łeit, ju (£nbe Beicl;leit; Sorab. 2. wotfpowedasch. ODŚRZEDNI, ia, ie, od śrzodka się oddalający, ben 50îttleb punft fltepeitb. Siła odśrzednia, centrifuga. Rog. Dos. 3, 409 ; oppos. dośrzednia, centripeta.

ODSTAĆ-, f. odstanie intr.dok., Odstawać niedok., odłączyć

Teat.    52, 29. Bóg nas    ostrzega, abyśmy od złego od

głowę zajść ; »om

494

ODSPOD - ODSTĄPIĆ.

ODSTAWAG - ODSTAWIĆ.

stępowali, a do dobrego przystępowali. Lat. Kom. C 3; '(cf. odstać). Odstępuję od rzeczy, digredior. Cn. Th. — Od rozumu odstąpić. Krom. 108 SSerjłflnbe fommen, ben SSerftanb »edieren. Odstępowanie od rozumu. Urzei. 128. — Transit. Odstąpić kogo, od kogo * porzucić go, odstać od niego, zostawić go; »on Ci-nem «Btreten, nbfte^eu, tyn t>erlaffen, »on tl;m aBffllien. Kto się, odewstać,    nic trzymać    się    swego miejsca; Sorab. 1.    Boga    odstąpi, Pan Bóg    też onego. Paszk. Dz. 26. Od-

wotestahwam, wotestiu,    wotstejem, wotstąnu, wotstanem ;    stopieni od wszystkich, wyjąwszy trochę przyjaciół. Klok.

Boss. OTCTaTb, OTCTOHTb, OTKannyTCfi; aBftcfyen, aBflaffen, Turk. 29. Odstępuję kogo * nie trzymam z nim. Cn. Th. ftd) lo# łfd)ćilcn.' Kozak tak mię okładał bez    wszelkiej li-    Odstąpienie od poddaństwa » odpadnienie.    Cn.    Th. (Vind.

tości, Ze mi niekędy mięso odstało od kości.    Zimor. Siei.    odstop). Swantopełk odstąpił od Leszka,    ani    mu więcej

240. Ryby tak długo warzyć, aby odstały od kości. Haur.    chciał dani dawać z Pomorskiej ziemi, ani posłuszeństwa

Ek. 386. Odstały Wszystkie kości moje. Budn. Ps. ^2,    czynić. Biel. 121. Odstąpienie, odpadnienie od wiary.

14. Niżeli odejmie chusteczki od rany, niech wodą ciepłą    Cn. Th., odszczepieństwo, apostazya. Odstąpienie od po-

tak długo nakrapia, aż same wolno odstaną. Krup. 5,    słuszeństwa zakonnego, wystanie z zakonu. Cn. Th. Od-

400. Okrętu stosowane boki odstawają, Wodę rozpadli-    stąpiony od lekarzów, deploratus a medicis. Cn. Th. »on

nami bardzo zapuszczają. A. Kchan. 5. —    §. Odstać    ben Slerjten »edflffen. Tak ciężką chorobą    był    zdjęty, że

od kogo « wystać, porzucić go, odstąpić go,    odkinąć się ;    go doktorowie odstąpili. Birk. Dom. 153.    —    g. 2) ?Od-

(einem aBfiej/en), »on t^tn «uëtreten, tint »criaffen, »on tftrtt    stąpić czego komu * ustąpić, einem etroaS aBtreten. Żona

rtBfaßeu; Bosn. odastattise, ostatise ; Eccl. npena4aTH,    po śmierci męża, wiana byle zapisanego, odstąpić może,

OTCTaTH, oTbCT/ńiuiTii. Przystań do Boga, a nie odsta-    komu chce. Sax. Tyl. 52. Odstąpienie Boss. C4aua. Od-

waj. Badz. Syr. 2, 3. Odstanie, apostazya, łazękanie.    stąpiony Boss. c4aT04Huii.

Macz. (Boss. otctohhh) odległość). Pomorska ziemia od- 0DSTAWAĆ, ob. Odstać. ODSTAWIĆ, f. odstawi cz. dok., stała od Mieczysława , a do Kazimierza przystała. Biel.    Odstawiać niedok., Odstawować frequ. ; (Boh. odstawiti,

102. Węgrowie niektórzy od Matyasza odstawając, do    odstawowati ; Sorab. 1. wotstahwam ; Vind. odstavili, odkroi a Czeskiego przystawali. Gwagn. 259. Star. Ref. 155.    staulati; Carn. odstavlam ; Bosn. odstavili; Croat. odszta-

Miłościwy panie, jakoż tu od'ciebie odstać? Bej. Post.    vlyam; Boss. OTCTaBiirb, ociaBMTb, OTCTaBMBaTb * od—

O o \. Lud ten daleko ode mnie sercami odstał, a tylko    prawić, orcTaiiOBHTb, OTCTanaB-uiBaio » rozstawić) ; §. 1) odęli wal i mię wargami. Odym.    Św. F / 2 b.    Co od przy-    stawić, odsunąć; mcg ntcfett, meg ftcllcit, (iBntcfcit. Ód kipie—

rodzenia odstaje, to być tym, co ma z    przyrodzenia,    nia strzedz odstawianiem, mieszaniem. Haur. 371. Przy-

przestaje. Bardz. Boet. 117;    cf. odstrzelać    się. ODSTAĆ    staw' do ognia w garku, niech zawre, potym odstaw',

się, recipr., odczynić się,    odrobić się,    oddziałać się,    i odstudź. Hor. Sat. 220. — § Odstawić od piersi, od-

rozstać się, uitgefdjfljien gemadtt merbett. Co się stało, od-    sadzić, odchować, aBfejjeu »OU ber Sruft; Carn. odstavlam

stać się nie może. Gorn. Dz. 28. Gorn. Sen. 597. Teat.    od mleka, (odstavzhèk ablactatus); Vind. odslaviti, otdo-

29, 69. ODSTANOWIĆ się, f. odstanowi się recipr.    iii, od fefeza odvaditi ; Eccl. OTMjeuHaio, OT40HK), npe-

dok. , (Boss. OTCTUHOBHTb, OTCTaHaB4HBaH) rozstawić); n. p.    craio M-ieuoMb niiTaTH. — Transi. Odstawić kogo * upo-

Zwierzę z zwierzęciem odstanowiło się. Gal. Cyw. 2,63.    śledzić go, odsądzić; ciueit juritcf ftellen, t^U einem aubertt

(odbiło się, zparzyło się). Klacz odstanowić « ogiera do    ita^fefien, tl)n jurfttf fe^Crt. Bóg odstawiwszy Saula, wzwiódł

niej przypuścić, btc ©tlltie Befprtttgen laffen.    Izraelitom Dawida za króla. Budn. Ad. 15, 22. — g. Ju-

ODS1ĄPIC, f. odstąpi cz. dok., Odstępować niedok.; (Boh. rid. Odstawić świadków « odrzucić, ganić świadków, bte odstaupiti, odstupowati; Sorab. 1. w’otstupuyu, wodstu-    »enoerfett. Odstawując dobrowolnie powód świad-

piu, w odstupim, wodstupam, wodstupuju, wodstupujem; ków, puścił stronę na przysięgę. Stał. Lit. 201. Gdyby

sąd uznał, że przeciwnik świadkom próżno ganił i od-    a, m., ODSTĘPIEŃ, pnia, m. ; Slov. odstaupnjk ; Sorab.

stawiał, tedy takowy odstawujący tych świadków, każdego    4. wotstüpnik ; Carn. odstopnek ; floss. OTCTyimmcB ; od-

świadka powinien nawiązać. Siał. Lit. 295.— §. 2) Od-    stępujący, porzucający; ber einen »erläßt, »Olt ißm roetdjt

stawić « znowu nazad na swoim miejscu    postawić,    ttueber    Idzie    tu oto jego nieodstępca ,    to zapewne i on przyjdzie,

on feinen Çlafc bin [teilen. Skoro głód je    ominie a    odsta-    Teat.    22, 122. (t. j. nieodłączalny przyjaciel; cf. cień

wiają stoły, Stracone wspominają swoje przyjacioły. A.    jego). — In malam partem: Odszczepieniec, zmiennik,

Kchan. 8. Odstawione na dawne miejsca, powywra-    przekińczyk, apostata; ein Abgefalltter, Abtrünniger. Kto

cane w rozruchu, obrazy. Nar. Tac. 2, 280. Ziemiopłazy    mawia królowi: odstępniu abo zbieglcze? kto zowie xią-

nicktóre, gdy je na wznak przewrócisz,    póty sie w różne    żęta    bezbożnemi ! 1 Lcop. Job.    34, 18. .Biskupa odste-

przeguby skręcają, aż siebie na miejsce    odstawią,    i wła-    pnikiem i apostata uczynił. Sk.    Dz. 577. Odstępnik Ary- -

sną sobie postawę przywrócą. Pilch. Sen. list. 4, 177, anin. ib. 229. Weryf. pr. 05. Człowiek odstępca chodzi Lekarz złamaną kość spoił, a wyruszoną na miejsce od-    z przewrotnemi usty. W. Prov. 0, 12. -Wszyscy ci xią-

stawił. ib. 3, 540. Co ogień pochłonie, to pracowita    żęta są odstępnicy, wszyscy się pokazili." 1 Leop. Jer. 0,

-ręka pięknićj i wspanialej odstawi, ib. 3, 92: (odbuduje).    28. Stali się pysznemi i odstępcami cnoty. Mon.- 70, 347.

Lepiej jfest na nowo sobie zjednać, i niejako odstawić    Cesarz Julian odstępnik. Sk. /ajw. 1, 4. et 270. Sk. Dz.

przyjaciela, niżeli opłakiwać, ib. 2, 59. Naród, kiedy    255. Odstępca od posłuszeństwa twego. Sk. Dz. 1042.

mu dozwolono odstawić na nowo świątynią Nieśmiertel-    Turcy najsławniejsze expedycye przez odslępców od wiary

nemu, użył do tego wszystkich sił swoich. N. Pam. 23,    chrześciańskićj odprnwowali. AłoL lurk. 101. t. j. przez

245.—• Odstawić żołnierzy, przenieść z etatu wojennego    renegatów. ODSTĘPNY, a, e, ODSTĘPNIE adverbfloss.

na garnizonowy. Bndtk., Nar. Chodk. 2, 65, »ont JÎrtegê*    OTCTyrmuil; odstępujący, porzucający ; ablaffenb, oerlaffenb.

etat auf beu ©arntfonäetat feiert. ODSTAWNY, a, e, od    Jak cienie nieodstępne przyszli za Mecenasem. Hor. Sat.

odstawiania, abszytowy, AbfcfjtebÖ'. Bez listów odstawnych    258. Nieodstępny uczeń filozofa. Pilch. Sen. 4, 4. Prosi,

i pożegnania sługa od pana odjeżdżać nie ma. Siat. Lit.    aby tym usilniej, tym nieodstepnićj radzili, im oezywi-

Czart. Mscr. 'ODSTAWKA, i, £.; Hoss. OTdaBua; od-    ścićj odkrywa się kraju niebezpieczeństwo. Przeslr. *102.

prawa, abszyt, odstawienie od służby, urzędu. (Vind. od-    um fo uuabldfftger. — Sektę Schiów Turcy za najbardzićj

stavik, odstava; Carn. odstavk * a capite * odstęp).    odstępną od prawdziwej wiary mają. Klok. Turk. 158..

ODSTĘKAĆ med. dok. ; Boh. odstonawati, odston.ati, odstu-    t. j. za najoddaieńszą, für btc eutferutefte »om toafjren ©lau*

ni; stękaniem się odzywać, na wzajem postekać, stęka-    ben. — llgoda odstępna » cesya. Gal. Cyw. 3, 248. Ab'

niem odwelować, odpokutować, abftofmen..    .    'tretungêôergletd).— ODSTĘPNE, ego, n., subst, „ nagroda

ODSTĘP, u, m., ODSTĘPEK, pku, m. ; Sorab. 1. wodstu-    odstąpienia, Abtrittśgelb. Panna Eliza będzie bogatszą;

peni ; Vind. odstop; Hag. odstńp ; Croat. odsztup, odhöd ,    bo amant odstępne zapłaci. Teat. 27. c* 65. ODSTĘ-

odhodek; {Ross. „OTCTynt, ber Abutarfd)) ; odstąpienie. —    PSTWO, a , n ,* odpadnienie, ber Abfall. Odstępstwo od

a) Oddalenie się, ustąpienie, baö SBeidfCU, (Sntfenien; cof-    wiary. Łączw. Zw. 5. Odstępstwo od. kościoła*. Sk. Dz.

nienie się, baS Burütfmeicbeu, 3urfi(f$ieÿen. Lew, gdy gwałt,    693* Po odstępstwie duchownych Buskich, od xiążąt

któremu podołać nie może, na się widzi, odstęp czyni;    nadane majętności są im odjęte. Weryf. pr. 21. Odstę-

ale z lekka ustępuje, gotów z nieprzyjacielem czynić i na    pstwo Juliana. Sk. Dz. 251. (apostazya). Bał-się cesarz

ustępie. Birk. Chodk. 8. Punkt odziemny i doziemny, od-    tego wojownika’ dla odstępstwa jakiego. Sk. Żyw. 1, 60.

słoneczny i dosłoneczny biegu planet, wszystkie te punkta    Zycie pełne rozwiozłośći i.odstępstwa od prawideł samego

spólnym imieniem zowią się odstępami, absides, äußcrftc    rozumu. Xiadz. 265. ODSTĘPUJĘ, ob. Odstąpić,

©ntfernunggpunftc, ztąd linia ods*tępówr, linea absidum. ODSTERKNĄĆ , f.- odstćrknie cz. jedntl. ; Boh. odstrćiti, Hub. Mech. 456. Odstęp i przystęp morski, odlew i wy-    odstrkowati; odtrącić, odepchnąć, odstrychnąć, oddalić,

lew Vind. odstop, sadtok morja , priedtezhenje ali na-    oderwać; tveg ftoßeu, entfernen. Jeśliby kto, chcąc od-

rastenje, inu odtezhenje morja, bibaviza. — §. b) Odstęp,    stćrknąć tego , który rozgraniczenia prosi, przał go być

odstepek, odstąpienie od kogo, porzucenie kogo, odpa-    krewnym, do sądu się odeśle. Herb. Stat. 72. Chciano

dnienie, odłączenie się; Carn. odstop; baś 5?erlaffett, tllt    je prawem od występku w dobra ojczyste odstćrknąć. ib.

©ttd)e laffeit, ber Abfall, bte Abtruunigfeit. ‘ Czy są słuszne    154. Zaczymem się odslćrknął od ciebie.,.. Czach.

jakieś przyczyny rozwodu? Dla ułomności i złości natury    Tr. B 5.

strace

bywają odstepki ; bywają, ale niesłuszne. Petr. Ek. 84. ODSTRADAC, f. odsirada cz. dok., (cf. ostradać),'

niu poświęcić, na szańc puścić, odważyć na co, auf& ©}ńel feßen. Woleliby majętności, zdrowia , gardła na ostatek odstradać, aniżeli się w czym komu przeniewierzyć. Krom. 23. By ujść jego rąk, trzeba z chęcią odstradać żywmta. Min. Byt. 1, 54. Wisi na pożarcie dana Dziwo-

(cf. separacya). — Groza wspomnieć na one odstępy od prawdziwego pasterza, a przystania do szubrawców. Birk.

Exorb. D ; cf. apostazya ; cf. odstać.— §. c) Odstepek czego komu * ustąpienie czego; baê Abtreten einer @adjc au fc* manbeit, bie Abtretung. Sędzia, potwierdzając kupno jakiego imienia; opowiada on odstępek temi słowy: Pan wi Andromeda odstradana. Suszyć. Pieśń. 3. F b.

ohrozyti; Sorab. 1. wotraschicż, wot-

Boh. odstraśiti

traschu ; Carn. odstrashit ; Vind. odstrafhiti ; Dal. odstra- .

495

ODSTAWNY - ODSTĘPCA.

ODSTĘPNY - ODSTRASZYĆ.

N. zdawa etc. Sax. Porz. 45. Szczerb. Sax. 55. Odstepek ODSTRASZYĆ, f. odstraszy cz. dok., Odstraszać niedok.; wiana: żona po śmierci męża, wiana odstąpić może komu chce. Sax. Tyt. 52. ODSTĘPCA, y, m* ODSTĘPNIK,

496 ODSTRĘCZYĆ - ODSTRZELIĆ.

ODSTRZELAĆ - ODSUNĄĆ.

0DSTR0NIE,

ODSTRUGAC cz. dok. ; (Boh. odstrauhati, odstruhowati ; Vind. odstrugati); struganiem odjąć, ab[#ttt£eln. — ODSTRU-ŻKI, strużyny, 2lbf#tti£el; (Boli. odstrużky « segmenta obrusa).

ODSTRYCHNĄĆ , f. odstrychnie ad. dok., Odstrychać niedok., a) strychulcem zboże w korcu porównać. Tr., ben ©#cffel mit bem ©trei#lmlj abftrei#en. — b) Transi. Odstrychnąć kogo od czego * odsądzić, oddalić, odsterknąć go, einen non etnmś au$f#liej$en. Kazimierz od działu od-strychniony, na opiece u Władysława ostał. Krom. 4 62.

Bał się aby go bracia od państwa nie odstrychnęli. Biel.

Kr. 474. Xiąźę Pruski do rady należy, i od elekcyi ODSTUDZIC, ob. Ostudzić.

słusznie nie ma być odstrychniony. ib. 602. Od senator- ODSTYROWAĆ, /. odstyruje ad. dok., Styrem odkierować, stwa go odstrychnął. Warg. Wal. 64. Żydzi ułożyli, aby od bóżnicy był odstrychnion, któryby go Chrystusem zwał. Sekl. (wyłączony, wykluczony, wyklęty). Zadnia straż nie mogła być posiłkowana od śrzedniego *0DSUC, ob. Odsypać.

szyku, daleko od niej odstrychnionego. Ustrz. Kruc. 2, ODSUNĄĆ, f. odsunie ad. jedntl., Odsuwać niedok., zasunięte odemknąć; megf#te&en, megrncfen; Boh. odsednauti, odsedati; Sorab. 4. wodlunu, wodfuwam, wodfuham ; Carn. odmikam, odmikujem, odmizhem; Vind. odmiknu-vati, gorodtekniti ; Croat. odmeknuti , odmichem , odver-chi ; Ross. OTCyHyTb , OTCOBWBaTb, COABHHyTb, C4BHHyTb, c4BHraTb, naTHTb, OTiMTim. Zasuwkę odsunąć. Ld. Firanki odsunąć * odsłonić. Odsuń zasłonę, która twe kryje zasługi. Toi. Saut. 12. (odkryj). Transi. Oddalić, od-

Nie odstrzelaj się od kościoła prawdziwego.

sit; Ross. OTCTpauiHTL, OTCTpauiy, (cf. OTCTpaiHBaTb to-BapM zaasekurować towary); strachem odpędzić, od-pfoszyć; abf#recfen, jurttif f#re<feu. Psa od słoniny, pijaka od flaszy Nic nie odstraszy. Min. Ryt. 5, 356. Odstraszenie , Boh. odstrach ; Ross. OTCTpacTKa.

ODSTRĘCZYĆ, f. odstręczy cz. dok., Odstręczać niedok., odrazić, wstręt do czego czynić; 2fl)f#eu ertuetfett, ofe* f#recfen, abf#eu#en. Przyjęciem dumnym i odrażającym wszystkie sąsiedztwo od siebie odstręczyl. Kras. Pod. 2, 470. Naleganiem do kielichów na zawsze mię od domu swego odstręczyl. ib. 42. Hul. Ow. 58. Hiszpani, podbiwszy Peruwianów, powinni byli odstręczyć ich od nieludzkiej zabobonności. Mon. 68, 449. Każdej kary celem jest odstręczenie od przestępstwa. Ostr. Pr. Kor. 4, 27.

ODSTROIĆ, f. odslroi ad. dok., Odstrajać niedok., 4) ze stroju rozbierać, bert abnefmten, atrôfletben; odstroić » wyzuć kogo. Tr. (Ross. OTCTpoHTb, OTOTpoHBaTb odbudować na nowo, OTCTpoMka odbudowanie). — 2) Odstroi! się instrument, regal, lutnia. Cn. Th., rozstroił się, bcrô Snftrument ÿat fi# oerfttmmt. Odstrojony, rozstrojony, oerftimrnt. Lutnia nastrojona dla zgodnych dźwięków jest wdzięczna ; odstrojona zaś, gdzie głosy z zgodnej melodyi wykroczą, jest przykra. Żarn. Post. 3, 514.

ODSTRONIĆ cz. dok., na stronę czyli na bok odłożyć, befetttgert, auf bte (Seite legen; Boh. odstrâniti; Rag. od-

stràniti; Ross. OTCTOpOHHTb, OTCTpaHHTb.

ia, n., ustronie; ba3 Slbgelegrte, ein abgelegner Ort. Niech będzie w odstroniu niedociekła tajemnica dzielności duszy naszej nad ciałem. Mon. 76, 519. ‘ODSTRONNY, a, e, odłączony, różny, getrennt, i>erf#ieben. Duch ś. w bóstwie od boga istnością nic nie jest odstronny. Kanc. Gd. 434.

376. t. j. odciętego, abgef#mtteu.

ODSTRZELIĆ, f. odstrzeli cz. dok, Odstrzelać niedok., Odstrzeliwać frequ ; Vind. odstreliti ; Ross. OTCTp&iHTb, ot-CTpijHBaTb; a) intrans. na wzajem strzelać, na strzelanie strzelaniem odpowiedzieć; roteberf#teßett, $ttrü(ff#teßett. Zaczęli do nas strzelać, nasi odstrzeliwali. Ld. Oręża tego cnota ugodzi, gdzie zamyślisz, szczęście w nim nie płaci; i w zad nieodstrzelony ze krwią przylatuje;

revolat nullo referente. Zebr. Ow. 482. Odstrzelanie Vind. prutipotisk. — b) Transit. Odstrzelać kogo od czego, strzelaniem go wstrzymać, odpędzać, odplaszać, odstraszać, bur# ètpffe al#alten. Tatarowie strzafami jak gradem od przeprawy Litwę odstrzeliwali ; transitum prohi-bebant. Krom. 784. Translat. To ich wielu od nauk od-

strzela, odbija ; fugat a proposito studendi. Mącz. odraża, odstręcza, f#recft fte ab. ODSTRZELAĆ się recipr., 4. strzelaniem się bronić, ft# mit @#Üffen melden. Moskale zaczęli do naszych strzelać ; nasi wzajemnie odstrzeliwali się. Boh. Zamoj. 429. — 2. Odstrzelać się od czego, oddalić się, odstępować; fi# entfernen, abmet#en, trennen. Który się od tego cale odstrzeli, już słaba strzelba i obrona jego. Rej. Post. a 5. Tak się od króla odstrzelił, iż się zda, jakoby się woli królewskiej przeciwił. Baz. Hst. 513. Gdy się hetman odstrzeli, i z królem rozdzieli, śmie się oń kusić nieprzyjaciel. Suszyć. Pieśń. 3, 2. Nic się nigdzie nie odstrzelił od zwierzchności pana swego. Rej. Post. E e e 4.    4 Leop. 2 Macch. 45,

23. Prawdziwa mądrość od cnoty się nie odstrzela. Gorn. Dw. 373. Względem stroju radzę, abyś »się nic od zwyczaju nie odstrzeliwał. Gorn. Dw. 443. Od naszych przodków już dawno sie Polacy daleko odstrzelili. Biel. 412.

W. Post. W. 170. W. Post. Mn. 347. Gorn. Dw. 408. Baz. Hst. 231. To co teraz było na placu, odstrzeliło się od rzeczy naszej. Gorn. Dw. 270. t, j. odstąpiło, tft abgef#meift. Ten lud czci mię wargami ; lecz serce ich daleko się odstrzela ode mnie. Sekl. Marc. 7.

ODSTRZYGŃĄĆ f. odstrzygnie cz. jedntl., Odstrzydz, od-strzyże dok., Odstrzygać niedok., 1. nożyczkami odciąć; mit ber ©#eere abf#netben, megf#netben; Ross. otctphuł, OTCTpnraTb. Nożyczki do odstrzyżenia języczka. Czerw. 20. Nazbierać odstrzyżków, które tafelnik odstrzyga, rozdy-mając cholewy. Torz. Szk. 473. — 2. Transi. Odstrzy-gnąć, odstrychnąć , oddalić, odsądzić; abf#netbeit, abfott* bent, entfernen. Nieprzyjaciele od wszystkiego już byli odstrzygnięcL Chrośc. Luk. 4 43. Przebrzydłego człeka, jak najdalej od Rzpltćj odsądzić i odstrzygnąć pragnał. Pilch. Sali. 37. et 471. Sekl. 107. ‘ ODSTRZYŹEK, żka , m., Boh., odstriźek ; co odstrzyżono, baö 2lbf#uetbfel (mit ber ©#ecre). Torz. Szk. 473.

abftenern. Łódź swą, skoro od brzegu zechce odstyro-wać, Ty ją pogodnym wiatrem, ty ją racz kierować. Błaz. Tłum. A 6. odbić od lądu.

ODSUWALNY-ODSYŁAĆZ.

ODSYPAĆ - ODSZCZEPIENIEC, 497

sadzić, odstrychnąć ; entfernen, öUdfdjllteßen. Odległość od ODSYPAĆ, f. odsypie act. dok.; Odsypywać frequ., odsy-miasta odsuwa nas od łatwego pokupu. Teat. 4 9. c, 89.

Jędrzeja Zamojskiego chwalebna praca w układzie praw, odsunięta została. Gaz. Nar. 1, 211. Odsunięcie, Sorab.

4. wotszuneno ; Ross. C4BH*Ka, C4BHrame. ODSUWAL-NY, a, e, mogący być odsuniętym; Ross. ot4bh>ki>ih.

ODSUROWIĆ cz. dok., surowym znowu robić, nueber roi; ntadjen. Sałata Odsurowiona winem, gardłem się wymiata. Hor. Sat. 219. ODSUROWIEĆ nijak, dok., surowości znowu nabierać, nńeber roi; werben. Mleko w złych żołądkach odsurowieje. Sak. Probl. 423..

ODSUSZYĆ cz. dok., odbyć suszenie, abtrotfnen; Ross. ot-

puje praes. a) sypiąc oddzielić, odłączyć; Sorab, 4. wod-fipu , wodfjpam ; Rag. odossipati; Bosn. odsuti, odasu-ti ; Ross. OTCunaTb ; nbfdjütten. Rzéka odsypuje. Zabór. Geom. 363. przymula, fd;üttet Ufer on, fcbmemmt on; cf. odsep, odsepisko. — b) Dobra ograniczywszy, kopcami odsypią lub odsypać nakażą. Vol. Leg. 8, 348. t. j. sypiąc kopce odgraniczą; SOîarP^ügel fcpttenb abgranjen. Odsypanie Ross. OTCtniKa, OTctmame ; (otchiihoh xatös deputat, ordynarya). — c) transi. Odsypać, odpłacić, abbe* jafjlen. Choć mię kto i w pysk uderzy, kiedy za swrnje odsypać nie mogę, to sobie pięknie milczę. Boh. Kom. 2, cyuiHTb.    407. Bóg za złe źle płaci, a dobremu za dobre za-

ODSWAJAG, ob. Odswoić.    się też hojnie odsypuje. Rej. Zw. 447 b. nagradza.

ODŚWIĘCIć, f. odświęci cz. dok., Odświęcać niedok., świę- ODSYROWIĆ, ob. Odsurowić.

to jakie do końca obchodzić; einen ftefttag ööHig JU ©nbe ODSZACHROWAĆ cz. dok., szachrując odłudzić, obfcf)ad;ern; feiern, ttbfetyern. Otto w Rzymie święto bożego narodzenia Ross. BbióapLmiHHuaTb, BbióapbiniHHHHBaTb. odświęciwszy, do Rawenny jechał. Sk. Dz. 879. Kosz. Lor. ODSZALEĆ, /. odszaleje neutr. dok., wyszaleć, przestać 4, 9 b. Miask. Ryt. 36. (Sorab. i. wotfwiacźuju, wot- szaleć. Cn. Th. 1098; airêtoben, airêrafen, 31t rafen auf* fwiatcżujem ; Vind. odfvetiti, odfvezhuvati, vunsefvetiti bören.

profanare).    ODSZANCOWAĆ się recipr. dok., szańce swoje znieść, bie

ODŚW1ECIĆ, ob. Oświecić.    ©dfanjen abbrecben. Joas sie odszańcował, i odjachał od

[ODŚWIEGOTAĆ 4], ‘ODŚWIEKOTAĆ, f. [odświegoce 4], Jeruzalem. 4 Leop. 4 Reg. 42, 48.

odświekoce act. dok., odmamrzeć , odpaplać, odszemrać; ODSZARPAĆ cz. dok., szarpiąc oderwać, roegrcijlen, ttiegjaufen. Jjerabfdjwafjen, nad; ber Sfteibc \)ZV plappern. Niewielka rzecz ODSZCZEKAĆ, f. odszczeka act. dok., Odszczekiwać frequ., kilka pacierzy odświekotać, Sekl. 410; cf. odśpiewać.

ODŚWIĘTNY, a, e, ODŚWIĘTNIE adverb., świąteczny. Dudz. od świąt, do świąt służący, świątalny ; fepertägig ,

Sepertagê * ; (oppos. powszedni). Szaty odświętne ku po-sługowaniu na miejscu świętym. Radź. Exod. 39, 41^,

Ross. O4H0pa40UHbiH. Odświętna suknia Ross. 04H0pa40K'b ,

O4H0pa4Ka. Szaty odświętne albo uczciwsze, które obło-czymy, gdy między ludzie idziemy, forensia. Mącz. W święto wychodząc, jednych ujrzał w dobrych odświętnych sukniach, a drugich w wytartych, spytał czemu ci odświętnych sukien nic mają? Sk. Dz. 879. Odświętna pompa. Olw. Ow. 381. Częstokroć pod nim leśne boginie Dryady Odświętne swoje tańce odpraw iały rady. ODSZCZEP, u, m., ODSZCZEPEK, pku, m., dem. rzecz odszcze-Olw. Ow. 356. t. j. uroczyste.— Odświętnie przystrojona.

Przyb. Ab. 152.

ODŚWIEŻYĆ, ob. Oświeżyć.

ODSWOBODZIĆ, ob. Oswobodzić.

ODSWOIĆ, f. odswoi act. dok., Odswajać niedok., oduczyć, odzwyczaić; entwöhnen, nbgetubljnett; (oppos. oswoić);

Rag. odsvoitti abalienare, odsvoiltise proprietate se abdi-care ; ( Vind. odfvojiti ; Eccl. otcbohfo , ycBOaio przywła-ścić sobie cudzą rzeczj. Chłop nasz z trudnością od nałogu pijaństwa odswoi się. Przestr. 245.

ODSWOROWAĆ, ob. Odsforować.

ODSYŁAĆ, ob. Odesłać. ODSYŁACZ, a,

48

odszczekuje praes. ; Carn. reykam ; Slov. odśtekiwam; §. 4. szczekaniem odpędzić; tnegbeHen, mit Sellen meg* treiben. Odszczeka pies złodzieja, wilka, latratu abigit. Cn. Th. — g. 2. Transi. Odw-ołać, cf. oszczekać, trans-latione parum décora a canibus sumptu. Cn. Th. miber* rufen, (cf. Przymówkę temi słowy odmówić ma: «com mówdł na cię , żebyś ty był nieuczciwej matki synem , tom na cię szczekał, jak pies. Stat. Lit. 86»), Gniewosz kłamstwa swego odwoływać się, a nadto z pod ławy odszczekiwać musiał. Krom. 415. Biel. 234. Jeśli głos wznieść śmieją potwarcy, daj tego doczekać, Niech mają dar mówienia , ażeby odszczekać. Kras. W. 6.

m., kfóry odsyła, ber Abfdficfcr, Abfenber; Vind. navifhar , navifhavez, f. na-vifharza ; ( Ross. OTCbLiua,

OTOCjauie ) ; nowe nazwisko znamienia pisarskiego, które w nawiasie napisane liczbą, głoską lub gwiadzką , odsyła czytelnika do przypisu , podobnym znakiem na dole lub na brzegu położonego. Kpcz. Gr. p. 1, 5. baä AnmerfungSjeidjen, baö auf bie §?o* te bin oermeifet; ein Sftentwi; Ross, ourfeTKa, OTMtrouKa.

pana, etmaê SIbgefpaltneé; (Rag. odzjep fragmen; Ross. ot-menoKB , omenom, omenouemb , cK040Kb, cKoaoueKE trzaska). — §. Odszczep, odszczepienie się , odpadnie-nie; SlbfaU, Slbtninnigfeit. Pogrożą, za rozkazem gdy nie pójdzie ślepym Papież, Z nim się roztrzygnąć powszechnym odszczepem. Zab. 12,240. ODSZCŻEPAĆ cz. dok., odłupać, odrąbać; abbauett, krauen; Rag. odzjêpiti ; Ross. oTmenuTb, OTmenbmaTb, OTKOJtOTb, OTKaabiBaTb. ODSZCZEPIĆ, f. odszczepi act. dok., Odszczepiać niedok., odpoić, oddzielić, propr. et ßg., abfpaltCtt. Jeśli członek od członka odszczepia się, jakie to już ciało? Eraz. Jez. K k 4. Język ich przez obcowanie z Ligurami odszczepi! się od ojczystego; descivit a patrio. Ossol. Sen. 10. Odszczepi! się od w iary. Fund. 42 ; Bosn. odmenutise; Ross. OTMeTHyTbca. Lucylla biskupów na synod odszczepiony od Kartaginy zwodziła. Sk. Dz. 169, cf. odszczepieński. ODSZCZÊPIENIEC , ńca, m., odstępnik ; ein 2lbgefallner, Abtrünniger ; Slov. odstaupnjk, odpadłec, odmënec, od-wożenec ; Boh. rozdèlenec, rozdwogenec, strżek; Sorab.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom 111.

65

1, wotpadnencz; Carn. odstopnćk; Vind. et Bosn. odme-tnik ; Croat. odmetnik , odverzitel ; Rag. odmetnik , raz-metnik , barb. harka , harkâch ; Ross. OTMeiHHKt, OTiue-

abfcfyrattbeit, auffdjraubeit ; Vind. odferkati, odvreteniti, od-fukali ; Ross. OTBeprfcTb, oiBepTUBaib , OTBHintHBaTb, ot-BHHTHTb , BbIBIIHTHTb , BHBHHUHBaTb.

, odtrącić; jurüefftoßen, abftoßen (mit beut Ellbogen) ; Sorab. 1. wotstorcźźu ; Ross. orro.iHHyTb , OTTajKHBaTb.

neHeu'L, pacKO.ibHHKT«, pacKOibimiKb ; Eccl. pa340pHHK'b, ODSZTURKNAĆ cz. jedntl., szturkaniem odepchnąć 3aK0J04HHKi>. Heretycy odszczepieńcy, którzy z kościoła wypadli, i od niego oderwali się. Karnk. Kat. li. Birk.

Zamoj. 13. Odszczepieniec. 3 Leop. Prov. 6, 12. (apo- ODSZTYCHNĄG, f. odsztychuje act. jedntl., oddać sztych, stata, zbieglec. 1 Leop.). Croat. neverecz, nevernik. Od-    transi, sznypkę oddać. Cn. Th., einen ©egenftid) oerfe^en,

szczepieńcem być, Ross. pacKOJiHimaTb ; Eccl. pa3K04bHii-    tnteber fticficln; oddać za swoje. Włod.

»lecTBOBaTH. ObSZCZEPlEŃCA, ODSZCZEPIENNICA, y, ODSZUKAĆ, /. odszuka act. dok., Odszukiwać frequ., odszu-z., heretyczka. Birk. Zyg. 43; eine Slbgefattne; Ross. pa-    kuje praes., straconego szukać, odzyskiwać; oerlorneê fu?

CKOJLbHiiua, pacKO.ibmuua. Cerkiew, wschodnią odszcze-    djeu, tnteber ju ftitbcn fid) betnnben. Brutus naród Rzym-

piennicą nazywa. Smotr. Lam. 87. ODSZCZEPIEŃSKI, a,    ski do odszukania wolności zachęcał. Faliss. FI. 16. Od-

ie, odstępny, odpadły, cf. kacerski, heretycki; abtrünnig,    szukiwasz nas stracone syny. Suszyć. Pieśń. 1, D. Kto-

abgefallen; Rag. odmetnicki; Vind. odmelen; Ross. otmc-    by zbiegłego przyjął potępieńca, Spólna go za to cze-

jhum, pacKOMuecKiii, pacK04Hnnilł. Donatus, odszcze-    kała szubieńca, Musiał wszystkiego odstradać , odszukać,

pieński biskup, Donatystami swoim zwać się kazał. Sk.    Clirośc. Fars. 164.

iOz. 224. et 1160. Grzech odszczepieński. Birk. GL Kun. ODSZUMOWAĆ, f. odszumuje act. dok., szumować niedok., 13. Namówiono go, aby stał przy stronie odszczepień-    szumowiny odjąć; abfcfjältmeu, ben ©cfjautu abfdjöpfen ; od-

skiej. Sk. Żyw. 115. VV. Post. Mn. 510. ODSZCZEPIEŃ-    pienić; Vind. odpeniti; Ross. cjOBHTb, c.iaB.niBaTb. Ro-

STWO, a, n., odstąpienie, odpadnienie, apostazya , bie    sół odszumować z piany należy, póki nieczystym będzie.

2Ibtriinnigfeit; Sorab. 1. wodpatnano; Carn. odstop; Vind.    Wiel. Kuch. 418. Biada garncowi pieniącemu się, któ-

Miód

reskol; Eccl. pa3KOjeme, (ia/jsoat. , pacutnieme, Heco-    rego nikt nie odszumuje. Radź. Ezech. 24, 6.

rjacie cü uepKOBiio npaBOC.iaBHOio, KßitKOKi;f>nie. Najpo-    przaśny na wolnym ogniu odszumować trzeba. Haur. 448.

źyteczniejsze, lecz nowe nauki, Za odszczepieństwa ucho-    Cres. 350.— fig. Tknięte serce wylaniem łez roztwmrzy

dziły sztuki. Zab. 16, 79; cf. kacerstwo.    swą żałość, i ze tak rzekę, odszumuje. Pilch. Sen. list.

ODSZCZYKNĄĆ, f. odszczyknie act. jedntl., Odszczykiwać    3, 279.

frequ., szczyknieniem odłamać; abbrccfyett, abppcfett, ab? *0DSZUR0WAG, ob. Odszorować.

rupfen; (Sorab. 1. wotzcżipnu; Vind. odfhkerniti, odvme- ODSZYBOWAG cz. dok., szybując oddalić, odsunąć; abfdjie* kniti, odpopasti, odfhzhipati, odvzheuiti; Ross. OTmunnyTb,    ben, lBegfd)tebeu ; (Ross. OTiimÓHTb, OTiimóaTb odbić, od-

OTmïinUBaTb). Odszczykując zbytek liści, większe bę-    łamać; o ptakach oruiHÓHTbCH oddalić się, odlecieć),

dziesz miał głowy kalarepy. Kluk. Rośl, 1, 214.    ODSZYĆ cz. dok., szvcie odbyć, abltpen, fertig netten ; Ross.

OTUIHTb , OTOUIbK), OTCTpOHHTb.

ODSZEMRAC, f. odszemra, odszemrze act. dok., odmru- ODSZYDZ1Ć, f, odszydzi act. dok., Odszydzać niedok., od-

zartować; tnteber fpotten, ©pott mit ©pott nergelten. Nie zaczepiaj, jać radzę, naszego prałata, Boć odszydzi. Papr. Gn. 1149. Dzwon. Stat. A 3.

ODTĄD adverb.‘ Boh. odtud, odtąd, odsaw-ad ; Slov. odtud, odtąd, odtél, odtel; Sorab. 1. wotfal, ztuhde hew; Sorab. 2. w ot neta, tub ztoho, ztuhde; Carn. oddusehmal, od-tęhmal; Vind. pofehman, odfehman, (od tamkai , odtod ? ztąd), od tęga, odfeda, odfehdob, od teh man, od tod, odunod , od fod, od hunega kraja ; Croat. odszàd, od-vèzda, odeszle, od onda, od ovud, odtud; Dal. ode-szle , odszada , od ovude, otle ; Hung. onnond, elbl; Rag. od tuda, odovle, odovùda, odsada, odsle; Bosn. odsad, od sada, odonda, odomeda , odonle ; Slav. od selć; Boss. onurfe, 0TTy4a, ony4y, 0TCK>4a, OTce^t, OTceaL, oiHHHt; Eccl. OT34t, OT-LHetitme ; (cf. Lat. in-de) ; — 1. od tego czasu, non fefct an. Odtąd na lat dziesięć ! śliczna perspektywa. Teat. 52. b, 55. — 2) Od tego miejsca. Cn. Th., non fyter an. Odtąd się ciągnący. Eccl. orKiiftAhtitm.

ODTAJAĆ med. niedok., tajaniem odłączyć się, abtljauen; Vind. odleduvati, odtapluvati ; Ross. orraaTb, orraHBaTb,

ODSZEDŁSZY, ob. Odejść.

czeć; abmitrmeltt, ber dleilje n ad) fycrmnrmeln, ob. Odświe-kotać. Nie podobają się bogu pacierze przez zęby mówione, albo lada jako odszemrane. W. Post. W. 164. Kapłani ich, gdy już odszemrzą godziny, tedy ani robią, ani *cztą. Eraz. Jez. D d 5.

ODSZLACHCIĆ cz. dok., wyzuć z szlachectwa, entabeht; Vind. odfhlahtiti.

ODSZLAMOWAĆ cz. dok., szlamując odłączyć, abfdjlatltmen. ODSZLUFOWAC cz. dok., szlufowaniem odjąć, abfcfyletfen; Vind. odbrufiti, dolsbruliti, odoistriti; Ross. OTTOHHTb,

OTTanHBarb.

sznurowanie roz-

ODSZNUROWAG cz. dok., rozsznurować,

puścić, abpttüren; Vind. gorodfhnurati, gorodvesati.

ODSZPUNTOWAĆ f. odszpuntuje act. dok.\ Vind. odpilati, gorodpilati; Ross. OTOTKHyrb, orOTKHy, OTTbiKaTb ; szpunt wyjąć, otworzyć beczkę ; aitffpünbett eilte ïonc, ein $aß.

Odszpuntuje butelkę. 'Teat. 20. b, 118. t. j. korek wyjmuje., er ftopfelt fte auf.

ODŚRZÓDPĘDNY, a, e, n. p. Odśrzódpędna siła, vis cen-trifuga. Hub. Mech. 389. et 595. oppos. wśrzódpędna.

0T4aeTb , 0T43Tb.

odskakać taniec,

ODSZOROWAĆ n. p. podłogę, ochędożyć przez mycie. Wol., abfcbeuern. — |. Konie z szorów rozbierać , obf^trrett. Tr.

ODSZRUBOWAG cz. dok., szrubując otworzyć, lub zdjąć; ODTAŃGOWAG, /. odtańcuje act. dok.

saltationem peragere ,    bcit $<mj abtanjett,    gu    €nbe    fangen;    jego. Żarn. Post. 5, 683 b. (odciąć, oddalić), b) Transi.

Ross. onaHUOBaTt, omiacaiL. —    Odtańcować,    poweto-    Odpychać, odrażać od siebie, wstręt czynić; abgeneigt

wać taniec chybiony.    Wol.    machen, Slbnetgung erregen, abroenbig machen. Lepiej spo-

ODTARGNAĆ cz. jedntl., Odtargiwać czestl., targnąć oderwać ;    sabiać sobie umysły ludzkie łagodnością, niż je od    sie—

obganfen, abretßen; Boh. odtrhnauti; Sorab. 1. wottorhnu ;    bie odtrącać surowością. Budn. Apopht. 100. Kosz.    Lor.

Vind. odtergati, prezhvtergati, dolstergati; Croat. odter- 90. ‘Odtręcać. ib. 129 b. Polacy odtrącali sie łakom-gavam, odtrgnulszem ; Dal. izgulili ; Ross. OTToprayTb,    stwem Władysława II. Krom. 164. Uczy nas" abyśmy

OTTopraTL, OT^epraTb, 0T4epHyn>, 0T4eprHBaTb, one-    naśladując Chrystusa, ani się miłością krewnych, ani

peÓHTb, OTTepeÓMBaio, propr. et fig. Myśli sprawiedli- ludzką bojaźnią nic nie odtrącali. W. Post. Mn. 557. Ryb. wy, jakby odtargnąl grzeszne od złego. 1 Leop. Prov.    Ps. 169. Wszyscy się tym od niego odtrącili. Baz.    Hst,

21, 12. Nie mógł być od swego przedsięwzięcia od-    pr. 1. — c) Odtrącić od summy jakiej, odciągnąć,    po-

targnion. Baz. Hst. 50. ÖDTARGACZ, a, m., który co    trącić z czego; Ross. BMnecTb, BbimrraTB; abjtetjen,    futo

odtarga, ber,2lbretjkr; Eccl. oTTopraiejb.    trafńren, abredjnen, (abfdjlagen). Odtrącenie, Boh. odrażka,

ODTARGOWAĆ cz. dok., targując odtrącić; ttbbńtgen, abpatt*    srażka; Ross. BuntrraHie, Bbinert, BbiBoporb. ODTRĘT,

belît. Odtargowanie Ross. BMTopJKBa, co wytargowano.    u, m., odrętwiałość, odrętwienie, zdrętwienie, callus. Cn.

ODTA.ŚMOWAĆ cz. dok., taśmy odwiązać; Sauber abbńtben, Th., Mącz., btcfe £>aut nom 2Irbetten, ©djwtelen; (cf. Boh. ßblöfen, aufbinben. Chcesz, żebyś zrównał Macedona czy-    odrażenice * wrzód u nogi od uderzenia, cf. odraza). Ob-

ny, Związane workom odtaśmuj czupryny. Mon. 71,391.    wód formuje się na około rany skaleczonego drzewa,

‘ODTAZYĆ, f. ‘odtąży neutr. dok., przestać tęsknić; bte Sfltt*    nakształt odtrętu. Fors. Drz. 11. (distinguas otręt). —

gigfett verlieren, fyerjfyafter werben. Gdy już jagnięta od-    §. Odtręt, wstręt od czego, Slbfcfyeu. By nie sromiężli-

tążą, a ssać zapamiętają, dopiero je do trzody wyganiać.    wość odtrętu czyniła, Zdała się jakby stroić powagę my-

Cresc. 562.    śliła ; si non obstet reverentia. Źebr. Ow. 251. Dozna-

ODTKAC , ob. Odetkać.    liśmy tego, jakowy odtręt miasto zatrzymania, przez nie-

ODTŁOCZYĆ cz. dok., Odfłaczać niedok., tłocząc odbić, od- sworność pasterzów przyszedł. Gil. Post. 185 b.

cisnąć; abbrangen, abftopen tnt ©rängen, abpreffen ; Vind. ODTRZAŚĆ, f. odtrzęsie cz. dok., Odtrzęsać niedok., trzę-odtlezhi. ODT-ŁUC cz. dok. Odtłukiwać czestl., tłukąc    saniem zrzucać, abfcfjütteltt ; Vind. odtresti, dolstresti;

odbić; abfloflen mit ber 9JîôrferfenIc, abfdjlagen mit bem    Ross. ottphcth , orrpacaib.

Jammer Vind. odtouzhi.    ODTRZEĆ, ob. Odetrzeć.

ODTOCZYĆ, f. odtoczy act. dok., Odtaczać niedok., tokar- ODTRZEPAĆ cz. dok., trzepiąc odbić, abflopfett, wegflopfeit; sko zupełnie wytoczyć, abbredjfeln. U tokarza odtoczyć Ross. OTKOAOTHTb, OTKOianuBaib; (onpenaTb odczesać len), półkuli drewnianej. Jak. Art. 2, 96. —• §. U kowala na ‘ODTWORZYĆ, ob. Otworzyć.

na-

brusie odtoczyć, wytoczyć, siekierę, nóż i t. d. X. Kam:, ‘ODTYCHMIAST adverb. temp., odtąd, od tej chwili, (cf. flbfdjletfen, abwepen, abjteben.— *§. Odwalić, taczając od-    tychmiast) ; ypn jej&t an. Nie będę pił odtychmiast z te-

wieść; abwäljeit, mcgfcbleifen. Skanderbeg odtoczywszy    go wina, aż do dnia onego , gdy je będę pił.... W.

działa na stronę, jutrzejszy dzień do szturmowania na-    Math. 26, 30. Te rzeczy odprawiwszy, odtychmiast mia-

znaczył. Baz. Sk. 385.— §. Transi. Odtoczyć kogo, od-    sto opanowali. 1 Leop. 2 Macch. 15, 58.

Czerniec, nie

bez szarpania się postrzyżeńca, głowę mu mniskim sposobem oduchownił. Nar. Chodk. 404. cf. omniszyć. ODUCIEC cz. dok., uciekając porzucić, bepnt SBeglaufen ju= rrnf laffett. Synowie Izraelscy zabrali łupy, których od-uciekli Asyryjczykowie. 1 Leop. Jud. 15, 7. (których odbieżeli. 3 Leop.).

499

ODTARGNAG - ODTRĄCIĆ.

ODTRĘT - ODUCZYĆ.

dalić. odprowadzić, odwieść; entfernen, abbringen, ablet« l.ODTYKAĆ, ob. Odetkać.— 2. ODTYKAĆ komu cz. dok., ten; Ross. OTKaiaTb, OTKaTbiBaib. Toć snadź miłość Al- na wzajem mu tykać, einen wtbcr bitten, eyda ode mnie odtoczy. Bardz. Trag. 456. Naprowa- ODUCHOWNIĆ , f. oduchowni act. dok., duchownym uezy-dzić odtaczającego się z drogi. Teat. 6,97.— §. Odto- nić, cf. oksiężyć , junt ©eiftltdjen ntadfen. czyć ciekliznę, n. p. piwo, z beczki wytoczyć, abjapfett ;

Boh. odtoćiti; Vind. odzhepati, dolfzhepati ; Ross. omt-4HTb , omtmtfBaTb.

ODTOPIC cz. dok., Odtapiać niedok., topiąc oddzielić, odbyć topienie, abfdnneljen; Ross. orronHTb, orran.inBaTb.

Kapa ma być krągło śpiczasta, żeby materya odtapiająca się, nieprosto w pion wpadała w tygiel. Torz. Szk. 74. ODUCZYĆ, f. oduczy act. dok., Oduczać niedok.-, Boh. et ODTOPNAĆ nijak, jedntl., nieco płynnym się stać topie- Slov. odućiti, odućowati ; Sorab. 1. wothutźuyu; Vind. niem; Ross. 0T*H4tib ; etlMé flüfftg werben.    odvuzhiti, odvaditi, odvajati; Rag. oducitti ; Bosn. odu-

ODTRACIĆ, f. odtrąci act. dok., Odtrącać, ‘odtręoać niedok., citti ; Croat. odvûcham ; Ross. OTtynmb, OTtynaTb ; od-a) odbić, odrazić, odepchnąć, odszturknąć; jurncfftoßen,    kładać kogo, desuefacere; abgewognen, entwöhnen. Mącz.

abftoBen; Boh. srazyti; Vind. oddersniti ; Ross. ottojkh}ttł,    Dedoceor, bywam oduczany. Urs. Gr. 244. Słowem uczą,

0TTa4KHBaTŁ. Smaczno brzmiące strumyczki.    Gdy odro-    żywotem    oduczają. Rirk. Gl. Kun. 29. (cf. inszych nau-

bne kamyczki Płynąc się odtrącacie, Słodki dźwięk dzia- czacie, sami nie działacie). Oduczanie, Vind. odvajenje, łacie. Groch. W. 552. t. j. odbijacie się,    jnrncfpreUt.    odvada ;    Ross. OTxyneHie, OT^yqua, OTBamuBaHie, 0TBa4Ka,

Merchę one od siebie odtrącił. Papr. Kot. E    4 b. (wy-    Oduczyć    się, Slov. preućiti se ; Sorab. 1. wothuźam szo,

pchnął ją.) Faryzeuszowie chcieli odtrącić od Pana uczniów wotwuknucż; Vind. odvuzhitife ; Rag. oducittise ; Dal.

szy, nie widzi. Zool. 239. Klaudyusz z przyrodzenia ograniczonego dowcipu , więcej jeszcze odurzony surowością matki. Ossol. Sen. 58. Odurzenie, cf. zahukanie, nieprzytomność zmysłów’, zadumienie ; bte Setaubung, ba$ SSer*

odicsitisse ; Ross. pa3y<iHTbCfl. Najpotrzebniejsza nauka, złego się oduczyć. Budn. Apopht. 22.

*0DUKAŁY, a, e, (cf. hukać się, o świniach), omniszony, karmny ; SOîaft *, gemäftet. Odukały, piersisty, zanadrzy-sty. Cn. Syn. 555. grojSbritfttg. Tatarów żywność kobyle    bläffen; Boh. ohroma, (cf. ogrom); Carn. ommôtèza ;

mleko, to surowo piją, I od niego jak wieprze odukałe    (Ross. 04yp’B waryacya ; Vind. oddurnost abominałio; Carn.

tyją. Paszk. Dz. 44.    odurn » markotny ; Croat. odûrjavâvecz, oduritel osor).

ODUMIZGA Ć się, f. odumizga się recipr. dok., umizgi od- ODUSZEWIAĆ się, cz. niedok., [z cerk. owywenmin > ani-wetować, tntebcr Cflrefftren. Patron za umizgi nic nie zrobi, wzajemnie się odumizga. Teat. 45. c, 6.

ODUMRŹEĆ, f. odumrze med. dok., Odumierać niedok., umierając po sobie zostawić; fterbenö Ijinterlafjen, einem ab* fłerben, rcegfterben non ctroaS, fterbenb non ettuaś fdfetben.

(Boh. odemrjti ; Sorab. 4. wotemru; Vind. odvmreti, odv-rnirati, odshiveti, povmirati, povmreti). Mądrzy ojcowie bacznie dziatki odumierają. Faiib. R 3. Nie chciał odu-mrzeć w niedostatku dzieci. Klon. Fl. C 4 b. Przestał

mare 4]; duszą ożywiać, befeelcn. Niemówiątko, gdy już doskonałe będzie ciało , *oduszewia się. Sak. Dusz. 39.

ODUZDAĆ, cz. dok., uzdę odjąć, (oppos. ouzdać) ; abjannten ; (Vind. odvusdati, resoglaviti (cf. odgłowie), odbersditi, odhauftrati, vunsviti, isviti; Rag. oduzdatti). ODUZDNE, ODUZNE, ego, n. ; a) podarunek stajennemu od kupionego konia; #alftergelb, Baumgelb, ©attelgelb. Tr.; Boh. oćasne (cf. *oczas), chomutnć, (cf. chomąto). — b) Po-

T ,    ,    .    darunek temu, co przyniósł jaka rzecz, zwłaszcza daro-

Leszek na tym, co mu był ojciec odumarł; contentus eo,    n ,    ,0 ry,    <£v u. o- > « u. c

wzmódz

Po śmierci gospodarza jedno bydlę pan zabrał; i ten ODWABIĆ, f. odwabi act. dok., Odwabiać niedok., wabiąc dochód nazywał się odumarszczyzną. Czack. Pr.    4,    203.    odciągnąć, odmamić ; Bosn. et. Rag.    odvabiti ; Croat. od-

§eimgut, gallgut; Boh. odumrt. ODUMOREK, rka    , m.,    vablyujem; Boh. odluzugowati ; Ross. otmbhHtb , otmbhh—

n. p. Rzeczy pozostałe odumorków, gdy nie są w inwen-    Baro, cniamm. , CMamiBaTb ; megloden, ablocfett,    abjtcljen,

tarz wciągnione, chłopi albo je rozkradną, abo jakim-    megjte^en. Małoż jeszcze na tym masz, żeś mi    odwabiła

kolwiek sposobem poginą. Groick. Obr. 417.    a odmiłowała męża, jeszcze chcesz    i syna mi odjąć? 1

ODURZYĆ, f. odurzy act. dok., Odurzać niedok.,    przyto-    Leop. Genes. 50, 45. Krotochwile    odwabiają młódź od

mność odjąć abo przytępić, ogłuszyć, ohuknąć; (eilten    pożyteczniejszych zabaw. Pelr. Pol. 2, 504.    Odszcze-

tferbläffen), einen ber Sefomtcnfjett berauben, betäuben; (Ross.    pieńce, gdzie słusznego pasterza ujrzą, chcą go odwabić

do siebie. W. Post. Mn. 559. Naukę tę im podał, żeby przy niej stali, a nikomu od niej nie dopuszczali się odwabiać ani zwodzić. Gil. Post. 5,9 b. Nie trzeba odwabiać poddanych od pilnych robot do powozów nieużytecznych. Petr. Ek. 44. Odwabiać ich od sprosności i występków. Lib. Hor. A 2. ODWÀB1CIEL, a, m., który odwabia, odmamiciel, ber 3lbIocfer. W rodź. zeńsk. Odwa-bicielka.

04ypawn>, B34ypauHTf>; (Croat. odurjavam aversor, odur-javati invidere, odduriti contemnere), (cf. dureń); Boli. ohromiti, ohromowati ; Bosn. obudaliti ; Vind. obnoriti, shertati, sanoriti, sanorzhuvati, pazhit, spazhit). Piorun z chmury raz po raz urwany, Huknie nad człekiem i odurzy srodze. Kniaź. Poez. 2, 79. Był przez czas dobry w tępym odurzeniu. Przyb. Milt. 275. Takiemi słowy starca odurzył. Teat. 43. c, 450. Piorun mu swoim błyskaniem źrzenicę odurza. Zab. 16, 202. ODURZEĆ, f. ODWACII, u, m., kordegarda, hauptwach, z Niem. bte odurzeje neutr. dok., przytomność stracić, tępieć; Vind.    £>auptuiacl)e; Vind. glavilna stresha ; Slav. velika strâxa ;

snoreti, obnoreti ; (Ross. 04yp’fei'Ł zwaryować , oszaleć);    Croat. ztrasnicza, (cf. strażnica). Nabroiwszy siła złego,

an ©innen ftuntpf roerben, bie ©eifteêgegentvart »edieren.    schwytanym i na odwach zaprowadzonym został. Perz.

Umysł jego odurzał, rozum go opuścił. Zab. 40, 4 72.    Cyr. 5, 97. Teat. 44, 84. R. 1708 izba sejmowa stała

Prawdziwie odurzałem, ani myślą trafię, W którym świa-    się odwachem Moskiewskim. Przestr. 97.

tła mam szukać życia paragrafie. Zabi. Amf. 29. ODU- ‘ODWADA, y, i., ratunek od zawady, cirt JÎCttungêîttittel, RŻAŁY, ODURZONY * zbłainiony, zbałamucony; (verblüfft),    Ipülfüinittel; (Vind. odvada , odvajenje; Ross. 0TBa4Ka, ot-

öfme Sefonnenbeit, fid) nid)t gegcuinärtig; (Ross. 04yp,fe.iLm    BantimaHie oduczenie). Drogich pereł i złota pokłady,

zwaryowały). Na łup nieprzyjacielskiej wystawiony strzały,    Trudnych przygód odwady. Petr. Hor. 2, B 3 b. OD-

Motłochu podły, czego stoisz odurzały? Dmoch. II. 96. ib.    WADZIĆ f. odwadzi act. dok., Odwadzać niedok., odchy-

2, 449. Leżą odurzeni w zdroju zapomnienia. Przyb. Milt.    lić przeszkodę, odsunąć, odprzątnąć ; tnegräntnen, atl3 bent

45. Głuszec, kiedy gra, tak bywa odurzony, że nie sły-    SBege fćfjaffen [Vind. odvaditi, odvajati » oduczyć). Zawa-

dzić, impedire; expedire odwadzić; Mącz. Ściśniony rękoma jeśli oziębia jest, na ten czas krwi dobrej odwarzyć nie za gardło, palcy palce jego odwadzal. Otw. Ow. 347.

może. Sak. Probl. 204. (Ross. OTBapb ukróp). — **§. Aeson

ODWAGA, i, z. ; Boh. odważliwost; Slav. serdcnóst, (cf.    odwarzony Na młodość przez Medei straszne zabobony,

serce, serdeczność); Carn. korajhsha, (cf. kuraż); Ross.    Hor. Sat. 228. t. j. warzeniem przemieniony; tnteber jung

OTBa*HOCTB, (OTBara risque); 1. śmiałość', odpowiadająca gefotteit.

tećny ; (opoważliwy * temerarius ; opoważliwost * audacia) ; Vind. ferzhan, podstopliu; Sorab. 1. fważny, krobwć, (cf. chrobry); Dal. szaresen; Hung. bator, (cf. Stefan Batory) ; Ross. OTBaatHbiH, OTBaacHO ; śmiały, determinowany; füljtt, uertuegen, eitildjloffen. Uwaga by największa, uczynić odważnym tchórza nie potrafi. Zab. 5, 38. ^ Herkules na śmierć odważny. Lib. Bor. 75. ODWAZNIŚ, ia, m., śmiałek, einJSenucgner. Mon. 73, 509; Boh. od-ważiiwec. ODWAŻYĆ, /. odważy act. dok., Odważać niedok.', (Boh. odważati, odważiti, odwaźowati ; cf. Ross. OTBatKHTŁ Koro ośmielić kogo); §. 1) odważać, wagą odmierzać, ważąc podzielić; abtuagen, abtutcgen; Vind. sva-gati, povagati; Croat. odvagnuti; Bosn. omiriti ; Eccl. ot-Bawaio, OTB-femiiBaio ; Ross. OTBtcHTb , OTßkimiBaTb. Pieczętujesz, naznaczasz, a złoto odważasz, Także i srebro z wagi na wagę przekładasz. Prot. Jat. 10. Sama zioła odważa, na szale złożywszy. Zebr. Ow. 355. Kredy odważyć tyle, ile potrzeba na dwa tygle. Torz. Szk. 263. Temi sześcią sztukami odważyć można od jednego funta aż do stu dwudziestu funtów, ib. 120. Odważyli zapłatę za mię 30 srebrnych. 1 Leop. Zach. 11, 15. Ziemia na powietrzu wisi, ciężarami odważona swemi ; ponderibus librata suis. Otw. Ow. 2. Szala odważająca cnocie myto , a występkom karę. Psalmod. 30. Abraham odważył pieniądze , tak jak był zacenił Effron. 1 Leop. Genes. 25, 16. •— §. Odważyć co czym * odpowiadającą wagą zapłacić , mit etnxrô auftudgett. W Indyach nasze fraszki bardzo radzi złotem odważają. Summ. Umiar. A 3. Chciał się Kozakom dwa razy odważyć złotem, trzy kroć srebrem, a raz klejnoty, aby mu Fig. Moskwa nam Połocko wzięła, ale krwią swą na wielu miejscach dobrze to odważyła. Gwagn. 133. — §. 2. Odważyć zkąd jaki ciężar * ważąc odwalić, wyważywszy odsunąć; abiuâljcit, tuegiuäljett. Nie mógł Uliss odważyć ten kamień niemały, Któremuby i nasze siły nie zdołały; Polyfem sam, bo tak wyroki nieba chciały, Odważył mu ów ciężar niewzruszonej skały. Min. Ryt. 1, 326. — §. 3. Odważyć co * na szańc puścić, narazić na niebezpieczeństwo, odżałować; brait luageit, brau feiert, Çretë ge* ben, bloß (teilen, ber éefaÇr auëfejjen, auf$ ©piel (e|en. Na samym progu Tureckim odważył zdrowie swoje. Birk. Podz. 5. Myśmy się na to sprzysięgli, a gardła odważyli, tak długo na Porsenę czyhać, aż musi gardło dać. Rej. Zw. 86 b. Abo było Polskę Litwie na pustoszenie odważyć, abo też, zostawiwszy dla odparcia jej lud obronny, potęgę sobie rozerwać. Krom. 528. Odstąpiwszy Witolda, koniecznie go Krzyżakom, a zaraz z nim i ojczyznę , odważyć było trzeba ; piane prodere. Krom. 440. Jam też mój drogi dyament na kartę odważył. Teat. 7. d, 48. Czart. Widział go król w szyku Odważone przy sobie kładącego zdrowie. Pot. Arg. 91. Pewne dla nie-

rzeczy, cf. determinacya, cf. męstwo; tue Sertnegentyett, ODWAŻNY, a, e, ODWAŻNIE adverb.; Boh. odwaźliwy, sta-SÎÜÇlttyett, ber SDîut^. Odwaga jest zaufanie siłom własnym.

Karp. 2, 110. Mieć odwagę i obrot. Nieme. Król. 3, 85.

Bądźmy nieszczęśliwemi z odwagą, a nie skarżmy się na fortunę. Teat. 9. b. 115. (cf. stawić się komu). Łotrow-ska odwaga do grzechu pomaga. Dwór. Di. — 2. Odwaga * odważny czyn, §>elbeitt||at. Po odwagach silu, w zamek wpadli. Tward. W. D. 25. Groby tak wielkich bohatyrów, którzy dla ojczyzny wielkie odwagi ochotnie czynili. Star. Zad. A3 b. Rzadko wielkim zawisna fortuna przepuszcza odwragom. Bardz. Trag. 17. Przez nieład gaśnie w żołnierzu do odwag ochota. Vol. Leg. 4, 841.

Zgromadzone pułki oczywiste mu czynią chęci do odwag.

Bardz. Luk. 12. Odprawowanie odwag rycerskich. Olw.

Ow. 519. — 3. Odwaga czego, odważanie czego, puszczanie na szańc; ba$ 2)ranfe$ett, ^Sreiêgeben. Cokolwiek mieczem dobyli z odwagą zdrowia własnego, to.... Kłok.

Turk. 4. Przebiegł z odwagą zdrowia swego. ib. 28.

Każdy największą odwagę majętności swojej czynił. Star.

Zad. D%LL

ODWALIĆ, f. odwali act. dok., Odwalać niedok.; Boh. od-waliti, odwaleti, odwalowati ; Sorab. l.wotwalacż, wot-walam ; Vind. odvaliti, odvalati; Bosn. odvaliti ; Rag. od-vâliti ; Croat. odvalyûjem ; Ross. otb9.ihtł, OTBaaHBaTb,

OTKaiaTt, OTKaTUBaTb; ciężkiego co odchylić, odtaczać, odsuwać, odważyć; abtuäljen, tnegtualjCtt. Odwalcie te kamienie od dziury tej jaskini. 1 Leop. Jos. 10. Tyfon nieraz się nacisk ziemski zawodzi odwalić, A miasta i wysokie mury z siebie zwalić; remoliri, evolvere. Zebr. Ow.

tylko dali pokój. Biel. 656. —

501

ODWAGA - ODWARZYĆ.

ODWAŻNY - ODWAŻYĆ.

116. Kiedy od góry odwali Wiek sztukę skały lub wiatry szalone. P. Kchan. Jer. 480. Pług rysuje w ziemi bro-zdy, i skiby odwala. Dmoch. U. 2, 50. Zadrżał zamek Tarpejski, gdy drzwi odwalili. Bardz. Luk. 39. — §.

Odwalić, odgrzmotnąć, z trzaskiem odciąć; tne^fcfjlageit, tnegljiauen, Clbljauen. Łeb mu od szyi odwalił. Zebr. Ow.

103. Za jednćm cięciem obie ręce mu odwalił. Pam. 83,

2, 177. On mu rękę odwalił silnym cięciem miecza.

Dmoch. U. 1, 114. ib. 1, 282. ‘ODWALINA, y, i. ; Ross.

OTBeWMHa ; sztuka odwalona, oderwana; cf. Boss. OTBaab przerwa, urwą skalna ; 0TBa.iKa uwroć. ODWAŁKOWAC cz. dok., wałkowanie odbyć, wałkowaniem odbyć, abtual* fen; Ross. OTBai/tTb.

ODWARKNAĆ, f. odwarknie cz. jedntl., ODWARCZEĆ dok.,

Odwarkać niedok., Odwarkiwać frequ., odwrykać, odmar-kotać, odmrukać, obmurmurare. Mącz., wib-crbclfem, tub bertnurren.

ODWARZYĆ, f. odwarzy act. dok., Odwarzać niedok., Sorab. i. wotwaru; Boss. OTBapnTŁ, OTBapHBaTb, (oTCTpa-naTLCH jadło ugotować ; Eccl. B03Bapaio) ; (cf. Boh. od-warka jus pruneum)\ odgotować, abfocfjCtt. Lutrowanie wody albo odwarzanie, naprawia wodę. Gresc. 10; Ross. oraapKa, OTBapHBOHie. Odwarzona woda. ib. Wątroba, szkody. Nar. Dz. 5, 196. Zab. 12, 254. — 2) Oddawanie za swoje, odraz, SBtebemrgeltUttg. Samo odwetu prawo pozwalało Królowi szukać z najezdnika zemsty. Nar. Hst. 2, HO.' Prawo odwetu, jus talionis. Czack. Pr. 1, 188. Odwetów i odrazów niechaliśmy, ufając, że już dalsze razy od nich zadawane nam nie będą. Weryf. pr., Ex. 11. ODWETOWAĆ, f. odwetuje ad. dok.; Carn. namęstiti, namęstem ; Vind. poverniti, povrazhati, dodru-giti; Ecd. H3paBiio npiam; a) wet za wet oddawać, ©let» (tyeê mit ©letctyem vergelten. Cn. Th., (cf. Rag. odvjettovali »bronić, odvjettovanje patrocinium , odvjetnik deprecator ; Carn. odvétnik protedor ; Croat. odvetùjem protego ; Bosn. odvittovati defendere causam, odvitnik patronus). — b) Odzyskać , szkodę nagrodzić; erfefceit, tmebcr gerottmeit. Jedna noc często tego nas zbawi, Czego nie odwetuje czas i nie naprawi. Zab. 16, 220. Wydartych krajów odwe-towanie. Psalmod. 24. Jeżelim przegrała zakład, pozwól mi Wc Pan odwetować. Teat. 6. c, 65. — Ódwetowany, odwctowny » odzyskanym być mogący, do odwetowania ; crfctyOar, erfeftltcty. Nie uważaj, to rzecz odwetowana, jak się przegra , tak się odegra. Teat. 22, 6. Nieodwetowany , Vind. nadostauliu , nedovcrnitliu, nedokladliu ; Ross. ne-narpa4HMbiH.

pewnego odważyć. Pot. Jow. 134. Wspomina Władysław dobroczynności przodków na stan Krzyżacki hojnie odważone. Krom. 316. (t. j. łożone z niepewnością odwdzię-ku). Odważ część, abyś czynił jałmużnę. Psalmod. 55.— §. Odważyć, odważyć sobie » determinować się na niebezpieczeństwo, postanowić, narazić się; ftety JU einer ©Cs fat>r entfalteten, e3 nmgen, eśi barauf anfomnten laffen. Kto sobie śmierć odważy, ten się wszystkiego waży. Cn. Ad. 400. Gdy traktowaniem nic pozyskać nie mógł, zaraz one buntowniki wojną konać odważył. Krom. 664. Krzyżacy już niebezpieczeństwo boju wstępnego odważyć sobie myślili. Krom. 491. Sprzysięgli się Prusacy, odważywszy raczej wszystkie ostateczne szkody wycierpieć, a niżeli Krzyżakom się poddawać. Krom. 622. Od gniewu zwyciężony, odważył sobie wszystko i królewską łaskę mieć za fraszkę. P. Kchan. Orl. 128. Raz rozprószeni, znowu potrzebę odważyli. Psalmod. 97. Slov. odważenj conamen. ‘Odważony na co » determinowany, rczolwowany, eittfdfloffcit. Dusze na śmierć odważone, Stają się bardziej tym nieustraszone. Suszyć. Piesn. 3, L 5. Nigdy nie mogli być bezpieczni od ludzi tych na wszystko odważonych. Ustrz. Kruc. 2, 395. Mąż nielękliwy, na śmierć natarczywy, I na najgorsze razy odważony. P. Kchan. Jer. 537. Wię-

odpibati, odmahati ; 1. intrans. z przeciwnej strony powiewać, entgegen ivetyeit. Gdy odwiewał wiatr, ogień od wiatru więcej gasnął, niżeli się w górę zbijał. Baz. Hst. 41. — 2. Transit. Odwiewać n. p. pszenicę. Radź. Luc. 22, 32; przewiewać, bert 2Betfcett ftctyteit. fiut ty. (cf. od-wiew). Wiśn. 521. Smotr. Lam. 55. — §. Odwiać, wianiem oddalić; ntwetyen, wegroetyen. Szatan, jako bywa plewa odwiana od ziarna, tak was ode mnie oddmuchnie. Żarn. Post. 5, 758 b. Wiatr podróżnemu opończę usilno-śeią swą odwiewa i odkrywa; ale nietylko żeby ją z niego zwiać miał, owszem ją do siebie tym więcćj wędrownik przyciska i przypasuje, ib. 55. dok., wdzięcznością odpłacić; banfbar vergelten, entnebent, ODWIADKI, ODWIEDKI, ODWIDKI plur., odwiedzenie, od-vergûten ; Eccl. npoTHBo6.iaro4iTe;ibCTByK), npoTHBOÓaaro-TBopio, npoTHBon(Mb3yK), B03Ójaro4apcTByK>. Ile możności będę starała się odwdzięczać świadczone nam dobrodziejstwa. Teat. 52. d, 34. Dobroczynny nie ogląda się na odwdzięczenie, ale dobrowolnie czyni dobrze. Zab. 7,

250; Eccl. B0364ar04'bTC4bCTB0. Nieodwdzięczony, nieodpłatny, nie do odwdzięczenia , nie mogący być odwdzięczonym , unvergelttwr. Dobroć twoja jest nieodwMzięczona.

Teat. 14, 153. Łaska nieodwdzięczona. ib. 2, 64. OD- ODWIĄZAĆ, f. odwiąże ad. dok., Odwiezywać freon., od-WDZIĘK, u, m., ODWDZIĘKA, i, i., odwdzięczenie, nagroda; bte Vergütung, ©rfcnntltctyfett. Winnym w od-wdzięk twej łaski darem cię opatrzy. Zab. 15, 23. Co on zasłużył odważnie i krwawic, Chce mu Król godną wetować odwdzięką. Pot. Syl. 89. Zbawienną ci dam rade, a na odwdzięk tylko o milczenie proszę. Tr. Tel. 40.

ODWECOWAC cz. dok., wecowraniem odjąć lub odbyć, ab» twe^ett ; Boh. ubrausyti; Ross. ottobhtb , onamiBarb.

cej czasem godzina odważona sprawi, Niż cały rok, co ODW1AĆ, f. odwieje ad. dok., Odwiewać niedok. ; Vind. radą i dyskursem bawi. Pot. Arg. 136. (cf odważny). Na odważoną » na złamaną szyję. Tr. — ODWAŻYĆ się re-cipr., ośmielić się, determinować się; fid) erfutylteit, ftd)

Tilsit entfalteten ; Roh. opoważiti se, opoważowati se ; Slov. snażjm se ; Sorab. 2. ważiscb, sze doważisch ; Vind. od-nebati, odbenjati, fe fergebati, fe podstopit, fe vupati ;

Croat. preulTàmsze ; Ross. OTira>KHTbCH, OTBaîKimarbca ;

Eccl. 4ep3aio. Kiedy go Polak wczoraj prażył, Dziś się na niego natrzeć nie odważył. Jabl Buk. N b. Na jedno się odważyć trzeba, abo jej wolność dać wszelką, abo być nienawidzonym. Teat. 52. d, 90.

ODWDZIĘCZYĆ, odwdzięczy ad. dok., Odwdzięczać nie

wiedzmy, oględy, oględziny, wizyta; Croat. pochodyenye ; ber Sc fit ety, baś Sffttctycit. Tu mój wiernek Filemon przyszedłszy w odwiadki, Często o cnot wartości wszczyna dyskurs gładki. Zab. 9, 104. Zabi junt Scflicty. Rotmistrz odprawujący straż dzienną , po pilnych odwiedkach okolicznych lasów, doniósł.... Nar. Chodk. 2, 381» Wyprawił hetman rotmistrzów z podjazdami na odwidki, ale nic pewnego nie przynieśli, ib. 2, 577.

odwiązania, Croat. odvuzlyiv; Sorab. 1. wotwazanitć so~ lubilis. Odwiązanie, odwięzywanie, Carn. odvesa ; Vind.

więzuje praes.; Boh. odwazowati; Sorab. 1. wotweżu ; Vind. odvoslati, gorodvoslati , odvésati, gorodvesati, go-rodriefhiti, doisvezati ; Bosn odvezati, oduzlati, odrje-scili, razvezat; Slav. odvezati; Rag. odvezati, (oduzlati enodare, ‘odwęzlić) ; Dal. odrisiti ; Croat. odvezati, odve-süjem, odvuzlavam; Eccl. OTBH3arH, OTBH3yK), ott»{>kuihth ; Ross. BHBH3aTt, BWBH3MBan>, OTBH3aTf», OTBa3MBaTî> ; przywiązane odjąć, rozwiązać; lo?btnbett, abMnbett. Linę od ODWET, u, m., 1) odwetowanie, nagradzanie szkody; ber brzegu odwiązać. Otw. Ow. 462; (cf. odeumować). Do (Erfafj, 6ctyabeiterfa^; (cf. Rag. odvjeUovanje » obrona; Croat. odvetek » dziedzic). Wieku trzeba na takiej równy odwet

odvesa, odvcsanje, odriefhenje ;    Crout.    odvèz,    odveza-    gen, wiebcrfpdnftig fespt. Szalony, któryby    chciał¹ mułowi

nye ; Ross. otbh3K3. Odwiezujący,    odwiezywacz,    Rag.    pietami odwierzgnąć. Pilch.    Sen. gn.    549.    t. j. wzajemnie

odvexitegl; Croat. odvuzlàvecz.    mu odbijać, tfjtt oud> nneber    mit beit    güßeit    fdjlagen. Roz-

ODW1C1E, ob. Odwinąć.    tył i odwierzgnął. W. Deut.    52, 15.    (er warb geil. 8ut(i.).

ODW1ECZERZE, a, n., ODWIECZERZ indecl., czas odwie- ODWIEŚĆ, odwiódł, odwiedli, f. odwiedzie act. dok., Odwodzić, niedok. ; Boh. odwest, odwoditi; Slov. odwésti, odw'ozugi ; Sorab. 2. wotwéfcz ; Vind. odvositi, premar-nuat, pregouorit, dounesti ; Bosn. odvesti, odvoditi, od-pegljati ; Croat. odvajam, odpeelyavam ; Bal. odvodim, odpelyati ; Rag. odvèsti, odvoditti, odvodim; Ross, ot-BecïH, 0TB04HTŁ ; wiodąc oddalić, odprowadzić od czego, odciągnąć, odsunąć, phijs. et mor.; fllifti^reu, ableiten, ab Sieben, abbringen, juriieffcbieben. Taran nazad odwodzą, aby tym mocniej uderzył. Coin. Dw. 512. (ob. Cofać). Zakręci w zamku kluczem zębatym , a snadno Odwiodą się zapory i rygle opadną. Przyb. Milt. 04. Odwiedziemy zarosłych pokrzyw, ale mało przez tę dziurę widzieć możemy. Pot. Arg. 282. Odwieść kurek u strzelby, bett Ipalpt fpannett. Na słowo odwiedź kurek ! wielkim palcem się za kurek chwyta ; drugie zaś palce przychodzą pod bigiel. Kaw. Nar. 255. Przysiądz na odwiedziony kurek. Teat. 16. b, 129. (ob. Kurek).— §. Moral. Odwieść, (cf. Boh. odwozawati dehortari). Odwiódł paniczów od swejwoli do Marsowych bojów. Birk. Zyg. 20. Prędzej się ludzie do nowych rzeczy przywieść, niż od starych występków' odwieść dadzą. Lub. Roz. 254. Namową swoją ludzi od grzechów odwodzili i odciągali. Salin. 4, 482. Świat cały nie odwiedzie mnie od tej ostatniej mojej rezolucyi. Teat. 4. b, 155. Odwodź się od złego, a czyń dobrze, déclina a mało. Wróbl. 86. Nigdy się nie odwiódł od stateczności swojej. Rej. Ap. 21. t. j. nie dał się od niej odciągnąć, Hep ftcb nie abwenbig ittadjen. — §. Odwieść się dokąd * oddalić się dokąd ; fiel; entfernen, fid; wegbege« ben. Odwiedźże się na stronę od złośliwych tłuszcz świata tego. Rej. Post. M m 3. Przemieszkawszy w Kartaginie, odwiódł się na wieś, na życie pustelnicze. Sk. Dz. 322. Aż do Kazimierza W. od sądów krajowych odwodziły się strony do Magdeburga. Krom. 358. (odwoływały się, apelowały, ruszały). Król z Witoldem na tajemne rozmowy sam tylko jeden odwiódł się był. Krom. 444. Odwodzić kogo na stronę, odwodzić się z kim na osobność. Cn. Th. Gdy już chciał Władysław- odjechać, to wżdy na tajemne rozmowy Zygmunt się z nim odwodzi. Krom. 471. (cf. na bok). — §. Jurid. Odwieść się * oczyścić się z obwinienia , ftcb rechtfertigen. Zwyczajnie obwiniony bliższy się odwieść; ale byw-ają przypadki, gdzie powód bliższy dowieść. Sax. Art. 18. Tarn. Ust. 154. ib. 19. Szczerb. Sa.v. 144.

czas

czorny, totum tempus a meridie ad vesperum. Cn. Th., popołudniowy. Wfod., btc 9?ad)mittag3}eit biś gegen 9lbenb ; (cf. odpołudnie, przypołudnie). Aż do samego chłodu wieczornego , całe odwieczerze straw-ić tam mieli.

Lub. Roz. 566. Wstawszy o śrzód odwieczerz z łóżka swego , na którym się przesypiał po południu. Radź. 2 Sam. 11, 2. Na śrzód odwieczerz, gdy gorąco ominie, owce na pastwę wyganiaj. Cresc. 557. ODWJECZOR ad-verb., czasu poobiednego ; nadjïtfdje, 9?ad)mittag3. Przyjdę odwieczor. Wlod. ODWIECZORNY, a, e, przypołudnio-wy. Cn. Th., nadpnittaglid). ODW1ECZERZAĆ cz. dok., wieczerzą odbyć, ju 2lbenb abfpeifeit ; Vind. odvezhierati;

Ross. OTxyjKHHaTb.

ODWIECZNY, a, e, — ie adverb., od wieków będący;

Bosn. odvika ; uon fêmtgfcit; cf. Cr Gat. odvetchni haeredi-tarius. ODW1ECZNOŚĆ, ści , i., bycie od wieków, 2)aiter »on (fwigfeit.

ODWIEDKI, ob. Odwiadki, Odwiedziny. OD WIEDZIEĆ, /“. odwiedzi act. dok., Odwiedzać niedok., nawiedzić kogo, naglądać do kogo; Sorab. 1. wopotam, wopytam ; Vwd. objiskati; Croat. pohoditi ; Ross. noclmiTŁ, noctmaTb;

Eccl. ctmy, noc-femaio, iipuctuiTH, iif>ttci;i|iirrii; einen be* fucfyen. Przejeżdżając odwiedził dawno znajomego gospodarza. Kras. Pod. 2, 11. Brata jego odwiedzam rano, a Wc Panu po południu miałem złożyć uniżoność moje.

Teat. 27, 155. Wódz poetów Polskich, w chorobie od Apollina odwiedzony. Zab. 10, 97. Odwiedzić położnicę,

(Vind. na fibel jiti, na fibeu priti). Do odwiedzenia,

‘odwiedzialny Eccl. nocfeiHTeJieH-E. Odwiedziciel, który odwiedza Ross. ÄOaopmHK'b (cf. dozorca), noctimejb, f. noc-fcTHTeJbHHua. (ODWIEDZIE, odwiodę, ob. Odwieść).

ODWIEDZINY, G. odwiedzin plur., nawiedzenie, odwiadki, wizyta, ber 33efnd) ; Ross. cBiwaHie , xo5K4eHie ; Eccl. np»i-CT.i|i€HHł€. Wdzięczna Pańskich odwiedzin i pełna pokory,

Zabiegła wielkiej gości na wejściu swej nory. Hor. Sat.

242. Wesoła z odwiedzin twych. Zab. 16, 77. Miejsce to czczone odwiedzinami co rano mojemi. Przyb. Milt.

355. (ODWIEDZIONY, oh. Odwieść). ODWIEDZONY, ob.

Odwidzieć.

ODWIERAĆ, ODEWRZEĆ, ob. Otworzyć, otwierać.

ODWIERCIĆ, /. odwierci act. dok., odwiertuje praes. ; (Croat. odbertvujem) ; na nowo prześwidrzyć, frifd) anfbol)ren. Wystrzelany zapał, zalany śpiżem, na nowo odwiertuje się.

Jak. Art. 1, 209. (Ross. OTBeprtTb, OTBeprłiBaTb odkrę- ODWIESISTY, a, e, — o adverb., obwisły, odwisły, tytrab cić, odszrubować; OTBepTKa, OTBepTOKT> szrubowy graj- baitgenb. Ludwik wzrostu był śrzedniego, warg trochę

car; OTBepTO*iHbiH od odszrubowania).

503

OD WICIE - ODWIERZGNAĆ.

ODWIEŚĆ - ODWIETRZYĆ.

odwiesistych. Krom. 389. Odwiesiste cyce, flaccidae mam-

ODWIERZGNAĆ, /. odwierzgnie act. jedntl., Odwierzgać    mae. Mącz. Promisso ventre vaccae, odwiesistego brzucha*.

niedok. ; (cf. Boh. odrwcy abjicere', Rag. odvarchi * od-    ib. Skóra odwiesista, która wołom pod szyją *wisa, porzucić; Bosn. odvercchi, odvrricchi; Croat. odvergujem    learia. Volck. 658; łałok bydlęcy. Dasyp. Rr 3 b.

abjicio, odvernyem aversor, odversitel rebellis, apostata ; ODWIETRZYĆ, f. odwietrzy act. dok., zastawiać żelazo na Eccl. OTLBfrbrNftTH, OTBcpraTH) ; propr. et transi, nogami    lisa tak, żeby go nie poczuł; büS Slldjäetfen fo aufftellen,

wybijać ; Sorab. tżepam ; Rag. odvarchise, fyinten atiöfd;la=    baji e8 ber gud)3 nlc^t wittert. Lis jeden, choć wielki.

frant, nakoniec dobrze odwietrzoncmu nie umknął żelazu. niem i odwiciem listków. Syr. 751; Ross. otbhbku, ot-

Zab. 13, 280. Treb.

BHBanie. Nie jeden, gdy się zasłony odwiną, Katonem ODWIEW, u, w., odwiewanie, wianie na wzajem z prze-    w słowach, w sercu Katyliną. Nieme. P. P.    128. memt

ciwnej strony, bûâ ©cgentBC^eu. Zefir z Fawonim, skrzy-    ber SBorftang (tufgejogen wirb. — b) Odwinąć    od brzegu »

dlaci obrońcę, Z odwiewem silnym naprzeciw stanęli.    odbić od brzegu, odpłynąć; abfegelrt, abfdjtffett. Wiatr

powstał; my pod żaglem z portu odwijali. Przyb. Luz. 145. et 187. Lach. Kaz. 1, 269.

Kniaź. Poez. 2, 150. ODWIEWAĆ, ob. Odwiać.

ODWIEŹĆ, odwiózł, odwieźli, f. odwiezie, odwiozę ad.

dok., Odwozić niedok. ; Boh. odwezti, odwozyti ; Śorab. ODWINSZOWAĆ, /. odwinszuje cz. dok., §. a) na wzajem 1. wotwożam, wozu precz; Vind. prezhvositi, prezhpe- powinszować, na winszowanie odpowiedzieć, ben ©1ÜCÎ» lati, napreipelati ; Dal. odvezti ; Croat. odvâsam, odve-    munfeö ermtebew. Odwinszowawszy łaskawie    Wrocławia-

selszem; Hung. elviszem ; Ross. OTBe3Tb, otb03Htb ; wo-    nom Władysław, do miasta wchodzi. Krom. 119; cf. od-

zem odprowadzić; auf bont SBageit äurücffüljren, tüegfü^ren    witać. — §. b) Powinszowanie odbyć, mit @lücfmünfd)en

mit bem SBagen; cf. odwóz.    _    ju Cśnbe fommett. Juzem też wszystkim odwinszował no-

ODW1ĘZUJĘ, ob. Odwiązać. ODWIJAĆ , ob. Odwinąć.    wego roku.

OD WIKŁAĆ, f. odwikła, odwikle, ad. dok., wikłaniem od- ODWIODĘ, ob. Odwieść. ODWIOZĘ, ob. Odwieźć.

jąć, wywikłać, rozwiązać, propr. et transi, abmtdeltt, ent* ODWISNAĆ, odwisł, f. odwiśnie neutr. jednll., obwisnąć, mtcfellt. Krom nauki wiela rzeczy zawikłane przyczyny,    odwiesistym być, fyerab Rängen; Sorab. 1. wotwiszuyu ;

żadnym sposobem odwikłane, a na jaśnią okazane być    Vind. odvifiti, dolvifiti; Ross. OTBHCHyri». W ramionach

nie mogą. Modrz. Baz. 518.    swych uczuł paraliż, że mu ręce i łokcie odwisły. Birk.

ODWILGNĄĆ, (‘ODWILZNAĆ. Tr.), f. odwilgnie ; nijak.    Dom. 163. ODWISŁY, a, e, partie., OD WISŁO adverb.,

jedntl., Odwilżeć, Odwilgotnieć dok. ; Boh. odwlhnauti ;    odwiesisty; Boh. odwisly; Ross. otbhcæhh , ferait tyringenb.

Ross. OTCbiptrb, OTOiipiTb, OTonpbßaTb ; znowu się wil-    Nie mógł rękami odwisłemi karty w brewiarzu przewró-

gotnym stawać, micher fctlćbt merben. Kiij ten od deszczu    cić. Birk. Gł. Kun. 49. Zwiesiniec ziele na skałach

odwilgnie i maże się. Haur. Sk. 373. Sklep taki na plutę    odwisło rośnie. Syr. 1405.

zawsze odwilgnie. Cresc. 35. Kreda, gdy wilgoć do siebie ODWITAĆ, f. odwńta cz. dok., na wzajem przywitać, na ciągnąć będzie, tak że aż odwilżoje, to taka najlepsza    przywitanie odpowiedzieć; roecfyfelfcitig bemtflfommen, bic

jest do śkła. Torz. 237. Broda Notusowa odwilgotniała,    Scmidfommuitg ermiebertt. Posłowie nasi witali kniazia, a

włosy orosiały. Banial. K 2 b. Odwilgły Ross. otboji-    dworzanie jego odwitali. Papr. Herb. 514. Alb. z Woj.

r.ibiu. Impers. Odwilgło * ma się na odrnięcz , e§ ift gelttt*    34 ; cf. odwinszować.

ZA, y, z., Tr. ; Boh. odgjżenj, rozgiżenj, gih ; Carn. odmęka , koprenje ; Vind. jug, juh, jushje, jushnu vre-rae, (cf. jucha); (2. juh * wiatr południowy), rosnu vre-rae, kopnezhu vreme, odtapluvanje ; Boss. H3»iop03b; odrnięcz, powietrze odwilgłe po mrozie. Wlod., rozciecz, ïljaumettcr. ODWILŻYĆ, f. odwilży ad. dok., Odwilżać niedok., ‘Odwildzać, wilgotno czynić, insuccare. Mącz., befeuerten, aiifcitd)ten ; Boss. otbojiojkhtb, OTBOjauuiBaTb ; Eccl. OTBJia>Ky. Ocean wszystkę ziemię okrążył, tak iż ją ze wszystkich stron odmiekcza i odwilżą. Biel. Św. E 3 b. Deszczu pogodny zeschłej ziemi odwilżaj jej urodzaje. Kanc. Gd. 311. Ta ziemia nie daje urodzaju, która dżdżem nie bywa odwilżoną. Kulig. Her. 210. Kraina ta wszystka bywała odwilżana, jako raj Pański. 1 Leop. Genes. 13, 10. Nadziałałem sobie stawów, abym odwilżał sad. 1 Leop. Eccl. 2, 7. Ciekąca drzewom dawała woda odwilżenia. Otw. Ow. 590. 53efeud)tung. — Cum Dativo. Żywe strugi odwilżały sadom. Pot. Arg. 210. — Medic. Odwilżyć żołądek » laxować. Tr. lariren, abfültrett.

ODWINĄĆ, f. odwinie ad. jedntl., Odwijać niedok., ODWICIE subst. verb., odwity, odwinięty part. praet. ; Vind. odviti; Bosn. odvitti, odmotati ; Bag. odvitti, odvijam ; Croat. odvijam; Boss. OTcyiHTb, otbhtl, OTBHBarb; (cf. Ross. OTBHiuiHBaTb , OTBHHUHTb odszrubować) ; a) rozwijając odsłonić ; abmtnben, aufmtnbcn, aufmtcfelu, auffiullen. Lilia druga od pierwszej nie jest różna, tylko załomie-

be$ SBettcr geworben. Tr. ODWILGŁOŚĆ, ści, z., substil- ODWLEC, odwlókł, f. odwlecze cz. dok., Odwłoczyć, Od-lum, wilgoć. Macz., ODWILŻ, y, z., Dudz. 48, ODWIL- wlekać niedok., Odwłaczać frequ; Vind. odvlezhi , prezh-

vlezhi, salvizh ; Bosn. odvuccbi, poteghnuti, odmaknuti, odmiçati; Rag. odvüchi, odvlacim, odmaknuttti, odmiz-zati ; Croat. odlachiti, odvlachim, odvlechujem ; Ross, ot-

Teat. 21, 180. Pot. Syl. 426. Rys. Ad. 42. aufge*

BflCUb , OTBJieKaTb , OTBtMOnHTŁ , OTBOJiaUHBaTb , OTTamHTb , OTTacKHBaib ; Eccl. OTBjauaro, otbæcküio, npoóaBjiaio ; §. a) pedibus vel capillis per terram aliquem trahendo amovere. Cn. Th. meg fd)leppctt, fd;leppeub meg jtel)en. Odwłoczył go po ziemi za włosy. Tr. Konie zdechłe, aby od obozu odwłoczono , dla smrodu. Tarn. Ust. 300. — §. b) Transi. Odwłoczyć co * odkładać co, ctlturô auffdjtebett. Ten mniej daje, kto odwłoczy dary. Pot. Arg. 676: bis dat, qui cito dat. — Odwłoczył mię ode dnia do dnia, od roku do roku. Teat. 53. c, 62. Bóg iści śluby swoje, przetoż chociaż się odwłaczają, przedsię nie uwłaczają. Gil. Kaz. Cc 2 b. Co się odwlecze, to nie ucie-cze.

fcTobcn, ift ntd)t aufgc^oDeu ; Slov. cosaodwleće, ne uteće. Prov. Croat. Kayje dënësz möch uchiniti, K z u tfu nćmas odvlachiti » co dziś możesz zrobić, na jutro nie odwlekaj. — Odwlokło się co » w długą poszło. Cn. Th. ; e3 ift auf btc lauge Sauf gefaben worben. — §. Intrans. Gdy od-właczał oblubieniec, zdrzymały się wszystkie i posnęły. W. Post. W. 5, 29. Math. 15. gdy ‘mieszkał, nie śpieszył, opóźniał się, ociągał się, Vind. odnalbati, obmu-diti, sakefnitti, pokefniti; Croat. stćntam ; Ross. mK-uiKaTb, 4MTb; ba er jögerte. — §. c) Odwłoczyć rolą,

ODWŁÓCZNOŚĆ - ODWÓD.

ODWODKI - ODWOŁAĆ.

505

17. — Aliter: Prosili, aby Król poniechawszy wojny z Krzyżakami, kompromis albo odwód uczynił, a wszystkę sprawę na rozsądek Ładysława przypuścił. Krom. 604. Bez ODWODKI «bez ogródki, o(me UmfcOroetfe. Chciałem cię ja przymusić, abyś bez ogródki słuchał; bo wiedz, że drudzy nigdy bez odwodki swój ci rady nie dadzą.

włóczenie roli odbyć. Tr. baś ftelb abeggen. ODWŁO-CZNOŚĆ, ści, z., możność być odkładanym, bie 2Iuf* fd)icbbar!eit ; oppos. nieodwłoczność. Warg. Cez. praef. F 1. ODWŁOCZNY, a, e, ODWŁOCZNIE adverb., odwła-czający, odwloczony; sogernb, jaubernb, oerjogerlid) ; Ross.

yKOCHHTCJIBHUH, OTIOJKHblH ; (OlBieKaTeJfcHBIH od odwło-czenia). Wyrzucają mi, żem nazbyt odwłoczny. Mag. Cyc. Jabi. Tel. 158. — 1. ODWODNY, a, e, od odwodzenia, 6. Powolność wojny jest znakiem nieodwłocznćj ugody. 2lbleitung3 « ; Ross. otbo4hum; ob. Odwodowy.

Teal. 21, 7. Rychlej pomocy prędkiej trzeba, niż rady 2. ODWODNY, a, e, ze strony wody, od wody ; von ber odwłocznćj. Jan. Lig. H 3 b. Nieodwłocznie Ross. Ha- Sßafferfette, ödtt SBaffer l)er. Na tyku w wodzie wetknio-CKOpo. Sprawa nieodwłoczna «nie dająca się odkładać, nym rób karb odwodny. Strój. Staw. B 4 b. unauffdjńebbar. ODWŁOCZYCIEL, a, TO., odkładacz, zwłó- ODWODOWY, a, e , od odwodu, t. j. tylnej straży; o o Ot czyciel ; ber 2luffcf)ieber, SSerfć^teDer, Sauberer ; Croat. od-vlachitel, kësznitel, stentàvecz ; Carn. kasne; Ross. ot-iaraTeJb. Fabiusz odwłoczyciel, cunctator. Faliss. FI. 72.

ODWŁOCZYCIELKA femin. — ODWŁOKA, i, z., od-właczanie, odkładanie, odłożenie; ber Sluffdjub, ber SSer* jug ; Boh. odtah, odkład, poklid, prutah; Carn. odlog, odkład, odvliek, odnasbanje, samuja, savliek , odloshba, odloshik, odtishik; Croat. odviaka, odvlachenye; Ross.

OTBOJOHKa, OTTHJKKa, 3aiH*Ka, 0TKia4T>, ouarame , ot-jaTejLCTBO, OTcpoHKa, OTcpoueme, Mtumanie, MtniKOTa,

B040KHTa, Me4e4a; Eccl. B03aor&, npoóaBa, lupoKi. Tyś przedm. (Boh. odwadódlo *odwodzidło). on sam jest Maxymie , który znakomitą Odwłoka wrócisz ODWOJOWAC , f. odwojuje cz. dok., §. a) wojując odzy-znowu nam Rzpltą; cunctando restituit rem. A. Kchan. 177.

Pod czas krótka odwłoka wielkim pożytkiem nagradza się. Lub. Roz. 467. Odwłoka gniew mógł swe utracić siły. Otw. Ow. 133. Odwłoka często szkodliwa. Cn. Ad.

772; (cf. nie zasypiaj gruszek w popiele).— Na sprzeczkach ów dzień minął, nazajutrz inne odwłoki wnosili. ODWOŁAĆ, f. odwoła cz. dok., Odwoływać frequ. ; Boh. Sk. Dz. 376. W odwłokę co poszło. N. Pam. 9, 372; cf. w długą poszło, odwlekło się.

ODWÓD, u, w. ; Boh. odwod ; Ross. otbo4,b ; §. a) odwodzenie, odwiedzenie, ob. Odwieść; baś Slbfüfjren, Slbletten,

Slbbrtngett. Odwód kurka u strzelby, Ross. 836041, ba3 Spannen beö ^afmś. — Odwmd wojska, retyrada, ustępowanie wojska zwyciężonego lub zwątlonego. Jak. Art.

5, 305, ber üïucîjug. w październiku wszystkie pozostałe wojska odwód do kraju swego rozpoczęły. N. Pam.    ko pies poszczekiwrając, odwoływać powinien. Krom. 415;

1, 119. Part, w odwodzie potyczkę daje. Psalmod. 73.    (cf. odszczekać). Potknąć się w mowie łatwo, trudno

Znieść mogąc przeciwnika głodem , Upuścił tryumf, uchodząc odwodem. Mon. 71, 348. Syn z Sparty wszelkim łzom każe odwodem. Min. Aus. 8. (nazad, precz ! ). —

Aliter: Odwód wojska «tylna straż, Vind. sadnji vliek;

Slav. ostavek; ber 9?acbjug, 9îad)trab. Z Xiçciem Kur-landzkim był Kącki w ostatnim odwodzie. Jabl. Buk. R 3. (cf. odwodowy żołnierz). — Fig. Zadrość i pycha na odwodzie zostały. Pilch. Sali. 47. Jabi. Tel. 66.— Aliter:

Przyszedł na czele wojska swego na odwód hetmanowi.

Staś. Num. 1, 136. t. j. na odsiecz, na p’omoc, junt ©ntfafc. — §. b) Odwód prawny, oczyszczenie ; rccjjtltdje 3M« ntgnng, 5îed)tfertigung ; Vind. prutigovor, prutistava, isgo-vor ; Ross. orOBapuBanie. Długów gdy się kto prze, tedy mu przychodzi odwód, jako nie dłużen. Sax. Art.

15. O złodziejstwo obwiniony, z tych dwóch musi jeden odwód wybierać albo żelazo rozpalone w reku nosić , albo w ukrop wrzący rękę zamoczyć. Szczerb. Sax.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom III.

£tntertrcfen, 3?ad)tra&. U Rzymian w tyle wszystkich szeregów stawiano odwodowych żołnierzy, triarios. Papr. W. 1, 54. ODWODZIĆ, ob. Odwieść. ODWODZICIEL, a, ot., ODWODŹCA, y, ot., odwodzący, Eccl. OTiBO^HTeKh («2. woźny, sługa miejski); ber 2lbfü^rer, 51bletter, Slbjłe« Ijer. Evocator, odwodziciel, ‘zwojdca, który nad przykazanie osobne sobie sejmy a schadzki czyni, zwodząc ludzi. Mącz. Odwodźca od dobrego. Pilch. Sen. list. 4, 6. 0D-WÓDZICIELKA, i, z, bie 2Ibletteriun. Historya jest od-wodzicielką od występków i sprosności żywota. Stryjk.

skać, ttńeber erobern. Dwie potencye dziś biorą, tracą, odwojują małą jaką prowineyą. Zab. 9, 218. — §. b) Transi. Wskrzeszać, toteber ertncden. Naród odradzający się , powinien odwojować całą ostrość moralności. Gaz. Nar. 1, 80.

odwolati, odwolawati; Vind. odklizati, dolklizati ; Bosn. oporecchi, porecchise ; Rag. porecchi; Croat. odzâvam , odezâvam , oporéchem, pogovârjamsze ; Ross. 0T03B3Tb , 0T3ŁIB3TŁ ; cofnąć, co się mówiło, ttueberrufen. Poty cię będę policzkował, aż odwołasz to, coś niesłusznie powiedział na twego sędziego. Boh. Kom. 2, 118. Mają Polacy sobie za najcięższą sromotę, jawne kłamliwych słów odwoływanie ; które więc obmowca kłamliwy słowa, ja-

odwołać. Bach. Epikt. 38 ; (cf. słówko wróblem wyleci). — Odwołać posła z jakiego miasta » kazać mu wracać; einen jnrncf berufen, abrufen. Nieodwmłany » którego nie odwołano, albo też, którego trudno odwołać, wrócić, irrevocabilis. Cn. Th.; cf. odzowny ; Sorab. 1. nerocże-nitó. — Odwołał obwiniony abo złoczyńca swego towarzysza , innocentem proclamavit. Cn. Th. Odwołała niewiasta złoczyńcę na śmierć skazanego. Dudz. 49. spon-sum suum esse declaravit; maritum suum fieri postulavit. Cn. Th., fte bat tytt ftcb jum SDîanne loê gebeten. — Odwołać jarmark, mercatum prohibere. Macz. t. j. na inszy go czas ogłosić, odroczyć ; fur jej^t auffunbtgen unb auf eine anbere Seit anfünbigen. — §. Odwoływać się do kogo « odzywać się , ftd) abberufen; Sorab. 1. powowam precz. Slov. odwolatèlka revocatio grammatica. Odwoływać się do wyższego sądu « apelować. Odwoływanie się, odwoływanie , odzywanie, apelacja ; Ross. otslibb ; bie 2lbbe*

64

[ODWÓZ - ODWRÓCIĆ.

ODWRÓCICIEL - ODWROTNIE.

Boh.

Czasu Solimanowego od Wiednia od-

się ku nim nazad

znowu

rufuttg, baS SlppeUtreit. W każdym zgromadzeniu jest zazdrość, a ztąd częste do starszych odwoływania i skar-gi. Kras Podi 2, 205

ODWÓZ, u, m., ODWÓZKA, i, i., Vind. odvoshjna; Ross. 0TB03Ka, 0TB03b; §. a) odwożenie, odwiezienie, revectio.

Cn. Th., baä SlDfu^rcn tu einem galjrjeuge, bte , 3u* ïücffufir. Z odwozem, gdy zboże suche, za pogody do gumna pośpieszyć. Haur. Ek. 34. Kto woźników na ten czas nie miał, ten najął furmana, abo u którego z panów na odwóz wyprosił koni. Gorn. Dw. 202. — §. b) Przystawienie i odwożenie pojazdem; bte (jre, (ba3 §ttt* fahren Uttb 3wtiitffa^rcn) ; podwody, SBorfpamt. Powóz nazywano za Piastów powinność dawania podwod pod dwór, kiedy gdzie jechał ; a odwóz, kiedy powracał. Nar. Hśt. 4, 37. N. Pam. 13, 84. Kupami biskupi na odwozach pospolitych biegli po synodach tam i sam. Sk. Dz. 243. Biskupom na koncylia potrzeby i odwozy dawano, ib. 667. ODWOZIĆ, ob. Odwieźć. ‘ODWOZNY, OD WOZOWY, a, e, Ross. otbo3hmh ; transportowy.

ODWRÓCIĆ, f. odwróci cz. dok., Odwracać niedok.;

odwratiti, odwraceti, odwracowati; Sorab. 1. wotwobro-cżu; Sorab. 2. wolhobroschisch ; Vind. odwrazhati, od-verniti, dolpreberniti, odvoljati ; Dosn. odvratiti, odvra-chjati, odvrrinuti, svratit, uvratit; Croat. odvernuti, od-vracham, odvernulszem , provernuti, povracham, vrachati ; Dal. odvarnuti ; Rag. odvratiti, odvarnutti ; Ross. OTBpa-THib, OTBpamaTB, CBepuyTb, CBeprfcTb, CBepTbrcaTb, co-BpaTHTb, coBpamarb ; Eccl. wçii&æpTii ; gdzie indziej obracać; nwfyttt attberź mcnbeit, abmcnbett, weg wcttbctt, ab* Teuren, weg îe^ren, propr. et transi. Mówi do niej, ale ta odwraca głowę. Teat. 23. d, 46. Od oblicza wynę-dznionego, nie odwróci oczu ani serca. Pilch. Sen. łask. 101; (Vind. ozhi odmegniti, samegniti). Konopie suszą przy ścianach, odwracając je kiedy niekiedy na drugą stronę. Jak. Art. 3, 219. obracając, imtfeljren. Odwracać rzekę * obracać gdzie indziej. Cn. Th. Odwracać rolą * przeorywać. Cn. Th., beu 31cfer ftürjen. Do orania, odwracania , bronowania jest sprząg folwarczny. Pam. 83 , 534. — Odwracać się, recipr., n. p. Musiał znowu, zkąd się odwrócił, tam się obrócić. Ossol. Str. 2. Chciałam do niego mówić, ale się odwracał ode mnie. Teat. 37,

52. Nie widziałżeś, jak się odwracał, bojąc się, żebym go nie spostrzegł? Teat. 17, 39. wie er ftd) weg wanbte. Co za szaleństwo , odwrócić się od stówrcy, a obrócić się za rzeczą stworzoną. Psalmod. 85. Odwróć się od złego, a czyń dobrze. 3 Leop. Ps. 36, 27. (uchyl się albo ustąp'. 1 Leop.). Przepowiadał, iż miało być odstąpienie , t. j. od onćj szczerej nauki odwrócenie. Żarn. Post. 7. — Intransitive : Odwrócić n. p. Z plonem do Litwy nazad odwrócił. Nies. 4, 7. (cofnął się). Odwracać co złego * oddalać, odganiać. Cn. Th. abwettbett , ab* Ieitfett. Medic. Odwrócenie wilgotności w ciele na insze miejsce, revulsio humoris. Cn. Th. Odwracanie czego modlitwą, żegnaniem, deprecatio malorum. Cn. Th. — Pajuk przy drzwiach stojąc, gości odwraca, udając, że pan słaby. Zab. 13, 205. er treift bte ©afłe ab. Odwracać kogo od czego * odrażać, abgeneigt ntadjen. Przywie

dliście mi tego człowieka, jakby on odwracał lud, a ja żadnej w nim nie nalazłem winy. 1 Leop. Luc. 23, 14. (t.

j. buntował, burzył; Ross. OTBopoTHTb, OTBOpammaTb). Odwrócenie woli * niechęć, bte 3lbttetgung. Cn. Th. wstręt. — Kiedy kogo od siebie odwróconego widział, zaraz go o odpuszczenie prosił. Sk. Żyw. 2, 44. t. j. odrażonego, nieprzychylnego, abgeneigt. ODWRÓCICIEL, ODWRACACZ , a , m. ; Croat. odvrachàvecz ; Ross. OTBpaTHTeJib ; który co odwraca, oddala; ber Slbwenber, Slbfebrer. OD-WRÓCIC1ELKA, i, /., cf. odwrótnica. 'ODWROCIKI n. p. u szmuklerza są ze śpilek i piórek, należą do kółka prętowego. Magier. Mscr., $el)riiabeltt, 2ßenbetiabelit bepnt $o* famentirer. ODWRÓT . u , m. ; Eccl. OTBpaTŁ ; odwracanie, odwrócenie, odganianie; ba3 3Ibwettbett, 3Ibtmbett. (Ross. oiBopOTb klapa u kamizelki). Dziwów niektórych odwrót i uchrona, Hetrusków nauką była ukazana. Warg. Wal. 2. Odwrót w oraniu * uwróć. Cn. Th., bie ^jlug* wettbmtg, bie $eljre. Odwrót, odwracana rola, geftitrjter 3lcfer. Na odwrotach siać oziminę. Haur. Sk. 136. — Odwrót, odstęp, cofnienie; ber Buriicfjttg, 2lbjltg. Kazał dać hasło na odwrót. Pilch. Sen. gn. 332. Odwrót wojsku do obozu trąbić. Jabł. Buk. P 3. Pam. 84, 465. N. Pam. 4, 90. wrotu. Psalmod. 68. Mężnie nieszczęście i odwrót fortuny znosić. Petr. Ek. 17. — §. Odwrót, powrót, obrót nazad gdzieś był; baö Umwcitbeit, Umfe^reu, Buritcffebreit. Jaropełk, poraziwszy Połowców, gdy ich daleko gonił, uszykowali się znowu , a uczyniwszy odwrót, potkali się z nim, i samego pojmali. Stryjk. 186. Gdy nasi w dalszą biegną pogoń, nieprzyjaciel dał na odwrót, i pobił ich. Nar. Hst. 7, 230. t. j. obrócił, znowu się im stawił ; er fetyrte fiel) wtebcr gegen fte, bot tljnen toteber bte @łtntc. Prosił Skarga , aby mu do komórki zakonnej odwrotu dopuszczono. Birk. Sk. E. Okazya ma odwrót trudny, gdy ubieży. Min. Ryt. 4, 153. Trudny odwrót do świątobliwości, kto jej raz odstąpi. Birk. Dom. 66. Zbójca koronny bogaty plon wziąwszy, Odwrotem grozi, mało odpocząwszy. Groch. W. 558. — Aliter: Rozkochawszy się w niej, w nadziei szwankował, Tylko tam, kędy buki cień sklepiły gęsty, Wykradając się z domu, miewał odwrót częsty; assiduo veniebat. Nag. Wirg. 488. — Na ODWRÓT adverb., na odwet, na odraz, odwetując ; bagegett, bafttr, jur Selobntutg. Wyciął mi policzek , a ja go kijem na odwrót. Tr. ODWROTNICA, y, z., odszczepienica, bte 3lbtriimttge. Nawróć się od-wrotnico Izrael. W. Jer. 3, 12. Przeto że cudzołożyła od-wrotnica Izrael, dałem jej list rozwodny. ib. 3, 8. ODWROTNY, a, e, ODWROTNIE adverb., — §. a) Activ. odwracający, oddalający; abfeljrcnb, abwettbettD, ablcttenb. Cn. Th. — §. b) Passive: Do odwrócenia, mogący być odwróconym, przywrotny, revocabilis. Cn. Th., abwettbbar, nncberrufbar, erfejfbar; Vind. odvernliu, odbronliu; Croat. nazmencze ; Ross. OTBOpoTHbtîî, OTBpaTHMbin, OTBpaTH— TGJtbHbiH (* 2. szkaradny, brzydki); Sorab. 1. rocżenite. Tył nieodwrotny podał. Otuk Ow. 548. Kara lżejsza , odwrotna i nagrodna. Pilch. Sen. 125. — §. c) Odwrotny na drugiego, reciprocus. Cn. Th. Stosunek odwrotny,

ODWRYKNAĆ-ODŻALIĆ.

ODŻARTOWAĆ - ODŻENIĆ.

507

wanie odbyć, ob. Ożafować; ju (Sttbe beflagen, genugfant betrauern, abtrauern; Vind. fe odshaliti, odshalostiti fe, sashaluvati, isshaluvati; Sorab. i. wotżaruyu ; (Carn. odshaliti consolań). Eneasz mamki przy jej mogile odźalił. Otw. Ow. 577. odpłakał, żałobę po niej odbył. — §. 2) Odważyć 'co, na szańc stawić, narazić; etwa3 $retâ ge» ben, anfopfern, bran fejjen; Vind. skufiti, vagati na kai, vundajati na kai. W męstwo się ubierzmy, zdrowia odżałujmy, I nie więcej je jak trzeba miłujmy. P. Kchan. Jer. 261. Lepiej raz na taki wydatek pieniędzy odżałować, niżeli na insze drobiazgi. Kras. Pod. 2, 137. Desperacko zdrowia odżałowali. Psalmod. 90. I żywota i zdrowia odżalił dla sławy. Pot. Pocz. 608. Otw. Ow. 372. Do dzielnego męża należy karami się nawet odżałowania się na mężne sprawy nie odstraszyć. Siem. Cyc. 540. Zdrowo przyszli, prawie odżaleni. Białob. Odm. 26. Od-żalony na wszelakie kaźni i śmierć zostawiony. Otw. Ow. 565.

ratio inversa, ixmgefe^rteê SerMItttijb Jak. Mat. 1, 87.

Geom. Nar. 1 , 42. Lesk. Mier. 2, 81. Krutnl. Chym.

50. Odwrotnie proporcyonalny. Jak. Mat. 1, 157. et 87.

Geom. Nar. 1, 193. Kpcz. Gr. 5, p. 21. Reguła trzech odwrotna. reguła Irium inversa. Lesk. Mier. 2, 84. Jak.

Mat. 1, 156. Solsk. Geom. 2, 58. — §. d) Odwrotny, odwrotowy, odwracaniu abo wracaniu służący, wracalny, tropicus. Gn. Th., SBBenbe *. KoZa niebieskie odwrotne, bte SÖCttbefretfe. Odwrotowy wojenny znak. Cn. Th. 3RÜÆ* augSjeufyett,    junt 9îüc?$uge. Chrośc. Luk. 252.

ODWRYKNAĆ, f. odwryknie cz. jedntl., Odwrykać niedok., odwarkać, odmrukać, odmawiać, responsare. Mocz., nń« berbelferit.

OD WSTAWAĆ, oh. Odewstawać.

Z ODWSTECZY * na wstecz nazad, odwrotnie, na odwrót; nicftt)ćirt3, jurud Po coż za płochą sZawą próżnym grotem Chciwie ciskamy, Bo ona sypiąc z odwsteczy Strza-Zy, kaleczy. Zab. 15, 315. Rzew.

*ODWSTYDZIĆ się, recipr. dok., Boh. odstydéti se--per pu- ODŻARTOWAĆ f. odżartuje cz. dok, oddać zart. Cn. Th.,

dorem liberari.

ODWZAJEMNIĆ, f. odwzajemni cz. dok., Odwzajemniać nie-

Ross. OTiuyTHBaTL ; @d)erj crttnebern. Pot. Jow. 2, 48, cf. odrymować.

dok., wzajemnością odpłacić; errotebern, mit Cśnitiebcrn ODŻE, ob. Ot, Otże.

lofmen. Zab. 16, 384.

ODŹEGAĆ cz. dok., odpalić, spaleniem odjąć, abbremten;

ODWYKŁOŚĆ, ści, ź., odwyknienie, nie zwyczaj, niepra-    Croat. odsisem; Ross. OTJKeub, oraairaib, («2 próbować

ktyka ; Carn. odvâda ; Ross. OTBUUKa ; Itngenwljntfieit, 2Jîau*    gorzałkę zapaleniem próbki ; OTJKiirB próba gorzałki za-

0Cl ber Hebung, (Entroßfmang. Litwa długą odwykłością    paleniem; OTJKHrajHima naczynie do próbowania gorzałki

wojowania zniewieściała była , desueludo. Krom. 739. OD-    zapaleniem).

WYKNAĆ , f. odwyknie neutr. jedntl., Odwykać niedok.; ODŻEGLOWAĆ, f. odżegluje cz. dok., pod żaglem odwinąć, Boh. odwyknauti, odwykali; Sorab. 1. wotwoźam szo :    odpłynąć; Vind. odjadriti , odpelati le, odladjati, s’ladio

Carn. odvadéti, odvadam so; (Sorab. 1. wotwuknucź ;    odpelati fe; Bosn. odjedriti, odjdriti ; Ross. otimutł,

Vind. odvuzhiti fe * oduczyć się); Ross. OTBŁiKHyTb, ot-    OTinibiBaTb ; abfcgelît.

się niedok. et frequ., żegnając odpędzać, odganiać, odwracać robieniem krzyża, pr. et tr. ; uoit jt ćfj incg fegnett, roeg fmtfcen, uerbannen, tueg fetyaffen. Odżegnajmy się grzechu, i z nim czarta. Wad. Dan. 191. Śmierci się nikt nieodżegna. Zegl. Ad. 255. W imię ojca ! ej daj mi pokój ! nie mogę się odżegnać od Wc Pana. Boh. Kom. 1, 90. Teat. 16. b, 136. Od podwieczorku do ko-lacyi , a i potyrn , nieodżegnany gość z Jegomości. Teat. 51. b, 32. niezbędny, ein nidjt fortjubrtngenber ©aft. Cnota rzeczy niepoczciwych uczy się odżegnać. Rej. Zw. 4. Miast, wsi, srebra, złota, o co ludzie za łby chodzą, Kluk. Zw. 1,    347;    Vind.    diuji    prafez,    diuju    prafe ;    etu    on się odżegnywa. Gorn. Sen. 518. Czemu się    tak    od-

Jpauptfcfynrnn,    ctrt altfê    nttlbeê @dpetn,    cf.    pojedynek;    (Eccl.    żęgnawasz? cur adeo abominaris? Mącz.

nnoKT, 1. pustelnik, 2. æiibüi Bepnb, Graec. ponog; ODŻENIĆ, /. odżenie, odżonę cz. dok., Odżeniać niedok., Ross. OAHHeifB pojedynczy człowiek, samotny, bez fami- Boh. odehnati, odeżenu , (cf. ożonąć się); Eccl. OTJKeHy-lii).    Odyńce    gniewliwe. Banial. J 2. Bystry hodyniec.    tu.OTHcemnH ; odganiać, odpędzać; abtreiben, tueg treiben,

Hor.    2, 102.    Nar. 2. ODYNIEC, herb ; w polu niebieskim    jurittf jagen, prüdf treiben. Oświeć nas z swojej jasności,

biała    strzała,    z krzyżem przez śrzodek. Kurop. 3, 56,    A odżeń wewnętrze ciemności. Kanc. Gd. 5. Kto od-

ein Stoppen.    żenie strzałę, od Strzelca mocnego wystrzeloną?    Leop. 4

ODYSKAĆ, ob.    Odzyskać.    Ezdr. 16, 7. Iżeś ty majętność odegnał, odżonę    cię    też,

ODZĄĆ    cz. dok.,    Odźynać niedok., żęciem odciąć, lub też    abyś mi kapłanem nie był. Leop. Hos. 4, 6. On cię od

żęcie    odbyć,    abmaljcn; Croat. odsinyamsze; Ross. oto-    łupu ze sromem odżenie. Hor. 2, 134. Kniaź. ODŻEŃ-

JKaTt, OTHCHHaTB. Odżęcie Ross. othchitb, odbycie żniwa, CA, y, m., odganiacz, odpędziciel, oddalacz. Wlod. ber cf- wyżynek. t    2lbtreiber, Śurutftreiber.

ODZALIC, ODŻAŁOWAĆ, f. odżałuje cz. dok., § 1) żało- ODŻENIĆ się, f. odżeni się recipr. dok., z małżeństwa wy-

BbiKaib; odkładać się czego, desuescere. Macz.; entwöhnt ODŻEGNAĆ się czego, f. odżegna recipr. dok., Odżegnywać werben, ftcfy abgewognen. Późno serce odwyknie, w czym się długo ćwiczy. Bardz. 'Trag. 212. Odwykły, odłożony, desuetus. Macz.; abgeroöjjut, entwöhnt; Ross. otbhkjhä,

OTBUKinih. Obleżałym i prac odwykłym na wały morskie nasieść kazano, i żagle rozwinąć. Zebr. Ow. 561. resides et desuetudine lardi. Desueludo, odłożenie , odwyknienie.

Macz.

ODYMAĆ, ob. Odąć. ODYMIĆ, f. odymi cz. dok., Odymiać niedok., okopciać , wędzić, infumare. Macz. ; Vind. odimi-ti; berdudjem, runb um räucherig machen.

1. ODYNIEC, ‘HODYNIEG, ńca , to., dzik samiec już stary.

stąpić, rozwieść sie , ftd) »ont ©atten fdjetben. Zona u Turków nie może sie nigdy odżenić, póki jej mąż nie da chleba, masła, ryżu. Klok. Turk. 188.

'ODZEW, G. odezwu, m.; Ross. ot3Hb:b; odwoływanie sie do wyższego sądu, appellacya, bfl8 SlppeUtren, (cf. po-

wę mądrzy odziedziczają ; lecz głupi hańbę odnoszą. Budn. Prov. 3, 35. Tyś serce jej odziedziczył. Teal. 22. b, 94. ODZIELENIEĆ , f. odzielenieje neutr. dok., na nowo zazielenieć, odżyć, znowu zakwitnąć; trneber aufgrmten, roteber Aufblühen. Odzieleniała Polska, związkiem dwu potę-zew). Ktoby był na jawnym występku pojman, temu    żnych narodów. Nar. Hst. 5, 412. Rozradowałem się,

odzew iść nie ma. Siat. Lit. 192.    Odezwu pilnować, ib.    że wżdy już odzielenieliście o mię starać się.' Budn. Phil.

206. *Odzow do wwższego sądu.    Czack. Pr. 2, 100. et    410. (znowu zazielenieliście w staraniu. Bill. Gd. baß ifir

105; ob. Odzow, cf. odezwa.    ruteber roacfer roorben fepb. ßutlj.)-

ODZIAĆ f. odzieje cz. dok., Odziewać    niedok.; Boh. odjwati,    ODZIEMEK, ODZIOMEK (Os. Rud. 70), mku, a, m., część

odjti, odjl, odégi ; Slov. odjwarn ;    Carn. odęti, odęnem,    zewnętrzna korzenia, która nieco z ziemi wystaje, i z któ-

odevam legere ; Vind. odejat, odöjat, pokriti, okuldjati,    rej pień nad ziemią się wznosi, caudex ascendens. Bot.

obdjati, oblezhi, oblazhiti, ogvantati, oklaidrat, nadjati,    Nar. 49; baS SÜBurjeîenbc, ©tammenbe etneê SaunteS ; Boh.

noterodivati, noterodeniti ; Croat. odévam, odelszem,    kmen, parez; Carn. dêblu; Vind. brune, deblu, steblu ,

obgrinyam, oblechi, opravlati; Bosn. odjetti, obucchi, (cf.    (cf. ździebło), deblen liefs; Sorab. 2. schtom; Sorab. 1.

oblec); Dał. odditi ; Rag. odietti, odjêvati, obûchi, oblâ-    zdónk ; Ross. OTpyôoK'B, OTpyóoueKB, K0J[04a, (cf. kło-

citi ; Ross. o^tł, o^BaTL, 04e*4aTŁ, hü41>tl, Ha4’bBaTB ;    da). Chropawy i sękowaty odziemek. Tr. Tel. 317, cf.

e, imus.

508

ODZEW - ODZIEDZICZYĆ.

ODZ1ELENIEĆ - ODZIERZEĆ.

Eccl. ocenami, 04e*y, opusmi, ojvëbatii, (oppos. H30-    pień, pniak. ODZ1ÈMNY, ODZ1EMKOWY, a

4tHTH rozebrać); przyodziewać, ubierać, obłoczyć, okry-    Cn. Th., unter*, baê unterfte ©tammenbe betreffend *Od-

w'ać; befletben, flctben, bebetfeit. W różnych krajach ró-    ziemna koszula *‘ODZIEMNICA, y, i., ciasnocha. Wiod.,

znie się odziewają, kluk. Zw. 1 , 57. Nie odzieje się    Tr., subucula. Cn. Th., nadołek, dolna część koszuli

nagi z odartego. Mon. 71 , 794. Zima śniegiem, by    z grubego płótna, przyszyta do górnej koszuli cienkiej

wełną, pola odziewa. J. Kchan. /Y 211. Odziany, obie-    u chłopek Krakowskich. X. Kam., ber wittere gröbere

czony ; cf. ubrany; (Slav. hodiven). Kwiatki różnie odzia-    beê ipembeê ber Sćtucrtnnen.

ne. Groch. W. 358. Ptaki rózgą lepem odzianą zdradza- ODZIENIE, ia, n., odzież, szata, suknia; Stletbung, flnjug. ją. Olw. Ow. 628.    Starość młodością odziewasz. Past.    (Boh. odénj * armatura, odenec • armatus, odéw * vestis ;

Fid. 55. (cf. odzież, odzienie, odziewek ; odziecka).    Ross. 04^10, 04ta4buo przykrycie). Ubiór splendidiorem

ODZICZEĆ nijak, dok., dzikim się stawać, öertötlbern ; (Croat.    vestitum signijicat, odzienie simpliciorem et viliorem. Cn.

odevjavam). Odziczałe Podolskie pustynie ; vastae soli-    Th. Człowiek dla pokrycia swojej nagości, z cudzych

tudines. Krom. 773. — Active: Croat. odivjavam sylvestrem    rzeczy zażywa odzienia. Kluk. Zw. 1, 57. Odzienie dla

reddo.    człowieka potrzebne, dla ochrony od przykrości powie-

ODZIĘBIC, f. odziębi cz. dok., Odziębiać niedok.-, Boh. od-    trza. Pir. Pow. 72. Odzienie swe z wełny ma lud po-

znobiti; §. 1) odmrozić, ein ©lieb erfrieren. Odziębiłem    spolity, Lecz z jedwabiu xiążę, pan, spahy znamienity,

sobie ręce. Tr. — §.2) Odziębić, zimno odpędzić, ocie-    Paszk. Dz. 122. Prosiła nas o" odzienie klasztorne.    Teat.

plić, rcieber eroannen. Wiosna odziębi lody.    Tward. Wf.    46,    4. (o habit). Jakie odzienie, takie uczczenie.    Rys.

259. ODZIĘBNAĆ , f. odziębnie neutr. jedntl., odmar-    Ad. 18. Cn. Ad. 298; cf. jak cię widzą, tak cię piszą;

znać; Ross. (maÓHyn,; erfrieren, crftarren, abfrieren. Rę-    Hieiber machen Sente. Zwierzęta z przyrodzenia mają odzie-

ce im odziębły i tak stwardziały, iż ledwie    na wiosnę    nie,    pierze, sierć, włosy, wełnę. Petr. Ek. 47.    Ciało

ku swemu przyrodzeniu przyszły. Baz. Hst.    371. OD-    jest    odzienie duszy. Haur. Sk. 449. ‘ODZIENNIK, a. m.,

ZIĘBLINA, ODZIĘBLIZNA (Tr.), y, i., Boh. oznobenina ;    szatownik, krawiec, vestiarius. Mąez., szatnik; Croat.

miejsce na ciele mrozem naruszone; erfonte ©telle, grojł*    odechnik ; ber ^letbermadjer. (Croat. odechnîcza vestiarium).

beule, ftroft. Na zajątrzoną odzięblinę, rzepę dobrze jest ODZIERAĆ, ob. Odrzeć. ODZIERACZ, a, m., który kogo przykładać. Syr. 1042.    odziera; Vind. odertnik, fhobovez; Croat. odiravecz, ode-

ODZIEDZA, ‘ODZIECKA, i, %., błonka, skórka pęcherzo- ritel ; ber Abreißer, ÜBereißer. (‘ODZIERZ, ob. Odzież), wa, okrywająca co w ciele; ein tpâut^en, eine #ûut im ODZIERZEĆ, OBDZIERŹEĆ, /. odzierży cz. dok., Odzierżać Körper. Blonki abo odziecki mózg odkrywające. Syr. 402.    niedok., Odzierżywać fregu.; Boh. obdrżeti ; Sorab. 1.

Łożysko i inne odziecki abo okrycie płodu. ib. 742. et    wobdżerżu ; Vind. obdershati, sdershati; Croat. zdorsavati ;

185. Zbierz wszystką tłustość z jelit i odziedzę z wą-    Ross. 04ep?KaTL, 04ep*HBan>; Eccl. o^fTLUUiTii, 04ep>Ky,

troby. Radź. Exod. 29, 13. (odzieckę wątrobną. Leop.    OKpauraiH ; otrzymać, utrzymać; erholten, behaupten. Mieli

Budn. ib ). Omentum, wmętrzna błonka albo odziecka, któ-    tu doczesne błogosławieństwo odnieść a odzierżeć od niego,

rą wnętrzności nakrywane. Macz. Involucram, wszystko,    Rej. Post. R 6. Konstans wszystko państwo na zachód

czym co bywa obwijano, abo obleczono, odziecka, błon-    słońca obdzierźał. Biel. Św. 59 b. I areybiskupstwo i bi-

ka. ib. Łupiny albo odziecki z owocu palmowego. Syr. 10.    skupstwo Krakowskie odzierżał Fryderyk. Biel. Kr. 432.

ODZIEDZICZYĆ, f. odziedziczy cz. dok., Odziedziczać nie-    Jej prośba wszystko odzierżywa. Sekl. 78. Miasto było

dok., dziedzictwem wziąć, dostać, zyskać; junt ©rbtljetl    oblężeniem tak bardzo ściśnione, że już o odzierżeniu

nehmen. Gdy Pan mówi: odziedziczcie żywot wieczny, to    się nadziei nie było. G om. Sen. 185. feine Hoffnung ftdj

znaczy, żebyśmy otrzymali żywot wieczny. Dambr. 414. Sła-    JU behaupten. Przy swojej radzie odzierżeć się nie mogli.

Warg. Cez. 151. (Eccl.    , o64ep*CTBO, Bce w myśli ułożonego na papierze odznaczenie, abrysem

to, W) C04ep*HTŁca, mymecTBO, ob. Dzierżawa; He-    zowią. Kluk. Rośl. 1, 38. Grzbiety ścian łozowych od-

04ep*HM0 bez gruntu, bez fundamentu; 6e30Ó4ep>KHMH ;    znaczają się, i podług tego odznaczenia , zbiera się drze-

Graec. dnspdrjTiroę, nullo loco vel tempore circumscriptus).    wo ukośnie. Jak. Art. 1, 289. — §. b) Odznaczać * na

ODZIERŹYĆIEL, a, m., który co odzierża, ber ettoaê    znak znakiem odpowiadać, baê 3^t^»en ermtebern. Na rufie

erhält, behauptet; Vind. obdershnik.    stojąc,    żegnał go ręki kiwaniem, Także mu    odznaczała,

ODZIEWAĆ, ob. Odziać. ODZIEWAĆ,    ob. Odziewnąć.    kiwając    też za nim. Otw. Ow. 451.

m. ; Boss. OT3UBKa; odgłos; ber StberfcfjaH, Stberljall. Niechaj się echo coraz odzowie, A odzow w dalsze

ODZIEWALNY, a , e, odzianym być mogący, na wierzch, ODŹONĄĆ, ob. Odżenić. wierzchny; junt Slnjteljen, Ober»; Boh. odèwacy; (Ross. ODZOW", u,

odaje lasy. Zab. 10, 206. Zabi, et 10, 201. §. Odzow do wyższego sądu. Czack. Pr. 2,

o.*

509

ODZIERZYCIEL - ODZNACZYĆ.

ODŻONAG - ODŹWIERNIE.

04’bflifcHHH przykrywalny, pościelny). Pan Jezus dwie suknie miał, jedne całą dzianą, a druga była płaszcz odzie-walny. Gil. Post. 53. Miał jednę suknią opaloną już na Zabi —

sobie, włożył tedy drugą odziewalną. W. Post. W. 3,    105. ib. 100; ob. Odzew. ODZOWIC, ob. Odezwać. OD-

268. Kożuch barani męski odziewalny. Stat. Lit. 595.    ZOWNY, a, e, ODZOWNIE adverb., §. 1) odgłos dający ;

ODZIEWA, y, i, ODZIEWEK, wku, m., odzienie, odzież;    nnbertyallenb, n?tberfd;aXIenb. Gaiki gwarem leśnej rzeszy

ÎUetbwtg, Sefletbuttg. Porwawszy na się zbrudzony odzie-    odzowne. Kar. Dz. 2, 35. W tym zagrzmi trąba, aż

wek. Zab. 13, 278. Treb. Owieczka z swego runa, niby    brzegi Wiślane Trzykroć odzownym rozległy się echem,

z drogiego obnażona odziewku. Zab. 15, 55. Jeden w    Kniaź. Poez. 2, 59. — §. 2) Odzowny » odwołany, do

odziewku, drugi odartusem. Zab. 14. Kazimierz testa-    odwołania, mogący być odwołanym, cofniętym, albo od

mentem oddał córom swoim wszystkie uliiory albo odzie-    którego odzew, t. j. appellacya, idzie; nuberrufbctr, mibet*

wy łożnicy swej i innych pokojów. Biel. Św. 220. obi-    ntflicb, abrufbflr. Najwięcej używa się negative nieodzo-

cia, Metbmtgeti. ODZIEWISKO, a, n., odzież podła,    wny ; Croat. nedozovlyiv; Ross. HenpejO/KHbiM. Bogów'

brzydka , n. p. Dziewczę na nim odziewisko było. Zebr.    wyroki są nieodzowne i niewzruszone. Pilch. Sen. list. 2,

Ow. 320.    266. Podał się Jowisz losów nieodzownej sile. Dmoch.

ODZIEWNĄĆ komu, f. odziewnie intrans. jedntl., Odziewać    II. 2, 113. Nieodzowny cię wyrok z bladą śmiercią goni.

niedok., na drugiego ziewanie ziewaniem odpowiadać;    ib. 2, 127. Męki wieczne nieodzowne. Smotr. Apol. 114.

Graec. dn^paopai. Cn. Th., einem    ncubgdÇîteit.    Wyroki    sejmu'o wszystkich Rzpltćj    potrzebach nieodzo-

‘ODZ1EWNY, a, e, odziany, okryty; befletbet, bebecft.    Drze- wnie stanowią. Ust. Konst. 2, 268.    Jeżeli    nieodzownie

wa odzjewne owocem. Zgb. 13,174.    ODZIEŻ, *0DZIERZ,    wyrzekłeś moje ukaranie.... Przyb. Luz. 104. Nieodzo-

ODZIEŹA, y, z., ODZIEZKÀ , i, i.,    zdrobn. ;    Boh.    odëw    wne potrzeby. Przestr. 334. (t. j. konieczne, gwałtowne).

* vestis, (odënj « armatura, odénec » armatus) ; Slov. odèw, Nieodzowność Ross. HenpejroacHOCTt. raucho, (cf. rucho); Sorab. 1. wobhlecenżżno, wodżewk ; ODŻUC, f. odżuje cz. dok., Odżuwać niedok., już pożute Garn. odęja tegumentum, oblàzhilu,    obleka;    \ind.    odeja    znowu gryźć, przeżuwać, mteberfälten. Zwierzęta odżu-

teges, oblàzhilu, odievalu, odizhia,    obliek ;    Croat.    odè-    wające, wół, baran, kozieł. Zool. 62. Bydlętom odżuwa-

cha, odèlo, odetel, oditel, odev,    oprava,    halya ;    Dal.    jącym są cztery żołądki właściwe, ib. Kluk. Zw. 1, 41.

oditya; Rag. odjecchja ; Bosn. odjechja, haglina; Slav. 'ODŻWIĘCŻYĆ, ‘ODZWONIĆ cz. dok.-, Eccl. o6s3ByMaio, hodicha ; Ross. 04e*4a, 04e*a, 04'taHie; Eccl. ; oÓBSBeHHK) circumstrepo.

(słowo Ruskie. Dudz. 32); odzienie, bie »ung. Zdra- ODŹWIERNI, ODŹWIERNY, G. ego, suhst., wrotny, bra-dnym oszustom sprawuje odzieże. Jabl Tel. 40. Widząc    mowy, ber ^ürpter; Slov. wrâtnÿ; Croat. vratar ;’ Bosn.

jej ‘odzierze, Zrzuci swoje, a w nie się co rychlej przy-    vrator; Ross. 4B0pHHKï, npH4BepHHia, 4BepHHK’B. Prosił

bierze. Zab. 6, 7. Odzieza. Petr.Ek. 108. Zmokła odzieza    odźwiernego,    aby go z kościoła nie wypędzał, gdy zaschła na pagórku. Zab. 15, 46. Czerwonych złotych 300    mykaf; ale wrotny kościelny grubo mu łajać począł. Sk.

będzie^dosyć na stół, metrów, odzieżkę przystojną. Teat. Żyw. 1, 229. Drugi z stopniów święcenia jest odźwier-19, 83.    nego; jego urząd nosić klucze kościelne, zamykać, otwie-

ODZIMNY, a, e, zimowy. Tr., Sinter». ‘ODZIMIE, ia,    rać kościoł,    wypędzać wyklęte. Karnk. Kat. 264. Kucz.

n. ; Ross. OT3HMie ; pozimie, późna po swojej porze zi-    Kat. 2, 616.    Odźwiernych mu nie trzeba, strzegą drzwi

ma, ber 9?ctd)ttHnter.    dłużnicy. J. Kchan. Dz. 34. Odźwierny serca pańskiego.

ODZIOMEK, ob. Odziemek.    Zab. 7, 305. wierniś. ODŹWIERNIA, ODŹWIERNA,

ODZŁORZECZYC, /. odzłorzeczy cz. dok., na wzajem zło-    ODŹWIERNICZKA, i, i, dem., bte îlmrtmtcrinn; Bosn. vrata-

rzeczyć, na złorzeczenie złorzecząc odpowiadać, rcmale-    rięa ; Ross. 4BepHHua, npH4ßepHHua. Odźwierna bram pie-

clicere. Cn. Th. ; mtbcrfludjen. Włod.    kielnych. Przyb. Alilt. 60. Odźwierniczka. Sekl. Joan. 18.

ODZNACZ\C, f. odznaczy cz. dok., Odznaczać niedok., §. a)    — §. Komora odźwiernego, szwajcarnia. X. Kam., bte

znacząc odróżnić; befemberś auëset^nen, abjet^nen, bijltn»    ïÿurÇüterfiube. ODŹWIERNE, ego, n., przypustne, po-

gutren, ouêmerîen. Czucie żywsze, dla odznaczenia go od    darek odźwiernemu. Cn. Th., Wlod., @ittla$gelb. ODŹWIER-

innych, zwano miłością. Teat. 41, 114. Charaktery rze-    NICTWO, a, n., urząd odźwiernego, bû§ î^iür^ûterûmt.

czy i osób, w twoim dziele wprowadzonych, właściwie    Odźwiernictwa nie zdano nikomu ; custos in limine nullus

odznaczone i zachowane być mają. Pir. Wym. 320. Planu    Źebr. Ow. 287. — ODŹWIERNIE , a, m., Medic. pyro

510 ODZWYCZAIĆ - ODŻYWN Y.

OFALTORZYA - OFIARA.

lus, prawe żołądka uście. Perz. Cyr. 1, 178. et 47. bte żywiający , neu BeleBettb. Materya odżywna lub ożywna jest

ta, która jestestwom organicznym za pokarm służyć mo-ODZWYCZAIC, f. odzwyczai cz. dok., Odzwyczajać niedok., że. Śniad. Teor. 57. odkładać, oduczać kogo; aBgeroöfmen, entwöhnen; Sorab.

1. wotwożam ; Vind. odvaditi, odvajati ; Croat. odvagyu-jem, odvucham ; Ross. OTBa^HTt, OTBa>KHBaTb. Odzwyczajenie, Vind. odvada, odvajenje ; Ross. 0TBa4Ka, (ma- ‘OFALTORZYA, ob. Oferta, Ofertoryum.

Humaine. Odzwyczaić się, ob. Odwyknąć; (Vind. odvadim OFARBOWAĆ cz. dok., w koło pofarbować; BefćtrBen , um* fe). Nie za tydzień, ani za rok, złym się rzeczom odzwyczaić , a przyzwyczaić dobrym. Hrbst. Nauk. h 7 b.

ODŻYĆ, f. odżyje neutr. dok., na nowo rozpocząć żyć; non OFEJDAC, f. ofejda cz. dok., osrać, posrać; Befleißen; nettem auflcBen, neueö CeBert Befommen, cf. ożyć; (Ross. (Croat. ofaytavam humecto). Nie ciągnij psa za ogon, Otjkhtb przestać żyć, pożegnać się z życiem; przestać    bo cię ukąszę albo    ofejda. Rys. Ad.    42.    Ofejdawszy

być przy kim). Gdyby on odżył, i w tymże u świata    oblizuje, ib. 52. (cf.    obraziwszy leczyć;    uderzywszy    pobył szacunku, jak przedtym. Mon. 65, 462. Siem. Cyc.    głaskać). Ofejdać się Boh. neraditi.

536. Nadzieja w sercach naszych odżyła. Gaz. Nar. 1, 92. ‘OFERT, u, m., 1. OFERTA, y, i., ofiarowanie grzeczne, Odżyła wojna z większym gwałtem w następującym ro-    (z Franc., cf. Łac.    offerre, cf. oblata);    IjöfltcfyeeS    9ln«

erBtetcn, ©ienftantrag. Nie chciała mnie słuchać, gdym do niej palił oferty. Teat. 54, 31. cf. cholewy smalić; ba td) fBr bte 6our machte. Słówek, ofertów i tytułów siła. Past. Fid. 262. Judasz Pana ofertem wydaje nieszczerym. Pot. Zac. 41. t. j. pocałowaniem. — 2. OFERTA, OFERTORYUM, ‘OFALTORZYA, część mszy ś. ; ein %\)ń\ ber SDłejfe.' We mszy owo miejsce po Dominus vo-biscum, aż do tego, gdy xiadz mówi: per omnia saecula saeculorum, ofertoryum się nazywa. Pini. Kam. 144. ib. 124. Przy ofercie Król koronowany chlćb i wino na ołtarz kładzie. Gwagn. 19 L Grzegorz papież ustawił we mszy ‘ofaltorzią. Biel. Św. 69. OFERTOWAĆ się, f. ofertuje się recipr. dok., usługi swoje ofiarować, feilte ©tenftc miBieten. Wszędzie się ofertował, lecz nigdzie statecznie. Bardz. Trag. 454. ÓFERTOWNICZEK, czka, m., fircyk, uniżony sługa całego świata; ein @petcßefiecfer, untertfydmgft gefjorfamfter ©teuer. Strzeż się ofertowniczków, or&HCKaTŁ 40ÆSKH0.    którzy różne kształty według czasu na się biorą. Fredr.

' ODZYWAĆ, ob. Odezwać.    Ad. 19.    ‘

ODŻYWIĆ, /. odżywi cz. dok., Odżywiać niedok., zgłodnia- OFIARA, y, i., OFIARKA, i, z., zdrobn., Bals. Sw. 1, 106.

z Łac. offerre; ofiarowanie Bogu; ba3 Opfern, Opfer; Boh. ofèra, obet, (ob. Obiata); Slov. obeta, dobrowolny dar; Sorab. 2. hopor , oppor, hoppor; Sorab. 1. wópor; Carn. aldov (cf. hołd, hołdować), voir, (cf. koline * bydlę od ofiary, ob. Kłóć; kaldovniza * stół od ofiar bitych); Vind. ofer, offer, aldou , mefha , saklani ofer, kervotozhni al-dou, kaldovina * ofiara bita, cf. kałdun; Croat. aldôv,

rechte Oeffnttng beS SDîageuê.

O F.

fdrBen. Ofarbował przyjście swe niewinna krwią dziatek. Rej. Post. F 1.

ku. Nar. Hsl. 4, 158; cf. odżywić.

ODZYSKAĆ , ‘ODYSKAĆ , ‘ODISKAĆ. (Cn. Th.), f. ‘odiska , odzyska cz. dok., Odzyskiwać frequ., odzyskuje pr. ; przychodzić znowu ku swemu; Sorab. 1. wofpat dostahwam; Vind. oddobiti, doldobiti; Ross. OTT>HCKaTŁ, orbiimy, ote-ncKHBaTŁ ; Eccl. BOcnpHCTfDKeBRK) ; nneber gewinnen, nneber erlangen, mieber erhalten. Chory siły odzyskiwać zaczyna, i już wychodzi. Perz. Lek. 310. Jan Zamojski ziemię Mołdawską ‘odyskał do królestwa Polskiego. Papr. W. 2, 62. Niema się co podobać, kiedy kto bez potrzeby cudzego słowa pożycza , a miasto odzyskał, mówi : rehabi-tował. G om. Dw. 45. ODZYSKANIE, 'a, n, ODZYSK, u, rn, ber SBtebergcnnmt ; Eccl. KECTasKiuime, KŁ?itf»tU|ieniiie, be^ei-ODZYSKACZ, ‘ODISKACZ. (Cn. Th.), a, m.,

CKSIINie.

odzyskujący, ber SBtebergenńmter; Bosn. dobitnik ; Rag. priosvoitegl ; Eccl. oóplmiHKE, OKfiT,T»Tfiab. ‘ODZYSKA-LNY, a, e, do odzyskania; Eccl. H3EiimeMbiii, KOTOparo

Jego nędznego posilać , cf. ożywić ; Vind. resbiulati, isloh-kotiti, polohkuvati; mit 9îaftrung ftdrfen, ererutefen. Wilk tłusterni barany swe odżywił głody. Gaw. Siei. 391. Cały obóz się trawi, nie mogąc ani się odżywić, ani nieprzyjaciela do bitwy przywieść. Chrośc. bars. 279. Z własnych folwarków ubogich odżywiał jak synów. Chrośc.

Job. 105. Władza odżywiająca, znajduje się w ciałach, mających konieczny wpływ na życie organicznych istot.    sàrtva (cf. żar), poszvetilische ; Dal. sartva ; Hung. aidés

Sniad. Teor. 34. Ćelsus wylicza te rzeczy, które niejaką    benedictio, óldozat sacrificium ; Dosn. posvetilisete, sueti-

tucz i odżywienie ciału dają, reßeiunt. Nyxt. Szk. 45.

Zmysły moje odżywiasz tą nadzieją. Teat. 49, 111. Bogus}. ODŻYWIĆ się * posiliwszy się ożyć; ttetteö SeBett Be* fontmen, jtt neuen Kräften fomnten. Zgoła wszystko się znowu stworzenie odżywi. Zab. 13, 160. Odżywianie się; reereatio ab aegritudine. Cn. Th. ; Sßtebergcttefltng. 0DZY-WICIEL, a, m., odżywiający, ber SBtcberBeleBer. Odżywi-ciel zatopionego świata, Deukalion. Zab. 4, 564. ODZY-WNOSĆ , ści, z., jest to własność materyi odżywnćj, mocą której wszystkie postaci życia przyjąć jest zdolna.

Śniad. Teor. 68. 23eleBung3fraft. ODŻYWNY, a, e, od-

liscte (cf. świątość) , sgjartva , sgiviuiça od posvetiliseta ; Rag. poklón , dâr, posvetilisete , svetilisete , xârtva ; Slav. prikazalishte (cf. przykazanie); Ross. jKepTBa, cbhth4H-ni,e ; Eccl. CBamôa, aspETKa, nfiiuiouiCHHie 6ory, t(teg4 (cf. trebnik, cf. trzewa), wepTBeHHaa, utpeMaa. W ofierze Bogu co dajem ; a w sakramencie łaskę jaką od Boga bierzem. Sk. Kaz. 285. Karnk. Kat. 2Ö1. cf. ofiarować Jowiszowi uroczyste czyny, sacra. Zebr. Ow. 179. Ofiarę człeczą odprawować. Past. Fid. 311 ; etn üJîenfcfyenopfer. Częstokroć sakrament ciała bożego imieniem ofiary bywa mianowany. Kucz. Kat. 2, 402. Ofiara bezkrewna. Bals.

0 F I A R N I C K I - OFIAROWAĆ.

OFIAROWNICA- OFIARUJE. 511

Niedz. 1, 441; duchowna i bezkrwawa. Sk. Dz. 210. — §. Ofiara , co sie ofiaruje ; baS bargebracfjte Opfer. U ołtarza stała z złocistemi rogi ofiara. Otw. Ow. 260. Chlebna ofiara. Hul. Ow. 59. — §. Po odpustach siedzą baby przed kościołem na cmentarzu z ofiarkami ( woskowe osóbki dęte, lub tez części ciała, n. p. ręce, nogi, serce i t. d.), które przechodzący kupują, i wszedłszy do kościoła na ołtarzach składają. Bandtk. ; Slblaftopfer. — §. Ofiara dobrowolna na wsparcie Rzpltćj. Jez. Wyr. (cf. ofierniczy rejestr). Dobroczynność i spólne udzielanie ofiarami nazw'ane są. Salin. 497. — Na ofiarę dawać * odszkodować, odżałować, odważyć; aufopfern, ^)3ref3 geben. Damoklesa rozjuszonemu pospólstwu dajcie na ofiarę ; może się krwią jego ułagodzą. Boh. Kom. 2, 519. Wielkie i bogate miasto łupiestwu na ofiarę poszło. Pilch. Sali. 256. (oddane, pozwolone było). — Ofiara czego komu; Vind. ponudba, ba3 Slnerbieten. Ofiarą dawać * ofiarować, darować; anbieteit, phtgeben. A wszelkie im pomocy ofiarą podaje, Jakie im tylko mogą starczyć jego kraje. Przyb. Luz. 57. OFIARNlCKI, a," ie, OFIARNICZY, a, e; Boh. obètnj ; Ross. jKepTBeHHHH, jKepniw ; ofiary sprawujący, *żerecki, ofiarownicki ; Opfer*, Opferpriefter *. Aaron sprawował urząd ofiarniczy. Budn. 1 Chroń. 6 , 48. Jer. Zbr. 38. Arystobul ofiarnickie dostojeństwo przemienił w królestwo, na sromotę stanu ofiarnickiego. Jer. Zbr. 29. OFIARNIE, OFIAROWNIK, a, w., *0FIAR0CZYŃCA, y,

m., (Chmiel. 1, 30.); Vind. ofravez, alduvauz, ofrar, ofruvauz, mefhuvauz; Carn. alduvavz, kalduvavnek, kal-duvavz ; Sorab. 1. wopornik ; Etcl. mepTBem.,    ; ber

Opferpriefter. Co insi, tłumacząc stary testament, kapłanem zowią, to ja ofiarnikiem, ofiarownikiem ; bo prostak, słysząc kapłana Samuela, rozumie takiego, jakowi teraz kapłani Rzymscy. Budn. Bibl. praef. Ofiarownik, względem ofiary ofiarowania, rzeczą samą ofiarownikiem zostawa ; póki ofiary nie będzie ofiarował, póty nie może być ofiarownikiem. Salin. 4, 496. Nie kapłanów, nie czystych ofiarowników, ale mocnych sobie obrońców szukają. Sk. Dz. 503. Ofiarownik pogański. Otw. Ow. 655. et 433; (cf. ofiarownica). — §. Ofiarownik, stół ofiarniczy: ber Opferttfcb ; (Vind. et Carn. kaldounifhe, kaldouni-za , kaldouna mifa). Po przyniesieniu z ofiarownika świętych darów, tę modlitwę kapłan mówi.... Pitn. Kam. 155. ÓFIARNIKOWY, a, e, do ofiarnika należący, Opferprtefter *. Wargi ofiarnikowe maja strzedz umiejętności. Budn. Mich. 2, 7. OFIARNY, OFIÂROWNY, a, e; Boh. obetnj, (cf. obiata); do ofiar należący, Opfer*. Niechaj udziała ołtarz ofiarny. 1 Leop. Exod. 55. Toporem ofiarownym białego kark zrazić chce byka; sacrißca securi. Zebr. Ow. 301. Ceremonie ofiarne. Bial. Post. 185. Człowiek w głupich zapędach w rząd się z Bogiem sadzi, I mniema, że mu dymem świat ofiarnym kadzi. Zab 9, 410. Zabi. 0FIA-R0STAN0WIC1EL, a, m., ber Oberopferprłefter. Przełożonych nad ofiarami 'ofiarostanowicielmi mianujmy; reges sacrorum. Petr. Pol. 2, 150. OFIAROWAĆ, ał, uje, cz. niedok. ; (Boh. et Slov. oferowati, oferugi, obëtowati, obétugi, prednaśeti; Sorob. 2. hopprowasch ; Sorab. 1. wopruyu ; 6’arn. ofruvati, ofram, ofrujem, vofram, vofru-jem , aldujem, kalduvam ; Vind. offrovati, ofrati, ofruvati, alduvati, kalduvati, ofer saklati ; Croat. aldujevali, po~ szvetiti; Hung. śldozom ; Bag. posvêtiti, posvechîvati, posvetillovati, poxartviti, prikâzati, poklonitti; Ross, »ep-TBOBaTb, nowepTBOßaiL ; Eccl. mpim, mpy); §. 1) Bogu ofiarę czynić, opfern. Prosiła go, aby wr domu jej ofiarował, t. j. mszą ś. miał. Sk. Żyw. 2, 400. Dyakoni, nie jako ofiarujący, ale jako służący, nie dotykając się najśw. sakramentu, patynę podnoszą; a kapłan, któremu właściwie ofiarować należy, i który już w samym poświęceniu ofiarował, doskonała już ofiarę bogu dedykując, mów’i : twoje z twoich i t. d. Pim. Kam. 119. — §. 6onstructio obsoleta: Prusacy do bożka swego z gęsiami, z kury i inszemi ptastwy ofiarowali się. Biel. 45. (t. j. ofiarowali mu ptastwa). — Mojżesz ofiarował Aarona i sy-ny jego. 1. Leop. Lev. 8, 6. (t. j. ofiarę sprawując poświęcił). — Ofiarować Bogu jaką krzywdę, urazę, zdać ją na Boga: ©ott anljctm fteilen. Mon. 74, 359.— §. Ofiarować się, ślubem obowiązać się Bogu do czego, n. p. W chorobie swojej ofiarował się do Częstochowy, sc. iść. X. Kam. ; ftd) burd) eine ©elnbbe oerbtnben. — §. 2) Transi. Ofiarować, odszkodować, odżałować, poświęcić; Vind. gorofrati, gorofruvati; anfopfent. Ofiaruję się* oddaję się na zgubę za kogo. Cn. Th. Chrystus ofiarował się samego,, przeto ofiarnikiem nazywany bywTa. Salin. 4, 323; Ross. npe/tnojKpeiH. — §. 5) Ofiarować co komu * potykać go czym, (cf. orędować 5.); anbteten, barbieten, antragen; (Carn. molęti, rnolim , ponudeti, ponudem , ponujam, sporôzham ; Vind. ponuditi, ponujati, doponuditi, napo-nuditi, oponuditi, podajati, dodeliti, pomoliti, priedpo-moliti ; Croat. nuditi, ponuditi, pomijam , ponudilszem „ nanńjam ; Slav. ponuditi). Lichwiarze do nas się zbiegają, i ofiarują nam pieniądze. Teat. 23, 51. — Ofiarować się komu * potykać swoją usługą; ftd) einem anbteten, antra* gett. Gdy się kto nazbyt ofiaruje, Albo już zdradził, albo się gotuje. Cn. Ad. 233. Rys. Ad. 15. Fredr. Ad. 19. Stryjk. Henr. A 3. Ofiaruje się co, zdarzą się, trafia się; eś ereignet ftd), begegnet, befinbet fid). Żydzi zamiast Jehowa czytają Adonai, ilekroć się w piśmie ofiaruje. Farn. 52. — Obsol. Ofiarować się komu * stosować się do jego chęci, dogadzać mu ; einem ju ©efallen leben, i^tn mtüfabren, ftd) nad) ibm bequemen. Zelim przysłał posła do Zygmunta, iż chce pokój z nim trzymać ; a Zygmunt' także się ofiarując Tureckiemu cesarzowi, posła'odprawił. Stryjk. 711. Jagiełło, usłyszawszy o przyjachaniu Witołdowym do Wilna , co rychlej do Litwy się wyprawił ; tam się Witołdowd i układnie ofiarował, Î z Skir-gajłem go pojednał. Stryjk. 460. OFIAROWNICA, y, z. ^ która ofiaruje Bogu, bic Opferprieftertnn. Domu dobrego-panny za ofiarownice bogini służyły. Pot. Syl. 121. Otw„ Ow. 432. OFIAROWNICKI, a, ie, ofiarniczy, Opfer*.. Wy będziecie mi królestwem ofiarownickim i narodem; świętym. Budn. Exood. 19, 6. Przeszły Jordan stopy nóg ofiarownickich na suszą. ib. Jos. 4, 18. OFIAROWNICTWO, a, n., urząd ofiarniczy ; Dpferprieftertlmm, ffrieftertfium. Poświęcisz mi ich na ofiarownictwo. Budn. Exod. 29, 1. OFIAROWNIK, ob. Ofiarnik. OFIARUJE, ob. Ofiarować.

512

OFICYAŁ - OFUKNĄĆ.

OFUKNĄĆ - OGANIAĆ.

OFICYAŁ, a, m., namiestnik biskupi w sądach i jurysdyk-    KNAĆ się na kogo * obrzucać się. Cn. Th., oburzać się;

cyi duchownej. Kras. Zb. 2, 269; ber bifdjöfUdje ©tell*    einen entfahren, fjart anlaffen.

O G.

oertreter. OFICYALISTA, y, m., powszechne w prawie Polskim, osobliwie sadowych, urzędników nazwisko. Kras.

pr., na język brać, zaocznie o kim źle gadać, obnosić go; einen bereben, nerlćiuntben; Vind. obrezhi, obriekati, obmarnuvati, obsierati; Croat. ogovarjati, ogovârjam, ob-lâjem; Bosn. opagnkati, pagnkati; Ross. bsahił, Banian., oóojTaib, oóaiTUBaTŁ, HacKa3aTt, HacKa3tiBaTb, HanyiaiŁ Ha Koro, naa6e4HH«iaTb. Ogadać kogo niewinnie. Teat.

Zb. 2, 269; ein Offtcialift, Officiant, ob. Oficyant. OFI-CYALSKI, a, ie, do oficyna należący, Official*. Rządy OGADAC, f. ogada act. dok., Ogadywać frequ. , ogaduje ofieyalskie. Tr. OFICYALSTWO, a, n., urząd i władza ofieyała, ba8 Offtcialat. Oficyałowie odprawują popis wszystkich osób kościelnych, każdy w oficyalstwie swoim. Vol.

Leg. 5, 468. OFICYANT, a, m., sacerdos qui sacriß-cando fungitur. Cn. Th., (cf. celebrant); ber ba§ $0$amt »errietet. — §. Oficyant * ofieyalista, Vind. ofiziantar.

OFICER, OFICYER, a, m., nazwisko powszechne urzędni-    28, 24. Nie lubię nikogo ogadywać. ib. 24, b. F 2.

ków wojskowych, tak Polskiego, jako i cudzoziemskiego    Liszka ^wilkowi przyjaciół psuje, Po całym lesie go oga-

autoramentu. Kras. Zb. 2, 274. Gaz. Nar. 4, 244; ber    duje, Ze żarłok nigdy nie nasycony. Karp. 7, 47. Oga-

Offtcier ; Slav. officir; Vind. predstoinik , fhlahtni flushil-    dywanie, potwarz, obmowa; Vind. obriekanje, obmarnu-

nik, isvilhni flushnik, ofezier. OFICEREK, OFICYEREK,    vanje, obrezhenje; Groat. ogovor, oblajavka ; Ross. 06-

rka, rn., demin.; ein Offtctrc^en, £)efter. OfftCterl. Coż    hocb. Miał materyą do ogadywania go. Mon. 70, 44.

się stało z owym młodym ofieyerkiem ? Teat. 43, 4. Ma    OGADACZ, a, m., obmowca, potwarca, oszczerca; ber

minę w tym mundurze ofieyerków, którzy to nie dawno    ÜBerlältinber ; Vind. obriekavez, obmarnuvauz, obriekar, f.

z pazików powychodzili, ib. 45, 34. OFICERKA, i, i.,    obriekarza ; Croat. oblajavecz, ogovoritel, ogovarjavecz ;

żona oficerska; bte ©fftcirêfrau. Wszystkie oficerki garni-    Bosn. opankavaç ; Ross. nOHOCHTejfc, f. noitocHTeibHHua.

zonu całego szaleją za moim panem. Teat. 4 4, 46. OFI- OGALAĆ, ob. Ogolić. OGAŁACAĆ, ob. Ogołocić.

CERSKI, a, ie, do oficera należący; Slav. officirski ; Ross. OGAŃ wilcza, Botan., ob. Wilcza ogań. OGANECZNIK, u Kozaków 3nauKOBbiH ; Officier*. Przyrzekł oficerskim sło-    a, rn., flabellifer. Mącz., oganiacz, z oganką chodzący;

wem. Teat. 7. b, 63. Sprawić się po oficersku. ib. 48,    ber SBebeltrager, Söebler.

62. OFICERSTWO, a, n., ranga oficerska, Officierrang.    OGANIAĆ, iał, ia, act. niedok., ‘Ognać dok., oganką od

Jabl Buk. J 3.    much, od ptaków etc., bronić, strzedz od szkody; flüten,

OFICYNA, y, z., OFICYNKA, i. z., demin., poboczne bu- bewahren, roefyren, ba3 ©d)ćibltd)e wegtreibenb ; Boh. oha-

dowanie przy pałacu lub dworze pańskim, dla ofieyali— stów dworskich ; ©citengebćiube, Słebengebaube für bie fyerr* fcbaftltdfen OfftCtanten. Po prawej ręce dziedzińca była oficyna kuchenna, z izbami dla czeladzi. Kras. Pod. 4, 6. Oficyna wygodna, ib. 2, 159.

OFIĆYUM, n., nabożeństwo, obrządek kościelny, osobliwie zaś, pacierze kapłańskie. Kras. Zb. 2, 269; bte oor* getriebene $Urd)enanbad)t, cf. agenda. OFICYUSZ, a, rn., xiega zawierająca ofieyum, agenda; bie $trd?ertagenbe. W brewiarzach, dyurnałach, oficyuszach i inszych xiążkach nabożnych. Solsk. Geom. 3, 59; (cf. trebnik).

nëti ; (Sorab. 4. wobhonicż zgruntować); Vind. okulgo-niti, okulgnati ; Eccl. orana»; Ross. oÔMaxny-rb, o6»ia-XHBaTL, (oóomaTŁ, oóorOHHTL doścignąć). Oganiać proso cudze * pracować za kogo innego. Dudz. 48. Cudzą pszenicę ogania, a jego wróble piją. Rys. Ad. 7. Pot. Arg. 729. Falib. C 5. Oganiać cudze konopie. Nar. Chodk. 4, 469. Rej. Zw. 257. Człowiek śpi, a fortuna muchy ogania. Teat. 20, 442. (czuwa nad nim). Wszystko Bogu podobna, choć człeku nie zda się, Wróbel proso ogania, wilk barany pasie. Pot. Pocz. 147. (na opak wszystko). — Transi. Kazimierz posłów do Jerzego OFIERN1CZY, a, e, od ofiar dobrowolnych; freiwillige ©a*    wyprawia, którzyby go ze złego rozumienia ognali; pur-

bett betreffend Protokół ofierniczy. Gaz. Nar. 2, 278.    gare. Krom. 627. — §. Oganiać co, koło czego, pędem

OFKA, i, z., imię Staropolskie * Agata. Jabl ller. Ofka,    oblecieć; ltmrenneu, fdfnell untfreifen. , Cztery kroć mie-

t. j. Eufemia. Biel. Św. 235.    siąc w pełnym świat był ognał kole. Zebr. Ow. 38. Je-

OFL1NA, y, z., lina bramująca boki żagla; jest na końcu    szcze promiennym stokroć nie ogonił Lat szafarz lej-

u hamulca uwiązana, i zakłada się na kule. Magier. Mskr.\    cein niestanownćj ziemi. Zab. 42, 420. Nar. — §. Na-

baö ©eitentau ant ©egel.    szczepił winnicę i ognał ją płotem. 4 Leop. Marc. 42,

OFNAL. Haur. Ek. 4 78, ob. Hufnal, z Niem. ber ipnfnagel.    4. t. j. opędził, obwiódł, otoczył ją płotem; umringte

OFUK, u, rn., ofuknicnie, fukanie ; ©dfelten, £oben. Proś-    fte. Ognany trzcinami, Drze się Nurnik do morza z

bom moim dzikim tylko jakimsiś odpowiadał ofukiem. Teat. 2, 421. OFUKNĄĆ, /. ofuknie cz. jedntl., Ofukać niedok. ; (Boh. offaukati se na nëkoho, obauzeti, obauzÿm ; Garn. nergâm , naherkati, saherkati, saherzhati, sadresi-tise, se obregniti, sareshati na koga, okleti, okounem); połajać; fdfelten, auSfdjelten, au$fd)mftf)ett. Gdy koło niego płakali, ofuknął ich: czemu lepiej pacierza nie mówicie za mię? co mi po tym płakaniu? Birk. Zbar.DZ. OFU-

rzecznemi wodami. Zebr. Ow. 556. (tectus). — Aliter: Nie możem ognać potrzeb naszych. Summ. Umiar. BZ b. (opędzić , uspokoić, zadosyć im uczynić). Występek ten ognać mógł, i ochylić słowy. Zebr. Ow. 324. defendere valuit. Pan, aby gębę jego ognał, a dopieroż złą, suknią z grzbietu przędą , ażeby ten gębaty grzech sławy mu nie ujął. Mon. 76, 770. (aby mu gębę zatkać). — §. Oganiać * odganiać, wegfd)eud/en. Ptaki muszą ludzie

w winnicach oganiać. Cresc. 328. OGANIAĆ się recipr., (ftdj    RZĘ , ęcia , »., szczenię ogarów, ent junger 0tö&crfyunt>.

fâdjelit), ntebelnb ober fädjernb oou ftd) ivegtreiben. Ogania-    Ogarzęta. Osiror. Myśl. 11.

ją się woły, oganiają konie, Bo inaczej nicby im było OGAREK, rka, m., (Boh. oharek; Bosn. ugarak , ugarcich po ogonie. Pot. Jow. 2,65. Darmo się pies ogania mu-    od svichje; Ray. ugörak, ugarak, ugarcich, ugârcina ;

chom, i macha ogonem. P. Kchan. Orl. 1, 293.— Transi.    Ross. orapont; (orapiui żużel, narapt ustrzyżyny świecy;

Oganiać się komu « odejmować się, fid) jetltattbeś crtncljmi.    orapt ogorzałość od słońca) ; Eccl. yrapKH, orapim ustrzy-

Ognać się pogranicznym nieprzyjaciołom nie zdołamy.    żyny knota; Garn. ogûrk ; Vind. ogorek; Croat. ogorek*

Star. Ref. 55. Nie mamy się poganinowi czym ognać.    głownia paląca się); dopalony prawie kawałek świecy; Ctrl

ib. 41. Tak się dobrze ziemia Intlantska Moskwie oga-    CśitbcJjeit Śidjt, ein fleineê Ucberbleibfel i)tut einem mbramtten

niała , że jej nic uczynić nie mogła. Biel. 349. Gwagn.    £id)te. Świeca dogorywała, że przyszło do ogarka. Birk.

417.

Starosta nie mógł się zbójcom ognać. Biel. 566.    Dom. 88. Jak przed jasną Lampą ogarki, przed tobą

OGANIACZ, a, m., 7V., ber ftliegenmebler; Oganiaczka fern.,    twoi przeciwnicy gasną. Pot. Arg. 26. — *§ Nie bój się,

ob. Oganecznik. OGANISTY, OGAŃCZYSTY, a, e, rozło-    a serce twoje niechaj się nie lęka dwu ogarków tych

żysty, osłaniający, be[d)Clttenb ; (distg. ogoniasty). Paster-    głowien kurzących się. 1 Leop. Jos. 7, 4. niedopałków,

nak polny w wierzchu ma okołki ogańczaste. Syr. 1055.    —• '§. Udziałał naczynie, w którym one utarte z kagań-

Cedr piękny wr gałęzie , i oganisty. W. Ezech. 51 , 3.    ców ogarki, miano gasić. 1 Leop. Exod. 57. (ustrzyżyny,

Oganiste i gałęziste drzewo, ib. 14. Budn. ib. Miał drze-    sznupki).

wo w swym ogrodzie, którego się listem I cieniem nie- OGARNĄĆ, OBGARNĄC, ogarnął, ogarnęli, /'. ogarnie act. zwyczajnie cieszył oganistym. Pot. Zac. 155. OGANKA,    jednll., Ogarnywać fregu., Ogarniać, ogarnia, ogarnuje

i, i. ; Boh. ohanka , placaćka , pleskaćka ; Slov. oliańka ;    niedok.; (Boh. ohrnauti, ohrnowati succingere; Garn. og-

Sorab. 1. vvèchlawa; Garn. pokćrz, muhovnèk ; Vind.    gerniti, oggrinem, sagernem ; Vind. ogerniti , preogerni-

mufbjak, muhounik, muhannik; Croat. mahàlo, branilo ,    ti tegere ; Croat. ogernujem circumamicio ; Rag. garnutti,

puhalo; Ross. MyxorouB ; a) narzędzie do oganiania; ber    ogarnutti tegere; Bosn. ogarnuti , ogrrinuti); 1 a) obej-

SBebel,    $ltegcitmebcl. Mucha, co skromnym pyszczkiem    mować w około,    otaczać; rmtb Uttt ltmfaffeit, umgeben,

kawałka dotknęła, Już ucieka, bo na nią oganka ma-    Ogarniam ręką Eccl. oropcnno , oropmaio , oó^eaLiio

chnęła. Toł. Saut. 21. Mucha oganka niezegnana. Pilch.    ropcriK). Gircumsideo, obsiadam w koło, obgarniam,

Sen. gn. 235. Nie leda oganką oganiać się musi, O    oblegam. Mącz. Grube cierfmoty obgarniają ziemię. Staś.

kogo się ten zły bąk uporczywie kusi. Ale niemasz oganki    Num. 2, 158. Powodź ogarnęła pola , łąki i lasy. Bardz.

na to najpewniejszej, Nie dawać mu przyczyny do złe-    Luk. 55. Ogarnowały mię strachy jako wody. Radź. Ps.

go najmniejszej. Rej. Wiz. 102 b. — Flabellum,    ogan-    88, 18. Strach słuchających serc3 ogarniać zaczyna,

ka, którą wiatr czynią. Mącz., powiewaczka, eilt    Śtitb-    Przyb. Luz. 246. Wejrzenie na mnie ogarnęło ich stra-

ffidjer. Oganką wieje na niego. Eràz. Jez. B 4    6; cf.    chem. Teat. 49, 44. Bogusi Straszny mię smutek ogar-

wachlarz. *b) Oganka * kropidło ; ber ©prengmebcl,    2ßei^s    nął. Teat. 37, 56. Spustoszenie i niewola ogarniają oj-

mebel. Gdy się biskup do ołtarza gotował, ujrzał    kapła-    czyznę. Wetg. Mann. 3, 215. Nie gaśnij sprawiedliwo-

na trędowatego, który ogankę trzymał; wziąwszy tedy ści światło, bo bez twych promieni, ogarną ciemności, od niego ogankę, podał ją innemu. Sk. Zyw. 1, 314.    opanuje szatan, czart podbije, odstąpi niebo. Pociej. 375.

OGAR, *OGARZ, a, m., ber ©töuber, Stüber, emSagb^unb;    Niesnaski ich ogarnują we dnie i w nocy. Radź., Ps. 55,

Boh. ohar; ([Jung. agar« chart). Ogary zapuszczone w    11. Jeśli mam zginąć, tego się doczekam, Ze i po

knieje,    tropem i wiatrem idąc za zwierzem, i głosem go    śmierci sława mię    ogarnie. Kras. Oss. G. Niech go tam

jeszcze    swoim przerażając, napędzają na ludzi, po sta-    trzysta nieszczęść    ogarnie. Zabi. Zbb. 64. Nie mogę o

nowiskaeh stojących. Kluk. Zw. 1, 390; (cf. brzesznik,    tym wspomnieć, żeby mię zaraz cały śmiech nie ogar-

brzechun ; cf. wietrzny, kopytny). Na zająca potrzeba    nął. Teat. 56. b, 110. Ogarnieni pracami wielkiemi, i

psów,    którzyby go głośnym straszyli szczekaniem, jak    dziwnemi kłopoty    i pokusami. Żarn. Post. 5, 543. — b)

ogarowie. Cresc. 657. Tak ‘ogarz szczeka, jako i kun-    Ogarnąć, odziać,    okryć; beflcibett, bcbccfett. Nie miała

dys; ale wżdy i ogarza poznać kiedy szczeka na wilka,    czym subtelnym ogarnąć naświętszego ciała. Mlask. Ryt.

a kiedy zająca goni. Rej. Zuk 146 b. Ogarowie kwilą,    22. (Rag. ogarnaccja, ogarnâc, cf. liai, guarnella, veste

w głębokie zaciekłszy się cienie. Tward. Daf. 7. Wyżeł    di tela da donna; Bosn. oglerrinaccja, ogrrinaę; Croat.

najduje, ogar goni. Goni. Dw. 197. Strzelec budzi oga-    ogernyacha). Ogarnąć ubogiego « odziać go, opatrzyć go ;

ry , te s'piesza do niego, Idzie w czaty, na zwierza już    ctitCU Ślntten flctbctt, bcbccfett, nei'fejien. Ogarnąć się • opa-

upatrzonego Kras. Oss. II 4 b. Ogar który pojętnym    trzyć się w odzież, cf. otrząsnąć się, [id) mit ŚUetbung

zwierza śledził cuchem, Skomli uciesznie panu swojemu    tterfcbcn. Nie lubię jeździć na assambie, bo to zaraz ogarza uchem. Pot. Jow. 92. Chart    pokorny , ‘ogarz łąko-    nać się trzeba. Teat. 35. d,    65. *— Ogarnąć sobie wło-

my, wyżeł zdradliwy. Rys. Ad. 6.    ‘Ogarz Ceberus. Rej.    sy. Tr., ułożywszy uwiązać    , z twarzy wygarnąwszy uło-

Wiz. 162. Wszyscy jak ogary za summami latają. Zab.    żyć. — Transi. Ogarnąć cudze wady, niedostatki « prze-

15, 203. Miana ogarów: cymbał, cwejnos, grzmilas, za-    glądać co komu. Gn. Th. überfein, t’erjCt^eit. — 2 a)

graj, buffon. 0GARC1SK0 , OGARZYSKO, a, »., mi-    Ogarnąć « objąwszy zawrzeć,    zamknąć, ograniczyć, okre-

zernyogar, ein eleitber ©tôberÇunb.    Tr. OGARCZĘ, *0GA-    ślić, phys. et mor. ; cinfajfen,    entfließen, utnfdjliejJen. Ogień

65

513

OGANIAĆ - OGARCZĘ.

OGAREK - OGARNĄĆ.

Stownik Lindego wyd. ?. Tom III.

514

0 G A R Z - OGIEŃ.

OGIEŃ.

czą: ostrożnie z ogniem. Mon. 68, 208. Ognia krzesać, ob. Krzesać. Nie maże się ogień od czarnych drzew, które pali. Bk. Kaz. 300. Gaśnie ogień, gdy nie ma czym wesprzeć swej pożogi. Bard. Luk. 43. Górnolotny ogień. Naz. Dz. 1, 29. Nie potrzeba ognia do ognia przydawać. Modrz. Baz. 37. (cf. oleju do ognia przylać)* Ogniem ognia nie zagasisz, wodą raczej. Birk. Zyg. 55. Czemu w wodzie ognia szukasz? Obr. 29. (cf. w sitowiu sęku). Ostrożnie z ogniem życzę koło siarki. Pot. Syl. 125. Z ogniem nie igraj, (cf. nie budź licha). Mieczem i ogniem pustoszyć. Warg. Wal. 243. Ogień i miecz częstokroć za lekarstwo stawa. Bardz. 'Prag. 217. (cf. gorzko, ale zdrowo). Ogień buduje. Cn. Ad. 775. Jak na ogień tam bieżą, (cf. na gwałt). Jak ognia się go chroni, fcf. jak węża). — Po ogień przyszedł * przyszedłszy odszedł, nie zagrzawszy miejsca. Rys. Ad. 1. Cn. Ad. 896.

me

sa ro-

sie ogarnąć nie daje, a ogarniony lub zatkany, gwałtem się wybija. Archel. 5. Nauka o powinnościach nie była dawniej tak rozmaita jak teraz; prosta i krótka ogarniała ją moralność. Mik. Turk. 408. Krótkością słów wiele rzeczy ogarnąć. Mon. 65, 364. Dambr. 56. t. j. zamknąć, tu wenig Sorte tuet ©adjen ctnfdjltejkn. W dziesięciorgu przykazaniach krótkie ogarnienie mamy zakonu bożego. Hanc. Gd. 255; cf. summa, treść, ogół, einen fnrjert 3nnBegriff. — b) Ogarnąć * w się wziąć, phys. et mor., faffett, in ftd? faffen. Światby tych ksiąg nie ogarnął, by się wszystko wypisować miało. Bk. Dz. 726. Trudno to w krótkich zawrzeć wyrazach, czego tomy ogarnąć nie mogą. Boh. Kam. 5, 247. — c ) Ogarnąć myślą, objąć myślą, pojąć ; mit ©ebmtfeu begreifen, faffett, eittfeljen. Duch mądrego cały filozofii rozłog ogarnywa. Pilch. Sen. list. 5, 52. Przypadłości tylko widzimy, a istność człowieczą rozumem tylko ogarnujemy. Hrbsl. Odp. li 2 b. Jawne jest niepodobieństwo, ogarnąć Boga zupełnie. Zach. Kaz. 1, 12. Nieogarniona wielkość boża. Gorn. Sen. 515. t. j. niepojęta, unbegreiflich. Ciała zupełnie okiem ogarnąć nie potralim, jakoż tym bardziej nieogarnionego Boga. Zach. Kaz. 1, 13. Nieogarnione są sądy boskie, i niedoścignione drogi jego. Zabk. Miot. 429. (niedoszłe drogi jego. Bial. Post. 66.). — 5. Ogarnąć z czego * zgarnąć, oczyścić; tum etttmS reinigen. Ranę oczyścić powinien cyrulik, i ze wszyskich przeeiw-przyrodzonych rzeczy ogarnąć. Perz. Cyr. 2, 8.

*OGARZ, ob. Ogar. ‘OGARZE, ob. Ogarczę. OGARZY-CA, y, z., samica ogarów, Die ©tauberbünbinn. Macz.

OGASIG cz. dok., w około pogasić, mttb itnt auMÖfdjeit. Kamień ten zwyczajem wapiennym, naciągnąwszy w siebie wilgoci z powietrza, ogasił się i obwalił. Torz. Szk. 91.

OGDAKAĆ, f. ogdacze act. dok., jiy. obmawiać, ogadać. Tr., einen bereben, »erldtttnbeit ; Graec. mQtxaxvetv. Cn. Th.

*OGĘSZCZONY, a, e, gęsto otoczoy, bidjt umgeben. Ozdobną Litwy i Rusi gwardyą ogeszczony (stipatus) Kazimierz do Krakowa przyjeżdża. Krom. 574.

OG1ĄĆ f. ognie act. jedntl., Oginać niedok. ; Boh. ohnauti, ohybati; Vind. ogibat, opogniti, nagibati, nageniti, okul-nagenili, okulnagniti, (sgenit, ogibatife * strzedz siej; Ross. oóomyTB, oómóaiL; ( Slov. ohibatelka, ohibnost declinatio) ; w koło pogiąć ; umbeugen, bentutbeugen.

OGIEŃ, G. ognia, m. ; (Boh. oben, żeż, (cf. żegaćj ; Slov. oheń; Borab.i. wóhen, (wuhen komin) ; 'Sorub. 2. wogen , hogen ; Cara. ogn ; (cf. ogl = wagi) ; Vind. ogen , ogain, oginj , ogenj; Croat. ogony; Rag. ogagn, vattra ; Bosn. ogagn, vatra, prosvit ; Dul. et. Slav. vatra; Ross. orom>; Eccl. orish ; Sanscr. akni, aghni ; Herb. ; Lat. ignis; Angl, oven ; Dan. ovnc; Svec. vgn, ogn; Runy. egćs; cf. Graec. avw accendo ; cf. giąć, cf. ogniwo); jeden z mniemanych czterech żywiołów, ba3 gener. Ogień się we wszystkich rzeczach stworzonych najduje, a nikt go nie widzi. Sk. Kaz. 522. W Litwie i na Polesiu ogień zowią bogaczem, od słowa bóg. Chmiel. 1, 26.

(ob. Bóg). Na ofiarę bogom ogień ustawiczny z dębiny palili. Stryjk. 141. Nie bierzcie prędko ognia żarzyste-go w tę kadzielnicę. Past. Fid. 284. Nocni Stróże krzy

Dobrze o jednym ogniu dwie pieczenie upiec. Ossol. Sir. 3. (cf. jednym bankietem dwoje wesela odprawić , jednym kłopotem dwa odbyć). Prov. S/ov. Uś ge żelezo w ohni ; jada est alea. Ani ohńa ne ma, ani sta ; zgoła ubogi. Chrbtom ge k ohnu, a bruchom k stołu; est fortunatus. Oheń sa rozmâbâ, powest’ znćśa ; ogień się rozdyma, powieść się roznasza ; cf. jama malum, quo non velocius ullum. Oheń dawno uha-seni krisiś; ogień dawno ugaszony skrzeszasz, rzecz za-pomnioną odnawiasz. Na ohni bi ne zhorel; bipedum ne-quïssimus. — Ognia dawać = strzelać, Vind. ognjati, ognjuvati, strielati ; fteuer geben , feuern. W ten czas ognia dadzą owe posłane regimenta ze skrzydła. Jabl. Buk. K 3 b. Regiment porwał się na swych officerów, i dał do nich ognia. Pam. 83, 445. Gdy kapitulacyi nie przyjęto , rozpoczął się z obu stron ogień. N. Pam. 22, 126. (strzelanie). — Aliter: Tygle te były tak twarde, że o stal bite, ognia dawały. Torz. Szk. 85. (iskry sypały). — Aliter: Już cała Litwa w ogniu , gdzie Sapiehowie z Ogińskie— mi walczą. Pam. 83, 2, 250, w wojnie, w rozruchach; łcf. Vind. ogenj hrushi * zatargi będą). Ogień Grecki, bn3 ©riecbifdje $cuev. Ognia Greckiego Grecy najpierwej zażyli, własnością jego jest, gorzeć w morzu, i przez wodę wzbudzać płomienie. Ustrz. Kruc. 5, 184. Papr. W. 1, 241. — Ogień ucieszny. Archel. 5, 51 »ognie kro-tofilne > fteuerrcerf, gufffeuer ; Boh. ohnostrog ; Ross. no-rkimiLin oroiib. Krotofilne ognie, ochotne ognie, fajerwerki zrobione kunsztownie z różnych przypraw, wyrażające postacie różnych rzeczy. Jak. Art. 5, 298. Tryumfy . ognie, strzelania, procesye. Biel. 475. Ognie pu-szkarskie. Gorn. Dw. 8. Z ganku się pięknym tym ogniom przypatrywała. Nieme. Król. 5," 75/—* Ogień nocny nad ziemią, osobliwie nad trzesawicami, łąkami i cmentarzami w nocy przechodzący się, są exhalacye tłuste i siarczyste, fermentacyą zapalone. Wyrw. Geogr. 36. Ignes fatui, ognie niestała. Zab. 10, 157. ^fvltcfjter ; Boh. swetlico, bludicka ; (Vind. fliep ognj). — Figur. Ogień miłości, ogień gniewu; getter ber Stefie, jpt$c be-3 SlergerS. Nad wszystkie ognie i wszystkie żywiołą, Miłości! ogniu szlachetniejszy zgoła. Zab. 16. 335. Zartym sobie z ich ogniów czyniła. Past. Fid. 34. Skoro sie

OGIENIEK - OGŁADZIĆ.

OGŁASKAĆ - O G L Ę D O W N I K. 515

hegldtten, pr. el fig.\ Vind. obglajati, obgladiti ( » ohe-blow’ać); Rag. ogladiti polire ; Croat. oglagyujem ; Bosn. ogladiti, oplagnati, odillati, izdillati ; Ross. or.îa4HTb, onamHBaiL ; Eccl. orja*4aTH, orjta/K4ato. Złe obyczaje w cnotę ogładzone mijaj. Eraz. Ob. a. pier- OGŁASKAć, /. ogłaska act. dok., Ogłaskiwać frequ. ; ugłaskać, unosić zwierza dzikiego, ptaka, rochmanić, pr. et trans., człowieka okrocić, udobruchać; [Rag. oblakscjatti miligare); jßlmtett, ja^mma^en; (Slov. okrocugi; So rab. i. zkludzam ; Vind. pervaditi, perluditi, perdomazhit ; Croat. pitomim). Tak jako ogłaskane w klatce wiek spokojny żyją zwierze, surowość dawną porzuciły. Bardz. Luk. 58. Żyją na pustyniach między lwami i tygrysami, których ogłaskiwrają. Kłok. Turk. 480. Ogłaskany, łaskawy, ro-chmany, Sorab. 4. zkludnë; Croat. pitom; Eccl. et Ross. p&Yhii'b, He4HKUH. Postrzelił jelenia ogłaskanego. Otw. Oiu. 394. Ogłaskać się dać * okrocieć. Cn. Th. OGŁA-

tylko pokażesz, ognie na pana mego występują. Teał.

35, b, 401. rumieńce; (cf. raki piec). Drżę cala, ognie na mnie biją. Teat. 56. c, 77. (cf. siły na mnie biją.) Nagle po tych słowach , gdyby go ogniem posypano, twarz się wzdęła , z nozdrza się kurzy, z popędliwości pryska śliną, i wrzeszczy. Przestr. 39. Nie chcę się na wszy narazić ogień; poczekam aż burzliwa minie popę-dliwość. Teat. 4. b, 408. Slov. Skoro oheń lapa; pronus ud iram. Ognia do ognia przydaje, kto młodemu wino daje. Cn. Ad. 776. —■ \. Medic. Piekielny ogień, gangrena, największe zaognienie się jakiej części ciała, a oraz początek psucia się, zgnilizny i obumierania przepalającej się części. Perz. Cyr. 4, 4 47. S. Antoniego niemoc; baś heilige getter, bie ©migrenę. Krup. 5, 350.

Ognik. Kulig. Her. 488. (Carn. perézhogn ; Bom. posgja-rięa, risipila, resibula nemocch). Rozjątrzywszy dłubaniem miazdrę, wdać się ogień może. Mon. 70, 69. zaognienie, (Sntjünbimg. (Eccl. onnnja, onieBima, ropamta, SKACZ\ ob. Obkróciciel; Crout. pitomitel. omeBaa ôoæ’Lsh'L ; )Bosn. oghnięa * gorączka ; ob. ognio- OGŁASZAĆ, ob. Ogłosić.

DNY, a, e, od oglądania, do oglądania , oglądający, mogący być oglądanym ; SBefdjatt *, ŚeficfytiguitgS -, ju hefdjau* ett, hefehhar, hefefilid); (Vind. oglediu, nagledliu* widoczny, naoczny; Ross. ocMOTpiiiecKW, pocMOTpimecKiił wizytatorski). — §. Oględny, (cf. Boh. ohled wzgląd) oglądający się, wzgląd mający, względny; DïücîftcDt ltelju mettb. Na grób nieogledny stawisz domy, sepuleri im-memor. Hor. 4, 304. Nar. OGLĘDNOŚĆ, ści, z., oba-czność, opatrzność, przezorność, względność; Vind. osir-rallost; Eccl. omuoĄcmnc, ocTopomnocTL, onacitocTb, Unifiât, 93orftd)t, fHücffiét. OGLĘDNE, ego, n., za oględziny zapłata; Seftd)tignng6gelb, @d)augelb. Widzowego, oslednego , wiecej nie ma bvć brano, tylko według tego opisu. StatLit. 4 35. OGLĘDY, OGLĘDZINY plur., oglądanie ; bie SBeftdjtipng, baö Sefehen ; Boh. ohljdka, wjdka, (wychoz komisya do oglądania ad fundum) ; Sorab. 2. hoglèd; Sorab. 4. paladani ; Carn. ogglćd, (oggle-dàlu * zwierciadło) ; Vind. ogled, (2. okołica ; Bosn. ogled, izgled od koję trrigovine exemplum, ogledalo * zwierciadło); Boss. 0I\IH4Ka , OCMOTpS, 40CM0Tp,B , aacMOTp^, CMOTpT), CMOTjrfctiie, CBH4bTe.ibCTB0Baiiie. Wyprowadzenie wizyi czyli oględzin ciała łudzi zabitych. Perz. Cyr. 3, 1 et 5. Następujące oględziny wyprowadziliśmy, ib. 9. W oględziny jechać » dla obaczenia. Dudz. 66. Okta-wiusz na oględy szyku, w łódce się od swych oddalił. Chrośc. Fars. 495. Rej. Wiz. 97. Nie idą do kościoła, tylko na rozmowy albo na oględy. Alb. z Woj. 22. W. Post. W\ 592. W. Post. Mn. 324. t. j. żeby co widzieli, jur @ct;au. Oględy, oględziny, nawiedźmy, odwidki, na-glądanie do kogo, wizyta, ber 33efud). Siedząc doma, nie chodząc w oględy, Możesz zwiedzić wszystkie kąty wszędy. Biel. Sw. pr. Wszedłszy bez wiadomości rodziców w oględy do Sychem , panieństwa pozbyła. Dambr. 55. Zaprowadził go na oględziny do sw’éj oblubienicy. Mon. 70, 655. OGLĘDZINNY, a, e, oględny, do oględzin należący ; SeftchttgungS «, 93iftten « . darek. Cn. Th. 616; cf. oględne. OGLĘDOWNIK ą, w.,

wa niemoc). OGIENIEK, ńka, rn., demln., Croat. ognyecz ; ‘OGLĘDNĄĆ, ‘OGLĘDOWAĆ, oh. Obejrzeć, oglądać. OGLĘ-Ross. orOHBKt; eilt fleine§ fteuer, igniculus. Macz. Wiod.

Cn. Th. ; cf. ognik ; Boh. Ohnën Wulkan. OG1ÈNNY, a , e, ogniowy; Croat. ognyen, ognyeni; Ross. orHeHHuii ; geuer *. Bez ciepłoty ogiennej nic sie nie rodzi. Sk.

Kaz. 522.

Pochodź, ognik, ogniczek , ognisty, ogniowy, ogniogóry, ogniokrusz, ogniomierz, ogniomietny, ogniobronny, ognio-moiny, ogniomiot, ogniorody, ogniowtadzca , ogniowładny, ogniopióra , ognisko, ogniwaczek, [ogniwo) ; zaognić, zaognienie. '

OGIER, a, m., OGIEREK, rka , m., detnin. z Tur. [ajghyr.

Men. 474— 2], ogiir. Czart. Mser. ; (cf. Hung. ökör taurus;

Boh. or wierzchowy koń) ; Sarah. 2. hengest; Boh. hynśt, hfebec, hrebećek, (cf. źrzebię); Slov. wagćńk, hynśt;

Carn. shębz, pastûk ; Vind. pastuh, poskakozhen konj, rainishar, zielak; Croat. paztuh, pasztńh ; Bosn. pastuh;

Dal. passtuh; Rag. pazdûh ; Slav. hanjgfr, hangir hat;

Ross. iKepeńcui), jKepeóumcL, acepeöa, npunycKHOil ®e-peóein, ; Eccl. SK|)hEbi|b , mepeöeuii, HeK.3a4eHt.iH kohl ; stadnik, koń, ber .Speitgft. Ogier, czyli koń cały, trwalszy na prace i trudy; wałaszony słabszy, ale powolniejszy. Zool. 577. Adam Miciński w dziele o świerzopach i ‘ogracli, mówi obszernie o klaczach i o ogierach, które ogrami nazywa. Czack. Pr. 2 , 240. Podnosząc nogę pan ‘Ogierowicz z całej siły wilka grzmotnie. Zab. 4 5,

277. Treb., źrzebiec. Ogierek roczny z przystrzyżoną grzywą Ross. CTpHryms, CTpurynetfB. ÖGIERÖWY, a, e, od ogiera, fteugft» ; Ross. HiepeóuoBTi.

‘OGŁABIAĆ, ob. Ogłobić.

OGLĄDAĆ, OGLADYWAĆ, ob. Obejrzeć. ‘OGLĄDAŁY, a, e, postać jaką mający, kształtowany; geformt, eilte ©eftalt Ijabenb. Podług Kartezyusza Bóg z niczego stworzył bryłę jakąś nieoglądałą (niekształtną, nieforemną), którą na równe cząstki różnego kształtu podzielił. Rog. Doś. 4,44. et 3, 85.

Oględzinny po-

OGŁADZAĆ, ob. Ogłodzić.

OGŁADZIĆ cz. dok., Ogładzać niedok., w koło pogładzić,

przepatrownik, wywiadownik, speculator. Mocz. ber Sc* Croat. izglassen ; Hang. gyalâzatos. (Eccl. orjaineHHuJf flauer, 33efid)ttger, Boh. auhlessj; Vind. ogledauz, ogle-    katechumen). Konsulami ogłoszeni są Tulliusz i Anto-

duvauz; Ross. ocMOTpmrncb, 40CM0TpmHK'b.    niusz. Pilch. Sali. 47. Twoja chwała będzie Słynąć na

'OGŁOBIĆ, f. ogłobi act. dok., ‘Ogłabiać niedok., *zgłabiać wieki, ogłoszona wszędzie. Tioard. Wł. 137. Ogłosić wespołek, w koło obtykać, circumpangere. Mącz., rtttgś się passiv., Eccl. orjauiaTHca ; Ross. coctohtlch. Ogło-inn üüll ftopfen. Circumpadus , ogłobiony, w około obity,    szenie, bte flnnbmadjitng ;    (Boh. et Slov. ohlóśka » zapowiedź) ;

zgłobiony. Mącz. (Croat. oglablyem circumrodo ; Rag. oglo-    Roli. prohlaśka, ohlaśka    ; Eccl, ontaineHie * ( 2. katechi-

bitti proscribcre, mulctare bonis; globa proscńptio).    zmowanie, 3. zapowiedź); Boss. o6tiapo40BaHie. — g.

OGŁODAĆ, /. ogłoda act. dok., Ogłodawać frequ., oszemłać    Transitive: Ogłosić, n.    p. Brzegi zielone ogłaszał skar-

eo, ogryźć; bebetjktt, benagen; Boh. ohladati; Croat. og-    garni; guerelis implerat.    Zebr. Ow. 38. głośnemi uczynił;

glodam ; Vind. oglodati, oglajati, obglodati, okuglodati;    mit fflagetönen anfttllen,    rofberhatlen Irtffen. OGŁOSICIEL,

{Croat. oglablyem, ogrizavam, cf. Lat. glubeo) ; Ross.    a, m., (cf. Eccl. orjracHTC.lL katecheta); ogłaszający, opo-

orio^aTL, obtliCTb ; Eccl. OM04yto, oówaio; {Ross.    wiadacz, ber SSerfunbtger; Bosn. occitnik; Croat. prezó-

0rj04.biuib niedojadki ; Rag. oghlobine perrosa). Ogłodane    vich ; Boss. ónpKm. Homer zapewne nie był pierwszym

jego niedojadki. Pot. Pocz. 647. Ambedo % ogryzam, ogło-    ogłosicielem wojny Trojańskiej. Gol. Wym. 448. OGŁO-

dawam, objadam. Mącz. Grodzą ogłodał i popsował le-    SIGIELKA, i, z., bte Serfnitbtgertnn ; (cf. Croat. oglaszni-

s'ny zwierz. Kunc. Cd. 176. Gdzie dziś wasz kościoł    cza liszt novine donassajuchi ; Rag. oglasniza * gazeta),

stoi, tam pies kości ogłodze. Pot. Zac. 61. ^Ogłodany,    **OGŁOSiNY ; a, e, sonorus, głośny, głos wydający, ogła-

oszemłany, ogrzyziony. Cn. Th. — Transi. Żelazo, je-    szający; foitortfcj), ttinenb; Croat. oglaszni; Ross. oraacH-

zeli się nim    co robi, ogłodze się,    a jeżeli prożno leży,    Tejbiibiii. Była krôlevvska wieża z    ogłośnemi mury,    Gdzie

rdza je kazi.    Budn. Apopht. 119. t.    j. oszemła się, otrze    był, jak o tym sława, złotą lutnią złożył Syn Latony,

się, szczerbatym się staje; cö tiurb fertig. OGŁODĄCZ,    ztąd jej dźwięk w kamień się był.wdrożył. Zebr. Ow.

a, m.; Vind. oglodauz; ber Scheißer. GŁODNIEĆ, f. 188. vocalibus addita mûris.

ogłodnieje neutr. dok., głód cierpieć, głód przyjść; OGŁÓW, OGŁOWIA, i, i., OGŁÓWKA, i, z., demin., Bosn. ogladniti; £>nitger letbeit. Ogłodniałym chlćb dawa.    gatunek uzdy na całą głowę zwierzęcia, eilte 3Irt .jpalfter;

Ryb. Ps. 289. OGŁODZJG, f. ogłodzi act. dok., Ogła-    Boh. obław, wohlaw; Sorab. 1. hwowoyicza; Vind. oglau,

dzać niedok-,    a) głodu nabawić, o    głód przyprawić; eb    oglaunik ; (Carn. ogglavje * kapa) ;    Croat. oglavnik ,    ular;

nen ^ungern    machen, junger oeranlajfett ; Rag. ogläditi;    Dal. oglav, oglavje ; (Curn. oglav »    przyszwa); Slav.    ular;.

uzglâditi ; Croat. ogladujem ; Ross. ro,i04ira>, oroi04HTb.    Rag. oglav, oghlav, oglavje; Bosn. oglav, julâr; Eccl.

Rolnictwo żywi; inne sztuki ogładzają. Przestr. 135. Ru-    nay34HHK'B, njrrcęp. Ogłów albo uzdzienica ma być źrzeb-

szył się król z Newla, bo się też tam był ogłodzih Biel.    cowi na głowę wdziana. Cresc. 519. Ku rychlejszemu.

716. Ogłodzenie » głód , ^ungerênotlj. W czasie droży-    ogłaskaniu płochego konia , trzeba iżby wiązań był dwie-

rzemiennemu

zny i ogłodzenia, kazał wyprzedawać zboża swoje uboż-    ma mocnemi uzdzienicami albo ogłowiami

szym. Xiadz. 152. — b) Lig. Rzekłbyś pod grubym nie-    ib. 518. Bicz koniowi, ogłów osłowi, a rózga na grzbie-

bem iż się rodził Beotów, tak się w rozsądek ogłodził.    cie niemądrych. 1 Leop. Prov. 26, 5. W. ib. Ogłowią a

Nag. Fil. 215. t. j. tak próżny rozsądku, fo leer ant Ser* uzdą czeluść ich zewrzyj. 5 Lop. Ps. 51 , 9. (w mun-[trtttbe.    sztuku a w wędzidle. 1 Leop.). Wsiadał na osła jak

OGŁOŚ, u, m.;*(ef. Boh. ohlas ;    Croat. oglasz echo, od-    najchudszego, ogłówki miasto uzdy używał. Sk. Żyw. 1,

głos; Ross. onacna * osława);    ogłaszanie, ogłoszenie,    162. Ogłówkę włożyć, Vind. oglaviti, navusdati, (ob.

obwieszczenie; bte Serfünbfgnug,    58efanntmad)ung. Ogłosu    Ouzdać) ; Rag. oglAviti; Bosn. uoglaviti, staviti oglav,

siła , rzeczy mało. Fredr. Ad.    28. ntel ©efdjret), tnenfg    zaoglaviti, (oglavnik cesticillus) ; Croat. zaoglavlyùjem ,

2SMe. Ledwie żyję na ten ogłoś ,    gdy mię wzmianką prze-    oglavim , oglavnichim ; oppos. odoglavnichujem cupislro

razi Hektorowe imię. Chrośc. Ow. 3. Spisek pod ogło- solvo ; Vind. resoglaviti, odvusdati.

sem

przywrócenia^ dawnej wolności, rozpostarty. Konst. 0GŁUGI1, u, m., ogłuszenie, bte SletdnOitng. Każda ogłu-2, 171. OGŁOSIĆ, f. ogłosi act. dok., Ogłaszać niedok.-,    szona padłszy w polu leżv, Aż się potym z ogłuchu

Boh. ohlasyti, ohlaśowati, prohlasyti ; Sorab. i. wozya-    drżące ocucą. Przyb. Ab. 190. OGŁUCHNĄĆ, ogłuchł,

wnofeżam , wozyewam, pżipowedam, bez lud wuwowam ; f. ogłuchnie neutr. dok.; Boh. obluchnauti ; Bosn. et Rag. Vind. oglafit, oglaluvati, reglafiti, oklizat; Croat. ogla-    ogluhnuti;    Croat. ogluhujem,    oglussujem, ogluhelszem;

sziti, oglaszujem , prezavarn ; Boszi. oglasiti , proglasiti,    Sorab. {.    wohuchnu; Ross.    r.ioxnjTb,    OMOXHyrTb,    ob.

razglàsiti , occitovati ; Rag. proglasiti, lijciti; Ross. npo- * Olchnąć, olknąć, oklnąć.

BOMaCHTŁ,

516

0GŁ0B1C - OGŁOSIĆ.

O GŁOSICIEL - OGŁUSZYĆ.

np0B03r.iaiuaTb, noBlłcniib, noBlintaTb, oótta- OGŁUPIEĆ, f. ogłupieje neutr. dok , głupim sie stać, odur-po40BaTb, oónapo4biBa.Tb ; (Eccl. omsciitii, orjautaTH    nieć, cf. oszaleć, zwaryować; buntut tnerben. On ogłu-

uczyć, zapowiedzieć, wypowiedzieć); Eccl. ttap04CTB0BaiH ;    piał widzę. Tent. 28, 7Ł Ogłupieje z miłości. Teat.' 55.

obwieszczać, opowiadać, publikować; oerfnnbtgcn, öffent*    b, .55. Czyście ogłupieli, czy sowiźrzałów rolą gracie?

lich befanitt machen, anêrufen. Bóg ociec rozsławił syna,    Teat. 17. b,    52. Ón jak jest    w miłości    zapamiętały,    Tak

i ogłosił, że jest Bogiem prawdziwym. Salin. 2, 571.    w przyjaźni    ogłupiały. Jak. Baj. 74.

generalną ogłosić. Teat. 3. d. 91. Ogłoszony, OGŁUSZAĆ, f. ogłuszy act. dok., Ogłuszać niedok.: Boh.

OGŁUSZEĆ - OGNIOM IETNE.

OGNIO MOŻNY - OGNISKO.

517

ma-

n., słodki strup na głowie

ohluśiti, ohromiti, ohromowati ; Vind. oglufhiti ; Rag. oglüsciti; (Bosn. ogluscitse negligere); Croat. oglussujem ; Boss. oriyuiBTL, onymaib ; słuchu na czas pozbawić, einen betäuben. Gromy, ilżdże, wiatry społem się mieszały Z ludzkiemi głosy, i świat ogłuszały. P. Kchan. Jer. 196. Był między niemi człowiek od czarta ogłuszony i oniemiony. Bej. Post. M m 2. OGŁUSZEĆ, neutr. ; Ross. nepcrjioxuyib « oklnąć; betäubt werben, taub werben. Ogłuszona padła. Przyb. Ab. 190. Teat. 20, 107. Ogłuszenie, Vind. oglufhenje, gluhoba ; btc Setänbuug.

*OGNAG, ob. Oganiać.

OGNIK, a, m., 1) ogieniek; Boh. et. Slov. ohnicëk; Sorab. 1. woheneżk; Croat. ognyècz; Bosn. oghnię; Boss. oro-Heicb ; Eccl. oniHKt; eilt fleineś geuer. Ogniki po nocnych cieniach. Suszyć. Pieśń. 5, F 2 b. Fałszywe ogniki biorą za żywe światło. Jabł. Tel. 55. ( Vind. ognenik, ognieni kamen silex). 2) Ognik, ogień ś. Antoniego, choroba. Krup. 5, 452. et 350. (bflg Slntonêfexier, cf. piekielny ogień). Ziele to wszelkie liszaje i ogniki spędza i goi. Spicz. 103. ib. 254.— 5) Ognik, OGNICZEl/, czka, m.. 1) Luranus, rodzaj chrząszczów. Kluk. Zw. 4, 25; Vind. krefnijza, krefni kokiz; ber geuenmim. — 2) Ropucha ogniczek ; rana rubeta, bladożółtawa, wydaje głos, jakoby na rogu trąbiono. Kluk. Zw. 3, 65; Me geuerfrbte. — 3) Ognik, ziele, ob. Świetliczka.

OGNIĆ nijak, dok., w koło pognić; befflttlen, ritnb lim fan* len; Vind. ognili; [Croat. ognyenim igńio); Boss. oörniiTb, o6i’HHBaio ; Eccl. ormiBato. Tym sposobem łożysko samo ognije, a potym tak ogniwszy odpłynie. Spicz. 179. Ogniły, w koło pogniły; nbgefault, burdjgefault. Dziąsła z mięsa ogniłe , jak chędożyć. Syr. 419. — Transi. Ludzie nieczyści, ognili i obumarli w crelesnościach. liaur. Sk. 106.

OGNIEŚC, /'. ogniecie cz. dok., Ogniatać niedok., w koło pognieść; nmfneten, nmbrurfen, rnnb urn bebriiefen; Eccl. ombTaio.

*0GN10B0JNY, a, e, — ie adverb., bojący się ognia ; Vind. ognjobojezh, feuerfdjett. 0GN10BR0NNY, a,*e, niedopu-. szczający ognia , feitermc^rcrtb. Rzeczy, które chymiści nazywają ogniobronnemi, réfractaires, sadzą oni być nic-stopnistemi. Staś. Buf. 16. ‘OGNIODAJNY, a, e, ogień dający, fettercjebettb. Chodk. Kost. 65. ‘OGNIODRZEWNY n. p. kwas, pyrolignite, brflttbtd)t bolpttlincbf. Mier. Mskr. 0GN10G0RY, a, e, ogniem gorejący, feuerbrennenb. Patrz, jak Bóg z nieba ogniogore groty na ziemie miecc. Petr. Bor. F 3 b., pioruny/ Dudz. 19. "OGNIOGUMNY n. p. kwas, acide pyromuqueux, bmnMdjt fdjleimfänvitfyt. Mier. Mskr. 0GN10KRUSZ , u, m., ten gatunek żelaza, który się zimny bić daje, rozpalony zaś kruchy jest, nazwijmy ogniokrusz. Kluk. Kop. 2, 211 ; rotfybrüdjtgeê (gifen. OGNIOKSZTAŁTY, a, e, kształt, ognia mający, fettergcfłrtUet; Boss. onieBJMiitdii, oriiespanubiii ; Eccl. orneflBieHHbin, orneo6pa3HUn, orneno4o6nuH. OGNIOMIERZ, a, m., py-rometrum. Hub. Wst. 362; ber geuewteffer. OGMOMIETŃE n. p. woły. Pelr. Bor. 2, A^3; not. »które ogniem z gęby mieeą.« feueratfjmenb, feuerfpeęenb ; ogniem tchnące. Dudz. 19, ob. Iskrodrny, ignivomus; Eccl, onncMeThHi ; Boss. orHe4yraymiö, orue4UxaTe4bHMM; (Eccl, ornieucTbiiiiijit

china do rzucania ognia na nieprzyjaciela). OGNIOMOŻNY

n. p. Wulkan. A. Kchan. 253. ogniowładny; fenergenwlttg, fcuertyerrfdjcitb, ignipolens. OGNIONOGl, a, ie, ignipes. Tr. Croat. ognyenonog; feuerfüfltg. OGNIONOŚNY, OGNIO-NOSZY, a, e, ignifer, fenertragcnb. Ognionośne czarne chmury. Zab. 15, 551. Nagi. Ognionoszy wóz słoneczny. Otw. Ow. 55; Croat. ognyonoszecz ; Eccl. onuetioci.HŁ. OGNIOPALEN1E, ia, u., Chyrn. ignitio. Kr u mi. 342, Me Reiterung. “OGNIOPARE n. p. woły strzegły złotego runa. Otw. Ow. 253 et 256. ignivomi, dychające ogniem ; ob. Ognio-mietne, iskrodme. “OGNIOPŁYNNY, a, e, płynący ogniem, feuerflłeflenb ; Croat. ogniotechni ignißuus. OGNIORODY, a, e, ogień wydający, igtrigenus, feuererjengettb. Kruszce ogniorode, Gdy na nie sztuczną chymik wieje wodę, Zaraz się burzą, a płomień obfity Wnet wyda, ze w nich bvł ogień ukrvty. Nar. Dz. 1, 181. Otw. Ow. 137. Subst. OGNIORÓD, u, m., Zebr. Ow. 78. ‘OGNIOROJNY, a, e, ib. 27, immitans flammam. OGNIOSKŁADNY, a, e, n. p. Ruda żelazna ognioskładna, piroeite. N. Pam. 22, 57. OGNIOSTRZELNY, a, e : Ross. oraecipiabHBifi ; feuerfôie* ficttb. OGNIOWINN1KOWY n. p. kwas, pyrotarlareux\ branbid)ttt>einftetHfäurid)t. Mier. Mskr. ’OGNIOWISTY, a, e, ogniokształty, do ognia podobny; fenerarttg. Ty Boże stwarzasz a-nioły twoje duchy, a sługi twoje płomieniem ogniowistym. Gil. Post. 291 b. OGNIOWŁADZCA n. p. Wulkan. A. Kchan. 226. ogniowładny, ogniomożny; ignipotens; ber §euerbe(jerrfd)er. OGNIOWY, a, c, do ognia służący, ogienny ; Relier; Boh. ohnowy; Sorab. 1. wohnowć. Porządki ogniowe. Oslr. Pr. Kr. 1, 182. Na gwałt ogniowy bić w dzwony był zwyczaj. Tiuard. VV7. 20. Ogniowy wróżek Eccl. onieBO.ïme6nnKT>. Ogniowe wieszczbiarstwo Eccl. onie-BO.imeócTBO. Duch ś. przybył w ogniowych dziwnych kształciech językowych Groch. W. 82; ’ j e z y k o o g n i o kszt a ł ty ; Eccl. fl3i>iKOorHeo6pa3HbiH, linguignifonnis. Złoto ogniową mocą w ogniową barwę bywa obracane. Urzęd. 596. Barwa płomienisto ogniowa. Syr. 536. Ogniowy . kolor Slav. ognjena boja. Lis ogniowej sierci Boss. oniflitna, orneBKa. Nad Donem miewają choroby jakieś, które my gorączkami i łożnicami zowiemy; a oni to zowią ogniowa, bo człek w tej chorobie jak ogień gore. Gwagn. 477. Gorące gorączki w ustawicznych trzeciaczkach zowiemy ognio-wemi. Sienn. 40. Spicz. 23. Gorączka ustawiczna, łożna niemoc, która też zowia ogniowa. Spicz. 203. ib. 236; tytjjtge gieber, ob. Ogień/, ob. Maligna. 'OGNiOŻWAWY n. p. piorun. Bardz. Luk 120, cf. strzelisty. ’OGNIO-ŻYWA n. p. salamandra. Bielaw. Myśl. A 4 b. ; Boh. ohni-żjl, ohniżiw, ohniwal, ohniwać, ohniwacek , ohniwąrek salamandra; Vind. et Croat. mazharad ; Slov. olmiżil py— rausta. OGNIPIÓRO , dzieeinnej. Włod., eine 2lrt ©rtnb, ^oniggefcljnniljt. Cn. Th. Obsypanie świerzbowate mokre, lub suche, lub łupieżo-wate, gdy tvyarz opanuje, nazywa się ogniopiórem. Perz. Lek. 141, (cf' parch). OGNIŚCIE, ob. Ognisty. OGNISKO, a, n. ; Boh. et Slov. ohniśte, demin, ohniśtko, ni- * stóg, (krb fneus cubicularis; Boh. et Slov. ohniśtko, ohni-śtótko fejerka) ; Sorab. 1. wohniżeżo; Garn. ognishe; Slav. ognjishte; Hag. oghgniscte ; Bosn. oghgniscte, komin;,

518

OGNISKOWY - OGNISTY.

0 G N I W A G Z - OGÓŁ.

Vind. ognifhe, sid vkohinji, puefad, zhgalniza, pezh sa részuiranje; Croat. ognyische, körnen; Eccl. onmme;

Ross. ouarb, ouańceicb , ropuMO, (luecTora, mecioueKb ognisko piecowe; JKapoBiimcb ognisko pieca chemicznego;

OFHHmaHHHt wolny sobie człowiek ; orHHiniibiH Tiytrb sędzia wolnych ludzi) ; 1 a) miejsce w kuchni, na którym się drewka palą. N. Pum. 11, 211. ber ^ettcrljerb, ber §erb. W sieni jest kuchnia i ognisko, gdzie się jeść    WO, a, OGNIWKO, a, n., dem., (Etym. ogień); Vind. ogni-

gotuje. Świtk. Bud. 56. Jak ostygnie ognisko, w mieszku    vo, ogniło, ognjilu; Bosn. oghgnilo, oghgnillo , kressalo;

pocznie świtać, Żaden cię z    twych przyjaciół nie zechce    Croat. ognyilo, kreszalo;    Rag. oghgnillo, ogagn, (2. ogagn

i witać. Jag. Gr. B 2. Kot    jeszcze na ognisku.    Cn. Ad.    ■■ zamek u strzelby ; Slav.    ognijlo * stalka) ; Slav. chakmak;

359. (cf. daleko ztąd do owad; nie rychło się spodzie-    Ross. orHHBima, (ohuibo, oniHBKO, ormiBUO stalka), Tpy-

waj). — b) Melon. Ognisko, pomieszkanie, dom; 2Bolp    THiiu,a; krzesiwo, stalka do krzesania; ber fteiterftßtyl, bflS

UUltg, <pcrb. Zapędził się wpadający nieprzyjaciel aż po    getterjcug. Uderzże jedno w ten krzemień ogniwem, hnetki

ognisko Romula , foyer.-Staś. Nam. 1, 144.— 2) Transi.    ogień oglądasz. Orzech. Qu. 69. Miej w kalecie ogniwo;

Optic. Ognisko soczewki, focus lenlis, w przeziernikach.    a na polu krzemień najdziesz. Biel. 202.— Fig. Godzie-

Hub. Wst. 247. N. Pam. 19, 85. ber Srennpunft. Miejsce    nem, ażeby mię żywo, Za zbrodnie pożarło siarczyste

gdzie sie promienie od śkła    sklepistego odbite,    zbierają,    ogniwo. Kulig. Her. 144. (piekło).— *§. Stalka do ostrze-

ogniskiem zowią. Krup. 2,    315. Krumi. 20.    Ogniska    nia, ber Se^ftal/l. Nóż    ostrzejszy, kiedy go ogniwkiem

elipsy, dwa punkta na większej osi elipsy, równo od    albo inusadkiem pociągną. Rej. Zw. 112 b.

śrzodka odległe. Sniad. Jcog. 16.— Fig. Żądza pochwał, 2. OGNIWO, OGNIWKO, a, n., dem., (Etym. giąć); łańcuchowy członek, kolce; b«3 ©lieb einer àettc; find, klep, rink; Garn, klep; Rag. biocjûh; Bosn. biocjvgh; Croat. biochuh ; vituperio pro ogień, sed hoc signißcatu raro Ross, kojluo , KOflemtO, 3Beno, (cf. dzwono). Ogniwo do

ogniwa wiązać, łańcuch będzie. Min. Ryt. 4, 212. Ogniwo ogniwa się dzierży w łańcuchu. Gorn. Sen. 241. — Fig. Człowiek jest pierwszym ogniwem łańcucha, klóren natura upletła ze stworzeń. Mik. Obs. 30. Małżeńskie ogniwa. Kras. Sat. 72. t. j. związki; b(t3 33(Ulb ber ®l)e. Przyjaźń nas wzajemności ogniwem spaja. Pilch. Sen. list. 363. Przygody ciągną się z nami nieprzerwanem ogniwem , aż do grobowej deski. Mon. 70, 806. (pasmem). Wąż kreci się w ogniwa i w przędziona rozmaite. We-resz. Reg. 115. (w dzwona, kręgi).— §. Metonym. Ogniwo » łańcuch , btc Sîette. Na złotym świetny krzyż ogniwie. Mlask. Ryt. 130.

pala. ib. 69. — §. Ogniste ziele, arianis, hcrba ignei coloris, cujus contaclu ligna olco perunda, accenduntur. Cn. Th., Plin. 24, 17. OGNIWACZ, a, m., OGNIWA-CZEK , czka , m. ; Boh. ohniwac, ohniwacek ; feniks, wyczyniec. Urs. Gr. 186. ber Çlltmir. Patrzą nań z zadziwieniem jak na ogniwacza, Co go bajka w naturze jedynym naznacza. Przyb. Milt. 150. Oslror. Myśl. F. — 1. OGNI-

szlachetnej zawiści ognisko, 1 przez jawne chwalebnych czynów widowisko Zapala serce. Przyb. Luz. 168. — *$.

Ognisko cum

obvium. Cn. Th. 1146; Boh. ohnisko wielki ogień. OGNI-, SKOWY, a, e, do ogniska należący l)$erb§*. 2) 23reiui* punflô * ; Ross. oqaæitbili Ogniskowy dół ( Vind. sherjau-ka, ognjiza). Odległość ogniska od śkiełka, odległością ogniskową distantiam focaiem zowiemy. Hub. Wst. 254.

OGNISTOSĆ, ści, ź. ; Boh. ohniwost; rozpalenie, napełnienie ogniem, gorąeość; btc ftenrtgfeit. OGNISTY, a, e,

— o, advęrb.\ Boh. ohniwy, (ohni wèti * candescerc, rozpalić się); Sion. ohniwi, ohniwy; Sorab. 1. żehliwć; Carn. ognęn ; Vind. ognjen , ognjast; Croat. ognyen, ognyeni;

Rag. oghgnevit, oghgnenit, oghgnen; Bosn. oghgnen ;

Ross. onmcTbin, omeHUbiS, ontena.ïbiibiô, ornenaMMwä ;

Eccl. onuctMAhirb ; pełen ogni'a ; feurig, Setter*. Ogniste OGNOIC cz. dok., gnojem obłożyć, w koło pognoić ; bebutt* piłki. Juk. Art. 3, 506; gcttcrbflUe. et 2, 95. Ogniste kule.    gen, mit Dünger belegen, bemtften; Sorab. 2. hobgnoisch ;

ib. 3, 506; Slav. vsjano zerno; geuerfitgeltt. Biel. S. N.    Vind. ognoyt , obgnojiti; Bosn. et Rag. oghnojiti ; Eccl.

36. Archel. 3, 44. Ogniste garnce. Archel. 3, 44 ; Setter*    onioato.

topie. Ogniste baryły. Jak. Art. 2, 5; geiterfflfier, geuerton* OGÓŁ, u, m.,    1. gołe miejsce, pustynia; eilt fahler

lteit. Ogniste kółka. Archel. 51. Rozmaite ogniste przy-    £)ri. Ci którzy na ‘ogofach uciekali, a mieli się ku pu-

prawy do uciechy służące, ib. 49 ; peuerprnpftrate. Postawił    szczy, przeciwko nim obrócili sie. 1 Leop. Jos. 8, 20. —

bóg przed rajem cherubina i ognisty miecz obojętny. 1    $. 2. Transi. Ogół, oguł, powszechność, generalność;

Leop.    Genes. 5, 24.    (płomienisty. 3 Leop.). Góry ogniste.    btc ?Ulgemcin|)ett; Boh. aukol    ; Sorab. 1. wschichzrodma-

Hub.    Wst. 17. wulkany; gciicrOeręge, fetterfpepeitbc 53crge.    dnofcż. §. Ogółem, ogólnie,    ogólno    * generalnie, w po-

Glnnury ogniste. Past. F/d. 96. Broń ognista. Sejm. Grodz.    wszechności; tut 5Ulgetltcinen, überhaupt; Boh. aukolem,

2, 19. t. j. strzelba, citt Jettergctnebr. Potrzeba na obronę    auhrnkem; Sorab. 1. wsehichzrómadne ; Carn. nasploh,

miasta dziesięć tysięcy ludu ognistego. Weresz. Kijów. 19,    povèrh, poverhkje, (cf. powierzchownie); Vind. zhresglau-

ib. 25. (ze strzelbą ognistą). — §. Ognisty, ogniście ad nu, skupzhnu, sevfema, skupnu , poverh , poverhnem; verb., zapalczywy; , feurig. Ognisty lew. Fur. Uiv. Slav. svega ; Croat. poprek ; Boss. Booóme. Kto zmiarkuje, E 4 b. Ojciec łagodny, miły, spokojny; syn zaś pory-    jak wiele chór ma głosów? jest tam głos cienki, gruby

wczy, ognisty, niedotkliwy. Boh. Kom. 5, 220. Ogniście    i śrzedni, są glosy niewiast i mężczyzn ; dają się głosy

ją kocham. Teat. 6.    c, 32. (zapalenie).— Ognisty » gor-    wszystkich słyszeć ogólnie;    lecz    szczególności żaden,

liwy,    gorący, n p.    Ógnista modlitwa. Birk. Dom. 64.    Pilch. Sen. list. 2, 578.    Ogóln    znaczy to .samo co

O zbawieniu dusz słowa żywe i ogniste czynił, ib. 85.    wiele, ale nie wszystko; a zatćm prawo ogólne, może

(cf. strzelisty). Mąż ognistej wymowy, serca oziebłe roz-    mieć wyjątki. N. Pam. 6, 318. Ogułem o wszystkich to

mówią. Smalc. 182. Wszyscy ludzie ogułem tu są ro- OGON, a, m., chwost, włosy na rząpie bydlęcym, i sam zumieni. Salin. 2, 202. Jaśniej to będzie, gdy szczegół-    rząp'; ber ©cfyttKUtJ, ber ©cfyroetf; BÂ.    ocas, {ob. ‘Oczas) ;

nie te rzeczy uważymy, nie ogółem. Pelr. Pol. 46. Nie    Slov. chwóst, ocas, chust; Sorab. 2.    bogon , hoppusch ;

rep; Croat. rep; Dal. kucia, hvosst, ochyas, rep; Bosn. rep; Boss. xbocte, oiuhótj, onamb ; Eccl. oromui, jckoctl, \Gbott» , o ii a ni n    Ogonem się lew, kiedy następuje zwa

da, Do sił budzi; ogonem lis się chartom składa; Ogonem wyżeł ptaka , ogar znaczy zwierza ; Ogonem wiewior lata, chociaż nie ma pierza. Pot. Pocz. 544 drażniony ku górze toczy ogon, kicie podobny. Tward. Wł. 70. Zajęczy ogon , ob. Osmyk. Wilczy ogon Ross. no-itno. Rybi ogon, ob. Plusk. Lisi ogon, znamię błazna, ob. Błazen. — Pies marda ogonem. Zebr. Ow. 555. Rej. Zw. 83. ib. 81 b. Im kota bardziej głaszczesz, tym bardziej ogon wznosi. Cn. Ad. 524. Głaszcz ty kotowi w skórę; a on ogon w górę. Rys. Ad. 16. Im kot starszy, tym ogon twardszy. Rys. Ad. 17. (gałąź zrosła nie da się naginać). Nędznik musi leżeć wszędy potłoezony, A ci co im świat służy, podnieśli ogony. Rej. Zw. 269 b. (zhardzieli). Ruszali konceptem , jak martwe ciele ogonem. Mon. 71, 321: Ruszyłeś głową, jak zdechłe cielę ogonem. Pim. Kam. 61. (popisałeś się rozumem). Dedy-kaeyi arkusz, a dzieło sarno jak myszy ogon. Mon. 73, 199. (kuse). Wiedzą ludzie, żeś ty z ogona sroce nie wypadł. Pim. Kom. 359. (żeś nie tępy). Dwie sroki za jeden ogon złapać; ob. Sroka, ob. Jeden. Ogon pod siebie. Zab. 9, 60. Z bojaźni, jako pies na mrozie, ogon pod się tuli. Rej. Wiz. 13 b. Poty siedział z pokojem, ogon pod się chował. Pot. Arg. 548. Przed nim ogon pod się kryją. Bej. Wiz. 51 b. Jak zając przed charty ogona, tak on przed niemi mydła musiałby umykać. Glicz. Wgdi. H 7. — Koń ogonem wierci. Alb. na Woj. 12. (t. j. macha). Pozłocistego, by też nie umiał i kozie ogona zawiązać, alić go na urzędy sadzają. Rej. Zw. 70 b. (nieuk). — Każda liszka swój ogon chwali. Glicz. Wych. G 4 b. Teat. 48, 42. Cn. Ad. 344. Więcej sie wskóra lisim ogonem, jak lwim pazurem. Zab. 5, 95. (cf. gdzie nie staje wilczej skóry). Lisi ogon nio idzie w towar, nie ujdzie za towar. Cn. Ad. 954. — Nie ciągnij psa za ogon , bo cię ukąsi. Jabł. Ez. 89. Kto w ogon wierzy, ten piórko z ogona znajdzie. Rys. Ad. 22. Trudno ująć za ogon, gdy się umknie głowa. Paszk. Dz. 47. Wole się za głowę , niż za ogon jąć. Stryjk. 489. Gdzie ogon rządzi, tam głowa błądzi. Cn. Ad. 236. Rys. Ad. 14_ Slov. Kam noha, kam ruka, kam ocas, kam hlawa ; sco-pae dissolutae. — §. Ogon komu przyszyć. Cn. Ad. 1149 kapturek mu przyszyć, szydzić z niego; Croat. prissiti komu rep. — §. Sprawa ta za sobą długi ogon wlecze. Pot. Arg. 652. jeszcze tu nie koniec.— g. Ogon u szaty białogłow'skiej, ruebo ; Me ©cWcppc, ber ©dnt'Ctf fiit einem SBetberfletbe. Rznijcie ogony panie, które dziś daleką Kurzawą się za wami na trzy łokcie wleką. Pot. Zac. i 52. Coż to proszę za rozum Sarmackie matrony, Rogi na głowach stawiać, a włóczyć ogony? Łaczn. Zw. 14. Długie szaty pan gani, przebóg a coż rzeką Ci, którzy dziś ogony na trzy łokcie wleką? Pot. Pocz. 582. Własna jest

po części, ale wszystko ogułem oswobodził. Warg. Wal.    Sorab. 1. wopusch, woposch ; Carn.    rę⁵p, shlóf; Vind.

50. Otóż jest ogólno Wszystko, co mi przed w’ami wyjawić jest wolno. Przyb. Luz. 525. Ogółem co kupić. Tr., ob. Hurtem; [Boh. aukolnjk hurtownik). — §. 'Odpowiedzieli mu na ogułach, gniewając się nań. 1 Leop. Genes.

Wół roz-

OGOLEĆ - OGOŁOCIĆ.

OGON.

519

54, 13. (na zdradzie Z. Leop.). OGOLEĆ, f. ogoleje neutr. dok., gołym się stawać, fa()l werben. Gdy owce mają parchy, skóra ogoleje. Wolszt. 110. OGOLIĆ, f. ogoli ad. dok., Ogalać niedok.; *$. 1. gołym czynić, ogołocić, obnażyć; Boli. oholiti, Vind. onagiti, ogoliti ; Rug. ogo-litti, ogolîveti, (ogûliti deeorticare); Croat. ogulüjem; Bosn. oguliti, ogolitti ; Ross. orojiHTL, oro^aib, 3aro^HTb, 3a-rojiaTb; entblößen, fal)l machen. Witold Dowmanta ze wszystkich dzierżaw wyzuł i ogolił. Stryjk. 307. Wszystek owoc mu ogolił, przecie drzewa nie poraził. W. Post. W. 5,

512. Zbije cię, zniszczy kiedy chce, dobra twe ogoli.

Paszk. Dz. 50. Z swobod swych ogolon. ib. 117. Smotr.

Lam. 184. — §. 2. Ogolić brzytwą; raftreit, mit bcnt ©rftecrmeffer abfdjeemt; Vind. obriti ; Slav. obriati, obriesiti,

(cf. brzytwa); Bosn. obriciti, obritti; Rag. obriàti, obri-cîvali ; Dal. obriati, obrich ivati , brichim; Croat. óbriam ;

Ross. oópmb, oópHBaTb; Ecd. oópwBaio, oópocHaio. Ogoli brzytwą głowy i włosy ich i brody. Dudu. Jes. 7, 20.

Czasu żałoby bród nie ogalajcie. Badz. Levit. 19, 27. Broda ogolona. Sk. Dz. 908. Ogolone głowy. Teat. 25. d, 30.

(waryaty). Ogolony wiła. Rej. Wiz. 66 b. — Fig. Nie jednego z paniczów tak ogolił, że im worek do tych czas nie obrośnie. Boh. Kom. 3, 255. cf. śkuhnąć, musnąć kogo po kalecie, podskubnąć, oszwabić, wyikrzyć.

OGOL1CÎEL, a, m., który ogoli; ber ©ntblößer, kajuta* d;er; Bosn. ogulitegl depeeulator ; Croat. ogulitel exeoria-tor. OGÓLNOŚĆ, ści, i., powszechność; bic MgCtttein* fycit, ©cfammt^it. Posłowie ogólność narodu oznaczają.

Gaz. Nar. 2, 132. W ogólności, oppos. w szczególności.

OGOLNY, a, e, — ie, advèrb., ogół obejmujący, powszechny, generalny; alhjctttetn ; Sorab. 1. wschichzróma-dniczki, ezelewschón, czele wscha, czele wsche; Carn. usesktipne ; Ross. bccoóiiuh, (cf. obec). Wyobrażenia stają się ogólnemi , gdy od nich odłączamy wszystko, co je przywiezuje do pewnego szczególnego jestestwa. Cyank.

Log. 92. Kpcz. Gr.Z, 3 p. et 1. p. 6. Śniad. Alg. 1, 175.

Czynię Wc Panu raport ogólny; szczególniejszą relacją zachowując sobie do ustnej rozmowy. Mon. 73, 250.

OGOŁOCIĆ, f. ogołoci cz. dok., Ogołacać, Ogałacać niedok., odrzeć, obrać ze wszystkiego, wyzuć, cf. ogolić;

{Bosn. ogoliti; Croat. ogolujem , cf. goły); entblgjktt, be* rnitbett. Przywracając urzędnikom spokojne życie, nie ogołacał ich z dóbr, którcmi ich obdarzył. Zab. 14, 216,

Onhy się dla nich z dóbr swych ogołacał. Boh. Kom. 2,

257. Familie z honoru ogołocone. Teat. 23. b, 94. Ze wstydem uciekła wrona, Z cudzych piór ogołocona. Zab.

15, 53. Zima ogołocona. Dar. Lot. 19. Przyjaciele, widząc moje ogołocenie, nie znają mnie więcej. Teat. 33. d, 7. Ogołociały w co. Zebr. Ow. 50. (pozbawiony czego).

niewiastom, aby nogi swoje pawim ogonem rady okry- OGÓRCZANY, a, e, z ogórków, ogórkowy, ©urfen * ; Rost. wały. Pctr. Ek. 75. Od każdej szaty za którą się ogon    orypeuiHbiH. Sok ogórczany. fłaur. Sk/386. Liście ogór-

e ,

, na..

wlecze, niech płacą złotych cztery. Lek. C 3 b. Ogonem    czane. Syr. 1511. (Boh. ukurcina). OGÓRCZASTY, a'

pokój zamiata. N. Pam. 15, 121. Nóg jej nie trudnią    do ogórka podobny, gurfenartig. Tr. OGÓREK, rka

ogony. P. hchan. Jer. 155. — §. Ogon komety. Bardz.    OGÓRECZEK, eczka, ra., demin.\ Boh. okurka, w o kur-

Trag. 199. Ogon komety, ciąg rozwlekły światła za ko-    ka ; SI ov. uhorka ; Sorab. 1. górka, korka; Sorab. 2.

metą. Sniad. Jeog. 9. Ogon    łoża armatnego « sam ko-    gurka; Garn. murka, kumàra, (angurka * melon ; distig.

nieć ścian lożowych. Jak. Art.    5,506. OGONAK, a, m.,    Ytnd. ogorek » opalone drzewo, ob. Ogarek) ; Vind. kuma-

OGONACZEK, czka, m., danin., gatunek kożuchów; eilt    ra , murka, krastouka ; Hung. ugorka; Dal. \ górka; Croat.

ïiîtjcr Bippelpclj. Tr. OGONATKA, i, i., białogłowa w su-    vugórek , krasztavecz; Slav. krasztavacz; Bosn. ugorka,

kni z ogonem, eine ©djlcppfteibträgertnit. O miłe ogonalki,    krastaviça ; (Bag. ugorka citrulus) ; Boss. orypeifL, oryp-

dekret to surowy, Więc przyjmiecie w kompanią z ogo-    «mut; Svec. gurka; Dan. agurke ; £>bb. Unturfe; Angl.

nami krowy. Łaczn. Zw. 14. — §. W muzyce ogona-    gherkin; Gall. courge; cf. Lat. anguria; 1. Germ. bie

tka, nota, mająca w sobie fuz prostych czyli ćwiercio-    ©ttrfe. Prócz pospolitych ogórków są Hollenderskie dłu-

wych not dwie. Magier. Mskr.    (cf. gołka); eilte (mibe 9îote,    gie, zielone i białe ; są też inspektowe małe. Kluk. Rosi.

tyalbe iacittołe. OGÓNAI\, a,    e; Boh. oèasatÿ; ogonia-    1, 222. Ogórek ptaszy, ośli, niedźwiedź leśny, psi, cu-

sty, caudalus. Alącz., gefdjwanät, befdjwnnjt. OGONCZYK,    curnis sylvestris, ©fefôgutfe. Syr. 1474. Urząd. \09. Krup.

herb ; pół strzały białej na pół pierścienia stojącej. W    5, 185. Piov. Slav. Prodàjite vertlaru krastàvce * przebolenie dwie ręce do góry wyciągnione. Kurop. 2, 50.    dajecie ogrodnikowi ogórki, sus Minervam. — 2. Transi.

eilt SBappen, ob. Pogończyk. OGONEK, nka, m. ; Boh. oda-    Ogórki * węzły u pasa mniszego; bie knoten itt bellt ©triefe,

sek ; Iloss. xbocthitb; demin. nomin. ogon; a) boś ©djwćtni*    ben QCtuiffe 2)łimd)e finit beä ©urteê tragen. Mnich podpiły

djcit. Fortuna kiwnęła nam ogonkiem tak gładko, że z drab-    wziął nas ogórkiem walić czy sandałem. Teat. 45. c, 77.

stwa przyszliśmy do hrabstwa. Teat. 22. b, 6. Sobole, mar-    OGÓRKOWY, a, e, ©urfen * ; Boh. okurkowÿ. Ogórko-

. w.,

murki, ogonki. Vol. Log. 4, 556. gatunek futra. — b)    wy ogrodek, cucumerarium. Cn. Th. * OGÓRN1K, a

Ogonek u liścia, owocu « szypułka ; Mnd. repizh, klizhek,    ber ©nrfcitgctricn ; Boli. okureistè, okurkowisté; Sorab. 1.

dershalka na iadi, fbtingelz; ber ©tiel ant £)bfte, ber    korkowana; Croat. vugorische; Boss. orypnume. Kuczka

©tengel. Najpospoliciej liście wiszą na ogonku , i dlatego    w winnicy, buda w ogórniku. Buda. Jcs. 1,8. (w ogro-

łatwiej się chwieją. Bot. Nur. 47. Ogonki liściowe, petioli,    dzie ogórczanym. Bibl. Gd.).

cera od słońca zczerniona , zczerniałość ; (Croat. ogorc-line ambusta) ; nerbranitie ©eftdjiśfarbe, ©oitttenbraub. 0/ zganianiu zmaz z lica, zwłaszcza ogorzałości, śniadości. Sleszk. Ped. 55. Ogorzelina, gdy się kto od słońca opoli, że cygańskiej cery nabędzie. Huur. Sk. 546. Na miejsce ru-mienidła , będzie ogorzelina. Badz. Jes. 5, 24. Sienn. 505. OGORZEĆ, ał, eli, f. ogorzeje neutr. dok., ‘‘‘Ogorać nie -dok.-, Bug. ogorjetti ; Croat. ogârjam ; Ross. oóropbTL, oóropaTL ; Eecl. oropato ; a) zczernieć na słońcu : fd[m>ar§ gebrannt werben, ooit ber ©omie nerbrannt werben. Kto leży pod słońcem nie zakrywszy się, pewnie ogorzeć musi. Rej. Zw. 91 b. Na dworze będąc od goracości słonecznej rychlej ogora, niż doma od goracości płomienia domowego. Gliez. Wgch. K4. Zimno jest matką białości; gorąćość matką jest czarności i ogorzenia. Sak. Probl. 21. Ogorzały » zczemiony, tnnt ber ©onne verbrannt ; Boh. oh- ' horaty, ocarlly, osmaliły; Carn. ogoręl; Croat. ogorel ; Dal. oppalyen; Boss. oropLjtbinn. Którzy pod Krępakiem mieszkają ku południowi, ogorzalsi są i czarni; którzy z drugiej strony, biali. Petr. Et. 88. oerfengt werben> abbrennen. Ogorzały mu skrzydła. Cn.

Ad. 745; •(Slov. olioreli mu krtdla ; obcięło mu skrzydła, utarto mu rogów). — $. Ziemie leżące pod strefą ogorzałą. Sias. Buff. 26. zona toni da.

ogonowa >guzica. Krup. 1,115. Ogonowa szpona, ©c^wanj« OGORZKNAĆ, /. ogorzknie neutr. jedntl., gorzkości nabyć; riegel, sztuka drewna spajająca same końce dwóch ścian lożowych. Jak. Art. 5,506. Ógonowa sztuka mięsa* siek, oguzie.

są pociągnięciem ostatnim gałązki, z którego utrzymuje OGORSZCZYĆ, OGORZCZYG, ob. Gorzczyć. się liść. ib. 78. Ogonki drobne u korzenia. Otw. Ow. OGORZAŁOŚĆ, śei, z., OGORZELINA, y, i.; ]ioss. orapb ; 590. — §. Ogonek, miano psa, Lumpur u s, a randa nitida. Cn. Th., ein Słanie ber łpimbe, ©lattfdjiMnjdjen. OGONIASTY, a, o, Cn. Th., ogon mający, ogonaty, g efrf) weiltet ;

b) Opalić się;

520

OGONAK - OGONOWY.

OGÓRCZANY - OGORZKNĄĆ.

(Boh. ocasaty; Sorab. 1. wopuschaté; Vind. repasten, re-past, reppat, repat; Slav. repati; Bosn. repast; Croat. repàszt ; Boss. xbocthctlih, xboctutwu ; Ercl. xboctobu-thS; cf. chwościsty) OGON1Ć, ob. Oganiać. OGONICA, y, i., zadek, ber ,'ptilicre. Gdy tego olejku włożysz z wełną w ogonicę, robaki zabija. Spirz. 109. Dziecię czasem bokiem, albo też ogonicą, to jest, zadkiem ku wyjściu z żywota matczynego ukazuje się. Sien. 444. Musisz u mnie w ogonicy być. Ezop. 27. (pożrę cię). — Ogo-nica morska, pnstinaca marina. Syr. 545; ^afititafe, £)eib trntrj. — §. Ukąszony od szkorpeny, morskiego smoka, tudzież od ogonicy morskiej, ib. 545 ; tuelietdji eine 5(rt ©forptone. OGONICZEK, czka, m., sikorka, parus cauda-tus, najmniejsza z sikorek; ogon ma nadzwyczajnie długi czarniawy. Kluk. Zw. 2, 274; bie ©djtMltjmctfe. OGON-KOWATY, a , e, — o, adverb., na kształt ogonków, mte ©dmmitjcben. Liście tego ziela jest ogonkowate. Jundz. 286. ib. 444. ib. 505. ‘0G0N00K1E n. p. pawie. Nar. Dz. 1,

125. oczaste, aiigcnjdmiaitjtge Çfaucn; cf. farbistochwosty.

OGONOWY, a, e, od ogona, albo przy ogonie, albo do ogona należący. Cn. Th., ©cbtuanj*; Boss. xboctobuh. Kość

Bosn. ogorcjatti, oghrriknuti ; bitter werben; (Ross. orop-niiTbca zjątrzyć się). Gdym to zjadł, ogorzknął mi żołą-

OGRADZAĆ - OGROBLIĆ.

OGRÓD - OGRÓDKI.

521

Budn. Ap. 10, 10. Ogorzkł im żywot ich w tak OGRÓD, u, et a, m. ; Boh. zahrada , zabradka, (ob. Zagro-ciężkiej niewoli. Budn. Exod. i, 14.

OGRADZAĆ, ob. Ogrodzić.

OGRAĆ, /. ogra act. dok., ‘Ograwać, ogrywać f'requ.; Iioss. oótnrpaTb, oô’LHrpuBaTb ; we grze kogo skubnąć, einem im Spiele alles abgeroinneit. Dudz. 15. Cn. Th.

*OGRANICZE, a, w., ograniczenie, określenie, granice, kres, okres, Segrfinjung, ©ränjett; Vind. ograja, ogra-jenje; Ross. cnoibe. Trzyma się kula świata niewsparta na niczćm , Zawsze jednakiem miejsca zjęta ograniczem.

Przyb. Luz. 511. OGRANICZNY, a, e, o granicę mieszkający, ościenny, angräitjenb, ©ränj*; Sorab. 1. zpowu mezw'até; Boss. CMeanibiif, copyóemiibiś, coiipeAi.ibHbiH, corpaHHBHbift ; Eccl. BKynonpeAtaŁHbift, CMernubiii. Z o granicznym sąsiadem wyjechałem w łowy. Pot. Jow. 150.

Ograniczny sąsiad, ogranicznik Croat. mejash, (cf. miedza). Wszystkie powiaty ograniczne najeżdżali. Krom.

8. Ogranicznie = o granicę Ross. oöOABop'b, cmokho.

OGRANICZONOŚĆ, ści, z., określność, mierność; Hoss. orpaHnqeHHOCTb ; bie 33ergranst!)ett, 33efcl)ranftl)eit. Nieogra-niczoność boska. Rog. Boś. 1, praef. Lach. Kaz. 1, 510.

OGRANICZYĆ, /.ograniczy act. dok., Ograniczać nicdok. ;

Boh. obmezyti, obmezowati ; Sorab. 1. zamezuyu ; Vind. obmejati, okrajiti ; Eccl orpaHfuo ; Ross. orpaminuTb, orpu-HHUHBBTb, oÓMemeBaTb, 00Me*eBbiBaTb; określić, granicami objąć, begrättjeu. Budn. Ps. 79, 41. Grunt swój każdy może ograniczyć i ogrodzić, jak najlepiej rozumie, tyle ile jego własny jest. Szczerb. Sax. 155. Ograniczony Ross. npeA^bHUH, (ob. Przedzielić). Nieograniczony Eccl. HeorpaHeni. Bóg niepojęty w dziełach, nieograniczony w uczynkach. Pocuj. 555.

OGRAWAĆ , ob. Ograć.

OGRASZKA, OGRAŻKA, OGRĄŻKA, OGRĄSZKA, i

dek.

», i.,

początek paroxysmu gorączki, zimno poprzedzające gorączkę. W'iod., gieberfdjauer, Steberparoriêmtrô. (Rag. groz-nizza , trescgljaviza ; Croat. groznicza, zimlicza * febra ). Na chorobę, gdy się komu zanosi, bywają ogrąszki, dności. Raur. Sk. 424. Już się ciągnie chory, już ziewa , już go zimna chwyta ograżka. Pot. Arg. 585. Zkąd ten zimny na moję twarz się pot wysadza, Co za ograżka członki trzęsie ! Min. Ryt. 1 , 258. Niech

nu-

przepu-

ści na cię Pan ubóstwo, zimną i palącą ograżkę i gorąca wielkie. 1 Leop. Deut. 28, 23. — Ograżka * febra , zimnica, gorączka. Sienn. rej. et 583. Cierpiała wielką febrę; a stojąc nad nią, przykazał ograżee, i opuściła ją. 1 Lcop. Lnc. 4, 59. OGRAŻA mię, OGRĄ-ZA mię, impers, gorączka się poczyna. Cn. Th., ba3 $ie* btt Überfällt mtef). Sok ten dobry na zimnice, gdy będzie wzięt godzinę przed ogrążaniem. Sienn. J141. (t. j. przed paroxyzmem i. Woda ta niedobra, gdyż trapienie albo ogrążanie czyni. Syxt. Szk. 69. (dolores). OGRĄŻNY, », e, ogrążająey, ogrążkę sprawujący, @cJ)attberit erre* gettb. Grudzień ognżnyrn zimnem roku dokończy Zaw. Gosp.

OGROBLIĆ, f. ogrobli cz. dok., groblą otoczyć, umbfimmen, mit einem ©arnrne einfcbließen. ogrobl.ł. Sk. Dz. 1175.

wa.

Stwórca morze piaskiem

Si9wnik Lindego wyd. t. Tom III.

da); Slov. zahrada; Sorab. 2. fagroda, gorta, gumno, (cf. gumno); Sorab. 1. zahroda, zahrodka; Garn. lokovsh, vert, (ob. Wirydarz); Vind. vert, koufhe, gartl, lokoufhe; (ograd » błonie, niwa); Croat. vert, vart, bascha ; Bai. vartal, perivoy ; Slav. bashcsa, bostan, vêrtao , baschya ; Hung. kert; Rag. perivoj, vartao, G. vartla , vart; Bosn. vert, vrrit, vrrital, perivoj, vart, vartal, vertal ; Ross. BepTOrpaAi, ca^b, (ob. Sad; oropoA* jarzynny, kuchenny ogród); Eccl. orpaßi, oropoAt, KpiTorps/vb » upin»; [cf. Goth. uarts herba, uartigards hortus 2j; ogrodzony plac na drzewa owocowe (cf. sad), na kwiaty i zioła (cf. zielnik), ber ©arten. Włosi poczęli u nas ogrody zdobić rozmaitemi zioły cudzoziemskiemi i tutecznemi, przenosząc je z pól, z łąk, z gór, do ogrodów. Syr. 1128. Nie w każdym ogrodzie to ziółko się rodzi. Rys. Ad. 50. Wrócił się z ogroda. Radź. Esth. 7, 8. W 'ogrodziech naszych (w ogrodach). W. Post. Mn. 500. Po za ogród zajeżdżali. Kras. Pod. 2, 259. (cf. za). OGRODA, OB-GRODA, y, i. ; Boh. ohrada ; Hoss. orpaAa ; ogrodzenie , bie Serjaunmtg. Dobył każdego zameczku ich, i odzier-żał każdą ogrodę ich. 1 Lcop. Jud. 2, 12. (twierdzę. 3 Leop.). Obgroda gęstego krzewiu nie daje przystępu kozom , któreby młode płonki obgryzły. Staś. Num. 2, 150. Ogrodę rozrzucili. Gęb. Hym. 317. Na wilka robią się doły ; robią się także ogrody, t. j. mocne ogrodzenia w lesie z fórtkami, w które on się przynęca. Kluk. Zw. 1, 401 , Sßolfögärte. — §. Szlachcic w ogrodzie równy wojewodzie. Jeż. Ek. B 4, ob. Zagroda,

OGRÓDEK, dka , m., dem., OGRÓDECZEK, demin. sec., mały ogród, baö ©arteten ; Vind. vertizh ; Bosn. vartaç, vartliech, vrritlich. vertlicch ; Rüg. vartlich, pe-rivoich, vartich ; Ross. BepTorpaAeifL. csahicl, (oropoAetfb kuchenny ogródek); Eccl. BepietfL, BepTorpaAem, ca-AOKT>. Ógródeczki małe, w których jarzyny sieją. Star. Dw. 4. Birk. Zyg. 55. Chodząc w mym ogródeczku. Zab. 13, 525. Zabi. Chód. Gesn. 195. Ziółko jakie wyrwę z mego ogródka. Gorn. Sen. 214. Mając was jakoby w ogródku jakim ogrodzone, do jednego was wysie-cze. Jan. Lig. B. w grodzy, w ogrodzie, w ogrodzeniu. OGRODKA, ob. Ogroda, ogrodzenie. — fig. Ogródka w mówieniu, słowne 'omawianie, chodzenie koło płotu, obwijanie w bawełnę, Umfdjroetfe im Sfteben, per* blumteS SRebcn ; Boh. oklika, zópolj ; (Slov. okolkowatelka periphrasis ) ; Vind. obhod, okulhod, ovink, savink; HOSS. OÓHHHFCL , 3aHOJJKH , HaBlłTKH , OKOJGCHlia , OKOJe-CHafl. Ba patrz! jakoć ci kacerze ogródki chytre czynią. Baz. Ust. 56. Bez OGRÓDKI * w brew', w prost, go-łemi słowami , nie ochylając, nie zawijając w bawełnę ; o(me Umfdjretlmng, ol)ne ttmfdjtucif, ebne éemântelmtg, un* umtpunben, gerabe fyerauS, mit bürren 2öorteit ; Ross, npa-iio, npHMHK'B ; Eccl. HeoöiiHOBeHHO. Bez ogródki mówić Hoss. ropouiHTb, oropouiHTb. Proste mo zdania, bez ogródki żadnej, Niechaj u ciebie mają przystęp snadny. Chrośc. Job. 122. Śmiało i bez ogródki powiem. Zab. 15, 280; Eccl. ueoÓHHyiocH. Prorok przyszedłszy, bez ogródki śmiało, Przepowiada mu to, co się dziać mia

na zagrodzie, czka , rn.,

522

OGRODNICTWO - OGRODNY.

OGRODZĄ - OGROM NOŚ Ć.

330. — Prov, Umizga się, by ogrodny zając. Rys. Ad. 69.

OGRODZĄ, OGRODZENIE, y, z., grodzą wkoło, bte Unt* jauttung; (Boh. ohrada objąt); Sorab. 1. wobhrodżen-stwo, wuhroda ; Vind. ograda, ograja, ograjenje, ogra-difhe, obdershifhe, redifhe, redinstvu, okluk; Carn. ogrâja ; Bosn. ograda, gradina ; Rag. ograda, obgrada, obzida, graaghja ; Croat. ograia, ograda , graja , ograja-nje, obor (cf. obora), zagràda, (cf. zagroda) ; Ross. orpa-4a, 3aópaHie, 3a6pajo, oniorb. Ule mają być w ogro-dzy i zamknięciu dobrym sporządzone. Haur. Ek. 136.— OGRODZIĆ, f. ogrodzi cz. dok. Ogradzać niedok.\ Boh. ohraditi, obdelati ; Slov. ohradjm ; Sorab. 1. wobhrodzam , wobzahradżam, wobhatżam; Sorab. 2. hobgrożiseh; Vind. ograditi, ograjati, okulsagraditi; Croat. ogradyam, ogra-gujem; Bosn. ograditi; Rag. ograditi, obgrâditi; Eccl. orpa^HTH, orftâffiAam ; Ross. oropo4HTb , oropaatHBaTb , orpa4HTb, orpa*4aTb; §. 1) oparkanić, obwieść płotem dylowanym, chrościanym, kamiennym i t. d. , UtttJĆiunen. Grunt swój każdy może ograniczyć i ogrodzić, jak najle-pićj rozumie, tyle ile jego własny jest. Szczerb. Sax. 155. Ogrodził dom jego zewsząd. Budn. Job. 1,40. Ogrodzony ścianami Eccl. crbHaTbM.— Fig. Zewsząd nieprzyjacielskim wojskiem w koło ogrodzony. Stryjk. 191. t. j. otoczony, umringt. Testamentem rzecz ogrodzić, utwierdzić ; cavere testamento. Mącz., określić, befttmmen. Ogrodzono tę rzecz prawem ; cautum est legibus, ib. — §. 2) Transi. Ochylać, wymawiać, ochraniając mówić, z ogródka, chodząc koło płotu; befdjöntgen, bemänteln. Złości swoje skryte farbą cnot ogrodzą. Chrośc. Job. 160. Ogrodzić i pokryć niedostatków bliźniego. Sk. Zyw. i, 189. Chciał coś mówić, chciał jako ten błąd ogradzać. Pot. Arg. 233. et 327. Rej. Apoc. 58. Mon. 70, 209. Zaraz bez ogrodzenia żydom mówi Jan ś., żem nie ja jest Chrystus. Sk. Kaz. 19. bez ogródki, o^ne Umfc^metfC-0GR0DZ1EC, C. dźca, OGROJEC G. jca, m., ogród, sad, osobliwie ten, w którym Chrystusa modlącego się imali; ber ©arten, infonberljett ber be^rn Oelberge, ber * Oelgar* ten, Oelberg; Bosn. masliniscte; Ross. Macanie. Ogro-dziec oliwny. Bzów. Roi. 65. Wróbl. 30. et 46. Pan w ogrojcu tęsknością strudzon był, a apostołowie spali. Sk. Kaz. 110. Pomnę na ogrodziec, pojmanie, sądzenie Jezusa, ib. 161. W. Post. W. 75. — Translate: Tam

ïo. Leszcz. Hst. 341. Wolą raczej, aby się pod ich czołgano nogami, niżeli mówiono kiedy prawdę bez ogródki.

Żabi. Roz. 78. Zgoła, bez najmniejszej ogródki, wszystkie swoje błędy powiada. Staś. Num. 1, 195. OGRODNICTWO, a, n., sztuka ogrodnicza, bie ©ärtneret) ; Boh. zahradnictwj, Vind. vertnarja, vertnina; Croat. vertlyaria ;

Ross. ca40BHimecTBO , ca40B04CTB0, (cf. sadownictwo) ;

Eccl. ca404iHcTBie. OGRODNICZEK, czka, m., czeladnik ogrodniczy, ber ©órtnerjunge. OGRODNICZKA, i, £., bte ©arb nertnit, cf. sadowniczka ; Boh. zahradnice , zelenarka, żeli— narka ; Croat. vertlyar'icza. OGRODNICZY , a, e, do ogrodnika należący, Boh. zahradnickÿ ; Rag. vàrtarski, var-tlarski, perivojni ; Ross. oropo4HH«tiö, oropo4HHHOB’Ł , ca-40B04CTBeHHufi, ca40BHHiiiH, ca40BHHnecKM ; ©ärtner ».

Nóż ogrodniczy. OGRODNIK, a, m,; Boh. zahradnik, ze-lenaf, zelinar, zelnik (cf. zielnik), petrżelnik ; Slov. za-hradnjk; Sorab. 2. gartnar ; Sorab. 1. zahrodnik , faro-dnik ; Vind. gortnar, gartner, vertnik, vertar ; Carn. \cr-tnâr; Croat. vertlar, vertlyàr; Rung, kertész ; Rag. var-târ, varllaar, perivojnik ; Bosn. vartlar, vertlar, vrritlâr ;

Slav. vêrtlàr ; Ross. BepT0rpa4ap,B, oropo4Hin<Ti, ca40BHHK,E, ca40BiuiiK,L ; Eccl.    |{(>t,toi'(>JjVM>i,, BepTOxpaHHTeJb ;

$. a) koło ogrodu chodzący, ber ©diluer. Ogrodnik drzewny * sadownik , ‘wirydarznik. Cn. Th. Kozła ogrodnikiem posadzić; Slov. capa zahradmkom sprawif ; com-mittere lupo ovem. Ogrodnikiem być Ross. ca40BHHqaTt.

— §. *b) Ogrodnik czyj, na jego ogrodzie mieszkający »

m., Eccl. ca40xpannTejib ; ber

Zagrodnik qu. v., pólkmiecia. Racz., eilt gmlbbauer, ©arb ner. *OGRODOSTRÓŹ, a

©artennmdjter. OGRODNINA, OGRODOWINA , y, z.; Carn. vertnina ; Vind. vertnifhtvu , söle, sele, (ob. Ziele) ; Croat. povertélye, strukèly ; Rag. povartai , povartje, zeglje;

Rosn. zelje, zeglje, zclen za jesti; Eccl. ca^ottiiic; zielona strawa, jarzyna, rzeczy ogrodowe, włoszczyzna,

©artenfrüdjte, ©artcngemadjfe, ©entufe. Owoce, ogrodo-winy, chleb, piwo, wino, z roślin wyciągamy. Bot. Nar. 5.

Obiad ich z fruktów, ogrodniny i chleba. Mik. Turk.

317. Pędzi osła na targ z ogrodowiną. Jabf. Ez. 172.

Ogrodniny, jak to śpinak, marchew' etc. Perz. Lek. 2,

23. Dworka ma tego strzedz, aby pietruszka, szczebrzu-cha i inna ogrodnina , do kuchni jak najranićj przyniesiona była. Haur. Ek. 13. Kiedy ogrodniny wypali posuszą, a potym spadną miłe deszcze, co je chłodzą....

mędrcy, prawodawcy, i ojczyzny ojce, Posiadają wieczystej rozkoszy ogrojce. N. Pam. 21, 364. (obszary). — *$. Simplex, prosty, dobry, który nie był w ogrojcu. Macz. ( alluzya do ś. Piotra , nieszczwany, nicbywalec). Jeden rurał prosty, w ogrojcu mało co przebywał. Glicz. Wych. H 7 b. OGRODZ1NA, y, i, OGRODZINKA, i, z., demin., miły lub też lichy ogródek, ein liebet, ober ûud) ein ärmliches ©arteten. OGRODZISKO, a, n., szpetny ogród, niekształtny, nieforemny, ein l)äj5lid)er, unfernt* lidjer ©arten; Ross. ca4nme, oropo4«me.

Zab. 9 , 248. Ejsyrn. Kocha się w ogrodninie. Jak. Baj.

249. OGRODNY, OGRODOWY, a, e; Boh. et Slov. za-hradnj; Sorab. i. zahrodné; Carn. vèrtn ; Vind. verten;

Croat. vërtni, povertelni, provertni ; Ross. BepT0rpa4HbiH, oropo4Hbiîf, ca40Bbin; Eccl. BepntbiH ; do ogrodu należny, ©arten*. Pryap, bóg ogrodny. Lib. Hor. 100. Ziemia ogrodowa staje się najwięcej z roślin gnijących. Kluk.

Kop. 1, 246, Ross. MaieptiKb, SDtnttererbe. Ogrodnych rzeczy mają dosyć. Paszk. Dz. 120. (ob. Ogrodnina). Żyzność ogrodną i owoce rozkoszne nieprzyjaciel wypu-stoszył. Star. Pob. B. Jarzyny ogrodne są te, które w OGROM, u, m., §. i) ad auditum, grzmot, okrzyk. Dudz. ogrodziech sieją, jako    są pietruszka, rzepa, kapusta    etc.    24, ©ctöfe, brachen , ©Oltncrn, Saufen. (Boh. ohroma odu-

Sienn. (cf. zbożne).    Kwiat to jest, nie ogrodny,    ale    rżenie). — §.2) ad aspedum, Ogrom * OGROMNOSĆ,

polny. W. Post. Mn.    549. Lilia ogrodna. Groch.    W.    ści, z.; Ross. orpoMb, orpoMHOen»; przestraszająca wiel-

kość, ungeheure ©röße, UngeÇenrtgfett. Prochem jesteś ogriaki; Ross. orpu30KX, (orptm, orpu3eHi> odgryzu-mizernym , wśrzód świata ogromu, Przecież Bóg z wie-    jacy sie drugim) ; §. 1) ogîodany kawałek, cf. niedojadki ;

czystego patrzy na cię domu. Nar. Dz. 2, 205. Donie-    ein benagtet ©tütfeben. Twardej ogryzek kości przed bry-

sienia te dowiodły ogromność nieszczęść, które nam    tana rzucony. Zab. 11, 24. Koss. Quisquiliae, otrzebiny,

groziły. Ust. Konst. 1, 148. — §. W górnictw. Ogrom    ośmieciny, wymieciny, też ogryzki. Mącz., 33rotfen. Nie

żylny, ©efcfyutte, skupienie się pomieszane żyl kruszco-    pierwszym na świecie miłości igrzyskiem, Wiele się ich

wych, tak że miejsce owo wydaje się być niejako zwa-    przede mną takowym ogryzkiem Podawiło. Pot. Arg. 313.

liskiem nieporządnym wydatnych kruszców. Mier. Mscr.    Zasadzają częstokroć mniemania swoje na ciemnocie nie-

(Boh. ohromiti, ohromovati > stupefacere, percellere). OGRO-    pewnych historycznej starożytności ogryzków. Nar. Hst.

MNY, a, e, OGROMNIE, OGROMNO adverb., Ross. orpo-    2, 16. — §. 2) Ogryzek, pomum Adami, krztoń, wy-

MHHH, yæacHUH. — Ogłuszający, grzmiący, betäubenb.    stawek na przodzie gardła. Perz. Cyr. 1, 19. et 177.

Gdy kto podle dzwonów drwa rąbie, abo ogromnie ga-    Wejch. Anat. 17. ber 3lbam3apfel, ber fôrôB, baô ©röbfcfjel.

da, tedy one dzwony dźwięk z siebie wydają. Sak. Probl. OGRZAĆ, f. ogrzeje cz. dok., Ogrzewać niedok., Boh. ohrat, 64. Ogromnemi bębnami, Krzykliwemi trąbami, wdzię-    ohrit, ohrjwati, (ohriwadlo fejerkä) ; Slov. ohrjwam; So-

cznemi lutniami Chwalcie Pana. Ryb. Ps. 294. — §. Sro-    rab. 1. wohrewam , wokżewam, (wohrjwadlo fejerka) ;

go wielki, straszny przez wielkość; ungeheuer, fdjrecflidj    Vind. ogreti, sgreti, sagreti; Carn. oggręti, oggręjem;

groß. Ogromni Partom na koniach Dakowie. Bardz. Trag.    Rag. oghriati ; Bosn. zgriati, utoplitti, omlaciti, młako

330. t. j. straszni, silni, fte ftttb ihnen fürcfyterltd). Był Piotr    uciniti ; Dal. sztepliti ; Ross. yrpkTB , yrpkBaTb, 060-

nieco przysroższy i też ogromny, durior et severus. Herb.    rptTb, oóorptBaro, orphBaK), B30rpl>BaTb ; Eccl. mięrpfc-

Art. 128. Ogromna a straszliwa historya tego zbrodnia.    buth, B03rpî>TH; ocieplić, erwärmen. Ogień browarny jest

Baz. Hst. 97. okropna.    ogrzewający, ogień hutny pożerający. Torz: Szk. 61. (ob.

‘OGROZA, y, z., groza, strach, ©cfyretfett.    Waleczny    mło-    Ogrzewny). Słońce ogrzewa i całą żywi naturę. Teat. 13,

dy rycerz na wszystko rzuca ogrozę.    Staś. Num. 1,    126,    15. Wódka ta wątrobę oziębłą ogrzewa. Syr. 284. Lu-

il imprime la terreur-, Boh. ohrozyti    s e >    deterreri.    bię się ogrzać, nim zima przeminie, W małej izdebce,

‘OGRUBIĆ cz. dok,, w koło grubym uczynić, rutlb um grob    przy małym kominie. Nar. Dz. 1, 53. Wyście się tam

tttacfyeit; Eccl. 04e6ejflio; (Rag. ogrubiti; Bosn. ogrubiti,    ogrzali, gdzie się drugi sparzył. Kras. Sat. 50. — §.

oghrriditi deformare, deturpare, devenustare). OGRUBIEĆ    Ogrzewać mleko » ser robić, grzejąc przy ogniu zsiadłe

nijak, dok., w koło zgrubieć, ruttb um grob werben; Bosn.    mléko. X. Kam.

oddebelitise ; Ross. OTOJicrfeTb. Nosił styk w ręce ogru- OGRZEŚĆ , ogrzebł, f. ogrzebie cz. dok., Ogrzebać niedok,, białej wielce, manu rigida. Zebr. Ow. 367. OGRUBNY,    Boh. ohrabati circumradere, tunfdiarren ; Carn., oggrębam ;

a, e, niebo gruby, gröbltd;, etwaö grob. Wierzch domu    Rag. oghrebsti ; Bosn. ogrebsti, oghrrigljusciti.

chu nabawić , fmtbtgcu ntadjeit. Nie dawaj ustom twoim, aby o grzech przyprawiały ciało twoje. Budn. Eccles. 5, 5; not. «właściwiej by nie ogrzeszały.»

grudzie, odrętwieć, oerbûlleit. OGRZEWAĆ, ob. Ogrzać. OGRZEWNY, a, e, Boh. weyhre-

wnÿ; ogrzewający, ciepły, ertnarmenb, roSrmeitb, roarm. nasza Trzeba nam pieców nad pospolite ogrzewniejszych. Kluk. Rośl. 2, 89. Piec ogrzewny prędko się ogrzeje i długo ciepło utrzymuje, ib. 105. ein ©parofeit. (Boh. ohriwadlo* fejerka, foculus).

ogryzuje praes.-, Boh. ohrysti ; Vind. ogristi, ogrisuvati, OGRZMOCIĆ, f. ogrzmoci cz. dok., obić, obprugeltt. Pas-obgrisuvati ; Bosn. ogristi, ogrizati; Rag. ogrîzati ; Croat.    syonat wielki; mógłby mię ogrzmocić. Teat. 33, 24. Ki-

ogrizavam, oglablyem ; Ross. orpw3TL , orpu3aTb ; ogło-    jem go    ogrzmocił. ib. 10. b, 79. Ociec go ogrzmocil

dać, oszemlać; benagelt, ruttb um abnagen, befreien. Mrów-    bizunem    , jak żaka. Zabi. Zbb. 2.

ki ziarna ogryzają, aby w trawę    się nie obróciły. Sk.    OGUŁ, ob. Ogół. *0GUREK, ob. Ogórek.

Zyw. 1, 199. Kozy młode płonki    obgryzły. Staś. Num.    OGUZIE, ia, n., ogonowa sztuka mięsa. Cn.    Th.,    baS

2, 150. Jak. Art. 3, 135. Kości, któreby miały być żem obrane, zębami ogryza. Eraz. Ob. E i i i. Kością z pieczeni ogryzioną zwaliła mnie w łeb. Teoi. 22. b, 55.

Palce ogryzuje w kompanii. Mon. 70, 114. Gdybyś w takie naczynie nalał szedwaseru, nietylkoby glane obgryzł, OH! exclam, och! zadziwienia, o! atj ! Croat. oh! glasz aleby całe przegryzł. Torz. Szk. 162. OGRYŹ ACZ, a,    boli ali    saloszti. OHO! exclam. vah! gdy się czemu dziwi.; Rag. ogrizalaz ; Vind. ogrisuvauz; ber Senager, 33e=    wujemy    albo też naśmiewamy. Mącz. Oho ! Bawej! gdy

freffer, który co ogryzuje, ogłoda.    OGRYZEK, ka, m.;    kto na nas z niebaczności przypadnie. Mącz:,    oljo!    Ijo*

Boh. ohryzek; Vind. ogris, ogrisba, nagris, nagrisek; ! Oho! juźbym do tych czas poradziła sobie.    Teat.    10.

Bosn. ogrizine od slamme, od sjena ; Rag. ugrizak ; Croat. b. 30.

Żytna słomą po prostu poszyty, Ogrubną wTarstą śniegu ‘OGRZESZYĆ, f. ogrzeszy cz. dok., *Ogrzeszać niedok., grze-cały stał okryty. Chód. Gesn. 14. Ogrubne pniaczki, ib.

145.

OGRUDZIG się, f. ogrudzi się recipr. dok., Ogrudzać się niedok., podbijać się na

(31 big.). W zimie chartami nie polują, aby się w mróz nie ogrudziły. Tward. W. D. 2, 250. Bardzo się pani na piasku ogrudzi. Rej. Wiz. 106. Biel. S. N. 27.

OGRYWAĆ, ob. Ograć.

OGRYŹĆ, OBGRYŹĆ , f. ogryzie cz. dok., Ogryzać 7iiedok. ;

no-

OGROMNY - OGRYZEK.

OGRZAG-OHO.

523

©djtMttîfhtl

O H.

OHEBLOWAĆ cz. dok., w koło poheblować, behobeln; Slov.    sie stają. Teat. 29, 70. Oj tak tak, nie darmo się mar-

obhoblowati; Sorab. 1. wohubluyu ; Vind. poglajati, ob-    szczy czoło moje. Przyb. Ab. 90. Mówiłem dotąd o sta-

gladiti, obstrugati.    rostach, czas jest, oj czas, żebym mówił o chłopach

OHERETYCZYĆ cz. dok., heretykiem uczynić, okacerzyć,    starościńskich. Gaz. Nar. 1, 403, Stan. Aug. Czy ją Pan

tterfefcent. Zyzani w te Swoje nam podane błędy i here-    kocha jeszcze? Fk Oj! i jak kocha! Teat. 22. c, 29. Oj

zye wpadł, i nas oheretyczył. Smotr. Apol. 96. Ze wia-    oj oj! jakże wstydliwa! ib. 29, 19.

ra u nas nie oheretyczona, sprawić się chcemy każdego ‘OJARZMIC , f. ojarzmi cz. dok., jarzmo nałożyć, podbić czasu. Sowit. 80.    pod jarzmo, unterjochen. Opanowali nas. Budn. Jes. 26,

'OHŁASZENNY, i. e. katechumen. Pim.Kam. 108, ob. Ogłosić.    13; not. «właściwiej: ojarzmili nas, gdyby się nam tak

'OHŁOBLE, [dyszle podwójne do zaprzęgania na jednego    mów-ić godziło. »

lik, tato, (ob. Tata ; ; Sorab. i. wotz, nan , (cf. nana) ; Sorab. 2. wmschz, votier, nan; Vind. ozha, ozhek, atei, ata, tatei, tatek ; Carn. ozhè, G. ozhęta, ata; Croat. otêcz , otacz , oche, jüpa , japek , japicza, G. otcza ; Dal. otacz, chyako ; Hung. attya, atya , apa ; Bosn. otaę, ro-ditegl (ob. Rodzic), cbjacchko; Rag. ótaz, G. ozza, chja-chko ; Slav. otac, oche; Ross. oieut, ‘óaTtna, 'óaTH, ‘óaTKUiiKa; Turc, ata; Roman, atta; Graec. «rra; Lappon. atzie, atye ; cf. Germ. Sitte ; cf. nomen propium Otto ; »nam At, . A tta , Hatta , Tatta , Haddo , Hetto, Otto, pro variis dialeclis unum et idem sunt, et patrem signißcant». Frenz, in Westphal. monum. 2, 2407.; cf. Vind. atati, talati * paplać ; cf. tata; Angl. dadde, (cf. dziad); Hisp. taita; Turc tada, (alias Turc, baba; cf. baba; cf. Chald. ; Lat. pater; Cer. SSater ; Lał. tata; Graec. xśtza)\ a) ociec, rodzic, ber SSater. Ś. Wojciech założywszy klasztor, dał mu imię po Słowiańsku tata; bo tak Słowacy zwali ś. Wojciecha, jako ojca. Biel. Bst. 299. Ojcem nie jest, aż kto ma dzieci. Gorn. Sen. 544. O ojcze, syna karzącym. Ezop. 124« o ojcu karzącym. Jednego ojca, Eccl. BttynoOTenHMH. Ojca naśladuję, palrisso, Vind. fe povozhetim ; Carn. poozhetem se; Boh. patatiti se. Ojca złego zły syn. Cn. Ad. 686. (Slov. Gaki otec, taki sin; jaki ociec, taki syn ; jakie drzewo, taki owoc; niedaleko jabłoni jabłko pada; nie urodzi sowa sokoła;. Po złym ojcu byw;a gorszy syn. Bial Post. 177. Slov. Otóc stiskal, a sin wiskal; ociec ściskał (skąpił), a syn rozrzucił. Ojca dobrego dobry syn ; ojciec dobry złego syna nie urodzi. Cn. Ad. 803. Ojca dobrego zły syn; ociec dobry złego syna pod czas urodzi, ib., (ob. Wyrodek). Ojca złego dobry syn. Cn. Ad. 804. (i czarna kokosz białe jajka niesie; cf. matka; cf. córka).'Jeden ociec dziesięć synów wychowa , a dziesięć synów jednego ojca (wychować) żywić nie mogą. Rys. Ad. 18. Cn. Ad. 508. Panie ojcze ! Cn. Th. Ociec, nie więcej ociec o żałości, straciwszy wszystkie syny nieszczęśliwy. P. Kchan. Jer. 232. — g. Stary ociec, dziadek, ojca mego ociec, ber ©roßyater, (cf. stara matka); (Slov. stari otec neb talik, dèdo, dëd ; Slav. stóii olać, did ; Vind. ozhjak, stari ozha). Stary ociec, bedzieli opiekunem, winien liczbę czynić matce 'wnęków swoich rok od roku. Groick. Obr. 149. — §. Ociec czeladny, pater familias, ber ^airô» Dater; (Bosn. domachin). Przodkowie nasi z panów wszelką nienawiść, a z .sług wszelką zelżywość otarli, zowiąc pana ojcem czeladki, a sług domownikami. Pilch. Sen. list. 354. Napominał ociec czeladny swoje domowniki.

524

OHEBLOWAĆ - OJ.

O J A R Z M I G - OJCIEC.

konia, ©abelbetchfel, ob. Ilołoble 2] ; słowo jednej z tych OJCIEC, OCIEC, G. ojca, m. ; Boh. otec ; Slov. otec, ta-rzeczy, które nie znajdują się w Polszczę. Dudz. 32.

Boss. oroaoÓJH żerdź przez stóg do góry stercząca , btc Sehmftange; cf. hołoble.

OHUKNĄĆ, /. ohuknie cz. jedni/., Ohukać niedok., Boh. ohromiti, ohromowati; krzykiem ogłuszyć, odurzyć, fcbrei)enb betäuben, an» ber ftajfmtg bringen. Tatarzy zewsząd go, jakoby wilka obukają zamknionego w oborze.

Tward. W⁷. D. 103. Wilk ohukany, którego swym przestraszył Melampus szczeknieniem. ib. 2, 235.

POHURSTWO, a, n., Boss. orypcTBO, orypaiiBOCTh ; upór, zaciętość, ©tüßtgfeit, $alóftarrigfet. 2j. 'Prze ich ku sprawom zbawiennym ociętne 'ohurstwo, przyjść słusznie do tego nie mogłem , com sobie był zamierzył. Smotr. Ex. praef. [ob. Oburstwo 2j.

OHYDA, OCHYDA, OHIDA (Cn. Th.), y, z., Boh. ohyzda ; mierziączka, niesmak, obrzydzenie, ©fel, 3Ibfcheu, ©rau« en. Plugawość nietylko szkodę czyni, ale i ohydę. Haur.

Ek. 82. Często z godnych rodziców syn, domu ochyda.

Min. Byt. 2, 170. Większą ohydę niż ozdobę Polska wymowa bierze, gdv je Łacińskiemi natykaja słowy. Fredr.

Ad. 0HYDL1WY, OHYDNY, 'OHISNY, a, e, ohydę przynoszący, mierziony, obmierzły, efelhaft, ©rauett oerurfachenb;

Siov. ohyzdnÿ. Wada ta , im lekszą zda się być mało-rozumnym, tym ohydliwsza jest w swych skutkach. Mon.

75, 196. Gdy od tak wielu wieków, to zawsze za rzecz 'ohisną a wzgardzoną mieli, tedy nie może być to za lekką rzecz 'poczciono. Eraz. Jęz. D 8 b. OHYDLI-WOŚć, OHYDNOŚĆ, ści, i., Slov. ohyzdnost; micrzioność, ohyda, ©felljafttgfctt, 2lbfcheull<hfeft. OHYDZIĆ, OHIDZIĆ (Cn. Th.), f. ohydzi cz. dok., Ohydzać niedoli., (Boh. et Slov. ohyzditi ; Sorab. 1. woyidżu turpare) ; mierzionym co abo kogo czynić, oszpecić, oczernić, nerefeln, häßlich machen , oerfchrojen ; Eccl. omoifaimi, ornoyunTii. Jedna mała wada piękną rzecz ohidzi. Cn. Ad. 510. Mnie i dom cały ohydza. Teat. 42. d, B Mów, co ci do ohydzenia go w oczach moich, na myśl przyjdzie. Teat. 29, 59.

Wyście nas ohydzili w oczach Faraona. Bibl. Gd. Exod.

5, 21. (przesmrodzili. Budn). Jest to dar natury, że nie-odbite potrzeby nigdy sie nam nie ohidza. Pilch. Sen. list.

4, 138.

OHYNĄĆ, oh. Ochynąć.

OJ! exclam, doloris, admirał., admonit., exhortât. Oh! n- P-Oj! boli to, boli, kiedy nam własne dzieci udręczeniem

OJCIEC-OJCOBÓJCA.

OJCOBÓJSKI - OJCOWI C.

525

na

swe-

Farn. 133. Gil. Post. 34. ob. Czeladny. — §. Ojciec żony, świekier, zwyczajnie też po prostu ojciec. Sax. Porz. 1*32. ber ©djnnegerpater, ob. Świekier; cf. teść; Croat. tazt, Eccl. ThCTh, OTeitE öoroiuanbiü.— b) Lalius: Ojciec, początek jakiej familii. Karnk. Kat. 14, ©tamntöd* ter, SSater. Carn. ozhâk * patryarcha; Eccl. omeHaaaab-hhke , OTiteBepxoBHWH, HaaaabHHKE Me»4y omaMH. Jeden ociec wszystkich nas jest; idąc wspak to przez zacne , to przez podłe przodki, tam się wszyscy ostać musimy, gdzie jest nasz przodek pierwszy. Gorn. Sen. 196. (t. j. Adam).—Do ojców zebrany poszedł. Sk. Dz. 566. (t. j. umarł; er ttutrbe gu feinen SSdtern »erfamntelt, erging beim, erftarb; cf. poszedł do Abrahama,„na tamten świat). Bóg ojciec, ©ott ber Setter, nietylko , że syna od wieków sobie w bóstwie równego spłodził; ale też, że jest początkiem i nas wszystkich. Karnk. Kat. 16.. et 44. Czy nie to jest ojciec twój, co cię posiadł sobie, 1 stworzył dobrotliwy w onej pierwszej dobie! Groch. W. 14. Ojciec niebieski. Sk. Oz. 819, ber biwmlifdje Sttter. Ojcze nasz, któryś jest w niebie, świeć się imię twoje. Kanc. Gd. 271, Sater ltnfer, ber bu bift im Rimmel. — Ojcze nasz* pacierz, modlitwa pańska, Slov. otćenóś; Bosn. occe n3sc; Vind. ozbanasch ; Hag. occenâsc; Eccl. omenami, rocn04-cnaa M04HTB3, rocii04HH. — §. Ojciec, który go opatruje, o kim staranie ma, onego wychowywa, za syna go sobie ma. Biał. Post. 127. Ojciec ojczyzny, pater patriae. — Królu Rzpltą miej na dobrej pieczy ; a ojcem nam bądź, nie ojczymem. Biel. 570. — §. U Rzymian, senatorowie, patres conscripti, ojcowie spisani; tak i Kardynałów wyraża. Groch. W. 263. — $. Ojciec, fundator, żałożyciel, początek, przodek; ber Sater, ber Urheber, ber ©tifter. Norbertus, ociec zakonu Premonstratensów'. Sk. Oz. 1110. Kalwin wasz ociec, panowie Dyssydenci. Birk, o Exorb. 5. Szymon czarnoksiężnik ojciec i początek heretyków. Sk. Dz. 66. §. 'Ojciec duchowny * spowiednik, ber gctfłltdje 3?ater, ber Setd)töater. Symplicyan był ojcem duchownym ś. Ambrożego. Sk. Dz. 312. Tych Bóg karze, którzy się ojcom duchownym karać nie dopuszczają. Sk. Dz. 322. — g. Ojcowie święci, doktorowie kościelni; bte fjctltgen Setter, bte ^trdjeitMter. Ojcowie ehrześciań-scy napisali piękniejsze pieśni, któremi zaraźliwe wypychali. Sk. Oz. 143. — §. Ojciec święty * Papież qu. v. ber ^etltęte Setter, ber ^jabft. Ogłoszenie bulli ojca ś. N. Pam. 21, 297. — §. Ojciec, ojcowie, tytuł zakonników; später, ebrmurblger Setter, tDrbenêpater. (Eccl. Knura oÓieMJtomaa be ceófc »mia omeBE * OThYhiniKE ; Graec. 7raTs.Qiy.6v). Chodkiewicz w Żmudzi fundował ojce Jezuity. Birk. Chodk. 3. Przewielebnemu w Bogu Ojcu Hierony-tnowi a Jesu Maria, Definitorowi Karmelitańskiemu. — Per abbreviat. 0. «ojciec; 0. 0. « ojcowie; n.^p. Kazanie pogrzebie Maryanny Koniecpolskiej W. 0. Hieronyma od ś. Hyaeynta ; t. j. Wielebnego Ojca. — Kollegium 0. 0. Jezuitów. Vol. Leg. 7, 862. — §. Aliter: Ojciec duchowny * ojciec chrzesny, ber £aufpatbe, îaufpetter; Eccl. KpecTHHH OTeuE, nftiiif.MŁMiiKE, BOcnpHeiiHHHE. Kmotry abo ojce chrzesne mają nauczać syny swoje chrzesne. Karnk. Kat. 127. — OJCOBÓJCA, y, w., 0JC0M0R-

DERZ, a, w., Cn. Th., OJCOMORDERCA, y, m., W. i Thim. I, 9; zabójca ojcowski, ber 33atermörber; Sorab. 4* nana zamorduwar, f. zamorduwarka ; Virul. ozhni vmo-rez, ozhetni vboinik, ozhni vbijenik, f. ozhetna vbiuni-za; Hoss. OTiteyóifiua. Jeden bvl ojcobójca, drugi świętokradcą. Teat. 46, 44. OJCOBÓJSKI, OJĆOMORDERSKI, a, ie, OJCOBÓJCZY, a, e, »atcrmorberifdł. Dal mu sie Bóg z ręku ojcobójskich wymknąć. Petr. Hor. F 5; (not. »które się wazą zabijać ojca swego«). Matkę ojeobójczem zabijasz żelazem. N. Fam. 21, 548, oh. Matkobójczy. OJ-COBÓJSTWO, OJCOMORDERSTWO, a, »., ber Śatermorb; Vind. ozhni vmor, ozhetni vboi ; Ross. OTiteyGiMcTBO. Ma-jąż od ojcobójstwa większe być niecnoty? ßardz. Trag. 546. ‘ÓJCOIMIENNY, a, e; Eccl. omeHMeHHufi patro-nymicus ; Subst. omeuMemioe patromjmicum. ‘OJCOLU-BNIK, a, m ; Eccl. OTue.iioóeuE. "OJCOPOCHODNY, n. p. Duch ś. ; Eccl. otmghcxo4hhh , H3X04amiîî ote oma, ioke 4yxrB cb. OJCOPODANY; Eccl. OTqenpe4aHHiifi ; Graec. TTatgoTrapadoToę, a patribus łraditus; (ob. Podanie). ^OJCOSIEROCTWO, a, n., osierocenie po ojcu, strata ojca , bezojcze życie, bte SSaterlofigfctt. Kiedy chce Pan , znosi z bezpotomnego sromotę niepłodności, a gdy mu się podoba , dopuszcza na wielu dzieci ojcosieroctwm. Psalmod. 57. 0JC0S1LNY ; Eccl. OTqecHäbHyß, tiłihiomift paBnyio co otugme cn,iy; równćj z ojcem siły. — OJCOWIE , OJCZYC, 'OJCZYCZ, a, m., prawy syn ojca go, (cf. dobrego łoża), propr. et transi ] ber dd)te e^eltc^e 6ol)n; (cf. -owicz, - owić). (Eccl. OTHHaE, no OTui TaKOBE; Hoss. otmhme dziedzic dobra dziedzicznego ziemskiego ; Otbhhhhke , BOTmiHHHKt). Nad ojcowicem Bękart przewodził, sługa nad dziedzicem. Paszk. Dell. B 5. Prawy ojcowie. Zebr. Ow. 28. Zona zła, cieszy się onćj swojej zdrady, Onyin swym kukulczętom dodawa i rady Jakoby ojcowice do końca oszukać, By mogli przybyszowie w onych dobrach kukać. Klon. Wor. 62. — §. Ojcowie, syn ojczyzny, rodak; ein ©o(m beê !8aterl«nbe$, ein Singe* borner. Lada cudzoziemiec uprzedzi teraz u nas starożytnych ojcowiców stopnie. Pot. Arg. 400. Bez zaciągów, ojcowiców dłonie Uróść dały w takową wielkość tej koronie. Pot. Arg. 509. Umarł Jan Łaski, prawy ojczyc ojczyzny. Stryjk. 745. To o czym wuem dowodnie, jako ojczyc prawy, Spisałem ci rycerstwa tu Polskiego sprawy. Papr. Gn. Scytowie tylko a Indowie sami W swych ziemiach z przodków trwają ojczycami. Stryjk. Gon. M 3. Pókiśmy ojcowiców sadzili na tronie, Szerzył się orzeł Polski. Put. Pocz. 474; (cf. Piast). Póki dawnych u nas ojcowiców plemię rządziło, póty dobrze było. Pot. Arg. 119. Wszystkiemu rycerstwu i prawdziwym ojczyzny oj-czycom. Stryjk. ded. Wolno obywatelom woj. Smoleńskiego ojczyców Smoleńskich , i dawnością ziemską zasiedziałych poddanych usadów dochodzić; a jeśliby poddani czyi ojczyce do miast naszych zaszli, tedy.... Vol. Leg. 5, 962. (t. j. tam urodzeni, rodacy, etngebflrtte Un* tert&anen). Mię ojczyca twoich państw, te słowa cieszyły. Papr. Try. B., ob. ‘ojczyznych ludzi. — §. Poddanych zwano ojczyce. Czack. Pr. 2, 173, (Erbiintertfiinten. Pejmań-ców wojennych dzieci uważani są za ojczyców, czyli pod-

526

OJCOWIZNA - OJCZYM.

OJCZYMOWY - OJCZYZNA.

danych, ib. 217. — Ojcowie, z wysokiej familii, fa-miliant, patricius, parentelat, z panów pan; \ind. patri— ziar, deshelni fhlahtnik, vlastelnik; Boh. wlastenec; Rag. vlastèlin, plemenik, (cf. właściciel, plemiennik); Croat. vlasztelin; eilt ^atrtcter. W Rzymie dzieci senatorskie pa-tricios jakoby ojcowicami nazwali; my ich paniętami albo krwią panięcą nazowiemy. Faliss. FI. przed. Dorsprungus , patricius albo ojczyc z książąt Rzymskich. Stryjk. 84. Nar. Bz. 1, 212. Znikały ze swemi imiony ojczyce. Zab. 8, 246. Nar. Emiliuszowie z najdawniejszych familij Rzymskich i ojczyców pochodzą. Zab. 3, 5. Serca onych oj-czyców na ten głos otrzeźwiały. Warg. Wal. 79. OJCOWIZNA, y, z., majątek po ojcu, ‘ojczyzna, spadek ojcowski, (cf. rnacierzyzna); öäterltdjeö fêrbpt, baterii* C&e. O dzieci, jakąż macie ojcowiznę wspólną? Przyb. Milt. 532. OJCOWSKI, a, ie; Boh. oteowsky; Slov. oteowski; Vind. ozhen , ozheten , ozhetoun, ozhni, ozhi-no ; Croat. otchinzki, ótchanzki, otchin, otchev, ochin, ochinszki; Bosn. occin, occev, ocevo ; Slav. otesin, ot-esinski ; Rag. occin, chjaehkin, chjachkov; Hang. atyai ; Sorab. 1. woezzowé, nanowó, nanowy; Ross. OTUOBCKift, OTueBCKiö, omecKift, Omi«, OTemtiîi, omeBt, oreuecKÜi, ÓBTioiiiKHHTj ; ojca, od ojca, do ojca należący, ojca się tyczący, od ojca pochodzący, üäterltcf). Ojcowska łagodność syna psuje. Cn. Ad. 804. Daję ci ojcowskie moje błogosławieństwo. Kras. Pod. 2, 75. Syn myśli święte często w sercu nosi, Za złość ojcowską pana Boga prosi. Auszp. 29. Stibst. Ojcowskie, sc. dziedzictwo, ob. Ojczyzna ; baó SBrtterUcbe, SSaterpt. — Ojcowskie adverb.\ po ojcowsku, auf »äterltd;e 2lrt, auf SSatenl Sßeife. Staraniem naszym to wszystko ojcowskie uspokoić. Vol. Leg. 3, 241. Bym ten zły nałóg porzucił, po ojcowsku mi perswadował. We-ryf. praef. Nie ojcowskie toś uczynił; t. j. nie od ojcaś się tego nauczył, haud paternum istud. Mącz. Nie ojcow-skiegoś zakroił ; nic po ojcowskuś postąpił. Wlod. — Po ojcowsku « starożytnie. Cn. Th. 719. nad; ber 33ater SBetfe. OJCOWSTWO, OJCOSTWO, a, n., paternitas. Cn. Th. ; Carn. ozhanstvu, ozhçtstvu ; Vind. ozhetnost, ozhetje, ozhanstvu, ozhetust; Croat. ocbansztvo, ochinsztvo; Rung. atyasäg; Rag. oeejänstvo ; Eccl. oieuecTBO, omecTBO ; SSaterftanb, $ätcrltd;fett, 33erfyflltntß beä SlaterS. Wszystko, co Bóg ociec ma, syn też ma, okrom ojcostwa. Sk. Żyw. 4, 61. Klękam na swe kolana do ojca pana naszego, z którego wszelkie ojcowstwo na niebie i na ziemi. 1 Leop. Ephes. 3, 15. Sk. Kaz. 563. (alleä tvaä 25ater Ijeißt, im Rimmel Ultb auf (Erben). Wielcy medrce mało mają talentu do ojcowstwa. Teat. 25, 15. (do płodzenia). OJCOWY, a, e, ojcu własny, -BaterS»; Ross. OTueBt. Orzeł dzieci królika przed oczyma ojcowemi rozdrapał. Ezop.

126. Ze zawsze Bóg razem był ojcem, po tym poznajemy, gdy w wyznaniu mianujemy złączone imiona bo-gowe i ojcowe. Kucz. Kat. 38. OJCZE, vocat. nom. ociec, ojciec. OJCZEŃKO, a, m, tatuleńko, 3Srtterd)Cll. Jedwabne one słówka: mój braciszeńku, ojczeńku. Klon. Wor. ded. Będziemy wiele mieć starania o tobie ojczeńku. Teat. 20. b, 158. Wzbyt mi to dziwno ojczeńku. Zebr. Ow. 311. OJCZYC, ob. Ojcowie. OJCZYM, a, m. ; Boh. otcim;

Slov. oćim, otcim; Sorab. 1. woczzim, maczocch, (ob. Macocha) ; Carn. ôzhem, ozhm ; Vind. ozhum, popovi ozha, nepristen ozha; Croat. ochùh, (cf. machuha » macocha), ozhin; Hang. mostoha atya ; Bosn. occhjuh ; Rag. occjńh; Slav. otcsùh ; Eccl. OBuyx'B ; Ross. otmhmï, vulg. botuh&te ; mąż wtóry matki czyjej. Sax. Porz. 132, ber ©tieföater. Ojcem nam bądź, nie ojczymem. Biel. 370. Ojczym i macocha Vmd. popou stareishi, nepristni stareishi, (*pół-rodzice). OJCZYMOWY, a, e, OJCZYMSKI, a, ie, fttef* Mtcrltd). Więc ty tylko jesteś jego ojcem ojczymowym ? Teat. 20. b, 156. (cf. pasierb', pasierbica). OJCZYSTOŚĆ, ści, ź., ojczyste przyrodzenie, cf. ojcostwo , üäterltdje 9?a* tur, 580terlld;feit. Widzę w Rzymie poszlaki ojczystości męstwa, Lecz widzę laury zdrady przy laurach zwycięstwa. Zab. 10, 241. OJCZYSTY, a, e; Sorab. 1. woczżi-znansky; Ross. OTeuGCTBCHHbiił; — *1. od ojca, ojcowski, yćitcrltd). Nie darmo poszły ojczyste modlitwy za syny. Birk. Dom. 106. . Szlachcicowi nie wstyd ojczyste uprawiać zagony. Tward. Wt. 216. — §. Ojczysty człowiek. Czack. Pr. 2, 173. ib. 222. poddany, ob. Ojczyzny, ob. Ojczyc. — b) Ojczysty, od ojczyzny, domowy, swojski, własny tej krainy; Boh. wlastenskÿ; Ross. poAHMbiii ; Daterldnbtfd;. Ziemię widzę ojczystą i bogi ojczyste. Bardz. Trag. 311. Na tobie ojczysta całość polega. Zab. 2, 20. (t. j. całość ojczyzny). Powaga króla Zygmunta, pana mądrego i ojca ojczystego. Janusz. Oksz. G 2. (ojca ojczyzny). Język ojczysty, macierzyński, btC SDhltterfpradje. Ojczysty domowy dobrze przejął język. Tward. W/. 7. Dekreta Polskim ojczystym językiem mają być pisane. Vol Leg. 7, 689. Czytać dawne języki i obce rozumieć, Dobrze jest; lecz ojczyste naprzód trzeba umieć. Dmoch. Szt. R. 17. OJCZYZNA, y, z., 1‘). majętność ojczysta; Boh. otćjzna ; Vind. ozhni dieu, ozhatina, ozhetinstvu, ozhnu blagu; Croat. ochinsztvo, otozhastuo; Bosn. occin-stvo, occevina, oebina ; Rag. occinstvo , ocinstvo, dje-dina, otàcbina; Ross. ommia, omoBimiHa ; Eccl. OTeue-ctbo, oruecTBo; spadek ojcowski, ber üäterltdjc (Erbt^ctl ba3 33dterltd;e; (ojcowizna, cf. rnacierzyzna). Moim zdanien lepiej uczyni, kto mówiąc o Polszczę rzecze : patria moja, niźli ojczyzna moja; bo ojczyzna częściej się rozumie to, co gruntu komu ociec jego zostawił. Corn. Div. 49; (ob. ‘Patrya). Opiekuni bronią sierot przeciw tym, którzyby im ojczyznę odjąć chcieli. W. Post. W. 403. Z bratem powinieneś się równie ojczyzną dzielić. Star. Ref. 55. Żywi mię Bóg chudą ojczyzną moją z żonką i z dziatkami mojemi. Orzech. Qu. 53. Napominał ich, aby bratu wrócili ojczyznę jego własną, którą mu wzięli. Biel. 94. Ojczyznę między syny podzieliła. Warg. Wal. 47. Sk. Kaz. 591. Nałożywszy wszystkę ojczyznę na szkutę, wszystko oraz, gdy się rozbije, tracą. Petr. Ek. 14. — 2) Ojczyzna; Boh. wlast, wlastenstwo, domow; (ob. Dom); Sorab. 1. woczżizna ; Vind. domovina, roistna deshela, ozhetna deshela, ozhatkvu , ozheistvu, domazhi krai, domazha deshella, foja deshela; Croat. domovina; Bosn. domovina, mjesto ù koję se tko rodi, vilaet, silas ; Ross. OTeuecTBO , omecTBO, OTeuecTBie, po/uma ; Eccl. OTeueCTBO, OTUeCTBO, OTUH3Ha, CBOfl, cbohch; (cf. swoja,

OJCZYZNY - OKAMGNIENIE.

OKA MIEĆ - OKASAĆ.

527

OJUCZYC cz. dok., obładować, bclabcn; n. p.

najwięcej swojskiego bydła , i one ojuczył rozmaitym naczyniem. Pilch. Sali 244. Wodą z rzćki bydlęta ojucza. ib. 244; cf. juki.

O K.

Swieżobarw⁷e kwiaty całe okadziły ustronie. Przyb. Ab. 284. t. j. na około napełniły wonią.

OKAGAŃCZYĆ , f. okagańczy cz. dok., kagańcem okrócić, mit bem Vetßforbe bćtnbtgen. Głaszczą tę bestyą drapieżną, bo jej okagańczyć nie mogą. Sias. Num. 1, 210.

btgen, feffeln. Jeszcze oni nie złożyli jarzma, którem ich nać człowieka, eilten »erftümmeltt, junt Krüppel machen. Cn. ręce jego okarczyły. Przyb. Luz. 128.

Th.; (Vind. obfekati, obfekuvati, ohromiti, resvudeniti ; 0KARM1Ć, f. okarmi cz. dok ; Vind. okermiti ; [Boss. o«op-Carn. ohhromęti ;    Croat. oknyasztujem ; Bosn.    okgljastiti).    mhtl, OKapsnuiBaib    * otruć) ;    do sytości nakarmić, oblltg

Okaleczony Eccl.    6t4HUi1,    nb^iuiiiin,, yciueHb\ oópyó-    fättigen, abfüttern.    Kogut z    rana głośniejszy, że    jest w

Szukali sposobów,    aby go 'okaliczyli    abo zabili.    sobie łacniejszy, a    niżeli gdy okarmiony i syty.    Haur.

Ząbk. Mi. 546.    Sk. 119. Okarmieni    nadzieją    prędkiego zwycięstwa.    Warg.

OKAMGNIENIE, OKIEMGNIENIE, ia, n., 'Ocemgnienie qu. Cez. 182. (t. j. pełni nadziei). [§. Transi Okarmić, otruć v.; Boh. okamżenj ; Bosn. maghnutje, trenutje; Sorab. 1.    2.J Człowiek, któryby był okarmion jadem morskiego za-

woka mikneno, wokomikneni ; Ross. OKOMraoBeme, Mimo- jąca, niech zażywa tego proszku. Spicz. 56.

Berne OKa; mgnienie, moment, ber Slugenbltcf. W skok OKASAĆ, OBKASAĆ, f. okąsze cz. dok., Okęsywać frequ., chcą tegoż okamgnienia ciągnąć na nieprzyjaciela. Nag.

cf. sie, u siebie). Kraj, w którym się kto urodził; boś!    Fil. 23. Odliczone były pieniądze w okiemgnieniu. Dirk.

Vaterlanb, (bie Vaterftabt, ber ©eburtgort). Powinnćj mi-    Krz. 13.

lości ku ojczyźnie, w której się zamykają bracia, i wszyst- OKAMIEĆ , OKAMIENIĆ, /. okamieje neutr. dok. ; Carn. kie powinowactwa nasze, i majętności, nie opuszczajmy.    okkamenim; Croat. okamenujem; Bosn. okamenitise; Boss.

Star. Byc. 11. Wolał Fabi sam własnej ojczyzny ostra-    OKaMeHtTb ; kamieniem się stać, otwardnieć, odrętwieć*

dać, niżeli wiarę ojczyzna miała stracić. Warg. Wal. 143.    okościeć, odrewnieć, »erftetliert werben, h<trt werben, »er*

Matką zowią ojczyznę; bo kto sobie wielką Nie zna jej    härten. Nie chciała zatym gadać; ni, by była chciała,

dobrodziejką, nie zna rodzicielką? Błaz. Tłum. A 2. Jaki    Rzecz jej więcej służyła, szyja okamiała; saxum jam

kto z ojcem , taki z ojczyzną. Dwór. D 2. Cnotliwemu    colla tenebat. Zebr. Ow. 52. Jakoby na wszelkie prace

wszystek świat ojczyzną. Pot. Syl. 47. Gdzie dobrze, tam    i trudy okamieli. Tward. Wł. 62. et. 60. Tward. W. D.

ojczyzna. Past. Fid. 254. Pot. Arg. 703. Wszędzie gdzie    77. Okamieć w cierpliwości, obdurescere. Mącz. Okamie-

żyć będziesz, znajdziesz ojczyznę. Teat. 38, 219. Ojczy-    niało do poznania prawdy serce ich. Smotr. Ex. pr. Oka-

zna swoja każdemu najmilsza; jaką taką ojczyznę, wolą    miały, okamieniały * twardy, »erhärtet, abgehärtet. Okamiały

ludzie niż wyborną gościnę. Cn. Ad. 805. [Ithaca!). (Eccl.    na biedy i niewczasy. Leszcz. Class. 39. Calleo, stawam

OTenecTBOHanajibHiWE założyciel państwa jakiego). OJCZY-    się twardym, okamieniałym. Mącz. OKAMIENIAŁOŚĆ, OKA-

ZNY, a, e, krajowy, rodak; eingeboren, etnhetttufd;. Ludzi    MIAŁOŚĆ , ści,₍z.; Boss. OKaMentJOCTb; otwardziałość,

ojczyznych i przychodniów^. Stat. Lit. 37. (Ludzi ojczy-    bie Verfeinerung, Verhärtung.

stych, t. j. poddanych. Czack. Pr. 2, 173. ib. 222). OKAP, u, m., spadek wody deszczowej z dachu, bie 2)fldp

Zebrał jak traufe; [Carn. kap; Vind. kap, strehen kap, kapilu, Ije-dilu, fjedniza, kapifhc, (kap, defhouniza » deszczowa wo-da); Rag. kàppivo, zjedillo, zjedniza ; Bosn. kappilo, kappalo od strehi, ęidiscte; Croat. kap, czednicza; Sorab. 2. fcżecha; Boss. KanejbHHKb. Okapy do dachów przerzynają się z ukosa. Kluk. Rośl. 2, 155. Gdyby kto dom swój tak podniósł, iżby sąsiadowi okapem danym OKA, ob. Oko.    przykrość sprawował.... A. Zamoj. 107. Nad takim da₇

OKADZIĆ, f. okadzi cz. dok., Okadzać niedoli., nakadzać w    ehem okap trzeba dać dobry. Świtk. Bud. 146. OKAPAĆ

około, pokadzać, ruttb um berättchern ; Carn. okkâdim ;    cz■ dok. > w ko*<> pokapać , betraufett ;. Carn. okkaplém ;

Vind. et Bosn. okaditi ; Bag. okâditi; Croat. okagyujem;    Boss. OKanaTb, OKanunaTb.

Ross. OKonTHTb, OKannHBaTb, (cf. okopcić). Okadziłam OKAPAĆ , f. okapie^ cz. dok., w koło pokąpać, bebaben; pościel moje mirrą. Budn. Prov. 7, 17. Daremnie bó-    (Vind. obkopati). Ziół miękkich nasłały Najady, i w mat-

stwa mego wzywasz przy ofiarze, Próżno modły ślesz,    czynych łzach je okapały ; lacrymis unxere. Zebr. Ow. 259.

moje okadzasz ołtarze. Min. Byt. 2, 257. Nag. Cyc. 23. OKAPŁONIC, OKAPŁUNIĆ , /. okapłóni cz. dok., kapłunić

niedok., koguta na kapłuna oprawić, fapaunett, jum $a= patiu machen. Trudno ma piać kogut, gdy go okapłónią. Pot. Pocz. 646. — Transi. Ktoby niewolnika okapłunił, na połowicy dóbr swych ma być karan. Szczerb. Sax. 348, cf. trzebić, wałaszyć.

f    OKAPTURZYĆ, ob. Kapturzyć.

OKAL a m. ; Boh. okae, okaty ; duze oczy mający. TV., OKARA, y, i., silnia artylleryczna, złożona z dwóch bar-

at/at “'?l¹Pau0^    „    , dzo wysokich kół, obracajacvch sie na osi, z nasadem

^ ,r. c\\ w popalać, bcicbtttnfcen; Bosn. oka- wysokim i z dyszlem, do przeprowadzania ciężarów. Jak. gljati, obrrigljati, ohallaviti, pohallaviti ; Croat. okalyu-    Art ₃₀6. et 39, ber Warren. — 8. Transi de homine

jem; Vind. oklatjal., obmadeshuvati, pogerd.ti ; Sorab. 1.    0kara , gruby jak beczka. Rydel, CtU $icftt>ammft.

woneschwarnam; Eccl. okmiuth; [Ross. OKajbiBaib okakać). OKARCZYĆ, /. okarezy cz. dok., obarczyć, okrócić, ban* OKALECZYĆ, f. okaleczy cz. dok., Okaleczać niedok., obci-

jenb.

okęsuje praes., ogryźć, oszemłać, ogłodać, propr. et

528

OKAZ - OKAZAĆ.

OKAZALISTY - OKAZAŁY.

transi. ; Boh. okusowati, okausati; Slot. obkausaii ; Sorab. 1. wobkuszacż, wobkuszam, wobkuszuyu, wokuscham, wokuschu ; Vind. obkausati ; Croat. obkussujem ; Ross. 06-KycaTb, oKycaTL, oöitycuBato ; itmbetßen, umnagen. Chleb okąsany. Eraz. Ob. E i i i. Obkąszony. A. Kchan. 69. Kradzieżą okęsywał dziedzictwo jego. Faliss. FI. 214. Pismo ś. nicują, obcinając i okesująe je. W. Post. W. 346. U was świątości Pańskie ocieto, okąszono, zopa-kowano. Żarn. Post. 41. Pismoś okesil, opuściwszy to, co było naprzedniejszego. Dambr. 145. Pisma nie okę-sujemy. Żarn. Post. 49. Okęszony. ib. 209. Kościół nas Chrystusa zupełnego, a nie okęsonego uczy. W. Post. W. 13. Nie na okęsone mnie królestwo tu dano, ale na całe. Biel. 90. Gdy nas tak nieprzyjaciel okęsił sowito, Gdy nie mpżem do wojny żołnierza nastarczyó.... Pot. Ary. 171. Żyzne kiedyś, teraz nędzne kąty, 1 okęszone w niezgodzie Inflanty. Miask. Byt. 2 , 60.

OKAZ, u, m., ÓKAZKA, OKASKA, i, z., g. a) okazanie, pokazanie; Carn. skâsa; Vind. skasa, skasanje , svisha, iskasanje; Ross. /toKa3ame; baS Beißen, SBeifen, SSorjetgen. Powszechnój na nieprzyjaciela gotowości było znakiem potrójne wywieszenie z wieży tarczy czerwonej. Za pierwszym onćj okazem, pytał sie, coby to znaczyło? Nar. list. 3, 302. Żywość w'rodzona jest okazem biegłości rozumu. Mon. 65, 34. Wsadzi kapelusz nowy, wypada wśrzóil ludu; Lud się zdumiewa, jak na^okaz cudu. Zab. 12, 73. (jak na zjawienie się cudu). Żeby ich okazem potęgi ustraszył, nakazał przeciwko nim wojenną wyprawę. Nar. Ust. 3, 314. Stało się to, tylko dla okazu, że jak uszczęśliwić, tak i zgubić może. Zab. 12, 214. Twoja ludzkich okazów wspaniałość prawdziwa. Zab. 16, 203. Koniec zimy strawili na okazach grzeczności. Weg. Marm 3, 81. Hzekłbyś, iż natura okazkę niejaką wielkich ludzi podała przedtym ; właśnie jak oświadczając, iżby takowych namnożyć potrafiła, gdyby więc chciała. Zab. 6, 556. (Boh. okazka; cf. próbka). — § Okazka chwalebna < popisywanie się, brtS ,*pemtrfted)cit, wenn matt fid) Itenwr tlntt, baś Stirôjeidnten. Mężnemi czyny na okaz się popisać usiłował. Pilch. Sali. 17. — §. Okazka naganna z przechwałką, popisywanie się dumne; ^ralderci), ©rojJtbneret) mit ettlKtŚ. Chcąc okazkę swojej uczynić ju-nakieryi, przytłumili w sobie miłość bliźniego. Mon. 70, 699. Przytaczają podobieństwa z dawnej historyi na próżną erudycyi okazkę. Kniaź. Poez. 2, 151. Nie znajdziesz w Demostcnesie żadnego wyrazu mającego za cel przy-milenie się lub jaką okazkę. Nag. Fil. 13. Ci, co o wielkich rzeczach bez rozmysłu mówią, na okaz to czynią. Modrz/ Baz. 104. — §. Kraina na okaz tylko, niżli w samej rzeczy, zdatna do operacyi. Pilch. Sali. 149. t. j. na oko, na pozór; febeinbar, bem ©ebetne nad). — §. !>) Okazka wojska, lustra, monstra, okazowanie, popis; btC $ecr[#au, bie 3Jîuftermtg, bte SHeottc. Król oglądawszy wojsko, prowadził je pod Borysow, a tarn drugi raz był okaz. Biel. Kr. 472. Okazkę mieć » lustrować wojsko. Dudz. 48. OKAZAĆ, f. okaże cz. dok.. Okazywać frequ. okazuje praes.; Boh. okazali; Carn. kasâti monstrare ; Sorab. 2. hopokazasch ; Vind. skasati, dokasati, perka-

sati, naozhititi ; Ross. BHHa3aTt, BUKa3HBaTb, 40Ka3an>, 40Ha3WBaib, OKa3aTb, OKa3UBaTb; pokazać, ukazać, jeb gett, roeifen. jęła wykładać i okazować swoje szaty i insze ubiory. Chez. Wych. C 6 b. Któż mię z was w grzechu być okazać może? Sekl. Joan. 8.; (not. «o grzech przewodzi abo karze,» dowieść może). Młodzieńca tego dowiedź do rotmistrza, bo mu ma nieco okazać. 1. Leop. Ad. 25, 17. (powiedzieć. 5 Leop. ; donieść, oznajmić, attjetgctl). Człowiek nie może się długo okazać tym , czym nie jest, Ust. Konst. 2, 152. Nie ma sposobności okazania zwierzchnie, co wewnątrz jego szacowne jest. Kras. Pod. 2, 205. Dzieciom się potrzeba uczyć tego, w czym-by się dorósłszy okazać mogli. Glicz. Wych. K 1 b. Wstąpił Chrystus w niebo, aby się okazował obliczu boskiemu. VV. Post. Mn. 237. Przybliżyli się ku miasteczku, a Jezus okazował, jakoby dalej miał iść. Sk. Kaz. 189. t. j. pokazywał po sobie, il faisait semblant; er machte SDîtcnc ivettcr geben ju moflett, er [teilte ftd;, al6 üb.... Wystawił nam Pan tak znaczne okazania pokory i miłości. IV. Post. W. 236. (próby, przykłady, wzory, wizerunki). Sztuki na teatrze okazywać. Gaz. Nar. 1, 48.-Wszystko się miasto schodziło na jezdne i konne igrzy-¹-sko , każdy na one okazowania patrzeć chciał. Sk. Źywr

1,    13. t. j. widowisko, ©dmufptel, ©cette. Wkrótce po-y-tym żaden już na konie, ani na one wozy okazowanC" nie patrzał, ib.— §. Okazowanie chełpliwe , pompa, wy±e stawienie, ^fallieret) mit etmaä. Panowie najmują sługi r na okazowanie dostatków swoich , nie dla roboty. Pelt * Ek. 109. — §. Okazać komu łaskę. 7V., świadczyć, eignen ©efaflcit ermetfett. Miłość bez okazania , jako i wiariP zimna i ‘ostydła. Rej. Ap. 29. — §. Milit. Okazywać sië3 »popisywać się, monstrować się; ftd; jur SDhtftenutg ftellett ,9 bet) ber ,Ç>ecreô[^au fepit. Na każdy rok naznaczony czas,» któregoby się stan rycerski zjeżdżał, aby się tam każdy« okazywał, tak jako na wojnę jechać powinien. Papr. W.

2,    196. Wiele ich jest, którzy nie 'darżną się popiso-w'ać a okazować wr prawym chrześciaństwie. Gil. Post. 122 b. Okazowanie * okaz, okazka, popis, monstra, lustra, btc .[yccreèfcbatl, bte Letnic. Okazowania w powieciech na dzień pewny postanawiamy, aby się wiedzieć mogło, jako kto z rycerskiego stanu jest gotów’ ku obronie ojczyzny. Vol. Leg. 2, 624. Modrz. Baz. 464. Warg. Kurc.

8. Biel. 470. Papr. W. 2, 148. P. Kchan. Orl. 1, 204. 'OKAZALISTY, a, e, co okazanym być może, widoczny, fyanbgretflid). Demonstrativum, okazalisle, jakoby przed oczy podłożone. Mącz. OKAZAŁOŚĆ, ści, z., §. a) wystawność, pompa, bte ^radjt. — b) Pozor, powierzchowność; ber ©djctlt, Slttfdjem, ba§ $leußerltd;e. Szczere, a nie na okazałość tylko, prawdziwe przywiązanie. Warg. Wal. 71. Fałszywo miewasz omamienia, Gdy ślepo nie iścizny, lecz się imasz cienia; Okazałość cię zwodzi, chwała i uroda.-Tot. Saut. 14. OKAZAŁY, a, e, OKAZALE adverb.; Ross. KasHCTbiH ; a) w oczy uderzający, wystawny, prdd;tig, att* fetyltlid;. Buk okazały. Past. Ftd. 8. Konie okazałe. Paszk. Dz. 124. Affectałus scriplor, który się na wysoką, okazałą a wystawną rzecz sa^łzi. Mącz. Affectate, wystawnie , pysznie, okazale, ib. Bogacz ten obłoczył się w biesior

O K À Z Y A - OKIENECZKO.

OKIENICA - OKŁADKA.

529

241. Często podwójne z okienkami przywileje wychodziły z kaneellaryi. Boh. Zamoj. 65. W takieś sztuczne okienka regiestra zmalował, Iżbym sie z tobą za sto lat nie dorachował. Teat. 45. c, 6. OKIENICA, OKIENNICA, y, z. ; {Boh. okenice ; Sorab. 1. wokencza , wokjianza ; (Sorab. 2. faweralo okienica zewnętrzna; zaszuwadlo, za-szuwak wewnętrzna, ob. Zawrzeć, zasunąć); Carn. okniza, oblozhnize ; Vind. obokniza ; Croat. oblochnicze (cf. obłok), table; Slav. kapci; Ross. CTaBeHt ; sed okohhhhu , okoh-qmia, rama okienna, 2. okno); ber $eitfterlabeit. Okie-nice w oknach światło , gdy potrzeba , odejmują, upały w lecie wstrzymują, a w zimie od wichrów zasłaniają. Switk. Bud. 255. Okienice do zamykania okien. Kluk. Rośl. 2, 162. Kazał pałac zamknąć, okienicami okna zawrzeć. Goni. Sen. 540. Okna nietylko okiennicami, ale i kobiercami pozabijali. Sak. Persp. 33. — '§. Okiennice albo 'szawki, kędy księgi stawiają, fori. Volck. 327, półki, szelbląg. OKIENNY, a, e, od okien, oknom służący, genfter * ; Croat. okneni , prozorni, oblochni; Ross. OKOHHHUiHUM. Prawo okienne nadaje prawo do światła i do powietrza. Gal. Cyw. 2, 124.

0KIP1EĆ , /’. okipie intr. dok , Okipiać niedok., skipiać, wy-

i używał na każdy dzień okazale. 1 Leop. Luc. 16, 20.

(hojnie. 3 Leop.). — b‘) Okazały, okazalisty, widoczny, augenfcfyeinlid) , ^anbgretfltc^. Jako w tym laski jego wielkość się okazuje, tak też niewdzięczności naszej niezbo-zność okazalsza jest. Sekl. 101.

OKAZYA, yi, i, OKAZYJKA, OKAZYJECZKA, i, i., dem.;

Boli. et. Slov. pfjleżitost; Sorab. 1. pżiprahwnolcż, pżi-prahwnostka, pżitżina, pżitżinka , (cf. przyczyna): Vind. perlosbnost, priloshnost, perkladnost, napushnost; Croat. prilika; Rag. nadogodda, nadomètak, nâmjera; Bosn. pri— goda, (cf. przygoda); Dal. nachin ; Ross. cjyqaft, npmiy-qaft , KayqeHie; 1) przygoda do czego, pora, nagoda, nagodna rzecz , nadatek , okoliczność , sposobność , zręczność , 'dowora, gelegne ©elegenljeit. Chwytaj okazyą z czoła, bo z tylu łysa. Teat. 53. d, 4. Okazya jest śklanna, raz opuścisz, więcej nie zażyjesz. Fredr. Ad. 4.

Okazya się trudno zdarza, łatwo ginie. Min. Byt. 4, 153.

Aby okazyjka się podała. Teat. 55. b, 5. Okazyą dawać Vind. napustiti, naperloshnati, napraviti, (ob. Naprawić).

Krzyżacy najmniejszej okazyjeczki do szkodzenia Polakom nie pomijali. Krom. 503. Zażyć okazyjki. Kiok. Turk. 122.

Radziby się zemścili, by tylko okazyą mieli. Biel. 98.

Burda okazyi tylko szuka. Teat. 26. b, 128. (by palec za- kipiać. Włod., tm Sîodjen überlaufen, Ijerauêfieben. krzywić). Przy okazyi, be)) ©elegentyeit ; Vind. perloshnu, OKISć, śei, z’., śnieg na gałęziach na kształt kiści zawie-perkladnu. — §. Powod, ©elegeitljeit, Śleranlflffung. Stara    szający się, cf. sopel, ©tśjapfen. Pierzchał Moskwicin

przypowieść, okazya czyni złodzieja. Modrz. Buz. 415.    niegdyś porażony, A gdzie wieczyste okiści i szrony, Krył

Dobra to rada ; chronić się okazyi. Ossol. Str. 3. Szatan    się w śnieżystych jamach przestraszony. Kras. Woj. Ch. 24.

obaczywszy Ewę, że się kochała w drzewie, wziął ztąd    Lepszej rozkoszy używa, co sobie w ciepłej izbie siedzi,

okazyą albo przyczynę, ją kuszenia. Biał. Post. 252. —    a grzanki sobie do piwa kraje, niż ten, co po szelinie

2. Okazya jazdy, ©clegcnbeit JU Dîeifett, 9ïeifegelegenl)eit.    biega, sam nie wie czego szuka, a okiść mu za szyję

Opuścił okazyą do Krokowa. Tr. — 3. Okazya, akcya , pada. Rej. Zw. 67.

doznasz mojej śmiałości. Teat. 12. b, 67. Byłem w kilku okazyach; stawiłem się gracko. Teat. 24, 103.

OKAZYWAĆ, ob. Okazać.

OKĘSUJĘ, OKĘSYWAĆ, ob. Okąsać. ‘OKF1TY, *OKWlTY, ob. Obfity, cf. okwit.

OKIEŁZNĄC\ f okicłznic act. jedntl , Okiełznać niedok., (ob. Ochełznąć), ouzdać, ogłówkę kłaść; Jftiuneu, ©ebtß ltllb SJîattlforl) anlcgcit, propr. et fig. Cn. Th. Koń okiełznany. Bard:.. Luk. 68. Mieli konie okulbaczone i okiełznane, żeby byli gotowi na odparcie attaku. Pam. 83, 2, 192. Okiełznano nas bardzo, a wielką niewolą nas obciążono. Kosz. Lor. 108 b.

OKIEMGN1ENIE, ob. Okamgnienie.

OKIENKO , a , n., dem. nom. okno ; OKIENECZKO, a , n., dem. sec. ; Boh. okenko, okÿnko, okence ; Slov. okenko, obłocek; Hung. ablakotska, (cf. obłok); Sorab. 1. wokne-żko ; Croat. oblachecz; Dal. prozorich ; floss, okohuo , OKOIUKO; baê ftenfterdmt. Małe izdebki z okienkami. Teat.

Małe okieneczka. Haur. Ek. 15. Oko jest okienkiem całego ciała. Haur. Sk. 382. Gołębie latają do okienek swoich. 3 Leop. Jes. 60, 8. (do szlaków swoich. 1 Leop). — Transi. Okienko w piśmie, w skrypcie, próżno zostawione miejsce, ein leerer sßlafc in einer ©djrift, ein ftenjłer; Ross. HMapeKi. Privilégia in honores cum spatiis, vulgo z okienkami, nemo impetrabit. Vol. 6,

potrzeba, Action, Treffen. Nie widziałeś mnie w okazyi; OK1SNĄĆ nijak, jedntl., dosyć pokisnąć, (uulmtgltd) fduern ,

faner werben; Sorab. 1. wokisznu; (Bosn. okisnuti madę-SCO); Ross. OKHCHJTŁ, OKHCaTb.

52. d, 57.

OKŁADAĆ, ob. Obłożyć. OKŁADANIE, ia, n, 1. (ob. Obłożyć). 2. Okładanie, cataplasma. Perz. Cyr. 2, 503, ein Umfcfylag. Papkowate okładania na miejsce zaognione przykładać. Perz. Cyr. 1, 116 ; Vind. obves, omast ; Ross. npunapKa. Z OKŁADEM, z OKŁADKĄ » z dokładem, z dodatkiem , więcej jeszcze coś niż się wyraziło, unb nod) etwaê. Dał mu 50 ryńskich z okładem. OKŁADKA, i, z., okładki, okładziny plur., czym co okładają, pokładają; Boh. okładek; Vind. obkład, okulv dar, pre-verg, okulnaloshba, obgernja ; Carn. okklâd ; Ross. OKJa^, o6iua4Ka, 3aBepiKa, oóBepiKa ; ©infaffung, Belegung. Okładki książek. Kluk. Rośl. 2, 162. oprawa, ber ©inbattb etueë Sucfyeśł, ber Saitb , bie Śecfel, bie ©djalen; (Carn. platniza; Bosn. korięe). W okładkach książek znajduje się czasem świdryk. Zool. 107. — Okładki drewniane „ w których się osadzają rury flintowe « łoża flintowe. Jah~ Art. 5, 500. ber ©djaft, ber ftlmtenfcljaft ; (Vind. pukfhen obliefs, lefen nafad pukfhe, fhift, rozhiza ; Rag. oklop; Slav. kundak). Z bukszpanu bywają czyste do nożów okładziny. Cresc. 475. SOïefferfdjafte, 9)?efferfd)alen ; Carn. elze, heize , (cf. jelce). Z żebrowych kości karpia czynią nożykom okładziny. Spicz. 155. Nóż bez okładzin, brzeszczot ; jak do noża trzeba okładzin, tak do nauki

67

Słownik Lindego wyé. 2. Tom Hl.

obyczajów. Glicz. Wych. L 7 b.— *§. Ochędostwo nie-    pca, m., paka lnu 30 funtów ważąca; ein $l»Ben $la(ty$,

wiast, niechaj nie będzie owo zwierzchowne w splece-    ein $lad)$getöicf)t »Ott 30 Çfiutb. Tr., cf. kluba,

niu włosów, z okładką złota. Radź. i Pet. 3, 3. (z okła- OKLEŚNIĆ, ob. Kleśnić.

daniem złota, mit ©olbtttttljängett. S U t ().). — §. Na okład- OKŁNAĆ, f. okłnie neulr. jedntl., ogłuchnąć, ogłuszeć, głu-kę jechać z kolei, kiedy piaszczysta lub błotnista dro-    chym zostać. Wlod. Cn. Th. Sienti., tauB merben. Jeśliby

ga, dla ulżenia koniom. Skarb, umfaßen, umreiten, eilten    ławnikowi ułomność się jaka przydała, to jest, jeśliby

*o

ttmmeg machen. — §. Z okładką, ob. z Okładem. OKŁA-    olsnął, okłnął.... Szczerb. Sax. 204; ob. Olknąć.

DNIK, a, w., rzemieślnik do robienia okłade , ber ©djafter, OKLNĄĆ, f. oklnie cz. jedntl., Oklinać niedok., zakląć, Be* ^eftma^er; (Vind. oblesar, oblesenik). Koś bydlęce wy-    fcfymoren ; Vind. okleti, obrotiti, sarotiti ; (Bosn. okletitise

rabiają tokarze, okładnicy nożów etc. Kluk. Zw. 1, 239.    conspirare, okletva conspiratio) •, Eccl. okjMCth, OKumaTH.

OKŁAMAĆ, f. okłamie act. dok., Okłamywać frequ. oklamu- ‘OKŁOSIĆ cz. dok., kłosami obdarzyć, beeren, mit Sieben je praes. ; Boh. oklamati, oklamawati; Slov. okłamawim ; uerfepen ; Croat. oklaszujem,

Garn. okklâmèm , okklameti; Vind. oblegati; Ross. 0601- OKMIANY plur., starostwo w powiecie Wiłkomirskim. Dykc. raTb, oóraraib, oóojraio, oóJibiraFo; kłamiąc oszukać,    Geogr. 2, 235, eine Sittl/auifcfye ©taroftes).

i Reg. 19, 17. Lepiej dać się mądremu karać, niżli pochlebstwem głupim ludziom okłamać. 1 Leop. Eccl. 7, 6. ( oszukan być. 3 Leop.). Stryjk. Turk. I 3. Warował się krzywych przysiąg na okłamanie. Ryb. Ps. 41. Miłowaniem siebie samego człowiek okłaman bywa, a mniema się być dobrym, nie będąc nim. Budn. Apopht. 81. Rej. Post. O o 5. Jeżeli zapłaty swej nie żądamy, sami siebie okłamywamy. Budn. Apopht. 80. Szczęście odmienne wnet ich okłamało. Stryjk. 220. Slov. oklamatel defraudator, oklamatelni fallax.

Belügen , Betrügen. Czemuźeś mię tak okłamała? 1 Leop. OKNISTY, a, e, (Boh. okenaty ; Sorab. 1. woknoyitć; Croat.

OKLASK , u, m., klaskanie pochwalne, ba$ SepfaUflatfrhcn, ba$ 23efIatfd)CU ; Sorab. 2. zkleskwano. Klaskano długo , i tak, że aż w rynku oklaski słyszane były. Gaz. Nar. 1, 318. Oklaskiwacz Boss. pyKomiecKaTCJL.

OKLEIĆ cz. dok., w koło pokleić, BefleBen; Vind. oklazhiti, obmortati; Ross. okichtl, OKieHBaTb. Wziąwszy koszyczek z sitowia, 'okliyła *gi, i zasmoliła z wierzchu. 1 Leop. Exod. 2. (obmazała go 'klijem a smołą. 3 Leop.). Oklejenie Ross. OKaeiiKa.

OKLEJ, eja, n., ryba do gatunku białych ryb należąca.

'Magier. Mskr., etn 2Setj5ftfc(>, Ocfelct), Ucfelet).

OKLĘKNĄĆ, f. oklęknie cz. jedntl., na około czego poklę-knąć ; utttfttteen, rnnb Ijcrum fnteen. Sporządzimy ofiarę w oczach Boga piękną, A oni nas szeroce do koła okle-kną. Przyb. Ab. 81. Oklekli grób do koła. ib. 204.

OKLEKTAĆ, /. oklekta cz. dok.-, (cf. Ross. oiunKaib wołać na kogo). Oklektać komu uszy « ustawicznie mu o czym wspominać, einem Beftcinbig »ott einer <Sad)e reben, einem in ben Ö^ren liegen. Tr. OKLEKTANY, a, e, §. a) pospolity, wszystkim wiadomy. Dudz. 24. oklepany, aüge« brofdjeit, allgemein Befannt. — §. b) Oklektany, okrzosany, szezwany, nie dba o razy. Cn. Ad. 291. kamień bijesz; okamieniały, abgehärtet, aBgcgorüen, fül)lIo3. GH. Kat. 308.

OKLEP adverb., bez kulbaki, bez siodła, »(mc Sattel, gefattelt. (Sorab. 1. wmklep, wuklep fasciculus excussi slra-minis). Bez uzdy śmiały oklep konia ujeżdża, w wić okiełznanego. Bardz. Luk. 68. Jakożby ci na koniach oklep mieli siadać, Którzy nie mieli siedząc, tylko leżąc jadać. Pot. Pocz. 331. OKLEPIĆ, f. oklepi cz. dok., 'Oklepać niedokobić, otrząsać, Beflopfen ; Boh. oklepati, oklepowati ; Ross. oöxjonaib, oöxjonuBaTb. OKLEPIEC,

un«

oknazt, oblóohen , prozorit); okna mający, okien pełny, fenestratus ; »»U genfter, Befenftert. Wlod.— OKNO, a, n., (Okienko, okieneczko, dem., qu. a.); Boh. okno; Slov. okno, obłok, (cf. obli; cf. obłok); Sorab. 1. wókno ; Sorab. 2. hokno, wokno; Garn. oknu, oblôk; Vind. oknu ; Slav. okno, prozor, obłok, pênexer; Bosn. okno, obłok, prozor, ponistra; Rag. oblók , obli prózor, prozorich; Hung. ablak; Dal. prozor, obłok; Croat. okno, oblók, prozor, okencze, prozorek, oblochecz; Ross. OKOHHMDta, okho, okoujko; §. a) okno, przez które światło wpada do pokojów, cf. błona, baâ $enftcr. Wyjrzała oknem na ulicę. Teat. 4 4 , 11. Pod czas parady, ona w oknie, patrzy się, umizga się. ib. 21, 74. (Sorab. 2. Staune to hokno na schij mesch ; ustawicznie okno na (szyi) karku mieć * ustawicznie oknem, wyglądać). Nie wiele potrzeba , żebyś był za oknem. Teat. 24. c, 69. (żebym cię przez okno wyrzucił). Oko do serca okno. Cn. Ad. 780. Z okna mąż, w krześle senator, a na koniu rycerz. Rys. Ad. 79. — §. b) Okno «dziura, otwór w ścienić dla błon, dla okna; Garn. et Vind. lina, (cf. luka); b«3 $enfterlod), bie Oeffnung. Okno ukośne albo wnątrz szerokie, na dwór pochodzisto ściśnione, w basztach, w wieżach, bramach, piwnicach. Cn. Th. Sellerlotfyer, ©cBiejMocfyer 2C. Gęste dla’ strzelby okna poczynił. P. Kchan. Orl. i , 422. Dzik czyniąc sobie okna pyskiem między ciasnemi chrósty, uchodził, ib. 1, 427. £>cffttHttgen. Na gry stawiać, ta rzecz okno do złodziejstwa otwiera. Eraz. Ob. h ij j. bramę, wrota. — § W górnictwie: Okna, btC Stollen, ©ntBen, @d)ad)te, te miejsca, któremi się okrywają wnętrzności ziemi, n. p. jak studnie, które się kopią na wodę. Przedziały zaś takiego okna w ziemi nazywamy szachtami. Kluk. Kop. 2, 264. Os. Żel. 80. Okna solne. ib. 12. Górnicy soli z okien głęboko pod ziemią wymulonych, dobywają; ex puteis. Krom. 261. Kruszce i okna solne. Stat. Lit. 62. Czack. Pr. 2, 200.

OKO, a, n. ; (Boh. oko; Sorab. i. woko , wocźy, wot-schi; Sorab. 2. woko, hoko, wozi ; Vind. oku, ozhi, ozhefe, ozhièfe; Carn. oku, ozhęsa; Slav. oko, oesi ; (slipe oesi« skronie; oko «około) ; Croat. óko, ochi ; (szlepe oko « skronie; Hung. okos coetus)-, Bosn. okko , occi ; (occi sljepi « skronie) ; Rag. okko , occi ; Ross. et Eccl. oko , ohh , oneca, one«; Ross. raaas, (cf. glądać); Graec.

vxxoç; Lat. oculus; Svec. öga; Dan. oye; Holl, ooghe; cf.    wie Ctlrô bett SCugert gefdjnitten. Jakby z oka matce wyka-

z oka wipadol. —

mu

OKO.

O K O.

531

Graec. àvyr\\ Ger. ba$ Stuge) j § 1) narzędzie widzenia. Arup.    pał. Źegl. Ad. 93; Slov. gakobi

2,278. et 287. (W tym znaczeniu dawny Plur., abo ra-    §. Z oka » z pod oka patrzeć, po oku patrzeć » bokiem,

ezćj Dualis, miał oce, n. p. Dwie oce mając. Dudn. Math.    nieprosto, oott ber Seite anfeljen, (Utfdjtelen. Kalipso z oka

18, 9, zkąd ocemgnienie. Kpcz. Gr. 2, p. 461 ; dziś plur.    pozierała na Mentora. Jabl. Tel. 9. Tu stanęli, a z oka

tak się odmienia: N. oczy, G. oczu, [właściwie ócz. 2]    poglądali na mię. Simon. Siei. 59. Bierze i słucha go,

Z), oczom, A. oczy, Instr. oczami, oczyma, Loc. w oczach).    a sama poziera nań z oka.    Jabl. Ez. 52.    Zaczęły prze-

[Gen.    oczu i Instr. oczyma są szczątki Dual. 2]. Przyro-    bąkiwać, z pod    oka na mnie zazierać.    Teat. 10 , 51.

dzenie dało nam oczy, abyśmy niemi poglądali. Pilch.    Alboż niewiem, jak ty z pod oka poglądasz na Antka?

Sen. list. 420. Któż bez języka mówić może, abo bez    ib. 54. c, A 2. Stał patrząc po oku. Hor. 2, 51. Kniai.

oczu [Dual. 2] widzieć? Smotr. Apol. 12. Już nie mógł    Twarz z zachmurzonemi Oczyma zanurzywszy w ziemię,

widzieć, bo mu już oczy były zaszły od starości. 1 Leop.    ib. 54. Min. Nie wzniósł oczu ponurych, ib. 57. Nar.

3 Reg. 14,4. (oczy mu poszły, bielmem zaszły, ob. Zajść,    Po oku abo kącikami patrzyć na kogo. Eraz. Ob. Eiij.

pójść). Przywrócić oczy, przywrócić wzrok Eccl. Booue-    Oczy    mają być nie po oku patrzące, ib.    a.    Z oka    pa-

chth. Ból oczu Eccl. OKOÓojrfcHie. Oczy płynące, Vind.    trzyć,    jest znak brzydzącego się kim. ib.    Giij. Po    oku

gnoine, kermefhlive, foufezhe ozhi; Slov. hnogiwé oći.    patrzący, oko zezowate. Cn. Th., fd)iclettb. — §. Po oku,

Mający oczy płynące, Vind. kermefliu, karmefhliu, ker-    według oka mierząc, celując, nad) bont Augenmaße. Mia-

mefhlivez; Garn. kermeshliv, kermeshlivz; Hag. karmę-    sto południowego broniło też boku, Patrząc do nich

gliv ; Ross. rnoeTe^HUH ; Boh. tekooky, krhawÿ; Slov.    ustawnie    z hakownic po oku. Żimor. Siei. 240. Sięgał go

komu se oci hnogiateknu, śkamrawy. Oparzysty, lippus,    z daleka    oszczepem po oku. P. Kchan.    Jer. 521.    Ku-

oczu płynących. Volck. 488; Sorab. 1. kipawcz. Płynie-    pido stanąwszy na ustroniu w kroku, Nałożywszy strzałę

nie oczu, oparzystość. Volck. 488, lippitudo, Sorab. 1.    swą, ciągnie    łuk po oku. Mlask.    Ryt. 2,    183. — §.

wocżżow kipeno ; Boh. krhawost; Slov.    hnogenj oćj ;    Z oka, przez    szpary, n. p. Trzeba    im przebaczyć, i na

Garn.    karmeshlivost,. karmćshlink ; Rag. karmeglstvo ;    te ich zbrodnie    pojrzeć z    oka. Tward.    Wl. 84. — §.

Slav.    kćrmelji, osnö curenje; Ross. ntoeieueHie , (ob.    Phrases: Kto ma    złe oczy,    ten się słońca    strzeże. Sk. Kaz.

Gnój oczny). — Brlok , rożnem patrzący,    szydłem pa-    265. Nie wiedzą, gdzie uchodzić,    idą gdzie    oczy niosą,

trzący, który jedno oko ma mniejsze, niż    drugie. Volck.    Bardz. Luk.    13. Cn. Ad. 906. Sk.    Żyw. 1,    526. Idź,

657. (ob. Zez). Kocie oczy jaskrawe, (ob. Jaskrawy).    gdzie    cię zaprowadzą oczy. Lib. Hor. 74.    n>0    Md) bic    5lu*

Lubimy damy, które są oka pełnego. Mon. 73, 689. Jak    gen funfuljrett. Jadę za oczyma. Rot. Syl.    74.    [Dual.    2].

się temu panu oczy śmieją! Teat. 10, 49. Oczy wypu- Przez okno rzuci na świat okiem. Zab. 13, 155. 'Teat. kłe, wpadłe, bławe, modrawe, modroblade. Cn. Th. 589.    49, 44.    Oczy komu otwierać. Rej. Ap.    3. Musi    to w

Oczy jej, jedyne w świecie oczy. Teat. 18, 26. Oczy    tym być    jaka fduterya; coś mi się oczy    otwierają.    Teat.

biegające. Zab. 13, 167. Oczy zamrużyć, Slov. oci za-    7, c, 69. Me Slitgen gejjen mir auf/Acz siędziesz na miej-

mrużif ; Ross. mypHTb, 3aiąypnrb. Oczu mrugających,    scu Wysokiem, Bóg sprawiedliwy patrzy na cię okiem.

ob. Mrużek. Oczy wytrzyszczyć Ross. nponasirb. Oczy    Groch. W. 251. (jak na przytomnego). Wszystek stoisz

rozdzierać Ross. TapamHTb, Tapammbca. Oczami mówić.    mi w oczach, a to im bardziej od ciebie się oddalam.

Mon. 65, 498. (ob. Migi, mgnąć). Oczami strzelać, Boh.    Pilch. Sen. list. 341. Nie spuszcza oczu z niej, dopo-

èumjm , leikugi; Carn. sijam ; Vind. fiati, okulfiati, po-    kąd jej tylko dojrzy; już jej widzieć nie może, a jeszcze

mefhkuvati ; Ross. rM3tib, (cf. glądać). Strzelanie ocza-    za nią oczy. Staś. Num. 1, 67. Wtedyśmy się na morze

mi, Boh. lelky; Carn. syalost Strzelający oczami Carn.    z okręty puścili; Mykamy się. wnet z oczu, lądyśmy stra-

syâlu, sijalu. Strzelać    oczyma niesfornie. Przyb.    Milt.    ciii. Przyb. Luz. 145. Jak ich napotkacie, nie spu-

368. Strzydz oczyma ,    świdrzyć oczyma, n. p. Tak    pię-    szczajcie ich z oczu. Teat. 30, 85. Już było wojsko obo-

kna była, iż gdzie się jeno obróciła, wszyscy na nią    je sobie przyszło na oko. Warg. Kurc. 28. jam erant iii

oczyma strzygli. Kosz. Lor. 65 b. Baraszkując rzuca    conspectu; fie fyatten eittanber fd)01t im 3luge. Jeszcze był

okiem po wszystkich kątach. Teat. 20. b, 54. er wirft    na oko nieprzyjacielowi nie przyszedł. Warg. Cez. 227.

Cttten Ślitf tu jebeu SBiitfel, läßt feine Singen überall łjerunt    Skoro na oczy przyszło, z wielkim pędem do nieprzy-

laufeit. Oczy, żartem ślepki Ross. uliUKtt. Oczy zająca,    jaciela poskoczą nasi; ubi in conspectum ventum est. Krom.

u myśliwców patry. Skarb. (cf. patrzeć). Sto ócz w kar-    114. — §. W oko * oko w oko « twarz w twarz; ein Sltt«

ku, sto nosił ócz Argus na czole. Hul. Ow. 206. Oczy    ge tnê anbere, ooit 2lngeftd)t ju 2lngeftd)t. Wojsko w pole

w słup poszło, zdrętwiałe. Syr. Reg. Ty zamkniesz oczy    wyprowadzić, ażeby się chłop z chłopem w oko potykał,

me. Jabt. Tel. 238. (ty    mię pochowasz). Wrzeszczy, że    Zab. 4, 290. Jehowa w pośrzodku ludu tego oko vr

mu ledwie oczy na łeb    nie wyłażą. Pilch. Sen. list.    562.    oko widzian. Budn. Num. 14, 14. Zszedłszy się z so-

Oczy mu dobrze nie wypadną; nie może się napatrzeć. bą, wymówili sobie oko w oko wszystkie urazy. Boh. Cn. Ad. 761. Jak piędź do oka, (ob. Piędź). Nie dał    Kom. 4, 42. (cf. czoło w czoło, usta w usta). — §.

mi, coby w oko mógł włożyć. Pot. Arg. 539. (nic). So-    W oczy, w twarz, z przodu, oppos. za oczy, zaocznie,

lą w oku być; ob. Sól, cf. kostką w gardle. Jakoby    za okiem, tn Me 2lugen. W oczy pochlebstwem wabicie,

-ojcu z oka wypadł. Bardz. Trag. 151. podobniuteńki,    za oczy lżycie, szydzicie. Zab. 11, 105. Czego nie sły-

. to

Na swe oko * na oko.

z ser-

wne

raz

szy bóg albo me widzi? kogoz zapomni? i coz mu jest za okiem? Wad. Dan. 51. (skrytym, niewidzialnym). Droższe były te jego pochwały, przeto ze nie w oczy. Jabł. Tel. 236. Miedzy niebezpieczeństwami i w oczy i tyle. Kulig. Her. 285. To być nie może, izby w żegludze jedenże wiatr był po piecu dobrym, a złym w oczy. Gorn. Sen. 295. W oko wiatr zowie się, który wieje z przodu idąc do góry. Magier. Mskr. Jako w oko. mówi sternik , kiedy mają prosto przed się laskami się odpychać od lądu. ib. — Wielka bieda nigdy się nie skryje, chce iść w oczy. Bardz. Trag. 78. Gotowem i w oczy mu to powiedzieć. Boh. Kom. 1, 268. Niech mi to w oczy wyzna. Teat. 10, 73. Zadajesz mi kłamstwo w żywe oczy! Zab. 13, 273. Treb. Na oczy wymawiać, wyrzucać Vind. enemu v’ ozhi vtekniti, vtikuvali. Na oczy pokazać (Vind. naozhiti, doperkasati). Pozwól mi się wyexplikować , niech mu do oka powiem. Teat. 22. b, 123. Występki mu jego na oczy wymiatał. Sk. Dz. 515. Ojczyzna nasza w żywe oczy ginie tą nieszczęśliwą praktyką. Orzech. Qu. 31. W oczy człowieka chwalą, a krom oczu [Dual. 2] namówią się o nim co chcą. Dambr. Kaz. 19. Fortuna zawzdy na kole się toczy, A z tym na zdradzie, z kim najpiękniej w oczy. Rej. Ziu. 229 b. Nie zawzdy Mars ostrożny bitwę w oczy daje , Fortelnych sztuk zażywa, gdzie siły nie staje. Krom. 336. Chciwi sławy, zabiegli temu złemu w oczy.. Otw. Ow. 314. Śmielej w towarzystwie zajrzym śmierci w oczy. Przyb. Ab. 45. Śmierć mu w oczy zajrzała. Jabł. Tel. 80. Slov. Smrt mu    pri dwerâch stogi    ; mó smrf    medzi zubami. Nie

śmiał mu    w    oczy patrzeć.    Jabł. Tel.    90. Zawsze musi

co w oczy wpadającego na sobie mieć. Mon. 65, 610. (co rażącego, uderzającego). Prawda w oczy kole. Teat. 26, 34. Śwoboda bliźniego w oczy ich kole. Psalmod. 21. (cf. sól w oku). — § Na moje oczy widziałem, his oculis meis. Mon. 65,

Teat. 54,    48.    mit leiblichen    5ltt(jen. Sami to tam widzieli

jaśnie na    swe    oko. Paszk.    Dz. 100.    Na oko widzieli,

iż sprawiedliwie i uważnie bardzo rozsądził. Star. Zad. D 3. Ukazali mu się dyabli na oko, w osobie bestyj najstraszliwszych. Sk. Zyw. 1, 231. Który wszystko widział na swe oko, podał to do druku. Pum. 84, 304. Wierz mocno, jakobyś na to oczyma [Dual. 2] swemi patrzył. Rej, Post. B 3. Lew nie tropi zwierząt, ale je na oko goni. Zol. 313. Pokazała się na oko niewinność jego. Sk. Zyw. 2, 433. (cf. jak na dłoni ; oczywiście). Pokazał mu na oko, jak nierozumnie domaga się tego. Mon. 64, 857. Na oczy komu co kłaść. Cn. Th. Wypisali, a prawie jakoby na oko wymalowali sposób życia jego. Bej. Post L 6. Jaśnie się jako na oko wynurza ślepota ludzka. Żarn. Post. 2, 650. — §. Aliter: Nie pokazuj mi się na oczy. Teat. 29, 71. Ani mi się nawijaj na oczy. ib. 24. c, 35. (t. j. niech ciebie oczy moje nie zobaczą). — Trudno się ojcu z tą nowiną na oczy pokazać. Budn. Apoplit. 85. (t. j. zbliżyć się do niego). Na potomstwo swe narzekacie, przeklinacie, na oczy nie dacie. Falib. Z. (t. j. nie puścicie do siebie). — g. Na oko < w oczy tylko, co do oka tylko, na pozór; Vind. na videfh, na videf, na ozhi, na liże, navidefhnu; nor ben Slugen , jum 6dS)em, in bie SUtgen nur. Na oko kto co czyni, powierzchnie, na pozór, maszkary stroi. Cn. Th. 446. Na życie jego następowała, choć się za nim na oko wstawiała. Pam. 85, 1, 792. Ludzie zli mają talent dobrze się pokazać na oko. Kras. Pod. 2, 205. Nie na oko służcie, jak ci, którzy się chcą podobać ludziom; ale czyniąc ca wolą bożą. Radź. Ephes. 6, 6. Żydzi skóry niewYpra-na oko tylko ogolone z sierści, wyprowadzają. Gaz. Nar. 1,303. Niby na oko przymilała się Wc Panu, a jak tylko za drzwi wyszedłeś, drwiła z niego. Teat. 29, 30. Muszę się pokazywać co do oka obojętnym dla mojej żony. Teat. 11. c, 52. Przyjaźń w oczy tylko, i na czas. Tward. Wł. 56. — $. Oko, przytomność, pa-trzanie na co, n. p. W oczach królewskich to sprawił. Warg. Wal. 12. t. j. w przytomności ; Ross. na BarjH^. Straciłem dwa okręty w oczach moich. Teat. 2. e, 15. (patrząc na to). Kto konia przedaje, nie ślubuje za ślepotę i chromotę, bo to oboje przed oczyma. Dwór. D. 2. [Dual. 2] (t. j. nie tajne, w oczy wpada). Stawienie świadków przed oczy. Mon. 76, 129. Posłowie życzyli sobie z Cesarzem się widzieć, z którym rozumieli, że o wszystkim przy *oczu [Dual. 2] łatwiejsza sprawa być miała. Biel. Ali. (oblicznie). Miejsce to już nieraz pańskim twojćm udarowa-łeś okiem. Zab. 6, 89. (obliczem, obecnością, przytomnością). Śmierć moja, u sądu oczyma [Dual. 2] świecić. Psalmod. 11. (stawić się, stanąć). Co mógł Polak i có jego sława, przed oczy kładę. Jabł. Buk. (t. j. na jaw wystawię; Croat. ochito « jawnie, publicznie). — §. Oko, oczy, władza widzenia, zmysł widzenia, n. p. Głupi jestem ; z tym wszystkim mam oczy, widzę co się dzieje. Teat. 9. 6, 43. Miłości twojej przyznawana, że ma oczy; dobrześ sobie dobrał. Jabł. Tel. 318. Umysłu oko najbystrzejsze mieć potrzeba. Zygr. Gon. 240. Oczy więcej widzą niżli oko. Pot. Arg. 100. Raz ma strach wielkie oczy, drugi ślepy cale. Pot. Arg. 58. Strach ich większe miał oczy, niż serce. Birk. Chm. B 4. Ci dwaj starcy oczy na się wzięli wszystkich zgromadzonych. Jabł. Tel. 148. (t. j. obrócili oczy ich na się). Od w czorajszego dnia, i oka do nas nie pokazał. Teat. 22. b, 20. (t. j. ani do nas zajrzał). — §. Oczy* sposób widzenia, bte 3lrt ju je^eit, anjufdtauen. Mąż nie patrzał tylko oczyma żony. Teat. 25. b, 9. er fa(i mit ihren Singen. Oko to jego. Cn. Ad. 994. (cf. ręka to jego, sprawca, pomocnik, feine rechte $anb, Totumfacki). On był w kościele Bożym jedno jego oko. Groch. W. 425. Tyś okiem mojem teraz. Past. Fid. 301. (prowadzisz mię). Na twoich oczach i skinieniu polegam. Siem. Cyc. 346. Oczy komu zaślepić, zamydlić Slov. druhemu oći zaślepił. Na jednacza i pośrzedni-ka trzeba człowieka niezaprószonego oka. Pilch. Sali. 310.

( nieuprzedzonego ). Cnota twoja godna jest w mych oczach szacunku. Teat. 49, 48. Bogusł. (jak ja widzę, czuję, uważam). Apollo postrzelony złotą strzałą Kupidyna, z pierwszych oczu zakocha się w Dafnidzie. Tward. Daf. t. j. z pierwszego wejrzenia, z pierwszego zoczenia, z piewszego rzutu oka, nuf ben erfiett 33Iicf. Kto się temu przypatrzy, choć tylko jednym okiem, tedy to obaczy.

b. Co

Rys.

cza-

OKO.

OKO.

53S

Zygr. Pap. 240. Oko w miłości wodzem. Gorn. Dw. 298. — Oko, umysłu okno, wnętrznych skłonności zwierciadło. Comp. Med. 698. Co w oczy idzie, to i do serca rado przenika. Sk.    Kaz.    269.    Wpadłem w oko    tej

damie. Teat. 31 , 65.    Ze    dyabły jej wpaść musiał    ten

Jegomość w oczy. Teat. 17, 117, Ross. npnrjiHHyTbca. Dawno go i za oczy,    i za    serce    chwyta. Hor. Sat.    15.

Czego oko nie widzi,    tego    seree    nie pragnie. Sk. Żyw.

Czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal. Cn. Ad. 124. Pókiś w oczach, pótyś w sercu. Brud. Ost. 80. Co z oczu zejdzie, to z myśli wychodzi. Bralk. E oczu, to i z serca. Sk. Zyw. 213. Zegl. Ad.

d. 5. Cn. Ad. 108. Simon. Siei. 73; fommft mir aitô ten Singen, fommft mtr au$ bem 6imt. Oczy paść, ob. Paść; cf. Slov. Peknoti sa clowek ne nage. Oczy łakome. Simon. Siei. 40. — Z oczu mu nie patrzy, żeby miał być zdrajcą. Teat. 36. c, 104. Mozę jest filut i oszust, jakoż Panie Boże odpuść, i z oczu mu patrzy. Teat. 26. c, 8. Młodzieniec pięknej urody, a prawie z oczu jego cnota patrzyła. Sk. Żyw. 317. Roztrząsajcie jego sposób życia, jego postępki, patrzcie mu niby w oczy. Perz. Lek. 352. Oczy spuścić. Teat. 27, 68. (z bojaźni, ze wstydu). — Oczu moich na nikogo podnieść nie będę śmiała. Tent. 7, 24. Zelżony siedział w zamku swoim , nie śmiejąc na świat oczu pokazać. Ust. Konst. 2, 218. Gdzie oka niemasz, tam i w'stydu. Cn. Ad. 762. Oko wstydu rozsądnik. ib. (cf. czoło). Psu oczy przedał * nie-wstydliwy. ib. 716. (bezczelny). Psu oczy przedał, a czartowi duszę. Jab. Ez. 461. Mam punkt honoru; je-szczem psu oczu nie przedał. Zabi. Zbb. 82. Treb. S. M. 122.; cf. Eccl. onecpamiTH ca. Kto na się nic w'szete-cznego nie czuje , jasne oczy ma na wsystkie strony, a nigdzie ich psiną nie przykrywa. Rej. Ziv. 114 b. — Nie było żadnego, któryby na takie wddziadło miał suchemi patrzyć oczyma. Birk. GŁ Kun. 26. (któryby nie zapłakał). Sama suchym dolą swą okiem znosiła. Żab. 5, 435. Miej na wszystkie nędzniki oko miłosierne. Groch. W. 300. Miłosiernym okiem pogląda , jak czapla schwytana. Mat. z Pod. G 3. Widząc Pan moje pilność, coraz lepszym okiem na mię zaczynał patrzeć. Kras. Pod. 2, 144. Cesarz na niego łaskawe oko miał. Sk. Źyiv. 2, 66. Galba posłom niewiele grzeczności i łaskawego oka pokazał. Nar. Tac. 2, 480. — Świat was 'przebacza ; ale Bóg na was dobre oko ma. Żarn. Post. 22. Złe oko Boh. benowe oko, invidus. Złemu oku źle się wszystko widzi. Fredr. Ad. 23. Zewnątrz z serca ludzkiego idą złe myśli, zdrady, oko złe, pycha, głupstwo. Żarn. Post. 3, 515. Z serca pochodzą złodziejstwa, morderstwa, zdrada, złe oko, pycha i szaleństwo. Odym. Św. F f 3. Nie poglądaj na bliźniego okiem bazyliszkowym. Psalmod. 38* Człowiek złych oczu, złego wzroku Eccl. 3Ji03pHTejib. Mniemana choroba z zazdrosnego oka drugiego pochodzącą Eccl. npH3opi> onec/L, (cf. urok). Przenosić kogo okiem, (ob. Przenieść). Bóg się brzydzi wyniosłemi oczyma, t. j. pysznym człowiekiem. Gil. Post. 34. (ob. z oka patrzeć; cf. nos wyżej gęby).— Oko » baczność, uwaga, wzgląd, Slugenmerf, Si^tfamfeit, SRucfftctyt, Singe, Sld)t. Na złe' sy oko mając, zezwolił na to. Sk. Dz. 1043. (t. j. wzgląd mając). Potrzeba było na wszystko oko mieć, jeśli taka nauka z dobrem moim. Falib. I. 2. Co po śmierci będzie, na to nam oko mieć trzeba. Sk. Żyw. 216. Będę miał oko, by przynajmnićj schyłek Był życia mego wolny od omyłek. Nar. Dz. 2, 57. Król dał Chodkiewiczowi rozkaz, aby rokoszanów miał na oku. Nar. Chodk. 1,236. Ażeby na rokoszanów miał oko. ib. 237. Ładne stworzenia niech się mają na oku w kraju obcym. Teat. 4. b, 85. fte ntö* gett ftd) in 3ld)t neunten. Przypada wieść , że Podole Tata-row.de nachodzą; nie przestrzegł jednak król Podolanów, aby się na oku mieli, (prospicere). Krom. 715. Nie wai lekce nikogo ; a nie tylko w skroni, Ale miej oczy w tyle, i w obojćj dłoni. Pot. Arg. 403. Trzeba zawsze mied przed oczyma ten jedyny nauki cel, pożyteczność. Zab. 14, 191. Mospanie, gdzie się summa z dobrami jednoczy, Tam na resztę bezpiecznie można zamknąć oczy. Nieme. P. P. 23. — Oko» dozór, Slnfficljt. Sługa, choć najlepszy, oka pańskiego potrzebuje. Kras. Pod. 1, 100. Na oku kogo mieć; Slov. Druhemu wżdi w patâch bit. Na oku ją mają Zawsze, i na ‘piądź jej nie odbiegają. Past. Fid.

268. Trwożliwego zwykliśmy mieć na oku, aby osobności na złe nie użył. Pilch. Sen. list. 67. Mam na niefo oko, żeby dobrze wypełnili, co im zlecono. Kras. Pod. 2, 116. Uchybienia te były skutkiem niebacznego lub złega nad niemi oka. Ust. Konst. 2, 45. Oko pańskie konia tuczy. Boh. Kom. 4, 297. Petr. Ek. 12. Rys. Ad. 52. Hipp. 34 ; Slov. kde pân do kutow nahleda, tu hospodârstwî dobre stogi; Croat. prigledba chini dobro konye, rodno polye ; Rag. gospaarevo oko kógna pasę; cf. pańskie stopy najlepszy nawoź. Kosz. Lor. 58. Z oka nie spuszczając Ross. Ha3opo>r&. — §. Oko» rzecz droga, n. p. Więcej ją miłował, niżli własne oczy. P. Kchan. Orl. 1, 425. Gdyby można, oczyby mu swoje byli daw ali. Sk. Dz. 39. Pierwćj oko dam sobie wy-łupić, niż.... Boh. Kom. 5, 43. Oczybyście byli sobie w-yłupowali, a dalibyście mi je byli. 1 Leop. Galat. 4, 15. Urzędnik powinien lasów , jak oka patrzyć. Haur. Ek. 9. Ochraniam jak oka mojego. Comp. Med. 385. Cnoty, prawdy, miary, strzeż pilnie , jako oka w głowie. Rej. Zw. 25 b. Jak oka w głowie strzeże, broni, szanuje. Cn. Ad. 292. (cf. jak bożego grobu). — §. Oko , rzecz celna , czoło, ozdoba; baê Slorneijmfte in feiner Slrt, 3ierbe, ©cltmucf. Miasto to wspaniałe, oko tamtej strony świata. Pot. Arg. 206. — § 2) Transi. Oko, plur. oka, n. p. sieci. Kpcz. Gr. 2, p. 161, bie Singen in einem 9?e|e; Vind. kam-piza, kampizhje, pękła; Rag. okko, óscze; Ross. neTia? neiejna, neunma. Oka w pończosze podnieść, rozra-chować, przybierać, zebrać, na wywrót robić, spuścić, zgubić. Magier. Mskr. — Oko pawie, (ob. ogonookie pawie). Oko armaty, ob. Wylot. Jak. Art. 3, 306. Oko bomby, dziura , którędy proch nasypuje się. Jak. Art. 3, 306. Oko formy, koniec formy, w piec wchodzący. Os. Żel.

80. Oko ula »dziura; Carn. shrêrelu; bie Oeffnung im Slienenftotfe, ba3 ftlnglocft. Oko do ułów do wchodzenia ma być ciasne. Haur. Ek. 439. ?Ule mają być okiem na południe postawione, ib. 436. Żołny łakome wpuszczają ozory Do oka ulowego, jedzą i maciory. Klon. Wor. 45.

— Medic. Kurze oka * ćwieki, nagniotki, odciski. Syr. 4099. et 1180; Croat. kurje oko, £ml)neraugen. Raczę oczy, ob. Raczy. — §. 3) W rachowaniu: Oko * jedno, raz, etrt Slugc tut SRedjlteit. Gdy po trzecim kart daniu rachujemy kredę, on miał sto ok. Pot. Jow. 190. Sto i oko fraszek. Min. Ryl. 4, 225. Nie z dużym smakiem czytam sto bajek i oko (Jabłonowskiego Ezopa), Rzecz dobra ; ale wiersze niezgrabnie się wloką. Dmoch. Szt. R. 57. — §. 4) Oko Tureckie » waga trząehfuntowa. Kf.cz. Gr. 2, p. 461, ein türftfcfyeä Çfunb; enthält etrua 3 Çfunbe. (Slav. oka * 2 1/2 funtaj Slav. kila » 120 oka; oka » pewna miara wina; Desn. oka 1) mjerra od vina al ulja, 2) ce-tiri litre; Croat. öka 1) mera dveh funtov, 2) oka vina tertiarius ; Eccl. oko * trzy funty). Waga mająca w sobie półtrzecia funta Angielskiej wagi a trzy funty Lwowskie. Mołdawia płaci 10 tysięcy ok wosku etc. Kiok. Turk. 77. Wezmę główkę cukru, oko kawy. Mon. 71, 394. — §. 5) Oko świata, SBeltauge, kamień; wywietrzały opal; kolor onixowy; lecz wcale nie przejźroczysty. Kluk. Kop. 2, 50. Kocie oko, ob. Koci. Jelenie oko, łania broń, ziele. Syr. 132. ob. Lania broń.

Pochodź, oczko, oczyć ; zoczyć, przeoczyć, naoczny, zaoczny, zoczny ; okal, okulary, okulista ; oczywisty, oczywistość; okaty, okasty, oczaly ; wielooczny, okrąglook; bla-skooki, bystrooki, jednooki, krzywooki, małooki, rozoki ; przeźroczysty, przezroczystość; okamgnienie, ocemgnienie, okomiar, okotwor.

OKOCIĆ się, ob. Kocić się.

OKOL, u, m. ; Boh. et Slov. okolek; Rag. okolijsc; Hung. akol ; (Ross. okojl , OKO-itiiirB, OKOJtiineKt » bramowanie , opuszka); 1 a) cyrkuł, kolo, obwód, okrąg, ber SîretS, Umfretë. w pomiernym gruntów tych okolę Mam sado-winę, ogród, winnicę, las, pole. Zimor. Siei. 156. Wszystkie okołu chrześciańskiego narody. Janusz. Pos. D b. (cf. ogół). Który kiedy naród w swym okolę był tak bogaty, któryby czego u sąsiada nie potrzebował? ib. A 3 b. W okoł * na okoł * na około; tu bte Dîunbc ; Boh. et Slov. w ukoi. Jeden kieliszek wina obszedł na okoł stołu. Pam. 85, 1, 138. Miotali na okoł pożogi i rozboje. Nar. Hst.

2,    398. Wszystko na okoł spustoszyli, ib. 3, 26. Nie zastanawiaj się na żadnym miejscu w okoł tej krainy. 1 Leop. Genes. 19. Obtoczą cię w okoł wałem. W. Post. W. 2, 165. — b) Transi, fig. Sehin półżywy z carskim okołem, Polskiemu bije monarsze czołem. Tward. Mise.

3.    t. j. z gronem, mit ber urn tl/tt benmt ftefyenben gamtlte. Za twardym okołem więził tyran królewny. Kniaź. Poez. 2, 72. t. j. murem w okoł idącym, 9thtgntaner. ■— 2. Okoł obory; Hung. akol, ber ©doppelt tm SSte^^ofe. Bydło gdy zaganiają do obory, jeżeli prosto idzie pod okoł, będzie niepogoda. Haur. Sk. 105. Nie chcę ja, nie chcę z twej obory wołu, Nie chcę i kozła z twojego okołu. J. Kchan. Ps. 73. Ryb. Ps. 95. Pokonana Moskwa ucieka jak parowana do swych trzoda okołów. Tward. Wi. 49. Widziałem płynąc okoł pobrzeżny z owcami; cum gregi-bus stabula. Zebr. Ow. 206. — 3. Okoły, pale, fpf(tl;le. Potrzeby różne do stawów przysposobić w zimie i saniami zwieźć okoły, chrósty .. . . Haur. Sk. 144. (OKOLATAĆ,

f. okołace act. dok. ; Ross. okojiotł , OKaabiBaTb, oÓKajtu-Baib, okojothtł, OKoiamiBaTŁ; obijać, runb urn beflopfen, befragen. Gdy się bitwa skończyła, rycerz spracowany, Położył miecz przed Królem swój okołatany. Papr. Gn. 91. otłuczony,, abgeftoßett, abgefdjlagett, fturnpf gefcfylagen). — (OKOLCOWAĆ cz. dok., kolcami osadzić, benabellt, mit fabeln, fptjjtgett    befehlt. Zwierzyniec jest częścią

oparkanionyin, częścią okolcowanym sośniną. N. Pam. 263. Baszty dobrze ©kolcowane, ib. 8, 155.). OKOLEK, łka, m. ; Rag. okolijsc; Slov. okolek; Sorab. 1. wokol-nofcź. Okółek koła jest złożony z dzwon , a okuty szynami. Archel. 5, 62, ber Straty cmcS Üîabcô. Okółki, ogan-ki, gronka okrągłe u ziół. Cn. Tli., ©ameitbolbeu, ®olbeit. Wielosif w wierzchu gałązek wydaje okołki abo kiści. Syr. 304. Kwiat ułożony w okolek, corymbus, kiedy kwiatki pod jednąż kwitną wysokością; lecz szypułki z różnych miejsc łodygi stopniami wyrastają. Bot. Nar. 121. Okółkiem * w okoł, tm Sîretfe, ht bie 9htnbe. Mięta kwitnie żółtym kwiatem okółkiem , jakoby gronami. Syr. 492. OKOLiĆ, f. okoli act. dok., kołem obwieść, na około obtoczyć, opalać, ocyrklować; Rag. okolitti n. p. plot— tom; Eccl. okoahtii, okoimtii; (Rag. okolitti grad » obledz, okohsciti girare); umjtrfeltt, itmfretfen. Obtoczyły mię wzdychania śmierci; boleści piekielne okoliły rnię. Sk. Kaz. 93. Dobywając miasta , okolił go zewsząd poniki. Tward. W. D. 2, 254. Konstantyn w tej bitwie kapłany okolony był. Sk. Dz. 183. Port górami okolony. Warg. Radź. 520. Kutasy lndyjskiemi perłami okolone. Paszk. Dz. 81. osadzone. OKOLICA, y, i., (cf. Garn. okulishe ambitus; Croat. okolische globus, okolnicza figura sphae-rica ; Bosn. okolisc, oblięa globus ; Rag. okolijsc, krugh « krąg, okolisete circumferentia , okolizza colhurnus ; Ross. OKOJHua okres, ogrodzenie, obora, okoł); okolica, kraj na około leżący, bte umltegenbe ©egeitb, les environs; Boh. okoij; Carn. okoliza, okolza; Vind. okuliza, okolliza, okrai, pokraina , potouz, ogled , poglcd , okulifhe, vink , pole; Sorab. 1. polna wokolnofcż, krayownofcż; Croat. okolicza; Bosn rusâg; Ross. OKO-iOTOKt; Eccl. ottpedie, mucto, nom. Circumpadanus campus, okolica Padewska; Gircumcampanus, okolica Kapuańska. Cn. Th. Okolica żyzna Boss. npiiBOJbe. W okolicy, po okolicy » w około, ht ber ©egeitb Ijerum. Nad morzem mieszka, tam gdzie gęste stawy I Ren i Moza czynią w ‘okoliczy. P Kchan. Jer. 13. Bóg wyrwał was z rak nieprzyjaciół po 'okoliczy. W. 1 Reg. 12, 11. 'OKOLICZE, a, n., okoł, ob-wod kraju, bte ffiuttbung eines SaitbeS, ber Umfang ht bte fRintbe. Niedawno od czarnego morza aż do Bałtyckiego ciągnęło się wzdłuż okolicze nasze, a od Krępaku aż w mroźne zachodziło Tryony. Psalmod. 23. OKOLICZNIE, ob. Okoliczny. OKOLICZNOŚĆ, ści, z.; Ross. OKoan-UHOCTb ; * 1*. okolica, okolicze, okoł kraju, bte umltcgenbe ©cgcitb. Przedał wieś z jej okolicznością. Groch. W. 256. Krzyżacy okoliczność wszystkę z tę i z tamte stronę Warty mieczem burzyli. Krom. 553. Okoliczność powiatu Grodzieńskiego szeroka jest, którą przedtym miano za Xię-stwo. Gwagn. Z0\. Calix rosae, wnętrzna okoliczność róży, kiedy się kwiat rozkwitnie, gniazdo róży. Mącz. — 2)

OKOLICZNY.

OKOLISTY - OKOŁOKOPY.

535

Okoliczności rzeczy, sprawy * zdarzone przypadki, okazye, IXmftänbe, 23ef(haffenheiten, Gelegenheiten; Boh. okolićnost, okolećnost, okolostogićnost, prjleżitost; Slov. pfjleżitost; Sorab. 4. wokowostahtźnofcż ; Carn. obstâva, obstavk, sravnost, busia ; Vind. okulstava, obstava , perstavek, obstavek, perstava, perloshnost, perkladnost, sadershnost; Bosn. okolisctvo, okolovina, prigoda ; Rag. okolisc, oko-lijsctvo ; Croat. prilika ; Ross, npftayuaił, ciynafi, tuyne-Hie. Wielka mądrość na okoliczności patrzeć; z których odmiany czynić mądry może. Co dziś i na tym miejscu pożyteczno , to jutro i na innym miejscu i w innych osobach szkodzić może. Sk. Dz. 37. W różne okoliczności, a może i nieszczęśliwe wpaść możesz. Teat. 47 b. Na okoliczność czasu pilne miał oko. Pilch. Sen. gn. 459. Zdałem się na ciebie we wszystkich okolicznościach tego interesu. Teat. 20, 52. Gospodarz, przed każdą nadzwyczajną okolicznością w domu, jakie są uczty, weselne lub sąsiedzkie zjazdy, każdemu z czeladzi powiada, co ma czynić. Krus. Pod. 2, 54. Gdyśmy przyszli z pogrzebu , rozmowy ściągały się do okoliczności dnia. ib. 2, 256. Profitować z okoliczności. Teat. 22, 44. Z okoliczności wyjazdu syna. ib. 2, 40. Festyny z okoliczności wesela królewny. Nieme. Król. 4, 45. — Aliter: Obietnica uczyniona bez wszelakiej wymówki albo okoliczności. Szczerb. Sax. 465. (bez warunku). — Aliter: Bez okoliczności, Samej ja Sylwi twej pragnę miłości. Past. Fid. 84. (t. j. bez przydatków, nie accidentalia , nie bogactw twoich, ciebie pragnę).— Z okolicznościami opowiedzieć, z szczegółami, dokładnie, okolicznie, umftanblic^ ; Ross. okojumho. Okoliczności, szczegóły; Ross. no4po6nocTb. Gall. detail. Zokolicznienie. Przyb. Luz. 222. wyszczególnienie. OKOLICZNY, a, e, OKOLICZNIE adverb.- *§. 4) w około leżący; Vind. okulen, okulleshezh; Ross. okojiłhum , OHpecTHbiri ; umltegenb. Rozesłali po onym wszystkim okolicznym kraju. Sekl. Math. 44. Był starosta w mieście i prowincyą okoliczną rządził. Star. Dw. 55. Patrzył okolicznie, chcąc widzieć, która się go w tłumie dotknęła. Sekl. Marc. 5; *not. około.» Spustoszono okolicznie ogniem i mieczem wsie. Nar. Hst. 3, 155. Ś. Me-todyusza świątobliwość okolicznie roznosiła sława. Steb.

30. (po okolicy). — §. 2) Okoliczny, okoliczności wyszczególniający, dokładny, mnftćtnbltd), ou^fitOrltc^ ; (Ross. OKOMmiŁiH, OKO.nnmo, oócTOflTejLHbnl, no4poÓHbiH, no-ApoÓHO ; Eccl. no4po6ny, no4po6Hb ; cf. Boh. oklika ambages). Zdanie twe nadto okoliczne; mów wyraźnie jednym słowem. Teat. 45. d, 81. Wyb. Tośmy napisali okolicznićj, dla objaśnienia niektórych dalszych dziejów’. Nar. Hst. 6, 280. Mówmy teraz o tym wszystkim okolicznićj. Nar. Hst. 5, 283. Mówi tak okolicznie , jak gdy— by tu bywał. Teat. 34. c, 98. Okolicznemi słowy. Pot. Arg. 522. — §. 5) Od okoliczności, okazyi, przypadkowy, przygodny, gelegentlich, gcïegenhcttltd); Vind. okulstaun, . s perstavami; Slov. okołostogni, okołostogićni. Okolicznie Vind. perlosbnu, perkladnu ; n. p. Okolicznie się czego nauczyć, etnraö gelegentlich erlernen, przy okazyi, beę ®ele= genheit. — Człowiek okoliczny. Fredr. Ad. 94. według okoliczności, za odmianą szczęścia idący, nietrwały, obojętny, ber ben fDîantel nach bera 2Sinbe hängt. OKOLISTY, a, e, w około idący, okrągły, krążący w koło , kolisty, bogenförmig, girfelnb. Włos jej pierścienie kręci okoliste. Pot. Arg. 833. Jeszcze ziemia swemi ważna brzemiony nie wisiała w okolistym powietrzu. Zebr. Ow. 4. OKOLI-STOŚĆ, ści, i., Tr., kolistość, bte Sogenförmigfeit. OKOŁKI, OKÓŁKIEM, ob. Okółek. 0K0ŁK0R0DNY, a, e, w okołki wyrastający, $olben tragenb. Tr. OKOLNICZY, ego, m., 0K0LN1K, a, m., §. la') w Rosyi wójta, który na miejscu sędziego siada, sam Car w każdym znacznym mieście obiera, a zowią go tam okólnikiem. Gwagn. 543 ; Ross. oK04bHHqiii, ber étabtrichter, (ftreiêrichter). Glazina Xiążę Smoleński, był potym okolniczym Smoleńskim. Stryjk. 608. (cf. starosta cyrkularny). — b) Okólnik * list okólny. Gaz. Kr., cyrk ula rz ; Eccl. oicpyjKeHHO nocaame ; ein 5łrei3fchreiben. — §. 2*) Rapa albo okolnik , ziele Włochom bardzo pospolite, a rzepie bardzo podobne. Cresc. 250, eine 2Irt »en. OKOLNY, a, e, OKOLNIE adverb., kołujący, w koło idący, im Greife herum gehenb ; Boh. okolnj ; Eccl. OKOAbmm, oicpecTuuB. Okólny czyli otoczny napis w talarze. Czack. Pr. 4, 20. Cały folwark obwiedziony murem okolnym. Świtk. Bud. 87. Okólny bieg krwi w ciele naszym. Zab. 13, 86. (t. j. cyrkulacya krwi). Obwieszczenie od dziekana, chodzące okołnie po plebanach. Xiadz. 494. List okolny « okolnik , cyrkularz ; Eccl. oupy-aceiiHO nociame; ein Äretöfchretben. Tr. Circularis magi-stratus, urząd, którym się w koło obchodzą, okolny. Cn. Th., (cf. kolej). Stosunki naszego narodu z okolnemi narody. Przestr. 4 4. t. j. w około nas mieszkającemu OKOŁO praep. et adverb. ; Boh. około ; Slov. około, wu-koł; Sorab. 2. hokolo , wokoło; Sorab. 4. wokowo, wokoło; Vind. okuł, okuli, naokulo, v okuł, naokul, okroh ; Carn. okoli, okuli, okrôg; Slav. około, oko; Croat. około, okolu ; Dal. około, okolicze; Bosn. około, uokolo ; Rag. około, oko, ù około, na około, okoli, okolize ; Ross. okojo, KpyroMi. bo npyrb, OKpecrb, KpyroBHHOio, npy-roBiiHLKOK); §. a) koło, um — hentnt; praepositio juncta rei vel loco, tempori, numéro. Oprowadzał mię około domostw przy kościele zabudowanych. Xiadz. 77. Żyd z natury około siebie nieochędożny. Comp. Med. 389, urn ficty hemm. Usilnie około pokoju zaczęto pracować. Nieme. Król. 2, 4 95, aut $ricbeit. Nikt tym, którzy około żeglarstwa nie rozumieją, styru u okrętu nie porucza. Kosz. Lor. 89. (którzy nie umieją chodzić koło tego). Chrze-ściany za czarowniki miano, około cudów, które czynili. Sk. Dz. 69. t. j. dla , co do, co się tyczy cudów’, tn 2ln* fehung, tu betreff. Miało się to dziać około lipca. Teat.

30. b, 5. (um ben 3uliuö herum; około ś. Jana, około wielkiejnocy, około ś. Michała ; niedługo przed). Ożenił się coś w’ około pięćdziesiąt lat wieku swego. Mon. 64, 24; Vind. perpadnu, perraimnu, nagodnu, nafleplenu; ohugefahr trn ŚOfieu Sahre. — §. b) Około adverb., na około, tu bte 9?unbe herum, tm Greife; Vind. okuł na okuł, okrogokul; Ross. KOJOBpamo. W około krążąca woda. Otw. Ow. 3. Nie wyznając wyraźnie, ale około chodząc, jad Aryański pokrywali. Sk. Dz. 24 7. (koło płotu, ogradzając, ogródkami). OKOŁOKOPY, plur., cyrkumw’aUacye,

ttmfdjattjung, Serfchanjungen, szaniec połowy, złożony z    tę ispasz ludźmi dobremi stroną; a co ta strona abo wo-

przedpiersienia i z rowu, broniony małemi narożnikami.    źny szkody okopują, on ma zapłacić. Stat. Lit. 392. t. j.

Jak. Art. 3, 306. OKOŁOMURNY, a , e, na około mu-    co otaxuja, ocenią, fd)d£en, taytrcit.

rów lezący, um btc SDîaiicr herum Itegenb. Tr. OKOŁOSŁU- OKORZENIĆ, f. okorzeni act. dok., Okorzeniać niedok., con-PIE , ia, n., peristylium, budowanie, gdzie w koło słupy    dire. Mącz.; (Boh. okoreniti ; Vind. okoreniti, obkoreniti;

stoją, jako w klasztorach bywają obchody albo ganki.    Ross. OKopemm»; w koło wkorzenić ; cf. Bosn. okorim

Man., ©dulenetnfaffung, ein mit Säulen untgebner Ort.    induro, ob. Kora);    mürjen. Zufkę oszafranić i okorzenić

OKOMIAR, u, m., ba$ Slugemna^, umiejętność szacowania    cynamonem. Sienn.    482. Rak morski bardzo niestrawny,

na oko każdej odległości. Leń. Mier. 191. ib. 73; Vind. musi być dobrze okorzeniony. Krup. 1, 74; cf. opieprzyć, ozhefna mera; Ross. rja30Ml>pE; adj. oa30urfepiibiH. OROSIĆ cz. dok., w koło pokosić, runb limbemdhen; Ross. OKOŃ, ob. Okuń.    okochtb, oKauiHuaTb.

OKOP, u, m., OKOPEK, pka, m., dem. ; Boh. zakop, za- OKOSMACIEĆ nijak, dok., stać się kosmatym; Bosn. okosma-kopy; Sorab. 1. schancza, pżedwóbronencza, pżedpaże-    tili, zarugnaviti; rauh merben. Uszy okosmacieją i pod-

no; Carn. nasip, (ob. Nasep) ; Vind. obkop, sahribernifhe,    niosą się, mowa w ryk, nos w nozdrza zamieniają się,

branifhe, predkopifhe, hribenifhe, prekop, sagreb, salip,    słowem człowiek osłem stanie się. Boh. Dyab. 149.

fhanza; Ross. 3aK0nE, okoite; fossa z wałem na około OKOTWOR, u , m., bte Slugenhöle. Dziury, w których oczy czego idąca. Papr. W. 1, 477; cf. szaniec, eilt umlaufen*    zostają, nazywają się okotworami, orbita. Perz. Cyr. 1

ber'©raben mit einem ÏÏMe, ein ©chanjgraben. Zamiast    30. et 2, 172.

parkanu około ogroda daje się też rów i okop z ziemi.    OKÓW, u , m., (cf.    Boh. okow, wokow * Schöpfeimer) ; a)

Świtk. Bud. 428. Okopek mały. Suszyć. Pieśń. 3, H b.    wszystko, czym co    okuto; ber Scfctylag, IPOmit etmaS be*

OKOPAĆ, f. okopie cz. dok., Okopywać frequ., okopuje,    fragen tft ; Boh. okowek, okuwek; Rag. okóv; (Ross.

KOBKa. Musztuk u miecznika , pierwszy oków do pochwy przy krzyżu. Magier. Mskr. — b) Plur. Okowy; Boh. okowy; Bosn. okove ; Rag. okovi ; Croat. okova ; Ross. OKOBU ; pęta, geffellt, propr. et transi. Nie każdy wolen, który okowów nie nosi. Bach. Epikt. 1. Drugi wyszedłszy z oków będzie królem, a drugi bywszy królem, w nędzy zginie. Biel. Hst. 80. Młodzian urodziwy, Opowiada-

okopywa praes.; Boh. okopati, okopawati ; Slov. obkopóti,    obsol. okobe miara zbożowa, 4 czetw'erty) ; Ross. bukobku,

obkopâwâm; Sorab. 1. wokopuyu; Vind. obkopati, ohri-bati, ograbernili, okulkopati, predkopuvati, obranifhati ;

Rag. okopatti; Bosn. okopati; Croat. okapam ; Ross. oko-naib, OKonucaTb, oöuonaTb , oónanbiBaTb, oicanuBaib ;

Eccl. OKOZMTii, OKOiiATH ;    §. 1) wzruszać ziemię około

czego; takie jest n. p. okopywanie drzew, circurnfossura.

Cn. Th., umgraben, runb um aufgrabcn. —    2) Okopać,

okopem obwieść, mit ©rabeit unb ffiall etnfchliepen. Ogrody    jąc afekt swój prawdziwy, Wzajemne kładzie i bierze

też przekopami okopują. Cresc. 142. Straszna rzecz, gdy    okowy. Opal. Poet. 4. OKOWAĆ, OKOWANY, ob. Okuć.

nieprzyjaciel oblęże miasto i wałem okopa. W. Post. W.    OKOWACZ , a, m.; Vind. okaular, okaulaz ; ber Sefdllc*

2, 166. Hetman ma się dowiadywać, czy się nieprzy-    ger. OKOWANIEG , ńca, m., okowany człowiek, praefer-

jaciele okopywają. Tarn. Ust. 246.    .    ratus. Un. Th., eilt ©ingefcł)miebeter. OKOWEK, wka , rn.,

OKOPCIĆ, f. okopci cz. dok., odymić, kopciem pobrudzić'    dem. nom. oków, ein Heiner 33efd;lag.

vitae 5], wódka alembikowa, cf. przepalanka, abgewogner Srantmein. Wyszynk piw dubeltowych i ordynaryjnych, gorzałek okowityoh i prostych. Vol. Leg. 7, 628. W wódce kamforowej lub też w okowitce zmaczany. Perz. Cyr. 1, 119. ib. 2, 7. (cf. sowity).

Vind. ofajati, pofajati; Ross. OKominb, HCKOimtrb, OKan- OKOWITA, y, z, OKOWITKA, i, i., dem. [z średn. tac. aqua MHBaTb; mit fftauch fthntujdg machen, räud)rig machen, beräu* diern. Łuczywem światła Stygow-ego okopciła pokoje.

Bardz. Trag. 541. Okopcony dom Persefony. Żab. 4,

389. Wieszczka przykrej słoty, kawka okopcona. Toi. Saut.

70. OKOPCIEĆ , f. okopcieje neutr. dok. ; Ross. OKOnrfeTb ;

z dymu pobrudnieć, nem handle fchmtlfńg merben. Brudno OKOZLIC się, ob. Parkocić się. okopciały ołtarz z palenia ofiary. Olw. Ow. 230, berdudjert; ‘OKOZUSZYĆ cz. dok., kożuchem odziać; Vind. obkoshu-Slov. ućadly. Mury okopciałe. Teat. 4. b, 11. OKOPCIA-    hatii, bcpeljen.

ŁOŚć, ści,ż.,Cn. Th., tacbfcbmiti}, 9îâlt(hrigfett, Diauchfarbe. OKPIĆ, f. okpi act. dok., Okpiwać frequ.; odrwić, oszwa-OKOPISKO , a, n., miejsce okopane; szczególnie cmentarz bić, eilten übertölpeln, Überliften, betrügen; Boh. ochmeliti

żydowski. Czack. Pr. 1, 110, eût Subenftrcbbof, ob. Kir-chow, cmentarz. 1. OKOPYWAĆ, OKOPUJE oh. Okopać. OKOPYWAGZ, a, m., Okopujący, circumfossor. Cn. Th.; Boh. okopawać; Vind. predkopauz, sakopauz ; Ross. 3a-

nekogo , kmjnjm; Sorab. 1. woyebam ; Carn. oppehäreti, prequantam ; Vind. obnoriti, gahifati, ogalufati, presher-tati, prekvantati ; Croat. mentuvati, vkaniti, cziganiti ; Ross. MOpOUHTb, MbUaptlTb, OÓMaiiyTb, OÓMaHHBaTb, 0601-

KonbiBaabutHKE ; ber Selmtfer, Umgrabcr, Schanjengrdber cmib, oGo^butaio. OKPIEME; Ross. MopouE, MbuapcTBo. okopnik.    OKP1EWACZ, a, m. ; Ross, mniumwopa, Mbuapb.

2. 'OKOPYWAĆ, czqsll. okopuje praes. ad., (od kopy gro-    OKRA,    y, z.; (Graec. co%qci); ber    Oc^er;    Carn. ogra; Ross.

madnéj qu. v.) n. p. Skoro kto zajmie bydło, ma obe-    oxpa, Boxpa. Okra staje się    z rudy    żelaznej, która się

słać pana czyje jest, aby na ispasz poszedł, a co kopa rozpłynęła. Os. Rud. 19. Óchra żelazna. Scheidt. 136. na ispaszy przysądzi szkody, pan ma płacić. A gdzieby    Okra    jest glinka białożółtawa,    palona    żółty ma kolor, i za

na kopę iść nie chciał, tedy ten, co zajmie, ma obwieść    farbę    malarzom służy. Brzost.    Duch. 123. Gatunek okry

OKRACAĆ - OKRĄGŁE Ć.

OKRĄGŁO - OKRĄGŁY.

537

TOCTb.

czerwonej Ross. qepHejb. Okry peïen Ross. oxpHCTHH, z okry oxpHHuS, okrą pomalować BOxpHTb, Boxpio.

OKRACAĆ, ob. Okrócić. OKRACAĆ, ob. Okręcić. OKRACZAĆ, ob. Okroczyć. Na OKRACZKI, ob. POKRACZKI. OKRADAĆ, OKRADZIONY, ob. Okraść.

OKRĄG, egu, m.\ (Boh. okruzek; Morav. okrużlek łupina) ; Carn. okróshje, okroshnost, (okrog, okoli » około) ; Vind. okroglifhe, okroglenje, okroglifhtvu, okrog, okroglina, okrogla, (okroh, okuli, vokrog, okrog, na okrog * koło, około, w około, na około); Croat. okrug, okruglina, kolobar, okolische, oblina , kerengov; Hung. kerekdćd-sćg; Bosn. okrug, obhod, okrusgenstvo ; Rag. okrügh, obkrûgh ; Ross. OKpyn, oupymie, onpymHOCTb, npyro-BHHa, KpyroBeHbKa, Kpymiurb, KpyrjHKTi ; (BOKpy^rt, upy-roMi w koło, KpyroBHHOK), KpyroBHHbKOio w około) ; Eccl. OKpywie, obo^i, KpyweKi, Kp&rT, ; 1 a) krąg, gałka pełna nieczcza, globus. Cn. Th., eine große ftugel, J. 25. bte ©rbfugel; Eccl. MipcKift Kpyrb, hlcicachiiaia , bo4ho 3eMHuii rnapi. U Rzymian przez okrąg świata rozumiano państwo Rzymskie. Siem. Cyc. 526 - 7. — b ) Okrąg ziemi, nie gałka, sphaera. Cn. Th. — 2. Okrąg płasko-szeroki, jak talerz. Cn. Th., eine ©cfyeibe, ©cJjetbenrunbung. Garnczarz robił na okrągu. 1 Leop. Jer. 48, 3. (na krą-gu. 3 Leop.) ; bie îôpferfdjetbe. — Fig. Okolica, umltegenbe ©egenb. Oczy jej błąkające się po rozległym okrągu, samego Alcybiadesa szukały. Węg. Mafm. 4, 44 ; Eccl. onpecTie, OKpecTHOCTb, OKOJmja, npe4M-fecTie Bonpyrb rpa4a, OKpywHOCTb, OKpywie. — 3. Okrąg czczy wnątrz jako obręcz, albo koło cyrklem nakreszone. Cn. Th., ber ftreis, UmfretS. Krzywa linia, która ze wszech stron koło zamyka, nazywa się okręgiem koła, peripheria. Łejk. 7. Jak. Mat. 4, 8. Geom. Nar. 4, 7. Okrąg koło miesiąca czyli księżyca, ob. Koło jasne; Vin ci. obstretna. — Aliter: Okrąg księżyca, przeciąg lat 49, sławny peryod chronologiczny. Śniad. Jeogr. 212, obieg, ber SWonbeSumfonf.— Fig. Okrąg umiejętności, encyklopedya. Mon. 76, 318. — Transi. W wielkiej się gromadzie do niego kupili, I okrąg koło niego prędko uczynili. P. Kchan. Orl. 4, 288. (koło, grono). — *§. Okrąg, orbis, ryba jak sfera okrągłą. Chmiel, i, 629. OKRĄGŁAWY, a, e, OKRĄGŁA WO adverb. ; (Vind. okroglasten , okrogliu; Eccl. n04K04ecHŁiS; Ross. KpyneHbKift, KpyraeHeKt, KpyraoBaTbifi) ; owalny, runbli#, onal, epfórmtg; (Sorab. 4. podowho kulwatć; cf. obli). Ziemia jest figury okrągławej, podwyższonej pod ekwatorem, a spłaszczonej ku biegunom. Wyrw. Geogr.

9. OKRĄGŁAWOŚĆ, ści, z., owalnośó*; Ross. «pyFJOBa-OKRĄGLIĆ, OKRĘGLIĆ, f. okrągli ad. dok., zaokrąglić, wyokrąglić; Rag. oblitti, zaoblitti, (ob. Obli); Vind. okrogleti, okroguvati ; Croat. obkrusujem, okrusu-jem , okalamerujem ; Bosn. okrusgiti, uciniti na * okrug obło, oblitti; Ross. OKpywHtb, OKpyrjHTb, CKpyiMHTb, OKaTHTb, OKanHBaTb; okrągło czynić, abrunbett, rnnb ma« dien. Ugniatał bryłę, okrąglił, hartował. Przyb. Milt. 219. Krople, co się w prochu okrągłą, ib. 224. Sposób okrą-glenia ziarnek prochu. Jak. Art. 4, 75. OKRĄGLEĆ , OKRĘGLEĆ, f. okregleje neutr. dok., okrągłym się stać, runb werben. Jeśli brzemiennej prawa słabizna wiçcéj

Słownik Lindego wyd. 2. Tom III.

okregleje, ukazuje na syna. Sienn. 444. (Boh. okrauhli-ce « gatunek rzepy, okrauhljk , okrauhljćek * dzban mleczny). OKRĄGŁO adverb. ; Boh. okrauhle ; Ross. Kpyoo; a) runb. Okrągłodługi, okrągły wzdłuż jako drzewo, palec » obły, wałkowaty, Cn. Th. 621., Cn. Syn. 258, ifingltdjrunb, maljformtg; Sorab. 1. podowho kulwatć. Okrą-głokończaty abo kończatookrągły, turbinatus. Cn. Th. ; Carn. zhoklast, runbfptfug. ‘Okrągłowzory kościoł. Zab. 4, 137. — 'Okrągłolicy, 'okrągłotwarzy Ross. KpyroiHUUH — b) Transi. Okrągło, gładko, krótko, runb ab, furj, ohne Um* fdjroeif. że żywot jego już od kogo opisany, przetoż mnie dosyć o nim okrągło i trochę powiedzieć było, obiter. Krom. 740. Nie ten to czas dawny, już i panowie nauczyli się teraz żyć okrągło. Zab. 43, 209. t. j. z me-nażem, skromno. OKRĄGŁOOK, a, m. ; Carn. sajovz; ein (Spdop. Cyklopowie abo okrągłookowie, w Sycylii, po jednym oku w czele mieli. Otw. Ow. 18. Srogi okrą-głook Polifem. ib. 544. OKRĄGŁOPOCHODZ1STY, a, e, conique. Tr., fegelförmtg. OKRĄGŁOŚĆ, ści, z. ; Boh. okrauhlost ; Slov. okruliłost; Sorab. 1. kułwatofcź ; Vind. okroglost, okroglust, oblina, okroglifhe; Bosn. okrusgenstvo, oblina; Rag. okolisc, oblîna, okrügh; Croat. okru-gloszt, oblina ; Ross. Kpyrjodb , npyrjoia , KpyrJWHa, onpyrjiocTŁ, OKpywie, OKpyjKHOCTL ; bie Sîunbung, bie Sîunbe. Niebo, ziemia, morze, i wszystka okrągłość świata tego. Rej. Ap. 85. Okrągłość powierzchowna, convexitas. Solsk. Geom. 5. (cf. obłączystość). Między figurami architektury, okrągłość czyli wypukła, czyli wydrożona, najpierwsze trzyma miejsce. Mon. 72, 472. — Fig. transi. Okrągłość mowy, bie SRnnbung. Okrągłością mowy uszy łechtać. Nag. Dem. 44. Gębę otwierał jak wilczą jamę; ale mi powiedziano, że to dla wdzięku i okrągłości głosu. Teat. 53. b, 63. OKRĄGŁY, a, e, OKRĄGLUCHNY, 0KRĄGLUTEŃK1 intensiv. ; Boh. okrauhli ; Slov. okrauhły, okruhły, okruhli ; Carn. okrogle, okrôgl, okrogiàst, okroglat; Sorab. 4. kulwatć; Vind. okrogel, okroglat, obel, okrogliten, ku-glast, kugloviten; Croat. okrugel, obéi; Hung. kerekdèd, Slav. okrûgao ; Bosn. obli ; Ross. Kpyrabifi, Kpyrjrt, Kpy-roBbiii, KpyraexoHbKiH, ó.iaroKpyribiii ; runb. Okrągły zewsząd, jak kula, fugdwnb. Wyspa ta rodzi kamienie okrą-gluchne, jakby kule do dział. Boler. 66. Okrągłe jabłka. Teat. 30, 68. W rzeczy okrągłej na kształt piły, niemasz miejsca niższego, ani wyższego. Gorn. Sen. 346. Jagódki okrągluchne. Groch. 4V. 360. Okrągluchne ziarnka. Sienn. 597. Co było czworogranne, to robię okrągłćm. N. Pam. 44, 263, (ob. Okrąglić). Poznałem twarzyczkę twoję okrągluchną jak ogórek. Mon. 69, 414. Z okrągła po-długowaty. Wejch. Anat. 480. Okrągły nie zewsząd, ale w płask, talerz, misa, koło, fdjetbenrunb. Okrągła linia, w koło idąc, przychodzi do tego punktu, od którego się poczęła. Grzep. C 2, 3Ńtfdlinte. Nie może być cyrkuł doskonały, jeżeli cyrkiel tego punktu, w okrągłym zawodzie swoim chybi, od którego począł. Bals. Św. 2, 507. — Transi. Okrągły * gładki, gcrfmbtt, glatt. Okrągłe słowa. Krom. 672. — Aliter: W tym dworze okrągły rok wygodnie przebywać można. Pilch. Sen. list. 426. (rok z okładem). — Aliter: Obiad okrągły, i bez wymy-

68

ślnej przyprawy. Jabl. Tel.    169. t.    j.    skromny,    umiarko-    przymioty bardziej okrasiły. Jabl. Tel. 107. Okrasza!

wany, mäßig, Defcfyränft, fermai.    młodość swoje rozlicznemi cnotami. Steb. 2, 231.

nacfybar, (cf. Ukraina, Ukraińczyk). Tam dosyć .jest mnogiego ludu, jako to Wołyńców, Nizowców, okraińców. We

rn.,

OKRAINIEC, ńca, m., o granice mieszkający, ber ©rang* OKRAWAĆ, ob. Okroić. OKRAWACZ, a, w., który okrawa, ber $efcfynetber. Okrawca wina, vitis putator. Zebr. Ow. 368. OKRAWEK, wka, m., OKRAJEK, jka, rif. pr. [W oryginale jest : Ukraińców ; Linde pomylił się. 2]    (Boh. okragek * kraj, brzeg); Carn. krajnèk; \ind. krai-

OKRAJAĆ, ob. Okroić. OKRAJEK, ob. Okrawek. 'OKRAJ-    nik, krajez, kraizhizh, (okrajek * bramowanie) ; Rag. okra-

KI plur., pogranicze, ©rängcnlanb, ©rältgproölngeit. Tr.,    jak; Croat. okrajek, obèlek ; Ross. upaioxa, Kparomna ,

Załogi pograniczne, ©räugbefajjuttg. 'OKRAJKOWY n. p.    KparomenKa, cpt3eHb; a) odcięty lub odkrojony kawałek,

żołnierz. Tr., granic strzegący, ein ©rängfolbat.    ein 2lbfd)netbfel, ein abgcfinlttneS ©tilgen; Sorab. 1. wot-

OKRAKIEM adverb., rozkraczając nogi, fperrktntg, mit auë<    széezzenka , pżirezk, pżirubanć krusebk. Ostatki, okra-

eittnnber gefperrten teilten; Boh. okroené; (Croat. okràk    wki. Urs. Gr. 121. Przy jedzeniu kości obrane, abo in-

pes suillus abscissus). W dworskiej chorobie nosa po-    sze okrawki, mają być kładzione w jeden kąt talerza,

zbył, i chodzi okrakiem. Comp. Med. 400. Teat. 27. b,    Eraz. Ob. C. (Croat.    obelki,    obelinye). Dobry rzemieś-

12. Dziecię po ziemi okrakiem się włóczy. Mon. 70, 596.    lnik mało okrawków    czyni.    Cn. Ad. 186. Odrobiny i

OKRAPIAĆ, ob. Okropić.    okrawki chleba. Sk. Źyw. 2, 103. Drewo krzyża ś. w

OKRASA, y, i., a) omasta, tłuste, czym jedzenie zapra-    małych okrawkach po całym świecie rozniesione. Sk. Dz.

wiają, baê $ett gum Slnmadjett ber ©ertdjte, bie Btdfyat.    199. Ukraina ma nazwisko od okrajka ziemi, czyli osta-

Condimentum cibi vilis , aut vilium hominunf, aut canum,    tccznćj krainy stykającej sie z krajem sąsiedzkim. N. Pam.

suum etc. ; przyprawa, condimentum honestiorum exquisitius.    10, 33. Okrajek lądu Europejskiego, na którym Stam-

Cn. Th, Olej z ziarn lnowych u nas ludowi w post na    buł. Mik. Turk. 36. język, cypel. — Math. Okrajek ką-

okrasę służy. Kluk Rośl. 3, 326. Psom osypkę z owsa    tomiaru, limbus. Juk. Mat. 1 , 245. — Theol. Obrzezek,

ciepło dawać, i łoju dla okrasy dodać. Haur. Sk. 341.    bie (abgefcfylrittne) Sortant. Abraham wziął sługi swoje, i

Fus pozostały od masła stopionego, folwarcznej czeladzi    obrzezał okrawki ich.    1 Leop.    Genes. 17, 23. Obrzezał

na okrasę obrócić. Haur. Ek. 178. — Fig. Śniegi za na-    ciało okrawki swojej,    ib. 25.    ib. 14. — b) Columella-

wóz albo okrasę na zasiane pola stoją, ib. 17. — b) Transi.    res déniés, okrajki u koni, które w czwartym roku po-

Okrasa (Boh. okrasa; Carn. okrâsha) * ozdoba, ©djmitcf,    czynają puszczać, zrzuciwszy ronione zęby. Mącz. bte

B^k. Ładna bez okrasy przyprawnej, simplex    23acfengal)ne ber ^ferbe.

munditiis, Hor. 1, 32. Nar. Same nawet okrasy, jeżeli OKRĄŹNOŚC, ści, z., krzywość koła, obwód. Mącz., cur-nie są potrzebne, gorsze dzieło robią. Dmoch. Szt. R. 7.    valurabteSRunbung, ber lîmfretô. OKRĄŻYĆ, OBKRĄŻYĆ,

Serc niewinnych okraso, skromności i wstydzie! Kras.    OKRĘŻYĆ, /. okręży act. dok., Okrążać niedok. ; Boh. okrau-

W. 6. Urodą i wszystkimi cnotami wielką okrasą do-    żiti ; Bosn. obkrusgiti, okrusgiti, około obicchi ; Croat.

mówi swemu była. Sk. Źyw. 1, 105. Człowiek tak go-    okrusujem ; Rag. okrûxiti, obkrùxiti; Ross. OKpywuTL,

dny, okrasą i klejnotem jest miejskim. Sax. Parz. 19.—    OKpywan»; obbiedz, okolić, umlaufen, Utttgtrfeln, etnft^lte*

§. Oto król ulubił sobie okrasę twoje. Rej. Post. Q q 5.    ßett. Nieprzyjaciele nieznacznie go okrążyli. Warg. Cez.

karność, piękność.    113. et 79. Wielką knieję z każdej strony okrąża my-

OKRAŚĆ, okradł, f. okradnie    act. jedntl.,    Okradać    niedok. ;    śliwiec. P. Kchan. Orl. 1, 248. Obkrążają, tłoczą⁴ się do

Boh. okrasti, okradati ; Sorab. 1. wokradnu; Vind. okra-    koła starego monarchy. Staś. Num. 1, 91. (entourent).

sti, okraduvati, obrupat; Ross. oupacTb, 0Kpa4HBaTb,    Okrążając dwory sąsiedzkie. Ust. Konst. 2, 5. Okrążałem

oÓKpacTb, 0Ó0Kpa4y, o6Kpa4HBaTb, oÓBopoBaTb, orpaÓHTb;    ziemię, i przechadzałem się po niej. Dambr. 106/ Mo-

etlten bcfteljlert. Trudno złodzieja okraść. Rys. Ad. 67.    rze ziemię obkrążyło. Otw. Ow. 335. Pięknym lasem w

Okradziony do wielkiego ubóstwa przyszedł. Sk. Źyw. 1,64.    koło obkrążony. ib. 53. Hiszpania górami przykremi, a

OKRASIĆ, f. okrasi act. dok., Okraszać niedok., aj otłuścić,    z inszych stron morzem okrążona. Star. Woj. A 3. Eccl.

mit ftkt ûumacfjen, anfetten. Mało jadać powinien i mier-    OKpyjKeHHbifi, oóctomte , oca>K4emibiM ; okrążający 06-

nie okraszone potrawy. Perz. l^ek. 311. — Transi. Rolą    CTOflTeabHMH, OKpywamin. Ocean wszystką ziemię⁴ w koło

nawozem okrasili. Haur. Sk. 241. Haur. Ek. 20. t. j. na-    okrążył, tak iż ją ze wszystkich stron odmiękcza. Biel.

gnoili. — b) fig. Okrasić (Boh. okrasiti, okraśliti, okra-    Św. E 3 b. Gdy wieniec na głowę .włożyła, okrążenie

ślowati ; Sorab. i. wokrasznofeżam ; Ross. OKpacmb,    na głowie uczuła. Sk. Źyw. 2, 72. t. j/że wieniec na

ojcpauiHBaTb, CKpacHTL, cnpauiHBaTb); ozdobić, fdjmucfen,    około głowy sam się obracał; er brefde ftd) runb Ijerum.

gieren ; (cf. osmarować). Jadwiga śliczną urodą i pięknością    Za pomnożeniem handlu summy pieniężne w kraju się

oblicza okraszona. Nar. Hst. 7, 268. Miejsce łąkami i rozło-    powiększają , gęściej okrążają. Kluk. Kop. 1 , 65. t. j⁴.

garni wdzięcznemi okraszone. Stryjk. 84. Wielcy ludzie    cyrkulują, ^aben einen ftärferen Umlauf, eine größere Bfrcu*

lation. Popilius patyczkiem okrążył Antyocha. Papr. Tr. B 2 b. (ocyrklow'ał, określił). — Fig. Okrążać co słowy, ogradzać, koło płotu chodzić; ( cf. Ross. oupymHO

okrasili się krwią nieprzyjaciół rozlaną. Nag. Cyc. 26.

Kościoł odnowił i okrasił. Sk. Dz. 557. Wielkiemi zwy-cięztwy początki panowania swego okrasił, ib. 877. Wiara dobremi uczynkami okraszona. Birk. Exorb. G b. Na-    roBopmb) ; umfdjrctben, nidjt grabe fierauâ fagen. Chciał

wet długie nieszczęścia, co na niego biły, Dobre jego    się okrążaniami od przysięgi wyśliznąć. Gaz. Nar. 1, 31.

OKRĄZYCIEL, a, tn., Rag. obkruxitegl, ber Utttfretfer, ttmjtrHer.

OKRClć , OCHRZCIĆ , ob. Chrzcić.

‘OKRĘCIANY, a, e, okrętowy, do okrętu należący, ©cbtp*. Maszty okręciane. Otw. Ow. 544. OKRĘCIĆ, *OKRA-CIĆ, OBKRĘC1Ć, f. okręci act. dok., Okręcać, Obkrę-

Jak. Mat. 2, 97. Okreszam rzecz, o której mam mówić, zakładam grunt rzeczy ; propono , quid sim dicturus. Gn. Th., tc& kftimnte bett ©egenftanb ber SRebe. Określać co słowy, opisywać, (cf. omawiać); iimjdjraben, befcpetbert. Nie znam go, tylko przez określenie przyjaciela mego. Teat. 9, 17. OKRESICIEL, a, m., określający, finilor. Gn. Th., cać, Okrącać niedok., Okręcywać frequ. ; {Hipp. 57);    ber ettM$ umgranjt, beftimmt; ber 23egranjer, Umgrćhtjer,

(Bosn. okrenuti; Slav. okrétati) ; kręcąc obwijać, unutun*    ©ränjeufepr. Fern. OKRESICIELKA, i. — OKREŚNY,

bett, umbreljett, lltlttttttfeltt. Pas skórzany kilka razy ob-    OKREŚLNY, OKRYŚLNY, a, e, OKREŚNIE , *OKRESZE-

kręca. Staś. Num. 2, 87. Bluszcze pniaki sobą okrąca-    NIE, OKREŚLNIE, OKRYŚLNIE adverb., (cf. Ross. OKpe-

ją. Otw. Ow. 156. Okrącane chmieliną winną tyki. Otw.    cthbih na około leżący, OKpecTHOCTŁ okolica); mogący

Ow. 126. Słupów w około okrącania srebrne; główki    być określonym, dający się ograniczyć, beftimmbar, be*

ich srebrne. Budn. Exod. 27, 17. (jjîetfe. Sutl)). OKRĘ-    grattjbar, begrctnjt. Nieokreśny, qui difficulter définir i po-

C1K, a, m., okrętek, dem. nom. okręt, eilt 8d)tffcl)en ;    test. Cn. Th., nieograniczony, nieogarniony, itnbegrdlljt. O

Garn. barzhèza ; Vind. zholniz, zhounizh, ladjiza, barki-    nieokryślny bóstwa oceanie, Gdzie nieśmiertelność swe

za, gondola; Rag. laaghja, laaghiza, brodaz, plâvciza,    ma pomieszkanie. Zab. 6, 243. Chlubi się, podbiwszy

plâvza ; Bosn. bródaę, laghjiça , drjevçe ; Ross. et Eccl.    sobie państwa nieokreślnych granic. Zab. 15, 162. Kniaź.

KOf>aEAhi|it, KopaÓMKt. Wyszedł z portu okręcik mały.    Nieokreśnie, bez okreszenia, indeßnite. Cn. Th. Okre-

Wys. Aloj. 174. Jestem okręcik szczupły, mówią szu-    szenie abo okreśnie, deßnite. ib. OKRESNIK, a m., Gramm.

OKRĘT, u, m., OKRĘTEK, tku, zdrbn., {ob. Okręcik); Boh. lod’, cf. łódź; Sorab. 1. tżowne, tżownik, cf. czołn ; Sorab. 2. lohż, schiffa ; Carn. ladia , zhovn , zkuln, barka ; Vind. zholn , zkuln , 1 a cl j a , ladje , barka , zhoun ; Croat. ladja, bród; Dal. ladva, plav; Rag. brood, plav , laghja (cf. pław), drjevo (cf. drzewo), korabglja; Slav. lagja, lédja ; Bosn. korabgja, laghja, ladja, plav, bród, galia, ghemia, drjevo; Ross. Kopaforb ; Eccl. im, Bca-noe Mopoxo4ttoe cyAHO, Biettbuiee KopaÓJia BomiCKaro. Okręt, nawa morska wielka żaglowa. Gn. Th., bciê ©d/tff. Lucyna nauczyła Tyfisa po morzu okrętem sterować. Bardz. Trag. 70. Pod miastem z krzywych okrętów wysiadają. Bardz. Luk. 32. Tył okrętu, ob. Rufa ; przodek okrętu, ob. Sztaba. Ja w małym okrętku jeżdżę. Biel. Hst. 126. Okrętem płynący Eccl. KopaÓJexo4eu,b, KopaóaeKfc, KOfiAEeiihtiHirb. Okręt wielki Azyatycki, Carn. bortun; Croat. bortun ; (cf. Ger. Sorbtttg) ; Slav. shajka {ob. Czajka), csamulja. Okręt wojenny Carn. vershêlu. Okręt rozbójniczy, kaper Boh. beraun. Na okręt wsadzić, Vind. vladjati, noterladjati, naladjati; Bosn. ukar-çati, ukrriçati, stauiti ù laghju; Ross. Harpy3HTb, Harpy-ncRTb, HarpyjKHBaTb, einjd)tfen. Okręt w liny opatrzyć Ross. CHacTHTb, ocHacTHTb, CHamy. OKRĘTNIK, a, m., majtek, ber ©dupfnecfyt, 9)?atrofe; Eccl. nopaÓJieHHKii. Bosmani abo okrętniki. Otw. Ow. 174. et 302. W Tur-czech pospolicie w czerwonych czapkach chodzą okrę-tnicy. Star. Dw. 42. OKRĘTNY, OKRĘTOWY," a, e; Slov. lodnj ; Carn. barkène; Sorab. 1. tżowniczki; Ross. 4a4eHHbiH ; Eccl. Kopaó;ieHHbnl, Kopaóe.ibHbiM ; do okrętu należący, okręciany, 8d)ip *. Okręt i statki okrętne. Otw. Ow. 453. Łoża armat okrętowe używają się na okrę-

Cembrowina okrętowa. Tr. Tel. 52. Okrętowa bitwa. Przyb. Luz. 348, morska ; Eccl. KOpaójeópaHCTBO, ein ©eetreffen. Miotła okrętowa Ross. uiBaópa. Dno okrętowe Vind. ladjednu, ladjouni pod. Okrętowy warsztat, Garn, barzhin ; Vind. ladjalifhe, bro-difhe, ©djiproerfte. Kapitan okrętowy, Vind. barkolizh,

mne nawy, I niezdolnym na morskie zapuszczać się spła-    l’article défini. X Kam.

wy. Zab. 15, 165.

OKRĘGLIĆ, OKRĘGLEĆ, ob. Okrąglić. OKRĘGOWY, ob.

Okrężny.

OKRES, u, m., (cf. Boh. okrślek orbis terrarum-, cf. Ross.

OKpecTL adverb., na około, ze wszystkich stron); określenie, ograniczenie, miejsce ograniczone, granice, baś Segrćinjen, bie SBegrćittjuttg, ber begraste tant, bte ©ran* gett ; Vind. okrai, ograd, objetje, okulifhe, okroglifhe;

Ross. OKOMna, OKpecTHOCTŁ ; Eccl. OKpecrie. Dłonie Park, których okresem ludzkie stoi życie , Które fatów osnowę w trwałe przędą nicie. Zab. 15, 8. Kniaź. W szczupłym lat okresie, próżno nas myśl dalej niesie. Hor. 1 , 29.

Nar. Już jest flotta na owym okresie wysokim. Przyb.

Luz. 56. — §. Grammat. Okres » peryod , bte ^ertobe, ber sputtft Myśl całkowita czyli zupełna zowie się u retorów okresem czyli peryodem, Kpcz. Gr. 3, p. 151. Gol.

Wym. 131. OKRESIĆ, *OKRYSIĆ, OKREŚLIĆ, OKRY-SLIĆ, f. okresi, określi act. dok., Określać, Okryślać,

‘Okrzesać niedok., kresem w około opisać, kołem obwieść; Boh. okrśljm; Sorab. 1. zamezuyu, wóbzanknu ;

Vind. okrajiti, opietjati, obmejati, ograditi; Ross. o^ep-TaTb, oqepTHTb, oaepmiBaTb, oÓJteateBaTb, oÓMetKeBbiBaTb ;

Eccl. npiimapuTH, »iJYfrbTaTH ; tuitfrcifeit, einen fôreté Ije* nun machen, nmjirfeln. Pompilius palcatem około Antyo-cha, gdzie stał, okresił i rzekł : pierwej, niż z tego koła wyjdziesz, daj mi respons. War^f. Wal. 203. Okry-ślił. Kosz. Lor. 176. Ile ziemi za jednego dnia pługiem okresić może, tyle jego być ma. W. Post. W. 18. —

tach. Jak. Art. 1, 271.

539

OKRĄŻ Y CIEL - OKRESIĆ.

OKRESICIEL - OKRĘT NY.

Transi. Ograniczyć, begraben, umfcpänfen, itmgranjen. Sumiennie każdego okrysiwszy kopce, Będziemy mieli gęściejsze i na wojnę chłopce. Star. Vot. B. Moc szatańska jest okryślona i ograniczona. Ząbk. Mi. 334. Któż śmiałby Pana Boga, jak gdyby w kresie będącego, niejakim miejscem określić? Kucz. Kat. 3, 297. Bóg ani wiekim okreszony, Ani w swej mocy zamierzony. J.

Kchan. Ps. 127.; Eccl. HeoóaBHMfi, Heonpe^tjHUH. —

Math. Ilości określone, i nieokreślone. Ustrz. Alg. 74.

540

OKRĘŹACZ - OKROIĆ.

OKROM-OKROPNOŚĆ.

hdjouski stuiinik ; Ross. KopaóeibiUHiCE. Okrętowe stanowisko, port; Vind. brodifhć, ladjovifhe, barkalifhe. Pan okrętowy Carn. et Vind. barkador, ber 6cfy{ff3pcitnm. Okrętowy wieniec brał, który pierwszy wskoczył do okrętu nieprzyjacielskiego. Warg. Wal. 60. Dla cnych spraw jemu okrętowa korona na skroniach błyszczy. A. Kchan. 235. corona navalis. Okrętowe rozbicie * okręto-rozbicie. Czack. Pr. 2, 475. Okrętobicie; Czack. Pr. 2, 494, rozbicie się okrętu, ber ©cDtffbrud); Vind. ladje-lom, ladjouni potup, barkouski lom ; Ross. Kopaójenpy-meHÎe; Eccl. HCTOimeHie, (Kopa6.ieKpyuiHTe.ib topielec naufrages), Kopaó.ieKpymy naufragium facio.

OKRĘŹACZ, a, w., który okrąża, circulator. Mącz., ber lim etroaê Denim fretfet, ber Utnfretëler, Hmafrfler. OKRĘŻNl-CA, y, i., Dotan. hottonia, rośnie u nas na błotach, tak ze liście na wodzie pływają. Kluk. Dykc. 2, 43. OKRĘŻNY, OKRĘGOWY, a, e, w okrąg idący; (Ross. onpy-JKHIJH cyrkularny, powiatowy); ritttb lim laufenb. Pień drzewa składa się z różnych okrężnych stożków powstających z podłużnych żyłek. Jak. Art. 3, 4 65. Gałęzie okręgowe, vcrticillali, po kilka razem w jednej wysokości pnia, lecz w różnych przedziałach wyrastają. Jundz. 2, 14.f Okręgowe pisma. Mon. 75, 401 ; (ob. Okólne). OKRĘŻNE subst., ob. Obżynki, wieńczyny, wyżynki, uczta żniwiarska po oddaniu panu wieńca kłosistego ; b(l$ ©cbmtterfcft. OKRĘŻYĆ, ob. Okrążyć.

0KR0C1C, f. okroci act. dok., Okracać niedok. ; Boh. okro-titi ; Slov. okrocugi ; Bosn. okratiti ; Croal. okrachujem; Vind. okratit, pervaditi, perluditi, perdomazhit; Carn. okkrajsham, okkrAteti, pervûdam; Ross. OKopOTHTb, oko-pawHBaTb ; bydlę, konia, łaskawym uczynić, ogłaskać, jaDm machen, jabntcn, battbtgeu. Konia francuzkim mun-sztukicm okroci. Lib. Hor. 4 7. Na koniu czarownica nie jeździła, Ale sobie do jazdy wilka okrociła. P. Kchan. Orl. 4 68. Zwierz okracać pusty. Otw. Ow. 572. Cheł-

Ad. 403.— Transi. Okroić komu imienie, dóbr mu ująć; destringere aliquid bonis alicujus. Mącz., abreißen , abftietffen. Ja ci pomogę, prędzej będzie; okroim sobie czasu wie-cćj od inszych robot. Teat. 52, 5, oszczędzimy, ochronimy, zachowamy, mir erfparen Seit- Okroi mi się kiedy wolny czas do tej roboty. Min. Ryt. 4, 28. Twej to Cesarzu czułości dziełem i fortuny, Nam się część okrawa jakaś pracy i sławy. Koch. Wied. 37. Cieszy się , że mu jeszcze znaczna summa okroiła się do Warszawy. Zab. 45, 203. że mu została, że ją zyskał abo odzyskał; baä er eine anfeDnltcDe Summe bauen getragen Dat. Z pełna zapłacimy, i jeszcze się nam dobrze na bóty okroi. Star. Vot. B 2; ( cf. oberwać się, obrywka). Okroi mi się co z czego * korzystam co z czego, icb D^be met* tten 3?nßen bei) etmaS. Choć mu się nic z ruiny jego nie okroi, Upadek mu, gdzie może, potajemnie stroi. Pot. Arg. 448. Coż ci się okroić za tę zdradę w cenie Miało? jaką cię łechtał obietnicą? Min. Ryt. 4, 443. (Ross. KpoiiTbCH w przykrywaniu pomylić się).

OKROM, "OKROMIA praepos.; Boh. oîcrom; Slov. krom, tolko ; Ross. KpoMk, onpoMt, ci^px*, pa3Bt ; Eccl. CKT.HIII6, ocB'biip, §. 4) krom, prócz, wyjąwszy, außer, ausgenommen. Zono, okromia mnie, byś różnych przyjaciół nie miała. Papr. Przyk. B b. — g. *2) Bez, oDtte. Czego komu potrzeba , dziś okrom trudności, Na swoim miejscu znajdzie z jego dozorności. Groch. W. 535. Żaden nie może władzy królewskiej okrom wielkich cnot sprawować. Modrz. Baz. 58. Cesarz nie nie stanowił, okrom uczonych i mądrych ludzi. Modrz. Baz. 64.— g. 3) Mimo, opodal od, außer, außerDalb, entfernt, extra. Chwytają psy króliki, gdy je okrom ich jam będące nadchodzą. Gresc. 637. Szukał Judasz sposobności, za którą mógłby Jezusa wydać żydom okromia luda kędy na ustroniu. Żarn. Post. 3, 754 Mieli tajemnych dozorców, którzy im donosili, gdy bracia w czym sobie okrom zna zajadły gniew i okraca. Suszyć. Pieśń. 3, 4.— Słu- oczu starszych, nieprzystojnie poczynali. Sk. Żyw. 4,214. sznie hardego zuchwalca okrocił i rogi mu utarł. P. OKROP, u, m., — 4) okrapianie, (cf. ukrop); baS Sefpren* Kchan. Jer. 422. Okrocony, cf. okrotny. OKROCIEĆ, f. okrocieje neulr. dok.; Boh. okrotnauti; dać się ogłaskać. Cn. Th, łaskawym się stać, jaDm werben, ftrre mer« ben. OKROCIG1EL, a, w., który okraca, ber 33ćinbtger.

Okrociciel koni. P. Kchan. Jer. 428. Fem. OKROCIC1EL-KA, i ; ob. Okrotnik.

OKROCZYĆ, f. okroczy, cz. dok., Okraczać niedok.; Boh. okroćiti, okraćeti ; odbiedz, okrążyć krokiem, UtttfcDreitcu, timfretfen, pr. et fig. Insuły, które wody okroczyły. Rej.

Ap. 65. Niebo swym się kołem toczy, A tę ziemie luczką ze wszech stron okroczy. Rej. Wiz. 448. Sarmackim brzegiem okroczona Wisła. Warg. Wal. 306.—

§. ^Okraczać bryły, okraczając rozbijać. Cn. Th. 945. rozklepać, auS ctnanber Hopfen, platt Hopfen. Zebr. Ow.

445.

OKROIĆ, f. okroi cz. dok., Okrajać, Okrawać niedok., odkroić na około, ukroić, uciąć, rutlb abfcDlteibcn; Carn. okkrajsham; Vind. et Rag. okrajati; Ross. OKpoHTb. Żyd futro okroi, a namoczywszy, znowu pięknie wyciągnie.

Grodw. F. 6. Co się upiecze, okroj, utere permisso. Cn.

rna-

gen, 54efpril$en. Otrząsa się, by mucha z okropu. Simon. Siei. 31. Lubo twardym mrozem drzewa powarzone, Moich oczu okropem ożyją skropione. Zab. 8, 303. Nar. — 2) ’Okrop, groza, rzecz okropna, okropność straszliwa, strach, ©djrecfntß, ©räuel, ©raus. Różne obrzydy i dziwaczne czarów okropy. Przyb. Mdl. 22. et 59. Znowu się okropy rzezi podwajają. Przyb. Luz. 4 24. Trzęsie się na okropy boju. ib. 421. Za coż roić okropy przyszłości w umyśle? Przyb. Ab. 5t. Nagle dwóch królów znikła groźna siła, Co tyle w Hiszpanii okropów rzuciła. Przyb. Luz. 99. — OKROP1Ć, f. okropi cz dok., Okra-piać niedok.; Sorab. 4. wokrepu ; Vind. et Rag. okropiti ; Bosn. okropiti, osckropiti ; Ross. ouponHTb, OKponMTb; na około pokropić, umtrmtfeln. Żałosną twarz płaczem

w., (cf.

ukrop), n. p. Na niektórych miejscach uniackich to przy-lewanie okropcu albo ‘tepłoty do kielicha ustało. Pim. Kam. 58. — OKROPNORUCHY n. p. włos Meduzy. Zab. 9, 218. Zubow. t. j. którym węże okropnie ruszają OKROPNOŚĆ , ści, i., okrop

okropiła. Otw. Ow. 449. 'OKROPIEC,

peu

groza, strach, straszliwość

OKROPNOWSPANIAŁY - OKRUSZEK.

OKRUTNICA-OKRUTNOŚĆ. 544

Fortelom

TOMHTGlthCTKO.

mrriva,

Porzuć tych szkol-

Vind. spornust, stermust; btc ©räßltcfyfeit. Pobojowisko zaległe trupami, okropnością przeraza. Nieme. Syn. Fam. Warsz. 1, 30. Prawi okropności, wszyscy drżą. Dardz. Luk. 60. ‘OKROPNOWSPANIAŁY, a, e, n. p. Okropno-wspaniały opis wojny. N. Pam. 6, 302, fürd)terlid)präcf)tig. OKROPNY, a, e, OKROPNIE adverb., straszliwy, grdpltcfy, fürdjterlidj ; Vind. sporn, sterm ; Ross. yæacHUÜ ; ( Eccl. KpynHUH * gruby, gruboziarnisty , cf. krepy ; cf. krupy). Dzieją się tu rzeczy okropne w tym domu. Teat. 23, 128. OKROSTAWIAŁOŚć, ści, i., okrostawienie, krostami obsypanie, flattern, 9ta8fdjjlag, Slatterljaftigfeit. Ziele to owrze-działości i okrostawiałości wnętrzne leczy. Syr. 247. OKROSTAWIEC, f. okrostawieje neutr. dok., krostami być obsypanym, ooE 2ïtrêfd)lag fep, nut Stottern bebetft feęn. (cf. Rag. et Dosn. okraslaviti inerustare). Jeśli się krosta nie szerzy na skórze, tedy nie trędowatym jest, bo to tylko okrostawiał. Radź. Lev. 13, 6. Okrostawiały (Ross. OKopocrfejŁiH * parszywy). Dziąsła okrostawiałe. Sienn. 467. Płuca okrostawiałe. Haur. Sk. 396. Z okrosta-wienia wątroby, wyrzuca się trąd na twarz. Sleszk. Ped. 92. OKROTNIK, a, w., okrociciel, który okraca , ber SĆUtbtger, Bunter. Mansuetarius, okrotnik dzikich zwierząt. Mącz. OKROTNY, OKROIŁY, a, e, do okrocenia, mogący być okroconym, ogłaskanym, gapmbar. Zwierz nieokrotły. Klon. Wor. 25. Zab. 3, 196. Boh. neskrocenÿ ; Vind. nevkroten, neokrotliu, neomezhliu, nekroten ; Ross. He-yKpOTHHbift. Śmierć nieokrotna. Zimor. Siei. 158. Tytana nieokrotne konie. Kniaź. Poez. 2, 249. Nieokrotna chęć świegotania. Zab. 15, 409. Zabt. Mąż nieokrocony, Wściekły, szalony, na śmierć natarczywy. P. Kehan. Jer. 337. t. j. nieokrotny. OKROTNOŚĆ, ści, z., możność bycia okroconym, bte Sejćtymkrfett ; oppos. nieokrotność ; Boh. neskrocenost; Vind. nevkrotnost, neokrotlivost ; Ross. HeyKpoTHMOCTb. Nieokrotność kobiecych języków. Teat. 25, 9.

OKRUCH, u, m., odłamek, (ob. Odkruszyna) ; Sorab. 1. kruch; Eccl. oyKpoy^ , iomotb, yyacTOKŁ; (Boh. kruśec soli bałwan soli, krusy kawałki soli; cf. Lat. crustum , crustosus ; cf. Slav. etc. kruh « chlćb) ; ein Srucbfłutf. Niech z boiska okruchy ziarna i mierzwę zaraz zabierają. Haur. Sk. 21. Wisiało na skale stare zamczysko, albo raczćj okruch rozwalonego zamku. Ossol. Str. 3. 'OKRUCIENSKI, a, ie, do okrucieństwa służący, katowski, Starter « . Rozjadowieni kaci, wszystkie nań okrucieńskie narzędzia obrócili. Pilch. Sen. list. 2, 285. okrucieńskim ludzie kupili. Kosz. Lor. 175, ob. Okrutny. OKRUCIEŃSTWO, a, n., btc ©raufamfeit; Boh. okruten-stwj, żuriwost ; Sorab. 1. neszmelnofcż ; Carn. sivnost; Vind. grosovitnost ; (Bosn. okruchjenstvo * tyrania) ; Eccl.

Okrucieństwo jest skłonność umysłu do surowości. Pilch. Sen. 94. Okrucieństwo karzącego, jest jakaś nieużyta zaciętość serca w wyznaczeniu kary. ib. 93. lego sobie nie miała za okrucieństwo, że ludzie żywe na póły przecinać kazała. Warg. Wal. 319; cf. okroeić. OKRUSZEK, szka, m., OKRUSZYNA, ‘OKRZYSZYNA, y, 2., dem. nom. okruch; odłomek, Sritdjfttttfdjen, Srocfen; Sorab. 2. drobenza ; Sorab. 1, kruschk; Bosn.

mrriviça, (cf. mierzwa); Vind. drobtina, drohtina ; Slav. mervice, mêrvôljci; Ross. «pouieMKy (* troszeczkę), npo-xa, Kpoinna , Kpomenna ; Eccl. Kf>OYnni|Ji. (Ross. OKporn-Ka potrawa z drobnych okrawków pieczeni i ogórków z śmietaną i kwasem ; Tiopa, TiopKa okruszyny chlebne do kwasu). Najadłszy się, zebrali okruszków dwanaście koszów. Radź. Marc. 6, 44. Jako łaknące ze stołu Pańskiego szczenię ‘okrzyszyny pokarmu jakiego czekam. Suszyć. Pieśń. 1, B 3. et 1 E 3. Okruszki soli. Syr. 1010; (Boh. krusy). Mica, odrobina, kruszyna, właśnie srebrne, złote i t. d., okruszki, które padają u złotnika od rycia. Mącz. (Carn. okkrûsheti suppilare, delibare). Piasek nie jest czym inszym , tylko okruszynami kamieni. Kluk. Kop. 1, 259. Staś. Buff. 19. nych filozofów , którzy z rzeczy najwspanialszych jakieś okruszyny robią, i ucząc takiego drobiazgu, rozum upodlają. Pilch. Sen. list. 2, 162.

OKRUTNICA, y, z . Boh. ljtiće; §. 1) kobieta okrutna , citt grautomeö SBctb, eine ütprannfn. (Boh. litice, sanie, sanietj hydra). OKRUTNIE adverb., §. 1) srogo, bez miłosierdzia, graitfain; Boh. ukrutnè, lite; Ross. Kpyio (* 1. za nadto kręto, za twardo, 2. okrutno), jjoto ; Eccl. jnork. Okrutnie się sprawuje * okrucieństwa zażywa, srożeje. Cn. Th. — §. 2*) Okrutnie » bardzo, mocno, (cf. haniebnie); fc^r, ftrtrf, Ptel. Słowm to okrutnie, bardzo jest w modzie, i tak mówią: ta dama okrutnie grzeczna, a druga okrutnie gruba; jednego okrutnie kocha, drugiego okrutnie nie lubi. Ten Jegomość okrutnie łaskawy; drugi okrutnie surowy; ten okrutnie piękny, tamten okrutnie szpetny. Mon. 68, 254. Okrutnie prędko płynęli. Teat.

53. c, 6. Okrutnie pilny interes. Boh. Kom. 4, 276. Człowiek okrutnie bogaty, ib. 4, 9. Okrutnie obligowany. Teat.

34. b, B 2. OKRUTN1EĆ, /. okrutnieje neutr. dok.\ Ross. iiorfeTb ; okrutnym się stać. Włod. exuere humanitatem. Cn. Th., graufant roerbeit. Niechajże tedy nie okrutnieją rodzice nad płodem swoim. Glicz. Wych. D 1. OKRUTNIE, a, to., człowiek okrutny, tyran, ein ©raufrtttter, firt ï^ran ; (Boh. ukrutnjk, Ijtik ; Carn. sivnëk ; Vind. okru-tnik , tiran , neuhnilnik, fdnik, pregonitnik , triamefh ; Bosn. okrutnik, krrivnik; Slav. kêrvolok, kêrvolja ; Ross. niOT0pa3Tep3aTejiŁ, (cf. płeć); Sorab. 1. wobkrutnik yeneye retże assertor). Azaż okrutnicy, kiedy się najbardziej nad ludźmi pastwią, nie pokazują tego, że to czynią sprawiedliwie ? Gorn. Sen. 266. Nieinasz mier-zieńszego i sromotniejszego przezwiska nad tyrana, albo po Polsku nad okrutnika. Kosz. Lor. 127 b. Dyonizy-usz , on okrutnik Syrakuzański. Weresz. Reg. 45. Miasto Sycyony okrutnicy przez 50 lat trzymali. Kosz. Cyc. 161. Zabili okrutnika Metodeusza. ib. ‘OKRUTNOGNIE-WLIWOŚĆ, ści, i , (cf. kwaśnogniewliwość) ; blutbftrften* ber    Stotburjt. Temperament ten pochodzi ze krwi

czarnej, upalonej, miąższćj, klijowatćj, nie da się leda jako do dobrego przywieść; nie da sie ani ruszyć, ani ubłagać. Petr. Et. 273. OKRUTNOŚĆ,‘ ści, i., skłonność do okrucieństwa, okrucieństwo, srogość, bie ©VÛU5 famfeit; Boh. et Slov. ukrutnost; Sorab. 1. neszmelnofcż; Vind. grosovitnost, nevfmilnost, famofilnost ; Croat. ne-

krotkoszt, nekrotkocha; Dal. nemilosst ; Bom. sgestokost,    Prawdy okrywca. Jabl. Tel. 186. OKRYWKA, i, z., w co

vrrilost, varlöst; Rag. xestocina; Ross. »ecTOKOCTb, Kpy-    się co okrywa, Me $Üöe, ttmbecfung. Okrywki z tarcic

TOCTb. Wielka okrutność Nerona. Stryjk. 56. Tatarska okru-    spojonych , któremi żołnierze do szturmu idący, od po-

tność. Biel. 458. Wziąwszy miasto, tam pobili szlachtę,    cisków zasłaniać się zwykli. Krom. 134, @turmbad)er. —

i^nad pospolitym ludem okrutność wielką czynili. Biel.    Botan. Okrywka , involucrum, u kwiatów, których kielich

Św. 210 b. Widząc insze miasta okrutność ich, z bojaźni znacznie liścisty, i od kwiatu oddalony. Bot. Nar. 95. poddawały się im. ib. 211. OKRUTNY, a, e, §• 1) skru- OKRZEPŁOŚĆ, ści, z., brak gibkości przez ostygnienie, tny, srogi, bez miłosierdzia, graufant; Boh. ukrutnÿ,    oziębienie, ©eronneuhett, (Steifheit, (Erftarrung. ‘OKRZEPIĆ

(krutÿ acerbus, austerus), żuriwy, ljtÿ ; Slov. ukrutnÿ;    cz. dok., okrzepczyć, ob. Pókrzepczyć ; Rag. okrjêpiti,

Vind. nevfmilen, nemiluferden, tirański, grosoviten, pre-    Croat. okrepiti, okreplyujem , okreplyśjem; Ross. oitpk-

hudoben ; Carn. namil, sivn ; Bosn. okrutni, krut,    sge-    BHTb,    OKptriMTb. OKRZEPNĄĆ,    okrzepł, f. okrzepnie

stok, varli, nemilli ;    Croat. nekrötek; Dal. varli ;    Rag.    neutr.    dole. ; (Croat. okrepnójem;    Ross. OKptiwyTb); de

krut (ferox), xestbk; Ross. KpyTLiß (»1. kręty, zbyt skrę- rebus pinguibus, calore amisso, rigescere. Cn. Th., krze-cony, twardy, 2. srogi, okrutny);    Eccl. jhotmh ,    ïuoti    pkim się stać,    gerinnen, geltefern, ft elf inerben. Polewaj

(cf. luty), ffiecTOKi, 3Btpi3BH4HbiH,    CKCßiniT», (cf.    świe-    grzanki masłem    roztopionym, że okrzepną. Ostror. Myśl.

rzopa); Sorab. 1. neszmelnó; (cf. kriud bicz, dyscyplina,    18. — Transi.    Okrzepł, mortuus jam frigidus. Cn. Th.,

kriudowacż biczować; cf. krew').    Nad tygrysa    okru-    er ift fc&Olt fait,    fd)on fteif. Serce ociężało, Jakom skoro

tniejszy. Teat. 42 d, A. Zowie ją srogą i okrutną. Past. zobaczył twe okrzepłe ciało. Groch. W. 419. Na okrzepłe Fid. 149. Znalazł się    między niemi jeden śmiały i okru-    lata jego wzgląd mieli, aetatem.    Krom. 461, unbeholfne

tny herszt. Pam. 85,    1, 66. Ból ‘skrutny. Cziach.    d. 3.    3af)re.    Przez ociężałe lata i przez    okrzepłe zdrowie, na-

— §. 2‘) Okrutny, bardzo wielki, (cf. ‘haniebny); [cerk.    dążyć za niemi nie mógł, per aetatem et valetudinem.

OKf),YiT7> 2]; fetjr groß. Przywalili okrutne kamienie. W.    Krom. 715. t. j. nieczerstwość, Umnunterfelt. Dzisiaj los

Jos. 10, 18. Most z okrutnych kwadratowych kamieni.    okrzepły srzonem. Zab. 13, 156, ftarrt OOU 9îetf. — *§.

Warg. Radź. 24. Deszcz był okrutny. Warg. Radź. 346. I żywe siły w strachu się okrzepły. Wad. Dan. 152.?

Do okrutnych lasów rozbiegli się. Warg. Cez. 89. et 94. OKRZESAĆ, ‘OKRZOSAĆ, f. okrzesze cz. dok., Okrzesować, Na wierzchu okrutne kamienie położyli. Warg. Cez. 52.    okrzesuje niedok., Okrzesywać frequ., obcinać, ociosać,

Musiało być kiedy z ciebie okrutne niedobrego. Teat. 50.    rtlttb ntn beljanen, abljauen; Vind. kolbati, pokolbati; Ross.

b, 36; eilt fd)recfltd)er $augentd)t3. z temi niewiastami złą-    OTpeÓHTb, orpeÓJiaTb, (cf. trzebić, otrzebić ; cf. Ross.

czyi się Salomon okrutną miłością. 1 Leop. 3 Reg. 11,    OKpecHHTb, onpecHHio roztrząsać rzecz). U drzewa trzeba

2. (gorącą miłością. 5 Leop).    niepotrzebne gałęzie okrzesować. Zaw. Gosp. Sosny okrze-

OKRWAWIĆ, f. okrwawi cz. dok. ; Boh. okrwawiti ; Sorab.    sywać nie trzeba. Haur. Ek. 165. Proste i wysokie okrze-

l.wokrawam; Rag. okarvâviti ; Bosn. okarvaviti, okrrivati ;    sują drzewa. Pilch. Sen. łask. 105. Okrzesywanie drzew.

Croat. okervavlyüjem ; Ross. 0py4tHHTb, (cf. rudy) ; krwią    Fors. Drz. 9. Suche gałęzie mieczem okrzosuje. P. Kchan.

pomazać, blutig machen. Bała się jakiej sromoty nabawić,    Orl. 1, 372. Cegłę okrzesać Ross. xmmmtl, oxiubmub,

(idzieby miała w krwi ręce okrwawić. P. Kchan. Orl. 1,    QXMbiÆiiBaTb. Zęby była piękna z marmuru osoba, na

87. Siru. Quin. 107. Wyższy stopień szaleństwa wysta-    pierwszych zaraz należy zacięciach i okrzesywaniu. Nag.

wisz, Gdy go jeszcze szkaradnym zabójstwem okrwawisz.    Cyc. praef. — Fig. Okrzesać kogo, ćwiczyć go, heblo-

Hor. Śat. 207. Niechaj ci w oczach Pirrus okrwawiony    wać; Rag. oscritti ; Ross. uiKCUHTb, BbiiiiKOMTb (cf. szko-

stanie. Morszt. 327. Zwojowali ich, nie bez okrwawio-    ła), HaToprrrb, HaiapuBaib, (cf. tor); einen hobeln, fd)lch

nych dobrze potyczek. Faliss. FI. 103. t. j. nie bez krwa-    fen, gefd)liffen madjen. W mieście się okrzesał. Teat. 6,

wych potyczek.    61, bort hat er fich abgefdjltffen ; Ross. HaiopuTbca. Prostak

OKRYĆ, /. okryje cz. dok., Okrywać niedok., naokoło za-    ci to jakiś nieokrzesany. Teat. 4. b, 61; niewykszykany,

kryć, osłonić, w koło zasłonić, propr. et. transi. ; bcbec*    niewyczosaniec. Cn. Th. 540; Ross. ocaont, ocjonima,

fett, umhüllen ; Sorab. 1. wobkrćyu; Vind. obkriti, obkri-    MyjKHKl ; eilt nngefd)ltffner Tölpel. Okrzosany, oklektany,

vati, okrivati, skrivati ; Carn. odęti, odevam, (ob. Odziać) ;    szczwany. Cn. Ad. 291.

Eccl. OKpbiBaio. Skryła się w szafę, i okryła się, jak OKRZĘTNOSĆ, ści, z., pilne uwijanie się, krzątanie się, najlepiej mogła, materacami i kobiercami. KM. Turk.    skrzętność, bie (Emfigfeit, ba8 ïumnteln, Me ©efd)aftigfeit.

25. Okryj nędzę nagich. Zab. 15, 323. (t. j. odziewaj).    Siewy, gdy będą za okrzętnością gospodarską sucho od-

Mając co jeść, i czymbyśmy się okryli, na tym dosyć    prawione, dobrze gdy potym deszczyk spadnie. Flaur. Sk.

miejmy. 1 Leop. 1 Thim. 6, 7. Zbrojnym nieprzyjacielem    8. W ekonomice trzeba zażyć rozgarnienia i okrzętności.

pola są okryte. Teat. 50, 70. Wały morskie okrywały    Haur. Ek. 182. OKRZETNY, a, e, 0KRZĘTNIE adverb.,

okręty. Warg. Cez. 87. Kiedy okrytsze chciał zastawić    uwijający się, krzątający, skrzętny, pilny, gefd)dfttg, emftg.

stoły, Tedy złapał zająca.... Tôt. Saut. 52. (obfitsze).    Koło siebie okrzętny. Pot. Arg. 73. Klok. Turk. 235.

Okrycie, odzież Vind. obkrivanje, sakritje, sagernilu. Okrzęfna gospodyni. Haur. Ek. 178.

OKRYŚLIG, ob. Określić, okresić.    ‘OKRZEŹWIĆ, ob. Orzeźwić.

OKRYTY, OKRYWAĆ, ob. Okryć. OKRYWCA, y, m„ okry- OKRZOSAĆ, ob. Okrzesać. OKRZOS, u, m., g. 1) krze-wający; Vind. okrivauz, skrivauz ; ber Sebetfer, ^erlmller. sanina, gałęzie okrzesane, abgehauene étude, 3lbfd)netbfel,

siekiera, bie 2lït; Boh. ośtepaćka, pantok, bławatka; Carn. panloka, shantlàha, tesla, (cf. cieśla); Croat. teszla, si-rochka , szekira ; Vind. dehpola, fhirozhka , fhnaidaka , zimbraka ; Ross. Tec.ia, TecMira, Tecjo, (cf. tesak; cf. barta). Oksza ciesielska. Pot. Pocz. 458. Bez oksze pługa nie zrobią, ib. 249. Na kolki oksza dobra. ib. — §. 2) herb , Oksza ; z Morawy do Polski przeniesiona barta w herbie, po Polsku oksza zwana. Pot. Pocz. 456; siekiera w polu czerwonym, ostrzem w prawą; w hełmie takaż, końcem w śrzodek korony utknięta. Kurop. 3, 56, ettt

3ï&faW, ©pane. Obcinki i okrzos i chróst świeży zebrali.

Warg. Cez. 66, (cf. okrawek). — §. 2) Parectatus, mło-dzieńczyk, który już brodacieje, okrzos, śpiczak niektórzy mówią. Mącz., ber fchon einen 33art liât, ein SDîilchbart.

OKRZYK, u, m. ; Boh. okrik ; Boss. OKpmcB fuk, okmkł,

OKMMKa ; Eccl. b^hi&ct, [antiphonia 2], BOCKMKHOBeHie,

Hakacie; §. 1) wrzask dla uczynienia przestrachu. Wlod., clamor repente sublatus ad terrendum aliquem. Cn. Th.,

3etergefd)res), ©ercattgefdjrep. Na wilka okrzyk, a wrona świnie skubie. Cn. Ad. 314. (cf. jednemu się zmiele, drugiemu    się skrupi). Na wilka okrzyk, a niedźwiedź pszczoły    Sappen;    cf. herb akszak. cf. Ross.    nuaxTa gatunek sie—

drze.    Rys. Ad. 48. (cf. bąk się przebija). — §. 2) Ra-    kiery, uiMXTa, mmmm szlachta,    szlachcic. OKSZYC,

dosny    okrzyk, greubengefcfyrep. Wchodzący Król powitanym    a, m.,    szlachcic herbu oksza, einer yon biefetn Sappen-

został    radosnym publiczności okrzykiem. Ust. Konst. 1 ,    Okszycy    siekierkę za herb noszą.    Biel. 39. Stanisław

145. (cf. oklask). Spoiny okrzyk uczynić Boss. cm- Orzechowski okszyc.

ochtab, ochtaw; Rag. osmina ; §. 1) achttägige Slrba^t. Oktawa Bożego ciała. ib. — §. 2) Oktawa, octavus dies ogdoadis. Cn. Th.\ bie Octale, ber achte £ag nad) einem gefte. Od dnia ósmego abo oktawy narodzenia Jezusowego rok poczynamy. Sk. liaz. 507. — §. 3) W Muzyce oktawa, bie Octaye ; ósmy ton. Tr., ósmy ton od jednego tonu do drugiego. W klawiaturze oktaw jest sześć, od lewej ręki do prawej rachując, t. j. półkontraoktawa, wielka oktawa, oktawa niekreślona, oktawa raz kreślona, oktawa dwa razy kreślona, i półoktawa cztery razy kreślona. Magier. Mscr. — §. Oktaw-a i superoktawa, głos pewny w organach. Magier. Mscr. — Adject. Boh. ochta-bnj. OKTERN , u, m., n. p. Oktern papieru. Budź. 49, arkusz w ośmioro złożony, albo ósma część arkusza, eilt Octaoblatt, cf. duern etc. '0KT01CH ; Eccl. oktohxü , ocMoraachHHKi, KHura uepKOBHaa ; Graec. oxztotjxço ; xiega

OKRZYK - OKSZA.

OKSZYC-OKULARY.

543

KOBCTBOBaTL. (Eccl. OMHiKa dawny zabobonny zwyczaj, OKTAWA , y, i., octidialia. Cn. Th. ; Boh. otawa, wotawa, podług którego w nocy wielkonocnćj wychodzili na rozstajnie , a zawoławszy na mimochodzących , z ich odpowiedzi wieszczyli o przyszłym losie). OKRZYKNĄĆ, f. okrzyknie cz. jedntl., Okrzyczeć, f. okrzyczy dok., Okrzy-kać niedok. ; Boh. okriknauti , okrikowati ; Vind. oklizati, oklizuvati ; Ross. OKpiumyTL, OKpmmTB, onpiiKHBan», okm-KaTb, OKMKHyTŁ ; Eccl. HaArJiamaK), B03oainaio, bockm-itaio ; 4) z krzykiem ofuknąć, einen anfdjrepen. Nie trzeba go było okrzykać temi słowy : pókiż będziesz spał leni— wcze ! Birk. Chmiel. B b. Potajemnie porwawszy ucieka, a gdy okrzykną, choć nie uderzą, porzucą, co był porwał. Sowit. 21. Psy okrzyka, hortatur. Zebr. Oiu. 260.

Pan Jezus okrzyknął Saula : Saule, Saule ! przecz mię prześladujesz? Dambr. 584. — §. 2) Z krzykiem ogłosić, au$fd)repen, auŚSrufen. Biskup Kosakowski hetmanem Litewskim brata swego okrzyknął. Gaz. Nar. 2, 526. Wprzód

okrzyczeć Eccl. npeMOCMimaio, praeclamo. Okrzyczany, cerkiewna, zawierająca pieśni na ośm głosów, osławiony, berüchtigt, nerfchrteen. Okrzyczany jest za ba- OKUĆ, /. okuje cz. dok., Okować niedok. ; Boh. okauti, łamuta. Teat. 42. c, 40. (słynie). Jam to, mój kochany, okowati ; Carn. okkovati, okkùjem; Vind. obkovati, okau-Ten młodzian nieszczęśliwy, ten syn okrzyczany. Tręb.S. lati; Bag. okovatti, oklopitti, ogvozditti, okijvam; Bosn. Al. 82. Raczej był okrzyczonym, niżeli pochwalonym.    okovati ;    Croat. okàtam ; Boss. OKOBaTb, OKOBHBaTb; kując

Pilch. Sen. list. 404. OKRZYKLIWY, a, e, krzyk wyda-    metallem    obkładać, bcfdjmieben , Befd)lagen, einf^miebett.

jacy, głośny, n. p. Okrzykliwe cymbały zabrzmiały, sona-    Skrzynia    okowana z pieniędzmi. Opal. Sat. 31. Okowany

bile sistrum. Zebr. Ow. 241. "OKRZYKNIE, a, m., który pas. Bej. Post. F f f 2 W kajdany okuć i do wiezienia okrzykuje, ber 21u3rufer; Eccl. BOCKMuaTeM.    wtrącić. Wecg. Mann. 1, 157; (Vind. vkleniti). "Okuty

0KRZ\PNAĆ, OCHRZYPNĄĆ, f. okrzypnie neutr. jedntl., w kajdany, umieszczony w liczbie złoczyńców. Teat. 49, chrzypki dostać, Reifer werben. Tr.    44; Slov. obtâhnuti. Okucie, oków Vind. okantafhtvu.

*OKRZYSZYNA, ob. Okruszyna. OKRZYWDZIĆ, ob. Krzy- OKUDŁANY, a, e, roztarchany, mit jerjauften paaren. Gdy wdzić.    mąż w domu, okudłana chodzi, Jak który gach przyje-

OKSEFT, OXEFT, u, m., {Holl, okshood); baS £)rhfft;    dzie, ażci się wystroi. Opal. Sat. 44.

beczka jedna z największych do wina i innych płynów. —    OKULARY,    ów, plur. ; Boh. breyla : Sorab. 2. bréle ; Slov.

Oxefty, antały i inne naczynia do wina. Kluk. Bośl. 3,    okulâry;    Hung. okulśr ; Carn. hile; Vind. ozhniza, koko-

346. Oksefty dębowe, ib. 2, 162. Ah gdybym miał na wsi    lori, ozbij, glafh sa ozhiefe, ozhefne glafhi, ozhefne

niepróżne obory, Przy tym antał w piwnicy albo okseft    stekle ; Bag. öcnize, ocincize ; Bosn. occjale ; Ital. oc-

spory. Zab. 11, 189.    chjali ; Croat. ochale, ochéli, ochnyók, ochnicze, ocha-

OKSYMEL, OXYMEL, u, m., (z Greek.), ocet z miodem,    liczi; Ross. omen; bie S3riUe. Krótki wzrok mającym służą

(Effigmetl). Prosty syrop, zowią oxymel, t. j. kwraśny miód;    okulary żłobczaste ; starym zaś okulary sklepiste. Krup.

bywa ze dwu części octu, a z jednej miodu przaśnego.    2, 318. Już kantor wziąwszy pieśni foliały I okulary na

Cresc. 363; (cf. ocet).    nos, miał zaśpiewać. Kras. Mysz. 63. Włożyć okulary na

OKSZA, y, ź. ; (Slav. aksta ; Graec. â^vrg ; Lat. ascia; cf.    nos. Zahl Bal. 94. Najłatwiej wziąwszy na nos krzywe

Ross. et Eccl. oncia, Odpan akcent, cf. ostry); §. 1*)    okulary, Ostrym wzrokiem po xiążkach wyśledzić przywary.

Dmoch. Szt. R. 94. — Fig. Nie sam syn powinien być oszukany, wsadzę ja i naszemu starcowi okulary na nos.

Ókurent, kursor. Cn. Th. 867, ber Briefbotlje, ©ourier.— g. 2*) Starający się o jaki urząd, ber Mît eine ©telle ölt* fiait, cf. konkurent. ‘OKUROWAĆ intrans. niedok., śpiewać z drugim, dobierać komu w śpiewaniu. Włod., przy-śpiewać. Tr. wtórować; im ©efange accompagniren, fe*

Teat. 31. c, 79. (t. j. okpię go; cf. dym; cf. tuman puścić; cf. oczy zamydlić). OKULARNIK, a, m, rzemieślnik od okularów, ber ŚriHenntadjicr. Tr. OKULARYA, yi, i.,

Ross. oqeuHHK'L; conspicillium. Mącz., ein Brillenfutteral.    cnnbiren.

OKULAT, a, m., Tr. ostro patrzący, ostrowidz. Cn. Th., OKURZYĆ, f. okurzy cz. dok., Okurzać niedok.] Boh. okau-ein ©djarfftdjtiger, ein 8ud)8.    riti ; Vind. oprafhiti; Ross. OKypmt, OKypHBaTL ; odymić,

OKULBACZYĆ, ob. Kulbaczyć.    okopcić, kurzem ogarnąć, umrändern, runb urnberaudfern.

OKULEĆ, OKULAWIEĆ , f. okuleje neutr. dok., kulawym    Arcybiskup Króla obranego kadzidłem okurzy. Stryjk. Henr.

się stać, la^m werben. Kobyła mu okulała, Jakiś ból w    C 3. Dmoch. II. 2, 104. Wszędy kadzidły ołtarz oku-

samym goleniu dostała. Teat. 52. c, 42. Okulawiał na rzają. A. Kchan. 320. Annibal zatrwożył Rzymem, Jego nogę. i Leop. Genes. 32, 31. (ochramował. 3 Leop.).    już przedmury okurzywszy dymem. Tward. WY. 168. Wieże

OKULISTA, y, i., oczny doktor; Slav. okovrâcs ; Eccl. oko-    Kapitolskie okurzone piorunem. Nag. Cyc. 72. Okurz

Bpaq'B, ouhhice. onHHua, OKyMCTs; ber Sluęjenarjt. OKU- ogniem gniewu twojego naród wszeteczny. Psalmod. 69. LIZACYA, OKULIZOWAĆ, ob. Oczkować; cf. szczepić, Chrośc. Job. 143.

zaszczepić.    *OKUSIĆ się recipr. dok., pokusić się o co; (Bosn. okussiti,

OKUŃ, ia, m ; Boh. wokaun ; Slov. okun, ostrizek ; Carn.    oklaznuti delibo), n. p. Ja się o foremniejszą, niż pro-

ostrçsb; Vind. ostresh ; Sorab. 2. barź; Sorab. l.pjersk;    sisz, okuszę; experior majus dare manus. Zebr. Ow. 165.

Croat. okoń, ostrès; Bosn. pirka ; Slav. bandar; Ross. OKWEFIĆ cz. dok., kwefem osłonić, umfdjlctew ; Vind. OKyHfc, onyHeKt, (cf. OKyttyn», OKyHMBaTB ochynąć, po- obpezhati, objadrati.

nurzyć się ; g l)ber$ar$, Ctrt , rodzaj i gatunek ryb. OKWAS, u , m., oxide, ©atterlittg, pierwszy stopień złącze-Okuń właściwy, perca ßuviatilis, znajduje się w rzekach    nia się kwasotworu z jakiemkolwiek bądź ciałem. Mier.

i jeziorach; jest żarłoczny, żywi się robactwem, żabkami    Mskr. (cf. przekwas, niedokwas). OKWASIć cz. dok. ;

i mniejszemi rybkami. Zool. 180. Krup. 5, 71. Z ostrym    Croat. okvaszüjem ; (Bosn. oquassiti madefacio); dozwolić

grzbietem okunie. Zbił. Żyw. B 2 b. — g. 2) Okuń,    działania kwasotworu w pewnym stopniu na ciała jakie—

herb; świat, na którym strzała żelezcem do góry, przez    kolwiek. Mier. Mskr., anfauem. Okwaszenie, oxidation,

strzałę dwa krzyże. Kurop. 3, 37, ein Sßappen. OKUNIO-    bie Slnfâuerung. ib. Okwaszony, oxidé, Ottgefäuert. ib. OKWA-

WY, a, e, od    okunia ;    Ross. OKyHGBUM ; Bar3 » .    ŚNY, a, e, acidißable, fauerkr, imię to służy tym tylko

OKUP, u, m., g.    a‘) ob. Odkup.— g. b) Odkupienie czyje,    ciałom, które w kwasy zamienić się mogą. ib.

przedarowanie, przenajęcie, skorumpowanie, bie ©rfau* ‘OKWICIE, ‘OKFICIE, ob. Obficie. ‘OKW1T, u, m., okwi-fung, Beftedjung.    tnienie, ba3 Slbblnfyen. Liczba kwiatków w kępki różnym

OKUPAGYA, yi, i., ćwiczenie domowe dziecinne. Kpcz. Gr.    strojem pstrzona, Tam się razem i okwit i owoc wywi-

I,    p. 54, praca, którą uczniowie w domu ćwiczyć się    nie. Przyb. Ab. 58. OKWITNĄć, okwitnął, okwitł, f.

mają, robota; n>a3 ben Jtinbent ttt ber ©djule aufgegebett    okwitnie neutr. dok., Okwitać niedok., przestawać kwitnąć,

roirb", ju $aufe JU machen, JU lernen; Çenfntn, Aufgabe,    deßorescere. Mącz. ; Croat. oczvetüjem; Eccl. onBfcraTB;

©rercittnm. Zadają rnu czasem w szkołach okupacye wier-    aMHÜÿen. Deßoruit haec arbor, już okwitnęło to drzewo,

szami. Tent. 8,    70. —    §. Okupacya czego, ob. Zajęcie.    Mącz. Nasienie się z kwiecia tego wykruszy, gdy okwita.

OKUPIĆ, f okii[>i    cz. dok.,    (g. 1*) disting. Odkupić qu. v ).—    Cresc. 278. Dni człowiecze są jako kwiat polny, tak

J.    2) Przenająć, przedarować, przekupić, crfanfcit. Lutek    prędko okwitną. W. Post. Mn. 490. ‘OKWITOŚĆ, ‘OKH-

od Konrada złotem okupiony, oddał zamek w jego rece,    TOŚć, ob. Obfitość. "OKWITY, ‘OKFITY, ob. Obfity.

O L.

Opal. Sat. 53. OKUPICIEL, a, m., g. a) Odkupiciel gu. *0KWIT0WAĆ, ‘OKFITOWAĆ , ob. Obfitować.

v. — g. b) Przekupujący, ber ©rfanfer, Beftedjer. OKU-PINY, ob. Odkujtiny. OKUPNIK, a, m., który się okupuje, n. p. czynszowy kmieć, ber 3n^ntann, ein 3ht3bauer.

Do znaczniejszych rolników u nas należą szołtysi, oku- OLANDER, ob. Holepder. OLANÓW, a, m., miasto wWo-pnicy, kmiecie. Świ k Bud. 441. (cf. rolnik). OKUPNOŚĆ, łyńskim. Dykc. Geogr. 2, 235, eine ©labt ttt BollltpWtt» sei, i., możność okupienia, bie ßoöfaufbarfett. Majętności OŁATAĆ cz. dok., w koło połatać, runb unt befliefen ; (Bosn.

cudzej trzymanie za czynszem Tr., ber ©rbjiltö. Kosz. Lor. 165 b. OKUPNY. a, e, do okupienia, loêfdufïtd) ; emphiteutigue. Tr., erbjinèlid). Okupriy grunt. Miask. Ryt. 114. Okupne, wykupne pieniądze; Eccl. nojOHHHHiiHŁia 4eHŁrH. OKUPUJE, oh Okupić et Odkupić.

*OKURENCYA, yi, i., g. ai staranie się o co, o jaki urząd, baö Slnftalten, Slnfudtcn um ein 3lmt. — §. b) Przygoda, przypadek, ber 3ttfnll. Tr. ‘OKURENT, a, m., g. 1) ta-bellarius. Cn. Th., który listy przynosi przypadkiem. Wlod.

okerpiti, okrripiti). — Transi. Ołatać, n. p. Weź ten kij, a ołataj mu skórę dobrze. Teat. 30, 58. (wytrzepaj). OŁA-TACZ , a , m., który ołata , ber Beflicfer ; Bosn. okrripaę , w rodź. ieńsk. okrripacięa.

1. OŁAWA, y, i., żelazo, które z śrzodka gęsi fryszerze wyrabiają ; takowe żelazo jest najciąglejsze. Os. Żel. 80, (Eifen ang ber 9Jîitte ber gegoffenen ©anö. 2. OŁAWA, miasto Szląskie. Dykc. Geogr. 2, 235. Ofjlau. O-ŁAWKA, i, rzeka na Szląsku, bie Oe^ile. Ern. 171.

'OLBIĄG, ob. Elbląg.    Sîicfcit, bic üîtefen. Olbrzymstwo na niebieskie carstwo

OLBORA, y, i., dochód skarbowy z kopania kruszców, targnęło się. Zebr. Ow. 6.

SBergroerfêeinfünfte, Sergrecfyt. Skarby ziemne pospolicie *OLCHA. Dudz. 1 5, ob. Olsza. OLCHNAĆ, ob. Olknąć, Okłnąć. należą do skarbu królewskiego, jako złoto, srebro etc., ^OLCHOWY. Dudz. 15, ob. Olszowy. *OŁDOWAĆ, ‘OŁ-i zowią taki dochód olbory, t. j. ci, którzy kopają, zwy- DOWN1K, ob. Hołdować, Hołdownik. OLĘDER, ob. Ho-kli dawać do skarbu królewskiego dziesiąte niecki.    Petr.    lender. OLENDRY    plur., kępa oblana Wisłą pod    Warsza-

Ek. 29. Czack. Pr. 2, 199. Powinna być porządna    eko-    wą. 'Dykc. Geogr.    2, 236, eine ïïkicflfeltnfel bety    2ßarfd)ait.

nomią w saletrach, olborach, rudach. Vol. Leg. 3, 765. ‘OLĘDŹWIE, ob. Lędźwie.

Os. Zel. 29. OLBORN1K, a, m., dozorca dochodów z ol- OLEISTY, a, e, pełen oleju, olej w sobie mający, ölig, bory, ber 23ergratl). Tr. OLBORN1KOWA, bte 23ergrätl)ittn. ölhaltig ; Carn. vojlnàt; Vind. oleinast, poun oleia, olei— OLBORNY, OLBOROWY, a, e, do olbory należący,    Söerg*    nat, olejoviten ; Ross. MacaeHUH, (cf. maślny).    Partykuły

red)tÖ * . Pisarz olborny, Sergfdjreiber. Tr.    oleiste odmieniają    się przez zgniłość. Mon. 74,    574.

olay; Sorab. 2. wolej; Sorab. 1. wohli, woliy; Carn. vojle, ojle, olje ; Vind. olei, olje, ole ; Croat. ólye, olje, ulje; Dal. ulye, vive; Bosn. ulje, uglje; Rag. ùglje ; Ross. Macao ; (cf. Hebr. mesa, ob. Masło); Eccl. eaefi; Lat. oleum; Graec. èlaiov; Anglos, eie; Svec. olja; Angl. oil; ltal. oglio; Gall. huile; 9îtCberf. Oelje; Germ. b(rô Oel. Płyny palne, które się w wodzie nie roztwarzają, zowią olejami; dzielą je na wytłaczane, i destyllowane. Krumł. Chym. 131. Kluk. Rośl. 3, 547. Olej jest wszelka tłustość z drzewa, z ryb etc. Sak. Probl. 192. Oleje niewonne , z prasy otrzymane, zowią mazistemi. Krumł. Chym. 132. Z ziarn lnowych wybijają olej, malarzom do pokostów potrzebny, a u nas ludowi w post na okrasę zdatny. Kluk. Rośl. 5, 326, Seinöl; (cf. konopie wiejska oliwa). Pallas uczyła olej bić. Biel. Św. 8 b. Prov. Slov. Tażko s kamena oleg witlaćit’; ciężko z kamienia olej wytłoczyć. Olej skalny, nophta, ©teinöl. Sienn. Wykł. (Vind. pezhni olei, fhtanovez, pezhinsku olei, ogrilza). Olej ziemny, petroleum, gęściejszy od nafty. Kluk. Kop. 1, 206, 23ergöl. Olej od biskupa poświęcony, z gron oliwnych wyciśniony, zowie się olejem świętym , i służy do ostatniego pomazania. Karnk. Kat. 251 , getneifiteê £>cl, (cf. chrzyżmo). Przy ostatecznej świątości, którą świętym olejem albo ostatecznym pomazaniem zowiemy, nic zdrożnego niemasz. Hrbst. Nauk. Z 1. — §. Zapalczywy i gorący jak olej. Teat. 31, 59. Miasto wody, do ognia przylał oleju. Pot. Zac 180. Biel. 617. cf. ognia do ognia, Del in3 fetter gießen. Oleju do płomienia nie przydawaj. Eraz. Ob. C. Własny olej, pnie się ku górze. Rys. Ad. 74. (oliwa dobywa się na wierzch). — Olej w głowie * rozum, cf. kiełbie; ©rwjjeim Stopfe, gefreut. Dobra rzecz, mieć olej w głowie. Teat. 8. b, 47. Alboż źle było dotąd, a nasi przodkowie Nie mieliż to rozumu i oleju w głowie? Nieme. P. P. 10. Nie wiele oleju w głowie. Rys. Ad. 44. Jak. Baj. 25. Pot. Arg. 538. Treb. S. M. 7 ; (Rag. ne imatti solli ù glâvi ; cf. sól). Oleju mu nie brak. Teat. 18. b, 4. — §. Ustawicznie coś rozumuje, a zdaje się, żeby kwaterki oleju z tego nie wycisnął. Teat. 35. b, 68. t. j. sensu, treści, jak najmniej. — OLEJARNIA, i, z., miejsce wybijania oleju, oliwmy, btC Oclpreffc. Nasienie gorczyczne w prasach albo w olejarni wybić. Syr. 1205; Ross. MacjoóoHHa ; Boh. olegnice, ole-gna; Bosn. uljenięa, usljenięa. OLEJARZ, ob. Olejnik.

OLBRACHT, OLBRYCHT, ALBRYCHT, a, m., Sllbred^t, 211* OLEJ, eju , m. ; Boh. oleg ; Slov. ołeg, oleg; Hung. olaj, Bert. Za króla Olbrachta, wyniszczona szlachta. Rys. Ad.

80. Olbrychta wielkiego widzisz kapitana. P. Kchan. Orl.

1, 64. OLBRYCHCIĆ dem., P. Kchan. Orl. 1, 64.

OLBROM lub Wolwram, starostw'6 w Krakowskim. Dykc.

Geogr. 2, 235, eine étarofîety im ftrafauifcfycn.

OLBROT, u, w., ber SBallratfy. Masztownik, rodzaj wielorybów, daje tłustość w aptekach pod imieniem olbrotu , sperma ceti, używaną. Zool. 597. Comp. Med. 509.

OLBRZYM, ‘OBRŹYM, a, m. ; Slov. et Boh. obr ; (cf. Graec. oß()i[iog ; cf. vßQig, vntQ ; cf. Germ, ober) ; Sorab. 1. ho-borski muz, wóbli muz, riz ; Sorab. 2. rifa ; Vind. rifs, stramor, pofhastovi junak, orjak, goljat, gorostafhnik ;

Croat. shigant; tlung. oriśs ; Bosn. velenog, velnog, gi-ganat ; Dal. vakudlak, (ef. wilkołek) ; Rag. gorostasnik;

Carn. orjak («1. hajduk), jenâk (cf. junak), ris, stramor; Ross. etEccl.neAnnn.nl), ticiiOAiiirL, no;iorb ; stwolin , stoliman, ber SRiefe. Olbrzymowie, ludzie ogromnej wielkości. Otw. Ow. 12; poetowie czynią ich storecznemi i weżonogiemi. ib. Często olbrzyma chcą przerobić karłem.

Pot. Syl. 78. Bić się z olbrzymami. Bardz. Trag. 350.

Wszak drobny niziołek nie pokona olbrzyma. Toi. Saut.

143. Obrzym, obrzymowie. Cn. Th. 1 Lcop. Genes. 6, 5.

Radź. Genes. 6, 4. J. Kchan. Ps. 25. Gil. Kat. 200. Farn.

85. OLBRZYMKA, i, ź, P. Kchan. Orl. 1, 165,* *OBRZY-MICA, y, z., limit. Spyt. G., bic Sîîeftitu; Carn. orjakèna ;

Vind. orjakirija, junakinja ; Ross. BejiMKamua. OLBRZY-M1SKO, a, n., szpetny olbrzym, ein ungefragter 3îtefe.

e,

Przerosłe olbrzymisko. Zah. I), 53. Zabi. OLBRZYMO-WATY, a, e, przerosły, zbyt wielki, na kształt olbrzyma pochodzący, riefcnarttg. Następują na obozy z okrzykami olbrzymowatemi po Goliacku. Birk, o Exorb. 2. Wyprowadza nad miarę zwyczajne rzeczy, i czyni je olbrzymowatemi. Teat. 24, 55. Czart. OLBRZYMÓWY, a,

■ OLBRZYMSKI, a, 'ie, do olbrzyma należący, od olbrzyma,

SRtcfen s ; Boh. obrowrskÿ; Slov. obrowÿ; Hung. oriâsi ;

Sorab. i. rizowé, woblohmużowć ; Vind. strarnorski, go-liaten, orjakou, rifnenaken : Ross. hciiomhob'b, HcnoMH-cni« ; Eccl. iicno.iHHHbiH. Wrzrost olbrzymowy, wysoki na sześć łokci od stopy do głowy. P. Kchan. Orl. 1, 423.

Polifem olbrzymskiego wzrostu. Otw. Ow. 546. (Eccl.

HcnoJiHHCTByio ; Graec. ardgi^ofiou, yiyavtiào} fortesco).

Ziemia 'obrzemska. 1 Leop. 26, 19. (obrzymska. 3 Leop).

Olbrzymskie góry na Szląsku Boh. Krkonoś, Krkonośke

hory. OLBRZYMSTWO, a, a, n., collect, olbrzymowie, OLEJCZYK, a, w., makuch olejowy, ber £>elfud)en. Tr.

69

545

0LBI4G - OLBRZYMSTWÖ

OLCHA - OLEJCZYK.

Słownik Lindego wyi. 2. Tom 111.

2, 236, ein Schloß in Çreußen. — 2) Miasto w Wołyń-skim, sławne urodzeniem Jana III. ib., eine Stabt in 2öol» hinten. OLEŚNICA, y, i., I) O/sa, öelS; Boh. Oleśnice; miasto i xiçstwo Śląskie. Wyrw. Geogr. 2, 237. — 2j Miasto w Krakowskim, gniazdo familii Oleśnickich. Dykę. Geogr. 2, 236. OLEŚNICKI, a, ie, Z?o/n Oleśnicky, Olez-skÿ, Olśinsky. Ziemia Oleśnicka , öelS. Nar. list. 6, 154. OLEŚNIK, a, m., athamanta meum Linn., Carn. hadri— jan ; Boh. koprnik ; gatunek świniaku, Santmrj. Kluk. Dykc. 1, 62. Krup. 5, 201. Śleszk. Ped. 417.— §. Oleśnik swojski, Öflfeitich, Niemcy zowią z Polskiego, bo go Polacy od olszy przezwali, około której naradzéj roście. Sienn. Wyki. et 203, Boh. oleśnik daucum, marchew' polna. OLESZKÓW, a, m., starostwo w Mści-sławskim. Dyko. Geogr. 2, 236. OLESZNA, y, i., miasto w Kijowskim, przy ujściu rzćki tegoż imienia. Dykc. Geogr. 2, 236. OLESZYCE, yc, plur., miasto w Ruskim; pod panowaniem Austryackim. Dykc. Geogr. 2, 237. OLEJKOWY, a, 0LETN1EĆ, ob. Letnieć.

OLEJEK, jku, m., demin. nom. olej; olejek drogi wonny, unguentum. Cn. Th., rcohlrtechenbeê, îôfîltd^Cê Od. Weźmiesz olejek namazywania, i wiejesz na głowę kapłańską.

Budn. Exod. 29, 6. Syr. 12. Alabastrowa⁻ banieczka pełna drogiego olejku. Leop. Math. 26, 7. (maści drogiej. 3 Leop.). Galat. ‘Alf. 321. — Olejki, liche lekarstwa Boss.

MajibxaHfc. — *01ejec z 'bielonów. Spicz. 42, ob. Olej.

OLEJKAUZ, a, m. ; Boh. olegkar; noszący olejki na prze-daź, ber allerles? abgewogene Ocle Return trägt. Przesądy o olejkarzach. Perz. Lek. praef., (cf. olejkownik). OLEJ-KARSTWO, a, n. ; Vind. mafdodelftvu, mafilaria. OLEJKO WAC, ał, uje, cz. niedok., olejkiem napuszczać, nacierać. Cn. Th., falben, ölen, mit tnohlriechenben Öden an« machen, entweihen. Olejkowanie, olejkiem napuszczanie, ib., namazywanie. ib. Olejkowany, unguentatus. Cn. Th.; (cf. perfumowany). OLEJKOWNIK, a, m., przekupień olejków,

(cf. olej karz) ; ber mit abgewogenen Öelen hanbelt. Tr.; Sorab.

1. żawbwanik ; Vind. lershni pojigrauz, mafilodelauz, mafilovez, mafilar; Ross. M<mxaHnnini. e, od olejków, Salben«, abgewogene Öde betreffenb. Olej- OLEWSKO, a, n., miasto w wojew. Brzeskim Litewskim, kowy słoik. Cn. Th. OLEJNIK, a, m., olearius. Mącz., Dykc. Geogr. 2, 237.

Boh. olegnik, zabognik; Slov. olegnjk; Hung. olajtsinólo, OLEXINIEC, ńca, m., nowy i stary, dwa miasta blizko olaj - ütö ; Sorab. i. woliyownik; Vind. olenjak, olejar, siebie lezące w wojew'. Wołyńskim. Dykc. Geogr. 2,237. oleinik; Bosn. uljâr, koji prodava ulje, f. uljarięa ; Bag. OLHA, y, z.,' jezioro znaczne w wojew. Mińskim. Dykc. ugljar, f. ugljariza; Croat. oljar, ular; Ross. MacjemiKt; Eccl. Geogr. 2, 257; ein See in ber SBoiw. SOîin^F. MacJonpo/iaBeiOB, ejeonpo4aBeit,B ; wybijacz oleju, prze- OLIGARCHIA, ii, £., rząd przedniejszych. Petr. Pol. 104; kupień olejny, ber Oelfdjlager, ber öelmann; cf. oliwnik.    w którym przy niektórych tylko wybranych osobach rzą-

OLEJNY, a, e; Boh. olegnÿ ; Ross. MacjieiibiH ; Eccl. eaeh-    dy publiczne zostają. Kras. Zb. 2, 273, bie Oligarchie.

hmh; olejowy, öd«; przekupień olejny, ber öelpöcfe. Fusy OLIMP, u, m., góra tesalska, ber ôbÇtttp, siedlisko bogów, olejne. Wlod.; Boh. zóbog. Olejne naczynie, Rag. ùglje-    **0L1MPIEC, pca, m., Jowisz, n. p. Jeśli teraz Olimpiec

niza ; Eccl. e^eonpiaTejnime. OLEJOWAĆ cz. niedok., ole-    nie karze tej zdrady, To w przyszłości da pomsty okro-

jem zaprawić lub obmazać, ölett, beölen; Rag. zaûliti, obù-    pne przykłady. Dmoch. U. 94.

liti, nauliti, uliti ; Ross. MacMTŁ, C4eonaMa3aTb. Olejo- OLIŚCIĆ, ob. Omaić.

Dykc. Geogr. 2, 237, eine Stabt in ber SBoiw. ïro^f. OLIWA, y, z’.; (Boh. et Slov. oljw'a; Sorab. 1. woliyowka, woliyowna ; Slav. ulijka; Hung. olajfa, olayfa, olaymagh ; Croat. olika, ulika; Dal. ulika, maszlina, tak drevo kak szad , masslina; Bosn. maslina ; Rag. móslina, móslinizza; Eccl. eaeii MacMHnwii; Ross. oiHBa; (distg. 0JH<i>a olej gotowany malarski, kit; oaimuiTb kitować); 1) drzewo oliwne. Cn. Th., ber öelbanm; Carn. vojlèka; Ross. na-CMnnoe 4.epeB0, Macanna. Oliwa polna, oleaster. Cn. Th. (ob. Oliw’isko) ; Ross. Jioxx. Oliwa znak pokoju. Pot. Zac. 109. t. j. rószczka oliwna, ber öeljrueig. — §. 2) Sok oliwny, ba3 Baumöl ; Sorab. 2. bommol ; Ross. 4e-peBamioe Macao. Oliwa jest prawy olej z oliwek. M. Urzed. 449. Oliwę Prowancką mamy za najlepszą. Kluk. Dykc. 2, 147. Konopie wiejską oliwą chłopi zowią. Ob. post. A 2. (cf. olej). — Wszystko , gdyby oliwa na wierzch wychodzi. Teat. 52. b, 97. —• 2. OLIWA, herb ; lilia z korzeniem; na niej dwie róże; na hełmie pół lwa z językiem wywieszonym. Kurop. 3, 37 ; ein SBappen. — 3) OLIWA, miasto w Wojew. Pomorskim, sławne dawnym opactwem Cystersów'. Dykc. Georg. 2, 237 , baö Hlefter Öltoa. Prov. Bodajeś nie miał chleba inszego, jak w Oliwie; bodajeś z głodu umarł; przymowa do skamie-

wany, a, e, oleatus, oleo imbutus. Cn. Th., geölt, mit OLITA y, i., miasto, krôlew'szczyzna w Wojew. Trockim, öel angemacht. Olejem konającego pomazać Ross. et Eccl. oieocBamaTb. OLEJOWATY, a, e, oleosus. Cn. Th. ; Boh. i et Slov. olegowatÿ; Hung. olajos ; Sorab. 1. woliyowatć ;

Croat. oljen, oljaszt; ölicht, ölartig. OLEJOWY, OLEJO-WNY, OLEJNY, a, e, od oleju, do oleju; Croat. olyen, öel « . Olejowy rynek. Cn. Th. Olejowe drożdże, ib., Fus oliwny albo olejowy. Cresc. 151. Olejowy statek. Tr. Łój się z olejowną tłustością nie rad miesza. Sienn. 511.

OLEK, lka, m., OLELK, a n. p. Mój Olku. Kchow. Er. 19. Alexander po Rusku Olelk; ztąd Olelkowic. Biel. 405. OLEŚ, ia, m., demin., OLESIA , i, femin.

*OLEKAC , cz. niedok., n. p. Zwykł się cieszyć przy pługu wołkom olekając. Lib. Sen. 9. ?

'OLEKSZY, [porówm. rusk. Oleksij « Alexy 2]; n. p. Zawrze ona przypowieść zwyczajna, iże nikt lepszy, nikt godniejszy, nikt cudniejszy, nikt uczeńszy, cnotliwszy, jedno 'Olekszy. Gil. Post. 17 b.

ÖLENDER, ob. Holender. OLENDROWAĆ cz. niedok., u krawca, sposób wszywania czyli wprawiania sztuczki w suknie, tak iżby nie było znać. Magier. Mskr., mit ber #oüänbtfihen 9?atb nähen.

OLESKO, a, «., 1) zamek Pruski w Sudawii. Dykc. Geogr.

546

OLEJEK - OLESKO.

OLEŚNICA - OLIWA.

m., Alexander, (z Ruska),

niałego chleba, który w klasztorze Oliwskim pokazują.    konfederacyą Olkienicką. Dykc. Geogr. 2, 258, eine (Stabt

OLIWCZANY. a, e, oliwkowy, od oliwek, öltüen ». OLI-    tu Sitt&auen.

w Wojew. Krak., sławne górami bogatemi w srebro, cynę i ołów. Dykc. Geogr. 2, 238, bte @tabt Olfufd) tnt ^raFauifcbett, berühmt burd; t^re Sergtrerfe. Petr. Ek. 29. Adj. OLKUSKI.

WIANY, ob. Oliwny. OLIWISKO, a, n., oleaster, szpe- OLKUSZ, a, m„ Ilkusch, Ilcussi montes, Ilcusium, miasto tna oliwa polna, ein fySßltdjer JOlcafter. Nieszczęsne oli-wiska drugim drzewom szkodzą. Otw. Wirg. 419. OLIWKA, i, z., OLIWECZKA, dem: nom. oliwa, n. p. W Jaźni sobie gorzaleczką, oliwką, mydełkiem grzbiet natrze.

, ob. Almarya.

1) herb , ob. Hołobok. — 2) Ołobok, miasto

Rej. Zw. 161 b. — §. Oliwka, Boh. et Slov. oljwka;

Hung. olajfa ; Slav. uljika ; Vind. oliva , olejka , olika , olejev bob, oleibar; Ross. MacacHKa, oaiiBna 5 owoc oli- w Kaliskim. Dykc. Geogr. 2, 239; adj. Ołobocki. wnego drzewa. Kluk. Dykc. 2, 147. Dzieci przy nim OŁOIC cz. dok., łojem osmarować, betalgeit; Bosn. olojiti wszędzie Jak oliweczki kołem staną w swoim rzędzie. drjevo ungere navem, ob. Smolić, osmolić.

Ryb. Ps. 263. Birk. Chodk. 39. Leśne oliwki Eccl. 411- OŁOMUNIEC, ńca, m., forteca i stolica margrabstwa Mo-BOMacjmnie. — §. Transi. Oliwki na sukniach, guziki na    rawskiego. Wyrw. Geogr. 2, 238, Boh. Olomauc, llolomauc;

kształt oliwek, knöpfe ttt ©eftalt ber Olttten. Każdą rzecz    Slov. Olomuc; Bosn. Olmuç ; £)tlmü£ tu SMljren. OŁO-

znamionuje cecha, Na toć są szliffy, oliwki, kutasy.    MUNIECKl, OŁOMUCKI, a, ie, oon £)Hmu$, Ollmit^er * ;

Kniaź. Poez. 2, 153. Bez szliffów i oliwek, choć w pro-    Boh. Olomaucky. Biskup Ołomucki. Biskupstwo Oło-

stym paklaku, Panowali od źrzódel Dniepra do Krepaku.    muckie. Dyecezya Ołomucka. Nar. Hst. 3, 16. OŁO-

Nar. Dz. 3, 156. OLIWKO WATY, a, e, — o adv erb., na    MUŃCZYK, OŁOMUŃCZANIN, a, m., ber OHmttjjcr. OŁO-

oliwkę pochodzący, olwenarttg, rlweufarbtg. Amerykanie    MUŃCZANKA, i, z., bte £)Ilmtt|erńm.

częścią są oliwkowaci, częścią żółtawi. Wyrw. Geogr. 170. OŁÓW' iu, m. ; Boh. olowo, wolowo ; Slov. olowo; Slav. OLIWKOWY, a,    e; Ross. ombkobłih; od oliwek, oli-    ollovo ; Rag. olovo; Bosn.    olov, olovo; Hung. oon, ón;

wczany, Oltoett *.    Cn. Th. Oliwkowe drzewo, Vind. olika,    Croat. olöv, olovo;    Sorab.    1. wówoy ; Sorab. 2. woloj ,

olejevo drevo;    Ross. MacMHa, aiacJHUHHa. Oliwkowy    wołaj, woj; Carn.    svinz ;    Vind. fvinz, fviniz, fvinez;

kolor Slav. uljna    boja. OL1WNICA , y, i., 1. OLIWNIK,    Ross. CBHHenb, cf.    zwinąć ;    (ojobo » cyna ; Eccl. oaobhnk,

a, m., oliwny sad, ber Oelgarten; Sorab. 1. woliyownicza;    mnie BCflKoe XMhJHoe Kpoini Brna Bworpa4Haro, sicera) ;

Vind. olikouje, olikouvert; Croat. olenka, olyenka ; Bosn.    boś Ślep; metal miękki, ciemny, ciężki, prędko się to-

masliniscte; Ross. oæhbkoboîi ca4T> ; Eccl. macahyiiic , ca4"B    piący, dźwięku żadnego nie mający; z metalów najpo-

Mac.iH'iKhifi. Darował mu kilka oliwników, abo sadów i    dlejszy. Kluk. Kop. 2, 199. Ółowiem spajać, zalewać

■ogrodów. Sk. Dz. 616. et 53. Popalił ich winnice i oli-    Slov. oloviti, pooioviti ; olowem obljti lutować. — Cie—

Junak ołowiem straszy. Mon. 64, 191. t. j. kulą, chce się strzelać, er bro^t mit ^ltlöer ttltb Ślep. Dziś za dobrodziejstwo ołowiem płacą. Falib. M. 2. (źle nagradzają).— *§. Spuścili linę z ołowiem do morza, i naleźli głębią na dwadzieścia sążni. 1 Leop. Act. 27, 27, ob. Ołowian-ka, ©enfblep. OŁÓWEK, wka, w., Sffiafferblep, kamień tak miękki, że palce maże; z niego robią wiadome ołó-

wnice. W. Jud. 15, 5. W. Job. 24, 13, Budn. Exod. 23, ży głowa jak ołów', krztuszę się i nudzę. Kras. Sat. 55. 11. 2. OLIWNIK, co tłoczy oliwę, ber Sauntölpreffer.

Tr. OLIWNY, OLIWIANY, a, e; Boh. oliwowÿ ; Sorab. 1. woliyownowć; Rag. mńslinski ; Croat. ulikven, olikov, olichni; Hung. olajfdból; Ross. ojhbhmh, MacaHUHbJfi; §. a) od oliwy, Oli»en », Oel*. Oliwne drzewo. Budn. Exod.

27, 20.; Vind. olejku, olika, ber Oelbaitttt. Jeśli się kto z zawartym powracał pokojem. Oliwnym zwykle skronie

okrywał zawojem. Pot. Zac. 109. Oliwny wieniec. Warg.    wki, Slepftifte, Slepfebem, do pisania i rysowania. Kluk.

Wal. 61, Oclfranj. Oto w jednej ręce mamy miecz, w    Kop. 2, 87, Croat. olovnicza, plaibaisz, (cf. blejwas) ;

drugiej gałąź oliwną trzymamy. Jabł. Tel. 138, Oeljtveig.    Slav. flaibaz; Ross. Kapałam*. Ołówek czerwony czyli

Oliwna góra w Palestynie pod Jerozolimą. Dykc. Geogr.    rubryka. N. Pam. 22, 63. Dobywa pularesik, i rachu-

2, 257, ber Oelberg. — §. b ) Oliwny, względem soku    je ołówkiem. Teat. 55. e, 19. Ołówkiem liniować. Jak.

oliwnego, oiiwowy. Cn. Th.. Saumöl*, Oel». Oliwiane    Alat. 4, 6. — §. Ołówek u szmuklerza do kręcenia frę-

beczki. Boter. 5. “OLIWOBODNY n. p. kraj. A. Kchan. zli i kutasów. Magier. Mskr. OŁOWIANKA, i, z., kula 206, rodzący oliwy, oltoenerjettgeitb.    ołowiana. Cn. Th., Rag. olovniza, eilte Slepfugeï. Oło-

OLKEL, OLKELIK, Ger. IpolilfcOl, część gzemsu żłobkowata , czyli wklęsła. Magier. Mscr.

OLKNAĆ, ‘OLCHNĄĆ, olknie neutr. dok., (oklnąć. Cn. Th.), ochlnąć, ogłuchnąć; Ross. rjoxuyrb, orjtoxHjTb; taub werben. Tak była olkneła, i nic nie słyszała, iż trzeba było z nią nie tak słowy, jako kinieniem palców mówić. Birk. Dom. 106. Przeciw olchnieniu albo głuchocie lekarstwo. Syr. 215. et 526. Oknął. Szczerb. Śax. 204. *Oknienie. Urzed. 419. ‘Odchnienie. Sienn. 60.

OLKIENIKI, ów plur., miasto w Wojew. Trockim, sławne

547

OLI WCZANY - OLKIENIKI.

OLKUSZ - OŁOWIANY.

wianka żeglarska, do mierzenia głębokości morza. Wlod., Meniń. 1, 216; Boh. olownice; Vind. vodomerni fvinz, mernu vtonilu, merna jigla; Rag. olôvniza, ôlovno zâr-no; Croat. olovnicza, olovno zerno ; Ross. ; ba3 Ślep loti;, ber Slepnutrf. {Ross. CBUHHuaTKa kość do grania ołowiem wylana). OŁOWIANY, OŁOWNY, a, e, z ołowiu, oon Ślep, Ślep*; Boh. olowëny; Vind. fvinzhen; Carn. svinzhen,* Rag. olovni ; Croat. olöven; Sorab. i. wowoy-ané ; Ross. ciihhuobmh , (ojobjihhuh cynowy). Ocet ołowiany, acełum lithargirii. Perz. Cyr. 2, 326. Plastr ołowiany, emplastrum saturnium. ib. 2, 319. Siarczan

548

0 Ł 0 W I A S T Y - 0 L S Z A.

OLSZANKA - OŁTARZ.

ołowiany, vitrïolum Saturni, sól z kwasu siarczanego, i z ołowiu złożona. Śniad. Chern. 2, 169. Saletran ołowiany, nitras plumbi, sól z kwasu saletrzanego , i z ołowiu złożona, ib. 170. Szpat ołowiany, ÜBlepfpatlj, kamień szpatowy, którego cetnar do 70 funtów ołowiu wydaje.

Kluk. Kop. 2, 203. — Prov. Lepsza ołowiana zgoda, jak złote prawo. Mon. 71, 429. (cf. pokój święty). OŁO-WIASTY, OŁOWISTY, a, e, na ołów pochodzący, blej)* artig, Wepfarbtg; Sorab. 1. wowoyité; Ross. CBHHitOBaTbitł.

OŁOWIEC, wca, m., ^lepfdjmetf, kruszec bardzo bogaty w ołów. Kluk. Kop. 2, 202. OŁÓWKOWY, a, e, od ołówka, 331ei)fttftS *. Pióro ołówkowe. Rog. Bud. 31. Ross.

KapaiuaiiiHbiH. OŁÓWNIA, i, i, ołowna huta. Cn. Th., bie 931es)J)ütte, Sleęgiejkrep. OŁÓWN1CA, y, i., ziele ś.

Antoniego, molybdaena, $lo()fraut. Syr. 1245. OŁÓWNIK, a, m., (Slav. olovàr; Bosn. olouar; Rag. olovar, vulg. olovcia; Croat. olovâr) ; który około ołowiu robi. Włod., ołów albo ołowiem robiący. Cn. Th., ber SBleparbetter ; który ołówne naczynia robi, plumbarius. Macz. OŁÓWNY, a, e, od ołowiu, Siej) *. Biel ołowna, blejwas, 23lei)tt)etjL Syr. 343. Sienn. 581. W trumnie ołównćj ciało położone. Wys. Aloj. 73. Postrzelił Kupido Dafnidę strzałą ołówną a Apollina złotą. Tward. Daf.

‘OLSACKI, ob. Alzacki. OLSIANY, ian, plur., miasto w wojew. Wileńskim. Dykc. Geogr. 2, 258.

OLŚNĄĆ, OŚLNAĆ, f. olśnię neutr. jedntl., oślepnąć , Boh. oslnauti; Vind. fliep gratati, oflepen biti, fiep povstati ;

Ross. cjrfermyTb, ocjrfcnHyTb ; bltnb roerben. Olśnąt, a gdy pokutował, znowu do wzroku przyszedł. Sk. Dz. 555.

Wywarzęć drugie oko. że olśniesz na obie. Mat. z Pod.

C 2. Od blasku olśnione źrzenice nic widzieć nie mogły ; praestinguit eos fulgor. Ossol. Sen. 44. Oślnął wprawdzie ten niewidomy na oczy cielesne; ale na duszne oczy lepiej przejrzał. Dambr. 138. Ten, który w wieczną onę światłość okiem rozumu patrzeć chce, miasto przejrzenia oślnie, i w błędy niewywikłane zajdzie. Dambr.

255. Rej. Post. B b b, 5.

OLSTBO, a, n., bie£ol[ter, 3Î t c b e r f. £>olfter; Slav. kubure;

Ross. ojibCTpa, qmiiKH, nyiiiKii; futerał na pistolety, $)3t* ftolenl;olfter. Olstra być powinny tak przypięte, żeby płazem, a nie grzbietem, do konia przychodziły. Kaw. Nar. OŁTARZ, a, m., 394.    1 olstro puści (t. j. wystrzeli), gdy bóg przepu

ści. Cn. Ad. 281. Rys. Ad. 25. Alb. na Woj. 11. ‘Olstro na flasze, na srebro * puzdro. Wlod., eilt $lafd)en* fłitterol, ein gntteral. OLSTROWY, a, e, od olstra, $oI* fter ». Tr.

OLSZA, y, i, ‘OLCHA (Dudz. 14); (Boh. wolśe, wolśićka; lipa liska, bjla wolśe ; Slov. olśa, gelśa, gelśl, gelśe ;

Sorab. 1. et 2. wolscha; Carn. jçvsha, (cf. jęvka* io-dła); Vind. oufhik , oufhika ; Croat. jalsa , jalsevo drëvo, jalssa ; Dal. jöha , yoha ; Bosn. joha; Ross. (Mbxa ; Lat. alnus ; Anglos, aele , aelre ; Gail, aulne ; Dan. eile ; Svec. al; Roll, eise; lieber fad). (EIS, (Elfcije; Chald. ’jb-'X; ge* mein ©eutfdj ©Her, £)tte); ble (Erle, leśnorodne drzewo pierwszej wielkości; pień czasem wyrasta do 40 stóp bez gałęzi ; rośnie na gruntach mokrych. Kluk. Bośl. 2,

29. Z radością olsza się śmieje, Gdy wolny Zefir po-

wieje. Dar. Lot. 11. Długa olsza. Otw. Ow. 544. Sposobne w wodę olsze. Bardz. Luk. 45. OLSZANKA, i, §. 1 ) Cyprinus phoxinus, rybka nie dłuższa jak palec, nieco podobna do kiełbia. Kluk. Zw. 3, 174, eilte 3lrt îlditer Stfdje. (Boss. ojbiuaHKa motacilla modular is). — §. 2) Olszanka, starostwo w powiecie Trockim. Dykc. Geogr. 2, 258, eine ©taroftej) tn gtttłjaueit. — 3) Miasto w Wojew. Kijowskim , nad zbiegiem rzek Maźniku i Olszanki. Dykc. Geogr. 2, 258, eine ©tabt im ^tiomtfd^cn. OLSZANSK , a, m., miasto Rosyjskie w wielkorządztwie Woronieckim. Dykc. Geogr. 2, 238, eilte ©tabt in 3iußlflltb. OLSZENIEC, ńea m., OLSZENIK, a, w., ziele, Selinum. Kluk. Dykc. 3, 70, Olszeniec, olszenik, olszownik, Dau« Syr. 151, (Elfenad), ©rlacf), ein $raut. Śleszk. Ped. 417, Boh. oleśnjk, deyworec. OLSZÓWKA, i, z’., grzyb na pniaeh olszowych rosnący. Syr. 1394. et 1395, eine $lrt ©cfyroanime. OLSZOW, a, m., starostwo w powiecie Szczerzeckim. Dykc. Geogr. 2, 258, eine ©taroftej) ilt ©alijien. OLSZOWA, y, z., dobra i gniazdo domu Olszewskich w Sieradzkim. Dykc. Geogr. 2, 238, ein ©lit in ©terabten, ©tammort ber OlfdjemSfer. OLSZOWY, a, e, ‘OLCHOWY; Boh. wolśowy; Garn. jevshov ; Vind. oufhji ; Croat. jalsev ; Ross. o.ibXOBbiîi ; od olszy, (Eden *. Olszowy pniak. Syr. 1595. Olchowe kłódki. Torz. Szk. 32. Szyty olchowe, ib. 18. Olszowy Marcin , ligneus, ine-ptus, stupidus. Cn. Ad. 784; Boss. ojyxï, 4y6nHOBarL; Vind. ofhieh, sstepilu, ein ftöljeriter Bieter, ein ungefdncfter ïülpel; cf. ochoczy jak pniak na ptaki; Slov. chitri ge , gako oloweni ptâk.

Slov. olśi ; Carn. jevshje ; Vind. oufhje; Croat. jalsseyje, jalsevina ; Dal. johische; Bosn. johiscte; Slav. johovina ; Boss. oJibXOBHHK'L, OfleiiiHHirb ; §. a) olszowy gaj, eilt (Er* lentMlbdjen. Lasy jednego tylko rodzaju drzewa, biorą od nich nazwiska: dębina, olszyna, brzezina. Ład. H. N. 88. — §. b) Drzewo olszowe. Tr. (Erlenfyolj; Ross. ojb-xOBHHa. OLSZTYN, a, m., miasto w Krakowskim z starostwem. Dykc. Geogr. 2, 238, eine ©tabt ttttb ©taroftej) im Ślrafamfcfyen«. OLSZTYNEK, nka, m., miasto w X. Warmińskim. Dykc. Geogr. 2, 239, Meilftein, eilte ©tabt in (Ermelanb.

cus.

OLSZYNA, y, z. ; Boh. wolśowj;

ołtarzyk’

a, m., demin., (Boh. oltar; Slov. oltâr; Hung. oltar; Sorab. 2. holtaf; Sorab. 1. wol-tar, wowtar; Carn. oltar, altar; Vind. oltar, outhar; Croat. oltar, oltaricz ; Dal. oltar; Bosn. otar, otar; Rag. ottâr , ottarich ; Slav. oltar ; Ross. ajirapt, OJTapfc , *ep-TBeHHHKTi, CBflTH.lHIUe ; Eccl. aJTapt, OitLTaph, npOCTHJHme, oyhcthahi|I6, TfcKEMiHKi», Tf»t.KHi|ic, (ob. Trebnik); §. 1) z Łac., ber Slltar; (sed cf. Ihre Glossar., qui offert vocab. septentrion, vêtus elt ; Angl. eald * ignis, et ar focus). ‘Prestoł albo ołtarz. Pim. Kam. 150. Kościoł zdobi oł

tarz , a człowieka miłosierdzie ; Slov. kostel krósi oltór, a ćloweka miłosrdenstwo. Którzy się z ołtarzem bawią , z ołtarzem się dzielą. Budn. 1 Cor. 9, 13. Swiaszczenni-kowi z ołtarza żyć potrzeba, nie mając inszej intraty. Pm. Kam. 373. Wziąłby z ołtarza. Cn. Ad. 420; (Slov. i z oltóra bi wzal ; łakomy nawet i na święte rzeczy). Wielki ołtarz, Slav. veliki altâr ; ber Ipodjaltor. ( Slov.

0ŁTARZNY-0 MACMICA.

OMA CNY - OMA N.

549

Prov. Èsce ge daleko welki oltar ; daleko ztąd do owad ;    Sîactytgefpenft. Aniculae vêtant pueros cdere in tenebris, ne

jeszcze nie amen). — Heretycy postawili katedrę prze-    spectrum hoc dévorent, quod eos insatiabiles reddat. Cn.

ciw katedrze , ołtarze przeciw ołtarzowi, to jest biskupa    Th. OMACNY, a, e, do zmacania w pociemku czyli po

swego przeciw katolickiemu. Sk. Dz. 178. Ołtarzyk    omacku, tyanbgretfltity. Grube a prawie omacne kłamstwo,

domowy. Cn. Th. Mucyus Scaevola wytrwał ogień na    Smotr. Apol. 77. Nie chcą ni widzieć, ni słyszeć, choć

ołtarzyku. Dirk. Kant. B 2. t. j. na ognisku od ofiary,    juz są te rzeczy i omacne, i na wszystek świat głośne.

Opfertyeerb. — §. 2) Ołtarz, pewne gwiazdy na niebie. J.    Smotr. Ex. pr. Cerkiew' nasza przyszła do takich oma-

Kchan. Dz. 16, eilt ©eftint. Ołtarza podobieństwo wy-    cnych ciemnot. Smotr. Apol. 60.

kształtowane jest na niebie z gwiazd. Otw. Ow. 59. 0Ł- OMAĆZAĆ, ob. Omoczyć.

TARZNY, OŁTARZOWY, a, e, od ołtarza, Slltar * ; Boh. et Slov. oltarnj; Vind. oltarski; Hung. oltóri; Ross. ox-rapHbiH. Ofiara ołtarzna. Groch. W. 25d. W. Post. W. OMĄCZYG cz. dok., mąką okurzyć, w koło pornączyć , be* 3, 464. Żarn. 1’ost. 3 , 34 b. Podstawek ołtarzowy. metylen ; Bosn. omueiti ; Hag. omûciti, pomûciti, mûciti. Budn. Lev. 4, 30. (Boh. oltafnjk; Bosn. otrnik * tuwal- OMA1Ć , f. ornai art. dok., liściem na około obwieść, belau*

bert ; (Vind. oseleniti, oblepeniti; dist. Croat. omajati labę/adare , agitando infirmare). Omaj wołowi rogi kwiatami. Chód. Gesn. 109. Omajony (Vind. lepenast, ose-len). Omajony ryciem; mający wyryte do koła bluszczowe liście. Wlod.

nia ; Rag. ottarniza sacellum).

OŁTYWA, OŁTWA, y. z., miasto w Kijowskim. Dykc. Ge-ogr. 2, 239, ein étabt im Słtfonnfctyen.

OLUTOWAĆ, f. olutuje act. dok.,

OMACZALNY, a, e, omaczaniu służący, junt (Sintcuictyen, (Stnmeictyen. Omaczalne naczynie, vas embammatis causa. Cn. Tli.

na około polutować, po-spajać, umlöten. Rurka w alembiku dobrze ciastem abo

gliną olutowana. Syr. 181.    OMAL, OM ALE adverb., niewiele, trochę, nictyt viel, wenig r

OŁYKA,    i, z., piękne miasto w wmjew. Wołyńskim.    Dyke.    ettDflS Sßettigcö. Lasu omal. Teat.    8. b, 50. Młodzi sta-

Geogr.    2, 259, eine ©tflbt in ÎBoltypnten. Adj. OŁYCKI, a,    tku mają omale. Pot. Arg. 264.    Takowa u mnie przy-

ie, n. p. Ordynacya Ołycka Xiazat Radziwiłłów, ib.    jaźń jest w pochwale, Której interes zaszkodzi omale.

OŁYS1EC, f. ołysieje neutr. dok. ; Boh. olyseti, oplchati ;    Min. Byt. 2, 164. OMAŁO, ob. Mało.

Bosn. oplisciviti, (ob. Plesz) ; Croat. opleshiveti, oplessi- ‘OMAM, u, m, omamienie, zamydlenie oczu, bie Serbien* vûjem,    pleshivem; fntyl merben. Podobno co osiwieć    miał,    bltng. (Ross. oówant oszustostwo).    Prawda nie ma tego

to on    ołysiał. Pot. Jow. 187. Boh. Kom. i, 402.    Mon.    omamu, którym błąd łudzi. Staś. Num. 2, 117. OMAMIĆ,

^4.    /• omami cz. dok., Omamiać niedok., oczy komu zamydlić,

otumanić, zwieść, blenben, bettyören, bevücfen; Boh. ośa-liti ; Vind. mamili, omamiti, shertati, omesti , klamiti, obmotiti: (Bosn. izmamim pellicio ; Croat. omamlyujemsze sopior, deliquium animi patior; Ross. oÓMaHyTb, oÓMaHH-BaTb oszukać , podejść , B3MaHtrrb , B3MaHHBan> powabić). Możesz ludzi omamić; boga nie oszukasz. Kras. Sat. 22. Omamić jest rzecz nieprzytomną udać za przytomną. Boh. Dyab. 361. Spektator omamiony aktora wcale zapomniał, a o osobie tylko udanej myślał. Teat. 24, 80. Czart. My jak omamieni, patrząc nie widziemy. Star. Vot A 3 b. Człek poczciwy, lada czym łatwm się omami. Zabi Amf. 12. Omamienie, czyn i skutek, illuzya , bte îdllfctyungj Ross. oÓMaHMHBOCTb. (Croat. omamicza, omilyavicza de-liquium, omàmlyiv vertiginosus). N. Pam. 2, 222. OMAMI CIEL, ‘OMOMICIEL. a, m., ‘OMOMILEK, lka, miący oczy, zwodźca, ber Serblenber. U Faraona gwałt się znajdowało omomilków, których obłuda Naśladowała istne boskie cuda. Leszcz. H. S. 107. Omomiciele u dworu. ib. 108. Ross. oÓMaHbmnicb oszust. OMAN, u, m. ; Boh. et Sorab. 1. woman ; Sorab. 2. olant; Carn. olànt, telôhje; Vind. veliki tousti koren, vornan; Croat., Bosn. et Rag. oman; Slav. oman, ovnika, veliki koren; Ross. oaiaHt, 4eBecio,b , yMaHB, ^eBactwb, 4eBaTHCHJ,b ; helenium , 511antimtrj, ziele, którego korzeń używa się na lekarstwo. Kluk. Rośl. 2, 239. Krup. 5, 136. Dziewiosił wieśniacy zowią oman pospolity, inula Helenium. Jundz. 414. Helena, gdy była w smutku, kładła oman w wino, a pijąc zapomniewała smutku. Przed. 125. [§. Oman, omam, omamienie ; Scrblenbung 2], Toć ty nas w błędach trzy-

O M.

OMACAĆ, oh. Obmacać. OMACMIE, OMACKIEM, OMACKA, po OMACKU, w OMACKU, OMACKU, adverb ,

w pociemku rekami macając; Ross. omynbK); tnt $tnftern tap= penb, mit ben $<kben tyerutnfutylenb, fütylenb, nictyt fetyettb. Już nic nie widzi, tylko w miejscu onym Omacmie stawia niebezpieczne nogi. P. Kchan. Jer. 178. Rej. Zw. 3 b. Rej. Post. G g 4. Oczy mgliste, ledwo co omacmie najduję. Prot. Kont. A 3., (Carn. tâvam, tapam, shtóram, shtorklâm ; Bosn. batati, gvirati ; Vind. podpadali, tepati). Polifem oko straciwszy, omacmie zchadzał lasy. Otw. Ow. 564. Wys. Aloj. 85. Omackiem przychodzą na teatr zaciemniony. Teat. 15, 68. Czy po omacku karty grać możecie? Gorn. Dw. 210. Po omacku? albo ja to kot? Teat. 53. b, 28. W nocy w omacku potkliwie idzie. Pilch. Sen. gn. 179. Ornacką w nocy namacał. Star. Dw. 30. Chodzą w omacku. Pilch. Sen. list. 4. 38. Pan bez własnego zdania omacku chodzi. Jabl Tel. 327. Myślimy omackiem, albo raczej nie myśląc chwytamy co pod rękę podpada. Mon. 69, 153. — Transi. Urodzi się drugi omacmie, i o ojcu nie wzwie, a gdy mu przyprą, w niebie go będzie chciał macać. G licz. Wyrh. B 6 b. — Subst. Ornacki * chodzenie po omacku, ba3 ïappen. Wypadł za niemi, nie bojąc się omyłki w'nocne ornacki. Pot. Arg. 418. (dist. Boh. ornacka * sos , podlewa, oh. Omo-czyćj. OMACMIGA, y, z, nocnica, ćma, straszydło cne; Bosn. maęicch, hudoba, koją nochjom plasci ; eût

no-

m., ma

550

OMANEK - OMDLEĆ.

O MDLIĆ - OMIERZCHNĄĆ.

masz, gdy dawszy przynętę, Bronisz smaku, zawodząc    omagan, omotizhen, omozhen , omedlen ; Slov. obnezna-

chuć w ‘omany kręte. Zab. 9, 45. Zabi OMANEK    njen). Nogi się chwieją pode mną, dech tracę, omdle-

nka, m., wino z manem. Cn. Th. Sllaittm t; Carn.    wam. Tent. 28. b, 181. Widzę go znowu, serce omgle-

olantin. OMANOW , a, e, od omanu, 2Ila »; Boh.    wa. Teat. 44. b, 34. Omglewanie. Oczk. Przym. W twa-

womânkowÿ.    rzy skazuje sïodkie omdlenie. Przyb. Luz. 46, §tn[efjmacjp

OMARMURZYĆ cz. dok. marmurem obîozyé, mit SWawtor    ten, ^tnfterben.— Coź to, drżysz Muzo, widzę już głos

Über5teï;eit. Omarmurzeć pass., Bosn. omramoritise ; Croat.    twój omdlony. Dmoch. Sąd. 51, mdły. OMDLIĆ cz. dok.,

omramorujemsze.    mdłości nabawić, osłabić, oijnmćtcfyttg mad)en; Bosn. omlo-

OMARTWIĆ , {'. omarti cz. dok , Omartwiać niedok., mar-    haviti , osłabili ; Vind. omedliti, obferbati.

twiąc przytępić, fafte^enb nOftumpfen, betäubenfüljlioé ma* ‘OMELIĆ, ob. Omylić. OMEŁTY, ob. Omieć. d)en. Przyczyniał ciału omartwienia. Groch. W. 250. Le- OMĘZYĆ, /'. omeży cz. dok., Omeżać niedok., wydać za karstwo członkom odziębiunym i omartwionym. Syr. 91.    mąż; Vind. omoshit; an einen fDîanit ycr^etrat^en, eilten

Rany omartwione. ib. 1421. Ruta niewiastom płód w    5D?amt geben, bemannen. Omężył poddankę swoje. Tr.

żywocie omartwia i wypędza. Syr. 545. OMARTWIEć nijak. ‘OMGLEWAG. Kosz. Lor. 180, ob. Omdleć dok., martwym się stać, abftcrbeit. Odszczepa omartwiała. ‘OMGLIG cz. dok., mgłą ocimić, benebeln, umnebeln; Vind.

obmeglati; Bosn. omaghliti; Croat. omeglujem obnubilo. Zwinąwszy obłoki, morza i rzeki omgliwszy, niebo ochmu-rzywszy, praw-i nam jakoby z nieba posłaniec. Smotr. Apol. 27.

Smotr. Ę.t. 14. (Boss. OMepTBkjocib bladość śmiertelna).

OMARZNĄĆ nijak, jedntl., w koło pomarznąć, befrterctt;

Boh. ornrznauti; Vind. omersniti ; Bosn. omrriznuti.

OMAŚCIĆ, f. omaści cz. dok., Omaszczać niedok., okrasić ;

Boh. omastili ; (Vind. obmastiti * ośpikować) ; Bosn. oma- OMIATAĆ, ob. Omieść. OMIEC1NY, plur., śmieci, februum. stiti ; Croat. omascham ; fett tttadjcu, aitmad)en.— Transi.    Mącz., Ü?el)rig, 2lbfel)rig, fîeljrfiaub ; (cf. Ross. OMeTHHa »

Popiół spalonego pćrza rolą omaści. Raur. Sk. 30. t. j.    otręby). Omieciny w młynie, w piekarni, kurzawa z mąki,

ognoi, bthtgen. OMASTA, y, i., okrasa, pozłota, $ctt    mąka subtelna, stochmal. Cn. Th.', Vind. meu, hmiu,

jurn 2lnmacben ; Boh. omastek, mastidlo, mastnota, ma-    mlinfhi prali, meuna moka, poliska. -- Fig. Odrzućcie

stnost. Gdy omasty flisom, osobliwie oleju nie staje, to    wszelką sprosność i omieciny złości. Radź. Jac. 1, 21.

im z piwem kaszę gotować. Haur. Ek. 172. Pilch. Sen.    Staliśmy się, jako omieciny u wszystkich. 201’tbd). 201,

list. 3, 198. Dudz. 48. Chlewne bydło w gospodarstwie    ob. Pomiotło.

użyteczne, i na omasty wygodne. Haur. Sk. 59. Sól, OMIEDZIC, f. omiedzi cz. dok., miodem zaprawić, mit $0* wino, dobra wola, bankietów omasta. Kchow. Fr. 94.    nig jungten. Ślaz warzyć w wodzie omiedzionćj. Urzed.

Omasta do posmarowania wozów. Pot. Jow. 179. t. j.    20. Ten sok ocukruj, abo lepiej omiedź miodem czy-

maź, kołomaź. OMASTNY, OMASNY, a, e, omaszcza-    stym. Spicz. 12.

jacy, omastę dający, tłuszczący, tłusty, fett utadjenb, fett; OMiĘG, u, ni., ziele, Doronicum pardalianches, gatunek Boli. mastnÿ. Gnój gołębi jest omastny do ziemi. Haur.    koziego korzenia. Kluk. Dyke. 1, 193, SBolfŚmurj, @turm*

Sk. 128. Barany z omastnych powracają pastwisk. Zab.    l)ut; piekielne ziele; Boh. et Slov. omeg, womeg, wiej

13, 55. Konia jego puszczają na omastne smugi. Zab.    mleko; (Ross. OMerü szalej jadowity).

13, 295. Hor. Rola dobra, tłusta, omasna. Haur. Sk. ‘OMIĘKCZYĆ cz. dok., wkoło pomiękczyć, nmmeid)en, runb 23. OMASZCZAĆ, ob. Omaścić,    um meid) ntadjcu; Sorab. 1. womechscham, (womechsche-

OMATAG, f. omata cz. dok., uwikłać, mataniem oszukać,    no Uniment urn); Vind. omezhiti, vmehkuvati ; Bosn. omek-

beriicfcu, nbernortbeilen. Każdego takiego marny świat oma-    sejati ; Croat. omekchavam. 'Nieomiękły, nie do omięk-

tał. Rej. Wiz. 12 b. Dobry obywatel nie omata, nie    czenia ; Vind. neomezhliu, cf. odmiękczyć.

oszali nikogo, pomniąc, że to nieprzystojna. Petr. Et. 91. OMIENIAŁOŚC, ści, z., chrypka, bte .^eiferfeit. Sok ten OMAWIAĆ, ob. Omówić" OMAZAG, ob. Obmazać.    omieniałość i ochrapienie odpędza. Syr. 189. OMIEN1EĆ,

OMDLAŁOŚĆ, ści, i., słabość, bezsilność, btc Oljltmacbt,    f. omienieje neutr. dok., (disting. oniemieć), okrzypnąć,

£){minäd)ttgfctt ; Sorab. 1. wotewatżo ; Carn. ommedlçvza,    mówiąc nagle głos utracić. Cn. Th, Reifer merben, bte

samedlçvka; Vind. omedleuje, omedlaviza, omaganje,    «Stimme üerlteren. Omieniałem już prawdę, ratunku wo-

omedleuza, oflabetjc; Slav. obamljćnje; Bosn. omloha-    łając. J. Kchan. Ps. 97. Wołając na grzeszne omienie-

vóst, slabost; Ross. oówopoirB. Przyczyna słabości i    jesz, a gardło twoje ochrapieje. Bzów. Roi. 56. Omie-

omdlałości mowry jest wr słabym uczuciu mówcy. Pir.    niały, ochrapiały, raucus. Mącz. Omienienie i zasipłość.

Wym. 220. OMDLEĆ, f. omdleje neutr. dok, Omdle-    Syr. 392.

wać, ‘Omglewać niedok. ; Boh. omdleti, omdljwati ; Slov. ‘OM1ENIC cz. dok. , wspomnieć, n. p. Przyjechawszy ku omdléwâm ; Vind. omedlet, oflabet, omagati; Carn. om- górze wyżej omienionćj. Kraj. Chym. B 6.; ermähnen, magam, ommedlim, ommedlçti ; Slav. obamliti ; Ross. 06- OMIERZGHNĄć, f. omierzchnie neutr. jedntl., mierzchem MepeTb, oóowpy, oÓMnpaib, (cf. obumrzeć); otmmäd)tig mer»    być napadanym ; Rag. omarknuti, zamàrknuti ; oon ber

ben, ttt    fallen. Jak się tego dowiedziała, za-    Dämmerung Überfällen merben. Podchmieliwszy sobie, wyraz omdlawszy, upadła na ziemię. Auszp. 35. Pływała    chodząc z kiermaszu, Wespół śpiewali, aż też omierz-

koło brzegu łódka wywrócona, W blizkości biedna Chloe    chli w pół lasu. Zimor. Siei. 226. noc ich zapadła , zależała omdlona. Chód. Gesn. 70. (zemdlała). Omdlały, (Vind.    skoczyła.

OMIERZIĆ, OBMIERZIĆ, ‘OBMIERZĘCZYĆ, f. omierzi cz. dok., hydzić co komu, 'ożadzić; (Croat. omraziti, omra-sujeiłi * obmówić) ; einem etmaé nerefeln; Rag. et Bosn. OMIESZKA, i, z., OMIESZKANIE, i», n., OMIESZKANINA,, omraziti tkoga tkomu ; Croat. omrasujem ; Ross. OMep-    y, i., zamieszka, mieszkanina, odwfoka, żmuda, mitręga,

Stryjk. 410. Vind. obmet, obmezhanje, obvershenje » obrzucenie.

3mtł, 0Mep3an.; Eccl. omoycHm, onioymsut. Obmierził    baâ 3<wbetn, Säumen, bte SSerfänmnt^; Cam. samuda ;

sobie i zbrzydzi! Alcynę. P. Kihan. Orl. 490. Łakomstwa    Vind. muditje, mudenje ; Sorab. 4. zakomda. Prędkość

starym a wilkowi drapiezy nikt nie omierzi. Fulib. 0.    siła daje; a omieszkanie siła bierze. Goni. Sen. 59.

Chcieli^ im swoje błędy zalecić, a ewanielią obmierzę-    Przyzwał ich; a oni też bez omieszkania przyszli. Stryjk.

czyć. Żarn. Post. 264-. Co mi wczora obiecywało pomyśl-    496. Żadnej omieszkaniny w wykonaniu zamiarów nie

ność, dziś sprawuje obmierzienie. Mon. 64, 347; mier-    uczynili. Krom. 563. OMIESZKAĆ, f. omieszka cz. dok.,

ziączke, tëfel; Bosn. omraza, nenavidost; Rag. omraza ;    Omieszkiwać fregu., Omieszkawać niedok. ; Boh. proza-

Croat. omraza odium. OM1ERZICIEL, a, m., sprawujący    haliti ; Sorab. 1. zakómdżam ; Carn. samudim; Vind. sa-

omierzienie, ber 38eteRer, ber einem etmcrê Jitm 6(îel mad;t;    muditi, obmuditi; Croat. zamuditi; Ross. npOMHniyTb;

Croat. merzitel abominalor, f. merzitelicza ; Rag. marzi-    Eccl. noKOCHimi, noiwe^JHTH, noMeiUKani, n040HC4aTH,

tegl aspernator. OMIERZŁOŚC , OBMIERZŁOŚĆ, ści, z.,    ncr>pT,i|iii, iieópery ; §. a) omieszkać czego * opuścić co,

ohyda, ber (Efel, bte dśfeltyaftigfeit ; Rag. omraza; Vind.    opuścić czas do czego, »erfäuttten. Swojej godziny omie-

omersanje, slob, slobnost; Ross. OMep3'kïOCTL, Mep30CTŁ.    szkała. Paszk. Dz. 75. Omieszkałeś lata, niemasz chleba ;

Najpodlejsze posługi uczynił, żadną się obmierzłością nie    omieszkałeś targu, nic kupić nie dostaniesz. Sk. Kaz. 511.

brzydząc. Sk. Żyw. 2, 380. W pośrzodku obmierzłości    Przenajświętszych ofiar ołtarznych nie omieszkiwajmy.

losu mojego. Teat. 47. c, 117. OMIERZLIWY, OBM1ER- Groch. 188. — §. b) lntrans. Odkładać, nie śpię— ZLIWY, OMIERZŁY, a, e, ohydny, hydliwy, brzydki;    szyć, jmtbern, fäumeu. Czemuż omieszkawasz wspomodz

Slov. ośkliwny; Bosn. omrrizao, mrrizgliv; Carn. sporne;    wołającym do ciebie? Biał. Post. 236. — Cum Dativo:

Vind. grosliu, gnufitliu, sloben, otejen, zhuden ; Ross.    Starać się będę, abym sprawom J. K. Mści nic nie omie-

Mep3KiS , Mep30CTHuii, Mep30icB , 6orOMep3Kiß ; Eccl.    szkał. Boh. Ossol. 2, 47. Nie omieszkałeś ojczystej obro-

OMep3e.itiH; efelpaft. Kto wielbi los cudzy, swój mu ob-    nie, Choć cię zastała ta wieść w cudzej stronie. Btaiob,

mierzliwy. Zab. 8, 329. Człowiek omierzliwy Ross. Mep-    Odm. 29. — §. c) Omieszkać do czego, opoźnić się, ftdj

3aBeitB. OMIERZNĄĆ, OBMIERZNĄĆ, f. obmierznie neutr.    oetfpaten. Spracowawszy się łowami, tudzież, iż wieczór

jedntl., ohydnąć; Rag. omarznuti, omrazitise; Bosn. omr-    był zaszedł, do Trok też omieszkał, nocował Król w ko-

riznuti, dogrustiti ; $nm ®fel tt) erben. Chceszli komu wino    tarach. Stryjk. 354. Widząc lud, iż    omieszkawał    Mojżesz

ożadzić, utop' w nim węgorza,    i tak daj je pić opiłemu,    znijść z    góry.... W. Exod. 32, 1.    Omieszkawa    mój pan

od tych czas mu omierznie, a    będzie mu już przykre,    przyjść.    Budn. Lev. 12, 45. Nie    omieszkał do jego

tak że go pić nie będzie. Sienn.    501. Zbytnie pracowanie    obrony.    Jabl Tel. 31. Płakać będą    na ostatnim    sądzie »

koniem, czyni mu omierznienie skakania albo inszych    iż już do zbawienia omieszkali. Sk. Kaz. 5. Omieszkanie,

sztuk jego. Cresc. 523. Gnoju w ogrodzie trzeba mieć    nieśpieszenie, ociąganie sie, ba» Saunten; Sorab. i. za-

dostatek, aby dla chudości ziemi ogród    gospodarzowi nie    kwileno ; Carn. kasnûta. — §. d) Omieszkać dom, po-

omierznął. Cresc. 509. Mnie już dawno    omierzły    te dymy    mieszkanie w nim mieć, zamieszkać go; Vind. obstanu-

twoje. Rej. Post. M mm 2.    '    vati en krai, stanuvati., prebivati v enem kraju; ettt $au$

OMIERZYĆ cz. dok., w koło wymierzyć,    określić,    limmef*    bemofmen. Dzikie nieomieszkane kraje. Teat. 47. c, 57.

fen, runb um almtejfen. Kościoł wielki, szeroki, nie ma-    ‘OMIESZKAŁY, a, e, ugłaskany, jaljm. Xiążo miał przy

jąc końca, wysoki i nicomicrzony. Podw. Syon. Q 3 b,    swoim dworze lwa omięszkałego miedzy ludźmi. Haur. Sk.

nieograniczony.    318. 'OMIESZKAŁY, a, e, ociągający się, powolny, mi-

OMIESĆ, f. omiecie, omiotę cz. dok., Omiatać, Obmiatać    trężny, sattbemb; Sorab. 1. zakwilerski, (zakwilieżer mo-

niedok.', Boh. omesti, omjtati; Sorab. 2. homafcż; Sorab.    rator); Boh. promeśkaly; Carn. kasne ; Vind. kefèn.

1. wobmètam; Rag. omèsti, metem; Carn. ommętam ,    'OMIESZKAŁOŚĆ, ści, i., mitrężność, bte SöUflfamfeit;

(ommêlu » miotełka) ; Vind. obmetati; Ross. oóiiecTt, 06-    Vind. kefnost, toshlivost, mudnost, mudlivost, fhulenje.

MeTüTt, oÓMeTUBaTŁ; §. 1) w koło zamiatać,‘pomiatać, OMILKNĄĆ nijak, jedntl., umilknąć, zamilknąć, ob. Omie-ltmfegen, befegett. Przywiązana miotłą u wierzchu żerdzi,    nieć, oerfhtmnteit ; Sorab. 1. wobmëlknu, womèlknu ; Vind.

omiatał kruczganki. Wys. Aloj. 342. Miotła omieciony,    obmouzhati; Bosn. omuknuti; Croat. omuknńjem. 'Omilkły

zwierzchownie oczyszczony. Gil. Post. 292 b. [Rosj. oó- Bosn. omukao , omukla , omuklo, raucus.

Men, 1) zmiatane kupy, 2) sieć na sobole 13 sążni dłu- OMINĄĆ, ‘OBMINĄĆ, f. ominie cz. jedntl. Omijać, 'Obmi-ga). — Fig. Darmo przysieść na miejscu, wszystkie cztery    jać niedok.-, §. 1) zbaczając mijać, okolić; Vind. ogiba-

kąty Radby obmiótł, jak mówią, nawet i piec piąty. Zab.    tife, vgenitife, opustiti ; Croat. vugnati, vugiblyem ; an3*

14, 52. (wszędybył, powsinoga, miejsca nie zagrzeje, et'    metdjCU, umgeben. Często człowiek chcąc ominąć jeden

mttb an feinem £)rtc matm). — §. 2) Obmiotać, obmieść»    dół, wpadnie w drugi. Gorn. Dw 156. Przeciwić się

obrzucić, rzucić na koło czego; Vind. obmetati, obvre-    każdemu, nie stałoby człeka, Kto nie łaskaw, lepiej go-

zhi; runb um metfeit. Litwa z ostatków spalonego miasta    ominąć z daleka. Simon. Siei. 94. Złe daleko omiń, Le-

drzewo biorąc, obmiotali zamek w około, i zapalili.    piej ominąć, niż się powinąć. Cn. Ad. 1332. (cf. gdzie-

nie przeskoczysz, podleź). Czemu to Waszmość Mospanie    rzyć, w mniszy habit ubierać, postrzydz na mnicha, junt

Starosto, Obmijasz pany, a nie idziesz prosto ? Bratk. B    SJîimdje machen, ben 5DÎ0ltcb3ba&tt attiédît. Chcąc się do

4. Omijanie, ominienie Eccl. oÓMHiiOBGHie, 06x04^, Ta-    mnichów na sądnym dniu przyszyć, Kazał się jeden po

Kaa 4opora, koch MHHOBaTfc He jlsh. — Transi. Ja smu-    śmierci omniszyć. Pot. Jow. 2, 59. Omniszyl go ociec;

tnych twoich losów nie ominę, Ciebie wybawiam, ale    ale porzucił potym kapicę i zakon. Nar. Hst. 2, 220.

sama zginę. Kras. Oss. D 2 b. t. j. nie opuszczę, tclj    Uwiadomiono Żółkiewskiego o omniszeniu Szujskiego. Nar.

»erlaffc btdj tu beinent ttnglucfe nicht — $. 2) Neutr. Upły-    Chodk. 1, 404. Prosili opata o wydanie omniszonego

nać, przejść, Darüber geljeit, »erließen. Będzie dobrze, gdy    Kazimierza. Nar. Hst. 2,269. (postrzyżeńca).— §. Omni-

złe ominie. Cn. Ad. 11. ‘OMINĘŁY, a, e, upływający,    szyć świnie, ob. Mniszyć.

przechodzący, kończący się, üorüber flefyenb, ftd) cnbenb. OMOCZYĆ, *OBMOCZYĆ, f. omoczy cz. dok., Omaczać,

*Obmaczować niedok. ; Boh. omoćiti, omaćeti ; Sorab. 1. womacźżuyu ; Vind. omozbiti ; Rag. omocitti ; Bosn. omo-citi, okisnuti, smociti, stopiti, oquassiti; Croat. omà-chem; Ross. oómouhtł, oÓMa^HBaio, oÓMaKHyTb, oÓMa-KHBaTt ; Eccl. OMOuaio, OMaKaio ; §. 1) moczyć co w czym, włożyć w co mokrego, eintaucfyeit. W wódce flejtuszki obmaczane. Syr. 293. Rozpuściwszy ten sok z miodem, knotki w tym obmaezować. Syr. 658. Kąsek chleba w wodzie omaczanego. Wys. Aloj. 81. W twoim napoju ob-moczę pióro. Suszyć. Pieśń, 1, C 3 b. Ręce w krwi niewinnej omaczacie. W. Post. W. 282. Język w piekielnym omoczony jadzie. P. Kchan. Jer. 112. — g. 2) Omoczyć co w czym * oblać, Begießen. Beneßeit, befeuchten. Mieczem krwią pana swego omoczonym, przebił się. Warg. Wal. 213. Naczynia służby ewanielickićj nie bydlęcą, ale krwią rozumnych ofiar ornoczyli. Birk. Dom. 120. Na twarzy łzami omoczona. P. Kchan. Orl. 1, 105. Omo-czenie Rag. omaka. OMOKNAC , f. omoknie neutr. jedntl., w koło przemoknąć; Bosn. okisnuti, stapatise ; Ross. 06-MOKityTB, ooMonaTŁ ; runb nut naß werben. Włos omokły mirrą. Hor. 2, 107. Min., umneijt, umfeucbtct. We łzach omokłe oczy. Min. Ryt. 1, 177. *OMOKRZYĆ, /. omowi., z Franc, omelette; gatunek jajecznicy. krzy cz. dok., omoczyć czym, oblać; Vind. omokriti ;

Bosn. omokritti ; begießen, untgießett, umfeueßten. Chmury w mokrość obrócone będą i ziemie sam i tam omokrza. Fur. Uiu. G 2.

Nasz areyofiarownik trwa na wieki, nie ominęłe ma ofia-rownictwo. Budn. Hebr. 7, 12.

OMINOWĄĆ, ał, uje, cz. niedok., z Łac., źle wróżyć, 33Ö* fe3 prophezeit, abnett. Przeszłych rzeczy żałuje, niniejsze mu ckliwe, Przyszłe zaś ominuje nader nieszczę-ŚllW 6 J\.J lîl

‘OMKNĄC , 'OMSKNĄĆ , OMUSNAĆ , /’. omknie cz. jedntl.,

Omykać niedoli., osmykać, oberwać, rttttb lim abreißen, bejupfen, abjupfen; Vind. omufniti, ofmukniti, omesti, omekniti ; (Bosn. omusti mulgeo)', Rag. omüsti ; (Vind. omufovez, omufnik « drący pióra). Depilatus, oberwany, omkniony z włosów. Macz. Ogoli ci brodę brzytwy najemną, i omknie ci brodę. Radź. Jes. 7, 20. Stric.ta folia ex arboribus, omknione. Mącz. Omsknąwszy kwiatki z różdżek, listeczki usiekać. Syr. 1355. W ocemgnieniu z drzew' Otrys omkniony z gruntu; nudus erat. Zebr. Olu.

310. Skóra omkneła sie z niego; direpta per artus. ib. 149.

OMLEĆ cz. dok., Omielać niedok., w koło pomieć, mitb itm abmaleu, abretben tu ber SDîüble; Boss. oóMoaoTb. Ryżu przywożą do nas ziarna już omełle ; rośnie jak jęczmień.

Spi.cz. 125.

OMLET, u,

Wid. Kuch., eine 3trt (EmTucheit.

OMŁODZIC, f. omłodzi cz. dok., Omładzać niedok., omło-dzić, młodość przywrócić; Sorab. 1. womodźam ; Vind. omladiti, pomladiti ; oerjungeit, jung machen. Na rodzenie ‘OMOMICIEL, ob. Omamiciel.

Izaaka Bóg zgrzybiałe ciało Abrahama i Sary omlodził OMOSCIC cz. dok., mostem okryć, bcBrncfett; (Ross. oómo-i prawie ożyw ił. Sk. Żyw. 1, 242. — Omłodzenie Vind.    ctutł , oÓMamnBaTb obrukować).

pomladitje.    OMOTAĆ cz. dok., motaniem uwikłać, beiDtcfeln, rnub um

OMŁÓC1C, f. omłóci cz. dok., Omłacać niedok. ; Boh. omla-    rermiifclu ; Rag. omotatti ; Vind. obmotali, obmotiti, pre-

tit ; Vind. et Bosn. omlatili; Rag. omlatiti ; Ross. oómo-    motiti, smotiti ; Bosn. omotati ; Croat. obmótam , omota-

jiOTHTb, o6MO.iony, OMOJiantiBaib, oÓMO.ianHBaib ; do końca    vam ; Ross. oÓMOTaib, oÓMaibiBaib. ‘OMOTACZ, Vind.

wymłócić, auöbrcf^en. Tr. OMŁOT, u, m., omłócenie,    premotovez.

baö 3Iuôbrefcben, bie Sluêbrefdjung, Slbbrefcijung. Po omłocie OMOWA, OMÓWIĆ, OMÓWKA, OMOW1SKO, OMOWNY, lnu zaraz snopki związać potrzeba. Przędz. 10. Byłem    ob. Obmowa etc.

przy uprawie, przy żniwie, przy omłocie. Kras. Pod. 1, OMROCZYĆ cz. dok., Omraczać niedok., mrokiem obwieść,

14. Gdy kłos kwitnie tylko od śrzodka, omłot śrzedni,    ocimić, yerbunfellt, Perftnfterit ; Vind. obmrazhit, omra-

gdy tylko od wierzchu, omłot podły gospodarze sobie    zhiti, omerkniti ; Ross. OMpamtTb, OMpauaTb. Już go na

obiecują. Kluk. Rośl. o, 206.

552

OMINĘŁY - OMNISZYĆ.

OMOGZYĆ - OMSZEĆ.

poły srogiej śmierci cień omracza. Tom. Roi. 84.

‘0MN1EMAC się, n. p. Gdy kostki.grał, a za szczęśliwym OMROZIĆ , cz. dok., wkoło pomrozić, befrierett; Boh. omra-urzuceniem do onego, co z nim grał, rzekł, zabij, le- zyti; Vind. omrasiti; Ross. oóaiop03HTb. gaci też Rzymscy w tym do pokoju wmszli, omniemawszy OMRUCZEC cz. dok., w koło mrucząc obejść, untmuttCtt, się harcerze onym słowem, rzucili się na nich, słowo    umgmtrmt; Sorab. 1. wobmorkotżu ; Croat. obmermravam ;

igrzyska sobie rozumiejąc i wykładając za rozkazanie. Warg.    (Ross. pÓMoponHTb, oÓMOpauHBaTb oczarować).

Wal. 332. w mniemaniu omyliwszy się.?    OMSKNAC, ob. Omknąć.

OMNISZYĆ, f. omniszy cz. dok., mnichem robić, okaptu- OMSZEĆ, f. omszeje neutr. dok., mchem obrosnąć, sple-

OMULIĆ - OMYLACZ.

OMYŁEK-OMYLNIK.

553

śnieć, fcemoofeit, Üefdjimmeltt. Muscosus, mchem obrosły, omszęmy, mszysty. Mącz. Situs, pleśń, omszenie, ib.

OMULIC, f. omuli cz. dok. , Omulać niedok., mułem abo błotem omazać, mit ©djlamm umfubeln, &efd)lammen. Cn. Th.

OMUROWAĆ, OBMUROWAĆ, f. omuruje cz. dok., murem obwieść; Boh. obezditi; Vind. obsidat, obsydat, okulsi-dati ; Rag. obzîdati ; Croat. obzidâvam ; ummauern. Obmurował a oprawił miasta w żydostwie. 1 Leop. 1 Macch. 14, 33. Wolno dworzec każdemu grodzić, oparkanić albo obmurować. Szczerb. Sax. 246.^6. 113. Miasto dobrze obronne i obmurowane. Sk. Żyw. 1, 354; Bosn. obzidan ; Eccl. crfcHaTbw. Obmurowałeś go^w obronie twojej, iż mu nikt zaszkodzić nie może. Sk. Zyw. 2, 371. Obmurowanie, Carn. obsidje; Rag. obzida.

OMURZYĆ cz. dok., oczernić, ftef$ntóqen, ttmfônrôrjett; Bosn.

omrricciti, oęrrniti.

OMUSNAG, OMSKNAĆ, ob. Omknąć.

OMYĆ, OBMYĆ, f. omyje cz. dok, Omywać, Obmywać niedok. ; Boh. omyti, omywali; Vind. omiti, omivati, obmiti, obmivati ; Ross. oÓMHTb, oÓMUBaio, OMMBaro, omutł, omłi-brtł ; w koło pomywać, abtrafdjen. Ręce omywasz zmazawszy sumnienie. Groch. W. 199. Z rąk twych brud wodą zmywasz, omyj wprzód sumnienie. ib. 163. Grzechy krztem są odpuszczone i omyte. Gil. Kat. 342. Omycie grzechów, ib. 308. (cf. ablucya). — Obmyć się z czego, oczyścić się, ftd) ttott CtttmŚ reinigen. Chciał się obmyć z tego, iż tyle puinałów u niego znaleziono. Nag. Cyc. 64. (Ross. oómuiokb resztka mydła z omycia pozostałego , oómhjkh mydliny). OMYDLIĆ cz. dok., w koło pomydlić, foefeifen; Vind. ofhefati.

OMYKAĆ, ob. Omknąć

*OMYŁA, y, z., OMYŁKA , i, z., omylenie się , błąd, ein 33erfel)en, Srrtÿnm, ^e^ler; Boh. omyl; Slov. omył; Carn. smôta , smôtnâva ; Vind. smota ; Croat. pregrèska ; Ross. norptuiHOCTb, npopyxa; Eccl. ocMoipna, oumôna, He^o-ra4Ka, npocMOTptHie. Omyłka się stała, bierzemy jedno za drugie. Teat. 10. b, 74. Wszystko to jest wielka omyła. Ryb. Ps. 115. Zła inteneya błąd czyni ; ale omyłka uwalnia od winy. Zab. 14, 354. Omyłka nie czyni winy. Pot. Arg. 87. Patrz jak Bóg każdą rzecz ku dobremu końcu przywieść umie, a jaką tu szpetną omyłkę sprosny czart wziął, jako ją i dziś na każdym bierze, kto wiernie ufa Bogu. Rej. Post. E 5. (omylił się, oszukał się, omyliła go nadzieja, chybiła go). — (Ross. Prov. H Ha CTapyxy ÓHBaers npopyxa ; i stary popełnia omyłki). Omyłka w służbie Ross. npocjyra; omyłka drukarska onenaTKa. W drukowaniu xiąg wielkich, trudno ustrzedz się omyłek. Budn. Bibl. praef., Stytcffetyler. — §. Omyłka , rzecz omylna , chybna , w czym się mylą ; etroaS ïritgenbeS, £rug, £ânfd)nng. Uważaj, jak się masz kochać w tych doczesnych omyłkach a w łudarstwach świata tego. Rej. Post. E e 5. OMYLACZ a, m., omyl-nik, oszukacz, podchodziciel, supplantator. Mącz., ber 3rremad)er, 3rrefuljrer. Świat ten omylny zawzdy miał takie omylacze a takie zwodniki swoje. Rej. Post. 1 i Z. ib. li%. ib. M 2. Omylacze a fałeśnicy. Rej. Ap. 17.

St« vmiK Lindeg« wyd. Î. Tom 111.

Fałeczne wykręty tych omylaczów dzisiejszych, którzy wedle mózgu swego pismo *szpocą. W. Post. W. 134. Nie słuchajcie tych omylaczów, którzy źle o ziołach piszą. Syr. 677. OMYŁEK, łku, m., chwaścik, po którego zjedzeniu zawrót głowy cierpią, ïoUfrmit, ob. Szalej. OMYLIĆ, *OMÉLIG (Smotr. Nap. 28), f. omyli cz. dok., Omylać niedok., Omyliwać frequ.\ Boh. omeyliti, omeyljm, meyljm; Sorab. 1. woyebam ; zwodzić, oszukiwać, w błąd wprawić, błędu nabawić, einen irre führen, irre masetu Nazwiska dwóch Słowiańskich krajów podobne do siebie, t. j. Rugia i Russia, często omylają pisarzów. Nar. Hst. 2, 225. Nie trudno się omylić, kiedy miłość sądzi. Morszt. 297. pobłądzić, irren. Zmysły nasze omylić się bardzo łacno mogą. Sk. Zyw. 62. Omyliła mię droga, viam alienam pro mea arripui. Cn. Th. Wielki ten medyk uchybił tu brodu, i bardzo się omylił. Syxt. Szk. 164; Ross. oÓMHuiyjHTŁCfl, oÓMHUiyjHBaTŁCH. Omylić się w służbie Ross. npocjiy>KHTbCfl. Wzięłam Wc Panią za tę panią, która jest bardzo grzeczna, alem się omyliła. Teat. 38, 15. Omylić się w czyjej osobie, wziąć kogo za kogo innego, einen oerfennen ; Vind. preposnati, preposnatife.— §. Omylić, nie odpowiadać danej abo powziętej nadziei, zawód uczynić, zwieść, einen tćtufdjen. Omylił nadzieję nasze. Pilch. Sen. gn. 291. Kto przysięga bliźniemu, a nie omyła, podoba się Panu. 1 Leop. Ps. 14, 5. Chcąc omylić kupce winne, miewają garnek nowy woniącym winem pierwej dobrze napojony; w tymże dają kosztować wina, które przedają, a będzie pod nosem dobrze woniało. Cresc. 546. Bóg sobie dufających nie omyła. Sk. Zyw. 1, 241. Herod widząc, że był omylon od mędrców, rozgniewał się. Biał. Post. 63. o Leop. Math. 2, 16. (żc go oni omylili. 1 Leop.). Sen śpiącego omyliwa. Jabt. Tel. 263. (omamia, łudzi). Nie jeden powziętą o sobie w młodości nadzieję omylił, nim jeszcze do starości przyszedł. Ossol. Sen. 72. Faraonie, nie chciej więcej omylać , byś puścić nie miał ludu. W. Exod. 8, 29. Nie bądź fałecznym świadkiem, a nie omylaj nikogo wargami twe-mi. Radź. Prov. 24, 28. Obiecował, że mię nie miał zdradzić, ani omylić, gdybym mu myśli moje odkryła. Baz. Hst. 71. (oszukać). Omyliła mię wieczerza, non qualem sperabam coenam habui. Cn. Th. Omyliła mię droga, iter ut sperabam ingressus non sum. ib. Wszak się nie omylę na łasce Pana mego. Teat. 43, 58. Omyliła go nadzieja ; (cf. spadło mu z grzanki ; cf. jakby mu psi objad zjedli ; cf. chucha w garść). Bóg omylił ich w tym przedsięwzięciu. Baz. Hst. 2. (nie zdarzył im). — §. Aliter: Wystawił przed się puklerz, i tak cios omylił. Dmoch. II. 2, 221. mylnym, chybnym uczynił, odbił, parowTał. OMYLNIK, a, w., §. 1) omylacz, zwodźca, ber 3rrentfl^er, 3rrefüljrer. Omylnicy powiadają, że jeden był chrzest Janów i Chrystusów. Biał. Post. 57. Zwodniki, zdrajcę, omylniki. YV. Post. Mn. 383. Omylniki, wykrę-tniki prawdy pańskiej. Rej. Ap. 13. Hrbst. Lek. K 2. Ci omylnikowie. VF. Post. Mn. 2, 175. Jeszcze i drugi błąd tych omylników obalony. Sk. Kaz. 549. Sąsiad jego, omylnik, nie ewanielik, znak męki bożej strącił był z krzyża na gruncie jego; Tarnowski pozwał tego omyl-

70

4. ON, ONA, ONO; (Boh. onen

- cr*

; Bosn. et Slav. on, ona,

354

OMYLNOŚĆ - ON.

O N.

nika. Orzech. Tar. 405. (cf. heretyk, kacerz). — §. 2) Botan. Omylnik, ziele; asarina. Syr. 47. ©tein ©unbcnttamt. OMYLNOŚĆ, ści, z\ ; Boh. omylnost; poehybność, bte gc^lOarfeit, gel/ler(>ûft'gFett. Omylność była pisarzów, którzy omylnie to miejsce pisali. Biał. Post. 58. Przetrwali te wszystkie burzki a omylnośei świata tego. Rej. Post. Y y i. (chyby, niepewności). Omylność pomyślnego skutku nie może mu być przypisana. Mon. 76,39. (uchybienie). OMYLNY, a, e, OMYLNIE adverb.) Boh. omylny, omylne; §. a) mylący, błądzący, błędliwy, irrig, fe£s lerljaft. Bóg jest słowny w obietnicach swoich, a żyrlo-wie w powieściach swoich omylni. Biał. Post. 443. Zy-dowie Boga omylnym czynią, utrzymując, że Mesyasz jeszcze nie przyszedł. Piał. Post. 443. Omylne mniemanie. Wiśn. 490. Szaweł z uprzejmego serca, ale z omylnej głowy, wielką Bogu posługę czynić rozumiał, święte jego zabijając. Sk. Zyw. 4, 54. Omylnie to miejsce pisano. Biał. Post. 58. — §. b) Act. Zwodzący, pochybny, niepewny, ićutfcbenb. Ach jako rzeczy omylne człowiecze. P. Kchan. Jer. 198. Omylny jest żywot ludzki, a snowi i obłudzie podobny. Sk. Zyw. 1, 4 3. Tu się przypatrz, jako to omylnikom omylne rzeczy. Weresz. Reg. 121. Będę omylnym duchem w ustach proroków. 1 Leop. 3 Reg. 22, 22. (fałszywym. 3 Leop). Świat ten omylny za wżdy ma takie omylacze i zwodniki swoje. Rej. Post. Ii 3. Przyjaciel omylny. Rej. Zw. 94 b. Boras biały hałunowi podobny, tak iż wielom jest omylny. Sienn. 593. Bilinguis, dwujęzyczny, niepewny, też mówimy omylny. Macz. — §. Gdyby chłop piérwéj chcący się oddalić od dawnego pana, a potem u niego dobrowolnie został, tedy za zwiedzenie zapłaci kopę groszy; i ta kara nazywa sie omylna. Cza<k. Pr. 2, 201.

OMYTY, OMYWAĆ, ob. Omyć.

O N.

ona, ono; Slov. on, ona, ono; Sorab. 1. won, wona , wono , G. jeho, iho, jeje; Sorab. 2. w-oni, won, wmna ; Carn. on, ona, onu, (une, gune*ówj, G. njega, f. nje ; Vind. on, ona, onu; Croat. on, ona, ono, G. nyega ga , f. nye ; Runy. cii; Rag. onni, on , öna, öno, G.

ono; Ross. on*, ona, oho, Johlih ów); Eccl. e, ero, on-cift, OE!i>cni|.i, TaKoîi to no hmchh, tokom to, tote to, f. en; cf. 9Î b r ( d ćb (. gumien; Carn. sup. gun ; cf. liai. uom; Lat. homo; Gall. homme, cf. on; Dan. han; Grace, óg, tj, ó, Acc. 6v\ cf. flebr. Nin hu); demonslr.\ ów, jener, jener ba. Tyśli on jest Eneasz, bogini którego Anchizesowi cnemu Wenus urodziła. A. Kchan. 23. Pan idzie, on przy nim; gdy Pan chory, on usługuje, zabiega. Gorn. Sen. 276. Gdy Pytagorejćzyków kto pytał o przyczynę jakiej ich nauki, tylko odpowiadali: on tak pow iedział. Warg. Wal. 340; (ipse dixit, àvroç eepa). Każdy w one słowa Pawła ś. pilnie patrzyć ma. Biał. Post. 279. Odpłata i na tym świecie i na onym. Karnk. Kat. 293 (na tamtym). Zimie lato ustąpić ma, a zima ono miejsce zastępuje dotąd, aż je onoż lato z miejsca

zasię wyprze. Podw. Wróż. 37. Przewieźli go na onę stronę morza, i Leop. Math. 46, 5. [Vind. na hunei strani ; adject. hunostranski * na onćj stronie lezący). One i one tam się cuda przytrafiają. Żygr. Gon. 66. (te a te). Mój on Józef mi zginął, niestety mój Józef; Twój on Józef ci zginął, niestety twój Józef! Min. Pyt. 4, 273. Znik-czemniał bardzo, bardzo się odmienił, Jakoby nie on, skoro się ożenił. P. Kchan. Jer. 262. Juzem ci nie on; ulartoć mi rogów. Cn. Ad. 664. On ty, quisquis es, quic-quid tibi nomen est. Cn. Th. — Neutr. Ono, jeneâ. Im ono sroźsze a okrutniejsze było, czym mu grożono, tym większy od wybawionego dank odniesiemy. Gorn. Sen. 53. — $. Ono, ono iste: periphrasń obseoenae vel sor-didae rei, ut stercoris, podicis, membrorum quae velantur. Cn. Th. (cf. onaczyć) ; jenes , (wa$ matt beśf SBoIjlftanbeä wegen ntdjt nennen mag). Świnie tu były, człowieka na potrzebie nie poznały, a ono (gówno) zwietrzyły. Dwór. F 4. Kręci się, by ono iste w przyrębli. Pys. Ad. 26. Chętnie mu dała i gęby i onego. Burt. C 4. Latini si-militer usurpant pronomen illud, ut Calullus aliquoties in rebus, quas pudor nominare vetabat. Cn. Tli. — 2. ON, ONA, ONO, pronomen personale. 3 personae; Boh. on, ona, ono, G. geho, ho, nèho, gj, nj; Ross. ohi, ona, OHO; er, (te, e§; (cf. annot. Etymol. 21 big.). Gen. jego et go, jéj, jego; Dat. jemu et mu, jej, jemu, Acc. jego et go, obs. *Gi, Mi qu. v., cf. Eccl. u, BMtcTO icro ją, je; lustr, nim, nią, nim; Loc. w nim, w niej, w nim ; Plur. Nom. oni, one; Gen. ich; Dat. im; Acc. ich, je; lustr. niemi; Loc. w nich; §. 4) Genit. jego, jéj, plur. ich; possessiv. 5 pers., (eilt, tfjr; Garn. njegov, njegova, nje-govu; (eilt; in relatione ad femininum; Pol. jéj » Carn. njen, njena, njenu, tyr; Croat. nyegov, -a, -e, (ein, f. jéj » nyeji, -a, -o, vel nyihov, -a, -o ; plur. Pol. ich * Croat. nyihov, -a, -o (2. Pański); Slav. njegov, hjegova, nje-govo, f. njezin, njezina, njezino, plur. njiov, -a, -o; Bosn. gnegov, -a, -o; Eccl. eroBuił, OHoroßtiö, 40 mjro npnna4Jie>KainiH. — Jego to, a nie moja przeze mnie gadała mądrość. Jabl. Tel. 73. Zna Bóg, którzy są jego. Biał. Post. 4 20, bic (ein (iub, bie ©einigen, bie i(»m angeboren. Nieszczęśliwi ludzie na wysokich urzędach; gęba ich, nie ich* ręce ich, nie ich; oczy ich, nie ich ; ledwie myśl ich. ub. Roz. 220. — §. Obsol. Mejéjsjéj, *jeich « ich. Włożył koronę na 'jejéj głowę. Auszp. 43. Wszystkie "jeich chóry. ib. 441.— §. 2) Praecedente ver-bo, non ponitur jego , jemu , nisi in neeessitate expressio-nis demonsłrationis, anlithesis causa, jego kocha, a ciebie nie cierpi; jemu dałem, nie tobie, sed antiqui prae~ sertim poetae, non observant hanc regulam sic stricte ut recentiores : n. p. Dasz półmisków sto, da on tyło troje; Ty go (jego) upoisz, on woźnice twoje. Groch. W. 564. — §. 3) Praecedcnli praepositione, mutatio casuum haec est: Gen. niego, niej, niego; Dat. niemu, niej; Acc. niego, nią, nie; lustr, nim, nią: Loc. w nim, w nićj ; Plur. G. nich; Dat. nim; Acc. nich. nie; Instr. niemi; Loc. w nich. e. gr. Bez nićj. Teat. 49. b, 54. Do niego, ku niemu, ku niej, przez niego, przez nią, z nim, z nią. Teat. 49. b, 34. W nim ufam a ty w nićj. Do nich

ONACZYĆ - ON AKI.

ONDZIE - ONIEMIEĆ.

555

6 èxetvivoç, illius modi. Cn. Th., owaki. Wlod., »an btefer 3Irt. Onako, illo modo. Cn. Th., Croat. onak. (B>h. ona-kÿ inszy, onakost, onaknost odmienność). "ONDZIE, ONDZIEZ adverb. loci, tam, tamże, ba, bart; (Carn. on-di ; Itul. onde ; Lat. hinc, cf. inde ; Eccl. otih^e, BOHÆfe ; Boh. onde y onde kędy niekędy; Slav. ondi*tam; Slav. onda * w ten czas; Croat. tada, onda* wtedy). Jeśliby wam kto rzekł: oto tu jest Chrystus, abo ondzie , nic wierzcie. Sk. Kaz. 445. Uciekając odciągnął, i pokazał im: ondzież są ci, z któremi myśmy bitwę stoczyli. Budn. Apoplit. 84. ONĘDY adverb., tamtędy. Wlod., illac. Cn. Th., jenen 2Beg, ba burd), bart I)ttt ; Croat. onud, onuda ; Eccl. oilÄßOY ONEGA, i, z., rzeka i jezioro w Państwie Rosyjskim. Dykc. Geogr. 2, 259, ber §luj$ mtb ©ee Onega. ‘ONEGDÀ, ONEGDAJ, ‘ONEGDY, ‘ONGI adverb. temp. ; (Boh. onehda, onehdy; (Etym. onego dnia); Morav. ondyno ; Slov. onehda, onehdi, onahdi; Carn. undan, umiane, unkrat nuper ; Vind. vunou, vounuka ; Slav. ono-madnje; Bosn. ondan , trecchi dan, prikosjutra, onoma-dne ; Rag. ondan post tertium diem, onomàdne nudius quartus, prikôndan post quartum diem ; Croat. onomàdne (cf. Croat. neki dan» przed kilką dniami); Sorab. 1. won-dé , nedawmo, wóndano, wódanko ; Sorab. 2. wongano, ganno; Ross. 0ii0Me4HH, 04H0Me4iiHCb, OHOMHHCb, Ha-MHHCb; Eccl. Hiiorp aliquando, alias, OH0r4a nudius quartus; §. a) indifférais vox ad signißcandum quemvis praeteritum diem, heslerno excepto. Cn. Th. cf. Germ. nadjten. 31 big., nenltd). Ciebie Windelicy poznali Ongi, co się posłuszni być Rzymskim zbraniali Prawom. Hor. 2, 291. Min. Gdy się ongi srożyła zima. Mon. 76, 1. — §. b) Sed usu praevaluit significatio nudiitertii, przedwczoraj , efycgeftem. Widziałem onegdaj kawalera tego wje-dnćj z nią kompanii. Teat. 5, 30. Onegda. Gorn. Dw. 400. Ongi miał sprzeczkę z nim. Teat. 11. b, 8. ONEGDAJ-SZY, a, e, efiegeftrtg, üorgeftrig; Boh. onehdeyśi; (Sorab. 1. wondawschi nuperus ; Ross. ohomo4HHUihhm , ohomhh-imibiH). Masz tedy, nie od onegdajszego dnia, lecz od początku wiary, kazania. Pim. Kam. 352.

u, m., kamień ledwie co przeźroczystości mający; w kolorze podobny do paznokcia ludzkiego. Kluk. Kop. 2, 49; Carn. xyon ; ber On^jr. ONICHOWY, a, e, Cn. Th., tfon £)ni)r.

poszedł. Ku nim przystąpił. Przez nich dokazał swego. Z niemi się złączył. W nich jest jego nadzieja.—

Obsol. Mimo *oń było innych dosyć. Biel. 204. mimo niego. — Not. 4) Saepenumero praepositio, per apocopen contrahitur cum niego, niemu in unum ; e. gr. dlań * dla niego; doń* do niego; nań, (Eccl. HaHb, Ha Hero) * na niego; oń » o niego; poń*po niego; kniemu * ku niemu; przezeń « przez niego; zeń* z niego; zań * za niego. (Eccl. bohł * BTi Hero * w niego). — Exempla : Oboje swoje le-kce ważąc zdrowie, Ona go (jego), on jéj wzajem się bronili, Ona obrony swej nie dając głowie, Odbija razy, któremi nań (na niego) bili ; On także tarczą składał ją, gotowy I nagiej dla niej nie żałować głowy. P. Iichan.

Jer. 536. Wiele mam dlań obowiązków. Teat. 18,50.—

§. Not. 2) Co go, co ją, co je, co ich, co z niemi, co w nich * którego, którą, które, których, z któremi, w których ; ob. Co. — §. Not. 3) quoad Instrum. ; e. gr.

Pocałuj syna twojego, ja nim jestem. Staś. Num. 2, 130, id) Inn e3. Wymawiał się Cesarz, że się to nie nim działo, ale że mu omylną sprawę dano. Biel. 277. t. j. nie przez niego. — §. Anliqui saepissime loco nim, nią, niemi, ponunt, im, ją, jemi, imi ; e. gr. Ta maść święta ma być; ciało ludzkie nie będzie ‘ją (nią) mazane.

Radź. Exod. 30, 32. Oczyma ludzi od czystości odwracała, przeto też ‘jemi (niemi) płakała. W. Post. Mn. 55. Chrystus wiernych nie uczynił synami bożemi ; ale dał im moc stać się *imi. ib. 45. Zwada się zaczęła między nami a *imi. Biel. 119. Pojmał wojewodę Poznańskiego z jego bratem, aby wojewodę Kijowskiego ‘imi odkupił. ib. 150. — ONACZYĆ, yl, y, onaczę; plebeja et abjecta vox est, qua utuntur ii, qui propriam vocem ingno-rant, vel non meminerunt, item qui obscoenam evitare volunt, hanc substituunt. Subdititia ergo est et generalis admodum, nec activorum tantum verborum, sed et Neu-trorum, Passivorum ac Depnnentium vicaria: Onaczyć, ono abo onako czynić, illud vel illo modo agere. Apud Latinos agere et facere valde generales voces sunt, quibus si addas: illud, illud, illud, repetitum, utcunque vocem Polonicom exprimes. Ch. Th., madjeit, tjjmt, bteê uitb je* ONICH, ON1KS, îteê, fi) îutb fo. (Boh. onacjm*inaczę; Bosn. onoditi; Rag. ônoditi, si usa, quando non si sà spiegare il proprio vocabulo di quel che U fà). Onaczv się we drzwi, i. e.

wchodzi; sic Apulej.: intra Urnen sese facit, (er *tl)ut I?e* ONIECZYSCIC, f. onieczyści cz. dok., nieczystym uczynić, rein fomtltClt). Observa denique vocem Polonicom usupari    osprośnić, onierządzić, üeninretntgeit ; Vind. nevzhediti ;

etiam composilam: doonaczyć , wyonaczyć, rozonaczyć,    Ross. CKBcpmiTb, CKBepHaBHTb, ocKBepHirrb, ocirnepH/nb,

odonaczyć, quae simplici verbo inepliora sunt. Cn. Th.    onoraHHTb, onorauHBaib. Żydzi, którzyby się od umar-

( Vind. ongavim * mówiąc z kim używać zamiast Wc Pan,    łego poskwiernili i onieczyścili . ... Sak. Okuł. 2. Głu-

on ; cf. tykać; cf. Waszeć; Ger. erjeit). ONĄD adverb.;    piego to zaiste rzecz, dziegciem onieczyszczonemi rę-

Boh. onudy, onady; Bosn. onuda ; Rag. omula, onam-    kami, różę do nosa podnosić. Weryf. 26. Myśmy wia-

mo; Croat. onam, onud; Eccl. oiiamo ; ono miejsce, on    rę od przodków niepokalaną przyjęli; aleśmy ją sami

czas, bart, ba, jener Ort, jene 3ctt. Szedł z onąd precz.    onieczyścili, i pokalaną uczynić dopuścili. Smolr. Apol.

1 Leop. Math. 19, 15. Trzy mile od onąd do miaste-    13. Tym kacerstwrem cerkiew' onieczyścif i oniezbożył.

czka. Baz. Hst. 31, Slov. odonad. Jeszcze daleko ztąd    Smotr. Apol. 14.

bawić, ftnmm ntadjen. Człowiek od szatana ogłuszony i oniemiony. W. Post. W. 2, 191. Rej. Post. M m 2. ONIEMIEĆ, f. oniemieje neutr. dok., niemym się stać, cf.

do onąd. Stryjk. 36, aon bter btó bart fyitt. Poszedł z ONIEMIĆ, f. oniemi cz. dok., niemym uczynić, niemoty na-onąd. W. 4 Reg. 22, 1. Czas, jaki jeszcze nie był od onąd, jako narody być poczęły, aż do tego czasu. Leop.

Dan. 12,1. ONAKI, a, ie, QNAK0, ONAK adverb., Graec.

556

ONIEMOCNIĆ - OPÀCICHA.

OPACINY - OPADZISTOŚĆ.

omienieć), fhtmnt !t»crbett, erfhtmmett, »erftuntmcn; Boh. onemjrn;    Boh. abbatyśe, opatkynè ; Carn. aftashèza; Croat. aba-

Sorab. 1. wonemu, vobnemu ; Vind. obnemeti, obnemu-    tisha, opaticza; (opaticza; Hung. apśtza * mniszka, za«

vati, obmutastiti ; Croat. onemujem ; Bosn. onjemiti ; Rag.    konnica) ; Ross. HryMeHta. ‘Opacina. Ern. 64. Najwię-

onjemiti, zanjêmiti ; Ross. nbMiTB, OHiMbTB; Eccl. onotf-    ksza między mniszkami, opacicha, maxitna Vestalis. Mącz.

chuth [vastari 2], ohumuth, c^aTtca 6e3noiBHBiMTi. Ju-    Pochlebcy z opatami albo opacichami przyjaźń wiodą,

żem oniemiał ratunku wołając. Ryb. Ps. 130. Żebyś już na-    Kosz. Lor. 4ł b. OPACINY, a, e, od opaciny, 3lebtifftnn « ;

reszcie oniemia/ przemierz/y paplaczu. Teat. 24. c, 107.    Carn. aftashzhen ; Ross. HryueHBHHB ; ( Doli. abbatystwj

Bodajbyś oniemia! z swoją mową. Teat. 32, 34. — Prov. opactwo zakonnic). OPACKI, OPACTWO, oh. Opastwo. Oniemiał od srebrnika. Cn. Ad. 939. (przedarowano go, OPACZNOŚĆ, ści, z., przewrotność; (Etym. pak, opak); żeby milczał; cf. zatkano mu gębę; cf. srebrogorz).    93erfefjrtl)ett; (Sorab. 1. wopacżnofcź; Vind. opazhnost;

‘0NIEM0CN1Ć się, f. oniemocni się rec. dok., w niemoc    Bosn. opacina nequitia, pravitas; Rag. opacina impro-

wpaść, zachorować, fraitf tnerben. Układ! się Ammon i    bitas ; opaccina scelus enorme; Croat. et Dal. opa-

oniemocni! się, i tak przyszedł król nawiedzić go. Budn.    china improbilas, perversitas). W tym niejaka jest ro-

2 Sam. 13, G.    zumu opaczność, nikomu nie chcieć być obowiązanym.

ONIERZĄDZIĆ cz. dok., o nierząd przyprawić, nierządu na-    Gorn. Sen. 446. OPACZNY, a, e, OPOCZNIE adverb.;

bawić, nierządem onieczyścić, osprośnić, üerunretntgen    Boh. opaćny; Sorab. 1. wopacżnć ; Vind. opak, opazhen;

(burd) ttnjuft). Wszystkie kościoły, wypadłszy z swego    Carn. napèzhn ; Rag. opók, -a, -o; Bosn. opók, zlocest

rządu, onierządziły się schismą. Smotr. Ex. 56.    pravus, opa , zlo inique; Croat. opachlyivo torve; Ross.

ONIEZBOZYĆ cz. dok., “Oniezbożać niedok., o niezbożność    et Eccl. onauifi, onaui ; na opak, przewrotny, »erfrort,

przyprawić, gottlob tttafen. Tym bluźnierstwem cerkwie    Cale pierwszym opaczne powtarzał relacye. Mon. 67, 389.

nasze onieczyścił i oniezbożył, aby nas wszystkich od    (sprzeczne, przeciwne). Niektórzy tak opacznie gadają,

boga odwrócił. Smotr. Apol. 14. Bluźnierstwem cerkiew'    iż słowa ich w przeciwnym znaczeniu brać potrzeba,

oniezbożać dopuszczamy mu. ib. 70.    Pilch. Sen. list. 282. Wszystko sobie tłumaczy opacznie.

ONIKSZTY, ONISZTY, ów,    plur.,    miasto w wojew. Wi-    Teat. 23, 89. Duchy opaczne nigdy tego nie chcą, co

leńskim. Dykc. Geogr. 2,    240.    ONISZKI, ów, plur.,    się drugim podoba; na co się drudzy wzdrygają, to im

starostwo w wojew. Trockim, ib.    ,    lube. ib. 24. c, 14. Będę łajał wzajemnie; a czytelnik

l.ONO, ono iste, ob. On K ona, ono. — 2. ONO, ONOZ,    baczny, Niech osądzi, jeźelim w zdaniu mym opaczny.

ONOSCl interj., oto, owo!    ffau!    fte^e ! (Slav. eno»tam);    Nar. Di. 3, 123. Opacznym sposobem. Ktok. Turk. 119.

per apocopen on, on tam.    Cn. Th. Ono demonstrat re-    OPACZYĆ, ył, y, cz. niedok., zopaczyć, f. zopaczy dok. ;

mota, quae alter non videl\ oto repentina vel proxima ;    (Boh. opaćiti ; Sorab. 1. pżewopacżnu ; Vind. opazhiti,

owo juxta eum, qui demonstrat, sita. Cn. Th. Ono ba-    prepazhiti, preberniti, prebrazhati ; Bosn. izopaciti; Rag.

ranek boży. Budn. Joan. 1, 36. Eccum ipsum, onoż go    izopâciti, izopacijvam) ; przewracać, opakować, na opak

mamy, oności idzie. Macz. Eccl. ONhCHi|a. Ujrzawszy ją,    wywracać, oerfe^ren , umfeljren, umbreljett, oerbrepen. Słowa

onoż jest, palcem ukazały. P. Kchan. Orl. 1, 169. Otóż    pisma ś. jako wyszpocił i zopaczył inaczćj. Birk. Exorb. D

go macie, hchow. Wied. 29.    3 b. Heretycy pismo opaczą. Bial. Post. 81. Wycho-

ONOMATOPOEJA Slov. slownotelka.    wanie pomiesza, wywróci a czasem zopaczy, Co gwia-

ONUCA, y, i., ONUCZKA , i, zdrbn., szmat do obwijania    zdy przy rodzeniu chciały mieć inaczćj. Pot. Arg. 248.

nóg w botach; Croat. obojki; SefttlUrtnb, btC $üße JU be*    Kiedy król niezgody domowe uspokoić chciał; ali nieod-

ndcîeln, ftatt ber ©trumpfe    tu    bett    (Stiefeln. X. Kam.    powiędną śmierć    wszystko zopaczyła.    Podw.    Sion.    0 3.

ONURZYĆ, f. onurzy cz. dok,,    Onurzać niedok.,    ze    wszys-    (Rag- izopacitegl    depravalor, f. izopacitegliza).

tkićrn ponurzać, propr. et transi, tJÖHtg unterlaufen. Jam OPADAĆ, ob. Opaść. OPAD, u, m., odpadnie, opadnięto jest, dla której ty swą waleczną cnotą Onurzał się    nie; Croat. opad; baê    ©fnfett, £erabfalleu. Z Pin-

swym męstwem w złych toniach z ochotą. Błaz. Tłum.    da Penejus pienisto się ryje, A swym ciężkim opadem,

A₅2 b. (cf. ochynąć).    z subtelnemi wije Gęste chmury dymami. * Zebr. Ow. 19.

*0NZE, idem Ule, berfelbe, ber namltfe. Cn. Th., Magnus,    (dejectu gravi). Opad ziemi Vind. opad semle, podle-

slarosta Mazowiecki, onze co był pierwej starostą Wro-    sina, ein (Erbfall. Opad morski, opadnienie morskie, bie

cławskim. Biel. 77.    (Ebbe. W porcie    tym naw;et pod czas    opadu    morskiego,

‘ONZEDMI, indecl. gra w    karty,    z Franc. Teat.    24.    b,    7.    znajduje się wody na 50 stóp. Parn.    85, 1,    425.    Slav.

q p    opadanje morsko ; Rag. ossek, rekessa. 0PADL1NY plur.,

,    *    ułomki, Srudjftucfe. Przemysł zamek Bytomia lub to na

OPĄCHAC, opącha cz. niedok., owąchać, beriefen, ummit*    dawnych opadlinach , lub też na jakim innym sposobnym

tern, runb urn bemittern, beffnuppern; (Bosn. opahnuti,    miejscu, wywiódł. Krom. 259. OPADŁY, OPADYWAĆ,

ovognati olfacere). Pies na ścierw chodząc niezamknio-    ob. Opaść,

ny, Opącha wszystkie zagony. Bielaw. Myśl. B 3 b. Patrzno ‘OPĄDZAĆ , ob. Opędzać.

na tego mędrka, na łeb misterny, Co opąchał kawiarnie OPADZISTY, a, e, często abo łacno opadający, deciduus. Paryża i Berny. Nar. Dz. 3, 116.    Cn. Th., Croat. odpadłyiv ; Bonn, opadiv ; leift abfaKenb.

OPACICHA, y, i., ksieni, abbatissa. Mącz., bie Mtifftnn;    OPADZISTOŚĆ, ści, z., bie Slbjfadbarfeit, ba« 81 bfaden. Tr.

OPAJAĆ, ob. Opoić.

swoje opakujący, który i tak i owak słowa odmienia, t OPAK adverb., ns. OPAK, w OPAK, przewrotnie, do góry    strzyże i goli, i grabi i siecze, insze mówi stojąc, in-

nogami, przeciwnie, inszym sposobem jak się należy,    sze siedząc. Weresz. Reg. 118.

»erfel/rt, «mgefe^rt; (Boh. opak, naopak, na opak obratiti, 2. OPAKOWAĆ , cz. dok., w koło popakować, napakować na ruby ; Sorab. 1. wopak , wopako , wopaki ; Sorab. 2. bepacfeit.

innych klejnotów najdują kolory, podług różnego ku światłu obrócenia, wydaje kolor purpurowy, błękitny, czerwony, zielony i t. d. Klup. Kop. 2, 44; Ross. ko-

557

OPAJAĆ-OPAKOWAĆ.

OPAKOWAĆ - OPAŁEK.

hopaki, hopazne; Carn. napèk ; Vind. naupak, napak , OPAL', u, m„ ber Opal, klejnot, w którym sie wszystkich na pezbnu ; Croat. na opak, (opàka, prechka impedimen-tum) ; Rag. nâopâko, (opśk perversus, opaczny); Bosn. na opako ; (Slav. opaka strana * nice , opâk « zuchwały) ;

Ross. onaKO , Ha onano ; Ecd. oimki, (cf. oehyg przecież), menifi rjiasfc, ob. Kocie oko.

OTBepHŁ, hü OTBopoTü; cf. Hebr. ‘■jen pervertit, ob. Pak). OPAŁ, u, w., pal, palenie, baê Sremten, ber S3ranb; Boh. Rady wielkich monarchów Pan w niwecz obraca, Pan    paliwo, zatop, (cf. zatopić); Croat. opal ustigo. W ta-

ludzkie myśli opak wywraca. J. Kchan. Ps. 43. O ne-    kirnten dzień, o! nazbyt pracującym długi, Zszedł opa-

dzny świecie ! toć u ciebie wszędy a wszędy opak po-    le, jaki snadź nie był w Polszczę drugi. Tward. W. D.

trawy stawiają. Rej. Post. Hhh 6. Nic w swym miej-    86. upał, bte £tj$e. Puścił Bóg ogień na Sodomę, i dal

scu nie leży, wszystek rząd zmieszały, Opak się wszys-    na opał straszny miasto. Sk. Żyw. 205. (t. j. na pożar),

tko dzieje. Bardz. Trag. 263; Slov. Wśecko kriżom, na    —Opał pokojów dwojaki być może, w drewnie i w wę-

opak i dé. Prędzej się na świecie wszystko opak stanie,    glach. Kluk. Dykc. 1, 9. bie ipetfcMtg; Vind. et Carn. ku-

Niźliby miał ten umysł podlegać odmianie. Min. Ryt. 2,    rjava, (cf. kurzyć, kurzawa); Ross. TonKa, (cf. topić).

379. Gdzie opak wszystko się dzieje, Głupi    z mądrych    Drzewo    na opał, S3renn^olg,    Vind.    pezhne druve, nietne

się śmieje. Dar. Lot. 13. Mądry    kontent ze    swego sta-    druve;    Ross. HCTOiube. —    Transi, i Fig. Opał, ogień,

nu ; opak głupi. Pilch. Sen. list. 53.    (przeciwnie zaś).    <ptj$e, ftetter. Rycerska jego odwaga w natarczywych wo-

Szatan z P. Chrystusem nigdy się zgodzić nie chce; pan    jennych opałach doświadczona. Ries. 1, 42. Nie w ta-

tak, a on opak. Hrbst. Nauk. 0 8. (cf. jedni sasa, drudzy    kich ja byłem opałach, gdyśmy Minorki dobywali. Boh.

do łasa). W tym żeś dawała zapłatę, a zapłatyś nie brała,    Kom. 3, 135. Kazał pułkom na odwod z samego opa-

stało się w tobie opak. 3 Leop. Ezech. 16, 54. (‘przeko.    łu bitwy obrócić. Ktok. Turk. 245. Wściekły go gniew

1 Leop). Doznaliśmy te żydy nie być winne śmierci, a    zapalił, i w owym opale odjął rozum. Hor. Sat. 207.

owszem opak naleźliśmy, że są sprawiedliwi. 3 Leop.    (t. j. w zapale). Nieszczęśliwy, kto się gniewowi w pier-

Esther. 16,    15.    (przeko. 1 Leop.). ib. 2 Parał. 20,    11.    wszym opale nawinie. Pilch. Sen.    gn. 160. Ttvard. Wl.

Chwalebne    jego    przymioty gani, i opak do ludzi udaje.    220. Suszyć. Pieśń. 5, J. ( Ross.    obs. onaia rozgniewa-

P. Kchan. Jer. 112. (opaczy, opakuje,    szpoci). Szczę-    nie panującego, a zatym wygnanie i konfiskata; banni-

ście koło swoje opak obróciło. Paszk.    Dz. 23. Niech    cya ; onaibHbifi skonfiskowany). Boh. opałek titio exlin-

całe gospodarstwo pójdzie w nieład, niech wszystko prze- ctus, 8öfd)braiib, głownia zgaszona), wróci się na opak, mnie to nie    obejdzie.    Teat. 24. c,    OPALAĆ,    ał, a, act. niedok.;    (Boh.    opalati, zopalati ; Slov.

62. — §. Opak mu ręce związali.    Pieśń. Kat.    57. wspak,    opalati,    zuditi, preopólati;    Vind.    oplati, plati, presodi-

auf ben hülfen. Związano opak ku grzbietowi ręce Rzy-    ti, plukati, oplukati ; Hang. palolni, meg-pallom; Dal.

mian. Lib.    Hor.    68. Bardz. Trag. 524. et 428.    Dał    ressetam , (cf. reszoto); Croat. izchinyam, izehiniti, (cf,

opak ręce katom syn boży, Niestetyż uwił grzech    nań    'wyczynić) ; Rag. rescettati : Carn.    rętam, vihtim ; Bosn.

powrozy. Miask. Ryt. 57. (Vind. opak, poprek, krisha-    krusgitti sgitto) ; a) ze zboża peł, proch wytrząsać, (cf.

ma). 1. OPAKOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., zapakować    Łac. pala * wiejaczka); auśftaubeit, ben Staub auêfdjütteltt,

dok.-, (Boh. opakowati répétera, naopakowati saepe repe-    ©etreębe fd)ttmifleit. Kasza w młynie od grubszych plew

tere\ Slov. opakugi gemino)-, Rag. opakovatli improbe fa-    oczyści się przez przetak; a na koniec jak zowią opała-

cere; Bosn. opakovali perverse agere; Croat. izpachńjem,    nie, podrzucając na niecce, z której plewy opadają. Kluk.

izpachiti, zpachujem; Dal. izopachujem,    (ob. Szpocić, wy-    Rośl. 3, 264. (cf. opałka; cf. wiać; cf. opełki)/— b)

szpocić); na opak wywracać, opaczyć,    opacznie tłuma-    Transi. Opałać kogo kijem . bić smolno, okładać, (cf.

czyć, uerfeljmt, oerbrejjnt. Alexander wielki, i dziś Tu-    palnąć), chien atrêgôfben, awtyriigcln. Wybić, wywalić,

rek, mieszaniem ludzi, zopakowali wszystek świat. Biel.    opałać poddanego smolno kijem. Ern. 21. Kijem ich u

Sw. 155. Wedle wymysłów swoich opakują wolą pań-    dworu opałają. Alb. z Woj. 19. —- c) Opałać sztukę

ską. Weresz.    Reg.    14.    Odszczepieńcy pismo’* nicują,    chleba * chciwie kasajac jeść, nie    ukrywając.    Cn.    Th.\

opakują, wykręcają.    W. Post. Mn. 429. W. Post. W. 84.    md(x brauf loS beißen* ÿfnetafreffen.

Fałesznie targa się na ich poczciwość, opakując onych OPALENICA, y, z., miasto w wojew. Pozn., gniazdo Opaliń-powściągliwe    życie.    Gorn.    Dw. 269. (opacznie udając).    skich. Dykc' Geogr. 2, 240, eine    Stabt    tm    ^Oêntf^en.

Sfowm boskie^ na inny kształt wywracać abo opakować.    0PALACZ, a, m., który co opala; Croat. opalitel ; Vind.

Rej. Ap 7. Swiątości Pańskie u nas ocięto, okąszono,    ofmojavez, fmodnik; ber Scbrcnucr, ÜBcfcngcr, ber ettt)0$

zopakowano.    Żarn.    Post.    41. Boskiego postanowienia    ruub ltttt bcbreitnt. Opalacz pieców, ber    33cl)et|$er,    ©ht*

skażenie i zopakowanie jest niesprawiedliwe, ib. 3, 514.    ^ei|er. OPAŁEK, łka, w.; Boh. opałek; opalona gło-

Komu nie jest przemierzły człowiek fałszywy, i słowa    wnia, ein 8ôfd)branb. Stłukłszy go , z dworu by z mia-

sta, opałkami, ale nie bardzo jasnemi, wyświecili. Glicz. OPALNY, a, e, od opału, Srenn *. Niedostatek opalnego i Wych. H 8. cf. pałka. OPALENIEC, ńca, m., pogorzelec, budowlanego drzewa. Mon. 74, 682. W opalnym lesie eilt 2Ibgebranntet Tr., ożga. OPALIĆ, f. opali acl. dok.,    odstęp na dwa, a w budowlanym    na    4 łokcie    jest wy-

Opalać niedok. ; Boh. opalili, opalowati, ocaditi; Bosn.    starczający, ib. 74, 708. Ross. HeonaMMUH incombustible;

opaliti; Rag. opaliti; Sorab. 1. wopalież, wopalim, wo-    Eccl. iicouttAhirb non ustulandus.

ogro-

palu; Dal. oppaliti; Croat. opalyujem, oszmugyujem, OPALOWAĆ, owaf, uje, ad. niedok., palami obwieść, szmudim ; Sorab. 2. szmalisch; Vind. fmoditi, ofmojati;    dzić, limpfćt^lert. Tr.

Ross. oimmL, onajflTB, onaMBaib; na około popalić, OPAMIĘTAĆ się, f. opamięta się recipr. dok., przyjść do oparzyć, ogorzałym uczynić, umfoeimett, bekennen, um» siebie, do pamięci, tpteber JU ftć^ felbfł fommeit. Dotąd fengen. Miasteczka opalili, wsi i pola około popustoszyli.    się opamiętać nie mogę. Teat. 26.    c,    71; ob.    Upamię-

Steb. 86. Nasi w ten czas Wieliż opalili. Stryjk. Gon.    tać się.

ovlâdati, (cf. władać, władza); Carn. pobhstim se; Vind. voblastitile, pooblastitife, pomoistruvati ; Ross. 3aBM-4tTb nteb, ocHÆHTb, ocMHBaîb ; Eccl. OBwbTit) ; panem czego się robić, objąć, obsieść kraj, twierdze, cf. ojarzmić, okagańczyć, ftd) bemciftern, junt $errn oon ettuaä tttac&en, propr. et transi. Demetryusz twoje serce opanował. Teat. 51. d, 3. Trawisz się, melancholia cię opanowała. Wej. Marin. 1, 252. Mdłość ją opanowała. Teat. 13, c, a, t. j. ogarnęła. Zycie, które prowadzę, bardzo mi jest obrzydłe; ale mię opanował nałóg. Teat. 57, 520. Dyabeł rozwiozłości opuścił go, ale na jego miejsce siedmiu go innych opanowało. Teat. 4. b, 86f; cf. opętać. Opanowanie, Vind. pooblastenje ; Croat. obla-danye. Niech go opanuje z jego dyskrecyą. Teat. 32. b, 111. t. j. licho niech go opęta; ber ©ufguî jjoljle tytl. Opanowany filut. Teat. 51. c, 50. opętany, ein yertcnfelter ©ptjjbnbe. Te opanowane kobiety, jak zemsty chciwe. Teat. 9. b, 42. sobie interesu przedłożyć. Boh. Kom. 1, 50. (wyparzona, wyklektana). — Transi. Pokutę grzeszniku tak opanuj, tak ściśnij, jako tonący chwyta się tablicy. Pociej. 164. (ogarniaj, chwytaj, sobie przywłaszczaj). *§. Intransit. Ze-ślij tego , który ma opanować na wszystkiej ziemi. Rej. Post. B 6. (panowanie swoje rozciągnąć). ‘OPANOWAŁY » opanowany, opętany, befeffen. Wżdy się daj użyć, byś też była skałą, 1 od jaszczurki opanowała. Petr. Bor. F 4 b.

L 5; cf. Ger. branbfdjaßen. W kuchni opalić, t. j. gęś, OPANCERZYĆ cz. dok., pancerzem oblec, bepanjern; Vind. kapłuna lub zwierzynę opalić nad piecykiem i ogniem do- oboklopuyati, pooklopiti ; Croat. oklaplyem. brze pałającym się, ażeby nie okopcić obracając miernie. OPANOWAĆ, f. opanuje ad. dok.", (Boh. opanowali; Rag. Wiel. Kuch. 418. Opalić drewno, kij, pałkę, nad ogniem hartować. Parkan z drzew na ostrze zaciosanych, a opaleniem stwardniałych. Nar. Hst. 5, 149. Kijem opalonym sztych królowi podaje w sarnę twarz. Bardz. Trag.

51. Chodzi z opaloną pałką. Bies. A 1. — Motyl do świecy lecąc opala się. Chmiel. 1, 1185. er uerfettgt ftdj.

Odrwi prędzej, niż pióro opalił. Opal. Sat. 6. cfye man ftek »erfleht. Tak gładko skłamał, jak gdyby piórko opalił. Wol. Dieto citius, pierwej niźli słowo wyrzekł, jakoby pióro opalił. Mącz. Cn. Ad. 1015. — Oparzenie lub opalenie, obrażenie ciała od ognia , lub rozpalonych rzeczy. Perz. Cyr. 2, 75; Boss. omora, (cf. ożog). —

Nie biegaj w dzień, bo się opalisz. Mon. 71, 107. (ogorzejesz). Wiatrem opalony. Pot. Arg. 190. ogorzały, gc» fdjmârjt. OPALIN, a, w., miasto w ziemi Chełmskiej.

Dykę. Geogr. 2, 240, eine ©tabt im ©Ijclmtfdjen. OPA-LISKO, a, n., miejsce opalone, rzecz opalona, etwa#

Taka gęba opanowana, że nie dopuści

3lkek(Wttte3. Skopconej nawy smutne stoją opaliska.

Nim Troja się zmieni w gruzy, w opaliska. ib. 2, 330. cf. perzyna , pogorzelisko , 5lfdj »

Raufen.

OPALISADOWAĆ, cz. dok., palisadami okolcować, oparka-nić, okolić, bepnHifabiren, mit $«Utf«bert bcjćinnen. Pochyłość fortecy zewnętrzna jest mocno opalisadowana.

Pam. 82, 95.

OPAŁKA, i, a) naczynie, w którym opałają zboże od ździebeł, plew, i t. d. Dudz. 48, eine ©rfnutngc, ©etreb befdtnmtge, $utterfd)U)inge; Boh. opałka, wopâlka; Slov. opał- OPAR, u, m, (Boh. opar vapor; Ross. onapa mąka dróżka, ricice ; Hang. pallo; Sorab. 2. lischawa , (cf. lisica);

Carn. vehtra, liêbn ; Vind. veuniza ; Croat. vejàch, (ob.

Wiejaczka) ; Sorab. 1. schwinda; Ross. HoqBbi, ho»iobkh,

(cf. niecka); Eccl. iii>i|ikm; (cf. Lat. pala). W miejscu, gdzie gospodarz czyści od plew ziarna , Wyskakują z opałki boby albo grochy, Gdy je rolnik podrzuca, i wiatr niesie płochy. Dmoch. U. 2, 25. Kury opałkę z zbożem    Opar, oparzelina na ciele, Sraitbfi^abeit am Selbe. W tej

obsiadają. Karp. 3, 114. (cf. opełki). Spokojny, jak opał-    wódce pióro omaczając, ten opar maczać. Szpicz. 107.

ka za wozem. X Kam. nieustannie trzepie. — Eig^ Ko- OPARCIE, ob. Oprzeć.

szałki opałki pleść, wici kręcić, troje widy gadać, tue» OPARKANIĆ, f. oparkani ad. dok., parkanem opasać, ogra-ber genauen itod) geftocfycn, 0trobjeug; (cf. ‘drwa, ‘kawy);    dzać; Vind. oplankati; mit einem Srettersamt umjćtunett,

Boh. tresky plesky, trety. ćać. Niemasz nic w głowie    beplanfeit, Ctllfdtließen, propr. et impropr. Podług nich le-

jedno koszałki opałki. Zabi Zbb. 89. — b) Szotowic z    piej jest oparkanić miasto, a niżeli go murem opasać,

opałkami chodzą. Vol. Leg. 2, 984. ïragveff, 9îeff; kosz    N. Pam. 17, 150. Koło, miasto drzewiane oparkanione.

do noszenia towarów; cf. krupka, króbka.    Gwagn. 300. Wolno dworzec każdemu grodzić, oparka-

558

OPALENIEG - OPAŁKA.

OPALNY - OPARKANIĆ.

Dmoch. U. 2, 106.

dżarni zaczyniona do pieczenia chleba) ; opał, pał, parzenie, baö 23reit«crt, ©engen. Używaj teraz darów, Któreś ręką waleczną z wojennych oparów Uwolnił. Pot. Arg. 302. Jako wpół potym śrtiegi ustąpiły, A chwTast i cierpkie żagwie się rozwiły, Opar on jedli surowy. Tward. Mise. 101, [ob. Parza 7] ;    (t. rzecz parzącą, trującą).— §.

nié albo obmurować. Szczerb. Sax. 246. Ogrodzenie albo oparkanienie dworców, ib. 247. Drzewa tłocząc się jedno na drugie, robią jakoby jakie oparkanienie. Karp. 3, 138. Zwierzyniec byI częścią oparkanionym, częścią okolcowa-nym sośniną. N. Fam. 263. Pałac oparkaniony wielkim niedobytym murem. Gorn. Sen. 273. — Fig. Oparkanisz go twemi dobrodziejstwami. Gorn. Sen. 14. (obsypiesz go, lub też osłonisz go od niebezpieczeństw). Zony Suł-tańskie zawsze oparkanione jak owce. Fam. 85, 1, 145, zamknięte na około , etltgefcfyloffen.

OPARKOGIĆ się, ob. Parkocić.

OPARTOL1C się, f. opartoli się recipr. dok., źle ladajako się ożenić, ftd) fd)lcd)t oer^c^ral^en, eine fd)lcd)te fonie treffen. Nierządu tego co za koniec! Marne ożenienie W domu; jeżeli się w Niemczech gdzie nie opartolił Przeciw woli rodziców. Opal. Sat. 4.

OPARSZEĆ, f. oparszeje neulr. dok., OPARSZYW1EĆ, f. oparszywieje neulr. dok., parszywym się stać, parchu dostać, retubtg werben. Doświadczeniem nas tego lata uczą starsze, Ze jeśli się nie wietrzy, w jamie lis 'oparsze

Cn. Th. Powiadają niektórzy, iż oparzysko jest wilgotność ziemi własna a przyrodzona, która z niej nigdy nie odchodzi. Cresc. 105. Oparzeliska, których grunt, ani stały ani rzadki, jest niedostępnym, stają się równic nieuży-tecznemi rodzajom wód i ziemi. Sias. Buff. 44. Boreas oparzyska stwierdza , w lato niedochodne. Banial. K 2. W jego dolinach cierpkie oparzyska. Jabł. Buk. G. OPA-RZYSTY, a, e, a) parzący, gorący, brennenb, Mfjettb. 7V. — b) Ziemią oparzystą zowią, której wilgotność jest wrodzona, a nigdy jej nie odchodzi. Cresc. 103. flimpft* geś ÎOtlb. Bydlę tuczone na miękkiej i oparzystćj paszy, prędko się podbija. Pilch. Sen. list. 592. Rzeka błotnista a oparzysta. Nar. list. 3, 196. Egipt, gdzie Nil oparzy-sty płynie. Chrośc. Luk. 57. Zima niestateczna, mokra i oparzysta. Haur. Sk. 4. et 25. Wiosna oparzysta. Twardy W. D. 2, 110. — c) Oczy oparzyste * zaognione, ent* Jltnbete Shtgeit. Oparzysty, lippus, oczu płynących. Volck. 488, (ob. Oko). Z nosa mu ciecze, oczy oparzyste. Sienn.

wieprza na opas do browaru. Torz. Szk. 25. Bydło do pracy i do opasu. V\'etg. Mann. 5, 146. Slrbeitê * ltnb SDkfłtnefj. Gorzej niż wilcy ludzie krwi swej karmią się opasem. Fot. Zac. 86. Szukają posługi dla opasu i obłowu niegodziwego. Pilch. Sen. list. 24. Okropnej w grobach będą gadzinie opasem. Pot. Joto. 11. Ksiąg tych nie kupi nikt, choć będą najtańsze, Leżą molom opasem. Pot. Zac.

OPAS, u, m., a) opasanie, obwiedzenie. okolenie, osaczenie, baś Rntgurten, ttmjirfeltt, (Etnfdjltefen. Cokolwiek nam kiedy o oblężonym Saguncie, lub innych miast opasach, Rzymskie podały pióra. Nar. Chodk. 2, 46. 33ek» gerungen. — b) Obwód, koło, ber Sîretë, Utnfrek. Od góry Atlasu, Aż do dawnej Scytyi ciągłych gór opasu. Przyb. Luz. 89. Niedalekie od nieba zlatuje drożyny, Już na opasach światła opiera się. Przyb. Milt. 76. Szlaki dziewięćkrotnym opasem zawiera. Przyb. Milt. 50; (cf. opaska). Opasy nawet miasta, aby w czasie zasłoną dla mieszczan nie były, z gruntu poobalali. Nar. Hst. 5,312. t. j. opasujące go fortyfikacje, obmurowania , oparkanie-nia, bte rittgś urn gefjcitbcn Śefeftigwigen. Łokci piętnaście całych było go opasem; mensura roboris. Zebr. Oto. 212. (w koło, w około). OPASAĆ, /'. opasze act. dok.; opasuje pr., Opasywać frequ. ; Boh. opasali ; Slov. opasugi ; Sorab. 1. wóbkaszam , wobpaszuyu; Vind. -opalali, oppa-fat, obpafati, prepafati, oviti, obgerniti, obdati ; Croat. opaszati, opashujem , opassùjem, obszliram ; Bosn. opas-sati; Dal. oppassati; Boss. onoacaTŁ, onoactmaio ; Eccl. onoacyio; a) pasem obwinąć, umgürten. Poszedł na wędrówkę, opasany sporym trzosem. Pot. Jow. 164. Prov. Kształtny w opasaniu , by gęsie jaje w taśmie. Bys. Ad. 52. — b) Transi. Obwieść, okolić, otoczyć, umjingeln, umfretfen, umgeben, umfdjltejiSen, runb urn etnfdiltcÇen. Różne dzikie zwierze siecią opasował. Toł. Saut. 53. Rozumieją, iż lepiej jest oparkanić miasto, niżeli murem opasać. N. Pam. 27, 150. Miasto trojako opasane mury potężnemi.

55$

OPARKOGIĆ - OPARZYSKO.

OPAR Z Y ST Y - OPASAĆ.

251. Spicz. 108. OPARZYSTOŚĆ, ści, i., oparzystość oczu, bte 31ugenent$unbung. Tr. ; cf. płynienie oczu, ob. Oko. (oparszeje). Pot. Focz. 106. Siedzisz, gdzieś się urodził, 1. OPAS, u, m. , pasza, karmia, Stauung, $utter. Odsyłać ani cię wiatr wywiał, Nie dziw, żeś też z lisem swym w jamie oparszywiał. ib. 107.

OPARTY, ob. Oprzeć.

OPARZELISKO, ob. Oparzysko. 0PARZEL1NA, OPARZE-L1ZNA, y, i., obraza od ognia, opalenie, opar, oparzenie, 23rcnbfd;aben, 23ranbnntnbe, Verbrennung. Nazywamy oparzelizną , gdy ciało, bądź to ogniem, bądź jaką rozpaloną rzeczą, bądź też wrzącą wodą lub tłustością, obrażonym zostanie. Perz. Cyr. 1, 123. Lekarstwo na 2. oparzelinę, gdy kto od ognia szwank odnosi. Haur. Sk.

584. Próba wody działa się przez zanurzenie ręki winowajcy w wodzie wrzącej bez oparzelizny. Ostr. Pr. Kor.

2, 140. OPARZELlŚTY, a, e, gorący, parzący, fteijL bretlltenb. Kapusta ma być pod wieczór sadzona, ile dnia gorącego ; bo oparzelisty czas mdli ją i zwędzą. Syr. 1115.

OPARZYĆ, f. oparzy ad. dok., Oparzać niedok.; Boh. opafiti ; Vind. opariti, obariti, respariti, resvrezhiti, svre-zheti ; Hag. opàriti, oparliti ; Bosn. oparriti, oparliti, oprriliti, operliti, isprrliti, osgecchi ; Croat. oparójem;

Eccl. onapimaio; (Ross. onapim>, onapuBaTt umniejszać gorąco w łaźni); warem abo ukropem opalić, ûbbrüljen, bebrüten. Oparzyć świnię, kura. Cn. Th. Chcąc oparzyć kurczęta, umoczysz w ukropie, pióra omkniesz, i dotąd maczać będziesz, póki wszędzie nie oczyścisz, nie naruszając skóry. Wiel. Kuch. 419. Jakby go oparzył. Cn.

Ad. 287. cf. jakby go zimną wodą oblał, t. j. nagle przerażony, ais fiattc titan iÇn mit éttb befdmttet, fo fufir Et sufatltmeit. W⁷yleciał ztąd, jak oparzony, nie pożegnawszy mnie nawet. Teat. 52, 48. et 53. b, 54. (cf. zago/zały). Skoczył do swej zdobyczy, jakby oparzony.

Toł. Saut. 66. (cf. postrzelony). — Transi. Ty, kiedy lato oparza krainy, Obrotne w nocy przywracasz godziny.

Bardz. Boet. 18. (ożega, zażega, osusza). OPARZYSKO,

OPARZELISKO, a , n., oparzyste miejsce , ziemia wodnista nigdy nie marznąca, naffeS tmb nie frterenbe$ dśrbreidt,

©Ulltpf, fDïofir; irrigua loca, quae hieme non congelantur.

necz alopecus); Sorab. 1. woszow zlezeno. Opadnienie maciczne, gdy się macica w krok osunie. Perz. Cyr. 2, 266. ba« ^erabfatten ber ©ebarmutter. — Chym. Opadnienie, praecipitatio, przypadek, w którym płyny przymuszone są, ciała stałe w sobie rozpuszczać. Śniad. Chem. 25. ba« 9łieberfctylagen, bie 9îieberfctylagu»g. — §. Członek męzki, gdy go włoży w wodę zimną, zaraz opadnie i zflakowa-cieje. Perz. Cyr. 2, 242. faßt mieber jufammen. Opadł koń » spadł z ciała, schudł ; ba« $ferb tft tn>m Cuber gefallen, yom Selbe gefalle», mager geworben. Przed zimą koń ma być dobrze pasiony, aby przez zimę z ciała nie opadł. Kluk. Rośl. 3, 116. Opadnienie albo ochudnienie. Oczk. Przym. 2. Nie je, schnie, chudnieje, i oczywiście z ciała opada. Mon. 70, 110. Bardzo w tej chorobie opadła abo schudła. Ern. 18. Lekarstwo dla osób słabowitych i opadłych z ciała. N. Pam. 11, 204. — §. 3. Opaść na czym * napadłszy osieść, zostać się; auf bem glctfe, wo ma» tyingefommen tft, ftßen bleibe», tyaefen bleiben. Piszą, jakoby Czech z częścią ludzi swych, na pustych onych i leśnych grunciech miał opaść. Krom. 23. Xiążę Ruski, namknąwszy się ku naszym, niedaleko taborem opadł; castra metatus est. Krom. 274. er feßte ftety mit bem Säger. Reszta żołnierstwa, zamiast dania pomocy swoim, na łupach opadła. Nar. Hst. 3, 102. fte bliebe» betynt ^llltnber» Jltrttcf. Okręty na skałach morskich opadają. Tr. bleibe» ftfse», ftranbe». Po Sebastyanie, ostatnim królu, Portugalskie królestwo na piątym Karolu opadło sukce-syą. Tward. Pasq. 1. (stanęło, oparło się).— §.4. Adive transitive: Opaść kogo, w koło go napaść, obskoczyć go, obstąpić, najść nań, rzucić się nań; Vind. popasti, doti— pati, dopopasti ; über eine» tyerfaßen, ftety über ttyn tyerma* ctyen. Adorior , dojeżdżam, opadam, przypadam na kogo. Mącz. Z mieczmi kogo opaść, gladiis adoriri. ib. Gdy nowy biskup w kościele chciał się wziąć do obrządko-wania, przeszły pleban opadł go , wyłajał i nie dozwolił obrządkowania. Gaz. Nar. 1, 127. Tysiąc wilków z nie-dźwiedźmi i lwy pomieszanych, opadło nas. Otw. Ow. 567. Nie dawajmy mu pokoju, póki nam tego sekretu nie powie; opadnijmy go. Teat. 41. b, 216. Kupido opadł Jowisza, i prosi o pomoc. Morszt. 96. (cf. podpaść kogo).

560

OPAŚĆ.

OPAŚĆ-OPASKA.

Tward. Wl. 147. Miasta marami opasywać trzeba. Hul.

Ow. 215. Morze wszystkie ziemie sobą opasało. Otw.

Ow. 605. Opaszem we środku skrzydłami nieprzyjaciół.

Bardz. Luk. 119. Opasanie fortecy, ze wszystkich stron różnemi dzielnicami wojska, ażeby jej oderznąć dowóz wszelkiej żywności i wszelką pomoc. Jak. Art. 3, 305.

(obsaczenie, blokada). Uczynił opasanie a pobocznice nad wszystkim domem, na wyż pięć łokci. 1 Leop. 3 Reg.

6, 10. (taflowanie. 3 Leop.).

4. OPAŚĆ, opadł, f. opadnie med. jedntl., Opadać niedok.,

Opadywać czestl.; Boh. opadnauti, opadati, opadawati, oprchnauti, oprcham; Sorab. 1. wopaduyu; Vind. opasti, opadati, opaduvati, fe festi, fesefuniti, dolopadati, doi— pozhenjati, pozhenjati ; Bosn. opadati, opasti, pasti ; Rag. opàsti, ODanuti, opadati; Croat. opazti, opadati, opadam;

Ross. onacTfc, ona^an.; §. 1. intransit, opada woda, rzeka, upada, ba« SBaffer fallt. Wody, które na dole są, zbieżą, a opadną. 3 Leop. Jos. 3, 13. (spłyną i zginą.

1 Leop.). Wzbieranie i opadanie oceanu , fluxus et re-fluxus, wezbranie i opadanie; Slav. vzràst i opadanje morsko; Rag. plimma i ossek, plimma i rekessa, ftlutty unb (Ebbe, ©teige» unb galle». Wyrw. Geogr. 15. Opa-dnienie morza, bieg ustępującego morza. Śniad. Jeog.

230. Hub. Mech. 468. Już morze brzeg ma, już się i w swoje zmieszczają Łożyska pełne rzeki, strugi opadają.

Otw. Ow. 21. Mgła opada, ber 9?ebe 1 fällt. Mgła, która umysł osiadła, abo opadnie, abo zrzadzieje. Pilch. Sen. gn. 308. — Similiter : Już noc opada, już dnieje, słońce za chwilę powróci. Kniaź. Poez. 1, 239. bie 9îactyt neigt ftd), getyt î» (E»be. — §. Transitive: Opadła ich woda, destituit eos aqua. Cn. Th., odeszła ich woda ; fie tyabe» ba« 2ßaffer oerlore»; ba« Saffer fiel, fo baß fte nidjt weiter fctyiffe» fonnte». Tawta cienka, którą miała, Opadła ją, że tylko w samej gzie została. Przyb. Orl. 1, 176. W ciele jego robacy gmerali, a jeszcze żywego ciało z boleścią opadywało. 1 Leop. 2 Macch. 9, 9. — §. 2. Opadać, spadać, tyerabfalle», abfalle». Ilekroć na ś. Marcina zawołał, tylekroć okowy z niego opadały. Sk. Dz. 557. Opada liście z drzew, (cf. listopad). Wszystko minęło i jako liść z drzewa opadło. Sk. Dz. 345. Gładkość za czasem opada,

Jeden los mając z wiosennemi kwiaty. Z ab. 12, 57. Najsmaczniejsze są jabłka, gdy przez dojrzałość opadają. OPAŚĆ, opasł, f. opasie ad. dok., Opasać niedok., okarmić, Pilch. Sen. list. 81.    Starzy, jak    dojrzałe jabłka    opadają.    opchać, fatt füttern, fättige», öotlftopfe» , propr. et transi.

Prot. Kont. D 2 b.    Lasy    z liścia    opadają. Ryb.    Ps. 50.    Spodziewał się nieprzyjaciel gotowym obłowem w kraju

t. j. liście tracą, üerliere» ityr Sailb. Similiter: A ty się naszym się opaść. Tward. W. D. 64. chwiejesz, z sił opadasz, ledwie co dychasz! Teat. 38, ‘0PAS1EGZYĆ, f. opasieczy ad. dok., opasać, otoczyć; et»»

252. (siły utrącasz). Z łaski cesarskiej podnoszą się na fctylteßett, «mfctyließe». Trzy okręty nieprzyjacielskie Rzy-najwyższy stopień, a nim noc nastąpi, znowu opadają na mianin wkoło opasieczy. Chrośc. Fars. 209; cf. pasieka, ziemie. Klok. Turk. 95. fturje» wieber tyerab. Opadła suknia OPASKA, i, ź., obręcz, wieniec, rzecz drugą opasująca; na nim; in pannulos deßuxit vestis. Cn. Th. 708. Lud Boh. opasek; Vind. opafs, obpafs , opafek; Ross. onoa-wynędzniały, i ledwie opadłemi płaty obdziany. Staś. Num. came, onoacna; Eccl. onoacaao , onoacKa; ei» ©urtel, 1, 219. mit abgefattnen tape» bebetft. Zda mi się coś, ci» Sanb, ei»e Sinbe ntnb ttm etwa« tyerum, ei» fRetf. Opa-ie człecza twarz ze    mnie    opada.    Zebr. Ow. 47.    Włosy    ski u armaty, refy, krańce, są i dla ozdoby i dla mocy.

białe, na ramiona i    czoło    opadłe.    Staś. Num. 2,    85. a»f    Archel. 3, 60. Żeby armata leżała w łożu swoim ciasno,

©cty«lter» unb ©tinte tyerabfallenbe« §aar. Opadają mi włosy,    przydano czopom opaski, to jest, krążki opasujące czopy

defluunt mihi capilli. Cn. Th. 629. Włosów oblecenie abo    przy armacie. Jak. Art. 1, 219. et 3, 125. Opaska koło

opadnienie. Oczk. Przym. 3; Croat. opuznènye, (opuznè- bazy. Chmiel. 1, 78.

ści, z. ; Boh. opatrnost, rozśafnost; Slov. opatrnost; Carn. previdnost, (ob. Przewidzieć) ; Vind. skerb, oskerbnost, poskerblivost ; Rag. pri-vidjènstvo, opaz, opaza; Croat. opaza; Bosn. opaza; Ross. onacb (opieka, obrona, protekeya), onacTBO, ona-ceme, oriH4Ka, npoMbicaeHHOCTb, npoMucj-b, (cf. prze-mysł); Eccl. onacHOCTb, onacemuc ostrożność, oemoacnhic;

OPASKUDZIĆ, /. opaskudzi ad. dok., w kolo popaskudzić, ruiib lim befcfimufcen ; Bosn. oghnusiti ; Boss. oóMapaTb, 06-MapuBaTb. Są owoce na pozór śliczne, a tym czasem Smrodem usta i język opaskudzi kwasem. Pot. Arg. 68. OPAŚN1GA, y, i., pas, ber ©urtel. Na chore noszono od ciała ś. Pawła chusty i opaśnicę. 1 Leop. Ad. 19, 12. OPAŚNY, OPASZNY, a, e, opasany, z pasem, gegürtet. Wdzięki nieopasne. Nar. Dz. 1, 30; (not. «malarze Wdzięki wystawują w szatach wolnych, pasami nieśeiągnionych»). Nieopaszne narody z Afryki, discinctae. A. Kchan. 237. OPASUJĘ, ob. Opasać. OPASZ adverb., samopas, wolno, fret), JÜgelloé. I to zaś z miłości pochodzi, że *opasz puszczonym językiem pisma nasze opacznym wykładem obracacie? Smotr. El. 50.

OPAT, a, m.\ Buli. et Slov. opat; Slov. opatka opacicha, ksieni; (Boh. geptiśka mniszka, zakonnica); Vind. apt, appat, (apatinja * opacicha) ; Carn. appat, apt, oppat; So-rab. 1. abt, f. abliżka; Croat. abash, f. opaticza, (vulgo zakonnica); abatisha ; Hung. appat, apat, apatur, /. apât-za; Dal. oppat; Slav. opat, f. opatiea; Ra#, opàt; Bosn. opat, f. opatięa ; (opatia, manastir * klasztor) ; Ross. ury-Mem, (aóóanicca ksieni); hal. abbate; 1. z Łac. abbas, (Etym. Syriac.); ber 5lbt. Arehimandryta, czyli opat. Steb. 2, 433. (prałat nad opatstwem przełożony). Opatem być Ross. jiryMCHCTBOBaTb, HryMeHHTb. (Prov. Slov. Mnich tak odpoweda, gako mu opat spiwa; jakie zapytanie, taka odpowiedź). "Kiedyby opat kostek przy sobie nie nosił, tedyby mnichy w nie niegrały. Rys. Ad. 28. ruie ber5lbt, fo bie SOîoitdje; roemt ber Ślbt bte Söürfel auflegt, l)at ba3 ©OUöent ?D?ad)t jn fptelen. (cf. jaki pan, taki kram). — 2. Botan. Opat, gatunek Euforbii, Euphorbia Myrsinites. Klak. Dyke. 1, 213. Opałek wielki, mlecz wilczy wtóry, tithymalus Myrsinites foemina, SBolfŚmtld) ⁸ SBetblettt. Syr. 1488. Mlecz wilczy morski, Opatek mniejszy, tithymalus paralius , Esula marina, SDîcer * 2Bolf3mtld). ib. 1489. OPATÓW, a, m., miasto w Sandomirsk. Dykc. Geogr. 2, 240. eine ©tabt im ©aitbom. OPATÓWEK, wka, m., miasto w Kaliskim, ib. eine ©tabt tm^altfd). OPATOWIEC, wca,

m., miasto w Sandomirskim. ib., eilte (Stabt im ©aitbom.

Pochodź opacicha, opatstioo, opatski, kuropatwa. OPATROWAĆ, OPATRUJĘ, ob. Opatrzyć. OPATRZNIE adverb. ; Boh. opatrne; Rag. opózno; Eccl. onaeiio; z opatrywaniem, opatrując, pieczołowicie, ostrożnie, rozważnie, przezornie, Porforglid), »orftd)ttg. Już opatrzniej i mę-drzej sobie poczynali, a niż pierwej. Biel. 106. Dawid opatrzniej się sprawował, niż wszyscy służebnicy Saulo-wi. 1 Leop. 1 Reg. 18, 30. Opatrznie co czynić Eccl. onaccTBOBflTH. Nieopatrznie a głupie to czynili. Warg. Wal. 31. Żarn. Post. 3, 612 b. Kto nieopatrznie czyni, w szkodę popada. Rys. Ad. 26, umwrftdjttg. OPAT1ÎZNIK ob. Opatrzycie!. OPATRZNOŚĆ

Mtwnik LintUfo wyd. t. Tom IIL

opatrywanie, pieczołowitość, ostrożność, zabiegłość, roz-ważność, przezorność, bie 53orforge, pflege, 53orftd)t, 53e* ÿutfamfelt. Miasto i z przyrodzenia i z opatrzności ludzkiej bardzo obronne. Warg. Cez. 69. Chory ozdrowieć nie może, bez opatrzności i leczenia. Petr. Pol. 71. Grzechy drugich, którym się mogło zabieżeć opatrznością naszą, za nasze własne się poczytują. W. Post. Mn. 91. Był strofowan od starszego dla nie wiem jakiejś nieopa-trzności, w co częstokroć wpadał, iż chodził, jakoby od zmysłów oddalony. Wys. Aloj. 285. Dosyć nieopatrznie w rzeczy swej postępują, a sami siebie i insze nieopa-trzności zwodzą i oszukawają. Żarn. Post. 3, 612 b. — §. Opatrzność nar’ èÇo*%rjv * opatrzność Boska, najwyższa opatrzność ; Eccl. óoroeMOTpeme, bie 5Sorfel)ung. Opatrzność boża, ona wszechmocna moc boża, która niebo i ziemię, ze wszystkim stworzeniem jako w ręku jakich trzyma i rządzi. Kat. Gd. 17. Opatrzność dlatego nazywa się, iż dla rzeczy najniższych postanowiona, jakoby z najwyższego wierzchu rzeczy wszystkie upatruje. Bardz. Boët. 176. Jest opatrzność, którą wznasza lub poniża mocarstwa. Gaz. Nar. 1, 253. Zyć z jałmużny, jest to nosić barwę opatrzności. Zab. 5, 42. Teat. 4. b, 56. OPATRZNY, a, e; Boh. opalrny, rozśafny, (cf. szafować ; cf. rozgarniony) ; Slov. opatrni, opatrnÿ, pilny; Vind. sker-boviten, sbatliu; Bosn. opazan, koji stoji svarh sebe providus; Rag. providni ; Croal. opazen , preszkerblyiv ; Ross. onacMBUu, onacHbin, 3anacuHBbiH, (cf. zapas); o przyszłość pieczołowity, przezorny, obaczny, zabiegły, ostrożny, üorforgenb, üorjorgltch, üorftdjttg. Nieopatrzny dalej nad dzisiaj nie zasięga. Fredr. Ad. 44. Głód wszędzie był wielki ; jednak Kazimierz W. jako był opatrzny, miał pełne stodoły i szpichlerze zboża w każdym imieniu. Biel. 198. Sebastyan był mądrym, w mowie prawdziwym, w radzie opatrznym. Sk. Żyw. 1, 44. Czemuż od nas nie ma być słuchan język skromny, czysty, opatrzny, prawdziwy? Eraz. Jęz. I i 7 b. Ludzie proste i nieopatrzne zwodzą. W. Post. Mn. 510. Opatrzny woźny. Herb. Stat. 220. titulus. — Passiv: Kazał go podać w opatrzne więzienie. Kraj. Chim. A 4 b. t. j. w dobrze opatrzone , ttt ein moljlüermalirtcê ©efchtgmß. Od nieopatrznej i rozpacznéj śmierci uchowaj nas Panie. Módl. Gd. 106. (nieopatrzo-nćj, nieprzygotowanej, bez dyspozycyi). Komu chorobę na kamień nieopatrzna przygoda rządzi, iż go rodzice mieli, gdyż dziedziczy; niech .... Oczk. Przym. 423. (której zapobiedz niepodobna). OPATRZOWNIK ob. Opatrzyciel. OPATRZYĆ, f. opatrzy ad. dok., ‘Opatrzać, Opatrować, opatruje niedok., Opatrywać frequ.\ 1. upatrywać, patrząc dochodzić, obaczyć, oglądać, erfefien, $u erfe^en fndjen, beferen. Opatrz królu człowieka mądrego, ₍i przełóż go włodarzem Egiptu. 1 Leop. Genes. 41, 33. Żadnej z córek, na pokój nie puścił Dyonizy, aż dobrze, jeśliby jakiej zdrady a broni nie nosiła, opatrzył. War#. Wal. 341. Opatrzność z najwyższego wierzchu rzeczy wszystkie opatruje. Bardz. Boet. 176. (widzi, ogląda). Rozmagał się on człowiek, a gdzie twarz swą obracał, aby opatrzył, drżało wszystko, co pod nim było widziano. 1 Leop. 4 Ezdr. 13, 3. (aby spojrzał, oglądał;.— 2. Obmyślić, za-

71

miast i Rzpltych. Rej. Post. M 2. (rządcy). Obrońca i opatrzyciel urzędu. Szczerb. Sax. 144. Opatrzyciele kościołów, plebani, opaci, mogą-li za jakim niedostatkiem rzeczy kościelne zastawić? Sax. Tyt. 101. Opiekunowie abo opatrzyciele , którzy sieroty mają w swej opatrzności. Chełm. Pr. 39. Takie opiekuny nie są opatrzycielmi abo kuratormi dóbr sierocinych, którzy mają umysł, aby więcej sobie pożytku, niż sierotom nabywali. Groick. Obr.

4. Opatrznik pszczeli. Cresc. 597; Boh. opatrownjk wćel; bet 33ienemt)flrter. Provisor, opatrznik, opatrzownik , urzędnik, sprawca. Mącz. OPATRZYCIELKA, i, z. ; Boh. opatrownice ; Vind. oskerbniza ; Rag. providioniza ; Ross. cnaÓ4bBaTejbHwua. -

biegłość mieć, staranie mieć, Deformen, »erfordert, oeratt* ftfllten, oerfeljen; Boh. opatriti, opatrowati, ostarati ; Slov. opatrugi, zaopatrugi ; Sorab. 1. wobhladam, wobstaram;

Garn. preskerbęti ; Vind. oskerbeti, poskerbeti, presker-beti, saskerbeti ; Croat. prezkerbiti, prezkerblyujem, pre-szkerblyńjern ; Bag. providiti ; Boss. npoMbioiiiTb, npOMbi-rn.iHTb, CHapa/HHTb , CHapaacaTb (cf. narządzić) , CHaÓ4HTb,

CHaÓAtBaTb, CHaó/KaTb; Eccl. onacaio , CTpery. Klucznik ‘Jecie ma zawzdy przed objadem opatrować, aby chłodne piwo do stołu bywało. Haur. Ek. 38. W każdym przypadku opatrzyło człowiekowi niebo pociechę i pomoc.

Staś. Num. i, 202. (zrządziło). Przyszłe rzeczy upatruj i opatruj. Cn. Ad. 982. Drugich opatrujesz, a sam tego bardziej potrzebujesz. Cn. Ad. 212. medice cura te ipsutn. OPATSKI, OPACKI, a, ie, od opata, do opata należący, Ten co opatruje wielbłąda .... Kłok. Turk. 202. Opatrując 51MS *, abtetylid) ; Boss. obóaTCniM , iiryMCHCKiii, nrjMe-rany głowie zadane, trzeba mieć przy opatrywaniu fajerkę z ogniem. Perz. Cyr. 2, 14. Umiała sługi opatrzać, potomstwo swoje rozrządzić. Birk. Zyg. 48. Me ®ienerfd)ftft tterforgeit ; Eccl. CTpomejbCTBOBaTH Koro, npusptme Harb Tb o koiwb. Każdy, byleby dobrze służył, na całe życie zyskał uczciwe według stanu swojego opatrzenie. Kras. Pod.

2, 195. Serfergung. Zofia będzie miała swe opatrzenie.

Teat. 18 80; Boss. cnaó^Banie, cnafi^bnie. Duchowni, trzymający opatrzenia duchowne. Herb. Siat. 30. t. j. be- Opat, Opacicha. nefieya. Opatrzenie abo solaryum podskarbiego ma być OPAWA, y, i., miasto w górnym Śląsku. Wyrw. Geogr. 2, tysiąc złotych. Ilerb. Stat. 66. t. j. pensya. — §. Opatrzyć kogo czym , abo w co » przyrządzić mu nut verfemen ; Boh. zasobiti, (cf. przysposobić) ; Yind. osker-bet ; Boss. 3anacTb, 3anacaTb

hobł, apxHiwaii4piiTCKifi. OPATSTWO, OPACTWO, a, n., bie 9lMei); Boh. et Slov. opatstwo, (Boh. abbalysstwj opactwo zakonnic) ; Hang. apatursag; Sorab. 1. abstwo ; Carn. ' oppatya, (oppatovina census abbatialis) ; Vind. apazhe, apa-tnia; Rag. opattya, opattia, opàtstvo ; (Bosn. opatia, manastir * klasztor) ; Croat. opatsztvo, opatià ; Ross. aóóaT-ctbo , uryMencTBO, apxnMaH4pia ; Eccl. aóóaria. Oliwa, sławne opactwo Cysterskie. Dykc. Geogr. 2, 257 , ob.

238, Sroppau tu ©djleften; Boh. Opawa. Adject. OPAWSKI, etnen mo* a, ie, Boh. Opawskÿ, n. p. Opawskie księstwo, ib. Piwo Opawskie. Syr.

(ob. Zapas), npunacib, OPCHAĆ, f. opcha act. dok., Opychać niedok., otłoczyć, npunacaib, Ha4bjiHTb, iia4tJiHTb. Opatruję potrzebami dom.    natłoczyć; Vind. obhatiti , opilati, satikati, satekniti , sa-

Cn. Th. Wziąwszy go do siebie, odziewał i wszelkiemi    pręt i ; rmtb rtnftopfcn, üoU ftopfen ; (Boh. opicliati . pinsare,

rzeczami opatrywał. Teat. 5, 6. Słabośmy się w drogę    opicharna * pistrinurn). Nie    trzeba dzieci pokarmami opy-

opatrzyli, letnieśmy się wybrali. Cn. Th. 442. Bóg *opa-    chać, bo ciała rozpierają,    Pilch. Sen.    gn. 221. Opchawszy

trzawa (opatruje) pożywieniem każdego. Wróbl. 326. Niech    obżarstwem wieczornym żołądek.... Hor. Sat. 168. Perz.

cię Bóg opatrzy * ob. z Panem Bogiem! Niechaj się da-    Lek. 259. Coż na tym, czym brzuch tam opchasz , kiedy

dzą rodzice opatrzyć tą sprawą, żeby więcej się starali    wszystko pójdzie w przepaść? Pilch. Sen. list. 4, 48.

synom swym o rozum niż o ciało. G licz. Wych. F 4.    Zbytnim opychaniem ciała duch słabieje. ib. 1, 112. Opy-

(niech przyjmą tę radę). — §. Opatrzyć na co, abo od    cha się on nad miarę, i    żarłocznie    ładuje swój kałdun

czego, przeciw czemu, gegen ctmuś »emmljren, ftcfyerit;    rozdęty, ib. 347.

(Ross. onacTb, onacaTb ochraniać, onacaTbca strzedz się). OPCYA , yi, z., fz łac. oplio » prawo lub wolność wyboru; Jerycho zarnknione i opatrzone było. 3 Leop. Jos. 6, 1.    Me 2Bû$l, Sorbent ber 2Ba&l. 5]; n. p. Przy przedaży Sta-

(oprawne. 1 Leop). Miasto murem opatrzone. Prot. Kont.    rostw powinniśmy na ewikcyą, opcyą i powrót kosztów

C 2. (obwarowane, warowne). Opatrzyć się od niebez- wzgląd mieć. Gaz. Kar. 1, 401.

pieczności, praecavere ab insidiis. Mącz. Po onym za- OPĘCINY, plur., pęta, geffeht. Co jest żył, stawów w mym chwyceniu tak był na cielesne pokusy opatrzony, iż był ciele , Z nich mam opęcin tak wiele. Dar. Lot. 2. w tej mierze jako umarły. Sk. Żyw. 2, 205. Takem to ‘OPEDAĆ contr. > opowied‘ać, opowiadać; ob. Opowiedzieć, opatrzył, a me ita praecautum. Mącz. OPATRZYCIEL, OPĘDZIĆ, ‘OPADZIĆ f. opędzi act. dok., Opędzać niedok.; 3. OPATRZNIK, OPATRZOWNIK, a, m.\ Boh. et Slov. opa- 1 a) obbiedz, pjądzić w koło czego, untlctufeit, itmfretfctt. trownik; Vind. oskerbmk, preskerbnik, saskerbnik, osker-    Słońce, które trzystakroć do roku    i więcej, świat ten

blenik; Carn. preskerbnik; Bag. providionik ; Croat. pre-    opędza. Pot. Arg. 576. Zaż    miasta    i każdego nie    opę-

szkerbitel; Sorab. 1. wobstaraeżer; Boss. cnaÓ4'feBaTe4B ;    dził grodu, chcąc go od posłuszeństwa twojego odłudzić?

opatrujący co, staranie koło czego mający, ber SSorforger,    Pot. Arg. 134. Niemasz świata, na którym ja nie wojo-

Serfeber, Sśerforger, Seforger. Kupiec jest jakoby wszyst-    wałem, Memi ziemię tryumfy opędziłem całą Bardz. Luk.

kich iudzi szafarzem, opiekunem, opatrzyeielem. Petr.    31. — Obwieść, otoczyć, umgeben, umringen. Jest ko-

Ek. 128. Bóg jest opatrzyciel onego , który oddawa ła-    ścioł Jasem zewsząd opędzony; quod undique silva clau-

skę. 1 Leop. Syr. 3, 33. Ktoć jest stworzycielem, ten    dit. Zebr. Ow. 19. Opędzone    trzciną    nogi, incincti.    Zebr.

tez jest opatrzyeielem. Hrbst. Nauk. B b. Opatrzyciele    Ow. 344. Mnie staremu już    głowę    opędził wiek    siwy.

Nieme. P. P. 35. t. j. suto oprószył, baê graue 2IIter fyat fd)on mein ipattpt ruttb nut roetß gefärbt. Ten siwy włos nie z rozkoszy, ani z wczasów domowych prędzej nad lata głowę moje opędził. Nar. Chodk. 2, 67. — b) Opę-

Lek. 193, bte 33efef[eitfyett. W opętanych juz nie wierzą. Haur. Sk. 426. Opal. Sat. 18.

OPĘKACIEĆ - 0'PĘTAC.

OPĘTANIE - OPIĆ H.

563

Od złych duchów opę-tywani bywali. Dirk. Dom. 164. — §. Czy wszyscy kaci opętali pana mego? Teat. 29. c, 3. Krzyczy, jak opędzać co czym » zbywać, odbywać, «^fertigen, btnfmUen mit    tany. Zab. 15, 189. Opętana baba. Teat. 7. c, 60. Nikt

etroaä, ftd) entlebtgen, beftreiten. Opędzali Rzymianie domo-    go nie przepije, opętana głowa. Mon. 68, 77. (ze kąty

we i rolnicze usługi niewolnikami. Ostr. Pr. Pol. 1, 44.    mocna, tęga). OPĘTANIE adverb., szalenie, öerjmeifelt,

Kto nie jest obżartym, Opędzi brzuch i żartem. Dwór.    rafenb. Opętanie się zakochał w niej. Teat. 30. c, 6. et

C 3. Nie jest ubogim, kto może opędzić potrzeby do-    1. b, 9. OPĘTANIEC, ńca, m., szaleniec, etn    Sefeffeiter,

mowę. Mon. 75, 279. — §. 2. Opędzić co od czego,    ctrt Üîafcnber. Kogut piał jak opętaniec. Zab.    13, 278.

odejmować, bronić, gegen etmaś> mehren, oertpetbtgen. Oj-    Tręb. Śmiać się muszę z tego opętańca. Teat.    32.6,31.

czyznę od Tatarów, Turków, Moskwy, Wołochów *opą- OPIĄĆ, ob. Opiewać.

dzał. Warg. Cez. praef. c. Opędzić się komu * odjąć mu OPIĄĆ , f. opnie ad. dok., Opinać niedok., ociągać, rozpią-sie, ftd) jemanbeS erroetyren, tljtt abtreiben. Prawieśmy się    wszy oblec, w koło przypiąć; Bosn. obostriti-,    urn etrnaâ

na kolo jako w studni kilkom Wściekłym psom i dra-    fjerunt fpamten, runb urn anffpamten, aufftecfen,    umftecfen,

pieżnym opądzali wilkom. Pot. Pocz. 45. Nie mogła się    nmbtnbcn. (Vind. opietjati * ograniczyć, określić; opietje *

opędzić chłopcom. Teat. 10, 44. Przedpokój pełny dłu-    okres, powiat; Carn. opanka * trzewik do sznurowania;

żników, że nie można się opędzić. Teat. 37, 275.    Lat. med. banchus ; Dal. öpna; Rag. öpna, öpniza ; Bosn.

OPĘKAC1EC , ob. Pękacieć.    opnięa, mrjesgięa od utrobie omentum). Bindą opnij te

OPEŁKI plur., obsiewki, obsiewiny, poślad, przesiewki. Cn.    ołtarze. Nag. Wirg. 517. Ołtarz bogini wieńcami opię-

Th., Rebcrîe^r, auêgeftcfytete Störner, 3IbfaUfel; cf. opałka, cf.    to. Pot. Syl. 408. Wawrzynami Tebanki opinają głowy,

opalać.    ornant. Zebr. Ow. 142. Głowy opnijcie wawrzynem,

OPEŁZNAĆ, f. opełznie neutr. jedntl., (cf. Boh. opelichati    innedite. Zebr. Ow. 141. Włos bluszczowym wieńcem

pennas ponere\ Croat. opuznènie laszih alopecia). Stracić    rozstoczony Opiąwszy Kalliope.... Zebr. Ow. 115. Kor-

barwę od ognia, od słońca, nieco ogorzeć; teraz mó-    net opiąć. Teat. 15. e, 45. Płaszcz znamienitym zan-

wią spełznąć, ale w różnym trochę znaczeniu. Wlod.,    kłem na sobie opięła; fibula mordebat vestem. Zebr. Ow.

unfehlbar werben, feine gar'be öerliereit. Część mu starość    198. Suknia opięta, opięto leżąca, ciasna; Boss. me~

odetnie i swym Auster wiewem, Cześć plutą i powie-    nenmi; ein fnapp anltegettbeS $letb, eng, wie aufgefpannt,

trznym opełznie wylewem. Zab. 15, 157. Kniaź. Porzuć    wie attfgegoffen. Zupan ciasny i opięty na nim. P. Kchan.

członki opełzłe, czas ci nowych dostać. Zab. 15, 159.    Orl. 1, 79. Młody kawaler kuso, modno, opięto przy-

Kniaź.    brany. Kras. Pod. 2, 24. Opięto się trzyma. Mon. 69,

OPERA, y, i. ; Boh. spewohra ‘spiewogra ; Vind. opera,    603. Dla stroju czynią się niewolnikami; wszystko opię—

piętnu godersku jigranje, skasaunu pietje, piętnu sgle-    to, ręką ani nogą ruszyć nie mogą. Teat. 27. b, 12.

dalifhe; bie JDper; poema dramatyczne do śpiewania przy-    Lubiący ciasne opięte suknie, trzewiki Ross. menemi-

stosowane. hras. Zb. 2, 278. Gol. Wym. 445. Utrzy-    bum, meneTiiŁiw. Para trzewików niegładko na nodze

mywał Włoskie opery i komedye. Pam. 83, 2, 49. Na    opiętych. Mon. 69, 690. Trzewik opięty. Xiądz. 19. (cf.

operę pojechali. Żab. 3, 152. 0PERACYA, yi, i. dzia-    Vind. opanki * trzewiki kapucyńskie).— §. Transi. Rzeki i

łanie, dzielna moc. Sk. Dz. 636. Operacye wojenne.    kałuże mroźne lody opięły; concreta flumina. Krom. 696.

Si. Ob. 2. Operacya cyrulicka, urzynanie, wyrzynanie.    fjafeen fte ftarren gemacht. Wisła lodem opięta. Krom. 241.

0PESK1E, starostwo w wojew. Wileńskim. Dykc. Geogr. 2, OPIATA, y, i., lekarstwo z opium sporządzone, etn Opiat;

240, eine ©tarofłte tnt 2BtIn.    w szczególności opiata w aptece, pewna zaprawa, słu-

OPĘTAĆ, f. opęta ad. dok., Opętywać frequ., opanować    służąca do chędożenia zębów. Magier. Mscr.

niby w pęta w-ziąwszy, osieść kogo ; Boh. opautóm, pau- OPIĆ się, f. opije się recipr. dok., Opijać się niedok.-, (Boh. opit, ty okowam ; Ross. onyiait, onyTUBaio; eilten befreit, ifin    opigeti, ochlastati se; Slov. opigeti se; Sorab. 1. wopiyam

SUnt Sefeffneit machen. Komu zagniewaną pierś pomsta    szo; Vind. vpianitife, opianitife, prepianitife; (opiti, obpiva-

opęta, na nic już nie pamięta. Pot. Arg. 171. Niech    ti* odpić); Bosn. opitise, opoitise; (opiti, opojiti * opoić;

dyabeł już opęta do ostatku. Mat. z Pod. 62. (bierz dya-    Ross. onHTb, onHBait pasorzycić, onuTtca pić na umor;

ble mniej , wziąwszy więcej; wziąwszy konia, weź i bicz).    oiuibkh niedopiwki); oblać się trunkiem,    ftd) öoll faitfen,

Gdy lud widzi nadzwyczajne grymasy i łamanie sję, są-    antrinfen. Szlacheckiego opiwszy się piwa    Chłopek z jar—

dzą takiego człowieka być opętanym, befeffCtt, czyli od    marku próżny idąc śpiewa. Zab. 9, 144.    Na tym mo-

czarta nagabanym. Perz. Lek. 190. Krup. 5, 618. (cf.    rzu, jeśli nie zginie, to się wody opije,    nagrąźnie, a

obses) ; Sorab. 1. wmbstehnenć ; Vind. obfejen, pofejen, prawie się jako mięsopustna kiszka nadmie. Rej. Zw. obfiedan; Croat. vragomèten, vragometnyak; Rag. vrago- 157. (ożłopa się).— Fig. Pychą się opijają, rozpusta ich dùh, vragodùscjan , (cf. wróg); Ross. óhcHyeMUH; Eccl. psuje. Jabi. Tel. 19. upijają się.

KUCktiü , (ob. Bies). Opętanym być Ecd. ótcHOBamcfl, OPICH, u, m., Boh. apich , potoćnjk ; Vind. opih ; Carn. EtciiTH ca. Baby opętane Ecd. KMKyum. Opętanie, sza-    apih ; Slov. mifjk ; Sorab. 1. mćrik ; Croat. opèh; apium,

leństwo dyabelskie, daemonomania. Krup. 5/616. Perz.    ber Gśppid). Opich błotny, wodny, iabny, ber 20aifereppt(^.

rno-

Syr. 1078. Cresc. 275. Opich, bubon ; gatunek tego rodzaju jest galban. kluk. Dykc. 1, 88. Ubrawszy w róże skroń i w opicliy. Anakr. 65.

OPIEC, opiekł, f. opiecze ad. dok., Opiekać niedok.\ Boh. opery, opekati ; Sorab. 2. hopóz; Vind. opezhi ; ling. opecchi, opeccijvam ; Croat. općchem ; Eccl. oneKato ; na około upiec, bebraten, rintb urn abbraten. Pieczenia opiekła. Dwór. H 2. Piersi kosów opiekane. Zub. 8, 544. Opiekane migdałki przechodzą w smaku marony i kasztany. N. Pum. 17, 212. — Fig. Często inwentarzem pan opiekun dobrze opiekł i ożegł ubogie sieroty. Sax. Don. 122. ( Croat. opèka * cegła).

OPIĘCIE, ob. Opiąć.

OPIEKA, i, ź., ‘OPIEK, u, rn., 1) piecza, protekcja, obrona, ber 6d)itj), ©djtrnt ; Sorub. 1. wobarano, zastupeno, wobrowstwo; Vind. obranva, oskerbnia; Bom. brana, brnnifeglslvo ; Bag. braniteglstvo, brâna , obrana, (ob. Obrona) ; (distg. Croat. opèka » cegła, ob. Opiec, opiekać); Boss. onena , omiCE, npnaptuie, o6eperjaTe4b-ctbo , 3acTyna, Bbipyuna, noKpoBHTCJbCTBO. Niech nad wami boży ‘opiek będzie. Simon. Siei. 1 19. ‘Opiek z nim spułkuje boski. (jaw. Siel. 556. Niech cię Bóg ma w swojej świętej opiece. Ossol. Sir. 5. Bogu w ‘opiek i w obronę Oddawam dziatki i zone. M. Kchnn. 509. Szczyć mię swym ‘opiekiem. J. kchan Ps 86. Nad sobą znał ‘opiek pańskiej reki. Groch. W. 2 Zub. 9, 555. Zabi. Gliński w bogactwa, w potęgę, ktemu w opieki u Busi wzbijał się, clienlelas. krom. 776. — 2. Opiekuństwo, ÜBormunbfdjaft; (Vind. oskerbnia firut, mladomestnikuva-nje; Boss. onena). Opieka jest moc nad lat nie mającym, po śmierci ojcowskiej dana, albo od testarnentni-ka albo od urzędu opiekunowi. Sax. Tyl. 175. Niedo-rośli, którzy jeszcze nie przyszli do opieki swojej, nie mogą być świadkami. Chełm. Pr. 58 (co jeszcze nie wyszli z pod opieki). — Fig. Ostrożne Muzy wyehowań-ca swego Nie śmiały jeszcze oddać z ‘opieku zwykłego. Simon. Siei. 64. OPIEKAĆ się, recipr. contr. * Opiekować się niedok., kim abo czym > w opiece swojej mieć; opiekunem być, btc SSormunbfdjflft Mer jrmanbcti führen, jentanbeä SSormunb ferçtt, (Sorab. l.wobaram; Croat. szkër-bim, szkerbeti ; Busn. brinnutise, braniti, (cf bronić); Boss. noneuHTejibCTBOBaTb, nonemuca, onenyHCTBOBaTb, noKpoBHTe.ibCTBOßab, pa^tTb, nopa/rferb, (cf. radzić); Eccl. cTponrejibCTBOBaTH noro, npnaptitie nmiTb o koste ; (oncMa.iHTHCfl troszczyć się). On jako brat jej męża, opiekał się jej syny. Biel. Ust. 557. Brat starszy lat dorosły, ma się młodszą bracią opiekować. Slot. Lit. 245. Cesarzowi o to szło, żeby się rad opiekał Władysławem Jagiełłowiczem. Biel. 507. — Ogólniej: W opiece swo-jćj mieć, protegować, &efdm|ett, ttt Ot'ÿiit tjakiî. Pobożnym potomstwem sam bóg się opieka. Fahb. B 5. Bóg nas stworzył, i nami się opieka. Kurnk. kat 400. Po-przysież mi , że opiekować się będziesz życiem mojej córki. Staś. kum. 1, 227. Gdyż się ja twoim nie opiekam , nie opiekaj się też ty moim ; quando ego tuum non euro. Mąci. ‘OPIEKALNIK, OPIEKUN, a, m.\ Boh. et Slov. porućnjk, (cf. Pol. porucznik); Sorab. 1. wobaraeżer,

zastupnik, vorminda; Carn. irbov varh, girob, (Gcr.

; Viąd. gerab, oskerblenik, varih, oskerbnik, firu-tni befednik, skerbnik sa firute , mladomestnik, obranik ; Bug obranitegl, zastupnik; Bosn. branitegl; Croat. szker-bilel, tutor; Bos nciajibHHKE, pamnejb, pa4iTejib, no-KpOBHTGJb ; Eccl. ne^a.IOBHHKE, llpOMblCAMIIIKb, npOMUCJ-

huke. KOTopbin npoMbim.iHerb o hcme, nonemiTejb, Tiua-Tejb; a) ber Sormmtb. Opiekun zatrudnia sie osobą i prawami małoletniego. Gal. Cyw. 1* 76. Opiekunów sierot, właściwie opiekunami, opiekunów wdów, kuratorami lub tutorami nazywają. Ostr. Pr. Cyw. 1,80. Opiekuna zowiemy jakoby obrońcę, któremu obrona prawnie zlecona bywa tego, który się sam dla młodości swej rządzić nie może. Szczęt b. Sax. 285. Sieroty nie gą nic bez wuli opiekalnika. Sax. Art. 6. Nie wspominam tutorów, których piekunami Albo wypiekunarni, nie opiekunami. Słusznie nazwać, bo pewnie wypieką ostatek, I wysuszą dostatki dzieci pozostałych. Opal. Sal. 112, — Ogólniej: Opiekun, opiekalmk, opiekujący się czymkolwiek , protektor, staranie o czym mający, w pieczy co mający, obrońca, ber 33efd)ü£er, ^crforger. On sam jest mym bogiem i opiekalnikiem. kann. Gd. 277. Pan opiekalnik jest wszystkich poddanych i sług jego. Gil. Kat. 506. Papież wiernych obrońca i opiekalnik kościoła. Sk. Di. 908. et 828. Pocieszyciel i opiekalnik nasz, Duch ś. W. Post W. 411. Józef ś., opiekalnik Jezusowy. W. Post. lVr. 56. Urząd opiekuna gołębiego. Cresc. 587. t. j. o pa trzy cielą, ber îailbennwrtcr. —⁴ l>> 'Opiekalnik passs , który w czyjej opiece, cliens; Boh. swere-nec ; Bag. odvjeltovanik, brangnenik ; Boss. onacmiicŁ, B3bicKanein> ; ber 33cldni£te, ©dpifcgenpffe. Xiażęta Pomorskie Jagicłłowi posiłków gotowość, jako opiekalnicy obrońcy swemu przyobiecują; uli clientes palrono. krom. 417. ei 247. et 515. ‘OPIEKALNICA, y. i., *0PIEKĄL-NICZKA, OPIEKUNKA, i, z.; Boh. porućnice; Croat. szkerbitelicza ; Bug. obranitegliza, branitegliza , zastupni-za ; Sorab. \. wnberaeżerka, zastupnicżża ; Boss. noKpo-BHTCJiLHHua . pa4tTG4bHHua; protektorka, bte 23efdjufccnmi. Tr. Skarżył się paw' przed boginią Juno, jako przed swoją opiekalniczką. Eiop. 28. — $. Opieką małoletniego trudniąca się , SJormÜttbertnit. Białogłowa rzecz sprawować może, gdy opiekalniczka jest. Sirzerh. Sax. 27. OPIE-KUŃSKI, a, ie, OP1EKALNY, OPIEKUŃCZY, OPIEKAL-NICZY, 0PIEKUN0WY, OP1EK0WY, a, e, od opiekuna lub od opieki, opiekuństwa, 3Sorntmibö *, SSormunbfc^nftô * ; Boh. porućensky ; Sorub. i. zastupniczki ; Bag. brani-teglni ; Croat. tutorszke ; Boss. oneKjHCKni, otiCKyitOBE, pa4tTGJbHbIH ; Eccl. npOMblCJHTeJFIblii , KOTOpblll HMiGTt nonGMGHie o mcme. Jeśliby się jaka szkoda stała, za niedbałością opiekunową, powinien ją nagrodzić Szczerb. Sox. 141. (opiekuna). Opiekun niebezpieczeństwu opie-kalniczemu podpada, od czasu objęcia opieki, ib. 286. Powinność opiekalnicza. ib. 286. Już wyszła z pod władzy opiekuńskiej. Teat. 20, 155. Każdy sąd opiekuński ma tak nazwaną księgę opiekuńską , czyli sierocińską trzymać. Gal. Cyw. 1, 85. Prawo opiekowe. (jol. Cyw. i, 408. (i. e. opiekuńskie). — Fig. Fryderyk II. oddal

OPIEKŃUSTWO - OPIERZYĆ.

OPIERZEĆ - OP1LCZY.

565

wu, wnet skrzydły swobodniej szasta. Przyb. Milt. 225. Transi. Strzała orłem pierzem opierzona. Ezop. 93. Sajdakiem się opierzył. Falib. H 3. — b) Nieprzyjaciel, co tylko wszedł za wroty, Zaraz go Cesarz obiegł i opierzył. Chrośc Fors. 351. OPIERZEĆ, f. opierzeje neutr. dok., w pierze obrosnąć, gebern befommctt, flicf roerben. Opierzały, flitf, 7Y., Boh. opereny.

OPIESZAŁOŚĆ, ści, z., niepośpiech, ospieszałość (Tr. );

sławę swoje pod opiekuńczą straż Muz i filozofii. N. Pam.

91 , 290. OPIEKUŃSTWO, a, n. ; Sorab. 1. wobarano, zastupeno, vormindstwo, wobrowstwo; Boh. porucenstwj, porućnjtctwj; Bosn. brana, braniteglstvo ; Croat. tutor-sztvo; Hoss. oneKyHCTBO; trudnienie się opieką nad sierotą , bie SSormunbf^aft. Niechaj opiekunowie rachunki z swego opiekuństwa uczynią. Chełm. Pr. 88. Którzy trojakie opiekuństwo na swojej głowie noszą, tedy od czwartego prawem bywają wymówieni. ib. 95. Gal. Cyw. 1, 108.    Boh. wahawost ; Vind. pozhafnost, kefnost, pomudnost;

—    Transi. Pan samemu Janowi wierne swe w pracą i    Hoss. Kocnodb, KOCHeme ; bte îrâflbett, śaumfcltgfeit..

Odpór, który ciała czynią sile ruszającej, nazywamy siłą opieszałości, czy li bezwładności. Hog. Boś. 1, 291. Pijaństwo sprawuje nóg i języka opieszałość. Mon. 67, 247. OPIESZAŁY, a, e, mepośpieszny, ośpieszały (Tr.); treize, fflumfelig; Boh. wahawy, (cf. wahać siej; Vind. po-zhafen, kefen, pomuden ; Hoss. KOnoTKin, KonoTOHl, KOCHbifi , Kocent, Kona. Opieszałym być Hoss. KOCHHTb, KoCHtTb. '0P1ESZYĆ; n. p. Wracają nazad ; wszystkich zaś opiesze Sam Eumenes. Pot. Syl. 269. — Boh. opé-sam ; Hoss ontiUHTb pieszą maszerować.

opiekuństwo poruczył. Biał. Post. 110. t. j. w opiekę,

0d)iij$ unb © djinn. Kazimierz Polskę wziął w swe opiekuństwo. Stryjk. Gon. L 2.

OPIELAĆ, ob. Opleć.

OP1EN1Ć cz. dok., pianą obryzgać, w koło popienić, um* fdmitmeil, beräumen; Boh. opénjm; Vind. openiti; Bosn. opjenniti, opinnuti; Hoss. ontnHTb.

0P1EN1EK, ńka, m, ząb zjedzony, ostatek zęba. Włod., ein Stift »on einem abgebrochen 3<hi ząb przytarty. Dudz.

48.    OPIEŃKA, i, z’., agaricus lignarius , gatunek bedł-

ki, rośnie na pniaeh starych drzew ściętych w kupach. OPIĘTY, OPIĘTO, ob. Opiąć.

Kluk. Dyke. 1, 15; eilte Slrt Satintf^mnmme; Boh. opènka, OP1ÉW, u, m., £. 1) opiewanie, śpiewanie czego, ba$ S3e* wopènka ; Hoss. oneiiKH.    finden. Piosnki na opiew tryumfów składane. Przyb. Luz.

OPIEPRZYĆ, /. opieprzy cz. dok., pieprzem obsypać, lub    270. — g 2> Brzmienie, sens, treść, opiewanie, ber

przyprawić, pfeffern; Boh. opepriti ; Bosn. opapriti ; Crout.    3iibnlt. Pociągał pod swą metropolią, według opiew u

operprûjem, propr. et transi. Biedny żywocie, prawda    danej sobie mocy, wszystkie Polskie biskupstwa. Kar. Ust.

żeś miły, Lecz cię frasunki    zbyt opieprzyły. Kchow. 141.    2, 548. OPIEWAĆ, ał, a, cz. niedok , Opiąć,    f. opieje

Liczne wzdychanie Dobrze    wprzód każde me opieprzy    dok.,    'Opiewawać contin. et itérât ; Vind. opeti,    opojem ;

śniadanie. Chrośc.. Job. 18.    Drogo co kupić abo prze-    Ea l.    ontBaio, (et* oóaBaio, oirfcBaio, ofiManbmaui tncan-

dać, osolić, opieprzyć. Cn.    Th.— In bonam partem: Te    tore,    oczarować, oóaBaiejełii incuitabilis); H oss.    B03nliTb,

słowa złotem opieprzy. Zab. 15, 242 okorzeni, rcürjen.    B03niBaTb, ontTb, onkBaTb; a) śpiewaniem opowia-

Kto opieprzy, kto nasmaruje, ten pojedzie spojrzej. Hot.    dać, befinden Alexandrr na pamięć uczył się tych wier-

Jow 152.    szy, co je llijski śpiewak opiął. Przyb. Luz. 169.    Le-

0P1ERAC, ob.    Oprzeć,    ob.    Oprać.    OPIERACZ,    a,    m.,    opie-    psza cierpliwości siła, W bobatyrskim męczeństwie    opia-

rający się komu; Bag. oprjecitegl, f. oprjecitegliza eon- na nie była. Przyb. Mili. 260. Ś. Kostka do P. Maryi trndidor.    modlitwy i z duszą wylewał, Witanie Gabryela i w no-

OPIERZCHNAĆ, OPIERZGNAĆ, f. opierzchnie neutr. jednll,    cy opiewał Cliodk. Kod. 59. Dawid Chrystusa opiewa-

ochropowacieć od powietrza, popadać się, auffprittgen,    wa na swej ar fie. 1 Leop. List. Hier. 7. (wyśpiewywa.

lnie bie £>CWt POtt fnlter Snft. Wargi opierzchłe abo z wia-    5 Leop.). Niebianie wielką chwałą i opiewaniem wysła-

tru osieczone. Syr. 1569. Opierzchnienie lica od srze-    wiają boga. Kucz. Kat. 5, 504; Sorab. 1. wóbspewane

żogi albo słońca, jak wygładzić. Sienn. 507. Sleszk. lJed.    obcuntutus. — Cum Dativo : Będę opiewał imieniu Pana Bo-

49.    Syr. 181. Rola opierzchnie. Haur. Sk. 11. (zimnym    ga. 1 Leop. Ps. 12, 6. ( będę* śpiewał. 5 Leop.). — b)

wiatrem podeschnie). Opierzchnienie włosów, 'opiersza-    Przyśpiewywać, okurować. Cn. Th., dobierać komu w

łość, wylezienie włosów, bei# Ausfallen ber $>(tare. Ziele    śpiewaniu. Włod, wtórować, mitfingcn, mit ©efang begleb

to pleszowatości głowy z opierzchnienia i obłazienia wło-    ten. Często burmistrz naprzód śpiewa One piosnkę ora-

sów, jest ratunkiem. Syr. 184. Pleszowatość głowy albo    cką; pospólstwo opiewa. Klon. Wor. 15."— §. 5. Tak

brody z ‘opirszałości włosów. Syr. 198. — \. Semitritus,    statut opiewa, t. j. ma, opisuje, przepisuje, brzmi. Cn.

na poły podeptany a]bo prochem opierszały. Marz. — ?    Th., fo lautet baS ©efffc Wiem ja, co statut opiewa ,

—    0PIERZCHL1W0SC, ści, i., odstręczanie się, 3U‘    ojciec za syna odpowiadać nie powinien. Teat. 15, c. B.

nufbnltling. Potrzeba być szczerym bez opierzchliwości. OPIJAĆ się, ob. Opić się.

Teat. 59, 122. 0P1ERŹCHL1WY, a, e, — ie adverb., *0PILAĆ tned. niedok, n. p. Patrzcie co czynicie, nietvlko uraźliwy, odstręczający się, ob.    Pierzchnąć.    ludzkim sądem sądzicie, ale i boskim; a cokolwiek    osą-

OPIERZYĆ, /    opierzy    act.    dok., Opierzać niedok,    a)    pie-    dzicie, wam to samym opiłać. Kosz. Lor. 142.?

rzem okryć, beftebem; Boh. opefiti ; Vind. obperjati,    OPILCA, y, m : Boh. opilec; opoj, pijanica, etlt ïrun*

s peratmi obdati ; Hag. operusejatti ; (Bosn. operusejati,    fenbolb. 0P1LCZY, a, e, opojowy, od opilcy, pijany,

perje izguliti ; Croat. operùssati deplumo;; Hoss. onepnTb,    înuiîenbolbS «, 3ccber * (Bćtufer *, 0off*. Opilcze serca. Nar.

onepflTŁ; Eccl. Bnepaio; Graec. nrtęów. Opierza sie zno-    Tac. 5, 91. Beczka zawsze ci weźmie pierwszeństwo*,,

64. Duszy ludzkiej trudno opisać. Lub. Roz. 374. Bóg jest nieopisanym, ib. t. j. niemogący być opisanym , nie do opisania, nieopisalny ; Ross. HeoimcaHHbiH, unbefd)retfi* lid). — §. Opisać co komu przez list, perscribere. Cn. Th. Użalił się królewic, że go niektórzy w obozie do dworu opisują. Ossol. Boh. 131. że go tam donoszą. — Jurid. Rany u sądu opisać. Gorn. Wl K 4 b. (opisując je skarżyć się). Rani go kto inny, a on wnet na swego sąsiada rany opisze, ib. (cf. oprawić). — §. Mathem. Określić abo opisać kołem figurę z prostych linij uczynioną, zowią to, kiedy około niej, koło tak bywa otoczone, że się jej węgłów tyka. GrzeLp. Geom. E b. Geom. Nar. 1, 151. et 150. Jak. Mat. 1, 46. ein gtgur mit einem Greife umfdjretben ; (cf. wpisać). — Similiter : Myśl wasza, aby wielkiemi a nieporządnemi obwody, tam i sam rozerwana nie była, rzecz swą temi opiszę opłotkami, abym pokazał.... Jan. Lig. A 3 b. — §. Jurid. Opisać kogo abo co, opisaniem określić, postanowić, obwarować, krępować, obowiazać, geridjtlid) betreiben, nerf^reiben, fdjriftltd) beftimmen, oerbinbeit, nerpflidjten; (cf. oprawić). Roztropna nieufność radziła opisać dłużnika, z dołożeniem terminu i upewnieniem summy przez zastawę. Nar. Hst. 6, 130. W prawie ledwo dusza się nie opisze. Falib. M. Kto się komu w czym opisze, powinien za to dosyć uczynić. Stat. Lit. 266. Zygmunt opisał się, aby W. X. L. po śmierci jego na króla Polskiego spadło. Biel. 511. OPISARZ, a, m., Tr., który opisuje, ber 33e* fdjrctber; Sorab. 1. wopiszwar; Vind. popifar, popifavez; Carn. zpiszàvecz ; Ross. onncare.ib ; w rodź. zeńsk. onn-caie.ibiiHna ; opisujący, ber 33efd)reibcr. OPISNY, a, e, — *§. Według opisu , opisany , postanowiony , S)orgefd)riebCtt , bemelbet. ( Ross. oiwchłih konfiskowany). Na miejsce i czas opisany zjachać się mają. Herb. Stal. 63. — §. Do opisania, mogący być opisanym , befdjretbbar, be[d)retbltd), oppos. Vind. nepopifiiu; Ross. HeonncaHHhiH. OPISOWY, a, e, od opisu, 33efd)reibung3 * ; Sorab. 1. wopiszowé. Traktat opisowy. Pam. 83, 220.

ponieważ więcej ogarnie, niżeli brzuch twój opilczy. Pilch.

Sen. list. 2, 370.

OPIŁKI, plur., odpilki; Boh. opilky, odpił ky, okuge, drtiny ;

Bosn. stargotine, strigotine ; Sorab. 1. truwanki ; Croat. otrebine ; Vind. shagavina; Boss. oniOKH; trociny od piły kruszce piłującej, otrociny, getlfpmte. Opiłki abo ten proch, który pada z żelaza, gdy je ślósarze piłują abo piłkami trą, centrosa scobs. Mo.cz. Mieszaj opiłki żelazne z olejkiem koperwasowym. Wyrw. Geogr. 37. OP1-ŁOWAĆ, /. opiłuje cz. dok. ; Vind. opiliti ; Ross. oiblihtb, onniHBaTb ; befctlctt. A jako my cię lekkim uczynim? czyli my ślósarze, żebyśmy cię opiłowali? Sk. Żyw. 2, 110.

OPILSTWO, a, n.y §. a) skłonność do zbytniego picia. Cn.

Tli. Boh. opilstwj ; Slov. opilstwo; Sorab. 1. wopilstwo, wopitstwo, wopiwcztwo ; Eccl. oninCTBO, mmiihCTBO ;

6auffud)t, SSüHercp. Pijaństwo jest z opilstwa, z nałogu, z lekkości. Iiaur. Sk. 487. — §. b) Upicie, przebranie wpiciu, btc £nuifenfmt. Dzień święty obchodzisz obżarstwem, opilstwem. Rej. Ap. 14. Próżna opilstwa starość i obżarstwa. Prot. Kont. D. Czyniliście wolą poganów, chodząc w pożądliwościach, opilstwach , biesiadach, pijaństwach. Dambr. 613. ib. 419. OPIŁY, a, e; Slov. opity;

Sorab. 1. wopily, wopité ; §. a) skłonny do zbytniego picia. Cn. Th., bcm £runfc ergeben. — §. b) Opiły, opiły, upity; Boh. opiły bctninfeit. Tak bywa, że zwadę czynią z picia, t. j. będąc opili. Eraz. Jez. E 8 b. — Transi. Nie chełp' się szczęściem Tankredzie opiły, Nie twe to męstwo,

sro-

Bóg tö wszystko sprawił. P. Kchan. Jer. 495. t. j. upojony, bcraitfcbt. Naród w żałościach zatwardziały, I gim jadem szaleństwa opiły. Odym. Sw. 2, K k.

OPINAĆ. ob, Opiąć.

OPIOŁKI plur., wyrzutki z pielenia, bflö 2Ul3gegäte, ber 3llł3* nntrf, ba3 airêgegatete Unfraut. Kiedą pielą w ogrodzie, opiołki w oborę nosić. Zaw. Gosp. Haur. Ek. 72.

OPIS, u, m. ; (Boh. opis odpis, przepis, kopia; Ross. onncb 1. opis, opisanie, 2. spis, rejestr, inwentarz); opisanie, określenie, wyłuszczenie, ba3 23e|d)retbeit, bte Sefdjretbwtg, bie SluśSetnanberfejmng ; Sorab. 1. wopiszmo, wotpiszmo; OPITY, ob. Opić.

Croat. popisz, (cf. popis); Ross. B03nncanie, onpe^bje- OPIUM indecl., sok makowy, Arab. Turc, afijun ; Sorab. 1. nie; (cf. Ross. omncb, omncKa korespondencya, błąd    makoycżna yuschka ; Boh. spanek ; Rag. drjêmak; Ross.

w pisaniu). Z twoich opisów żywych już przeraża uszy    cOHnoe 3ejbe; ob. Opiata.

Huk trąb groźny; głos brzmiących kornetów mię głuszy. OPŁACIĆ, f. opłaci cz. dok., Opłacać niedok., ( cf. Boh. Hor. 1, 180. Z opisu prawa powininien był to czynić*    oplatjti, oplaceti, oplacowati remunerari; Ross. omiaTHTb,

z opiewu, z brzmienia, z przepisu, Md) ber $orfd)rift    oibiaMBUTb za kogo innego zapłacić); zapłatą dogodzić,

beê ©cfejjeö, laut bem ©efe£e. OPISAĆ, f. opisze cz. dok.,    aitftalden, tmUtg bejahen, erfaufen, mit ©elb aufmägen; So-

Opisować niedok., Opisywać frequ.\ (Ross. oiwcaTb spisać);    rab. 1. wopwatżuyu, wopwatżam , wopwatżu. Dłużnika

pisząc wyłuszczać, określać, wystawiać, wykładać, De*    niebędącego w stanie wexlu opłacić, do prochowni za-

fdjretbett, umfcljretben, eine Beitreibung matten ; Boh. opsa-    pakują. Teat. 7. c, 20. Nieopłacony, nie do opłacenia

ti; Sorab. 1. wopiszuyu, wotpiszuyu ; Vind. okulpifati,    Ross. HeoiLjarabiH. OPŁACIĆ się recipr., płacąc uwolnić

popifati, popifuvati; Croat. zpiszati, zpiszujem; Rag.    się, odkupić się, ftdj Io3 laufen.

praes.\ Boh. opłakali, oplakowati; Slov. oplakâwati, opła-kâwâm; Sorab. 1. wopwakuyu; Vind. oplakati, objokati, objezhati, obplakati, obplakal, obplakam, oplàzhem, ob-sdihuvati; Carn. oplakati, objókam; Croat. oplakujem; Ross. onjaKan,, oimaKHBaTB, oópbiAaTt ; Eccl. ocje3«TH, onMKATH, oniaKHBam, ocbtobath, oÓBoniŁCTBOBam,

566

OPIŁKI - OPISAĆ.

OPISARZ- OPŁAKAĆ.

razapîsati definir e, (cf. rozpisać) ; Ross. B03nncan>, B03- OPŁAKAĆ, f. opłacze cz. dok., Opłakiwać frequ., opłakuje imcbiBaTb, onpeÆ'bÆHTb, onpe4t.iaTb. Opisanie czasu , ehr ono g raphia ; miejsca, topographia ; krajów, chorogra-phia. Cn. Th. Opisanie, (cf. omówienie, omówić, ‘obmowa); Vind. popifanje, popifuvanje, (cf. popis; Ross. onncanie, oimcHBame konfiskata). Zdumiewają się pisarze , gdy takową srogość opisować muszą. Warg. Wal.

OPŁAKANY - OPLATAĆ.

OPLATAĆ - OPLEŚĆ.

567

OKaHBaro; płakać po kim, po czym, z powoda czyjego, OPLATAĆ cz. dok , w koło poplątać, omotać, runb um üet> Gemeinen. Niewiasta ta przez dawny czas już opłakawa ftrtcfen, beftrtcfett; Vind. obmreshati, obfhtrikati.

Śmierci nie trzeba OPŁATCZANY, a, e, z opłatka. OPŁATKOWY, a, e, od opłatka; Ross. npocBHptitcB, Oblat*. Ciasto opłatczane. Tr. Izba opłatkowa Ross. npocBHpeHiiaa. Opłatkowy piekarz , Ross. IipOCBHpHHKTj, /. npocBHpmma, npOCBHpHB ^ Roh. oplatkar, f. oplatkarka, oplatećnice. OPŁATEK, tka, m. ; (Boh. opłatek; Slov. opłatek, oblatka , hostiga ; Hung. ostya ; (distig. Boh. oblótek krzemień); Sorab. 2, hoblat, oblat; Vind. oblat, hostia, mlinz, mlenz, mefhni mlenzhizh ; Carn. ublat, oblat, gębanza; Rosn. krustu-wnićj Heraklicie, Czas jest nad inne czasy, byś' płakał licch, skanatięa; cf. Eccl. et Ross. npoc<i>opa, ob. Pro-obficie. Zab. 15, 174. 'Opłakajcie (opłaczcie) grzechy wasze. W. Post. W. 2, 122. Uniżywszy się, opłaczą grzechy swoje. ib. 176. OPŁAKANY, a, e, płakania godny; Slov. truchliwy, płace hodnÿ ; Sorab. i. wopwaka-nité ; Vind. oplazhliu, shalujezhliu, jokanja vrieden; Eccl. octTOBan’B, oruaKairB, 0ÓB0imcTByenr&, cie3iHBbiîi ; §. a) OPŁATNY, a, e, — ie, adverb. opłacający, nagrodny, W bemetitenihiutrbtg. Gdy na teraźniejsze opłakane czasy poj- jaljlenb, »ergeltenb. Zasługi źle opłatne. Żab. 12, 243.— rzemy.... Star. Ref. 4. Bóg wie, jak tu opłakane życie bez ciebie wiodłam. Teat. 42. d, d. Obronieni od śmierci najokrutniejszej, najopłakańszćj. Nag. Cyc. 76.—

— §. Nieopłakany, którego dosyć opłakać nie można; OPLA W, u, m., upław, bor ©antenflnjL ber glttjü, bie ©a* Ross. MH0r0CJie3HbiM ; ntdjt genug Jlt b.ometncn. Niecierpli-    menergieputtg, (pollucya). Liście te umniejszają ogień nie-

wego żądze niewstrzymane, Wciągną w przepaści nie-    czysty, tamują opławy. Kluk. Rosi. 2 _ 224. * OPŁAWA ,

szczęść mu nieopłakane. Jabl Tel. 537. — §. b) Opła-    y, z., u ryby, płetwa, pinna, bte glojlfcber, składa się

kany, którego już próżno płakać, ożałowany. Cn. Tli.,    z pargaminowatćj błonki, wspartej róźnemi kościanemi

mo fein ^Seinen mehr fplft, ganj nerlorcit. Deploratus, opła-    promieniami, zkąd rozsunięta i stulona być może. Są

kany. zaginęły, wniwecz obrócony, o którym już żadnej    opławy grzbietowe, piersiowe, brzuchowe. Kluk. Zw. 3,

nadziei niemasz, aby się miał polepszyć. Mącz. Do koń-    85. 0PŁAW1Ć, f. opławi cz. dok., Opławiać niedok., §.

ca utraciwszy siły, i nie mogąc być brzemienna, już by-    1) w pław okrążyć, nmfdmuntnten. Sycylią nie tak rychło

ła opłakana. Wys. lgn. 167. Lekarstwem tym, już od    opławisz. A. Kchan. 73. — $. 2) Odpłókać, odrywać od

powietrza zarażone i opłakane, o którychby już żadnej    brzegu, abfpütyleu, potu Ufer abretjktt. Rzeka brzeg opła-

nadziei nie było, do pierwszego zdrowia przywodzisz.

Syr. 706. OPŁAKANIEC , ńca, m., człowiek opłakany, dit Semetnenśnntrbtger. Wszystkich do płaczu poruszy, sam łezki nie wzruszy opłakaniec. Bardz. Trag. 235.

Idziesz do zmarłych opłakańcze. ib. 511.

OPLAMIĆ cz. dok., w koło poplamić, runb um beflecfen;

Sorab. 1. woblakuyu; Carn. vmadeshiti, vpipati , omma-desbwjem, oggnusim ; Vind. omadeshovat, vmasat, ob- OPŁAZOWAĆ , f. opłazuje cz. dok., płazem obić, mit ber madeshuvati, pogerditi ; Rosn. osetrapati.    fladjen klinge fd)lagett, fudjtellt. Dobywaj pałasza, bo cię

OPLĄSAĆ cz. duk., w koło popląsać, potańcować na oko-    opłazuje. Teat._ 31, 81. Dawszy mu kilka razy w gębę^,

ło czego, tyerunt taitjeit; Eccl. onaacyem, oko.io Koro    opłazował go serdecznie. Mon. 68, 58.

n.iauiyT’B.    OPLEĆ, f. opiele cz. dok., Opielać niedok., pieląc oczyścić,

OPŁASZCZYC, cz. dok., w koło popłaszczyć, runb um platt begehen, gätenb reinigen; Rag. opljêvsti ; Croat. oplevèn,.

madieit. Opłaszczony; Vind. oplaifhan, splaifhom obdän.    oplet exherbatus; Bosn. oguliti travu ; Ross. ono.ioiL,

OPŁAI, u, in., OPŁATA, y, i., OPŁATEK, tku, w.,    onaabiBaio. Po opielaniu wyrywają len. Przędz, i 01. Wiele

zdrobn., OPŁATKA, i, z., zdrobn., czym się opłacamy,    w ogrodzie zawisło na częstem zielska opieleniu. N. Pam.

bte Babing, (Erlegung, ßetftung ber 3aïdlin(î' Slbjaltlung,    17, 208, ob. Oplönowanie.

Abgabe ; Boh. auplat, auplatek, oplâtka ; Sorab. 1. wop- OPLECEK, cka, m. ; Graec. tó TteQunpaov, amictorium gua-wata; Ross, oniara, onaaueHie. Rzeczypospolitej doro-cznemi opłatkami nie obciążał. Kosz. Lor. 107. Kwitowe, exekucyjne, i inne opłatki, są to akcydensa mego urzędu. Węg. Mann. 3, 293. — Cnota bez opłatu siędzie.

Zab. 9, 46. Zbb., bez nadgrody.

OPLATAĆ, ob. Opleść.

umarłego. 1 Leop. ^2 Reg. 14, 2. opłakiwać. Rudn. Cyc. Star. 36. Chłopięta równie utratę orzechów, jak rodziców opłakują. Pilch. Sen. gn. 142. Krwawemi łzami opłakiwać potrzeba tak oślepionych. Kłok. Turk. praef. Opłakać jej stratę przez jęki najłzawsze. Przyb. Milt. 251. Prorok opłakawa niewolstwo swego narodu. Wróbl. 191. Wprzód opłakać Eccl. npe4-naauyca, Graec. TTQOctva'Aéopai, praedefleo. Opłakanie Vind. oplakanje, objokanje. Zycie nasze opłakuj rze-

skura); bte Oblate; a voce Latina corrupta oblatio vel oblata. Cn. Th. Podali mu w rękę kielich z winem , a k temu patynę, i hostyą abo opłatek, który ciałem bożym zowią. Raz. Hst. 24. Gdy biskupa chowano, 'prosphorę albo ‘obiatę na piersi mu kładziono. Pim. Kam. 38.

§. Passive: Za co płacą, ja^lbar, 31t jaulen. Opłatne wyzwolenia w każdym rzemieśle są talentów przeszkodą. Staś. Zam. 11.

wiła. Tr. Ustąpisz z włości Tybrem opławionych. Mon. 67, 615. Chodk. Kost. 40. (owilźonych, oblanych). — jŁ 3) Opławić konie » z końmi w pław jechać dla omycia ich, bte $ferbe ttt bte ©djroemme retten. Tr. OPŁAWNY, a,, e, upławny, opław cierpiący, ben gtujü Imbenb. Grzechy tak brzydliwe, jako szmata opławnćj niewiasty. W’. Post. W. 2/179.

lecunque cingulo tenus, mulierum praesertim. Cn. Th., kaftanik. Dudz. 48, cttt $rnftla£, Setbdjcn, lieber. {Roh. oplećko kosz na plecy; Ross. oimuibe ozdoba na ornacie mszalnym od kołnierza do ramion).

OPLEŚĆ, f. oplecie, oplotę cz. dok., Oplatać, Opletać niedok ; Roh. oplesti; Bosn. oplesti; Rag. oplesti, oplottitij;

Vind. oplesti, oplotiti, okulsaplotiti, ograditi; Croat. ople-    ba ftc bie gurcht ocrlorctt hatten. Nie do końca jeszcze

chem, oplćtam, oplelszem ; Hoss. omiecTb, on.ieTaTb ;    z potrwożenia nocnego i pierwszej porażki opłonąwszy;

plotąc okręcać, umflechten. Sprawiłem sobie winnicę,    non resumptis prorsus animis. Krom. 589.

i oplotłem ją płotem. Hej. Post. K 5. Wino oplata a *OPLONOWAĆ, n. p. Po należytym ‘oplonowaniu rośnie krążą się około wszystkiego, czego może dostać, com- ziarno. Kluk. Rośl. 2. 206, ob. Opleć, opielać, opielanie. plectitur. Macz. Giere, pleść, okręcać, oplatać, ib. Winne "'OPLOT, u, m., OPŁOTEK, tka, m, dem., oplecienie, ogro-macice opletają wiąz przystawiony. Pilch. Sen. list. 2,420.    dzenie, płot, bie Umflechtung, ttmjaumtng, ber 3^, ba3

Wąż oplotł się koło laski mojej. Zebr. Ow. 394. Butelka    @el)äge ; (Boh. oplotiti circumsepire, opleść, opletać, ople-

oplatana. Teat. 54. b, 8. opleciona; cf. opłot.    tenec opłotający) ; Hoss. oiliotb. Nasi opłotek drągów

OPLESMEG, f.    opleśnieje neutr. dok., omszeć, pleśnią się    onyeh, któremi nieprzyjaciel tabor obmocnił, przełamują,

okryć; Vind.    oplefniti, oplefnuvati ; Carn. opperhniti,    Krom. 643. Kraczą smutne po    opłotkach wrony.    Hor.

opperknem ; Rag. opljesnitise, opljesnavitise ; Bosn. opli-    2, 482. Nar. Idź na drogi i między opłotki. Radź. Lue.

snivitise ; Croat. opleshiveti. pleshivem, oplesznivùjem ;    44, 23. Budn. Sekl. Tym, którzy byli w opłotkach i na

befchtmmeln. (Boh. oplzly * brudny).— Transi Charon ople-    ulicach, wieczerza ta była zgotowana. Hej. Post. y 4.

śniały. Bardz. Luk. 55. t. j. osiwiały. "“OPLEŚNIELEC,    ib. D d 2 (pod płotami). Z wierzchu wieńczą je opłoty

lea, m., opleśniały, siwalec, ein ©raufopf. Brzydcy ople-    macicy winnej. Przyb. Milt. 440. W tym raju oplocie,

śnielcy. Bies.    D 3. OPLEŚNIAŁOŚĆ, ści, z., pleśń, ber    ib. 422. (t. j. okolę). — Transi.    Opłotki, granice,    ©rćin*

Schimmel, bte    Schlmmeltgfelt. (Boh. oplzlost obseoenitas).    jen. Nie chcę dobrodziejstwa w    tak ciasne opłotki    wga-

OPŁÓDNIG, 0PŁ0DZ1Ć, cz. dok.; Hag. oploditti ; Hoss.    niać. Gorn. Sen. 423. W pewnych opłotkach, ib. 448.

oiLiOAOTBopHTb, ob. Upłodnić.    Miawszy wszystkie w pewnych opłotkach, ostrożnie je

OPŁÓKAĆ, OPŁUKAĆ, f. opłóczę e.z. dok., Opłókiwać nie-    trzymaj. Jan. Lig. B b. Rzecz swą pewnemi opiszę opło-

dok., §. a) płócząc oczyścić propr. et. transi , abfpühlen ;    tkami. ib. A 3 A Kto się z niniejszego tylko raduje,

Slov. oplókat, (distig. et cf. opłakać); Vind. oplakniti, (opla-    ten w ciasnych bardzo opłotkach powodzenie swe za-

knina » umywalnik) ; Carn. oplakovati; Hag. opliikati, oplaa-    wiera. Pilch. Sen. list. 3, 264. W ciasnych opłotkach

cem; Ross. OTnoJiocnaib, oinoaomy, oinoaacKHBaio, ono-    trzymaj ciało twoje. ib. 4, 412. OPŁOTNY, a, e , §. a)

AOCHyTb, onoAOCKaTb, onoaacKHBaTt, Córka Faraonowa    u płotu się znajdujący, im 3rtUltc beftnbltcl). Tr. — §. b)

idzie, żeby się opłókała w rzece. 1 Leop. Exod. 2, 25.    Transi. Ograniczny, ościenny, nngränjenb, umher tPOhnenb.

(żeby się omyła. 3 Leop.; żeby się skąpała). Łzami opłó-    U wszystkich opłotnych narodów. Tr. lei. 424.

świeżości pozbawić, biedzić, öerfdjteßen machen, bleichen. Mróz świętej téj topoli ani śnieg żaden nie opłowi, Co miesiąc w swą się zieloność odnowi. Pot. Arg. 24 0. OPŁOWIEĆ, /. opłowieje neutr. dok., spełznąć; (Bosn. oplaviti ßavescere) ; öerfctjleßen, bie g<mbe perlicrett. Barwę opłowiałą jak sukniom przywrócić. Śleszk. Ped. 258. Ziemia siwa albo opłowiała, podobna do marglu, dobre składa grunta. Kluk. Kop. 4, 285. t. j. płowa ziemia, bla-dożółta, blaßgelb.

kawaj serce a sumnienie swoje. Rej. Post. Ggg 4. Bo- OPŁOWIĆ, f. opłowi cz. dok., płowym uczynić, koloru lesław zamordowanie Zbigniewa wielą łez opłókał. Krom.

445. Ostrością pokuty złości przeszłe opłókał. ib. 310. —

$. b) Oblać, omoczyć, zmoczyć, begießen, ehtmetchen. Na każdą noc opłóczę łóżko moje, a pościel moję łzami skropię. Sk. Żyw. i, 99. Ten pałasz we krwi twej ‘opłukana. Teat. 9, 66.

unreirtigen; Carn. oggnusim; Vind. ogerditi, oskurniti, oskruniti, opazkati, oshudlat, omadeshovat; Bosn. obrri-gljati, ohalloviti, pohallaviti, ostrriviti, opoganiti, oghnu-siti, oçquarniti, (opogagniv, seto se mosge opoganiti » co może być oplugawionym) ; Croat. opoganńjem, oszkrunu-

OPŁONAĆ, ODPŁONAG, f. opłonie neutr. dok., spłonąć, rychło zgorzeć, jako pióro, zgrzebie. Cn. Th., fchncll oerlo» beru; (Hag. plameti, plamenovati * płomienić; Carn. spla-hnem * wklęsła mi nabrzmiałość;. Opłonął ogień, t. j. OPŁUGAWIC cz. dok., w koło poplugawić, runb Uttt ner» z wielkiego mały się stał. Cn. Tli. ba$ $euer \)<xt ftd) ge» legt. — Transi. Gniew opłonął « ostygł, udobruchał się, ber 3ow h<U ftd) gelegt; (Vind. jesa henja, fe potolafhi, vunsgnjievatife, vunsjesuvati, vunseferditife , vunsdivjati, isdivjati ; Bosn. izjiditise, izjadatise). Gniew rychło opłonie, nienawiść ani utonie. Cn. Ad. 257. Nigdy się mę-    jem; Dal. oszkvarnuti, oszkvarnujem : Ross. ocKBepHHTb

żowi gniewliwemu nie sprzeciwiała; lecz gdy opłonął , a    ocKBepHHTb, oóraAHTb, o 6 ramy ; Eccl. otiihiitii, ocKBfrtr

gniew go minął, dopiero mu się sprawowała. Sk. Żyw.    iiiith.

4, 275. gdy zwolniał, ba er fâlter mürbe, gelaßner mürbe. OPLUNAĆ, f oplunie cz. jedntl., Opluć dok., Opluwać nie-Obaczył się nazajutrz, gdy opłonął, a rozum od gniewu    dok., oplwać, plwocinami onieczyścić, befpe^ett, befpucfen;

był uwolniony. Birk. Sk. C 2. August, gdy w gniewie    Vind. opluvati, opluniti ; Rag. opgljuvati ; Ross. oiuieBaTb,

i ukrzyżowali. Weryf. pr. 64. Arystyp , gdy go Dyonizyus oplwał, snadnie to na sobie znosił. Kosz. Lor. 2. OPLU-SN4Ć, f. oplusnie cz. jedntl., Opluskać niedok. , popry-skać na około, befprifjen; Sorab. 4. wopluszkam, wo-pluskam; Ross. onoiocHyTk, onojocKaib, onojiacKHBaTfc ( » opłókać). Wodą go dobrze oplusneła. Zebr. Ow. 60.

był, abecadło mówił, aby nic w owym zapaleniu, ażby    oibieBbiBaTb. 0 jak niezbożnie Chrystusa biczowali, oplwali

opłonął nie poczynał. Sk. Dz. 335. Nie na to ma być baczenie, co się natenczas podoba panu, gdy się gniewa, ale na to, gdy odpłonie a odgoiewa się, będzieli mu się to podobało mieć. Eraz. Jez. U 2. Opłonąwszy z bo-jaźni, do swych narowów wrócili się. Krom. 179. przyszedłszy do siebie; ba fte ju ftd) felbfł gefommen maren,

OPLUWÀCZ - OPOCZN Y.

OPOGZYSTY - OPÓJ.

569

puszcza prawdy k sobie. Rej. Post. L 5. (skamieniałe, stwardziałe). OPOCZYSTY, a, e, skalisty, kamienisty, felftg; (Vind. pezhoun, pezhoujast, pezhounast, pezhinast, skalast, pezhounat, pezhouno). Ziarno na opoczystćj ziemi prędko uschło. Sk. Dz. 1179. Gdy siał, jedno padło na opoczyste, gdzie nie miało wiele ziemi. W. Marc. 4, 5. Co na opoczystych są posiane, ib. 16. Nie swym wątłym główkom, ale starym doktorom i opoczystemu kościołowi wiarę dawali. Hrbst. Odp. H 3. mocno ugruntowanemu , fdfenfeft. Z Simona Piotr uczyniony, stał się pasterzem kościoła opoczystego. Hrbst. Nauk. Q b. Przy jedności kościelnej i opoczystym Piętrzę trwać potrzeba. Sk. Żyw. 2, 598. Źle Piotra (petram) opoczystym wykładają, gdvź go Pan sama opoka nazwać raczył. W. Post. W. 3, 262'.

Opluśnie go koń i błotnym ogonem przetnie przez gębę.

Alb. z Woj. &.r Opluśnienie papieru inkaustem , jak zetrzeć.

Sienn. 581. Śleszk. Ped. 292. OPLUWACZ, a, m., który co opluwa, ber Sefputfer, Sefpeper; Rag. opgljuvalaz.

OPŁYNAC, f. opłynie cz. jedntl., Opływać niedok., 1)

Transitive na około czego płynąć,’ opławić, umfließen;

Vind. okulplaviti ; Ross. oóienb, oóieKaTŁ, Orman,, orma-BaTB, (oimaBUHBMH ciekący). Wiślica miasto, Nidą w koło opłynione. Stryjk. 189. Krwawy pot oplynął wszystko święte ciało jego. Rej. Post. S 4. — §. 2) Opływać czćm, oblewać się, überflteßen , propr. et transi. ; (Boh. oplywati ;

Sorab. 1. pźehliwam szo ; Rag. nadtecchi, nadplivati). Za Deukaliona wszystka Grecya była powodzią opłynęła. Biel.

Św. 8 b. Do ziemi go wywiódł, która opływa mlekiem i miodem. 3 Leop. Exod. 3, 8. (która ‘ospływała mlekiem.

1 Leop.). Wojnami domowemi, braterską i ojczystą krwią 'OPOCZYC cz. dok, Opoczywać czestl.-, Ross. oiiomhtb, ono-opływającemi, sami siebie porażali. Stryjk. 187. Czart    miBaTb, ob.    Odpocząć,    spocząć, n. p. Kapłaństwo Chry-

myślami go tak trapił, że na wszystkiem ciele potem    stusowe nie    zostało w    Chrystusie; ale się z    niego zlało

opływał. Zygr. Pap. 166. Strumieniem krwawego potu    na kapłany,    i na nich    ‘opoczyło (‘opoczęło,    odpoczęło),

opłynął. Bzów. Roi. 94-. Każdy chciał widzieć Króla no-    Smotr. Apol.    21, (na nich się oparło, ostało),

wego, wszystkie drogi pełne były, Drzewa, wsi i pagórki OPODAL adverb., obdal, przydalćj; Boh. opodal; Ross. ludem opłynęły. Stryjk. Henr. B 2. — Miarę dobrą, i ‘wierzchowatą i natłoczoną, tak iż będzie opływała, dadzą wam. Rej. Post. F f 4 ; natłoczoną i potrzęsioną i opływającą. 3 Leop. Luc. 6, 38. (i wierzchowatą. 1 Leop.).

cf. nad strych; Sorab. 1. pżehliwacżnć , zbotm. Opływać dalszy, obdalny, etwa# fern. Jutrzenka prowadzi z sobą w co, lub w czym * obfitować, tleberfluß Ijaben; Ross. rozświecenie od promieni słonecznych opodalnych na niebo. H30ÓM0BaTb, H3JIHineCTBOBaTb; Eccl. n[>T>ll^mJT7,YI\CTK0KilTII, Otw. Ow. 58.

npeH3ÓbiBaio, roci^HTti, roEb^oßSTH, [ad. roch- QPOIC, f. opoi cz. dok., Opajać niedok. ; Boh. opogiti ; Slov. 5£HTH, yroÓ3HTH obficie opatrzyć). Człowiek opływający we opogugi; Sorab. 1. wopoyu, wopiyu , pjanoho ztżinu; wszystko, nie rzeknie, że ma dosyć. Zab. 5, 63. Będziesz zawsze opływał we wszystkie dostatki, Dom modnie meblowany, wieczerze, obiadki. Nieme. P. P. 30. Teat. 10. c, 50. Alcybiades opływał w swym szczęściu. Węg. Marm.

1, 21. er fdjmelgte tu feinem ©lüde; (cf. jak pączek w maśle). Przez cały bieg życia w największych pomyślnościach opływał. Zab. 6, 203. Żyjcie wesoło, w szczęściu opływajcie, I wszystkich słodkich pociech zażywajcie. Past. Fid.

352. Opływający, płużący Eccl. ÓJar040BOJbHbiH. ‘OPŁYW, u, m., płynienie w około, żeglowanie, ba# ©duffen, ©egeln,

Umfegeln, llmfcfiiffen. Mogli byli zobaczyć tak rozliczne dziwy,

Jakie im nastręczyły długie wód opływy. Przyb. Luz. 151.

Porzą spokojne morze, szczęsne im opływy, ib. 326. —

Opływ, opływanie w czym, OPŁYWAŁOŚĆ, ści, i., ba#

Ueberfließeit, Itcbcrrlnnen, ber tteberfluß; Ross. H3o6iwoBaHie ;

Eccl. uptH^EUTbYhCTBtiie, npełmóbiTOKb, H3.iHiiiHOCTb, upe3- OPOJ, oja, w.; Slov. opilec; Boh. chlastać; Sorab. 1. wo-noTpeócTBO; Sorab. 1. zbotnofcż. Z opływałości serca, piwz; Sorab. 2. żrejz; a nie zmyślenie mówił. Warg. Radź. 142. z pełności serca, au# ber $ufle be# ^erjen#.

OPOCZKA, i, i. , miasto Rosyjskie w wielkorządztwie Ple-skowskim. Dykc. Geogr. 2, 240, eine (Stabt lu Slußtanb.

OPOCZNA, y, i., miasto w Moskwie, w dystrykcie Ga-dyskim. Dykc. Geogr. 2, 240, eine (Stabt in $ußlanb.

OPOCZNO, a, n., miasto powiatowe w Sandomirskim.

Dykc. Geogr. 2, 240, eine (Stöbt in ©anbonttrtfdjen. OPO-    raz w życiu, i nie mieć téj skłonności; opój może być

CZNY, a, e, od opoki, kamienny, gelfeit «. Rozpadliny    nieraz trzeźwym. Pilch. Sen. list. 2 , 360. Cymber był

opoczne. 1 Leop. Jes. 2, 21. Serce opoczne nie przy-    i wielki opój, i zuchwały gębacz, pił i bluzgał. ib. 2,

Słownik Lindego wyd. 2. Tom III.

o^aib; tu einiger (Entfernung, etnm# entfernt, ein ruenig rueit. Jest dobry sposób dla twojej spokojności, masz wioskę opodal ; a tam nikt nam niepotrzebny nie przeszkodzi. Weg. Marm. 1, 36. OPODALNY, a, e, przy-

Carn. opiti , opojenye; Vind. opianiti, vpianiti, dopianiti ; Rag. opoitti, opaajam ; Bosn. opitti, opojiti, omastiti; Croat. opójam; Ross. HanoHTb Koro 40 nbHHa, nbHHbiMb 34’fejaTb ; do zbytku napoić, upitym uczynić, propr. et transi., berauben, beraubt ntad)eu, befäufen. Biada temu, który opaja bliźniego swego. Rej. Post. H 5. Opoił nieprzyjaciela opinią , jak gdyby się go bał. Warg. Cez. 66. Nigdy go rozkosz tak nie opoiła i znęciła, iżby go od należytych zabaw zawściągnąć mogła. Pilch. Sali. 287. Sercem bałwochwalskim opojony. Zygr. Pap. 42. Opojony, upity, beraufdjt. — Fig. transi. Jest w domu Tarnowskich moc wielka szabel, Turecką posoką nie zfarbowanych, ale szczerze opojonych. Warg. Cez. praef. E 3. t. j. wskroś napojonych, omoczonych; ©fibel mit Ślute md)t gefärbt, fonbern getränft.

Vind. hud piuz, pianz, koludra-vez, zhriep, zhep, pianzhuvauz, berlazh; (Ross. onimaab-lUHKb, onimaao ; onHBOxa pasorzyt) ; Ross. KyjMKaja ; Eccl. 3anoHUHBbiH, oiiiihi|a ; §. 1 ) który ma zwyczaj opić się, pijanica, elit ©äufer. Owi przebrzydli i haniebni opoje, nieraz opiwszy się do umoru, wydziwiają. Pilch. Sen. łask. 103. Opoje, którzy żłopią wino do północy. Mon. 75, 34. Ten, który jest pijanym, może nim jest pićrwszy

72

570

OPOKA - OPONA.

OPONCZA-OPOR.

361.    Brodawka hetman, opój i gnuśnik. Nar. Chodk. 2,    miała, Ona i najsztuczniejsze opony wiązała.    Simon. Siei.

385.    Opój ten czas tylko marnie na rozrzutach trawił.    118. (gobelin). Ściany oponami Atalickiemi    obite. Warg.

Nar.    Hst. 5, 299. Hor. 1, 96. Nar., Min. Byt. 5, 235.    Wal. 313. Teatra obrazami, albo oponami    obrazy osób

Teat.    3, 5.— §.2) "‘Opój, oju, m., opojenie, zbyteczne    na sobie mającemi, zdobili. Otw. Ow. 106.    Róże, ucie-

picie, ©aufeit, Zollem). Aby ze zbytecznego opoju w    szne róży, ognie samorodne, Szkarłatne me opony, i gwia-

choroby żołnierze nie zapadali, kazał kufy wina porąbać.    zdy ogrodne. Zimor.    Siei.    175. Siedzi jako głucha na

Krom. 453. —    3) Opój u nogi końskiej, napuchlina,    ścianie opona. Rej. Wiz. 74. (t. j.jak malowany). Śmier-

nagniotek, ein 31 u Ö mit d) 3, eine ©efdjimilft. Przypatrz się    teiną oponą zasunięte    oczy.    Teat. Al. c, 149. t. j. po-

dobrze, czy tez koń jest bez opojów, tak na kolanach,    włoka, zasłoną, mit    betlt    Xobcêfdjletyer bebeeft. — Fig.

transi. Serca nie mając na swoję poprawę, W tym za-OPOKA, i, ź. ; (Rob. opuka tophus, dziarstwisty kamień); kłada oponę, powagę i sławę, Zęby błąd popełniony

utrzymać koniecznie. Jabl Tel. 141. t. j. zasłonę, pozor, Secfmantcl. OPOŃCZA, y, i., płaszcz od pluty, ein SRe* genmaittel; Slav. japunexa; Bosn. japunga, plâsct zapńt, kapenak , (ob. Kopieniak) ; Carn. kepernek , faręsha , (ob. Ferezya); Vind. difhni plafh, farefha; Croat. kepenyek, këpenëk, bunda, japungyia, kapenak; Dal. kabanicza ; Hung. köpenyeg; Bag. kabanizza , kabaan, kapenak; So-

jako też na kostkach. Hipp. 14.

nomma ciasnocha, gzło) ; Eccl. onamia, enaima. Opończa ode dżdżu. Rys. Ad. 52. Lepiej przed czasem obmyślić opończę, niżeli potym umoknąć. Fredr. Ad. 118. Mądrego za pogody nabywać opończy. Pot. Arg. 342. Gdyjedziesz w drogę, ano piecze słońce, Nie chroń się dla dżdża nie przebijesz; cf. z motyką wziąć sobie opończę. Rys. Ad. 15. (cf. lepiej być mądrym przed szkodą, jak po szkodzie). Ó^OŃCZANY, ała moja i siła. 3 Leop.). —    OPOŃĆZOWY, a, e, penularius. Cn. Th., Słegenmnittd * ;

z opoki, Chwile się ciągną    Boss. onaHeanbiii. OPÓNNY, OPONOWY, a, e, od opony,

Carn. pezhovje rvpetum, pezhovina saxetum, (cf. piéc, spiéc , opiec) ; Vind. pezh , pezhina , pezhouje ; Croat. pe-china, kliszùra; Slav. kamenito bêrdo, pechina ; Boss. onona; ©tctitfelfen, ftdfciiftem, gdfeitgnmb, Seifen; kamień żywy a rostący bez zamierzenia; skała saxum est altum et praeruptum etiam vivum; opoka etiam in planis et sub terra latens. Cn. Th. Opoki i skały, są to owe ogromne wielkością kamienie, które się z pojedynczych różnych rab. 1. yaka ; Boss. enamia, lLiamfc, enaHenna, (nonbKa, kamieni składają; pospolicie z szpatu, kwarcu i łyszczaku. Kluk. Kop. 2, 101. Wyrw. Ceogr. 12. Kamień ten kuźniacy nazywają warchem lub opoką. Torz. 201. Wykute w opokach skalistych pieczary. Dmoch. Sąd. 27.

Opoki głową kruszyć nie kusi się tylko szalony. Smotr.

Apol. pr. (cf. głową muru

na słońce). Pan jest opoka ma, moc a dużość moja.

C/3

1 Leop. 2 Reg. 22 , 2.

§. Wszystko mi idzie j

dniami, z miesiąców mam roki. Zab. 11, 383. Zabi t. j. aulaeus. Cn. Th., 3>orfyang * , ïctpdctt * ; Ross. onoHHUH. oporem idzie, mit SBiberftanb. Slov. Se mnu sa wśecko ‘OPONOWAĆ się, [z łac. opponere « przeciwić się , 3j n. p. trhâ ; (cf. wszystko mu idzie lodem; cf. jak na grudzie; Oponować się za naród nasz nieprzyjacielowi. Star. Ref. 19.; oppos. smarownic).    (ob. Stawić się). Miłosierdzie sprawiedliwości boskiej się

OPÓL,    a, m., Oppdtt, miasto w Śląsku. Dykę. Geogr. 2,    nie oponuje, ani sprawiedliwość boża    stawia się    na    ‘sprze-

241.    1. OPOLE, a, n., miasto w Lubelskim. Dykc. Ceogr.    ciwieństwie miłosierdziu    jego. Salin.    4, 188.

2, 210, cnie étabt tm Su&ltntfcfjen. 2. OPOLE, rodzaj OPOPIEL1C, cz. dok., popiołem otrząsnąć, beafdiett, mit danniezy w przywilejach książąt naszych. Nar. Hst. 2, 3lfd)e beftreueu ; Bosn. opopeliti, olusgiti ; Croat. opopelń-86. Rapr. W. 2, 213. eine »on beit (Stenem unb Abgaben    jem; (Eccl. ononejniTii,    npeoóparuTH bł nenejL,    w    peint ter    bett ^olntfcbcit ^erjogeit. ‘OPOLNY, a, e, n. p. We-    rzynę obrócić).

ber SBtberftaitb, baS 28tberjie$cn, ffiiberftreben, SBtberftdmmeu. Opór powietrza, gdy ciała ciężkie spadają, jest mały. Hub. Mech. 38. Wszystkie ciała mają tę własność, która je w biegu abo w spoczynku zachowuje, tę nazywają, vim inertiae\ ja wyrażam słowem opor. Os. Fiz. 29; (cf. opieszałość). — Moral. Opor, SßiberfefcltcfyFctt. Żaden opor i przeciwieństwo nic cnocie ująć nie może. Pilch. Sen. list. 3, 110. Chcę, żeby zaraz bez oporu Czynić podług mego humoru. Teat. 56. d, 16; (cf. upór). — Adverbialiter Oporem « jak z opoki, jak na grudzie, lodem, niesma-rownie, ciężko, z trudnością, fdjtmertg, mit ©djnńerigfeit, fdjroer, Ijart. Wszystko oporem nam idzie. Boh. Kom. 1, 189. On że mu handel coś idzie oporem, Narzeka z rana, narzeka wieczorem. Min. Ryt. 3, 331. Dąsam się niecierpliwy, że mi rym oporem Wielkim idzie, że wena nie chce płynąć piórem, ib. 5, 155, Nawet patrzeć na nię przychodzi oporem. Karp. 1, 180. Fabiusz Rzym zbawił, rzecz czyniąc oporem. Zab. 16, 222. t. j. odwłaczając,

spół się witali z‘opolną radością. Slryjk. Henr. C. z obo- OPOR, u, m., §. 1) opieranie, oparcie, wstrzymywanie, polną, roedjfdfetttg. $. Ópolna góra, w górnictwie, szyb górniczy na boku opodal leżący, dit fettlMl’tÖ Itegcnbcr ©djrtcbt. Tr. OPOLSKI a, ie, od miasta Opola, Oppdtt * .

Księstwo Opolskie nad Odrą w górnym Śląsku. Wyrw.

Ceogr. 238.

OPONA , y, z’., 0P0NKA, i, z., dem.\ Boh. opona, opon-ka ; (Etym. opinać, opiąć, piąć); Bosn. oponna, zastor;

Slov. opona; Carn. popętna, prapoga ; Norab. 1. wob-wèschk; Croat. karpit, zaszlon, zasztor ; Eccl. onosm ; okrycie, zasłona, kortyna , obicie, ®ecfe, 3Sorl;ang, $apc* te; (Rag. opànak pera; Carn. opanka banchuś). Opony robotą haftarską uczynisz, a pięć opon będą spinane pętlicami. W. Exod. 26, 1 etc. Uczynisz oponę, z szarła-towego jedwabiu. 5 Leop. Exod. 26, 31. (zasłonę. 1 Leop.).

Uczynili z opon, jakoby kaplicę. Bej. Post. Nnn 2. Śu-kna posyła ile potrzeba na oponę meczetu. Klok.t Turk.

195. Usłać pałac drogiemi oponami kazał. Sk. Zyw. 2,

287. (cf. dywan). Ona i haftowaniem przednią sławę

OPORA - OPOWIEDNY.

OPOWIEDZ - OPOWIEDZIEĆ. 571

, m.,

mit SfoffôuB, Säubern. — §. 2) Opór, OPORA, y, z., OPORKA, i, i., dem. ; Ross. onopt, onopa; podpora, co podpiera, opiera, abo o którą sie co opiera, bte ©tu|e, ber 3Biber|»alt. Opór nazywa mularz miejsce, na którym się sklepienie wspiera. Magier. Mskr. Zawieszenie, podstawek, opor w drągach uciążających, bierz za jedno. Solsk. Arch.

49. Przy samym przedpiersieniu na pomoście dzialobitni, utwierdza się poprzecznie sztuka drzewa, nazwana oporą, heurtoir, iź na niej opierają się koła armaty, żeby filtrowania nie rujnowały. Jak. Art. 1, 590. et 3, 507. Jak. Mat. i, 24. ‘Oporki nie dopuszczają wiadru niżej wstępować w rumursie. Tr. OPORGA , y, m., przeciwnik, ber ©egner, 20tberfad)cr. Potyka swojego oporcę na płaskim skały urwisku. Stas.Num.i, 179. OPORNY, a, e, OPORNIE adverb., opor czyniący, nńberftammenb, nnberfłetyenb. Tr. ; Sorab. 1. zaperacżnć ; (Bosn. oporni, resteghnut ex-tensus, rozciągły). OPOROW, a, m., w wojew. Łęczyckim, gniazdo Oporowskich. Dykc. Geogr. 2, 241.

OPORZĄDZIĆ, f. oporządzi cz. dok., Oporządzać niedok., w porządki opatrzyć, fn gehörigen ©taub feiert, »erfetyen; Ross. óiaroycTpouTb, ycTpomb , ycipoHTb, ycTpoimaTb ; Eccl. onpaTaio. Trzeba oporządzić karetę, i trzymać konie gotowe. Teat. 7, 62. W kuchni oporządzić ptaka. Wiel. Kuch. 428. (wywnętrzyć go, patroszyć; cf. oprawić wołu, sprawić ryby). Kieszeń oporządził pod czas wojny dobrze złotem. Teat. 4. b, 87. Otóż to chlćb wysłużony, co-dzień od Jegomości kułakiem w zęby, od Jejmośei codzień burka! Niczego, piękniem się oporządził! Teat. 10, 83. dobrzem sie wykierował !

OPOWIADAĆ, ob. Opowiedzieć. OPOWIADACZ, a opowiadający, oznajmujący, oznajmiacz, ogłosiciel, ber 5Sev* ïüitbtger, îhtfager, êrja^lcr; Vind. praulovez, poviedavez; Croat. povedàvecz, pripovedàvecz; Bosn. opovidalaç, spo-vidalaç, koji pripovida, pripovidavaç ; Bag. povjêdalaz, skâzalaz , (opoviditegl, opovjedalaz accusator) ; Ross, no-Bt4aiejb, cKa3biBaie^b , pasnasmuKt ; Eccl. noB^aTe-iB, nOBicTBOBaTGJib. Plutarch wieści publicznych wierny opo-wiadacz. Kras. Hst. 115. Alexander W. zazdrościł Achillesowi, że miał dzieł swoich opowiadacza Homera. Zab. 12, 159. Albert. Opowiadacz nowych nauk. Dambr. 236. Opowiadacze ewanielii. Steb. 9; (ob. Przepowiednik, przepowiadać*). OPOWIADACZKA (Cn. Th.), OPOWIADA-CIELKA, OPOWIEDZICIELKA, i, z., ogłosicielka; Croat. povedàvka ; bte Bcrfunbtgertnn. Pan podał rzecz opowia-dacielkom wojska wielkiego. Budn. Ps. 68, 11. Nauczona Samarytanka od Chrystusa, stała się opowiedzicielką i apostołką Mesyasza. Bals. Niedz. 2, 9. OPOWIEDNY, a, e, OPOWIEDŃI, ia, ie, OPOWIEDNIE adverb., za opowie-dzią, angefagt, angcfunbigt, angentelbet; Rag. opovjedni; Croat. pripovèdlyiv ; Ross. noBtcTBOBaTe-iLHUilEccl. no-B^aiejbHuß, noBicTBOBaTCÆbHbnl, cjOBonncHbilł («historyczny). Nieopowiedne nastąpienie na państwa nasze księcia Sudermańskiego. Vol. Leg. 3, 497. t. j. bez wypowiedzenia wojny, ofmc ^riegöcrflärung. Nagłe nieopowiedne przygody. Módl. Gd. 122. (cf. bez wieści; ani *wzwiesz). Nieopowiedna godzina niedoli. Fredr. Ad. 49. Nie mógł na ląd tam wysieść nikt nieopowiednie, Zawsze straż,

zawsze warta i w nocy i we dnie. Pot. Arg. 144. bez opowiedzenia się, unangemelbet. Weszłam nieopowiednie. Teat. 33. d, 53. N. Pam. 5, 215. (bez meldowania). Nieopowiednie odejść « milczkiem. Cn. Ad. 629. bez pożegnania, oljne Beurlaubung, ofyue 21bfcf)ieb. Nieopowiednie i kryjomko z miasteczka wychodziła. Żyw. Jez. 45. Lokaj nie chciał dalej służyć, i poszedł od pana nieopowiednie. Mon. 68, 502. (bez pożegnania, bez abszytu). OPOWIEDZ , i, i. ; Boh. opowèd ; Rag. opovjéd ; Ross. no-Bt4aHie, CKa3aHie, cKa3braanie ; §. 1) opowiadanie, omówienie, opisanie, bie Cśrjćiblltng. Nie potrzebujesz opo-wiedzi tych delegliwości, które cierpiałem. Staś. Kum. 2, 102. — §.2) Ogłoszenie, Berfitnbtgung, Befanntmacfyung. Ożenił się z nią i bez opowiedzi. Mat. z Pod. B 1 ; (cf. zapowiedź). — §. 3) Meldowanie, bte Slttntelbung, baö 3ln« lltclbeu. Kto jest tak śmiały wnijść bez opowiedzi? Zab. 13, 560. Druib. Kto tak bez opowiedzi do ksiażecia wchodzi? Teat. 52, 36. OPOWIEDZIEĆ, f. opowiedz. dok., Opowiadać, 'Opowiedać, contr. ‘Opedać niedok.-Boh. opowedjt, opowjdati; Slov. wyprawowati, (ob. Prawić, wyprawować); Sorab. 1. wopowedam ; Sorab. 2. hopoweżesch; Carn. perpovçdujem ; Bosn. opoviditi, spovjediti, propoviditi, (cf. przypowiedzieć) ; (opoviditi, 2. oskarżyć accusare); Rag. opovjêdati, opoviditi, opo-vidjeti; Vind. poviedati, praviti, napovedeti ; Croat. opo-vidam , ochitùjem , pripovédam , pripovédati; Ross. pa3-CKa3aTb, pa3CKa3bmaTb (cf. rozkazać), nepecKa3aîb, ne-pecKa3biBarb (cf. przekazać), CKa3aib, CKa3HBaio ; Eccl. onoB^yio, B03BtmaK), noßl^yio, noBicTByio, (iokuctlko-hatii , (cf. powieść); §. a) Słownie opisać, wyłuszczać, erjagen , tltelbeit. Ludziom moim, com widział i słyszał opowiedziałem. Xiadz. 112. Co niegdyś było gorzko wytrzymywać , to pospolicie słodko opowiadać. Pilch. Sen. list. 2, 281. Opowiadanie, powieść, Slov. wyprawowa-nj ; Ross. noBicTBOBaitie. Uspokoję w porządnym opowiedzeniu ciekawość twoje. Xiadz. 75. Nie spuszczając się na opowiedzenie ekonomów, komisarz sam przez się wejrzeć ma we wszystko. Kras. Pod. 2, 200. Opowiedzieć towary na cle, bie BSaaren angeben. Tr. — §. b) Ogłosić, oznajmić, obwieścić, uerluubigen, anfitnbtgen, Mannt machen. Mamyż królowi opowiedzieć te wszystkie słowa? 5 Leop. Jer. 36, 16. (zwiastować. 1 Leop.). Piękne są słowa tego , który opowiada pokój. 3 Leop. Jes. 52, 7. (który zwiastywa pokój. 1 Leop). Opowiadajcie między narody chwałę boską. VV. 1 Parał. 16, 24. Uczynność inszego opowiadać pamiętaj. Bial. Post. 220. *Ope-dziawszy jćj anioł wolą boską, zniknął. Żyw. Jez. B b. Prorocy przyszłe rzeczy opowiadali. Żach. Kaz. 1, 145. Marona ekloga Nad Sykulskiemi pisana lasy Złote nadchodzić *opeda czasy. Kchow. 307. Opowiadać się z czym, przy kim « oświadczyć się stojąc przy kim, obstać przy kim, jtdj für jemanben erflciren, feine partîtes) nehmen. Własnym swym kosztem, i radą wierną, i nieustraszonym sercem przy Królu się opowiedział. Birk. Chodk. 4. Przy starej religii, lubo wzgardzonej, opowiedział się. Birk. Zam. 21. Któż dla ojczyzny niesie na plac zdrowie, Któż się do gardła przy prawdzie opowie? Groch. W.

Co na za-

(Bag. opravnik,

Lit. 347.

572

OPOŹNIG - OPRAWA.

OPRAWCA - OPRAWIĆ.

562. Każdy swych rzeczy pilen, rzadki się opowie Z chęcią swą przy ojczyźnie. Groch. W. A 3. — $. Opowiadać wojnę« wypowiadać pokój, ben fôrteg ailftittbtgett, ben $rieg erflćtrett. Jak Sułtan wojnę opowie.... Kłok. Turk. 108. Lewpart opowiedział wojnę smokowi. Papr. Kot. Q 2. — §. Opowiedzieć, oznajmić, donieść, Vind. meudat, pouedat, opomenit; rnelbCH, berieten. Pójdę Jejmości przybycie twoje opowiedzieć. Teat. 22. c, 31. Opowiadać kogo do pana przychodzącego » meldować, einen melbett, anmelbeit. A czyż można, abyś się tu bez opowiedzenia wdzierał? Muszę sam, kiedy mnie Wc Pan żadnym sposobem opowiedzieć nie chcesz. Teat. 12. c, 25. (ob. Opowiednie, nieopowiednie). Opowiadam się komu, daję znać o sobie, żem przyszedł, abo odchodzę, żem przyjechał, abo odjeżdżam. Cn. Th., (cf. żegnać się). Jeśliby pan najemnika odprawić, albo też on od pana odejść chciał, to jeden drugiemu w dzień P. Maryi gromnic opowiedzieć powinien. Szczerb. Sax. 262. służbę wypowiedzieć , (iiiffniibtgeit.

OPOŹlMĆ, ‘OPOŹDZIĆ, f. opoźni cz. dok., Opóźniać niedok:, Boh. opozdjti, opozdenj; Vind. saposditi, posdniti, (cf. dni, dzień), poshniti; Sorab. 1. zakomdżu; Croat. okesznu-jem ; Bosn. zakesniti, doęknitti ; Rag. okasniti, okasgni-jvam, odoznitti, odoznijvam; Boss. ono34aTb, ona34W-BüTF»; aż po czasie co wstrzymać, niewczas, niewczasu czynić, omieszkać, yerfpdteit. Głupi, co przez niedbałość w zawodzie opoździ. Pot. Bocz. 273. Lepiej opoździć się mało , Niż nigdy nie dojść, gdzie się obiecało. Pot. Syl. 363. Krom. 767. Kto się opoździ, a za światła sobie nic dobrego nie sprawi, już w wieczór trudniejsza. Bej. Post. T u 1. Opóźniwszy się aż do wieczora Eccl. 3aBe-iiepaBLuiScH, KOToparo homb 3acTnr.ua. Opóźniłem się bardziej , niźlim się spodziewał z wydaniem kalendarza mojego. Mon. 64, 57. Mróz rychły oziminę opoździ. Haur. Ek. 71. Ktoby się ze zbożem opoździł ku sianiu.... Cresc. 169. Ruch niejednostajnie przyśpieszony i opóźniony. Hub. Mech. 117. Bieg w zegarach opoźnia się znacznie pod czas wielkich upałów. Bog. Dos. 3, 144. OPOŹNIAŁOŚC, ści, ż , opieszałość, bie (śaunifeltgfeit. Tr. OPÓŹNIAŁY, a, e, opieszały, faumfelig. Tr.

OPRAĆ, oprał, f. opierze, opiorę cz. dok., Opierać niedok., §. a) w koło poprać, lub też prać dla kogo, beiuafdjClt, für einen nmfdjeit, iljtt betMfdjen; (Slav. oprati ; Garn, op-pratti , oppiram ; Vind. oprati, saprati ; Croat. opiram, opraszlem). Ta praczka opierała siostrę moję. Tr. — b) Transi. Oprać kogo, okładać go *kijmi , einen (UtSprÜ* gellt, bltrdjgerben. Równe obu występki, pana nikt nie zfuka , A pachołcy przy kozie opiorą hajduka. Nar. Dz. 3, 121.

OPRAWA, y, i., OPRAWKA, i, z., dem., (Croat. oprava « odzież, suknia; Bosn. oprava expeditio, wyprawa; Bag. oprava negotium, sprawa; Vind. oprava, opravilu « sprawa, sprawunek); §. l a) oprawa w co się oprawiają czyli wwięzują książki (cf. okładki), olstra, miecze, bie (Sili* faffung, ber éinbanb, ber Uebcrptg, ber $efd;lag; Boss. onpaBa, onpaBita , BhiKOBKa, oó/itżiKa. Oprawa abo oprawka kamienia drogiego. Cn. Th., obwódka. Wtod. Opra

wa książki ; Sorab. 2. wèska, wèsane, (ob. Wiązanie, wiązać); Croat. obvez knige; Bosn. pelięa od knighe, ko-trięe; Ross. nepenaerE ; Eccl. onpaBa KHHrB. Książki w rozlicznej oprawie. Zab. 15, 136. Oprawa książek à la rustica, po Francusku, Angielsku, Włosku, w skórkę, w półskórek, w tektury, w papier, wszywane, kłóte, w półpapierek. Magier. Mskr. — Portret ładny, i oprawa przednia. Teat. 39, 217. rama, ber 9îal)men.— b‘) Oprawa, oprawianie, poprawianie, poprawa; (Boh. oprawa, oprawka), bie 31n3beffewng. Do każdćj słusznćj oprawy zamku, żaden żołnierz nie żałuje pracy. Gwagn. 307. Srebra wasze dawajcie, na oprawę rozpadlin domu bożego. Budn. 2 Beg. 12, 7. Szewcy zabawiwszy się oprawką cudzych botów, swoje zdarte noszą. W. Post. W. 3, 91. — *§. Z owocu znać oprawę drzewa. Radź. Syr. 27, 6. t. j. pielęgnowanie , opatrzenie, chodzenie koło niego, bie Söartiuig, pflege.— §. 2) Jurid. Oprawa, oprawianie , opis, zapis, kaucya sprawy, bie rid)tlid?e $ro* 3ejh>erfd;reibmtg , ^roàejknutiott. Oprawy, reformationes, zowią przestrzeżenie w prawie obudwu stron , powodnćj przed główną żałobą, opornćj przed główną odpowiedzią. Sax. Porz. 83. Oprawy sobie czynią obiedwie strony po czytaniu z ksiąg sprawy, ib. 77. §.3) Oprawa, którą mąż żonie względem posagu daje, b(t8 ©egetwermctdjłnij-I jur ©id;erl)eit be$ 23raittfdjafce$, bie SBiberhtge, ©egettfłeuer. Re-formacya, czyli oprawa, fundusz dożywotni od męża żonie, w miarę jćj posagu dany. Czack. Pr. 2, 7. N. Pam. 6, 301. Szczerb. Sax. 455. ib. 465. bezpieczenie lub pomnożenie posagu wyznaczają, zowią to oprawą. Gal. Cyw. 3, 153. Biorący mąż z żoną posag, czyni zapis w pobliższych aktach posagu żoninego, w równej onemu sumie. Warunek ten posagu nazywa prawo nasze oprawą, reformacyą posagu. Ostr. Pr. Cyw. 1, 207, (ob. Wianować). Książę Konrad z drugą żona, Krosno, Grejfenstein i Przyń miasteczka, jćj na oprawę odłożone, utracił; quae ei dotalia constituerai. Krom. 278. (cf. wiano). OPRAWCA, y, m. opravitegl procurator, execvtor, ob. Sprawca ; Bosn. opra-vilaç « jednacz kupca); §. a) ceklarz, łapacz, sługa miejski do łapania złodziejów, hultajów. Wtod., ber ,$afd)er, ber ©trtbtfnecbt; Vind. berizh, berzh, mufel, feihtel, pot, utavez, popadiga, rabelnou hlapez, fhibavez, tep-stnik; Boss. na.iHHHHKï, HCTB3aiejb ; Eccl. óiipnin, no-COiHHHKŁ. Słudzy urzędowi, oprawcy abo ceklarze. Stat.

Po zdarciu szat nagi miał być od oprawcy biciem szarpany. Warg. Wal. 53. (cf. kat). Maleßciorum judex, oprawca dicitur. Vol. Leg. 1, 5. — §. b) Zbir, rabuś, eilt 9ïâltber, @birre. Nie dokażę tego bez mocy jakich dobrych oprawców. Teat. 8. c, 51.— §. c*) Oprawca, naprawca, poduszczyciel, ber 3lnftifter. Z namowy oprawcy to uczynił. Tr. OPRAWIĆ, f. oprawi cz. dok., Oprawiać, oprawuje niedok. ; (Boh. oprawili, oprawowati naprawić, poprawić; Carn. oppravèti, oppravlam « sprawić , 2. oppravlarn « powtarzam, obmawiam , cf. prawić; Vind. opraviti, opraulati * sprawić, wykonać, uskutecznić; (Vind. opravilu negotium, sprawa); Sorab. 1. woprawiu , wopraju , woprawim commemoro, instruo , informo, edor

OPRAWIĆ.

OPRAWICIEL - OPRÓCZ.

.573

ceo, cf. wprawić; Sorab. 2. hopschawisch dysponować chorego; Croat. opraviti, opravim , oprâvlyam 1. tracło, ago, expedio, 2. vestio, amicio, opravlatisze * ubrać się; Bosn. opravgljati negotior, expedio ; Rag. opravgliati, opraviti expedire, opravgljati lenocinari; Slav. opraviti* sprawić, opraviti se * ubrać się; Ross. onpaBHTt, onpa-bjhk), onpaBMBaio 4. usprawiedliwić, 2. oprawić w oprawę , 3. naprawić) ;    1 a) obwieść co czym, mit etwaê

umgeben ; Ross. onpaBJHTb, oÓA&iaib, oó^braaib, bh-KOBaTb , BUHOBbiBaTb; oprawić książkę * wwiązać książkę, ein Sud) etnbinben; Vind. buque vesati ; Rag. svêzati kgnighe; Ross. nepenaecTb, itepemteTaTb, (cf. przepleść); Eccl. Bawj Kimm, nepenaeTato. Oprawiać co w skórę* powlec skórą. Cn. Th., in Ceber einbinben, mit Ceber über* jieben; oprawić co w złoto, w srebro, in ©olb unb ®tl* ber einfaffen. Rogi żubrze około krawędzi srebrem (w srebro) oprawiają, i z nich piją. Warg. Cez. 143. Oprawić strzelbę; Vind. oblesati, oblesuvati , fhiftati, fd)dften; (cf. puszkarz). Dom był wewnątrz cedrem oprawiony, i wszystko cedrowemi deskami było okryte. W. 3 Reg. 6, 18. Miasto oprawione mureni. t. j. obwiedzione, umringt, umgeben, eingefaßt. Obmurował i oprawił miasta. 1 Leop. 1 March 14, 33. Oprawili i obwarowali grób. ib. Math. 27, 66 Mur około miasta obwiedli, i zamki oprawili. Givagn. 270. t. j. ufortyfikowali na około, befcftigen. Wziąwszy zamek Przemyski, oprawił go lepiej. Biel. 58. Otto zbudował zamek Suliniec; Bolesław rozumiejąc, że się to ni ku czemu dobremu niesie, kazał też Międzyrzecz oprawiać. Biel. 154. — b') Oprawić drzewo, pielęgnować, chodzić koło niego , marten, pflegen. Oprawianie drzew, zwłaszcza płonnych, zależy w gnojeniu. Cresc. 666. — c) Oprawić, naprawić, popiawić, Boh. oprawiti, opraw-owati; Ross. onpaBHib, onpaBJiHK), onpaB.iHBaio ; auöbeffern, »erbejfern. Oprawili wszystko, co było opadło. Budn. 2 Chroń. 24, 13. Oprawowah rozpadliny domu bożego, ib. 2 Reg. 12, 8. Mur zbity oprawował. P. Kchan. Jer. 298. Niechaj oprawują budowanie kościelne, jeśli ujrzą, że co poprawić potrzeba. W. 4 Reg. 12,5. (niechaj oprawiają miejsca pokażone w domu pańskim, i inne rzeczy, któreby widzieli potrzebować ‘poprawy. 1 Leop. 4 Reg 12, 5). Przecz nie

Wdowa od pićrwszego męża wiano oprawione mając t już od drugiego nie ma wiana zapisanego mieć. Sial. Lit. 235. Chocia mąż żenie summę albo wiano oprawi na wszystkich dobrach swych, przecie one dobra jego są. Szczerb. Sax. 462. Gdyby mąż żenie darował pewną summę za wiano, i oprawiłby jej takową summę po śmierci swej na domu swym.... Szczerb. Sax. 463. (zapewniłby jćj ją), ib. 411. — Similiłer : Z dzierżawy swojej dziedzictwo oprawi synom swoim. 1 Leop. Ezech. 46, 18. (da synom swoim. 3 Leop.). — §. Szkodę oprawić, szkodę przed sądem zapłacić, nagrodzić, nor ©e* ricßte abbüßen, abtbuit, abjaljleit, bejahen, erfeßett. Kto winien gwałtu , ten ma szkody i gwałt oprawić. Siat. Lit. 301. Jeżli chłop chłopu drzewo porąbał, tedy gwałtu trzy ruble zapłacić, a szkodę oprawić powinien, ib. 315. Wedle dwunastu tablic ustawy, każdą krzywdę piącią a dwudziestą grzywien miedzi oprawowano. Modr. Baz. 315. Ktoby kogo złajał, a skazano mu, aby mu to oprawił.... Sax. Art. 47. Zelżywych słów oprawować. ib. 46. Opraw a nagrodź, jako możesz. Rej. Zw. 27 b. OPRAWICIEL, 1 Leop. % Parał. 17,2. OPRAW1ACZ, a, m., który oprawia; ( cf. introligator,

puszkarz etc.); (Croat. opravitel, opravlyavecz 1. tracta-tor, curator, 2. vestitor ; Bosn. opravitegl administrator ; Rag. opravitegl 1. operator, 2. leno). OPRAWKA, ob. Oprawa. OPRAWNY, a, e. — ie adverb., oprawiony; §. a) oprawny w co, obwiedziony czym ; Ross. oiaa^HMH, nepeiueieHHijM; eingefaßt, eingebnnben. Książka oprawna; książka nieoprawna , surowa, in crudo , rof). Rynsztunki złotem abo srebrem (w złoto abo w srebro) oprawne. Star. Dw. 3, in ©olb ober ©über gefaßt. Rysunki w ramki oprawne. N. Pam. 19, 54. — §. Miasto oprawne, obmurowane, n. p. Jerycho zamknione i oprawne było. 1 Leop. Jos. 6, 1. (opatrzone było. 3 Leop.). — §. b) Mięso oprawne, oprawione, z skóry odartego bydlęcia, oparzone, oczyszczone,    an$gefd)lad)tetcS ftleifd). W jatkach

za miastem bydła biją,    a potym ztamtąd mięsa oprawne

rozwożą. Star. Dw. 14.    — §. ę) Wdowa oprawna, ma

jąca zapisy posagu swego od męża, ber ba3 ©egenner* ntdebtniß oerfdjriebett tft, bie ein Setbgcbinge $at. Władysław małżonkę pozostałą Mieczysława, jako panią oprawną, według prawa i zachowania zwyczajnego, skupować był opraw ujecie Opadłych miejsc kościelnych?    powinien. Krom. 260.

Radź.    2    Reg    12.    7.    P.    Kchan.    Jer.    299 Oprawiam    OPRAZYĆ cz. dok.; Sorab.    1. woprażu retorreo ; w koło po-

szaty.    Pul.    Śyl.    2^.    — d)    Oprawić    wołu, skopu,    wie-    prażyć, pr. et fig., rmtb    um beprdgelit,’bebrcmteit, befengen.

prza * odzierać, oparzyć. Cn. Th., anäfdilacbten , etlt ge* OPKĘZYG cz. dok., Oprężać niedok., wkoło naprężyć, prę-fcl)lad)teteö $ieb juriditen. Oprawić wołu, albo insze by-    żąc opiąć, rmtb um begannen, auêfpannen; [Bosn. opru-

dlę lub zwderzynę Wiel. Kuch. 428. (cf. oporządzić pta-    sgiti , pustiti emittere, explodere).

ka ; cf. sprawić ryby). — $ Kogut oprawiony, t. j. oka- OPRÓĆ, f. oporze cz. dok., Oparać niedok., wkoło popróć, płóniony. Sienn. 325. ein gefdjnittner ober fapannter ^aßtt. ruttb tim abtrennen; Bosn. Oporiti, oparati; Croat. oparati. Kurczęta młode, gdy oprawisz, będą z nich kapłuny. OPRÓCHNIEĆ nijak, dok., w koło spróchnieć, rttnb ltltt Cresc. 583. — $. 2) Jund. Oprawić sobie, zapisać, opi- ntorfd) werben; Bosn., otruhnuti. sać. warować, gcrid)tltd) oerfcbrciben, bebingeit, gewdljrett. ‘OPRICZNY, 'OPRYCZNY a, e; Ross. onpnnubiH oddzielny,. W prawie najemniczym to sobie oprawują, aby naje-    udzielny, (Ross. onptinb * oprócz) ; abgefonbert. Służbie

mnik kóz przy domie nie chował Cresc. 564. Kto co    niewolnćj przywykli, i bez ‘opricznego panowania zwierz-

sobie przed prawem oprawi a zachowa, to mu w pra-    chności przełożonych żywota swego porządnie prowa-

wie ma iść <S'ix. Art 12 — Oprawia mąż żenie posag,    dzić nie mogą. Strgjk. 187. OPRÓCZ, praep., prócz,

zapisuje, wianuje, er »erfdjreibt tf)r ba$ ©egent>erntfidjtniß.    außer; Boh. leć, lećby, (cf. lecz); Carn. samuzh ; Croat.

nèg, nego ; Dal. ner; Rag, pro, prèma , olisc, izvan , bartnik Carski, 2) prywatny człowiek; cf. onpmrE * oprócz) ; ràzmi, osvèn, savisce; Slav. osim, izvan; Bosn. izvan,    rabuś, ein 33ufct?fläpper, ©traitdjbteb ; Boh. nakernjk; Vind.

osvem, razma, nego, samo; Ross, onpimb , CBepit,    popadnik ; Eccl. nyTenaBtTHHKŁ. Napadł na Wołoskie

pa3Bi, (cf. roz-); Eccl. onpoqe, onpoqfc, Kf>oiiT., oripim,    opryszki. Nar. Cliodk. 2, 376. Z gromadą hultajstwa i

ciupią, ocßtHL, cr.iniie,    , TOYin-ń ;    oprócz    tego,    opryszków    na    Śląsk napada. Nar.    Hst.    3, 198.    Ńiebez-

mimo to, krom tego, okrom    tego, okrom    ciebie,    chy-    pieczne dla opryszków przejazdy.    Vol.    Leg. 4,    27. Treb.

ba, wyjąwszy, nad cię, po tobie. Cn. Th. Wyznaczo- S. M. 110. Mon. 65, 560.

no mu z dworu płacę pieniężną, i oprócz tego ordy- OPRZAŚĆ, f. oprzędzie act. dok., Kądziel oprząść, pensum naryą. Kras. Pod. 2, 261. (nad to). Nie chcieli uczy-    conficere. Macz.-, Sorab. 2. hopschèfcz; Rag. oprèsti ; Garn.

nió tego, oprócz dozwolenia Papiezkiego. Birk. Dom.    opprędem, opprędl, oppręsti; a) abfptnitCIt, Jtt (Ettbe fpirt*

115. t. j. bez, ofi ne. Ciche oprócz wszelakich chmur    ttCtt. — b) Oprząść, przędząc obwinąć, opleść, mttfptlt«

pioruny, biły w kapitolium. Bardz. Luk. 14. t. j. bez, mimo.    Iteit, etttfptltltett. Oprzędzenie się jedwabnika. Kluk. Zw.

OPROSIĆ się, f. oprosi się recipr. dok. ; Boh. oprasyti se ;    4, 307.

Rag. oprâsitise ; Bosn. oprasitse ; Ross. onopocHTbca ;    1. OPRZEĆ się, f. oprze się recipr. dok., Opierać się niedok.;

ferfeht, Derfel werfen. Uważać    trzeba, aby Świnia oprosi-    Boh. oprjt    se,    opjrati se , zepriti    se,    zeprel se, zepru

wszy się, łożyska swego nie    pożarła. Kluk.    Zw. 1,    285.    se, boćjm    se,    boejwam se ; Bosn. oprjetise ,    odoljeti ;

Świnię, gdy się oprosi, w osobnym chlewie mieć po-    Rag. oprjêcitise, oprjecijvamse, oprjetise, opriecivatise,

trzeba z prosiętami. Zaw. Gosp. Świnia się we cztery    opiremse; Sorab. 1, zperam szo, zaperam szo, zpedżam

miesiące po spuszczeniu oprosi, bowiem cztery miesiące    szo; Groat. oprechujemsze, naszlonitise, opprati, op-

nosi. Cresc. 566; (cf. ocielić się, okocić się, oszczenić    piram, opprem, oppręti se, naslajnam se; Vind. nasię, oźrzebić się).    vproti, nadpretife, floniti, nafloniti, perfloniti , gorna-

OPROSZYĆ, OPRUSZYĆ cz. dok., prochem obsypać, be«    flonitife, gorpoflonitife; Ross. onepiTtca, onupaTbca,

ftćhtbeit; Vind. oprafhiti, ob. Okurzyć.    ynepeTb, ynitpaib, ynepeibca, ôapaxTaTbca ; (Eccl. onn-

Q ♦'CD

OPROTKI, ow, plur., u rybaka, do stalowania niewodu, są to    paro podpieram);    1. oprzeć si o co, ftd) alt ettM$ an«

powrozy 60 sążni długości. Magier. Mskr. (Seile am 3«G*    le&neit, anftämmeit.    Oprzyj się mur. Tr. Już w dru-

gante, 60 SRafter lang.    gićj izbie oparty o ścianę, oczyma przewraca. Mon. 68,

OPROWADZIĆ, f. oprowadzi cz. dok., Oprowadzać niedok.,    205. — Botan. Łodyga oparta, decumbens, gdy z ko-

§• a) wszędzie na około poprowadzić, fyerunt führen, unt«    rżenia w górę się podnosi; lecz potym całkowicie o zielet führen. Xiadz Pleban oprowadzał mię około domostw    mię się opiera. Jundz. 2, 13. — Fig. W Turczech o

przy kościele zabudowanych. Xiadz. 77. Chciej ją opro-    Wezyra opiera się wszystko. Gaz. Nar. 2, 156. t. j. na

wadzić po moim ogrodzie i domu. Zali. Dz. 34. Że nim wszystko polega, od niego zawisło ; bewllt aHeG był dzień niezbyt mroźny, oprowadzał mię wszędy. Kras.    auf ttym, fommt alleö auf tfjtt an. — Transi. Uciekający

Pod. 2, 140. et 56. — §. b) Oprowadzić co czym« ob-    nie oparł się aż    we 12 mil miejsca tego. Paszk. 43. t.

wieść, otoczyć, tittt etmaG UingeDett. Miasto mocnemi mu-    j. nie wstrzymał    się, nie zatrzymał się, et machte indtt

rami oprowadzić rozkazały Nar. Hst. 6, 246. Aurelian    el)er *palt, alś 12 SMen batum. Tatarowie wpadłszy, aż

od Rzymu do Ostyi potężnym rzekę murem oprowadził.    o Lwów oparli się, t. j. aż tam zaciekli się; cf. otrzeć

O-

Nar. Tac. 3, 98. Zamek fosami głębokiemi oprowa-    się; e braitgett Dor btG Semberg. Ciął mię przez pysk,

dzony. Steb. 2, 242.    aż si szabla na brodzie oparła. Mon. 68 , 404. — 2.

OPRYCZYNCA, y, m., [z ross. obs. onpiinHHK'B * halabartnik    Opierać się przeciw, opór czynić, przeciwić się, phys.

carski. 4]; oprawca, kat, ber ^ńfcfyer. Iwan siepaczom    et moral., ftd; entgegenftammen, mteberftreben. W ruchu

abo opryczyńcom swoim rozkazał, aby kanclerza na sztuki    jedno ciało opiera się drugiemu, a niszczy w nim cześć

rozsiekali. Gwagn. 530.    szybkości. Jak. Mat. 4, 7. Obiedwie strony w tej bi-

OPRYSK, u, w., opryśnienie, opluśnienie, baG 33efprifteit.    twie mocno się przy zwycięstwie, nie wiedząc komu pa-

Spluskany krwi opryskiem. Hor. 2, 326. Kniaź. OPRY-    dnie, opierały, contendere. Krom. 115. Im się więcej

SKLIW0SÛ , ści, i. ; Boh. prebliwost; sierdzistość, ba§    Opiera i zforcuje, tym proszą goręcej. Tward. WL 13.

SInfbranfcn, bte £)tfngfctt. OPRYSKLIWY, a, e, — ie    Żaden mu się nie oparł, ani zastawił. 1 Leop. 2 Parał,

adverb.; Boh. prehliwy, prchlÿ ; sierdzisty, prędko zapa-    28, 20. Mocnom się opierała zamężciu jej. Teat. 38,

łający się w gniewie, fnfńg, anfbraufenb, jäbjonttg. Czło-    117. Starzec mimo opierań , mimo wypraszania się powiek w mowie prędki, i gdyby się na powierzchowności    drożnych, umywa im nogi. Staś. Num. 2, 92. Niewin-

ność przy cnocie mojej oprze się kłamstwu waszemu. Teat. 54, 71. Wszystko czynić musi, kto się oprzeć nie zdoła. Nar. Hst. 4, 117. Mocniejszemu trudno się oprzeć. Cn. Ad. 513. Opiera się, by kot, na ledzie ; omnibus nervis connititur, sed frustra. Cn. Ad. 790. Rys. Ad. 52. — *§. Activ. transi. Już mię nie zbeszta nikt, nie ‘oprze nasiekańcem boki. Zab. 5, 345. Koss., nie obłoży, okłada ; cf. oprać, opierze.

574

OPROSIĆ -OPRYSZE K.

O P R Z 4 Ś Ć - OPRZEĆ.

zasadzać, opryskliwy. Kras. Pod. 2, 64. Zab. 8, 328.

Opryskliwy ten nasz pan ekonom. Kniaź. Poez. 3, 177.

OPRYSNAĆ, f. opryśnie act. jedntl., oplusnąć, be(pru|en;

Bosn. otraskati ; Ross. onpucHyTb, onpucKaTb, onpucKti-*aio. Bratobójstwem i krwią opryśniony świeżą. Hor. Sat.

-.224. Opryśniony kroplami krwi. Tward. Wl 98.

OPRYSZEK, szka, m., fporówn. ross. pucKaTb « skakać, 2];

(Ross. onpiWHHKt, onpiiqHOii, onpiriHHa obsol. 1) hala-

2. OPRZEĆ, f. oprzeje neutr. dok., zaognieć z tarcia; Eccl.    ste, jako i opucha. P@t. Jow. 2, I. OPUCHLINA, y, z.;

onpißaio, norfeto, nprfeio ; cntjünbet werben burd) Sîetbmtg,    puchlina, opuchnienie; /Sorab. 2. hopuklina ; Boss. onj-

Wltnb geneben werben. Nogi kokosze, gdy włożysz w*rze-    X0Jb, bte ©efdjwulft, w szczególności puchlina wodna,

zewie, oprzeją. Sienn. 514. Lekarstwo na oprzenie,    2Bafferge[d)WUlft, Sßajferfil^t. Lekarstwo przeciw opuchli-

które bywa około łonka dziececego, dla moczu własne-    nie. Cresc. 180. Budn.    Jes. 1, 6. Michał Paflago cesarz

go. Sienn. 473. Spicz. 189. Maścią tą miejsca oprzałe    opuchliną umarł. Biel.    Św. 77 b. (na puchlinę). Możeli

pomazuj. Spicz. 189. — Fig. transi. Człeczysko łyse,    opuchliną, febra albo    jakażkolwiek niemoc, tak ciało

oprzałe, siwe. Bej. Zw. 66. cf. parszywy.    obrazić a dręczyć, jak duszę chciwość ku pieniędzom?’

OPRZĘT, u, m., n. p. Z strony dziedziców znaczne opu- Eraz. Jez. 6. OPUCHNĄĆ, f. opuchnie neutr. jedntl. ; szczenię robocizny, danin, szarwarków, stróży, oprzętów,    Boh. opuchnauti; Sorab. 2. hopuknusch ; Croat. obuhnu—

posług, daremszczyzn, skłonić nie mogło włościan do    jem, oteebem; Bosn. obuhnati, olecchi ; Ross. onyxHyTL ;

wzięcia kontraktu. Ram. Warsz. 4, 106.? ‘OPRZĘTNY,    wzdymać się, puchlinę    mieć, aitffć^wetlen, bte 2Bafferfttd)t

a, e, okrzętny, krzątający się, emftg, gefcbäfttg, fleißig.    fyaben. Opuchły; Bosn.    obuhnuo, -la, -lo ; Boss. ony-

Są Niemcy oprzętniejsi i dbalsi gospodarze. Krom. 358.    xjilih; wzdęty, puchlinę    cierpiący, aufgefd)Wüllen, roafferfüdp

OPRZYKRZYĆ, f. oprzykrzy ad. dok., Uprzykrzać niedok.,    tig; człowiek opuchły,    wodnisty, abo wodnocielny. Śekl.

oprzykrzyć komu co, ohydzić, omierzić, jjentanben einen    Luc. 13. Kto więcej    ma, więcej pragnie; opuchłego

SMberwiUen oor etwnS erweden. Świat sobie oprzykrzyli    najchciwsze pragnienie.    Fredr. Ad. 25. Birk. Exorb. B b.

z poźądliwościami jego. Bej. Post. Aa 4. Pruski mistrz ‘OPUGNA, y, i., opugnow'anie wdysputacyi, bflê £>ppontrett. wojował Polskę jak najbardziej, azaby oprzykrzywszy    Zaproszony na opugnę, wziął sobie za argument, iż etc.

wojnę Polakom, przy Pomorzu mógł się osiedzieć. Biel.    Sk. Żyw. 1, 416. [z tac. 7].

183. Oprzykrzyć się, przykrym się stawić, Ićtftig fepn, OPUKAŁOŚĆ , ści, z., pękatość, bie 33 au (b tgf eit, bic ®i cfe. wibrig fepn. Cóżem ci uczynił, albo w czymem się oprzy-    OPUKAŁY, a, e, pękaty. Cn. Th., btcfbciud)tg, bauebig.

krzył tobie? 1 Leop. Mich. 6, 2. W tym miesiącu mo-    Crassus, miąższy, tłusty, opukały. Mącz. Opukała gruszka,

głoby niebo tęgą zimą się oprzykrzyć. Fur. Uw. E 4 b.    Ern. 166. OPUKNĄĆ się, f. opuknie się recipr. jedntl.,

Lepiej się w domach mieszkać im zlubiło, Już się im    rozpadać się, verfallen, ^erledjjen, j. 33. Tonnen, fajfer

w polach , w puszczach oprzykrzyło. Stryjk. Gon. M 3.    jerled^en. Opukła się beczka. Cn. Th.

OPRZYKRZENIE, przykrość, niesmak, uprzykrzenie; 2Ö6 OPURPURZYĆ cz. dok., w koło popurpurzyć, oczerwienić brtgfeit, (Efel. Pijaństwo jest studnią oprzykrzenia i ro- bepurpent; Boss. oyepBjetniTb, onepBieHHTb; Eccl. og*t-zlicznych niemocy. W. Post. W. 5, 256.    rpiiTii, oóarpaTH, oópomaio, npamy, MepBJteHijo.

szczone, puste, pustość, bie Scrlaffenbett, ©infamfeit, (Ein* übe. Będzie opuściałość pośrzód ziemi. Budn. Jes. 6, 12. Lud siedliska swoje porzuciwszy, opuściałością i zaginie-niem ojczyźnie swojej pcze^rażał. Faliss. FI. 47. 1 Leop. Esther. 16, 14. OPUŚC1AŁY, a, e. bez mieszkańców, pusty, nerlaffcn, bbe; (Boss. onycrfeTb, onycTtBaib opustoszeć). Na pustyni opuszczałćj bydlęcy żywot wiedli.. Bzów. Roz. 48. Opuściałe porozdawał role. Tr. Tel. 243. Nieopuściały, niepusty kraj. \Wod. Słuszna granic opu-ściałych bronić. Stryjk. Gon. T. Wspomoże mię opuśeia— łą, a która chyba ciebie, nie ma żadnego innego spo-możyciela. 1 Leop. Esther. 14, 4 Zona opuszczała, ib. Gal. 4 , 27. Od wszystkich opuszczony opuśeiały, exdu~ sissimus. Mącz., oon allen »erlaßen. OPUŚCIĆ, f. opuści act. dok., Opuszczać niedok. ; Boh opustiti; Garn. oppu-stim, popustim, popûsham; Sonib. 1. wopużeżam, wo-pużeżu, wopuschcżu , wopusoheżim ; (Rag. opustiti » pustoszyć ; Bosn. opustiti vastare, esse derelictum ; Boss. onycTHTb, onyenaTb); § a) opuścić co czym, puścić na około czego, obwieść czym, urn etmaê bernm laffett, umae* beit. Miasto obmurować dał, wodą ‘opuściwszy. Biel. Sw. 220 b. Jupiter wziął dziewkę Izydis, opuścił ją mgłą, aby nikt nie widział. Biel. H*t. 20. Sam się mgłą opuścił, zniknął precz. Biel. Śiv. 71 — §. Spuszczać na dół, zwieszać, ßerab laffen, fallen Taffen, bringen lajfen, ftnfen laffen; Boss. cpoHHTb cpomirb, cpoHmo, cpomo, cpaHHBato, (ob. Ronić, poronić) Z opuszczonej szaty

*OPS, [porówn. niem. popâ * skok. Maciejowsk. Pismien. I, OPUŚC1AŁOŚĆ, ści, z., OPUSZCZAŁOŚĆ miejsce opu— 219 — 2] ; n. p. Jedźmy na ops, to jest po staroświecku, na niecnotę. Biel. 216; na zabawy wszeteczne. Nar. Hst.

7, 184; (może od słowa: obcować, u dawnych ‘opco-wać, Etym. obec; cf. Boss. oómifi, oówl powszechny, spoiny).

OPSNAĆ się rec. jedntl., o co popsnąć się, uderzywszy o co pośliznąć się, über etmaö fłolperub auêgleiteu. Opsnęły się koniowi nogi, i obalił się.

‘OPTASZYĆ, f. ‘optaszy act. dok., oberwać, oskubać, ab* reißen, berupfen, bejupfett. Choć im nie jeden kroć ten ogon optaszą, wżdy przecie ponty jeżą, przecie wyżej kaszą. Pot. Pocz. 423; (może alluzya do sojki, od ptaków z cudzych piór oskubanej).

OPTYKA, i, z., nauka widoku światła. Kras. Zb. 2, 279.

ie adverb.,

Hub. Wst. 22, Boh. prohledaćstwj, prohledarstwj ; Rag. râzlicje, bte £ptif. OPTYCZNY, a, e, opttfcb.

aux petits pûtes 3], małe paszteciki,

OPUCHA, y, i., ob. Opuszka; Ross. onyutKa; bramowanie, wyłogi, wykładanie, ber Sefaij, ber 0aum am $letbe, bie 31uffd)lage, ber 9lu3fd)lag. Człowiek kołnierza, abo szukając opuchy, nie da wysiedzieć rysiowi się z lisem. Pot. Syl. 523. Towarzysz zrobił sobie kiereję, i nakrył ją rysiem ; Wyszło mu na złe sukno i opucha. Nar. Dz. 224. Ópucha droższa kożucha. Rys. Ad. 53. — '§. Czystemu wszystko, choć czyta, choć słucha, Tak gołe czy-

575

OPRZEĆ -OPUCH A.

OPUCHLINA - OPUŚCIĆ.

‘OPTYPATE, fz franc.

^aftetefen. Tr.

kwiatki wypadały. Otw. Ow. 199. Opuść się naręczej na samotność, to opuszczenie stanie się dla ciebie nieszczę-ziemię, ib. 99. Który kraj w lewą się na twą zapatruje    ściem. Mon. 64, 246. Opuszczony    od wszystkich czło-

matkę, tam się opuść; hanc terrain pete. Zebr. Ow. 53.    wiek (Vind. sapufhenik, sapufhen,    bres pomuzhi). Opu-

Kurczęta skrzydła opuszczają. Końsk. Lek. 2, 16. — Fig.    szczeni od ludzi, są w opiece u    boga. Rys. Ad. 51.

Chodzi by podskubiony, opuściwszy skrzydła. Rej. Wiz.    Bóg nie opuści, kto się nań spuści.    Żegl. Ad. 18. Boże,

56 b. (cf. spuścił z kwinty). — Jeżeli w tej chorobie    czemuś mię, czemuś mię, mój wieczny Boże opuścił,

przyrodzenie przemoże, tedy następują obfite wypróżnię-    w mój czas ostateczny! J. Kchan.    Ps. 28. Siły mnie

nia potami, moczem, stolcem, ustami; wypróżnienia ta-    opuszczają. Teat. 18, 102. Żywot    twardy i opuszczony

kowe nazywają opuszczaniami. Perz. Lek. 57. $erabfen*    na puszczy wiedli; incultam vitam.    Krom. 72. samotny,

fuitg ber Éranfijett, Trzymali ręce podniesione, nie chcąc    OPUŚCICIEL a , m., który opuszcza    kogo, ber 23erlaffer ;

ich opuścić, ażby Bóg narodowi przepuścił. Tward. Wł.    desertor amicorum. Mącz. ; Sorab. 1. wopużeżnik; Bosn.

101. —• Transi. Ręce opuszczać, opuszczać się, prze-    zapusetenik, koji ostavglja; Vind. sapustnik, sapufhavez.

stawać być czynnym, gnuśnieć; Bosn. ohajatise; bte ^>ätt«    0PÖSTA, y, z., w oraniu, podwałka. Cn. Th., kawałek

be finfen lajfen, aufljören tfnttig ju fe^tt, trage werben, nad)*    ziemi w oraniu lemieszem nietknięty. Włod., ein im sßfin*

lafftg werben, tn ber ^atigfett nadjlaffen. Na zgubę swoje    gen unberührt gebliebenes unb überijopfteS ©tu# tërbretd) ;

wszyscy prawie ręce opuściwszy, ze łzami patrzyli, rzadki    (Ross. onywb spuszczenie, spust; onycKHbiti do spuszcze-

który rękę wyciągnął do broni. Nies. 4, 16. Dlatego że    nia, spustny). OPUSTOSZAŁOŚĆ, ści, £., opuściałość,

w ojczyźnie niepokój, ani sobie, ani komu innemu nie    stan wypustoszony, SBentmfhtng. Litwa przeszedłszy dla

być pożytecznym, nic nie robić, ręce opuścić, i naj-    opustoszałości przez powiat Lubelski, w ziemi Sandomir-

istotniejsze zaniechać obowiązki. Mon. 73, 156. Nie radzę    skiej plundruje. Krom. 380. OPUSTOSZAŁY, a, e, pusty,

wśrzód pomyślności rąk opuszczać. Gaz. Nar. 1, 183.

Nie stójcie z opuszczonemi rękami. Teat. 6, 123. Miał się nie źle, ale się opuścił, i więcćj karczmy, niż gospodarstwa pilnuje. Perz. Lek. 255. Opuścił się cale, smutek odebrał mu sposobność do czynienia potrzebnych zabiegów. Zab. 3, 130. Leszcz. Gł. 120. Tak się opuścił, że nic zgoła robić, ni o czym myślić, ni o co starać się nie chce. Mon. 73, 154. Jak się to ci mężczyźni opuszczają teraz w galanteryi ! Teat. 1, 103. Siła ludzi gnije w gnuśnym opuszczeniu. Jabł. Tel. 330 ; Croat. za-puschanye ; itt fauler Trägheit. — §. Opuszczać skórę u rzeźnika, zdejmować skórę z bydlęcia. Magier. Mskr., beijm ftletfdjer, einem SSte^e baó ßcber abstenu, ablebcrn. —

576

0 P U CIC.

OPUŚCICIEL - OPYT.

opuściały, wüfte, öbe. Tr. ; Bosn. opustiti esse derelictus ; Ross. onycrfeTb, onycrfcBaTt. OPUSTOSZYĆ cz. dok.; Rag. opustiti ; Bosn. opustiti ; Ross. onycrouiHTb, ob. Pustoszyć; w koło popustoszyć, ringS um uerwüften. Kraina opustoszona. Gil. Post. 58 b. ‘OPUSTOSZYC1EL, ob. Pu-stoszyciel. (OPUSZAĆ, ob. Opuszyć). OPUSZCZAĆ, OPUSZCZENIE, ob. Opuścić. OPUSZCZENIE adverb., niedbale, ttadjläjftg, fa^rlaffig. Pod jarzmem poddaństwa niechętnie i opuszczenie rolą uprawiają. Mon. 65, 298. OPUSZCZKA, i, z., opuszczka rogowa, którą szewc podkłada pod podeszwę, kiedy się krawalnikiem opuszcza, czyli okrawa. Magier. Mskr., beęrn ©dmfter, eine Unterlage non £orn, bet)m Bn^nctbeit ber ©oljlen.

Opuszczkę szewc podkłada pod podeszwę, kiedy się kra- OPUSZKA, i, z.; Ross. onyuib, onynma, onyuieuKa, OKOib, walnikiem opuszcza czyli okrawa. Magier. Mskr. ritlib Uitt    OKomauib, OKO-ibmieut ; dem. nom. opucha, bramowanie,

ûbfcfmetben. — §. b) Opuszczam, popuszczam, ulżywam    ba§ ©ebrame. (cf. Ross. nyiiTB futro; cf. puch). Ogląda

komu. Cn. Th., nadjlaffen. Mróz opuszcza, ustaje, folguje.    czapkę, opuszkę wstrząsa, i włos przedmuchuje. Ł Pot.

Włod. — §. Opuścić co, przeminąć, puszczać na stronę,    Jow. 140. Pot. Pocz. 707.— Transi. Wziąwszy czerwony

ominąć; Vind. sapustiti, sapufhati, podpustiti, dolpustiti,    złoty, poznał srebro, kęs zwierzchniej odskrobawszy opu-

opustiti, popustiti; Bosn. zapustiti, ostaviti, mahnuti;    szki. Pot. Jow. 2, 77. t. j. powłoki, Ucberjug, £uHe.

Ross. onycTHTb, onymaTb, npOMHrHyTb; ûltffojfen, über*    OPUSZYĆ, f. opuszy act. dok., Opuszać niedok., nady-

feljeu, übergeben, unterlaffen, fahren laffen. Gdyby wszystkie    mać; Croat. opuhâvam; Bosn. opuhati, opahati, opu-

czyny Jezusowe były pisane, żadnego nie opuszczając,    hnuti ; a) aufblafjen, bläfjen. Cebula żywot opusza. Syr.

światby nie ogarnął tych ksiąg. Sekl. Joan. 21. Te rzeczy    1224. Sk. Kaz. 84. — b) Transi. Opuszyć; Ross. ny-

trzeba było czynić, a onych nie opuszczać. W. Luc. 11,    nimb, onymmb, onymHBan.; futrem obramować, bepeljett,

42. Raz opuścisz okazyą, już jej nie zażyjesz. Fredr.    mit ^clj bebröntett; Ross. onyiumbCfl opierzyć się, ftd} be*

Ad. 48. (cf. okazya z tyłu łysa). Strzeż się, abyś dla    fiebern. Ftg. Jakim kogo fortuna opuszyła pierzem,* Jednako

małego pożytku nie opuszczał wielkiego. Ezop. 10. Le-    śmierć oskubie pawia z nietoperzem. Pot. Pocz. 437. t. j.

piej jedno dobro opuścić, byle uchodzić dziesięciu złego.    obramowała, przystroiła, bebrättten, befletben.

Fredr. Ad. 3. Opuszczenie Ross. nporyjb. Opuszczenie OPYCHAĆ, ob. Opchać. OPYCHACZ, a, m., który co w w piśmie Ross. npomiCKa. Opuszczony w piśmie Ross. koło poopycha, ber Seftopfer; Vind. opilavez, satikavez, nponHCHLiiï. — §. Opuścić kogo, odbiedzkogo, zostawić famalhovez, sazhepauz.

go, porzucić; Vind. sapustit, odstavit ; einen nerlaffen. Ty ł0PYT, u, m., ‘OPYTKA, i, z. , (cf. Ross. onurb próba, mnie unikasz, ja cię opuścić nie mogę. Teat. 18, 131.    onuTHOdb doświadczenie; Slov. opitowatelka interrogatio);

Nie upadajcie na sercach, wiedząc o swoim od sprzy-    dowiadywanie się, opytywanie, indagacya; Vind. okulba-

mierzonych opuszczeniu. Zab. 4 , 212. (Vind. sapustli-    rik, okulprafhik, okulbaranje, okulprafhanje ; ba$ #erum*

yost, sapufhnost). Wszyscy od ciebie uciekać będą; a ta    fragen, bie Umfrage, bte 9îa$forf#ung. Dozorcy pewnych

OPYTAG - ORAĆ.

ORACKI - ORANINA.

577

czasów czynili opyt i wywiadowanie około obyczajów ludzkich. Modrz. Baz. 126. Jagiełło kazał czynić opytkę o zachowaniu królowej. Stryjk. 526. Sędziowie z pilnością około tego wywiadować sie mają, i u okolicznych o tego zamordowanego opyt czynić. Siat. Lit. 324. Pim. Kam. 466. Ząbk. Mi. 65. Czynię o tobie opyt u wszystkich, którzy z tamtych stron przychodzą. Pilch. Sen. list. 262. *OPYTAĆ , 'ZOPYTAĆ, f. opyta act. dok., Opytywać nie-dok. ; (Sorab. 2. hopütasch próbować; Sorab. 1. wopytam, vulg. wopotam visito, convenio aliquem ; Ross. onuTaTt próbować, doświadczać); dowiadywać się, indagować, Ijenimfragen, ttac^forfd^en ; Sorab. 1. woproschacź, (cf. wyprosić); Vind. okulbarati, okulpràfhati ; Croat. opitôvam ; Ross. onpocHTb, onpauiHBaTb. Zopylaj sług twoich, tedyć to powiedzą. 4 Leop. 1 Reg. 25, 7. Opytać się, Boh. optati se, jak najdokładniej wypytać, aitśfor^en. Opyty-wał mnie się, jak długo pani z nieboszczykiem mieszkała, etc. Teat. 15. c, 55.

ORAĆ, orał, orze act. niedok. , Orywać frequ.\ (Boh. wora ti, oróm , ori, woróm, wori, zworóm; Sorab. 2. wo-rasch ; Sorab. 1. woram, worem ; Carn. oróti, orjem; Vind. orati, orjem, plushiti, (cf. pług, płużyĆ); (Vind. oralu * pług, cf. radło); Croat. orati, orjem, oralszem, plusim , (ról »oranie, oranina, ról* rola); Rag. oratti; Bosn. orati, uzorati ; Dal. et Sldv. orati; Ross. opaTb, B3opaTb, opio, naxaTb, naiuy, (cf. pachać), (opajo, pa;io*pług, ob. Radło; Eccl. paso vomer aratri; Goth. arian; Isl. eria; Fries, era ; Angl. to ear ; Holl, aeren ; Svec. aeria ; obs. Gall. errer ; Hung. aratni ; Graec. dgelv ; Lat. arare ; ttt einigen beutfdjen ©egenben aren; inde bie 3lrt; Chald. jn# ara »terra); — pługiem ziemię sprawiać, ppgen, aefem. Oranie, czyli przewrócenie ziemi pługiem. Kluk. Roił. 3. 154. W wrześniu trzeba orać na zagon i siać. Pam. 85, 1, 901. W przemiany oracz co rok inszą rolę orze. Simon. Siei. 39. Rób , orz, pracuj bez przestanku, Do wieczora od poranku. Jak. Baj. 159. Kto dobrze orze, Ma chléb w komorze. Haur. Sk. 48. Dla zimna leniwiec nie orze, przeto prosić będzie w żniwa. Budn. Prov. 20, 4. Ten Jegomość, ani sieje, ani orze, a wszystko mu się rodzi. Boh. Kom. 1, 9. Głupich nie orzą, nie sieją, sami się rodzą. Mon. 70, 200. (nietrudno o chwast, o kąkol). Orywać. Star. Vot. A a. Trudno wilkiem orać. Falib. R 2; (cf. wilkj. — §. Transi. Każdy pielgrzym, że tam był, na chropawej korze Imię swe na imionach dawnych nożem orze. Zimor. Siei. 132. t. j. wyrzyna, fdjmetbet feinen 9îanten au§. Flotta płynie, Orząc lekko po mokrej równinie. Przyb. Luz. 55. t. j. bróżdżą.c, gurren Jtebeitb. W ten czas wód morskich jeszcze nie orały Żadne okręty z wiosły i żaglami. Odym. Św. Q 5 b. — Grzbiety nam srodze orali Nieznośnemi plagami. J. Kchan. Ps. 191. Ryb. Ps. 263. (t. j. karbowali). A ty coś wygrał w pokorze, Iż ci po łbie kto chce orze, A iż cię tak wszyscy znają, Więc ci też na gębie grają. Rej. Zw. 231 b. (cf. kołki na łbie ciosać). On orząc ludem ślepo

Siownik Lindego wyi. 2. Ton 111.

i zuchwale, Waży się mienić ojcem jego, stróżem. Kniai. Poez. 1, 118. t. j. wydziwiając nad ludem, tęranniftreit. ORACKI, a, ie, od orania albo oracza, rolniczy; Boh. woraeckÿ ; Eccl. 3eMJie4tie.ibHbiH, Mer *, fflug *, 8anb« tttamrô *. Nasienie orackie. Radź. 4 Ezdr. 8, 44. Stan oracki. Petr. Pol. 2, 285. Orackie sztuki. Jabi. Tel. 78. ORACTWO, a, n. ; Carn. orastvo, orastvu, kmetztvu, orazhva; Vind. orastvu, oranje, orastvo; Croat. ról; Ross. xj’feöonainecTBO. Oracki stan i zatrudnienie, rolnictwo, uprawianie ziemi, ber Merku, ftelbku. Do oractwa i wszelkiej po ziemi roboty, applikuje poddanych. Jabi. Tel. 71. Opuściwszy warsztat, oractwo i gospodarstwo, idą na wojnę. Modrz. Baz. 46. Rządca ten godniejszy był do motyki, a do pługa i oractwa, niżli do zbroi. Baz. Sk. 577. Ziemia potrzebuje ludzkiej pracy, jako jest oractwo. Petr. Pol. 64. — (ORACYA, yi, z., mowa, rzecz do słuchaczów, eine 9îebe. Na onę oracyą hetmańską, szeroką oracyą odpowiedział. Falib. R. Upominek jak żmudzinek, jak fryz oracya. Mon. 76, 472. wiele słów, wątku mało. Jezus, widząc że Nikodem oracyą stroi, od słówek go do uczynków wiedzie. W. Post. Mn. 263.). — ORACZ, a, m.; (Slov. oróć; Boh. worać; Sorab. 1. rata?, (cf. rataj) ; Carn. oratar, ratar; Vind. orauz, orazh, arazh, arazhizh; Bosn. oraę, rataj; Rag. oróc; Croat. orach, orachicz; Dal. oracs, texaak, (cf. ciężki, cf. ‘ciachły, ciągnąć) ; Ross. opaub, opaiejb , opaiah ; paiafi, xjfcöonameub , naxapb ; Eccl. naxoTHHKb, 6pa3-404epeut, 3€MAOAH!\bi|h; Hang. arato ; Lat. arator); orzący, rolnik; ber Merer, Pflüger, ber Merktamt. Jaki oracz, takie też oranie. Radź. 4 Ezdr. 9, 17. Buda. ib. Już teraz oracz bezpiecznie pogania w pługu swe woły. Past. Fid. 224. Cresc. 113. ORACZKA, i ź., oranina, oranie, oracza robota; Boh. worba; Croat. ról; ba§ pflügen, Ment. Deszczyk odmoczył, byłaby dobra oraczka. Teat. 52, 9. Myślał o oraczce, ib. 52, 41. — §. Oraczka, żona oracza; która orze, bte Mertnn, ^pgertmt; Eccl. naxoTimua. ORACZOWY, a, e, do oracza należący, Çflû* gerS», MercrS*, Mermannä», be§ Mermamt»*; Ross. na-xapeBb. Nasienie oraczowe nie wszystko wznijdzie. Budn. 4 Ezdr. 8, 43. Radź. ib. 1 Leop. ib. Praca oraczowa nigdy zlenieć niema. Gorn. Sen. 72. ORACZY, a, e, do orania należący. Wiod., junt pflügen ober Merku gehörig. Oracza nauka, agricultura. Cn. Th. Oraczéj nauki księgi, georgica. Cn. Th. Oraczy abo pługowy wieniec, aratrica corona. ib. ORALNY, a, e, który można orać. Wiod., arabilis. Cn. Th.-, orny, ppgkr, tMä gepflügt rcetben faun ; Boh. wornÿ ; Rag. orni, ormechi; Croat. oratui ; Eccl. 3eM.ie4bTeibHbiii, opa.ibHbiH, opeMUH ; Ross. xjrfeöonauiHbiii, naxaTHUH, opaiejibHUH. — (ORAN, ia, m., miasto w wojew. Trockim. Dykc. Geogr. 2, 241, eine ©tûbt in Sittfy.). — ORANINA, y, z., oraczka, oranie, uprawianie ziemi, baé Mew, ber Merku; (Boh. worba, orba, wo-ranj ; Vind. orja, oranje, orastvu; Bal. texanye). Wnet zapocony żniwiarz z swojej oraniny Przynosi urodzajów bujnych pierwociny. Przyb. Milt. 361. Pasterstwo, oranina. Ryb. Geil. B 3.

Pochodź, doorywać, doorać; oborywać, oborać; odory-

73

wać, odorać; poorywać; podorywać, podorka; przeory- ORDA, ob. Horda.

Orbre, ber Sefefyl. Król dał order, aby ruszono obóz z miejsca. Put. Arg. 40. Wsiadaj na twój dzielny koń, marszałku Sobieski, Tobie potrzeba order wykonać niebieski. Kchow. 346. Aga od porty dał mu order taki. Jabl. Buk. NA. — 2. ORDER, u, m., ber £>rbeit, IRttter« orbett; Ross. op^etus, KaBajtepia. Zgromadzenia rycerzów, mające swoje prawa, obowiązki i znaki powierzchowne, dla różnicy od drugich ludzi, nazywały się ordo ordi-num, zkąd wyszło nazwisko orderu. Nar. Hst. 2, 156. Orderów' Riałego Orła i ś. Stanisława, król Polski jest rozdawcą. Skrzet. Pr. Pol. i, 107. — §. Melon. Order, n. p. Sędziemu i ordery się kłaniają. Mon. 65, 48. t. j. panowie orderowi, Orben^errett. Widzieliśmy ordery, całujące i ściskające wytarte kontusze, żeby mogli pieniędzy dostać. Tent. 28, 92. Gdyby chciał tylko , mitryby i ordery do jego córki wzdychały, ib. 25. c, 21. ORDEROWY, a, e, od orderu rycerskiego, OrbeitS * . Wstęga orderowa, etn Orbcnêbaitb. Myśli, że jest równy panom orderowym. Teat. 32. b, 80. ORDERZYSKO, a, n., cum contemptu order, etn mtferabler Orben, ober etn nttferable§ £)rben3jetd)cn. Na pierś szerokie klamrzysko, orderzysko. Zab. 9, 83. ‘0RDNÜNK, ‘ORDUNEK, ob. Ordynek. — (ORDOWY n. p. cybuch, ob. Hordowidowy). ORDYNACKI, a, ie, majoracki, do ordynacyi należący, $0îajorat3 * . Ordynackie dobra. — §. Idźmy na Ordynackie; tam miodek wyśmienity. Teat. 28, 119. pałac i okolica w Warszawie, od Ordynata Jana Zamojskiego założona, yi, z. ; — g. *1) urządzenie, ustanowienie, bte Slitorbltmtg, SSerorbnuttg. W tym zaprawdę ordynacyi i exekucyi potrzeba , jakoby się miasta w rządzie lepszym zachowały. Btar. Ref. 42. I ta ordynacya niechajby wiecznie trwała, aby zawzdy starszy młodszej braci rozkazował; bo lepiej iż się jeden uniży, abo i dwaj i czterej, niżby mieli wszyscy upaść. Biel. 90. — 2) Ordynacya * majorat. Kras. Zb. 2, 290. Czack. Pr. 2, 11. bai üOîajorat. Ordynacya Jana Zamojskiego, Xiecia Ostrogskiego, etc. Kras. Pod. 2, 176. — 3 ) Eccles. Ordynacya, obrządek święcenia na kapłaństwa i inne stopnie hierarchii kościelnej/Kras. Zb. 2, 290. bte JOrbinatfou ober Orbtmrung enteś ©etfiltcfyen. ‘ORDY-e, — ie adverb., ordynaryjny, zwyczajny, orbtttör, getvöluiltcfy. Tablica ordynalnych dział. Archel. 11. ‘ORDYNAND, a , m., ordinandus, duchow ny mający być ordynowanym, ber Jlt Orbtntrettbe. Władyka ma patrzyć na naukę i życie ‘stanowlenika, ordynanda. Pim. Kam. 149. ORDYNANS, u, m., a) rozkaz, ber 33efef;l, bte £)r< brc. Generał wydał ordynans, aby nazajutrz czeto na ląd wysiadać. Ram. 8, 33, 404. Żołnierz nigdy swojej woli panem ; bo zawsze pod ordynansem. Teat. 21, 83. Na ordynansie Ross. Ha Biciu, Ha BtcTHit. Ordynans woli boskiej rzeczami kieruje. Kchow. 216. — b) Melon. Ordynans, a, m., żołnierz ordynansowy. Teat. 47, 29, bte Drbtttauj, ber ©olbat, ber auf Orbtnattj tfł; Ross. OBAHHapeifB. Ordynans pieszy Ross. BicTOBOH. *0RDYNANT, a, m., ordynujący duchownego, ber etnett ©etftltcfyen orbimrt. Zygr. Ep. 33. ORDYNARYA, yi, i.,

wad, przeorać; worywać, worać; wyorywać, wyorać; za- 1. ‘ORDER, u, m.\ Ross. op4ept; 1. ordynans, rozkaz, btC orywać, zaorać ; orny, *oromy ; — §. radio, radlny; — ro/a , rolnik i t. d. — §. rataj.

ORANZE, ob. Pomarańcze, cytryny, pigwy; Croat. narangya, adjecl. naragyni. ORANZERYA , yi, £., ob. Rośliniarnia, trejbauz; Ross. ren-itma; adj. TeimmHbift.

*ORAR, u, m., [z greckołac. orarium, stuła dyakońska 4];

Ross. opapi, długa krzyżami osadzona wstęga, noszona przez księży cerkiewnych pod czas mszy na lewym ramieniu, etn langeë mit Słreufcett bcfe^teS 33attb, baS bie grtedjtfdjett ^rtefter bep ber SOîeffe über ber ltnfett ©Nulter tragen. Diakon przy poświęceniu najświętszy sakrament ręką i ora-rem ukazuje. Rim. Kain. 120.

‘ORATOR, ob. Mówca, krasomówca, cf. ‘rzecznik. ORA-TORKA , i, z., mowczyna , kobieta wymowna , eine 3îeb» nertnit. Oratorki obfite albo wyborne amplifikatorki, w obrocie języka nieprzegadane, nieprzesłyszane, wypowiedziały wdeczna wojnę wszystkim uszom rodzaju ludzkiego.

Mon. 72, 422. Oratorki, żartowniczki , nowiniarki, sta-tystki, bajeczniezki. ib. G8, 284. Oratorki, obmownice. ib. 72, 421. ‘ORATORSKI, ob. Krasomowski. 'ORATO-RYA, yi, z., krasomowstwo, bte Serebtfatnfctf Cnota ma być we wszystkich naukach przed oczyma, w prokura-torstwie, w oratoryi etc. Petr. Et. 52.

ORAZ adverb., razem, jugletcb, JU gleicher Beit. Chory i oraz ubogi. Tr., przytym.

ORCEL, cia, ‘ORK1EL, kia, m., kamień łamany nieciosany.

ORDYNACYA,

Dudz. 49, ein Srudjftefn, 33aufiettt. Kamień łamany z gór, nieciosany, ordami też zowią. Cn. Th. 259. Z łupanego białego kamienia orkle i kwadraty ciosać. TJaur. Ek. 7.

Nie wezmą z ciebie kamienia na węgieł, ani orda na grunt. 1 Leop. Jer. 51, 26. Orcie te były tak zbytecznie twarde, że tych kamieni nie mogli użyć do budowania.

Petr. Et. 364. UJądził nawet w orcie niezłomne Tyreń-skie z Apulskim morze. Hor. 2, 157. Nar., ob. 'Orklo-wy kamień; cf. głaz.

ORCHOW, a, m., miasto w ziemi Chełmskiej. Dykc. Geogr.

2 , 242 , gniazdo domu Orchowskich , fine ©tabt tli ber Sanbfcfyaft éteint.

ORCIK dem. nom. Ort, gu. v.

NALNY, a,

ORCZYCA, y, z., miasto w Kijowskim, nad rzeką tegoż imienia. Dykc. Geogr. 2, 242, eine ©tabt unb gluß tnt Słtjottufdjieit.

wor-

z rana za-

ORCZYK, a , m. , z Niem., baô Ortfdjett ; (Sorab. 1. cżik ; Boh. rozporka); bark u sztelwagi, lignvm cui fumes tractorii utringue alligantur. Cn. Th. Konie u dyszlów w młynie konnym jako najkrócej wiązać przy samym orczyku, a orczyki przy samym końcu dyszla niech będą przyprawione, dla zakładania postronków od koni.

Solsk. Arch. 83. Zmudy do orczyków niżeli do siodła lepsze są, że dobrze, przeto lepiej ciągną, niżli niosą.

Pot. Pocz. 378. t. j. do ciągu, do sprzeżaju, junt Btt^/ junt ©tnfpmuten. ORCZYKOWY, a, e, od orczyka, £)rt= fdjetts s . Tr. — Metonym. Niedawmo tam ktoś cepy i służbę złożył orczykową, Szlachcicem został. Pot. Pocz. 378. t. j. służbę stajenną, ©taOfnedjtŚbienft.

ORDYNARYE-ORDYNEK.

ORDYNIEC - ORĘDOWNY.

579

obrok pewny roczny, kwartałowy, ordynaryjna stale usta-    głównemi wszystkich rzeczy zowie. Petr. Et. 19. — (OR-

nowiona piata służby w zbożu, beftimmter SDtenftloÿn an    DYN1EC , ORDYNKA, ORDYŃSKI, ob. Hordyniec, hor-

©etrcibe; Ross. OTapmja; Eccl. mmoMipie. Na ordynarye    dynka). — ORDYNOWAĆ, owal, uje ad. nicdok.\ (Vind.

czeladzi folwarkowej, co kwartał według wielości osób ,    ordnati, porediti ? uporządzić) ; a) ordynans wydawać, roz-

znaczna część zboża wyjdzie. Haur. Sk. 56. Ordynarya    kazywać, Orber geben, beorberit. Pięć ordynuje rot prze-

i dyarya każdemu według prace i postanowienia ma być ciw mostowi. Dardz. Luk. 29. — Ordynować * adre-naznaczona. Haur. Ek. 181. Wyznaczono mu z dworu    sować, przekazać, abrefftrett. Do tego kupca sa ordyno-

płacę pieniężną, i oprócz tego w zbożu ordynarya. Kras.    wane wexle moje. Gród. Dis. D 2. Wexelbryf na zoVdy-

Pod. 2, 261. Chleb do ordynaryi wchodzący Ross. ot-    nowane pieniądze. Gród. Dis. D. — b) Ordynować du-

cuthoh xrhöt. — §. Ordynarya psom myśliwym. Haur.    chownego * święcić go, einen ®etff!td)eil orbintren. Modlitwa

Sk. 341. t. j. regularna osypka, parza, regelmäßige^ gub    przy ordynowaniu sług bożych. Módl. Gd. 40, ob. Ordy-

ter. 'ORDYNARYE adverb., ordynaryjnie, regularnie, zwy-    nacya 3. Zygr. Ep. 53. Ordynowany duchowny Bob. zrj-

czajnie, regelmäßig, gemölmltclj. Gospodarz ma się pora-    zenec, zrjzenÿ na knëzstwo.

chować, czym się może ordynarye wychować na rok, cza- ORDZEWIEĆ, Tał, f. ordzewieje neutr. dok., rdzą zajść; sem też extraordynarya przydać. Petr. Ek. 50. Wszystkich gąb w szaraju ordvnarye jest 13.400. Star. Dw. 52.

ORDYNARYJNY, a/e, ORDYNARYJNIE adverb., czajny, zwyczajnie; Rag. narèdni, gemöfjnltd), orbinär.

Sejm ordynaryjny, z porządku czyli kolei przypadający.

Ld. Nic niemasz ordynaryjniejszego, jak widzieć panów zatrzymujących zasługi służącym. Zab. 16, 10. ORDYNARIUSZ, a,

scowy, właściwy; n. p. Kaznodzieja, ordynaryusz u Panny Maryi, gercolmlĄer ober beftetltcr ijjrebtger hep ©t. SDïarteit.

ORDYNAT, a, m., pan ordynacji czyli majoratstwa , ber Orbtnatśberr, SDłajorat^err. Pan Ordynat Zamojski. ORDY-NATOWA, y, £., żona ordynata, beâ SJîajorat^errn ©e* mafylinn, bie £>rbtnat3frau. ORDYNATKA, i, £., córka or-dynatstwa, bie îocfyter eineé 50îajoratê^errn. ORDYNAT-STWO, a, n., ordynat z ordynatową, ber OrbittatSfjerr mit feiner ©emaftlinn. Państwo Oidynatstwo przyjechali. —

*ORD\ NEK, 'ORDUNEK, 'ORDNUNK, nku, m., z Niem. -■Łac. bie Orbnung; Vind. ordninga, naredba, red; Slov. ordnunk; Sorab. 2. ordnunga ; a) pewny porządek; n. p.

Wszystko w domu twoim, aby rządnie w swym ordynku i ochędożnie było. Petr. Ek. 15. Widzim grobowiznę lichą i bez tytułów, bez ordynku wszego. Bardz. Luk. 149.

Ordynek żołnierski, szyk, rząd, teilte Uttb ©lieb. Maszerować mają w ordynku dobrym. Archel. 2, 21. Hetman aby taki ordnunk albo jako zowią szyk uczynił, żeby jedna rzecz drugiej nie zawadzała. Tarn. Est. 248. Hetman ma się dowiadywać, którym zwyczajem nieprzyjaciel zwykł ciągnąć, jakim ordnunkicm. ib. 246. Ordynek, cześć długo rozciągniona ; pewna też liczba żołnierza , alias glid z Niem. Chmiel. 1, 541. Ani pagórku pilnowali, by go ubieżeli, ani ordunku. Baz. Sk. 199. (porządku). — Ordynek * dyspozycya batalionów lub szwadronów, postawionych w jedne lub więcej linij. Papr. W. 1, 480. bie ©d)lad;torbnung. Ordynek musi być inakszy według miejsca , potrzeby, fortelu. Warg. Cez. praef. G. '' Ordynkiem niemal czworograniastym szedł. Warg. Cez. 218. bataillon quarre. — bj Ordynek, ordo, klasa, rząd, podział, gatunek, ©attuiig, Ortmung, sibtpcilung. Plebejuszów u nas jest dwój ordynek, jedni w miastach lub wsiach królewskich, drudzy w szlacheckich. Petr. Pol. 2, 164. Logi-kowie mają dziesięć powszechności praedicamenla, do których wszystkie rzeczy na świecie sadzą; ja te ordynkami

m.,

z Łac. Ordinarius; ordynowany, miej-

Bosn. orrighjaviti ; beroften, mit SRoft anlaufen. Stara ordze-wiała blacha. Sienn. 614. zwy- ORĘDOWAĆ, ORENDOWAĆ , ał, uje, ad. niedok., 1 a) sprawować co od kogo , za kogo , zastępować kogo, fur jemanbcit ctmaS auêridjteu, Aufträge »errieten; (cf. Bosn. odrediti * delegare ; Etym. rząd, rzęd; Slov. orodowati in-tercedere). To, gdy tak posłowie w Litwie orędują, dowiedzieli się, w jakimby szczęściu sprawy królewskie były. Krom. 512. Duch ś. objawił Elżbiecie, mówiąc, wszystko się w tobie dopełni, co od boga w tobie orędowano przez anioła. Żyw. Jez. 16. — b) Orędować za kim, za kim czynić, przyczyniać się za nim, instancyą czynić; Vind. doprofiti, sabefeduvati ; Rag. hodotaiti ; Eccl. nfkOiiou-EAaTii, xo^TaiicTuoKani ; fid; jemanbeê attncfi« men, gürlutte für tf;it tłum. Przed ojcem swym Panie przyczyniaj się i oręduj za nami. Módl. Gd. 109. Orędowanie za kim , przyczynianie się, intencja, bicgüdütte; Slov. orodowanj ; Rag. hodolajslvo ; Vind. doprofhnja ; Eccl. npimoKupHHic, x<wmiiCTBO.— 2. Po Mazowiecku, orędować, ofiarować, flillueteu, barbrtngeit. Oręduję wam za to siwego gasiora i kopę orzechów. Bies. H 1. ORE-DOWCA, y, m., ORĘDOWNIK, a, m. ; Boh. et Slov. orodownik; prokurator, poseł, posłaniec, sprawca. Cn. Tli.: zastępca, przyczyniający się za kim, ber Vertreter, ftnrfprecber ; Vind. predprofhnik, profhnik, befednik, sa-befednik, sagovarnik, oskerbnik ; Rag. hodotaj; Ross. X04aTaS. Kapłany towarzyszmi, radą, pomocą i orędownikami biskupów, w rozsiewaniu i bronieniu wiary być mają. Krom. 59. Nie śmiał się orędowcą stawić, ni patronem. Przyh. Milt. 80. Jezus orędownik zbawienia szego. krom. 496. Syn boży jest orędownikiem naszym przed Bogiem. W. Post. W. 2, 200. Mamy u Boga wdzięcznego orędownika. Birk. Dom. 128. Gil. Kat. 208. ORĘDOWNICA, y, z., ORĘDOWNICZKA, i, z. dem., przyczyniająca się za kim, bie ftnrfpredjerimt; Vind. sagovar-niza, profhniza , befedniza; Ross. et Eccl. \o^ATAiii|a. Orędownico, nasza pośrzednico, nędznych pomocnico.

Panno przeczysta, orędowniczko nasza , zjednaj nas z synem twoim. Śle. Żyw. 2, 129. Tyś Pani, zbawicielka, tyś orędowniczka. Teat. 45. c, 156. ORĘDOWNICTWO , a , n., urząd orędownika , baś gürfprecfier« amt; Vind. poskerbnia; Rag. hódolajsho; Ross. xo4aTaii-ctbo. ORĘDOWNY, a, e, — ie, adverb., zastępczy, przy-

na-

Pieśn. Kat. 11.

czynny; Eccl. X04aTaScTBeHHŁiH ; oertretenb, fńrfpred)enb.    Eccl. opy*ie4iiaTeiŁ. Orężny skład, zbrojownia, ce-

Orędownie. Przyb. Milt. 346. — *§. Podzieliwszy się    kauz, Carn. orroshnishe; Eccl. opyaumua, opyjKexpawi-

Krzyżacy na zamku Gdańskim z Pomorzany gmachami,    TeabHHua; przełożony nad orężnym składem, cegwart;

i ' oredowną powinnością, wycieczkami Sasów szarpali;    Ross. opyjKeHHimeH, opywHHneä. — §. Orężny, zbrojny,

muncra cum Pomeranis partiti. Krom. 315. może kolej-    geroaffnet, Subst. ein ©eroaffneter, 33en>afftteter ; Carn. orro-

ną, obrzędową. 'ORĘDZIE, 'ORENDZIE, ia, n., [Eccl.    shnik; Rag. oruxânik, oruxnik ; Slav. oboruxan; Croat.

oborusen; Ross. opyweóopHHH; Eccl. opASKhiii, Boopy-/KeiuiiJH, opyaceóopeu* ; (6e3opy4Huił instruments egens). Szlachta na Dowmanta orężnie powstaje. Krom. 393. Kazimierz Podolanom orężnie się wyprawić każe. ib. 576. — §. Meton. Orężny, n. p. Oręża nieprzyjacielskiego po-

Of>;«;,viic instrumentum; Ruth, orudie interes, sprawa. 2]; poselstwo, rzecz poselstwa , rozkazu oznajmienie. Dudz.

49, ÜBotfcbaft, Sfuftrag. Od anioła słyszał to orendzie.

Auszp. 97. Z żądzą czekała , rychło do niej przyślą kogo z orendziem boskiej tajemnicy, ib. 93. W czajkach wskok niosą królowi orendzie. 89. Przystąpiwszy k niej    zbawiony, ducha orężnego w sobie zachował.    Nag. Cyc.

an

ORĘŻ

ioł, przepowiedział jej orędzje niebieskie. Żyw. Jez. B b.    135. t. j. wojennego, nieprzyjacielskiego.

a, m.

, ORĘŻE, 'HORĘZE, a, n. ; (Carn. orodje, ORGAN, u, m., z Greek. dgycćror ; 1) narzędzie przyrodzo-orrodje instrumenta, orroshje, oroshje arma, orroshim    ne, członek ciała działający, ba3    Organ. Rzecz pewna,

urmo; Vind. oroshje, oroshtvu, branva* broń, arma-; Croat.    iż rostropność , dowcip, rozum,    zawisły po części od

orusje, orudjć, orudelje instrumenta, 2, orusie, orudje    dyspozycyi organów ciała. Zab. 12, 283. (Ecl. nyBCTBHia

arma, orùsen , oborusen armatus; Dal. orusye arma;    sentiendi organa, ob. Czuć). Nie dopuszczajże temu świa-

Rag. orùdje * narzędzie , żelezce ; oruxje arma ; Bosn.    tu marnemu *zapsowywać a zatłumiać w tobie tych człon-

orudje, irudje instrumenta, orusgje arma; orusgjatti    ków a tych organów swoich. Rej. Post. Mm 4. (cf. or-

armare ; Slav. oruxie , oruxati; Ross. opy4Îe « narzędzie,    ganiczny, organizacya). — 2) Organ, in plurali usitatius

działo, armata, nawój; (Ross. opynde arma, pywbe ru-    ORGANY, 1 a) instrument kościelny do grania na nim; Boh.

śnica, kł pywiro do broni; Eccl. opynuiiue małe oręże,    warhany; Slov. organ, warhany; Sorab. 2. orgele ; Sorab. 1.

opywaro uzbrajam, opyjKeóopCTBOBarH walczyć, bić się);    piżcżele, (ob. Piszczel, piszczałka); Carn. orgle, shver-

cf. Elym. rząd, rzęd ; cf. 9?teberf. Stabe; Ital. aredo,    golishe, (cf. świergotać); Vind. oruve; Slav. organ;

corredo; cf. Germ. ©erâtlje; cf. gerada); broń, ©eweljr,    Hang. orgona; Bosn. organ; Croat. orgùle ; Dal. organ;

Waffen. Oręże rozumiemy kordy, puinały i insze takie,    Rag. zjevnik, (cf. cewa); Ross. opraHti; Turc, arghanun ;

któremiby człowieka obrazić mógł. Szczerb. Sax. 195.    bĆC Orgel; ORGANEK, nka, m., demin., n. p.    W‘orga-

'Horęża rycerstwa naszego nie są cielesne. 1 Leop. Hier.    niech rozmaitość głosów się mieni, a przecię    wszystkie

3. (broń naszego żołnierstwa. 3 Leop.). Młodego samo    trąby swego głosu pilnują. 1 Leop. Sap. 19,    18. Jak

oręże na harc wyciąga. Birk. Obóz. K 2. Zetrze łuk    organy nastroisz, tak grają. Cn. Ad. 289, (cf.    jakie py-

i połamie 'horęża. 1 Leop. Ps. 45, 10. 'Horęże wojenne.    tanie, taka odpowiedź). W organach na jedno wiatru

17, 22.

1 Leop. Jud. 7, 5. Złoży4 oręże z siebie. Budn. 1 Sam.    zadmuchnienie Z wielu rzędów piszczałek odezwde się

Widzisz, jako cię twmimże 'horężem biją!    brzmienie. Przyb. Milt. 29. Na organach grać, Carn.

Twór. Wiecz. 62. Nikczemne oręża z ryb morskich ko- orglam, shvergoleti, (ob. Świergotać); Vind. orglati, or-ści uksżtałcone. Teat. 50, 41. (wachlarze fiszbajnow'e). Co-    gle preberati, na orgiach jigrati;    Croat. orgulati; orgeln,

by kobiecie nie miało uledz na oręż wdzięku? Zab. 11,    btc Orgel [pieleń.— Figur. Mocno    się jej w głowie nad-

267. Zabi Żydowskim orężem nań idzie, żydowską    psuły organki. Teat. 7. c, 62. t. j. waryuje,    e£ rappelt

piosnkę mu śpiewa ; orłem łowi, podarkami robi. Cn.    in ihrem SÎOpfe. Czyć się w głowie organy    popsuły ?

Ad. 791. — §. Niepodległość swą ustawicznym orężem    Teat. 43. b, 32. Mon. 67, 378. — b) Organek, orga-

utwierdzdi. Nar. Hst. 2, 371. t. j. robiąc orężem, wo-    ny, piszczałka, osobliwie z kilku rurek składana, eine

jowaniem, bronieniem siebie. ORĘŻNIK, a, m., armiger,    ntefyrrötyrigc pfeife. Faun coraz ulubiony całował organek,

pacholę od noszenia za kim oręża, bronionosz, giermek;    Co go sam z siedmiu spoił nierównych kolanek. Zab. 1,

ber Waffenträger; Vind. oproda; Carn. oproda, opproda ;    191. Nar. Nar. Dz. 3, 34. Na wierzbinie powiesiliśmy or-

Ross. opymeHOcew», (sed opywHHiCB, opyweinmiCŁ * pu-    gany nasze. 1 Leop. Ps. 136, 2. (t. j. instrumenta nasze),

szkarz). Saul Dawida uczynił orężnikiem swoim. Sk.    — Fig. Słowik mutety wywiera, A trelnym czyżyk or-

Zyw. 2, 158. Orężnik przysięga,    że osoby pryncypała    gankiem przebiera.    Zab. 9,    17. gardłeczkiem niby    pi-

swego bronić będzie w zdarzonej    okoliczności. Nar. Hst.    szczałką. 2 a) Milit.    Organy,    organki, eilt mehrläufiges    ©e*

2, 153. — Transi. Z Janem biskupem Tcodoreta wy-    fdjü|i, bie Orgel genannt. Organy jest machina składają—

klęto, który Janowi był orężnikiem. Sk. Dz. 408. ₅t. j.    ca się z wielu rur muszkietowych na jednej łoży osa-

poplecznikiem , pomocnikiem. ORĘŻNY, a, e, ORĘŻNIE    dzonych, tak się stykających, iż za jednym podpałem

adverb.; Rag. orùxni ; Vind. oroshjen; Eccl, op&ffihiTK ;    wszystkie razem ognia dają. Papr. W. 1, 272. Było

(Ross. pyæeÜHufi ruśniczny); Ross. opymnuw, opymefi-    tam nieco działek małych i organów. Star. Dw. 4.— b)

hłih; od oręża, orężowy; Waffen*. Złożył oręże z sie-. Organek * śmigownica. Tr., eine ftMfcfylange.— g. Organki bie do rąk stróża orężnego. Budn.    1 Sam. 17, 22. orę-    u rybaka, kijki cienkie w    ziemię wbite na około jazu

inika , Waffenfnedjt. Orężny kowal,    ber Waffenfcfymtb, Vind.    na rzece, które się    zawsze    chwieją. Magier. Mskr.,    bet)

oroshnjar, mezhiunik, (cf. miecznik); Croat. orudelyar; ben fttfójmt, roanfenbe 9îejfftô(fe. — 3. Bot. Organki, an-

ORGANICZNY - ORLĘ.

ORLEC-ORŁÓW.

chusa, rothe Odjfeniungemtmrael. Tr. ORGANICZNY, a, e, — ie adverb., organizacyą mający; Eccl. orpaHHŁiiI, opra-HHSOBaiiŁiH ; organifirt. Organiczne ciała okazują nam pewny skład wewnętrzny, mają widoczne członki i czułość niejaką. Bot. Nar. 4. Ciała złożone z nieforemnych części bez wewnętrznego składu, zowiemy nieorganiczne, jak wszystkie rzeczy kopalne, ib. Scheidt. 198.— §. Active: Siła organiczna lub organizująca, przy pierwiastkowym istot organicznych utworzeniu , pierwszy raz materyą w postać organiczną przelała. Sniad. Teo. 44, bte Orgarttfa* tionófraft. ORGANISTA, y, m. ; Boh. warhanik, f. war-hanice ; Vind. orglar, orglavez ; Sorab. 2. orgelist; So-rab. 4. piżcżelnik , piżcżelnicżża ; Bosn. organista; Slav. organishta ; Croat. organash, orgunâs, orgunàss, orgulàss; Rung, orgonista ; Ross. opratmcrB ; a) co gra na organach, regałach, klawicymbałach. Cn. Th., ber Organift. Więcej gajdów, niż organistów. Cn. Ad. 4 232. (cf. więcej kowalów , niż złotników). Organisty pomocnik, co miechy depce, Vind. orglotlazhnik, orgelni nastopar, nastopovez, ber 33alffentreter. — b) Organista, co robi organy « orgamistrz. Kluk. Zw. 3,62; ber Orgelbauer ; (Boh. warhanar, f. warhanafka ; Vind. orgeldelavez ; Slav. orguljàr). Robota organistów nie jest igrzysko , ale sztuka. Petr. Ek. 4 40. ORGANISTWO , a, n., a) ars orga-norum conficiendorum. Cn. Th., bte £>rgelbauerfitnfh — b) Służba organisty co gra na organach, bte Orgamftenftelle. ORGANISTOWSKI, a, ie, od organisty, Organtflen * . ORGANOWY, a, e; Croat. orgùlni;

znaczone

, sami-

Eccl. opraHecKB ; (Ross. orpaHHUH, orpaHCKifi głośny). Organowe miechy (Vind. orgelni mehi). ORGANIZOWAĆ cz. nieduk,, uorga-nizować dok., organizacyą czyli rozrządzenie dawać, roz-szykować, rozrządzać, orgattiftrett ; Eccl. opraHCTBOBam.

ORKA, i, i., oranie, orania, ba£ fpgett, 3Ident. Na takiej ziemi owies zasieje sie bez dalszej orki. Pam. 84, 84 9. ib. 85, i, 905.

ORKIEL, ob. Orcel.

ORKIESTRA, y, i. z Greek, a) miejsce na teatrach, wy-dla muzyki. Kras. Zb. 2, 280, b«8 Ord)efter.— b ) Meton. Muzykanci na orkiestrze grający, kapella, bte Stuftet, bte baö Ordjefter beferen.

ORKISZ, u, m.; Boh. śpalda; Carn. jarèza pirjovz, pirjovza ; Vind. spelta, fhiteka , fhpeuta, fzieplenka , pijanka , pi-reviza; Bosn. opaha , osvah, osvan ; Rag. osväh ; Ross. noaóa , adj. iiojióhhłih; szpelta, łuskna pszenica, pło-skurnica, spelta-, ber 2)tnFel, baö Sltttelforn, zboże śrze-dnie między pszenicą a jęczmieniem. Kluk. Rośl. 3, 436. Syr. 950. Sienn. Cresc. 164; cf. samopsza.

'ORKLOWY n. p. kamień * orcel, ‘orkiel, ein Srttdjfłetn. Przebiwszy zwierzchnie młotami sklepienie, Spuszczali na gęsty lud orklowe kamienie. Zimor. Siei. 236.

ORLA , herb: orzeł czerwony w polu białym , z skrzydłami , nogami i ogonem rozczepierzonemi, bez głowy, na której miejscu niektórzy noszą gwiazdę. Kurop. 3, 37, ettt Sappen, ob. Saszor, Szaszor. ORLANKA, i, z., pieniądz Cesarsko-Austryacki z wyciśniętym orłem, 4 7 krajcarów wartujący, ein éatferltdjer ©efterreidjifdjer 6tebjehner. ORLĘ, ęcia, n., ORLĄTKO, a, n., pisklątko orle; Ross. opae-

HOKïi, opjHMHiuŁ; Eccl. opia ; ba$ 3ungc be$ 3lblerê, cm jltngcö 2Iblerd)en. Młode orlęta zrazu białe, z czasem nabywają koloru rudego. Zool. 274. Przy starych orłach orlęta młode pazury swe zaprawiają. Nag. Cyc. 45. Znać i w orlętach nikczemne wyrodki, Choć ich wspaniała matka urodziła. Jabt. Buk. U 4. ORLEC, a, m., młody samiec orli, ein junger männlicher Ubier. Orlec z drzewa gdy spycha liść płowy, W ten czas jest siwej ziemi posłaniec gotowy. Kmit. Tr. C., (Boss. opjeifL 4. rogowy kamień, 2. kobierzec okrągły z orłem, na którym arcybiskup przy mszy stoi). ORLI, a, e, ORŁOWY, a, e; Boh. orliej ; Bosn. orlov; Croat. orlöv; Vind. postoinski ; (orlou , vranou , vranski « kruczy) ; Soruh. 4 hodlerski; Ross. op-iiH , opJHiibul, op.iOBHH ; a) do orłów należący, 3lbler «. Rodzaj orli należy do rzędu jastrzębiego. Zool. 274. Odnowi się jako orłowa młodość twoja. W. Post. Mn. 522. Groch. W. 604. (verjüngt bem Slbler gleich). Jan Chodkiewicz czoła był wysokiego, nosa orlego. Birk. Chodk. 2; (Vind. saferlan nufs; Boss. noKianofi hocb; ob. Orlikowaty). Głowy orłowe. 4. Leop. 4 Eidr. 4 2, 24. Chorąży orłowy. Warg. Wal. 79. et Warg. Cez. 86. t. j. od głównej chorągwi Rzymskiej, orłem na wierzchu znakomitej, non ber $miptfalme. Szlachcic orłowy, nowy szlachcic, właz, który szlachectwo kupił. Cn. Ad. 14 44. (ein für ©elb ©eabelter; cf. orłem łowić). — b) Hist. Nat. Orli kamień, ber Slblerfieilt ; Slov. orlićj kamen; mający w sobie inne kamyki ruchome i kołacące, abo też i nieruchome, lub też ziemię abo wodę. Kluk. Kop. 2, 401. Dykc. Med. 2, 743. N. Barn 22, 62: Eccl. opjtHKB Gdy orlica chce jajca nieść, samiec orłowy kamień z Indyi pod nią pokłada, tedy orlica lekko bez boleści zniesie jajca. Sienn. 326. Orle pióro, ziele, myriophyllum , îaiifenb* blrttt. Syr. 4 531. Orle drzewo, rajskie drzewo, agallochum. Śleszk. Red. 41 7. fparabteóljolj, 3lloeholj. Oh LICA, y, z ca orla, bie Slblerinn ; Boh. orlice; Slov. orlica; Ross. opiu-Ua, adj. opjHUHH'B. Z orłem wzgórę orlica się wzbija. Zab. 44, 465. Syn twej orlicy Polskiej. Groch. W. 432. — Botan. Orlica , pteris, rodzaj krytopłciowy do paproci należący. Kluk. Dykc. 2, 240; SlblerFrattt, ftarrenfrautnmblein. ORL1CZ, a, m., ‘ORL1SZCZKO, ORLISKO, a. n„ orzeł podły, oripelargus fMinii subaquila. Cn. Th., eine 3lrt fd)ledj« ter 31bler. — Transi. Skoro za czasem nie stało orliczów. Ze cudzych Polszczę przyszło szukać królewiczów. Pot. Pocz. 3. t. j. synów orlicy Polskiej, Piastów'. ORLIK, a,

m., ORL1CZEK, czka, m ; Boh. orlicek ; 4 a) mały orzeł, ein 3IbIercJ)en. Mały orlik już topi w słońcu wzrok. Tward. Wt. 6 — b) Mniejszy orzeł, orlikiem zwany, jest po-spolity ; co do kształtu większemu podobny. Kluk. Zw. 2, 3<*4, ber Fleinc 3Iblcr. — 2. Botan. Orlik, aquilegia, 3I(felet), najduje się w lasach , zażywa się za lekarstwo* Kluk. Rosi. 2, 240; cynowod, różyczka. Ûrzed. 34 ; Boh. orlicek, rychlicek; Carn vorliza; Ross. opjHKH. ORLIKOWATY, a, e, na kształt orła, SlblerS *, nue bepm 3lbler. Amerykanin pospolicie nosa orlikowatego. Zool. 287, 31bler$ttafe, £a&id)t$nafe ; Vind. saferlan nufs; Ross. no-KJflnoîi hocb. ORŁÓW, a, m., 4. miasto w wojew. Łęczyckim. 2. W Chełmińskim i w Mazowszu , gniazda

famili Orłowskich. 3. Miasto Moskiewskie. Dykt. Geogr. 2, 244, ein 9?ame oerfdjtebner ©tfibte. ‘ORŁOWICZ,

a, m.,

2, 246. Adj. ORSZAŃSKI n. p. powiat, ib., eine (Stabt in Stttbauett..

n. p. Przypatrzmy się dwugłowym Orłowiczom. Pot. Arg. ORSZADA, y, z., bte ÜRanbelmttf; z migdałów robione mlé-t ^^ i* elektorom Rzeszy Niemieckiej.    ko. Perz. Gyr. 2, 136; Vind. mandelnovu mleeku.

‘ORMETEL, tla , m., z Niem. tomantel, SÄante I mit 3Ier* ORSZAK, u, w.; (Hang. orszag, orszak » królestwo ; Croat. mein; płaszcz z rękawami; n. p. Od ormętla kunami pod- orszag »kraj, ziemia; Carn. erseg * exercitus) ; poczet, szytego złotych 4, a sobolami złotych 8; od pożycza-    zgraja, rzesza za kim idąca; cf. komitywa;⁵ cf. ar-

nego złoty jeden podatku. Lek. C 5 b.    chandrya; Vind. drushba , "drushtvu , ob. Drużba; Raa.

ORMIAN, ORMIANIN, ORMIAŃCZYK, a, m., z Armenii ro-    druxenie, drùxtvo, druxina ; jablretdjeê ©efolge, Raufen,

dem,^ abo Ormiańskiej religii będący; Carn. Armênar,    ©paaren »on Seilten. Z chaty podłej i orszaku ostatnie-

me

(armêne flavus, ermen flavi coloris quasi Armenia) ; Ross.    go wyjął swoje familią. Goni. Sen. 223. Zbiorę

ApMHHHM&; Arab. Pers. Ermeni ; ber Armenier. Sułtan za-    dziatki, "wnuczki, z pra\vnucząt orszakiem. Zab: 1," 186.

kochał się w jednym Ormiańczyku. Kłok. Turk. 43. OR- Nar. Pogrzebny orszak, feralis pompa. Dasyp. U i.

MI ANKA, i, z., bte 3Inncntrnnn ; Ross. ApMJiHKa. ORMI- ORSZLAM, u, m., tarcica, na której miech kowalski odpo-ANSKl, a, ie, 2lrmemfd); Ross. ApaiaHCKiw. Góry ‘Armen-    czywa, ber Ortftamm, baé Ortbrett. Głowa miechu ko-

skie. 1 Leop. Genes. 8, 4. (Ormieńskie. 3 Leop.). Arcy-    walskicgo wspiera się na stolcu, który do orszlamu jest

biskupstwo Ormiańskie we Lwowie. Vol. Leg. 7, 743,    przymocowany. Orszlam ze stolcem mocno musi być

1 o Ormiansku aduerb.,    Kamień Ormiański, po-    utwierdzony, aby miechy z miejsca swego nie usuwały

dobny nieco do lazurowego; najpierwej go w ziemi Or-    się. Os. Rud. 88.

miańskiej kopano. Kluk. Kop. 2, 65. Ład. H. N. 63. ORSŻULA , i, z., Ursula, ein Mentante. Niemasz cię Or-ORMIANY plur., okolica w wojew Podolskim. Dykc. szulo moja. J. Kchan. Tr. 110. Zbił. Dr. G 3.

Geogr. 2, 245, eine ©egenb tn ^lobolten.    ORSZYCA, y, z., rzeka w powiecie Orszańskim. Dykc. Ge-

ORMUSKJE perły. Tward. Wl 45, z wyspy Azyatyckićj Or- ogr. 2, 246, ein glnß in 8ltt(iûnert.

mus, non ber Snfel Ormug tn Slftcn. Dykc. Ceogr. 2, 244.    *0RT, U, m., ‘ÜRT,    (Cn. Th.), ORCIK, a, m. dem., pieniądz,

tr es

582

ORŁOWICZ - ORSZA.

ORSZAŃSKI - ORTEL.

ORMUSZ, u, m., płonka, amomum. Cn.    Th., Slmomuntftaube.    Niem, baö    £)rt,    Öcrtdjen , eine aïïnitjc ; Boh. ort,    lest

Oimusz fałszywy, pseudamomum. ib.    jlych; Sorah. 2. nort. Zaczęto było bić orty takie, co

ORNAT, u, m, ORNACIK, a, m., zdrbn., zwierzchni ka-    w talar pięć ich wchodziło; nie wyszło półrocza, aliśmy

płański ubiór przy sprawowaniu mszy, baä 59(cßgcmanb ;    już ośm ortów na ważki przeciw talarowi kładli. Star.

Boh. ornat; Ross. pn3Li, pH3tnma, pH3iumu, ymapi.    Ref. 169. Ortami Szlaskiemi, które teraz po trzy gro-

Szat.a kapłana    abo ornat. Sk. Dz. 12. Birk.    Exorb. G 4.    sze idą,    Polskę żydzi zarazili, ib. 99. Nadali nam    złych

Ornaty księża    ku mszy miewają. Sęki. 107.    Nie zwykli    orcików    i ezechów    nikczemnych. Gost. Gor. 90.    Ort

miewać mszy bez ołtarza i bez ornatów, Twór. Okuł. E Gdański gr. 16, r. 1658. Ostr. Pr. Cyw. 2, 305.’ Gost.

4. Kroi był ubrań w ornat, albo w kapę z złotogłowu,    Gor. 49. Urt, czwarta część talera. Sum. B b.    Urt zło-

na kształt kapłana Rzymskiego. Stryjk. Henr.    C 3. Nie-    tniczy, ćwierć czerwonego złotego. Cn.    Th. 1198. _

boszczyk, kontusz na ornat leguje, Drugi Jegomość w    Prov. Im więcej ortów, tym więcej chętki do nich. Birk.

kontuszu tańcuje. Rratk E%4 b. 0RNA10W7, a, e, od    Exorb. B 6., (im więcej ma, lvm więcej pragnie). —

ornatu, £)ntnt$ * . Ross. pii3Hbiii.    Fig Womitował, rzucał urtami. Ern. 154.

ORNY, a, e, ‘OROMY, oralny, co orzą,    bepfïügbar, baö ftd)    ORTBANT, u,    m./ba$ Ortbanb. Zad łoża armatnego,    któ-

atfern ltnb pflügen laßt; Boh. wornÿ;    Ross. opaTCJbiibiH,    ry na ziemi    stoi,    z wierzchu i z dołu się obija, i    zo-

naxaTHbiH; Eccl. opa.ibHbiil, opeMbifi. Odtrąciwszy lasy,    wią to obicie orthant. Archel. 3, 61; cf. cybant.

stawy, jeziora,    mało co znajduje się ziemi ornej. Przestr.    ORTEL, u,    m ; Boh.    ortel, adj. ortelnj ; Slov. ortel,    saud,

188. Miejcie    wy swoje folwarki i domy,    lecz ztąd,    rozezndnj    ; Sorab. 2.    urthel ; in jure Magdeb. wyrok,    ska-

gdziekolwiek tylko grunt orojny, Niechaj podatek idzie    zanie, ba3 Urtfietl. Dekret albo ortei, rostrzygnienie,

'nnnDW'e^'W^ Chrośc. Lars. 324.    które sędzia na sądzie miedzy stronami    czyni.    Szczerb.

URÓB, u, w, [z greckołac. orobus * ciecierzyca,    cicer,    Sax. 67. Ortel, skazanie, senteneya,    jedno    znaczy,

ąi ererb feu 2J; n. p. Gołębie lepiej się mnożą, gdy ję-    Sax. Porz. 105. Przez wyrok i ortel będzie wwiedzion

cznnema suszonego, bobu i też orobu często pożywają.    do miasta. 1 Leop. Num. 55. Sędziego strasznego przyj-

rmrvviA °e' mo^'e Eroc^lu- ^    dzie słuchać ortelu na człowieka grzesznego. Kanc. Gd.

URONIŁ, f. oroni act. dok., Oroniać niedok., nie donieść    275. Ortel sprawiedliwości boskiej niezganiony. Bzów.

płodu, poronić, oenuerfett. Tłuste krowy rado oronia-    Roi. 65. Nie trzeba słać do siedmiu miast po żadne

minci/' f    ortele. UJ. Biel. S. N. 8. (do Magdeburga i innych miast

URUolti, /. orosi act. dok.- Ross. opocnib, opomaib; rosą    Niemieckich, nauka prawa i ławnikami sławnych). Obie-

-omoczyć, nmtl;anen, mit ^an nmfcncbten. OROSIEĆ,    swszy, dopiero po "ortel. Cn. Ad. 1082; (cf. sprawa jak

orosi ej e neutr., rosą omoknąć, betont tnerben. Orosiałe    w Osieku)^ Od słowa bożego do doktorów po ortel

pastwiska. Wolszt 15. Broda Notusowa odwilgotniała,    chodzić. Żarn. IJost. 5, 631 b. (podać pismo ś. decvzyi

^dc₇°/V orosiały. Ranial. K 2 b.    ludzkiej). (Boh. ortelowati, ortelugi rozsadzać, wyrok

UR8ÄA, y, z., miasto w wojew. Witebskim. Dykc. Geogr. dawać).

ORTOGRGAFIA, ii, z., z Greek, pisownia. Kpcz. Gr., prawy należyty pisania sposób co do liter, interpunkcyi; Vind. pravopifnost ; Ross. npaßoimcame. ORTOGRAFICZNY, a, e, — ie, adverb., od ortografii, podług ortografii, ortljograplfifci) ; Slov. dobropisaći. — §. Phys. Rys ortograficzny, w którym oko wystawić sobie należy w odległości nieskończonej od ziemi. Śniad. Jeog. 447.

"ORTOWAĆ. Haur. Ek. 126, ob. Hurtow-ać, cf. burtować.

ORYCERZYĆ, f. orycerzy cz. dok., rycerzem uczynić, pasować na rycerza, junt Witter fcblagen. Bolesław ozdobił bardziej osobą swoją order Niemiecki, niżeli przez to orycerzenie wziął na się obowiązek usługi jakiej cesarzowi. Nar. Ust. 2, 153.

ORYENT, u, m., wschód, wschodowe kraje. ORYENTAL-NY, a; e, wschodni, ortentalifd), ntorgenldnbtfdj. Oryen-talne, t. j. wschodnie z Indyi pochodzące klejnoty, zawsze są od okcydentalnych przedniejsze. Kluk. Kop. 2, 22. — 'Oryentalski kamień. Zlot. A 2 b ; cf. Uryeńskie perły.

ORYGINAŁ, 0RY1NAŁ, u, m., z czego co kopiują, przepisują, pierwiastkowa dzieło, baê Original; Vind. pred-poduba , perva poduba , orignalstvu , pervi pifs, sazhet-kost ; Rag. mattiza; Ross. nepB00Ôpa3H0e, no4-iHHitHKï. — W prawie dokument, z którego co przepisują w księgi publiczne. Cn. Th., bte £)rtgtnalfd)rift, Itrfdjrift; (cf. autentyk). Alkoran od Mahometa dany jest kopią. Oryginał , co bóg napisał swoją własną ręką, chowają w niebie. Klok. Turk. 154. Często wielka różność obrazu od oryginału. Leszcz. Gł. 136. 0RYGINAL1K, a, m., n. p. To właśnie cudny oryginalik. Teat. 29, 21. t. j. oryginalny, osobliwy człeczek. ORYGINALNOŚĆ, ści, z., baâ Originale, bte Ortginalljeit.• W autorach oryginalność, samorodność. Teat. 24. Próżna nasza usilność, żeby co nowego stwarzać; oryginalność, jeżeli się trafi, oznacza umysł nadzwyczajny. Kras. Pod. 2, 36. W autorach rzadko znajduje sie oryginalność abo samorodność. Teat. 24. ORYGINALNY," a, e, ORYGINALNIE adverb., originell; pierworodny, pierwotny; Eccl. npiBOORfui^urL, nauaaoo-6pa3HHH ; Ross. Hanajopo4HUH, 6e3Bi!HOBHbii1, BceBHHOBHbnI.

ORYL, HORYL, a, m., Oryle przez zimę tną drzewo na tratwy, obrabiają belki, biją klepkę; na wiosnę z tratwami płyną. X. Kam , ein §oljfhißmad;er, eilt Śotśfnecfyt auf bett ^oljfU'ßeit. Pobor od flisów, orylów, sterników, rotmanów. Sejm. Grodz. 2, 129. — ORYLKA. HORYLKA, i, ź., n. p. Poszedł na orylkę, t. j. na robienie klepek, balów, potrzeb statkowych lub okrętowych. Rydel. ; $o!v-arBett, gaßbanbenmadjen, 23alfenfd)l/gen jc. Horylka, fli-sówka. X. Kam., 23ot$fned)tbienft auf ben Soljfloßen.

ORYWAĆ, ORZĘ, ob. Orać.

ORDZAWIĆ cz. dok., rdzą okryć, berofłeit, mit 3Rcrft über* Stegen ; Croat. ohergyavem. ORDZAW1EĆ nijak., na około pordzawdeć, runb um oerroffen, beroffen.

ORZECH, a, et u, m. ; Boh. orech; Sorab. 2. worech ; Sorab. 1. worech, worech; Carn. oreh ; Vind. oreh, orih; Croat. orëh; Slav. orali ; Bosn. et Rag. oràh; Ross. opixi; §. 1 a) bte 9înjJ, Orzech jest ziarno twardą skorupą pokryte. Kluk. Dyke. 1, 39. Orzechy w ogólności Eccl. Kpae4y6ie,

Graec. dxQÔdçva. Orzech Wioski, bte 2Bdlfd)e 9?uß; Slov-Wlaskÿ orech; Boss. TpeuKOH optxï; mięsistą łupiną pokryty, pod którą twarda skorupa; jądro pokę-dzierzawione, i drzewną ścianką na czworo podzielone. Kluk. Rośl. 2, 44. Orzech wielki Boh. krżapók. Laskowe orzechy. ib., #afelnttfe; Carn. oręsiinęk, leshnek, ołę— shnek; Ross. aema, optuiHHa, (ob. Leszczyna). Orzech sam z skorupy wypadający, łuszczak Boh. weylupek. Orzech tłuczny. limit. Spyt. (cf. orzechołom). Orzech kamienny, ©tetnnuß ; Vind. koshanz, koshauz, koshjak. —

- §. Orzech wodny, ziele, kotewki, SBttffentuß ; Slav. vodenr orishak ; Ross. uepTOBbi opixH, nmmjrB; rośnie w stawach, w jeziorach. Kluk. Rośl. 2, 265. Sienn. 178'. Orzech ziemny, koty ziemne, figi ziemne, ostragalus, ŚfrtoUenfraut, ©fyrifłrcurj. Syr. 1357; buninum, rodzaj roślin, kwiaty w okółkach mający, jeden tylko jest jego gatunek, Rzepnik. Kluk. Dyke. 1 , 89. — §. Prov. fig. Umie on z czarnego białe zrobić, jak orzech zgryźć. Teal. 12. b. (t. j. bardzo łacno). Niech już raz orzech ten będzie zgryziony. Gaz. Nar. 1 , 159. (t. j. trudność ta uprzątniona ; cf. twarda kostka , sęk). — Sam wezdrgnie się dzieł swoich, jak na orzech przyjdzie. Chrośc. Job. 90. (t. j. na zły koniec; cf. o płatne idzie). Jak przyjdzie na orzech, to on ani dudu. Mon. 68, 723. (jak przyjdzie robić, walczyć, trudności zażyć). (Croat. Rrov. Ki orehe hochi jeszti, Pre łupinę mora zgriszti ; qui com— modum appétit, non fugat laborem ; kto chce orzech zjeść, zgryzie łupinę; kto szczerze chce, nie zrazi się trudnością). On psuje się tylko naszą folgą, nastąpić z nim na orzech, dopadłszy pogody. Rot. Arg. 146. (t. j. zęby mu pokazać, srogim się stawić). Nie gryź z dyabłem orzechów. Rys. Ad. 42. mit iljnt ift ntdń gut $trfd)cn effen; (cf. nie igraj z ogniem). (Slov. Rrov. Dâwaf temu lisko-wce , kteri gich hrizf nemóże; dać temu orzechy, który ich gryźć nie może; cf. po śmierci lekarstwo; cf.. dopiero koniowi owsa, kiedy idzie do psa).— Za wszystkie książki na świecie, onby złego orzecha nie dał. Kosz. Lor. 40 b. Vind. Ne vêla pifhovega (czerwiwego) oreha ; ne dam gluhega oreha, feilte taube 9frtß; (cf szyszka)^ Świetność tę ze czpzym orzechem porównywa. Smolr. Lani.

52. — b) Transi. Orzech jedwabny, kokon, ba$ ®ei* benet), ber ©ocott. Jedwabnik zaprzędziony w orzech. Przędz. 71. Orzechy jedwabne są wielkości gołębiego jaja. Zool. 146. — §. 2 ) Orzech, orzechowe drzewo, orzeszyna, ber 3?ußbaunt; Sorab. 1. woreschna; Slav. orahovo dervo; Ross. opkimina. Orzech Włoski, nie leśne wprawdzie drzewo, przecież pospolite; dorasta częstokroć pierwszej wielkości. Kluk. Rośl. 2, 44. — Dieter*. Orzech, stoklisz, niewiasta, jednym kształtem żyją, Nic dobrego nie czynią, kiedy ich nie bija. Rys. Ad. 53. ORZECHOŁOM," u" m., ORZECHOŁOMIEC, mca , m., narzędzie abo kleszczyki do orzechów. Cn. Th., ber 9îufk fltacfer, dziadek; Boh. lauskdcek ; Sorab. 1. wofechow/ wamadwo; Carn. wôzhar ; Vind. orehoterez, orehni grisez, orehogris, orehnu tiskalze ; Slav. kreshtelica; Ross. opixoBbia mnnmd. — §. Transi. Orzechołom, epitheton dentium, nucifrangibulum, Graec. 6 yagvoxaraxtyę. Cn*,

584

ORZECHOWCE - ORZEŁ.

ORZESZEK - OŚ.

Th., o zębach mocnyeh. Włod., gute 3^ne, guteS, fdjar*    ihtb, 3aopiHTŁ zapieczętować pieczęcią państwa Rosyj-

feâ Setßrocrf. ORZECHOWCE, iec, plur., miasto w wo-    skiego). — §. c) Orzeł na niebie. J. Kchan. Dz. 12,

jew. Podolskim. Dykc. Geogr. 2, 247, eine (Stöbt tu $0*    gwiazdy, eilt ©efitnt. — §. d) Orzeł, jakiego dzieci na

bolten. ORZECHOWIEC, wca, m., curculio nucum, owad,    powietrze puszczają, wykléjony, szaszor, szyb. Włod.,

który nieznacznie przedziurawiwszy młodą łupinę orzecha,    ein papienter 2)rad)e, ben bie Äfnber in bte Cuft auffteigett

składa w nim swoje jaja. Kluk. Zw. 4, 388; 9?llßmabe,    laffen.

SRtlßtmtrm. ORZECHÓWKA, i, z., sojka, pica nucifraga, Pochodź, orla (herb), orlanka, orle, orlątko, orlec, większa od pospolitej ; orzechy laskowe łupać umie. Kluk.    orli, orłowy, orlica, orlicz , orliszczko, orlik, orliczek,

Zw. 2, 296. bie 9?itßfrrt|>e, ber 9?ußbetßer, 9?uß&recl)er,    orlikowaty, orlowicz.

Shtjtyctyer; Carn. dlâsk; Ross. Ke4poBKa. ORZECHOWY, ORZESZEK, szka, m., dem. nom. orzech; Boh. orjśek ; a, e, od orzecha, 9?uß « ; Boh. urechowy; Sorab. 1. wo-    Carn. oreshzhek; Vind. orehez, orehei, orefhei, (orie-

rechowć; Vind. orehou, orefhen , orehen ; Rag. ora-    fhiz » muszkatowa gałka); Sorab. 1. woreschk, woreschk;

bov ; Bosn. orahov ; Croat. orehov; Ross. opixoBuS.    Sorab. 2. woreschk ; Croat. orćssecz ; Rag. oràscik ; (Slav.

Orzechowe drzewo za najlepsze w Europie poczytane jest.    oràshak » gałka muszkatowa); Ross. opimeK*; ba$ 9?l"tß*

Kluk. Rosi. 2, 44. Olej orzechowy. Urzed. 449. Jądro,    d)en. Sienn. 178.— §. Orzeszki, /ilipendula , rotier ©tein*

ziarno orzechowe    Vind.    orehovu    serne, orehovu sdernu,    bred), ziele    u nas    obficie rosnące. Sienn. 66. ORZESZY-

derzhe, orehovu jedre , jederze.    NA, y, i. ;    (Boh.    oreśina leszczyna; Ross. optimum id.,

Pochodź, orzeszek, orzeszyna.    sed optimum* lasek orzechowy) ; — §. 1) drzewo orze-

ORZEŁ, G. orła, m. ; Boh. orel, worel ; Slov. orel ; Dal. chowe, ber 9tfußbattttt. Uważaj, gdy się już odzieje kwia-oràl; Croat. orel;    Bosn.    oral, orao, oro; Rag. oro, orla,    tern Orzeszyn wiele w lesiech .. . . Otw. Wirg. 382, (cf.

orâl ; Slav. órao ;    Vind.    adler,    postoina, (orel, orau,    leszczyna).    — §.    2) Lasek orzechowy, nucetum. Cn. Th.,

oran, vran*kruk); Carn. postoina, ta adler; (orl * kruk) ;    9?ußtt>älbc&en; Sorab. 1. woreschnencza ; Vind. orehovifhe,

Sorab. 1. hodler; Sorab. 2. hodlar; Ross. ope»; u da-    orefhje; Rag. oraseje, orasciaz ; Croat. oressje. — §.

Orzeszyny, zwierzchnie zielone wyłupione z orzechów, culeolum. ib., ob. Łupiny, 9htßfd)alen. — §. Orzeszyna, orzech mały, nikczemny, eine elenbe 9?uß.

wnyoh Niemców Siar, 2lbelaar, Slbeler, ztąd dziś Germ.    5*) Caliculus fructuum, ‘oszczeszuja , orzeszyny. Macz.

orzewniać, ukoić żal, bte Setrübnlß ltnbent, troften. Orze-wnia się żal jego; orzewnił się w żale; orzewniam się,

ber Slbler ; (cf. Hebr. :nyorebh, orev, corvus) ; §. a) falco fulvus, wielkości indyka, gnieździ się w wielkich lasach między górami. Zool. 274/ Co lew u zwierząt, to orzeł nad ptaki, Koronę, państwo i rząd ma wszelaki. Jabł. ‘‘‘ORZEWNlC, ob. Rzewnić, rozrzewnić. — *£. Orzewnić, Ez. 134. Orła ptaszym królem zowią. Cresc. Orzeł śmiały.

Banial. J 2 b ; pazurowaty. ib. C 2 b ; górnolotny. Bals.

Niedz. 1, 327. Órłowi południe, noc sowie przystoi. Mon. jak tylko mogę, drżącym piórem to donieść. Tr. ?

niedok. ; (Boh. okrati, okral, okręgi, okrjwati; Etym. krzew); rzeźwiejszym czynić, pokrzepić, posilić; (Etym. rzeźwy) ; cf. otrzeźwić, ffttrfen, erqutcfeit. Twe mi mdły umysł słowa orzeźwiły, Jak gnuśne rzeźwi stare wino żyły. Zab. 15, 343. Nigdy dźdża powrót nie orzeźwi tyle pól suchych. Przyb. Ab. 88. Reßcio, naprawiam, ochładzam, 'okrzeźwiam, aż się pokrzepi. Mąc.z. Ojców dziejami orzeźwi potomków. Kras. Oss. B 3. ORZEŹWIEĆ, 'ORKZEŹW1EG , (Mącz.), f. orzeźwieje neutr. dok., po-

69, 590. Z czystego źrzódła mętny strumyk nie pocho- ORZEŹWIĆ, f. orzeźwi cz. doli., Orzeźwiać, ‘Okrzeźwiać dzi, Ni orzeł niebosiężny podłych ptaków rodzi. Zaś». 9,

7. Tam orzeł najstraszliwszym szczekał krzywonosem.

Banial. J 3 b. Orzeł ogromnie skrzeczy nie jak gołąb grucha. Przyb. Ab. 22. Orzeł kwili. Toł. Saut. 89. ib.

45; Croat. orel kloche; Ross. KienaTfc, wenty; Eccl. opJiHHue Kaimeme; Graec. xXayyg. Przy orle żywią się i wróble. Rys. Ad. 58. Cn. Ad. 822. Uciekając przed orłem, wpadliśmy na sępy. Pot. Arg. 561. (cf. z deszczu pod rynę ; cf. poprawił się z pieca na łeb). Orłem łowi *

podarkami robi, idzie na kogo, kupnem, noctua volât. krzepić się, geftćirft njcrbctt; Slav. osvistitise.

Cn. Ad. 790. (er oerfud)t3 mit 5)efted)nttg ; cf. orłowy szła- ORZNAĆ, f. orznie cz. jedntl., (disting. oberznąć) ; obić, chcic). — Dieter. Którzy najlepiej pracy uganiają? Orło-    ołoić, umefer prügeln. Pójdź, orznij rózgą Jasia. Teat. 24.

wie, którzy na groszu siadają. Jag. Gr. c. Złoty orzeł    c, 32. Powinien by skórę orznąć Waści. ib. 30, 24.

wszędzie doleci. Tr. — Orzeł morski, ‘ostrzyż Ross.

CKona. Orzeł mniejszy, ob. Orlik; (cf. birkut). Orzeł ło-mignat, ob. Łomignat. Orzeł podły, ob. Orlicz, orliszczko.

wos, wosa, os, osa; Sorab. 1. wósz, riad ; Carn. oss , vuos , vôsa , (ostnik * Ion) ; Slov. osa ; Vind. vuof, ofs ; Bosn. ós, osovina od kola; Croat. osz; Rag. os, osovina; Dal. trupina ; Eccl. och * oś, (2. ocł, u kłosów, arista)-, Ross. ocb ; 9?teberf. Slffc ; Ital. asse ; Dan. ax; Lat. axis; Graec. a£cov; bte 9ld)fe, bte 2lpf. Oś u pojazdu mianuje się ta część, około którćj koło biega. Archel. 3, 62. Skoro wyjechał z miasta, oś mu się złamała. Gorn. Sen. 415. Na osi co sprowadzać. Mon. 74,

— §. b) Orzeł, figura, znak panowania, bte ftipr etneâ OŚ, i, z. ; Boh.

SlblerS,    ber lperrfd)aft. Na głównych chorągwiach

Rzymskich orzeł z srebra był lany. Pilch. Sali. 114; (cf. orzeł, ptak Jowiszowy). Orzeł, herb królestwa Polskiego, ma być biały, w polu czerwonym, z skrzydłami rozszerzo-nemi, w koronie złotej. Biel. 4. Nies. 1, 1. Krom. 31.

Biel. 20; (cf. orlicz, Orłowicz). Order orła białego, (ob.

Order). Orzeł dwugłówny, ob. Dwugłówny. Rzymskiego państwa orzeł dwójgłowiasty. Jabł. Buk. a b. (Ross. op-

OSA - OSAD.

OSADA - OSADNIK.

585

672. wozem, kołem, lądem, jur 3t$fe, ju Sagen, JU 8anbe. — §. Math. Oś, linia śrzednia, na której się co obraca. Solsk. Geom. 5; wszelka linia przechodząca przez śrzodek jakiejkolwiek bryły. Jak. Art. 3, 307. Oś obrotu, OSADA, 'OSADZA, y, z., OSADKA, i, z. zdrobn. ; (Boh. oś kręcenia się, linia stała, około której bieg jakiego ciała się odbywa, axis rotationis. Śniad. Jeog. 21. Oś soczewki w przeziernikach, axis lentis. Hub. Wst. 243.

Oś ziemska. Hub. Wst. 29. bie ©rbacfyfe. Linia dwa bieguny łącząca, jest osią nieba i ziemi. Hub. Wst. 285.

Wyrw. Geogr. 39. — §. Anatom. Oś optyczna, axis opticus. Krup. 2, 310. Trzeci abo drugi z prawdziwych pa-cierzów szyi jest rzeczony oś, albo wał, albo biegun, axis. Kirch. Ost. 105. et 107, brtä britte SBirbelbein.

Pochodź, ośny.

1.    OSA, ob. Osika, osina.

2.    OSA, y, z.; Boh. wosa, wos, wûsa; Slov. osa; Sorab.

1. wosza; Sorab. 2. wosz, wosza; Carn. et Slav. osa;

Yind. ofa , (cf. ofenza, vofeniza * gąsienica) ; Rag. ossa, medokràdiza ; Bosn. osa, medokradięa ; Croat. osza, (oszi-necz, oszinyak, velika osza fucus) ; Ross. oca ; Lothar. voisses , vases ; Gall. guespe , guêpe ; ltal. et Lat. vespa ;

Angl, vasp; Germ. bte SBeêpe. Owad dłuższy i przewię-zistszy od pszczoły; żyją w małej gromadzie, robią komórki do złożenia jaj, a te do różnych miejsc przylepiają, żyją muszkami lub rabunkiem miodu. Zool. 129.—

§. Osa jad swój z dobrego kwiecia , z którego też i pszczoła słodkość swoję, bierze. Szczerb. Sax. 175. Osy ztąd jad biorą, zkąd pszczoły miód słodzą. Pot. Jow. 232.

Zjadłe osy. Zab. 16, 64. Zapalczywego, co się leda o co gniewa, zowiemy osą. Petr. Et. 273. Jak osa jadowity, gniewliwy. Cn. Ad. 260 ; (cf. sierdzisty). Gdybym ja był tak prędki, jak jest z Waści osa, Byłby ktoś bez rąk, bez nóg, bez uszu, bez nosa. Zabi. Amf. 19. — Rozkosz prędko odbiega, żal i ból jako osa żądło zostawują.

Psalmod. 8.

*OSAĆ , ob. Ossać.

OSACZYĆ, OBS&CZYĆ, f. osaczy cz. dok.; Venator., czyć, obwieść, obsadzić, opasać, okolić, umringen, um* jtngeln; Ross. oca4HTb, oca>K4aTŁ, ocouhtb, ocauiiBan,.

Chce uciekać, aż jazda pola osaczyła. Bardz. Luk. 59.

Obsaczony od Rzymian zewsząd, jak zwierz w kniei. Min.

Ryt. 2, 283. Kazał obsaczyć dom cały, Gdzie mieszkał baron zuchwały, ib. 2, 147. Knieje obsaczyć. Chmiel.

1, 80. Wszystkie jak chytry łowiec, potwarz osaczyła gmachy, Stawiać na koło czarnych zdrad czujne szylwa-chy. Nar. Dz. 151 ; (cf. osocznik). Widziałem jak nad moim oknem Pająk się swoim osaczył włóknem. Kniaź.

Poez. 3, 70. (t. j. jak się oprządł). W okoł tęgi mur osaczył. Nar. Dz. 2, 74. Obsaczenie, blokada fortecy, opasanie jej dzielnicami wojska, ażeby jej oderznąć dowóz. Jak. Art. 3, 305. et 2, 408. — Fig. Choć on smutne początki rzeczy swoich baczy, Głęboką w sercu troskę rozumem osaczy. Pot. Arg. 41. t. j. obmacnia.

OSACZYĆ, f. osaczy cz. dok., Osaczać niedok. ; sprawić, aby co osiąkło, aby wszelka wilgoć do kropli ściekła.

Wiod., abtriefen laffen.

‘OSĄD, u , m., osądzenie , wyrok ; (Ross. ocyJMeme ; Boh.

Słownik Lindego wgd. S. Tom III.

osud fatum\ Bosn. et Rag. ossuda ; Sorab. 1. woszudże-no) ; ber SRńfyterfprud), ber 2lu$fprudj. Z jej osądu prym otrzymał. Zab. 14, 51.

oso-

osada colonia ; Slov. osada colonia, pagus, villa ; Sorab. woszada parafia; Ross. oca4a oblężenie); §. 1) w co jaką rzecz osadzają , oprawa , okładki, bte ©tnfrtffung, ber 2łefa£. Złotnik piękny rubin osadzą foremną, folgą, uczyni dobrze cudniejszym. Gorn. Dw. 155. Drogie kamienie nieskończenie ceną swoją osadę przewyższają. N. Pam. 11, 221. bte Sauetten. Osady flint, pistoletów. Kluk. Rośl. 2, 162; Ross. 4oæa, Çlintenfc&afte. Osada herbów, znaczy urodzenie, szlachetność, pokrewieństwo, urzędy i dzieła chwalebne wsławionych ludzi. Jabl. Her., ber Söappeuiu^alt. Osadka u miecznika, służy do osadzenia capy. Magier. Mskr. — Osada, na czym co osadzają, zasadzają, fundament, grunt, ©ruttblage. ‘Osad, pokład. N. Pam. 6, 320. Już dobrą interesu rzuciłem osadę, Skorom osła osiodłał, łatwo i pojadę. Zabi. Zbb. 53. — Botan. Koniec ten liścia, którym się trzyma ogonka, zowie się osadą, basis. Bot. Nar. 47, ©runbettbe. — §. 2) Osada , kolonia, miejsce, gdzie się nowi mieszkańcy sadowią, eine Monie, (cf. wola); ^flanjftabt, ^flanjort, Sfajtebelung ; Boh. et Slov. osada; Sorab. 1. nowotne ludzi wobodleno ; Vind. felifhzhe, prefelifhe, felitva , nafelitva; Ross. koao-nia, ceieme (ob. Sieło, sioło), noce,ïeHie, cejłiTŁÓa. Osada Kozaków Dońskich Ross. CTautma, (* 2. stado wilków). Osady dawne tym końcem były założone, aby stolice obywatelów liczbą przeładowane, onych się pozbyły. Osady teraźniejsze zamierzają do rozciągnienia handlu. Wyrw. Geogr. 427. Osada chłopska, grunt, na którym chłop osadzony, ba$ Slnftebel, ber ©iebelfjof eined 33auer3. Wszelakie dziedziny osadami się szczycą i zdobią. Haur. Sk. 41. — §. 3) Osada zamku, miasta, załoga, garnizon, warunek; Boh. posadka; Sorab. 1. wob-szadzizna ; Vind. strashobranifhtvu ; bte SBefctjfltng etne§ OrtS. Żołnierze na straży zamku, abo osada. Wiod.

OSADNIĆ, OSEDNIĆ, ODSADNIĆ , ODSEDNIG, f. osadni cz. dok.-, §. a) o sedno przyprawić, skórę przetrzeć, tnunb reiben, nmnb brtttfen, ein ^iferb tuuttb reiten; Ross. oca4-HHTb, oca4HhHie, oca4HeHHHH. Mułowi biodra juk ciężki, grzbiet jeździec odsedni. Zab. 9, 89. Koń, co nie statkuje, prędko się odsadni. Pot. Jow. 106. Kuleje szkapa, co mu sprzączki nogę odsedniły. Teat. 27. b, 13. Stangret siecze konie w osednione grzbiety. Weg. Org. 29. — Jeżdżąc osadnić się, ftd> ben Sßolf reiten. — §. b‘) Patrzcież jakośmy cnotę osadnili. Biaż. Tium. C 2. t. j. skrzywdzili, frćutfen, »erleben.

OSADNIK, a, m. ; §. a) którym ziemię pustą osadzają, kolonista, ber Monift; Boli. osadnik; Sorab. 1. nowak, nowé wobodlenk; Vind. nafednik, fednik, prefelifhzhar, prefelitnik, prefeluvauz; Ross. noceMHmrb, noceaeHeuE, HOBOseMeut; (oca4HHK,E oblężony; Sorab. 1. wobszćdnik obsessor) ; Eccl. HaceztkHHKi. Chęć zaludnienia wiosek była powodem szlachcie do pomnożenia ich osadnikami. Nar. Hst. 3, 367. Przyjęto z obcemi osadnikami prawo Teu-

Łoża abo osady armat. Archel. 3, 15,

74

586

OSADNICZKA - OSADZIĆ.-

OSADZICIE L - OSA MIĆ.

go. Osadzić miasto, twierdzę * w załogę abo osadę żołnierską opatrzyć, mit Skfdpung verfemen. Osad-zony żołnierz , ~praesidiarius. Cn. Syn. 707, garnizonowy; So-rab. i. wobszadżizniczki woyak. — Aliter: Osadzić miasto , założyć miasto, eine ©tabt anlcgeu. Nie może się miasto zakryć, na górze osadzone. W. Math. 5, 14. Za apostołów jeszcze wiele klasztorów osadzało się. Sk. Dz. 40. t. j. fundowane były, fte mürben geftiftet, angelegt. Osnowa, związek, skład i osadzenie mowy. Nag. Fil. 11. t. j. budowla jćj, struktura , układ. — c) Osadzić co na czym, zasadzić, auf etmaź fefcen, legen, ftecfcu, beftedeu. Osadzam kosę (Croat. naszagyam). Kosy wprost osadzone. Jak. Art. 2, 397. t. j. wtykane prosto na żerdzi ; gerabe anfgeftecft. Osadzić kurę na jajach. Haur. Sk. 119. eine 33rutfyeniie auf3 9?eft fepeit. Rozmaite utarczki przegrawał Henryk , który się już był na górze Awentynie osadził. Sk. Dz. 1074. t. j. osiadł., er tyatte ftd) bert nteber gelajfen, gefejjt, $uß gefaßt. — Fig. Wszystkie nadzieje swe na zbrodni i wiarołomstwie osadził. Pilch. Sali. 321. t. j. fundował, er fefcte ober grünbete alle feine Hoffnung auf.... — $. d) Osadzić prawo na kogo, na kim. Cn. Th., ein ©erid)t nieberfejjeit. Złapawszy Źbigniewa, prawo o nim osadzono. Biel. Kr. 74, cf. prawo siedzi. — §. e) Osadzić więźnia, sadzić do więzienia, wsadzić, aresztować; feftfefjcn, etnfefccit, tn8 ©efängniß fejjcn, gefangen feßetr. Weźcie go w areszt, i osadźcie go w więzieniu. Teat. 9. c, 4G. Kredytorowie osadzili go w kozie. Boh. Kom. 2, 195. Strzeż się, żeby cię nie schwytano i nie osadzono w kozie. Boh. Kom. 2, 208. — Transi. Czas dzisiejszy ponury osadza nas w domu , szukajmy się jak zabawić. Kras. Pod. 2, 98, ba3 trübe 2Bcttcr pält uttö jn ipaufe. OSADZICIEL, ob. Osadźca. OSADZ1CIELKA Pomona ogrodów uprawczyna i osadziciclka. Otw. Ow. 589. założycielka, 33efe^eftmt, Slnlegertnu, Sepfhntjerinn.

tońskie. ib. 3, 36. Nieszczęśliwe czasy dla Polski rozprószyły tych użytecznych osadników. Pam. 84, 563.

Powiedźcie zkąd jesteście, jacy i jakiego kraju osadnicy?

Przyb. Luz. 16. mieszkańcy? — §. b) Transi. Osadnik,

n. p. Obmowy, żywioł dwornych osadników. Nar. Hst. 4,

118. t. j. co pana osadjzaja, otaczają, bte immer um beit propen £>crru ftnb, tl;u nrie belagert galten. OSADNICZKA,

1,    z., żona osadnika, kolonistka, bte SMoniftinn; Ross.

HOceiHHKa, HOBoaeMKa.. OSADNICZY, a, e, od osadników, ^olontfien «. Osadnicze prawo tyczy się miast i miejsc osadzonych. Czach. Pr. 1, 279. OSADNY, a, e, g. a) gdzie osada w mieszkaniu być może, babitabilis. Cn. Tb., beroofm&ar. — §. b) Osadzony* zaludniony, zamieszkały, bemolmt, beoölfert. 7V.; (Slov. osadni localis, miejscowy;

Ross. oca4HŁlfi od oblężenia). OSADOW1Ć, f. osadowi cz. dok., mieszkanie czyli siedlisko oznaczyć, osadzić, am ftebeln. Osadowił sie wraz z żona w Rzymie. Staś. Num.

2,    232. er lep ftd) bort nteber, osiadł. OSADŹCA, y, m,

OSADZICIEL, a, m., osadników osadzający, fundator kolonii; Ross. nace.inTe.iib , BCCAHTeAb, focam/taiejb oblegający) ; ber Äolonienftifter, ber Einleger, Slnfteblcr, «Stifter eh ließ £)rt$. Lech, osadźca Polski, conditor. Krom. 570.

Osadźca Tebów, Arnfyon. Kor. Hor. 20. Argos od osadźcy swego tak rzeczone miasto. Otw. Ow. 255. Pićrwszym zacnych domów osadźcom, słusznie Jaśnie Wiclmożność,

Jaśnie Oświeconość nadawano. Mon. 72, 229. Kazimierz IV, był wielki budowniczy, grodów i miasteczek osadzi-ciel. Mon. 71, 202.

OSADZIĆ, OBSADZIĆ, f. osadzi cz. dok., Osadzać niedok.;

i, i.

n. p.

Boh. osaditi, obsaditi, osazowati; Vind. obfaditi, okulfa-diti, okulsafaditi ; Croat. obszagyiijem ; Ross. oca4Hib , ocawHuaTb, o6ca4HTb, oócatKHBaio ; Eccl. oóca>K4aTii, oó-caJK4aio, (« 2. obiężeć, osaczyć); — §. a) osadzić co czym, oprawić, obstawić, obłożyć, obwieść czym, mit

Ctltmä befepett, etnfofieit. Ogrody okopują, abo też płotami ACin7,A ,, n ,    ,    • , , i    i ,

lub Umiem osadza h Cr esc 149 t i naradzaia) /broie 0S^DZIC C2- dok., Osądzać niedok., sądzeniem skazać, po-

drogim kamieniem osadzić kazała! P Kchan. Orl 1! 168.    ; ąburt^ctlcnt, verurteilen; Sorab. 1 wotszudzu ; Bom.

Szmaragd lepiej sie pokazuje w dobrym os.ilzo.iiu złota.    0,lsudlU’ ossud.t. ; Vmd. obfod.t periodu, ..fod.oblb-

Kosz. lor. 124 4/ Bóg niebo gWi.z l.mi osadził. Koro.    Ie»    C“™' obsod"lł obsodem I **. OMudtł.; Croat.

Cd. 339. Kochał sie w »łosach »trafionych, kosztownie oszud,U '    • ®k«ugWm ; flasz ucyjtmi, ocy-

osadzonych. ‘ Ptlr. hl.i l3. foftbar kftctft. Białogłowa    *.**"? ^»'eilzioł sędzia : osądzonys no śm.erd ; gotujze

bez cnoty, by sie dyamenlzmi. od wierzchu głowy, aż    »'?• bo. n,e u.c,e.czcsz' *“■ *'• ³¹; Drugich ».ewmme

do stóp obsadziła , nie ma zalety. Pair. Ek. 18 Brał od    du, °f13 0s₁a-dzal', z‘-.j9' , S|dz,a,    ”'e n",a* władzy

4CI focK.„ I IX 11»    ■ •    1    -1    sadzić, osądzić, degradować. Sowit. 53. Sames sie osa-

Ä1S    y r',n,etn j r «lia. Cn. Ad. 1627; (ef. dać bicz na siebie,. Osadzenie,

osadzać zbrojno, nie przez pachołka, ale sam w osobie , r, , Aoin7iriüi    .    • • /    , * m ’

swojej. Star. Hyc. 14. (t. j. wyprawić). Lekkie,n, sie    ^ ,°^DZIC'LL- »• *:• potępić,ei    bet SBcmr.

ludźmi osadza. Sk. Dz. 1064 (l. j. tacy go otaczaja). Ci    Strtamiti«; Äozn. ossnditegl, sud.;; Hag. ossu-

bogzeze osadzili sie wsiami, żonami, a gospodarstwy swo-    <l“e*1 ; Cr0aL 0S,Zud'lel 1    (ocywcn»«.

jemi. Hej. Post. Udb. Osadzono aresztantów liczna stra-    «cyzteHHnKt osądzony, potępieniec; Eccl. HC0cy4„biH m-

żą. Gaz. Nar. 1, 100. - « b) Osadzić kraj mieszkańca-    dera"?a,i“s; ^ “««SWi Eccl. ncocyweHHO. 6r«c.

mi, zaludnić, ein «<nb Iiraólf/rn, mii «nwiÿnmi Befe^n, “^".4. ftoszSSäl "    y>

nuftebelu ; Ross. Hacc.imb, HacejUTt, nocejHTb nocedaib,    ¹    tzu ne iaatsi-

B04B0pHTb, BcedfiTb, bccmtb. Osadzić pusty kraj, wolą OSALAL, ob. Osolić. 0SA«ŁY, OSSAŁY, ob. Ossać. otwarzać, zakładać. Cn. Th., (ob. Osada). Pustki osadzić. OSAMIEĆ, osamiał f. osamieje nijak, dok., samotnym zo-Tward. Wi. 97. Jak osadzić nowego kmiecia, wiele mu    stawać, allein fep; Bob. osamćti, osamjm. Będzie sie—

dać roli, jaką łąkę, jaki sprzężaj, i jak mu zasiać?    dział osamiały. 1 Leop. Lam. 3, 27. Osamienie od spo-

o tym.... Haur. Sk. 42. Osadzić staw rybami * narybić    łeczności ludzi i pism. Pam. Warsz. 5, 159. OSAMIG

suchym sią stać, troefnen, troefen werben. Z łez mi nie oschną oczy. Teat. 40, 70. Oschnienie żył. Hipp. 4 43. (cf. spieczenie). W miałkiej rzece statki osychają. Ust. Konst. 2, 4 4 7. t. j. woda ich odbiega, osiąkną; bie ©coiffe troefnen ein, bleiben auf bent ©tranbe ftfjen. — Transi fig. Osychać * schnąć bez nadziei, w długim oczekiwaniu tęsknić, fdjmadjten, oerfdjmacfjten oor Verlangen. Osycham bez nadziei w żalu łzawym. Przyb. Ab. 45. Osychał biedny szewc bez płacy. Pot. Jow. 4 84. — Aliter: Osychać na czym, mit etmaS fifjen bleiben, gleidjfam auf ben ©tranb laufen; (cf. na koszu zostać). Departement nie mając innej mocy, oprócz napisania listu rekwizycyonalnego, osychać musi na swych chwalebnych zamiarach. L)yar. Gród. 93. Przy tej wszystkiej ludzkości, którą mu oświadczono , obawiał się, aby nie osechł na rzeczy. Ustrz. Kr. 4, 308. Poseł Francuzki, długo koło pieniędzy bawiąc się w Wenecyi, nie dojeżdżając na elekcyą do Polski, tak z onemi pieniądzmi i poselstwem oschnął. Biel. 662, (cf. omieszkać).

cz. dok., samotnym uczynić; Boh. osamotnjm ; Croał. osza-mochujem; einfattt macbeu, »erlaffeu, ob. Osierocić.

OŚĆ, ści, i. ; Boh. ost; Carn. ojst, (ojstim » śpicuję , ostrzę;

Cront. oszti ; Boss. octl , oc/rie) ; (cf. Lat. acus ; cf.

Germ. 21d;cln; cf. oś, osa); §. a) każda rzecz śpiczasta, koląca, Me ©ptye, ber ©tacfyel, ber $orn. Wonna róża między cierniem roście, A z przyrodzenia miewa na gałązkach oście. Paszk. Dz. 56. Ości róży bronią, ib. Ość u kłosia, arista. Cn. Th., bie ©pifce ober ©tadjel an ber 3le^re, bie 2Id)el; Boh. wosyna, (cf. wąs); Sorab. l.kwo-skowć kochcż ; Sorab. 2. zefcż ; Carn. ersje, resje, rę-sa, osje; Vind. klafna fhpiza, naboda ; Croal. oszje ;

Bosn. os od klasa; Rag. ossje. W chlebie plewiane ości zgłodniałych nie kolą. Hor. Sat. 159. ©preuftadjeltt. Dzik postrzegłszy Strzelca, ostre wzjeży ości. Rys. Ad. 63. t. j. szczeciny swoje, feilte fd)arfftad)Itd)CU Sorften. Jeż, gdy się zwinie, ościami się zamknie. Sienn. 285. ©tad)eltt be3 3gel3. Lis ości ma gęste a ciepłe. Sienn. 287. Jaźwiec ości ma więcej białe, niż czarne,    ib.    284.    t.    j. sierć,

fpteßtgeä £>aor. — Fig. Prov. Strzeż    się    gości,    którzy mają    0SCIANKÎ    plur., obręb    pomieszkania, ber Umfang ber 20olp

swe ości. Rys. Ad. 63. (zwadliwych, szorstkich).— §. b)    nuttg, ba3 9îeMer. Panem się liczy, że ma kąty wolne

Ryby kości nie mają, lecz tylko ości, §ifd)grdtCU, ©röten,    w ojczystych ościankach. Bach. Epiki 4; (ob. Ościenny,

pośrzednie między twardością kości i chrząstek. Kluk. Zw. ob. Ściana).

m., OŚCIENKA, i, z., zdrobn.\ Boh. osten, ostnu, ostenećek; Slov. osten; Carn. ostnu, ojstnik; Vind. ofnu, od, shela, sheva, oist, oisterz, tern, nabad, nabada, oistnina ; Croat. oszten, oszt; Rag. ostàn, scîgljak, xàoze (cf. żądło, cf. żądza), osti, ostîgl ; Bosn. ostań, scigljak; Hang. ösztön , eus-steiiny; Ross. ocTeHb (2. ostroga), pomeirb, (cf. rożen); Eccl. CTfmKJXo, crpnna.io, 60411,10, 6o4eub ; §. a) bodziec do popędzania bydła , wołów ; Eccl. b03o604H.io , ber ©ta* d)d, ber $reibeftad)Cl. Co wygra Afer gnuśny z trzcinianą włóczenką, Co Egiptczyk uczyni z kijem a ościenką? Stryjk. Turk. 4, toż samo Weresz. Pob. C. 3. Kto dzierży pług, ostrym ościeniem wołów pogania. 4 Leop. Syr. 58, 26. Trudno przeciw ościeniowi wierzgać. W. Act. 9, 5; przeciw kosturowi. Cn. Ad.Zl ; przeciw osnom. Radź. Act. 26, 4 4. Twardo tobie na osny wierzgać. Budn. i6. ; Slov. twrdo ge protl ostnu sa spećowat. — Fig. Bodziec, pobudka, ber ©tadjel, ber 5lutrieb. Nieśmiertelność sławy, dzielnych mężów osnem swoim do cnoty przypędziła. Stryjk. praef. Rozkosz ościeniami pędzi zażywających jej. Birk. Chodk. 26 ; gdy odchodzi, ościenie pełne żalu po sobie zostawuje. ib. (cf. żądło). Słowa mądrych są jak ościenie, i jako gwoździe głęboko wbite. Birk. Obóz. J 4. Prosił Boga, aby odjęty był od niego oścień, to jest pobudka cielesna. Wys. Aloj. 48. et 465. — §. b) Oścień rybitwi, ość do łowienia ryb. Cn. Th., ein $tfd)erpfeil. — §. c) Condylus, trzpień, oścień, kłykieć. Perz. Cyr. 4, 449, baö 5tngergelenf. OŚCIENIOWY, a, e, do ościenia należący, ben ©tadjel, £retbftad)el ober giftfierpfeil aitge^enb.

587

OŚĆ - OSCHNÂG.

OŚCIANKI - OŚCIENNY.

3, 584. Zool. 65; (Vind. fhpiza    (ob.    Spica)    v ribach,    OŚC1EŁAĆ,    ob. Obścielać, Obesłać,

ribni tern, ribja kostiza, kostizh ,    kostizhiza).    Ość rybia    OŚCIEŃ, G.    ościenia et    contracte osna,

powierzchnia na grzbiecie, spina. Cu. Th.\ Vind. greben ;

Carn. grebèn ; (cf. grzebień, cf. grzbiet). — §. c) Ość do łowienia ryb, oścień rybitwi, osęka, bie $ifd)ergabel, ber ftifdjerpfeil. Ryby też ością albo osęką łowią; jest to narzędzie żelazne płaskie, mające kilka zębów, jak włó-czenka na cienkim pręcie nasadzone; tym rybitw postrzeliwszy rybę, ku sobie pociągnie. Cresc. 648. Ość na ryby żelazna, osadzona na długim stelisku lub stroiszu. Magier. Mskr.

Pochodź, ościsty, oścień, ościeniowy, osnowy ; osa ; oset, ostowy, ostowaty ; ostry, ostrzyć cum derivatis ; fortassis etiarn kość cum derivatis; — §. os/a, osełka, osclnik, oselny. r

OSCHŁOŚĆ, ści, z., brak wilgoci, bie ïroffenÏJeit. Chory uskarżał się na oschłość w ustach. Perz. Cyr. 3, 7. —

Transi. Oschłość, schnienie, bat? ©d)inad)ten. Wyrzekła się wszystkich smaków duchownych, pragnąc cierpieć aż do śmierci oschłości i duszy utrapienia. Sk. Zyw. 340.

Każdy ma polecić oschłość ducha swego Bogu. Zyw. Jez.

50. (umartwienia swoje). OSCHŁY, a, e, osiąkły, suchy, bez wilgoci ; Ross. oôcoxjujh, trocfen, bńrr. — Transi.

Nudny, nudzący, langweilig, trotfem. Wszystko to wywodzić, rzeczby była długą, oschłą i tęskliwą. Rog. Boś.

3, 461. — Polit. Oschłe asygnacye, dawne, dawno niepłatne, lange rüdftäuMg. Co się tknie oschłych asy-gnacyj wojska, w których to asygnacyach oschłych , nie jest im dosyć uczyniono, te województwa z exekucya wypłacą. Vol. Leg. 5, 97. et 545. Oschłe na dobrach retenta. Tr. OSCHNĄĆ, osechł, f. oschnie neutr. jedntl., Tr.

Osychać niedok. ; Boh. oschnauti ; Sorab. 1. wobsknu; OŚCIENNY, a, e, — ie adverb., o ścianę będący, ograni-(Croat. oszuhelszem * ochudnąć) ; Ross. oôcoxnyTb, oco- czny, sąsiedzki; Ross. cmcwhuh , CMeawo, o6o4BOpx, co-xnyTb, oöcbixaTL , ocuxatb; osiąknąć, wilgoć stracić, npe^JibHUH, copyôeænuîi ; bid)t neben an, attgränjenb,

osęki. P. Kchan. Orl. 1 , 38. (nie chce, ale muszę). OSĘKI; herb, ein Sappen. Pot. Pocz. 679. OSĘKOWA-m., ściennik, o TY, a, e, — o adverb., haczysty, Ijaftg, jacftg. Osęko-wate kobylenie * rogatki. Tr. ein ©panifier SReiter.

Boh. meznj, (ob. Miedza); Dal. messnik; Croat. mejash; OSELBAR, a, m., wy Górnictwie: co z dołów rudnych wo-Vind. mejak. OŚCIENNOŚĆ, ści, z., stykanie się ością-    dę wyciąga. Os. Żel. 53, im Sergbaue: ber SBafferjieljer,

nę, sąsiedztwo ograniczne, bte ©ranjnacparfcbaft. Oścień-    ber baö SBajfer attś ber ©rube fcfyafft, ber Söafferbär.

ność, ścienność, jest ciągłe przypieranie do siebie, albo OSEŁKA demin., ob. Osła. OSELNIK, a, m., który osłą raczej ciągłe stykanie się z sobą dwóch ścian granicznych    ostrzy; Ross. TonHJbiunKŁ , ber ©djeerenfddeifer. OSELNY,

sąsiedzkich. Zab. Prz. 306, Ross. CMewHOCTb, conpe-    a, e, do oseł abo osełek należący. Wiod., ben ©cbleifftein

xbiie, cno.!be; (cf. pole, cf. spoiny).— (Eccl. octłnhtii, ober ©treidjfteitt ange^enb; Vind. brufni; Ross. ocejtotHbiH. ocrfeHHio, ‘ościenić, ścianami osłonić).    Oselna góra, cotaria. Cn. Th., gdzie osły łamią; ein

Na OŚCIEŻ otworzyć * na rozcież, na ścieżą otworzyć; Vind.    ©teinbrucfi, tüo ©treid)fietne gebrochen werben,

prefhroku, po narfhirjeifhem, (ob. Szeroko); Ross. Ha- OSEP, OSYP, u, m., (cf. osypka) ; n. p. Dają po wielu crłmib, HacrfejKb; angelweit aufntadjen. (Carn. steshaj ex-pansis manibus pedibusque, ob. Rozczepierzyć). Na oścież podwoje Otworzywszy, dwór liczny wpuszczają na pokoje.

Min. Ryt. 2, 259. Drzwi sana oścież otwarte. Teat.Żl,

270. (cf. ścieżka, ście, iście, iść; cf. na przestwór).

Pałac na rozcież otwarty. Ostrz. Klaud. 52.

OŚCISTY, a, e, — o adverb., pełen ości, kolący, fiactylig, fpieflig, grätig, »ofl ©tadjeln, ©pijjen, ©raten; Roh. bodla-wÿ, pichawÿ, wosynatÿ ; Carn. osinat, vosinàt, ersuat, resnât ; (ojstne » ostry) ; Vind. oisten , ostnoviten, kosti-zhen ; Ross, octhctmh; Eccl. octhcthm. Acerosus panis, chlćb ościsty, chlćb z ościami , z plewami. Mq.cz. Pszenica gołka jest bez ości ; wąsatka jest kosmata i oścista.

Syr. 927. (ostka). Jeż, zwierzątko ościste. Sienn. 285.

Wszelkie drzewa kolące ościste zwykły też cierpki rodzić

I>enad;ï»art. Sejm gotowy zwołany będzie, szczególniej w przypadku wojny ościennej. Gaz. Nar. 1, 178. Konst. 3 maj. Ościenny sąsiad, OŚCIENNIK , a ścianę się stykający, ber ©ranjltflCpar. Zab. Prz. 306 ;

miejscach chłopi pewną miarę ziarna, najczęściej owsa, co osepem zowią. Ostr. Pr. Cyw. 2, 53. Nar. Hst. 2, 86; Doh. osep, osyp, seypka, (cf. sep, zsep , zsypka), ©etreibeabgabe, ^aberabgabe. Osep była dań powszechna, w Krakowskim nazywała się srezna. Czach. Pr. 1, 66. Zamiast dziesięcin w snopie, zaczęto się godzić na pewną wielość zboża, i te osypy nazwano maldratami. Czach. Pr. 1, 317; Boh. ospówy piat. Małdratowy osep. Ostr. Pr. Cyw. i, 502. — *§. Osyp, wał, brr SBatt, bte 33er« fdjanptlig ; Boh. osyp.— Fig. Tę wolą swoję mężnił osy-pem posłuszeństwa , jak mocnemi wały. Chodh. Kost. 43. OSEPNY, a, e, od osepu, ©djuttgetretbe * ; Boh. osepnj ; n. p. Osepni owczarze. Vol. Leg. 2, 989. et 3, 61. co się osepem opłacają, ©cfjäfer, bte non ben ©djafen mit ©etretbe (td) abjtnben, (£riftfd)afer). 7 owoc. Haur. Eh. 163. Płótno grube ościste. SA. Żyw, 2, OSĘPIAŁOSĆ, ści, z., ponurość, ginfterfyeit, jtnftereê ttnb 74. Ryba oścista. Tr.    büftereö 2lu8fel)en. Choroba ta przynosi z sobą osepiałość.

oso-

'OSCZĘDNY, ob. Oszczędny. OSĘCZKA, ob. Osęka.    Wolszt. 28. OSĘPIEĆ , f. osępieje neutr/dok.,

0SEDN1C. ob. Osadnić.    wieć, ponuro patrzeć, fünfter ttitb bltfter ait3fel)eit. Tak

OSĘDZIEĆ, OSZĘDZIEĆ, f. osędzieje neutr. doh.; Boh. ose-    osepiałeś; nie częstujesz gości. Brath. C b. OSĘPIĆ się,

diwćti; sędziwym czyli siwym się stać, osiwieć, osze-    f. osępi się rec. doh., ein ftnftereS @eftd)t tttadjen. Osę-

dzieć, gran tncrbeit. Komu z laty na głowie osędzieją    piwszy się, z fukiern rzekł. 1 Leop. Genes. 51, 36.

strzechy, Nie wiele ma w chłodnikach , choć Jecie , po- OSERCE , ob. Osierdzie.

cucawÿ; Sorab. {. cjcak ; Vind. mliekni kozhei, oddo-jek, fefnu prefe, kire she bob sgrist ne more, fefnu fvinzhle, mizei; Ross. cocynfc, cocyHOKi, mojoiiihhke; Eccl. no4coceitHbiM, mo403hbo , arneHOKŁ, TejeHOKt hjih K03JteH0KT}, KOToputl ne OTCOcajt eme Mamma MoaoKa ; jeszcze nie odsądzony od piersi, nieodchowany, jeszcze ssący, no^ fattgeitb, ttocb nid)t abgefe^t, ©augling. Epigra-ma osyskowi. Kchow. Fr. 80. Saepius de animalibus, n. p. Płochy odsysek swawolnej trzody. Hor. 2, 104. Kniaź. Osesek mówi się cielę, które cycek ssie u krowy, i żadnej jeszcze nie jada paszy. Wiel. Kuch. 419. Osesek, prosiątko, które jeszcze ssie, lacteus porcus. Marz., ein ©panferfel ; Ross. ococoicl ; Croat. odójek, oddojek, odoyche; Rag. mlikóscze, prasccich od mljêka ; Sorab. 1. Osęka na ryby, ość czeczate proszatko.

do łowienia^ ryb, ob. Oścień, ber $t[d)fiafen. Na czynisz OSET, G. stu, m. ; Boh. bodlak, bodlacek, kardus, (ob. osęczki, łyżki, w których ogień nosić. 1 Leop. Exod.

27. (szczypce). — Transi, fig. Trójrzędne kłów osęki piekielny pies rozwinie. Brud. Ost. C 11. Mus ma swe

ciechy. Pot. Arg. 549. Trytonowie pianą osedziali. Morszt. OSESEK, OSYSEK, ska, m., sysak, sysuń ; Boh. cycawÿ,

34. Coż powiem o Muszyńskich gajach, miękką wełną osędziałych! canentia. Otw. Wirg. 401.

z., zdrbn. ; na hak wyrośnione drewno ,

588

OŚCIENNIK- OSĘKA.

OSĘKI - OSET.

OSĘKA, i, z., 'OSĘK, u, m., OSĘCZKA, i [Eccl. ocÄKarb 2j ; krzywo

ein tnie ein <pafen frutnnt gemac^feitcê $oïj. Co ma być osęką, zaraz rośnie krzywo. Pot. Arg. 146. z młodu znać, do czego zdatnym będzie, Nß$ eilt $äfd)Clt tnerbctt foli,

Mntmt ftd; be^ Seiten. — General. Hak, bosak, ein $a» fen, 33oêf»afen. Osęki ściany walą, Gasząc ogień, kiedy się w budynku zapalą , Albo chwytają rzeczy, które woda znosi. Pot. Pocz. 679. Każdy u domu swego niech ma drabinę i osękę, abo hak na długim drągu, do rozrywania domów, w przypadku ogniowym. Modrz. Baz.

5o4. Osękiern chwyci okręt nieprzyjacielski. Chrośc. Luk.

63. er tyaft baś fetubltdte édjiff an.

Bóść); Slov. bodlać; Sorab. 2. woszet; Sorab. 1. wost ; Vind. ofsat, ofsez, (cf. ofatiza * szczygieł); Croat. stri— chak, oslebad ; Dal. osszlyebad; Bosn. osset, kardun,

OSETEK - OSIADŁY.

OSIĄGAĆ - OSIEC.

589

oscgljebśd ; Boss. BOJneifB, ocotb , ocerb; bte ©iefłel.    umgeben, umringt. Król młody samemi pochlebcy osia-

Oset pospolity,    carduus vulgaris,    bte SBegbtftel. Kluk. Rośl.    dły. Staś. Num. 2, 122. — §. c) Kraj osiadły, zamie-

2, 240; Croat.    cheslyiga dràch.    Oset szkapi, oset czar-    szkany, który osiedli, zaludniony, ludny; bemofmt, bet)i&

towy, silvestris.    Śleszk. Red. 417.    SBalbbtftel. Oset Arabski,    fert. Od spowinowacenia Litwy z Polską, Polska dopie-

spina Arabica,    ßgppttfdfe 2)tftel.    Syr. 668. Oset biały,    ro osiadlejszą, ludniejszą i żyzniejszą być poczęła. Stryjk.

metße SBegbiftel.    ib. 667; czarny, crocodilium, ©cfymarje*    362. Niemieckie krainy są dobrze osmdlejsze, niż na-

bermurj. ib. 664; miękki Matki Bożej, atractilis, colus    sze, miasty dobremi i wsiami. Biel. Sw. 115. Gdyby

agrestis, Ross. ocTponecTpb, OdponecTpo, pocToponuia,    wolno było puste grunta pospólstwu osadzać, krajby

©piKenbtftel, cf. krokos dziki. Oset wielki, ostropest. Krup.    się daleko osiedlejszy zrobił. Leszcz. Gł. 104. Na brze-

5, 206, SKartenbijłel. Syr. 561; pawłoczny, bękartowy,    gu nieosiadłym w królestwie Peru. Teat. 50, 5. Oko-

Carn. shetize, acanthium, Heine meiße SBegbtftel. ib. 671.    lica osiadła w miasta piękne, obronna w zamki. Min.

Oset nizki, zajęcza rzepa, cariina. Comp. Med. 22. Oset    Ryt. 2, 167. — *§. Osiadły, który co osiadł, posiadł,

Włoski, bernadynek, Turecki czubek, carduus benedictus.    ber etmaS tu Seftjj genommen J?at. Tamem temu duszę

Cn. Th. Chmiel. 1, 646; Bosn. podlak svinski. Oset    moje ‘osiadłemu złemu ulżenia szukał. Smotr. Apol. 80.

kulowy, echinops. Kluk. Dyke. 1, 197; Bosn. sikaviça.    — §. Osiadły, nieruchawy, leniwy, gnuśny, ociężały;

OSETEK, tka, m., papilio cardui, motyl pospolity, któ-    fdjmerfćtlltg, nidjt letćbt JU bemegen. Bez pasyi dusza jest

rego gąsienica żyje na oście. Zool. 140. Kluk. Zw. 4,    osiadła, leniwa i smutna, nieprędka do przedsięwzięcia,

390, ber 2)tftelfd)metterltng. OSETOWY, a, e, ostowy, od    a w wykonaniu opieszała. Mon. 69, 153.

°st“»    motyl Ład. H. N. HO. osetek. OSIAGAĆ, OSIEGAĆ, ob. Osiegnać.

OS1AĆ, OBSIAĆ, f. osieje cz. dok., Osiewać niedok. ;

Sorab. i. wobszćhyu ; Wind. obfjati, obfijem , obfievati, obijał, oblejem; Eccl. oóciBaio, ctio okojo; Ross. oó-ctaTb ; w około posiać, itmfäen, befden. Obsiać, cir-cumserere. Cn. Th. Przez sześć lat będziesz osiewał rolą twoje. 1 Leop. Levit. 25. Role zbożami osiane. Lib.

Hor. 106; Sorab. 1. wobszehtè. Ulises rolę solą osiewał. Otw. Ow. 504. Powoli ludzie domyślili się pługami ziemię orać, i ziarny sobie na żywność osiewać. Otw.

Ow. 9. — Fig. Dusza trwogą obsiana. Teat. 2, 65. t. j. obsypana, obłożona. — §. Osiewać krupy przetakami, ob. Podsiewać, rein fteben.

OSIADAĆ, ob. Osieść. OSIADAĆ się, ob. Osiedzieć się.

OSIADŁOŚĆ, ści, z., §. a) co kto posiada, posesya ;

Ross. noceaeme; ber SJeftfc, baS Seftjjtjjum. Abraham był bogaty w osiadłości srebra i złota. W. Genes. 13, 2. —

Miejsce, gdzie kto osiadł, ber Söofmftß, mo einer attfdßtg ift. Józef ojcu swemu dał osiadłość w Egipcie. Radź.

Genes. 47, 11. Racz spuścić deszcz na ziemię, którąś dał ludowi twemu za osiadłość. 1 Leop. 5 Reg. 8, 36.

— Osiadłość, dziedzina, majętność, bflS ©ut, b(I§ man OSIAZENIE , bejtfct. Jaka osiadłość, tacy kmiotkowie. Rej. Wiz. 115; Osika.

(ci. dziedzina). — §. b) Transi. Osiadłość, ludność mie- 0S1DL1Ć, f. osidli cz. dok., osiecić, oplatać, sidłem ob-szkańców, zaludnienie, bie Senolferung, attfefmltdje 3«^

SInfäßiger. Nic dla dziedziców pożądańszego być nie że, jak przyzwoita dóbr osiadłość; bo przez nieludność poddanych gospodarstwo upada. Skrzet. Pr. Pol. 2, 169. OSIEG, osiekł, f. osiecze, osiekę cz. dok., Osiekać niedok.; OSIADŁY, a, e, $. a) mający swoje osiadłość, posesyo-nat, anfdßtg; Boh. osedly, cf. Germ. atiftebeln; Slov. ose-dly ; Vind. nafedezhen, fedezhen, stanujezh, dempviten, pofedezh , vhomovitnjen , pohifhten, napohifhtvan ; Ross.

BcejeHHbiH. Mieszczanin, który ma grunt, dom, karczmę, budę abo kram , albo jatki, słusznie osiadłym będzie nazwań. Chełm. Pr. 145. Nieosiadły * odartus, gołota, ho- dy gęś puści podskubioną. Zbił. A 3 b. (kusą). Rózga łola , obłomek, n. p. Szukać go trzeba po świecie, jako nieosiadłego gołoty. W, Post. W. 57. — Miasto to jest wielkie, na morzu osiadłe. Jer. Zb. 2, 118. (założone, leżące). — §. b ) Osiadły, którego osiadają, otoczony,

OSIĄKNĄĆ, osiąknął, osiąkł, osiękło, f. osiąknie neutr. jedntl, Osiąkać niedok.-, (Boh. osaknauti, cf. act. osaczyć); wilgoci się pozbawić, oschnąć; abtrtefm, bte 9?dffe oerlte* ren. Wypuścił Noe gołębicę, abyobaczył, jeśli już osią-kły wody. Leop. Genes. 8, 8. jeśli opadły, ob baö SBaffetf gefallen fet). Miotali tych rozbitów, to tam, to sam fale, Aż w ostatku na miałkiej osiąknęli skale. Pot. Arg. 196. Na koniec osiąkli na skale. ib. 229. t. j. tam osiedli, fte blieben anf bem Seifen ftßClt. Osiąkł korab na górach Armeńskich. 1 Leop. Genes. 8, 4. (stanął. 3 Leop.). Okręty osiąkły na skałach. Tr., ftranben; (cf. oschnąć; cf. woda ich odbiegła). — Fig. W tym wieść matkę doszła w Knidzie, W jakiej synek osiąkł biedzie. Zab. 11, 286. Zabł. t. j. uwiązł, ugrązł, ftetfen bletben tlt ber 9łotp. Gdy Bolesławowi Lignickiemu wierzyciele dobra brali, osiękła zastawa Lubuska w ręku Brandeburskich, i już więcej do książąt Polskich nie powróciła. Nar. Hst. 4, 583. fte blteb bort liefen. Chluba tylko waleczności przy Polakach została , dziedzictwo w cudzych ręku osiękło. ib. 5.

0SIĄGN1ENIE, ob. Osięgnąć. OSICA, ob.

mo-

wieść; Vind. obmreshati, obshtrrikati; umfdjltngeln, in bte ©cßltnge fangen. Osidloną swoję od niej wolność mężnie wybawił. Warg. Wal. 77.

Boh. osekati , osekawati ; Croat. obszekujem, obszekam , cf. obsiec ; Ross. ocfenb, ociKaTb ; obciosać, bebauen. Drzewo osieczone. Papr. Herb. 255. Uchwycono kruka, a osiekłszy mu skrzydła, dano między dzieci ku igraniu» Ezop. 28. Nic to człowieka zabić, nic to ręce mu osiec. Rej. Zw. 70. Delią włożył osieczną, Właśnie jako kie—

u pręgierza o złoczyńcę osieczona. Haur. Ek. 178. fłumpf gehalten. Rózgami go osiekli. Warg. Wal. 205 ; cf. orznąć. Syr. 424. ooU Ratten, ttmnb flauen. — Transi. Wargi z wiatru osieczone. Syr. 1369. t. j. opierzchłe,

590

OSIEĆ - OSIĘGNAG.

OSIEK - OSIEŁ.

Sippen oon ber Suft raut), aufgesprungen. Galban rozpadliny z osieczenia od wiatru zimnego leczy. Syr. 214.

OS1EĆ, i, ź., (nazwisko jednej z tych rzeczy, które nie

tkiemi zamkami, jako sie w nim przed osiąźeniem od nieprzyjaciela zawierały. Vol. Leg. 3, 196. t. j. przed wzięciem nieprzyjaciela, nor ber (Einnahme.

znajdują się w Polszczę. Duch. 32), suszarnia chmielu, OSIEK, a, m., miasto w Sandomirskim. Dykc. Geogr. 2, (cf. Dok. oseó * prasa winna); ber Ort, wo ber tpopfen ge*    247, Offtg ober Oftef, eine ©tabt in ©anbomirifdjcn. —

iroefuet toirb. [Budynek przy stodole, w którym osuszają    Prov. Sprawa jak w Osieku. Cn. Ad. 1082. Jeden ko-

snopy wilgotne przed omłóceniem, na Białorusi i win-    wal w Osieku, dwu byli stalmaszy, kowal konia ukradł,

flantach. ob. Dzień. Wil. z r. 1817, str. 665. — 7]    złapany miał wisieć, Długo na to Osieckie prawo nie

Z obieranym chmielem pójdzie się dla ususzenia do osie-    pozwala , Tu każe sprawiedliwość , tu zaś bez kowala

ci. W osieci dym być nie powinien; ciepło w piecu    Niewygoda; na koniec, gdy się długo waha, Obwieszą

powinno być, ile możności jednostajne. Kluk. Ilośl. 3,    za kowala drugiego Stalmacha. Pot. Jow. 124. Sądy pi-

321. Suszyć ziarno w osieciach, lub do pieców cie-    jane , rząd pijany, jak w Osieku. Opal. Sat. 150. Ten

płych na noc całą włożyć. Brzost. Duch. 599.

OSIECIG, f. osieci cz. dok., siecią osidlić ; Ross. ocŁthtł ; in **<*8 9te£ fangen, mit bem 9?e($e umfcftitngen. Zwodzi ich, aby się osiecili i pojmani byli. Dudn. Jes. 28, 13.

OSIECKI, a, ie, od miasta Osiek qu. v.

OSIEDLIĆ cz. dok.,

kogo, osadzić go, einen attftebeltt; (Rag. uselitti ; Ecel. ycejiaio; Ross. ońcejHTbca, oócejunocb rozgościć się, cf. osieść). Wszelakie ludzie w ziemi Epireńskićj na wieki się osiedlili. Raz. Sk. 262. (osiedli). *OSIEDLICIEL, ob. Osadziciel ; Eccl. BCCJHTeat., Graec. hoivrjrgç, in domum inductor. OSIEDLISKO , a , n , miejsce osiedlenia , osada, osiadłość, bie Shtftcbelung, Sluftebelet), (Solonie. (Eccl. ceiw-TKa, cciuii|ie siedlisko). Przymnożenie krajowi dzieje się przez nadawanie nowych osiedlisk i woli. Chmiel. 1, 397. — OSIEDZIEĆ się, f. osiedzi się recipr. dok., Osiadać się niedok.; Roh. osedeti, obsednauti, obsedeti * persedere; Carn. obsedeti ; (Rag. obsjesti; Ross. o6ci-cth, o6ctnc4y oblcdz, cf. osieść); zostać się przy czym, utrzymać się przy czym ; ftßcu bleiben, ftd) im Seft^e be» baupten, ftd) bet) etrnaê erhalten. Aż na trzecim koniu się osiedział, gdy dwu pod nim zabito. Biel. 451. Xiążę, że się trudno miał osiedzić na Dobrzyniu, tak przed Litwą , jako przed Krzyżaki, przeto ustąpił z niego Królowi. Biel. 180. Osiedzę się na miejscu swym bez was, byście też dobrze wy wszyscy poginęli. Orzech. Qu 78. Rzadki się w szczęściu statecznie osiedział, Ślepej fortunie nie potrzeba wierzyć. Kras. Mysz. 8.

OSIĘGNĄĆ, osiegnął, contr, osiągł, f. osięgnic et osięże, ‘osiąże cz. jednll., Osięgać, Osiągać niedok., objąć, otrzymać, umfajfeit, enthalten, erreichen, erhalten; Boh. obsa-hnauti, obsahl, obséhnu, obsahowati * complecti, com-prehendere, continere ; obsah * objątek, obsóhly objętny, obsâhlost objętność ; Carn. obsęsti, obsęshem ; Vind. ob-fezhi, okulprimiti, okulperjeti ; Dal. zagarliti ; (Ross. oca-3aTt dotknąć, domacać, 0Cfl3aTejibHbiH macalny, macający, 0Cfl3aeMHH dotykalny). Okrążck jego około trzydzieści łokci obsięgał. 1 Leop. 2 Parał. 4 , 2. Potomek ma prawo do wszystkiego , do czego zmarły słuszne prawo miał; ale coby przodek jego niesłusznie osięgnął, tego też i potomek nie ma mieć. Szczerb. Sax. 86. Nie z kart, ale z własnego świata zwiedzenia, chciał osię-gnąć umiejętność geografii. Mon. 68, 327. Rokoszanie biją się zawzięcie; lecz Cesarz osiągł wiktoryą. Bardz. Luk. 2 , 26. Zygmunt III Smoleńskie odzyskał ze wszys-

ukradł, ów obwieszon, sprawa jak w Osieku, Taka to sprawiedliwość jest naszego wieku. Min. Ryt. 3, 359. Rys. Ad. 13. Kpcz. Gr. 3, p. 94. Pot. Zac. 134. bert ©cfyulbtgeit laßt mau laufen, ben ttnfcbulbtgen hängt man auf.

OSIEKU, ob. Osiec. OSIĘKŁY, ob. Ósiąknąć.

na

osadzie czyli siedlisku postanowić OSIEŁ, OSIOŁ, sła, m., 0S1EŁEK, łka, m., OSIOŁEK

dem.\ [Boh. osel, osljk; Slov. osel, oslik, oslićek; Sorab. 1. woszow, woszol ; Sorab. 2. woszol, woszlik ; Carn. osi; Vind. ofel, ofl, ofou, oflizch ; Croat. ossal, oszcl, oszlèk; Dal. oszal, magaracz, tovar, (cf. towar); Rag. ossal, osso (G. osia), oslizh, oslovaz, tovar, magarre, magarraz, poslenik; Rosn. osao, osai, oslicch, tovar, tovarcicch, magaraę, magarre; Slav. magarac, magàr-esih ; Hung. szamar ; Ross. occat,, ocaeHOirb, ocaeuoneicb ; Dan. äse!, Angls, eosul; Lat. asselus, asinus; Gall. asne, âne; Svec. asna ; lsl. esne; cf. Rebr. SiîK azal « piger fuit); g. a) ber (Efel. Osioł, z kształtu do konia podobny, ale mniejszy i brzydszy; uszy ma szerokie i wielkie ; leniwy, gnuśny. Zool, 379. (cf. muł, muł osieł). Juczny osieł, Vind tovorni ofel; (ob. Towar). Szedł z dwiema osłoma. 1 Leop. 2 Reg. 16, 1, (dual. * z osłami). Osieł ryczy. Chmiel. 1, 86. Roh. gikati ; Carn. gigam , rigam; Vind. gigati, rigati. Osieł dziki, onager. Cn. Th,.; Ross. OHarp'L, ber Slalbefel. Wszystko na szczęście, jak na osła kładzie. Chrośc. [,uk. 2, 29. Ciało duszy osłem. Sk. Kaz. Próżna rzecz wełny szukać u osła. Min. Ryt. 3, 355. Gdzie koń nie zdoła , tam osieł czasem pociągnie. Teat. 18, b, 16. (Slov. Prov. s kona na osia pre-sednaut ; przesieść się z konia na osła , poprawić sobie z pieca na łeb, z deszczu pod rynę). Patrz jak osiołek spuściwszy uszy, ledwo krok wlecze powoli. Hul. Ow. 152. Leniwy osieł. Ranial. J 2. Szczurkowie z jednej mąki , osłowie z jednej łąki. Dwór. D 3. t. jednej faryny, sobie podobni, »on gleichem @d)lagc. Nauczyciel żeby był godny , aby był jak osieł do lutni przystawion ; ut asinus ad lyram. Modrz. Raz. 555. mie ber dfel junt Sau* tcnfdjlageu; Slov. rozum! k tomu, gako ślepka k piwu. Jest on rózumu tak tępego, Iżby mógł mieć i osła stryja rodzonego. Rej. Zw. 3 b. Za głupich osłów nas poczytano. Teat. 50, 6. Poślesz-li do Paryża osiełka głupiego, Jeśli tu był osłem, tam nie będzie koń z niego. Rys. Ad. 55. (kto z pryrodzenia głupi, i w Paryżu sobie rozumu nie kupi). Coż to on mi baje, ten osieł Dardański ! Teat. 29, 103. Widzisz Dardański ośle, o czćm tu mowa była! ib. 28, 72, ob. Dardański. — §. b)

OSIELSTWO - OSIEŚĆ.

O S I E Ś Ć.

Osieł drewniany, na ukaranm żołnierzy, ber ^oljertte (Sfel jur Seftrafmtg ber ©olbaten. Żołnierz śpiewa : Póki w flasze gorzałeczka, Drwię ja z osia, drwię ja z kija. Teat. 8, 84. — §. W arsenale dla folgowania kolom , odejm kola od osi, a wstaw' działo na osia, żeby ten wielki ciężar nie zawsze leżał na kole, ale na owym ośle. Aqu. Mskr. X, 1. kobylnica, koźle, $ocf, ©eftell. OS1ELSTWO, a, n., ośle przymioty, gnuśność, tępość; Croat. oszlaria; Slov. oselstwo. Osielstwo , grubiaństwo, asinitas. Menin. Turc. 1, 243, (Iśfeles).

Pochodź, ośle, oślątko , ośli, oślica, oślarz, osłopas.

OS1EPAĆ , f. osiepa cz. dok, obszarpać, runb UUt abretßen. Osiepana suknia. Otw. Ow. 563.

OSIERACAĆ, ob. Osierocić.

OSIERDZIE, ia, n., OSERCE, a, n., (cf. Boh. et Slov. osrdj viscera, exta, ©efd)Unge ; Vind. oferzhje ; Garn. osserzhje intestina)', błona we wnętrzu poprzeczna, oto-czyna, przegroda wnętrzna, diaphragma. Cn. Th., bû3 Btrer^fel Dudz. 49; blonka w ciele ludzkim, oddzielająca serce od wątroby i śledziony, praecordia. Włod., Slov. brânice, kterâ srdce od strew dęli; Croat. rechicza ; Dal. opną, (cf. opiąć); Carn. perćponka, hapân; Ross. ne-penOHa. Ociekanie osierdzia. Śleszk. Ped. 387. Osierdzie wolowe. Sienn. 274. Osierdzie u rzeźnika, płuca, serce, kaptur i wątroba. Magier. Mskr. — §. Osierdzie (oserce), pericardium, moszna sercowe, niby worek czyli pokrowiec serca. Perz. Cyr. 1, 45. et 176. et 44; Rag. odsardagl, sarcjanizi ; Eccl. npenoHua, nepenoHKa; ber £erjf«(f, £erjbeutel. — Poet. Wnętrzności moje srodze boleją, osierdzia moje i serce moje trwożą się we mnie. Radź. Jer. 4, 19. (cf. Ross. ocepAHTb rozsierdzić).

OSIEROCIĆ, f. osieroci cz. dok., Osieracać niedok., sierotą czynić, pozbawić rodziców, dzieci abo przyjaciół; »er* rcatft nutzen, junt SBatfen madjen, ber Leitern, ober £tn* ber, ober greunbe berauben; Boh. osamotnjm; Croat. osza-mochujem ; (cf. sam, samotny, osamocić); (Rag. osiro-màsciti, dovèsti nà siromàsctvo pauperare). Jak osierocił miecz twój niewiasty, tak osierocieje matka twoja. Budn. 1 Sam. 15, 52. Z nadworza miecz osieraca, a w domu śmierć. Budn. Thren. 1, 20, »not. sierotami czyni.» Pamiętasz wilczyco, siła się drugim matkom dzieci wzięło , Jak siła krowich i owczych matek osieracałaś. Jabt. Ez. 112. Osierocony ojciec z dwojga wdzięcznych dzieci. Pot. Zac. Sam ręką wdowczą i osieroconą Stos drew zapalił i z synem i z żoną. Morszt. 266. OSIEROCIEĆ, f. osierocieje neutr. dok. ; Boh. osyreti ; Rag. osirottiti ; Ross. ocHporteTb ; Eccl. ock(>i;tii, obicii^uth ; sierotą się stać, osieroconym być, cf. owdowieć, nerwatfeu, ner» roatft roerbeit. Została niewiasta osierociała, bez męża i bez synów. 1 Leop. Rut. 1 , 5. Przeczbym ja biedna matka miała osierocieć po obu was jednego dnia? Budn. Genes. 27, 45. O Rzymie z śmierci Afrykanowćj nędzny i osierociały! Warg. Wal. 111; Boh. ośyraiy. Osierocenie ojcowskie, macierzyńskie, gdy dzieci utracą. Cn. Th. Osierocenie synowskie * sieroctwo, ib.

OSIEŚĆ, OBSIEŚĆ, osiadł, osiedli, f. osiędzie, osiądę oz. dok., Osiadać niedok., Osiadywsfć, frequ. ; Sorab. 4.

wóbszedam ; Carn. obsęsti, obsędćm ; Vind. obfesti, ob-fedeti, obfiedati, obfeduvati, ( * oblężeć) ; Croat. ob-szédam ; Bag. objesti, obsjedam ; Ross. octcTb, odMaTb;: 3- a) siąść na około czego, ftćf? urn etwas berum fejjeit* Kiedy mię mężczyzny obsiada , coż ja mam czynić na ten czas? Teat. 58, 205. Zebranie złościwych obsiadło mię, obsedit. Wróbl. 48. Wszystkie zgoła mię nieszczęścia obsiadły. Bardz. Trag. 229. Król młody, samemi pochlebcy obsiadły. Staś. Num. 2, 122. — §. b) Osiadać na czym , siąść na czym, usadowić się, stanowisko obierać, ftd) tt>o feiert, nteber laffen; Sorab. 1. poszenu szo; Vind. obstanuvati en krai , stanuvati ; Croat. naszelyujemsze , nasztanujem-sze ; Rag. usselittise , nasselittise , ustanilise, ukucchiti-se; Bosn. ustanilise, (cf. postanowić się); Ross. nace-jiiTLca, noceJiHTLca. Różnych czasów różne narody na jednych miejscach z sobą osiadywały. Krom. 9. Chwała i bogactwa w domu jego osiędą. Psalmed. 54. Mawiał, iż w’ samym tylko Francuzkim języku wszystkie umiejętności osiadły. Kras. Doś. 49. Już to w naturze osiadło ludzkiej, aby ich płonne wiodły zwyczaje. Zab. 12, 293. Zabi. Kaszel z zatamowania transpiracyi i materyi ostrej w płucach osiednienia. Krup. 5, 656. Na koszu osieść, nic nie wskórać, z kwitkiem pójść, ftjjen bleiben, ni(bt3 auSricfyten, jüritef bleiben. O nieszczęśliwości okrutna, oto-żeśmy na koszu osiedli, chleba prosić będziemy. Teat. 6,

127. Lubo nasze zamysły na koszu osiędą, Odważne przedsięwzięcia sławne zawsze będą. Zab. 8, 347. Kobiety, gdy przebierają , najczęściej z panieństwem na koszu osiędą. Teat. 21. b, 81. W gniewie osieść = opło-nąć, im Borne erfüllen. Palić, burzyć, wycinać, niszczyć, gubić będę, Jak lud i miasto zgładzę, toż w gniewie osiędę. Zab. 8, 554. Koss. — §. Osieść, spuściwszy się na dole zostać, zsiąkać, zsiadać się, fid) fehlen, ftnfen, JU Soben geben , Vind. fe festi, dolopadati, doipozhenja-ti; Ross. OTJieub, OTjmry, OTjieraTb. Część nieba ustawicznie się wznosi, część na dół osiada. Pilch. Sen. list. 289. Gdy w nawie na wielu miejscach rozsadzać pocznie , niepodobna już osiadającą ratować, ib. 243. Dom mi osiadł, i porysował się. ib. 3, 233. poszedł w ziemię, ba§ $au3 bat W gefenft. Ogień, któremu ubywa zarzewnćj karmi, sam przez się osiada, ib. 251. (gaśnie). — Tygiel, że na kręgu ganczarskim bywa toczony, musi mieć w sobie glćj, aby materya była ciągła do roboty i nie osiadała. Torz. 63. (nie urywała się). — §. c) Osiadać co , siąść na czym, ftd) auf etmaê fcfjcn, eś be* fifceu, barauf ft£cit. Wielka a płodna kokosz więcej jak pięć a dwadzieścia jajec mogłaby osieść. Cresc. 581, be* brüten. — §. Osiadać konia * siadać na koń i jeździć na nim, ein $ferb beftetgen, auffłeigen, aufftjjen. Teraz nie umie syn szlachecki konia osieść. Star. Ref. 172. Kto nad cię konia kszałtownićj osiędzie? J. Kchan. Dz. 159. Lib. Hor. 71. Porwawszy w’odze, osiadł konia w skoku. P. Kchan. Orl. 1, 21. Wynaleźli siodła z strzemionami* i osiadanie koni w nich. Otw. Ow. 48. Osiadaniu koni służy siodlarstwo, kowalstwo. Petr. Et. 2. Trzeciego roku możesz osła osiadać. Cresc. 546. Osiadać konia, ujeżdżać' go, ein ^ferb Jltreiten. We dwu lat osiadają i.

592

O SVß WAG - OSIODŁAĆ.

OSIOŁ - OSKARŻYĆ.

objeżdżają źrzebce. Glicz. Wych. I 8 b. . Źrzebca wziąwszy z pastwiska gospodarze osiadając, kloc mu włóczyć przyprawują, aby się ludzi nosić na sobie przyuczył, ib.

F 6. Różność między końmi osiadanemi, a między szkapami nieosiadanemi. Kosz. Lor. pr. Nieosiadana szkapa miece, a ku żadnej się potrzebie nie zejdzie przez pło-chość i niezwyczaj. ib. 18. — §. Osiadać ziemię, osado-wić się na niej, ein ©runbftücf Refe^en, ttt Sefffc nehmen, ftcfy barauf nteber lajfeit, anftebeltt. Doliny nieprzykre osiadły bogate włości. Tward. Wl. 153. Bronimy się, i osieść się wam nie dopuszczamy. Smotr. El. 30. Osiadać jaką rzecz, opanować, robić się jej panem, posia- OSIOŁ, OSIOŁEK, ob. Osieł, Osiełek. dać ją, ttt 33eftj$ nehmen. Przyjmujcie naukę więcej, ni- OSIWIEĆ, f. osiwieje neutr. dok., siwym lub sędziwym się żli wiele srebra , a obfite złoto osiadajcie w niej. Leop. stać; Bosn. osiditi ; Croat. oszegyujem ; grau werben, gratte

#a«re befomnteit. Nie frasuj się, osiwiejesz przed czasem. Cn. Ad. 594. Osiwiał od kłopotu, ib. 792. Bodajbym osiwiał, bodajbym ołysiał, jeśli to mu wierzę. Boh. Kom. 1, 402. Włosy osiwiałe. Teat. 49, 117. t. j. siwe, sędziwe. — Transi. Wiezie Bootes skrzypiącemi wozy, Osiwiałą nam zimę i oczaste mrozy. Leszcz. Class. 98. (t. j. i, i., ziarna wysiane, białą, śnieżną). Wy Grekowie zawsze dziecinami, nauki żadnej osiwiałej nie macie. Sk. Dz. 116. t. j. sędziwej, poważnej, starej. OSIWIAŁOSĆ , ści, z., osiwienie, ba3 ©raurcerbeu, ©raufen. Gil. Post. 308 b.

osiodłał, łatwo i pojadę. Zabi. Zbb. 33. — Fig. transi. On siedząc nad herbarzem z nosem osiodłanym Pochy-cha, że pan przodek jego był hetmanem. Nar. Dz. 3, 149. t. j. z okularami na nosie, mit bebrillter 9?afe. Rzekę na przejście osiodłają mostem. Chrośc. Fars. 144. Dniestr osiodłają mostem. Jabl. Buk. E 3. — §. Osiodłać kogo, opanować, ojarzmić, ująć kogo w kleszcze, podbić, ouzdać, einen japincn, unterjochen. Kto kogo zdu-ża, ten go osiodła. Jabl. Ez. 181. Osiodłam go* sam nie swój. Cn. Ad. 791. Powszechnym strachem osiodłany drży lud. Karp. 2, 95.

Syr. 51, 36. OSIEWAĆ, ob. Osiać.

OSIEWACZ , a,

m.t osiewający,

posiewacz, ber Itntfaer, Sefaer. Wytraćcie osiewacza z Babilonu, i tego, który dzierży sierp pod czas żniwa.

1 Leop. Jer. 50, 16. Poima oracz żeńca, i ten, co jagody tłoczy, osiewacza. 1 Leop. Am. 9, 13. OSIEW, u, m.,

OSIE WEK, wka, m., OSIEWKA,

wysiew, bte ©aat, siuöfaat; Ross. oôcliB’B, oócfeBKa;

(Eccl. oclłBKH, OTpyÓH otręby). Trzydzieści korcy osiewki dadzą trzy korce. 4 Leop. Jes. 5, 10. Oracz miece na ziemię osiewkę obfitą. 1 Leop. 4 Ezdr. 8, 41. Część OSKĄPIEC, iał, ieli, f. oskąpieje neutr. dok., skąpym się jedna zboża na osiewek pól. Radź. Genes. 47, 24. —    stać, geizig werben. Gdyby po ożenieniu pan mój oską-

Transl. Błogosławiona niwa, szczęśliwe osiewki, Z któ-    piał, cożby się z nami stało? Teat. 7. c, 14.

rych wam się synowie rodzą a nie dziewki. Pot. Arg. OSKARD, OSZKARD, u, m., bika, bte 33tćfc, ©pijjart, na-353. OSIEWNY, a, e, do osiania, mogący być osianym,    rzędzie żelazne do rozwalania murów, rozkopywania zie-

©aat*. Osiewna rola, ©aatfelb, którą możesz i orać i    mi, z rodzaju siekiery i topora, dolabra. VVlod.; (Boh.

osiewać. Cresc. 655. et 40. Pole osiewne i odło-    wośkrd * paprzyca) ; ( Croat. teszla dolabra, cf. cieśla ;

Eccl. ocKip/fŁ, ocKop/ceu’L topor). Oskardu używa się do rąbania muru, i ma dwa końce, jeden płaski, którym mularz przecina cegłę w murze ; drugi okrągły ostry, który nazywa się dziubas. Magier. Mskr. Twardym tniesz oskardem marmury. Hor. i, 299. Głazołomy oszkard.

gowe. Cresc. 90.

OSIKA, i, z., OSINA, OSICZYNA, OSA, y, i; Boh. osy-ka, wosyka, zymolâz, zymoliz; Sorab. 1. wosza, wo-szécza; Vind. jefika, trepetika, jagnet; Carn. jagnćd,

(jesika • topola ; cf. jesion); Slav. jagnjida ; Bosn. jagnćt;

Croat. jagnyed; Hung. jegenyeta; Ross. ocniia; bte 2I3pe,    Mon. 75, 594. Przysiek, świdry, oszkardy mieć, dobre-

SleSpe, BtttCOWPel/ topola czarna. — Osa, drzewo piór-    mu młynarzowi przystoi. Haur. Ek. 41. Wyrębowali drzwi

wszćj wielkości, prosto w górę rosnące; liście wiszą na jego; toporem i oskardem obalili je. W. Ps. 73, 6. długich i cienkich gałązkach. Kluk. Rośl. 2, 31. Ręce OSKARŻYĆ, f. oskarży cz. dok., Oskarżać niedok. ; odnosić mu drżą, jak osika. Klon. Wor. 3, jitteru ttńe Sïeêpen* kogo, obwiniać. Cn. Th., einen Auflagen; żałobę nań zanosić Boh. obżalowati, (cf. zażalenie); Slov. żalowaf, (ob. Żałować); Sorab. 1. wobskorżuyu; Carn. thóshem, toshńjem (cf. *tążyć), werizheti, werizhuvam ; Vind. sato-shit, natoshiti; Croat. obtusùjem ; Slav. tevàti; Bosn. obaditi (obwadzić), osvaditi (cf. zwada), opoviditi (cf. opowiedzieć), okriviti; Rag. obaditi, obadivati; Dal. ob-vaditi, oszvaditi ; Ross. >Kajo6y npHHOCHTB, oóbhhhtb, 40H0CHTB ; Eccl. H^B^TOBATH, H3BlłTyK), H3BbmaiO, H3Btr&

laub. Slov. Drkotce zimu, gako osika. Sorab. 2. Won sze tschészo, ako woszina, ako woszinowi list. OSIKOWY, a, e, od osiki, 5leêpcit * ; Croat. jagnyedov ; Sorab. 1. woszeczanć, woszowe. Osikowy lasek * OSIKO WINA, y, z., Tr., ein Sleöpenwälbchen ; Sorab. 1. woszeeżina, wo-szowna; Carn. jagnedje; Croat. jagnyedje ; Ross. ochh-hhkü. OSIKNAĆ, f. osiknie cz. jedntl. Osikać dok., opryskać, befprijjett. Uderzy ją w pierś wyostrzonym nożem, Natychmiast go krew' gorąca osika. Zab. 15, 260.

*OSIM, ‘OSIMNASTY, ob. Ośm, ośmnasty.

OSIODŁAĆ, f. osiodła cz. dok., Osiodływać frequ\ Boh. osedlati, osedlowati; Sorab. 1. wobszćdwacż ; Vind. na-fedlati, gornafedlati; Rug. ossedlatti ; Croat. oszedlati ; oszedlżvam ; Bosn. et Slav. osedlati ; Ross. oci/Waib ; okulbaczyć, fattellt. Bardelą źrzebca osiodływać trzeba prawie w pośrzodku grzbieta. Hipp. 39. Skorom osła

UHHK) o neMt Ha Koro, orjiarojaTH, oraaroaoBitTH, ocy4-CTBOBam Słuchajcie, kto tego szafarza oskarża " i odnosi do pana. Dambr. 382. Oskarżyć fałszywie, potwarzyć, osoczyć Ross.' oóoiraTL , oöajruBaTb. Oskarżony, (Sorab. 1. wobskorźencz ; Vind. satoshen, obtoshen). Mogący być oskarżonym, do oskarżenia, Sorab. 1. wobsko-rżenite ; Croat. obtuslyiv ; Vind. obtoshliu, satoshliu accu-sabilis. Oskarżający, ob. Oskarżyciel. Oskarżający przypa-

Slov. żalowatliwi ; Croat. obtusni ; Ross. oÔBHHHTCÆbHbîi, BHHHTeJbHbiH na4cm. Oskarżenie, ob- OSKOMA, y, z., OSKOMINA; plur. OSKOMINY, §. 1) sko-winienie. Cn. Th., skarga, żałoba; Vind. satoshenje, to-    ma, piszczenie zębów na co, co drugi je, poczucie z przy-

dek w gramatyce, czwarty, Accusatims ; Sorab. 1. wob-skorżwacżne ;

wychodzi; bierze się za wiosnę. Włod., bie Saumfaftjeit, ber grnf;ltng, socznica.

shuvanje, natoshba, satoshba, potoshba ; Slav. osvadjenje ;    pomnienia jakiéj łakotki, ślinka na co; ber Slppetit $n et«

Croat. obtusenye ; Dal. oklevetanye ; Ross. oroBopi, oraa-    roaê, wenn einem ber SDîunb nad) etroaä roäfferig rotrb, bie

roaame; Eccl. B03poKi, ii^bt>tt», H3BHHeHię. Oskarżenie fał-    3äfme nad) etroaS mäffern; Boh. laskominy, laskowiny, łaszy we, potwarz Ross. npmcjeirb. OSKARŻYCIEL,‘OSKAR-    skomka, (cf. łakomy). Oskominę mieć ; {Croat. barb. miz-

ZACZ, a, m., “OSKARCA, y, m., żałobę na kogo za-    zatise tkomu oskominę chi appetisce avidamente qualche

mu

noszący, donosiciel, ber 5lnfläger; Boh. żalobnjk; Slov.    cosa\ Vind. skominam), propr. et transi, fig. Choć

żałobnik; Sorab. 1. wobskorżnik ; Carn. werizh, toshnik;    dokucza oskoma, już ją spluwał nieborak, żeby matkę

Vind. toshivz, toshnik, natoshnik, satosbnik ;    Croat.    ob-    ratował. Pot.    Arg. 697. Wiem ja, żeć szynkowne domy

tusitel ; Rag. opoviditegl,    opovjedalaz ; Bosn.    obaditegl,    czynią oskomę miasta. Zab. 8, 329. Hyck. O    młodsze

osvaditegl; Ross. BHHiiTejb, oroBopuuiKi» ; Eccl. oraaroiih-    nie trudno otrzeć oskominę. Simon. Siei. 32. Pot. Syl.

hiwl. Nie będziesz oskarżaczem między ludźmi. 1 Leop.    245. Zazdrość przeklęta rodzi oskominy, gdy na cudze

Levit. 49, 16. (potwarcą. 3 Leop.). Czart, pokusnik,    szczęście patrzy. Pot. Arg. 568. Ścierając tęsknicy swojej

wnet oskarca ludzkiego rodzaju. Przyb. Milt. 101. Oskar-    oskominy, Zezwalają listowne oddać nawiedziny. Pot. Arg.

życiel oskarżyciela; Vind. prutitoshnik, ber ©egenfläger.    759. Oskominy komu czynić. Cn. Th., einem ben SDîunb

OSKARŻYCIELKA, i, i., bte 2Inflagerinn ; Boh. żałobnice ;    mäffcrtg machen. Oskominy mana co. ib. ber SDînnb mäjfert

Vind. toshivka ; Bosn. osvaditegliça; Croat. obtusitelicza.    mir nad) etroaS, zęby na to ostrzę; cf. pachnie mi co.—

OSKARZYCIELSKl, a, ie, oskarżycielom służący, delà-    g. 2) Oskominy, drętwienie zębów po kwasach, ©tumpf*

tońus. Cn. Th., anflagertfd), Sïnîlage *.    $eit ber 3^ne non fanem ©adjenj Vind. oskomina, skimi-

OSKLEPIC, f. osklepi cz. dok., Osklepiać niedok., w koło    nastisobi, skomina, skominost, skominenje; Bosn. osko-

zasklepić, sklepieniem obwieść, um to öl b en ; Rag. okorriti    mine, utrrinutje od zubâ ; Rag. oskomina; Ross. ocko-

incrustare; Vind. okoriti, obskorjati, okulobskorjati ; Eccl.    Mima. Kurza noga oskominy zębom odejmuje. Cresc. 248.

onpenaio. Sroka gniazdo swoje z wierzchu w koło oskie-    Kto będzie pożywał kwaśnej jagody, oskominy będą mieć

pi. Haur. Sk. 335.    zęby jego. 1    Leop. Jer. 51, 30. Ojcowie jedli    jagodę,

OŚKLIC, OSZKLIĆ cz. niedok., śkłem obwieść, beglafett,    a zębom synów ich oskominy. Budn. Ezech. 18, 2. (zęby

Überglafen. Krejda się w ogniu oszkli. Torz. 240. Robią    synów drętwieją. Wujek.). Póki kto kwaśne jabłka je,

się w hucie jakoby krople    dżdżowe oszklone,    ib. 74.    póty ma na    ‘zębiech oskominę. Hrbst. Nauk.    K 5 b.

OSKOCZYĆ, ÓBSKOCZYĆ, f. oskoczy cz. dok., Obskakać    OSKOMY, a, e, skomę mający, chciwy, zazdrosny, mćijfe*

niedok., Obskakiwać frequ., obskakuje praes.\ Boh. ob-    rigcn 9Jhtttbe$, gierig, neibifd)! Mimo swych wielkich bo-

skoćiti, obskakowati ; Vind. obskozhiti, obskakati, okuł-    gactw był łakomy, Ubogim nieużyty, mający oskomy. Min.

skakati, okulposkozhuvati ; Boss. oócKaKBTL, oócKaKHBaTŁ,    Ryt. 3, 281, (Carn. skominast * cierpki ; Ross. ockomhh-

oócnany ; skakać na około czego, nmfpringen, umlfüpfen.    hhh zęby drętwiący ; Boh. zlaskometi drętwieć, o zębach).

Obskoczył to miejsce na jednej nodze. Tr. — Transi. OSKROBAĆ, f. oskrobie cz. dok., ‘Oskrobawać niedok., Oskoczyć kogo, obstąpić, osoczyć, einen umringen, ein«    Oskrobywać frequ., oskrobuje praes.; Boh. ośkrabati,

fließen. Oskoczcie mi tego człowieka ; gardło w tym wa-    ośkrabowati ; Vind. oskubiti, obskubiti ; Carn. shlépâm ;

sze, jeśliby mi uszedł. Teat. 20. b, 218. Król oskoczo-    Ross. ocKpecm, ocKpeóaTŁ, ocko6jhti>, ocKaóaiiBaTb ;

ny od Niemców, Rusinów i Węgrów, szukał bezpieczeń-    na około poskrobać, befdjabett, abfdjaben. Abrado , oskro-

stwa w męstwie własnym. Nar. Ust. 3, 260. Od nie-    bawam, uskrobawam, ogolam. Mącz. Oskrobać marchew',

przyjaciół w około oskoczony, poległ;    conclusus in    medio.    buraki i ryby z łuskwiny i t.    d. Wiel. Kuch. 419. Nim

Krom. 714. To jest fortel największy    na Niemca    zbrój-    ziemię narzucono,    część niejaką korzenia oskrobywał.

nego, Oskoczyć go ze wszech stron, czynić go głodne-    Pilch. Sen. list. 2, 419. Rybę z łuszczki oskrobać. Pot.

go. Biel. S. N. 32. — Fig. Oskoczyć, n. p. Quo reginam am-    Jow. 173. einen ftffdj fdjuppen. — Fig. Nie oskrobiesz tu

bire furentem audcat affatu, jakoby na    nią słowy    zajść,    nic, nie urwiesz tu    nic. Tr.,    nie oberwiesz, f)ter fannft

jakoby ją obskoczyć, chytro ująć, złagodzić. Cn. Th. 580.    bu nidjtś unterlagen,    fdjmftttjen.    OSKROB1NY plur., OSKRO-

OSKOŁA, y, z., płynienie soku z drzewa; (Etym. kłóć,    BINKI demin., 2lbfdjiabfel. Ramentum, oskrobinki, odro-

kole) ; ber ©aftflnp ber Säume, menu burd) bie jfttnbe ber    binki, które za skrobaniem odchodzą. Mącz. ; Sorab. 1.

Saumfaft fjerairô bringt. Wiele z drzew leśnych podpadają    wotdrapané brudć ; Carn. shkerbina; Ross. ocKpeÓKii,

płynieniu, a jak ogrodnicy zowią, oskole. Fors. Drz. 4.—    ocKpoóoKt, nocKpeóont, noacKpeóoKS, nocKpeóbiuib, no-

§. Oskoła, upływanie soków z drzewa, przez rany, po    CKpeÓMineKŁ.

odcięciu gałęzi, ib. 13. baö 51bjapfcn be3 Saumfafteê burcfl OSKRZELE, plur. ; (Ross. ocKpuamu gatunek czapki); al>ftd)tlidj gemalte ©palten. — §. Oskoła, betulae incisae    skrzele, branchiae, któremi ryby oddychają.. Kluk. Zw. 3,

succus. Cn. Th., ber Sirfenfaft, baś Sirfenmajfer. Na wio-    87; uszy rybie. Dudz. 16. bie Niemen, ftifdjo^ren. Non recte

snę, gdy się brzoza do żywego natnie, oskoła wypływa.    pinnas aliqui vocant. Cn. Th., ob. Płetwa; Boh. pleytwa ,

Bot. Nar. 12. OSKOŁY, plur., czas, kiedy sok z drzew    plautew; Sorab. 2. chrapę; Vind. perolniza; Ross. *a6pu.

75

Słownik Lindego wyd. 2. Tom ILL

ÓJiHTb, 0C;ia6nTb, ocjaÓjaTb; sił pozbawić, słabym uczynić, fd)tMcl)ett, fdjroaclj machen, ab matten. Od igrzyska usnął osłabiony. Lib. Hor. 65. 0SŁAB1EC nijak. dok., OSŁABNĄĆ, osłabł jedntl. ; Boh. oslabnauti ; Sorab. i. woszwa-bu ; Vind. oflabet, omedlet, flab gratati, omagati; Ross. ocjiaÓHyTL, ocjaóbTL, ocjaóbBaiŁ, pa3ciaónyTb, pa3Cja-ótiL, H3neMOUL, H3HeMoraTb ; siły utracić, z sił spaść, fdpad) merben, fraftloê rnerben, propr. et transi. Wojsko znacznie osłabiało. P. Kchan. Jer. 290. Osłabł cały jak glina. Perz. Lek. 314. Laty stłoczona i osłabła w siłach. Teat. 45. d, 31. Sól ta zęby osłabiałe umacnia. Syr. 136. Osłabiały Boh. osłabły. Osłabiałe adverb., słabo, n. p. Dufając w mocne mury, nieprzyjaciel osłabiałe sobie poczyna. 1 Leop. 2 Macch. 12, 14. (opuszczali się). (Ross. et Eccl. neocjaÓHhiH irremissus).

OSKRZYDLIĆ cz. dok., Oskrzydlać niedok., bokiem zachodząc otoczyć, überflügeln ;. Boh. okridljm; Rag. okrileti,

(krîliti protegere).

OSKUŚĆ, OBSKUŚĆ, f. oskubie cz. dok., Oskubnąć jedntl.,

Oskubać niedok,, w koło wyskubać, gołym uczynić, um* jupfen, bejnpfen, betupfen; Boh. ośklubam; Sorab. 1. wob-skolbacź, woskubané ; Vind. oskubiti, obskubiti (= oskro-bać), opipati, obzukati, poknodrati, omufniti, omekniti, omesti, (ob. Omsknąć) ; Croat. oszkubüjem , operussavam ;

Bosn. oskupsti, ogusiti; Ross. ockoôæhtl, ocKaÓJiHBaTfc (soskrobaćj. Oskuść ptaki z pierza. Pot. Jow. 173. U gęsi corok się oskubują brzuch , szyja i wyższa część skrzydeł. Kluk. Zw. 2, 158. Brodę mu ze wszystkim obskubli.

Kłok. Turk. 29. Skrawek płótna do zawłoki rany, ma mieć oba brzegi z nitek obskubane, by kosmatemi i mięk-

kiemi były. Perz. Cyr. 1, 76. Pieczenia oskubana. Dwór. OSŁAĆ, ob. Obesłać, obścielać.

H 2. — Transi.    Obskubano go * oszwabiono,    ogolono,    OSLACHCIĆ,    ob.    Oszlachcić.

hq*p a**    p    ii    OŚLADA, y,    i.,    OSZLADA,    ślad,    stegno,    szlak,    trop;

Osty, osełki ręczno różnie sie wyrabiają, częstokroć i z "    ,0"^’ ₍dochodzlć ■ **'«»«"•    BaiW|W*

trzonkami dla wygodniejszego trzymania. Robią je z ka- OSŁADZAĆ?”!. Osłódź™! • mienia piaskowego drobno ziarnistego , i gdy sie co na

nich ostrzy, wodą się maczają. Kluk. Kop. 83. (cf. toczy- OSLAK, a, m., wielkie niezgrabne oślisko , ein ungefragter

dło, marmurki). Osła choć sama przez się nic nie kraje,

Jednak żelazom tępym ostrość daje. Cn. Ad. 792. Coż po brzytwie bez osły? Pot. Arg. 167.— Fig. Gniew jest osła męstwa. Petr. Et. 174. (bodźcem). Jam obojgom wam była Osła, na której spoinie się ostrzyła Jednego wiara, drugiej zaś wstydliwość. Past. Fid. 351. — §. b)

Osła złotnicza, probierski kamień, ber ^robtrftetn. Na kamieniu abo na osełce złoto i srebro prawe poznasz,

Budn. Apophl. 72. Złota próba osełka, ogień; a człowieka złoto. Cn. Ad. 1547. — §. c) Transl. Osła masła • kawał masła na kształt osły; Boh. homole masła, (ob.

Gomółka); etn 2Bccfeit, ^uttermeefen, jebeä ©tücf tn ©eftalt etne§ SBe^fteinS. Osełka masła jedna większa , niż druga.

Ern. 145.

OSŁABIAŁOŚĆ, ści, z., słabość, utrata sił; Boh. oslab-lost ; Ross. ocaaóa (» ulga) ; ©ntfräftung, Äraftloftgfeit. W tćj osłabiałości ojczyzny. Archel. praef. OSŁABIĆ, /.osłabi OSŁAWA , y, i. ; §. 1*) in bonam partem, sława ze czcią, cz. dok., Osłabiać niedok.', Boh. oslabiti; Sorab. 1. wo-szwabam, woszwabu, poszwabu; Vind. oflabiti, muzh vseti, oflabim, vflabiti, flabotiti, omedliti, obferbati, vuns-medleti, vunsmedluvali ; Croat. oszlabiti, oszlabujem, omla-havlyüjem ; Bosn. oslabiti, omlohaviti, obnemochi, squa-riti, isquariti; Rag. oslabiti; Ross. pa3CAaÓHTB, pa3Cia-

wo-

594

OSKRZYDLIĆ - OSŁABIĆ.

O S Ł A B I E Ć - OSŁAW A.

großer (Efel. Dajcie mi muła czy oślaka, Ja go zrobić doktorem miodopłynnym mogę. Jak. Baj. 227. (OSŁANIAĆ, ob. Osłonić), OŚLARŻ, a, m. ; Boh. oslar, siar, saumar; Slov. oslar; Sorab. \. woszlieżer ; Vind. et Carn. ofiar ; Croat. oszlâr, oszlogonecz ; Bosn. oslàr, oslogogna ; Rag. oslar, oslogonaz ; Dal. tovarnik; Slav. magarc; Eccl. ocjiaps; Rtss. ocjhthhhï, oc.ionacL ; pastuch a poganiacz osłów. Mącz., ber ßfeltreiüer. Zygr. Pap. 372. 'Ośliarz. Volck. 581. OŚLARKA, i, z., bte (Efeltretbertnn. *OŚLARNIA i, z.; Eccl. oc.iapim; stajnia dla osłów, ber tëfelftatl. OŚLABSKI, a, ie, do oślarza należący, (Sfeltretbcr * ; Sorab. i. woszlieżerski. OŚLATKO, a , n. ; Boh. oslatko ; Dal. oszlich ; Sorab. i. woszlatko ; źrzebię ośle, baê tëfelêfüllen. Z oślicą oślątko, dwoje bydlątko. Pieśń. Kat. 76. Oślica i oślątko, źrzebię tej oślicy. Biał. Post. 9.

wielbienie, 9înl)tn, ©Üre. Łacińskie słowo gloria, podobne do czci, różne od chwały, możem wyrazić uwielbienie, osławę, zawołanie. Każdy po wielkich pracach pragnie osławy i zawołania, jakoby nadgrody. Petr. Et. 313. Ja nie słucham miłości , gdzie idzie o sławę, Miła mi miłość, ale dbam wraz na osławę. Morszt. 109.— §.2)

ln malam partem, Osława, ujma sławy, Serfidjtiguttg, Übler OŚLEDNIK, a, m., który osiada zwierza dochodzi, inuesti-9îuf; Vind. prekliz, dolkliz; Hoss. onacKa, 3aocJOBie, wo- gator. Macz., ber ber ©pur nad)jagt, ber 9?acbfpürer. aurnie ; {Eccl. ocmea, Ahrem łgarstwo). Rozpusta mężczy- OŚLEP, na OŚLEP, w OŚLEP adverb., ślepo, nie bacząc, znie nie niesie tak osławy, jak białogłowom. Gorn. Dwór. nie patrząc, bez rozwagi, bltnbltltgê. Oślep iść, zamru-

207. Bez wszelkiej wstydu osławy, darować grzechy    żywszy oczy. Cn. Ad. 793. Nam sie nic nie powodzi,

zwykł. Zygr. Gon. 306. Sara opłakiwała długo swoje    bo na oślep wszystko czynimy. Mon. 64-, 443. Już oślep

osławę , stawszy się dla niepłodności obmową świata. Zat.    się daję w ręce twoje. Past. Fid. 460. Niemasz nic gor-

Test. 266. Naśmiewcy, którzy co ku osławię czyjej po-    szego, Jako słuchać oślep zawsze rad jednego. Jabł. Tel.

wiadają. Karnk. Kat. 362. OSŁAWIACZ, a, m, TY.,    4 80. Co widzisz, tego się oślep przysz. W. Post. W.

OSŁAWCA, y, m., Oliv. Oto.    431, obmowca ; Croat.    564.    (t. j. koniecznie, jak gdybyś nie widział). OSLE-

ozloglaszitel ; Eccl. SJtOcaOBHHKB ;    ber Ceuteberebcr, Slfterre*    PIĆ,    f. oślepi cz. dok., Oślepiać niedok. ; Boh. oslepiti ;

ber. OSŁAWIĆ, f. osławi cz.    dok., Osławiać niedok.,    Sorab. 2. woszlëpiscb ; Sorab. 1. woszlepam, wobszlepam ;

osławiam praes.; Boh. oslawiti,    oslawowati illustrare, de-    Rag.    osljêpiti ; Bosn. osljepiti ; Vind. oflepiti, ollepuvati ;

corare-, Ross. ocaaBHTb ; §. 4*) sławnym uczynić, sławę    Croat. oszlepiti, oszleplujem , oszleplyüjem ; Ross. ocai-

czyją ogłosić, uwielbić go, berühmt machen. Z podłego    mufe, oc^tnJiaTb; ślepym uczynić, wzroku pozbawić, blinb

stanu powstawszy, nauką się osławili Stanisław Zawacki,    madjcn, blettbcn, propr. et transi. Terazbym się rada ośle-

Stanisław' Bartolan Doktor Sandomirski, Jakub Doktor    piła, Tak żałosnego strzegąc się widoku. P. Kchan. Jer.

Przemyski. Petr. Et. 297. Książę Ostrogski Konstantyn    518. Oślepili go, oczy mu łupiąc. Sk. Dz. 728. Olexy

męstwem się wszystkiemu światu osławił. Modrz. Raz.    cesarz brata oślepił ; sam też precz wypędzon. Biel. Św.

464. Chrystus nie objaśnił a osławił sam siebie, ale ojca    78. Baz. Sk. 84. Oślepiam na jedno oko Croat. oski-

swego. 4 Leop. Flebr. 5, 5. Bóg syna swego niebieskie-    lavlyujem, elusco. Szczęście go oślepiło. Boh. Kom. 2,

mi upominki ozdobić, wyświadczyć, a prawie osławić ra-    457. Oślepiony miłością. Gorn. Dw. 508. (omamiony),

czył. Żarn. Post. 44. Wiecznie go osławił. Farn. 4 0. Umarł    Oślepiający Ross. oc.rfeniiTe.ibHbiH. Oślepienie Boh. osle-

Eleazar z wielką czcią i osławieniem imienia swego. Jer.    penost. OŚLEP1C1EL, a, m., który oślepia, ber 25ltnb*

Zbr. 75. (z wielką sławą). — *§. Osławić komu co,    macber, SlCltber, SBerbletiber; Sorab. 1. wobszlepicżer ; Garn.

oznajmić, öerfüllbtgett, befannt machen. Dlatego, abyśmy    slepivz; Rag. osljepitegl ; 6’roa/. oszlepitel. W rodź. zeńsk.

dobrze i w bojaźni żyli, osławił bóg piekło i roskosz    OŚLEP1CJELKA, i; Sorab. 4. woszlepicżerka; Rag. osljepi-

rajską ludziom po śmierci. Biel. Siu. 33 b. Sam usty    tegliza. OŚLEPNĄĆ, oślepł, /. oślepnie nentr. jedntl.,

swemi szeroko im to osławić raczył. Rej. Post. Ssl.—    olśnąć, wzrok stracić, blittb werben, propr. et transi. Bo-

§. 2) In malam partem, Osławiać, ujmować sławie czy-    dajem był wprzód oślepł, niż was kiedy obaczył. Teat.

jej, obmawiać go, ogadać, ogdakać kogo; einen tltô ©e»    21, 65. Czy ja oślepłem na ten czas? Teat. 45, 69.

rebc bringen, ityn »erfahrenen, berüchtigt machen; Sorab. 4.    Zgrzybiały i oślepły. Krom. 375. Jeden zwyczaju jest

zlewobmowam ; Vind. hudu resglaliti, nepofhtenuvati, pre-    niewolnikiem, Drugi fortuną oślepnie czyją. Zab. 4 2, 294.

klizati, sneglafiti ; Rag. ozloglasiti; Bosn. zloglasiti, ozlo-    Zabi.

leżący, ©feB * . Otworzże Waść swoje ośle uszy dobrze, i chciej mię rozumieć. Teat. 50, 89. Ośla głowa. Wad. Dan. 28; (Carn. oslovna). — Rotan. Ośli ogórek, kolokwin-tyda. UrzeLd. 100. Ogórek ptaszy, ośli, niedźwiedzi, leśny, psi, wszystko jedna rzecz. Syr. 1474, ©fdêfttfumer, ßoloontntcn. OŚLIABZ, ob. Oślarz. OŚLICA, y, i., OŚLICZKA, i, z., zdrobn.-, Boh. oślice ; Slov. oślica, oslićka; Sorab. 1. woszlicza, woszlicżka ; Sorab. 2. woszlowa ; Carn. osliza ; Vind. ofliza ; Bosn. osliça , osliciça, tovari-ça, tovariciça , magariça ; Rag. osliza, oslizza , tovariza , magariza, posleniza : Slav. magarica ; Croat. oszlicza, oszli-cbicza ; Ross. ocjnma; Eccl. oc.iuxa, ockaa ; samica ośla, bte ©1'cltnn. Oślica jedno rodzi oślę , rzadko dwoje. Zool. 579. Asella, ośliczka. Mon. 74, Î85. OŚLICZY, a, e, do oślicy należący, tum ber ©feltnn, (Sfclinncn * ; Ross. oc.mu.biHT). Oślicze mleko rozwalnia żołądek. Dykc. Med. 4, 358.

glasili ; Croat. ozloglassujem, odichujem ; Ross. O3joc;io- OŚLI, a, e, osłowy; Boh. et Slov. oslićj ; Vind. ofeln, CHTb, oóe3c,iaBHTb, 0Óe3CJiaBJiiiBaTb. One owieczki przed oflou, oflast; Cum. oslovske ; Rag. oscgli, tovarski, ma-wszystkim światem przez tę swoje drukowaną kalumnią    garski; Bosn. oscglj ; Ross. ocjiiii, ÖCJHHhhh; do osła na-

osławujesz. Smolr. Lam. pr. ‘Szrankowemi słowy go na-gabał albo osławił. Szczerb. Sax. 6. (lżył, tak że trzeba było w szrankach o to czynić). Strzeż się osławiać kogo , bo ciężko odwoływać. Birk. Obóz. J 4. Jużeś się nazbyt osławiła w szalbierstwie. Past. Fid. 115. Osławiony, Boh. zlopowëstnÿ ; Slov. złopowestny; Sorab. 4. wobwowané, ( cf. obwołać); cf. zawołany; Rag. zloglasni ;

Eccl. iç’raociuklii’l. OSŁAWNY, a, e, osławiający, lżący, ehrenrührig. Osławne listy ktoby pisał, albo nalezione objawił, ma być ścięt. Szczerb. Sax. 177. (paszkwile). Je-ziernę raczej osławionym (przez pojedynki), niżeli sławnym miejscem zwać należy. Kras. List. 43 O stawianie Ross. 3JOCJiOBjieHie, sjiOBimaiiie, cf. potwarz.

OŚLĘ, ęcia, v., źrzebię ośle, baê ©jelôfüttcn; Sorab. 4. wo-szlaczć, wóflik; Croat. o szli cli ; Bal. oszlovacz; Bosn. pulle, tovarcich ; Ross. et Eccl. ochAA, {ob. Oślątko). Przed rokiem ośląt od siana nie odsądzaj. Cresc. 546. Dl. Prov.

Ośliniać niedok.-, Boh. usljniti; Ross. MycflHTb ; w koło poślinić, mit ©petthcl benejsen. Rog. Dos. 1, 232.

595

OSŁAWIACZ - OŚLĘ.

OŚLEDNIK - OŚLINIĆ.

Gospodar ak’ nema neg dinar, alli je gospodar ; oszlo- OŚLINIĆ, f. oślini cz. dok. vacz, ak’ ima zlat pokrovacz, alli je oszlovacz; cf. z oślęcia koń nie będzie.

596

OŚLISKO - OSŁOWY.

OSŁUCH - OSŁYSZEĆ.

(Boh. oslowstwj stoliditas, (Efelei), oselstwo ; Vind. oflo-vnna; Slov. oslowatnuf asinescere).

OŚLIZNAĆ, oślizl, f. ośliznie neutr. jedntl. ; Boh. osliznauti ; OSŁUCH, u, m., (cf. Ross. ocamiiKa oslyszenie sie); §. a)

posłuch, wieść, ;ba$ Ipöreufagen. W osłuch przyszła, pervertit ad aures. Zebr. Ow. 182. Wiem to z osłuchu. Tr.

w około poślufować, odślufować, Befdjletfen, runb urn abfdjletfen. Gdy ta kompozycya ostygnie, szlufierz tygielki od massy ma oślufować piaskiem. Torz. 507.

’ OSŁUPIEĆ, f. osłupieje neutr. dok., słupem się stać, zdrętwieć, zkamienieć. Tr., wie eine (Bćtule ba fteljcn, jur 8au* le werben, nerfteinert werben ; Cam. obsternęti; Croat. oszu-pnutisze, oszupnujem ; Ross. ocTOJióeHtTb ; (cf. octojioite grundychwał, pień). Osłupiał aż na te słowa. Nremc. Król. 2,161. Król osłupiał, gdy odkrył, jak zabić chciano Mentora. Jabl Tel. 192. Widział nas wszystkie nieme i osłupiałe. Nieme. Król. 4, 155.

Spólny mieli interes osłony państw swoich od przemocy OŚLUZŁY, a, e, zwiędły, welf, oerwelft. Ośluzłe listki róży pogańskiej. Nar. Hst. 6, 111. OSŁONIĆ, f. osłoni cz.    zapach straciły, i już się ronią. Kniaź. Poez. 5, 258.

dok.. Osłaniać niedok., wkoło zasłonić, zasłoną obwieść;    Goły krzak teraz, gdzie róże były, Z kwiatem ośluzłym

nmliüüen, uer^ńHen, nerfdjlefern, utnbecîen, nerbeefen; Vind.    w tej smutnej porze, Ani kto wspomniał o Florze, ib.

saobvefiti, saprestreti ; Boh. obestrjti, obestfi, propr. et    3

transi. Czemu żeś to tak wybiegła na słońce nieosłoniona? OSŁYSZEĆ się, f. osłyszy się rec. dok., (cf. osłuchać się); Kniaź. Poez., ^ > 180. Uciekających kurzawa osłoniła. 1) słuchem przejąć, dowiedzieć się, erfahren, hören. Wszys-Krom. GOI. Żarty jego, niekiedy swawolne, gazą jednak    Cy stawią się, jako skoro się osłyszą, bądź przez po-

grzeczności osłonione, nie urażały. Kras. Pod. 2, 62.    selstwa, przez listy, naostatek przez same wieści, żeś tak

Chciała swoje kształłownie miłość osłonić przed jego    W. K. Mość już postanowił. Janusz. Oksz. R. Trzej kró-

okiem. Zab. 10, 202. Zahl. t. j. ukryć.    Iowie, gdy się w Jerozalemie o Mesyaszu pytali, wrszys-

OSŁOPAS, a, m. ; Ross. et Eccl. ocjionacE ; oślarz. Cn. Th.,    tko się królestwo osłyszało, iż się narodził. Sk. Kaz.

bet tëfelwetber, (Sfeltretber. OSŁOWY, a, e; Boh. osiowy;    517. Uchwaliliśmy ruszenie pospolite, ku któremu, gdy-

Vind. ofeln, oflou, oflast; Ross. ocjobmh ; ośli, (Sfcl3 * .    byśmy się o gwałtownym nieprzyjacielu osłyszeli, sami

Cn. Th. Boh^ oslowsky asini similis, efell)aft, 'osłowaty;    osobą naszą przyjedziemy. Vol. Leg. 1, 608. Gdy Pan

OŚLISKO, a, n., conłemn., brzydki osieł, ein ^d^It^er, fttger (Sfel. Wół z ośliskiem. Groch W. 573. Jak. Baj. 112.

Ross. 0CJH3HyTb ; ślizkim się stać, glatt werben, fdjlüpferig rcerben. Imperson. Oślizło, lubrica fada est terra ob gla-ciem. Cn. Th., c8 Ijat geglattetft, (cf. gołoledź). Słabe ich tam było do murów przystępowanie; bo od dżdżów bardzo było wszędzie oślizło. Baz. Sk. 274. OŚLIZNAĆ się, ześliznąć się, fluśśgldten, abgleiten. Rozbójnik chciał go pchnąć nożem ; ale pchnięcie trafiło na pulares i ośliznęło się. Gaz. Nar. 1, 28. ÓŚLIZN1Ć, /. oślizni cz. dok., Oślizać niedok., ślizkim uczynić, fcMupferig ntadjen. Kiszki flegmą ośliźnione. Wolszt. 125. Wilgotności z macicy ciekące, oślizają ją, i przyczynę odejścia płodu dawają. Spicz. 181.

OŚLNAĆ, ob. Olsnąć.

OSŁODA, y, osłodzenie, rzecz słodząca, Tr. bie Sśerfu* jhtng, baê SSerftifSen. Traktat ten na Królu wymuszono, acz z niejaką hańby jego osłodą. Nar. Hst. 6, 145. Ucierpienia tego najmilszą w ojcowskim sercu twoim znajdujesz osłodę. Dyar. Gród. 51. Wdzięczna życia osłodo, wierni przyjaciele! Zab. 13, 242. Nar. Muzo, dni moich osłodo! Kniaź. Poez. 3, 27. OSŁODNIEĆ, f. osłodnieje neutr. dok., OSŁODNĄĆ jedntl. ; Boh. osladnauti; Sorab. 1. wóbszwodnu; słodkim się stać, ffijj werben. Te gorzkie wody osłodniały im ku piciu. 1 Leop. Jud. 5, 15. — Transi. Przecięż ta zła baba przez te sztuki osło-dniała. Haur. Sk. 194. OSŁODZIĆ, f. osłodzi cz. dok., Osładzać niedok.; Boh. osladit; Slov. osladzowat; Sorab. 1. woszwódkofeżam, fwótke tżinu ; Carn. oslasnu nare-dit; Vind. ofladit, pofladkuvati, pofladiti, safladzhiti, sa-fladkuvati ; (obfladuvati * rozweselić) ; Rag. osladiti, raslâ-diti ; Bosn. osladiti ; Croat. oszlagyujem ; Eccl. oo^imi, OCjajK4aio ; słodkim uczynić, cf. ocukrować, osmakować okrasić, fuß machen, öerfnjlcn. Kwarta mleka osłodzonego. Teat. 55, 4. Wina kwaśne niecnotliwi winiarze osładzają srebrna piana. Krup. 5, 111.

*OSŁOMA, ob. Osieł.

OSŁONA, y, z., osłonienie, zasłonienie w koło; bte lim* bccfung , SSerbecfung, Umhüllung, Sebetfuug, propr. et transi. Kamień ów w cieniu laurowej osłony. Kniaź. Poez. 3, 53.

Osłuchem i ogłosem świat napełnił. Tr., cf. osława. — §. b) 'Osłuch wojskowy, posłuch wojskowy, podsłuch ; auf Shmbfdjaft auëgefdjtcfte ©olbatcn, baö Riefet. Coż ludzie na osłuchu, niżeli nam uciekną? Bot. Arg. 372. OSŁUCHAĆ się, f. osłucha się recipr. niedok., Osłuchować się frequ., '§. a) Dobrze słuchem przejmować, dowiedzieć się, wty aufôorcfyen, aufmerfett, sur ©enfige anpreit, fattfam er* fahren, erforfcfien; Vind. ofhlufhati, obfhlifhati; Rag. oslu-hîvati, osluscîvati ; Croat. oszluhdvam subauscullo. Posłał, aby co tam się dzieje osłuchowali się. Warg. Cez. 37. Jakem się osłuchał lepiej, pokazało się, że jeden targował, drugi dawał a nie liczył etc. Zab. 13, 189. Dobrze się napatrzy i osłucha prostaczek. Teat. 6.6,6. — §. b) Osłuchać się * przywyknąć jakiemu słuchowi, głosowi, hukowi; baê ©el;ör an etwas gewönnen, einen ©efwröetnbnnf gewohnt werben. Czasem trzeba w stadzie z rusznic strzelać, czasem trąbić, bębnić, aż gdy się osłuchają źrze-bięta. Hipp. 24; (cf. ostrzelać się, ostrachać się). (Ross. oc.iymaTï>CH nieposłusznym być, ocayuiaHie, ocjymcTBO, ocjyiuaiejibCTBO nieposłuszeństwo). — §. c) Passive: Osłuchać się, częstym słyszeniem do uszu naszych przypaść, stracić przykrość, która pierwej raziła uszy, bem ©eflör gewinnt werben. Nowe niektóre Polskie słowa osłuchałyby się, gdyby ich gęsta zpowszedniała rozmowa. Fredr. Ad. praef. (cf. et distng. osłyszeć sie).

OŚLUFOWAĆ cz. dok.,

OŚM-OSMAŻYĆ.

O ŚMDZIESI AT - OŚMIODZIENNY. 597

zrozumiał, i ż się osłyszeli Faryzeuszowie, że on więcej    posmażyć, bepregeln, rimb um befcljmoren. Mandrzyki w ta-

zwolenników czyni, niż Jan.... Radź. Joan. 4, 4, (usły-    lerki układają, i w maśle obsmażają. Wiel. Kuch. 417.

szeli. Bibl. Gd.). — §. 2) Osłyszeć się, źle słyszeć, oszu-    Osmaźyć, mówi się o konfiturach , z różnego owocu w

kanym być przez słuch; (Ross. ocjiyiuaTLca a) osłyszeć    cukrze smażonych, lub o ciastach, pączkach, w maśle

się, b) nieposzłusznym być, nie słuchać; cf. Boh. osły-    lub tłustości smażonych, ib. 432.

śeti denegare) ; ftd) »erhören. Osłyszałem się, fallitur OŚMDZ1ESJĄT, G. ośmiudziesiąt, Num. card., Boh. osmdesat; meus auditus. Cn. Th. Coż, ty się w nim kochasz,    Slov. osemdésat: Sorab. 4. woszomdżeszat ; Sorab. 2. wo-»

czym się osłyszała? Morszt. 109. fyabe tcfy recf)t gehört ?    szimżaszet; Carn. osemdeset; Vind. ofemred, ofemdefet,

Przebóg, czy się osłyszałem, Przede mną stroni ? czy do-    ofsemdefet, ofsemdèfet; Croat. oszemdeszet : Rag. ossam-

brze zważałem? Teat. 44. b. 57. Czy nie osłyszałem się,    dèset; Slav. osamdeset; Bosn. ossamdesét; Ross. BOceMbAe-

czy tylko nie nawałnica jaka z wiatrem! Teat. 41. c, 30,    caTb;Ecc/.ocMhAecM"L;ośmrazydziesięć,ad)t$tg.Ośmdzie-

Radz. Z. N. P. 48. Ross. ocjnauiKa osłyszenie się, omyłka    siat a ośmdziesiąt, abo po ośmdziesiąt, oclogeni. Cn. Th.

słuchem.

OŚM, iu, Num. card., liczba śrzodkująca miedzy siedmią a dziewięcią, adjt; (Boh. osm , ósmi; Slov. osem ; Sorab. 4. woszom , woszmio, woszm ; Sorab. 2. woszim; Slav. osam ; Bosn. ossam ; Rag. ossam ; Carn. osm , ossem , osem ; Vind. olem, ofsem ; Croat. ószem ; Ross. Bocesib ; Eccl. BOCMb , oci.ih ; Ind. aschtta ; Hebr.    schmouah).

Figura ośm boków mająca, ośmiokąt. Jak. Mat. 4, 52.

Pochodź, osmak, osiemdziesiąt, ośmdziesiaty etc., ośm-naście, ośmnasly etc., ósmka , ósmy, ośmioro, ośmiodzien-

Ośmdziesiąt kroć, octogies. ib. Sto ośmdziesiąt Ross. ÆBa40BHH0CTa. OŚMDZIESIĄTLETNY, a, e; (Boh. osmde-satletÿ; Vind. ofemredlieten) ; lat ośmdziesiąt majacy, octo-genarius. Cn. Th. a^tstgja^rig. OŚMDZIESIATNY, a, e, ośmdziesiąt w sobie mający. Cn. Th. acfttjig entlfaltenb. OSMDZIESIATY, a, e, Boh. osmdesaty; Slov. osmdèsâtî; Sorab. 4. woszomdżeszaty ; Sorab. 2. woszimżaszeti ; Carn. osmdesete; Croat. oszemdeszeti ; Rag. ossamdeseti ; Slav. osamdeseti ; Ross. et Eccl. BOceMbAecaTbiu, ocMAecflTbiH; po siedmiudziesiąt dziewiątym następujący, ber ny, ośmiokąt, ośmioletni, ośmionogi, ośmioraki, ośmior- OSMEK, ob. Osmak.

nasób, ośmioróg, ośmkroć, ośmkrotny, ośmset, ośmsetny. 0ŚM1AĆ, /. ośmieje cz. dok., Ośmiewać niedok.\ Vind. ob-OSMAGAĆ, f. osmaga cz. dok., rózgami orznąć, obić; Ross.    fmićhali, obfmehuvati; Croat. oszmehovati, oszmehâvam;

ocTernyTb; mit fRutljen burdipeitfdjen, auêprügelu. Osmagać    Sorab. 4. woszmèscham ; Ross. ocMtaTb, ocurfexaio, ocurb-

Pilch. Sen. list. 3, 474.

OSMAK, a, m., OSMACZEK, czka, m., demin., (Boh. osmak ;

Sorab. 2. wot woszimich, woszimerak ; Rag. osmak ;

Vind. ofmak, ofemnjak ? jeleń ośmioroczny; Bosn. osmók octennis ; Croat. oszmàk); 4) liczba ośm' zamykająca, OŚMIEC1, OŚMIECINY plur., śmieci, odrzutki, $el;rig, 21u3* ośmka , osmek. Cn. Th., ber 2ldjter ; Ross. ocMepma. —

§. Osmak Polski (bo Litewski jest grosz Polski prosty i

dwa pieniążki), ośm groszy albo dziewięć; *urt stary, te- ne, które zostają po wychędożeniu szafranu. Macz. raz go przybyło. Cn. Th., ein 2IdJtgrofd)enftütf; Vind. rie- OŚMIELIĆ, f ośmieli cz. dok., Ośmielać nicdokr, Boh. osmé-par.— 2) Osmak, (cf. Ross. ocMyxa, ocMymna) : ośma część liti, osmelowati; Boss. omamuTb, OTBauumaTL, oxpaôpuTb; miary, ob. Ośmina, ber n$te    etneê ÜÜÎafkS; (Bosn. Eccl. yAepcTBOBam, CM'fe.ibiM'b ynumiTb; śmiałym uczynić,

osmak, scinik mjerra, modius-, Boss. ocbMaKü czertwert;    breuft ober fülm mad)cn, erfüllten Na tron królów Mes-

Slav. osmàk, mirov = maca). Od kwarty gorzałki po dw?a    syny swe kroki ośmiela Teat. 44. c, 46. Świegoci ci,

pieniądze, albo od ósmaka słodu gorzałczanego po gro-    do tego uczniów ośmielali, od czego jeszcze sami dale—

szy cztery. Vol. Leg. 3, 555.    ?    kiemi być się czuli Pilch. Sen. list. 246. (Slov. osme-

OSMAK, u, m, smak, posmak, n. p. Żadnego osmaku nie    lilka parrhesia). OŚMIELIĆ się; Slov. obâtritise ; Ross.

czuję. Wolsk., ber ©efd;ntacf auf ber 3uttGe- OSMAKO-    ocMtambca, ocMbanBaibca, pa3<30ApnTbCH, pa36oApaibca,

WAĆ , f. osmakuje cz. dok., smacznie zaprawić, ocukro-    MywaTbca ; ftd? erîütmen, ftd) erbreuften; cf. ozuchwalić się.

wać, osłodzić. Tr., fdpna(fj)aft machen, nmrjen, judent. OŚMINA, y, z., (Rag osmina s oktawa; Ross. ocMima, Księgi swoje ludziom okrasić chciał i osmakować. Sk.    ocmhhhhki półczetwerta) ; ósma część miary, achtel, eilt

Dz. 340.    21^tel, ber achte 24;etl beö SJîafleê. Na Litwę ustanowio-

OSMALAĆ , ob. Osmolić. OSMALCZYĆ cz. dok., smalcem    no, że ćwierć trzymać powinna ośmin 2; a za tym

zaprawić, fdjntaljen. Smakowany, z smalcem, smalczy-    ośmina garcy 4 8. Vol Leg. 7, 54 9. Ostr. Pr. Cyw. 2,

sty, osmalozony. Cn. Th.    1029.    346. Cztery    ćwierci    składają beczkę; każda ćwierć ma

OSMAROWAĆ, f. osmaruje    cz. dok.,    w    koło    posmarować,    dwie ośmin,    ośmina    dwie    szesnastek, szesnastka garcy

befdjmteren, umfdjmteren. — Fig. Transi. Ociec mu kor-    dziewięć. Czack. Pr. 1, 288. OŚMIOROCZNY, a, e, —

baczem boki srodze osmarował. Zab. 40, 4 4 1. t. j. okła-    ie adverb., o ośmiu bokach, n. p. Stolik ośmioboczny.

dał, obił, osmagał, er Ijat tfm mit ber fettf^e burcie»    Pam 85, 4, 4 56, aditfeitfg. OŚMIODZIENNY, a, e, ośm

fćhmiert, burdtgepnigelt.    dni trwający,    abo co    ósmy    dzień przypadający, achttägig,

OSMAŻYĆ, OBSMAŻYĆ cz.    dok.. Osmażać    niedok.,    w    koło    adt îôge bauernb, ober ade    adjt ïage gefällig; Boh. ósmi-

kazał służalców. Nar. Tac. 2, 404. Rózgami osmagać. iiBaio ; wyśmiać co, ettoaG belad;en. Ludzie ci się dziwowali, a ośmiawszy szli szacować się z onych sprośnych obyczajów twoich. Rej. Zw. 69 b. Postępków swych obawia się ośmiania. Teat. 52. c, 34, Ross. ocMbwBaHie, OCMtHHie.

mttrf. Quisquiliae, otrzebiny, ośmieciny, wymieciny, ogry-zki. Macz. Crocomagma, łuszczymy albo ośmieci szafran-

barti) ; ośm razy. Cn. Th., achtmal. OŚMKROTNY, a, e, — ie aduerb., poósmny. Cn. Th., achtmalig ; po ośm kroć powtórzony ; Vind. ofembarten, ofemkraten, ofmiren ; Eccl. ocMOKpaTHtJH. OŚMNAŚCIE, G. ośmnastu, Num. card ; Boh. osmnact; Sion. oscmnacte , osemnóśt; Sorab. i. woszomnacże; Sorab. 2. woszimnafcźo ; Vind. ofemnaist; Slav. osamnaist; Bosn. ossamnaest; Rag. ossamnaes ; Croat. oszemnyaszt ; Boss. 0CMbHa4Uarb ; Eccl. ocMhiiapcATe ; ośm nad dziesięć, fld)t$el)it. Jeden za ośmnaście, a drugi za dwadzieścia bez dwóch. Rys. Ad. 19. ( nie kijem go, ale pałką; nie biały chleb , ale bułka, idem per diucrsa). Około ‘ośmnaścia (ośmnastu) lat. Petr. Ęk. 8. Ośmnaście kroć, (Boh. osmnackrat), fldjtjcninal. OŚMNA-SOBNY, a, e, OŚMNASOBNIE aduerb., Tr., ob. Ośmiorna-sobny. OŚMNASTKA, i, i. ; Boh. osmnactka; liczba ośmnaście w sobie mająca, eilte 3^1 MU Sldjtjefyn; ber 2IiJ)t$epncr.— §. Ośinnastka, szkuta I8u flisów potrzebująca. X. Kam., eut ftfajJfdjifF non «d/tjel)n 23ot3fned)ten. OŚMNASTNY, a, e, ośmnaście obejmujący, a$tjel)U ent» bflliCHb. Tr. OŚMNASTOG.ŁÓWNY, a, e,'n. p. Chirurg. Obwijacz ośmnastogłówny , fascia octodecim capitum. Perz. Cyr. 'i, 95. — OŚMNASTOŁOKCIOWY, a, e, n. p. Głębina ośmnastołokciowa. Boh. Dyab. 2, 158. na łokci ośmnaście, adjtjcncllig. OŚMNASTY, a, e; Boh. osmnactÿ; Slov. osemnasti ; Sorab. woszomnaty; Sorab. 2. woszi-mnasti ; Vind ofemnajsti ; Slav. osamnaesti ; Ross 0CMb»a4-itaibiH ; Eccl. ocMona4ecnTbiîi, 0CMbHa4ecHTbifi ; Num. ordin., po siedmnastym następujący, ber 2Id)t$ebnte. "Ósmego na-stego (ośmnastego) roku. Buda. 2 Chroń. 54, 8.

m., poeł., osmolenie, okopcenie, baS 23crau= d)ertt, ber 3îaitcbfd)inup. Czarny słup dymu z swądliwym osmołem Nad pojedynczych chałup usutym popiołem Wznosi się. Przyb. Àb. I4G. OSMOLIĆ, /. osmoli cz. dok., Osmalać niedok. ; Sorab. 1. wobszmolu ; Vind. sa-fmoliti, ofmoliti, pofmoliti; Rag. osmolitti ; Ross. ocmo-JiiiTb, ocMajiiBaTb ; smołą osmarować, picfyeu, umpidjeit, bet^ecreit. Osmalam okręt {Boh. oklegugi, oklejam). Uczyńże korab', i osmolisz go wewnątrz i zewnątrz. 5 Leop. Gen. 6, 14. (okleisz go. 1 Leop). — § Osmolić, obrudzić, okopcić, befdnmt^en, berćindjern, pr. et tr., Vind. oskur-niti, ogcrditi; Bag. ozkvarnitti ; Ross. o6ra4iiib , oóraiKy, oÓMapaib, oómapbiBaTb. Ocembruj wykopany dół dylami ogniem osmalonemi. Kluk. Roił. 1 , 227. Torz. 49. Osmólmy tron najwyższy siarką. Przyb. Milt. 57. Okręt prochem wysadzony wyrzucił pod niebo sztuki osmalone. Zab. 5, 459. Z najniewinnięjszćj rzeczy ludzie potrafia-ją się zgorszyć i najpoczciwsze serce osmolić. Teat. 56.

denny; Vind. ofemdanski; Croat. oszmodnèvni; Ross.

0CMH4HeBHUM ; Eccl. 0CM04neBHbiM. Wyjazd po ośmiodniowym w Krakowie mieszkaniu. N. Pam. 9, 275.

ma

OŚMIÓKĄT, a, m, octangulum ; Boss. ocMnyrojbHHKTj ; figura o ośmiu kątach. Solsk. Geom. 5, ośm boków jąca. Jak. Mat. 1, 52, octogon, ba§ 9ld)tecf. OŚMIOKĄTNY, a, e, — ie aduerb., o ośmiu kątach, ad)tnnnfelig;

Ross. ocMHyrjOBiibiH, ocMiiKOHeniibiw. Wieże sześciokątne lub ośmioknątne. N, Pam. 522. Krzyż ośmiokątny, abo o rogach ośmiu. Chmiel. 1, 1054. OŚMIOLETNI, ia, ie , ‘OŚMLETNI ; Boh. osmiletÿ ; Rag. osmcroljetni, osmoljetni, osmerogodni ; Vind. ofemlieten; Eccl. et Ross. ocMOJilsTHbiH; lat ośm mający, adjtjdlirtg. Tcodozyusz Ar-kadyusza ośmletniego Augustem uczynił. Sk. Uz. 509.

Ciąg ośmletnićj wojny. N. Pam. 5, 575. OŚMIOMIESIĘCZNY, a, e, — ie aduerb.-, Boh. osmimesyeny ; miesięcy ośm mający lub co ośm miesięcy przypadający, ndtfmonafltd). OŚMIONOGI, a, ie, octipes, o ośmiu nogach, rtd)tfüßtg. Ośmionogi rak. Zab. 10, 42. Koss. Sorab. 1. woszemnohatć. OŚMIORAKI, a ie, — o aduerb Boh. osmerÿ; Sorab. 1. woszemere, woszmory ; Norab.

2. woszimoraki ; Slav. osmerostruk ; Ross. ocMopiiwubiil ; różnych ośm w sobie mający. Cn. Tli., ad)terlcp, nd)tfdl» tig. Poema Tassa przeplatanym ośmiorakirn rymem ;

Jakim je on sam pisał, przełożyłem P. Kclian. Jer. (ot-tave rime). {Ross. ocMopimero ośmkrotnie; ocMcpwcb ośm zawierający, ob. Ósmak). OŚMIORO, orga, n., różnej płci.osób ośm, abo ośm sztuk; Slov. osmoro ; Vind. ofrniru ; Slav. osmero; Corn, osmirè ; ad)t ^Cl’fottcn bcip bcrlep ©efcblcd)t£i, ober ad)t ©titef. Ośmioro dzieci nie ma “OSMOŁ, u, czym pożywić. Teat. 19. b, 82. Mój ociec miał się nie źle: ale nas było ośmioro, a wieś jedna. Kras. Pod. 2,

142. Ośmioro tyle» w OŚMIORNASOB, oduplum. Cn.

Th., ndjtfdlttg, ndjtmal fo olei. OŚMIORNASOBNY, a, e, — ie aduerb.-, Boh. osmernasobny ; Eccl. ocMOuacmbin ; oclu-plus. OŚMIORÓG, u, m. ; herb, krzyż biały, rozdarty róg każdy mając, a na każdym rogu krzyża jabłko; w hełmie cietrzew z skrzydłami rozpostartemu Kurop. 5, 57. et 16, etn SBappett. Chmiel. 1, 1046. OŚMIOROGI, a, ie, o ośmiu rogach, rtdjtecfig,^ adflbujjtg, n p Krzyż ośmio-rogi. Chmiel. 1, 1045. OŚMIOŚCIAN , u, m., octocdrum.

Geom. ?2, 50. N. Pam. 22, 61, ein 3ld)tccf. OŚMIO-SPRZĘZNY, a, e; Sorab. 1. woszćmpżażnć; octojugis, ać^t* fpdnntg. OŚMIOWlADROWY, a, e; Boh. osmiwedernj ; o ośmiu wiadrach, (td)tcimertg. ÓSMKA , i, i. ; Boh. osmi-ćka ; Bosn. osmina, (ob. Osrnina); Ross. ocbMima, ocMep-Ka ; Eccl. ocMopui|A ; §. a) liczba ośm w kartach, btc 3ld)t ttt ber $arte. Widzę przy asie ńsmki kierowe. Teat. 48.    c, 90. t. j. oczernić, obrudzić.

nę pokrzywy położą się gdzie na kilka dni, aby się przewiędłe liście łatwiej osmorgać dały. Kluk Rosi. 2 , 280. Najsmaczniejsze wołom są osmorgane liście brzo-zowe. ib. 5, 114.

598

kOŚMIOKĄT - OŚMKROC.

OSM KROTNY - O Ś MPI EN IĘ Ż N Y.

b, 44. Ciągnąc bank mówi: siódemka przegraje, ósmka OSMORGAĆ, f. osmorga cz. dok., omknąć, omsknąć, osmy-wygraje. ib. 22, 4. Ósmka dzwonkowa, gołka, w grze knąć ; Croat. chchali, cheszati; Blätter nbftreifcn. Zrzyna-drużbart zwanej. Wolsk. (C n a p i o nomen hoc ósmka durius esse videtur). — b) Ósma część czego, berê 3Id)tel, ber rtdjte %i)ńl. ⁵/g, pięć ósmek. Jak. Mat. 1, 60,

Vind. ofemzhik , ofmi diel; Slav. osmina, (ob. Osmina);

Ross. ocMHHqee. Ósmka w muzyce, Boss. JKMaHaa ; ef. OSMPALCOWY, a, e, na ośm palcy długi, szeroki, dwu-dwmjka, trojka, czwórka, piątka, szóstka etc. OŚM- dłonny. Cn. Th., adjt 2)aunteu lang ober breit. OŚMPIE-KROĆ aduerb. ; (Boh. osmkrat ; Vind. ofemkrat, ofem- NIĘŻNY, a, e, oclominutalis. Cn. Th., fld)t $cHcr ^altenb.

OSMRODZIĆ cz. dok., Osmradzać niedok., smrodliwie opa-    wzdłuż ramy nasnuta. Magier. Mskr. Nie z jednej przę-

skudzić, beftänfetn, fttnfenb machen;    Vind. et Bag. ofmra-    dzy bywa    osnowa i wątek; ale z lepszej osnowa. Petr.

diti; Croat. oszmragyńjem. OSMRODZIC1EL , a, to.; Rag.    Pol. 104.    — Fig. Osnowra dzieła * plan, ber ^lan, ba£

osmraditegl; Croat. oszmraditel; ber SSeftänferer, 23efd)mut*    ©emebe, ber 3nl)alt etneâ 2öer!3. Jeden gniew Achillesa

jer, cf. oczernić.    pod piórem Homera, Osnowę Iliady całej rozpościera.

OŚMSET, G. ośmiu set, Nam. card. acfytimbert; Sorab. 1. woszom    Dmoch. Szt. R. 66. — §. Osnowa, tr. fig. pasmo, ciąg,

stow-, Slav. osam sto; Bosn. ossam    sat. OŚMSETNY, a, e,    rzęd, bte    golgereilje, ber gaben. Damalewicz wszystkich

ordin.; §. a) w rzędzie po 799tym    następujący, ber 2ld)b    biskupów    Kujawskich osnowę aż do lat swmich przecią-

^UHbcrfte; Boh. osmisty; Rag. osmóstoti. — b) Ośm ga. Nies. 1, 143. Bóg nie zna lat swych osnowy i set mający, odingenarius, ad)t Rimbert eutljaltenb. OŚM-    wątku. Chrośc. Job. 141. (początku i końca). Bez po-

STOPNY, OŚMSTOPY, a, e, Graec. ôxrânoârjg. Cn. Th.,    ciech żadnej nie znajdziesz życia osnowy. Zab. 15, 172.

adjtfcbufytg. ÓSMY, a, e; Boh. ósmy; Slov. ósmi; Carn.    Już jest dekret ferowany, By tu mój osnow życia był

osmè; Vind. ofmi ; Sorab. 1. woszmy; Sorab. 2. woszi-    zerwany. Kchoiv. 212. by Parka nić dni moich przecięła,

mi; Rag. osmeni; Slav. ósmi; Bosn. ósmi; Croat. oszmi;    Sebenêfabett. OSNUĆ, f. osnuje ad. dok., Osnować niedok.,

Eccl. et Ross. bocmuh, ocml; Ind. ashttami; Hebr. Wfi;    Osnowywać czestl. , nicią wyciągnioną obwieść, oprząść;

w rzędzie po siódmym idący, ber ad)te. Jeśli dotrzymasz    ttmfpiunen, ummcben, mit gäben umjieljen; Boh. osriowati,

słowa, będzie to ósmy cud świata. Teat. 35. b, 70. et    osnugi; Vind. ofnovat, natrofiti, nazettati ; Bosn. osno-

29, 60. (dziw nad dziwy). Jego świat ósmym mądrym    vati ; Croat. osznavam ; Rag. osnovatti (2 disegnare),

liczył. Hor. Sat. 210. Ósmy raz < po ósmej, odavum.    propr. et fig. Bóg w około ziemi osnował nić powie—

Cn. Th., adjteuS. Ósma biła, to jest, godzina ósma, 5Id)t,    trznej przędzy. Przyb. Milt. 219. Osnować krosna, osno-

ad)t ttfyr.    wę postawić. Cn. Th., bep ben Söebern; anderen, attfjte*

OSMYK, a, to., u myśliwców: zajęczy ogon, ber ©d)tMnj    (len, anjetteln. — Niech dyamentami palce swe okują,

etne3 §afcit, tlt ber gägerfpracfye; Ross. omiiófc. ’OSMY-    Niech szyję zamorskiemi perłami osnują. Zimor. Siei. 301..

CZNY, a, e, n. p. Osmyczny ciołek, lactens vitulus. Zebr.    t. j. obwodzą, okołują, mit ^erlenfdjltüren umreiten. Śli-

Ow. 46. OSMYKNAG, OSMKNĄG, OMKNĄĆ, /. osmyknie    czne drzewa wesołe rzeki osnuły brzegi. Pot. Arg. 206.

cz. jedntl., Osmykać niedok., ‘Ósmykować frequ., liście    (t. j. ocyrklowały pasmem). Mistrz wróżenia odpowiedź

obrywać, osmorgać , Blätter abftreifeu; Boh. ośaustóm;    swoje bajkami osnował. Bardz. Luk. 16. t. j. osadził, er

(Croat. osmikavam extraho, praemendo elicio ; Boss. ocmh-    befpicfte fte mit 9)Mbrd)en.— § Sądzą się być sposobnych

raît,, ocMbinaïb powrozy gładzić). Liście wierzchne mor-    Tysiąc na dzień osnować wierszy mym podobnych. Zab.

wowe osmykają na pokarm jedwabnikom. Cresc. 431.    10,331. t. j. na papier wylewać, taitfenb 9Serfe einen nad)

Liście z gałęzi osmykować^ ib. 528. Gałązki nowe rę-    bent anbertt bilireitttett. — §. Osnowywać ściany. Torz. 50.

koma osmyka, abrumpit. Zebr. Ow. 38. Na grzebieniach    okładać dylami, bebielen. — *§. Osnuć; Ross. ocHOBaib,

drewnianych główki konopne osmykają. Przędz. 59.    oCHOBHBaTb, zakładać fundament; sic apud Skargam

OŚNA N OŚNEM * ościenia, ościeniem, ob, Oścień.    osnowanie budowdi » fundament, Ross. ocHOBame, ba$

OŚNIEŻYĆ cz. dok., śniegiem okryć, befd)ttectt, (befcbneiett),    gltnbameut. Tym mocniejsze budowanie postawisz, im

mit @d)ttee belegen; Vind. obfneguvati ; Eccl. octrfemaiocfl    najgłębsze osnowanie puścisz. Sk. Żyw. 1 , 23. Króle-

nive obruor ; ocHtmaTHCfl, ocutmirnica deledari.    stwo, które Bóg daje, mocne ma osnowanie ;^a którego

OŚNIK , a, m., ostrze o dwóch trzonkach, którym laski ob-    niesprawiedliwością dostają, upada. Sk. Dz. 854.

rabiają. Magier. Mskr., nóż mający przy końcach poprze- OŚNY, a, e, do osi należący Cn. Th., jnr 3ld)fe gehörig ^ czne rękojeści ; służy do strugania drzewa. Magier. Mskr., Vind. ofni.

fhrebel * łon). ‘OSNOW, u,

Ctn ©dpietbcmeffer mit einem hoppelten ©riffe. Drzewo wy- ‘OSOB, ob. Osobno. OSOBA, y, z., (Boh. et Slov. osoba; gładzić ośnikiem. Fors. Drz. 19. (Vind. ofnik, ofni    Carn. usêbstvu, pershóna, (osób* obses, zakładnik);

to., OSNOWA, y, i.; Boh. osnowa; Carn. ossnuj, ossnutk ; Vind. ofnôva, votek (ob. Wątek), of-mitk ; (ofnu * tkacze naciągadło) ; Sorab. 1. postawa; Rag. ôsnova il ßlato messo in ordine, ( symmetriu, dise-gno) ; Bosn. osnova, preghja ; Croat. osznova, preja, (osznova * fundament; Dal. osznova, desinal* obraz) ; Ross. HuneHKH, HinieHimu, ocHOBa, (cf. ocHOBattie zasada, fundament; ocHOBaHHbiîî, ocHOBaiejiŁHbiii zasadzony, fundamentalny, gruntowny; ocuoBarejbHOCTb gruntowność; ociiOBaTCJb zakładacz, fundator; Eccl. ocNORft, 4>ym4a-MenTL) ; nawicie tkacze, postawa, ber 5ln$ettcl, baS ©d)eer* garn, bte 21nfd)eerc bep ben SSebern. Postawa albo osnowa u tkacza, podłużna przędza w warsztacie. Magier. Mskr. Osnowa taśmy u szmuklerza, z nici, jedwabiu i t. d.,

OSMRODZIĆ - OSNOW.

OSNUĆ - OSOBA.

599

Vind. ofoba, perfhona, famstwu, vfebstvu ; Rag. söbstvo, kip (cf. kibić), cegljad (cf. czeladź); (bez sobstwa, bez-sobni impersonalis, bezosobisly, osobitnik adhaerens) ; Croat. oszöba, szobsztvo, kip; Bosn. osoba, sobstvo, cegljóde , (sobba * izba, pokój, cf. u siebie, cf. chez lui); Slav. sobstvo, (sobba * pokój); Sorab. 1. perscho-na ; Sorab. 2. parschona, perschona ; Ross, ocoôa ; Etym. o sobie, ob. Się; cf. Durich. 1, 199); §. 1 a) persona, człowiek pojedynczy, Individuum, eine ^erfoit, ein finjeh net SDîenfd). Osoba, istność rozumna nierozdzielna. Salin. 2. Ile osób, tyle odmian, ile głów, tyle zdań. Zab. 8, 264. Była tu jakaś osoba. Cn. Th. Sextantibus col-latis in capita, na osobę. Cn. Th. Ja z mojej osoby, wszystko czyniłem. Zab. 14, 207. td) für meine ^erfon^ Komplement zbyt wysadny, i nie do osoby. Xiadz. 62.

600

OSOBA.

OSOBCA-OSOBKA.

Manna miała w sobie smaki

życzliwości wszelakiej.

na oso-

oprizhen , fam , safebni ; Croat.

po-

t. j. niestosowny do tej osoby ; ef. do twarzy). Na dwie osoby pojazd Ross. 4ByMbcTHU0, jmetftjjtg. W prawie Rzymskim , osoba jest człowiek w pewnym stanie , n. p. cywilnym lub duchownym, uważany. Ostr. Pr. Cyw. 1.

20. (cf. oppos. rzecz). — §*. Transi. W warzoną smolę nasyp wapna, mieszając społem, aże się wszystko spuści w jedne osobę. Cresc.. 33. t. j. w jedno ciało , w jedne istność , m einen Körper. — b) Osobą, w osobie, z osoby» obecnie, Ross. caMOMUHO , tn Çerfott, felbft gegenwärtig. Wszędzie osobą dociera i wygranej popiera. Suszyć. Pieśń. 3, G 4. Tym czasem kiedy nie można osobą, Niechaj ten list mój przenocuje z tobą. Ghrośc. Ow. 294. Sam tu się z osoby stawi. Teat. 1 , 18.— c) Gramm. Osoba, pewne słowa (verbij zakończenie, osobie rzeczownej korrespondujące. Kpcz. Gr. 1, p. 137, bie grainittfltifalijc&e ^erfon, btc ^erfonalenbtgung.— §. 2 a) Osoba, postać jakiéj osoby, figura, kształt, powierzchowność, bie äußere ©eftalt. Zygmunt, mąż był osoby krasnej, nauki wielkiej. Gwagn. 666. Była bardzo cudnej osoby. Biel. Ust. 69. Młodzieniec nadobny, osobą więtszy niż drudzy. Birk. Dom. 58. Nie tylko od rozumu odszedł; ale i osobę na sobie ludzką stracił, iż się stał na wierzchu wieprzem. Sk. Żyw. 2, 242. Okazał mu się anioł w osobie dziecięcia. Cn. Th. Dyabeł w osobie wróblika polatywając, przeszkadał kazaniu piskiem i skwierkicm. Birk. Dom 88. — §. Emphatice : Osoba* człowiek okazałą postawę albo osobę mający. Cn. Th., eine majieftdtifć^e $tgur. — b) Ogólnie postać, kształt rzeczy, powierzchowność jej, bie ©cjłalt, baś Sleußere einer ©ad)e. W sakramencie pod osobą wina daje tobie krew', a pod osobą chleba ciało Jezusowe. Sk. liaz. 50 ; pod akcydenty chleba i wina. Sk. Kaz. 282, podstata Illyriis. Cn. Th. Karuk. Kat. 181. wszystkich potraw, na które kto pomyślił; miała w sobie smak kapłuni, krom kapłuna, kuropatwi krom kuropatwy; osoby miała, a istności rzeczy samych nie miała. Sk. Kaz. 281. Za rozkazem Jezusa, i osoba i istność wody, w wino się obróciła; a w sakramencie osoby chleba zostają, a istność się jego w ciało Pańskie obraca. Sk. Kaz. 50. — Pierwej niby trawa zbożna wzehodzi, potym się pokazuje osoba zboża, a zatym ukaże się owoc. Biai. Post. 250. Nać każda w swej osobie różna od drugiej. Cresc. 509. Osoba źrzebców' i źrzebic ku przypuszczeniu do stada, ma być śrzednia. Cresc. 514.— §. Pod osobą, pod pozorem, pod pretextem , unter betu ©djettte, unter betu 33ormanbe. Bolesław lud orężny na wozaeh, pod osobą handlów przedajnych zawieziony, tajemnie do zamku zapuścił. Krom. 351. praetexlu mer-cium. Prywata przeciwnika swego nieprzyjacielem wolności zowie; będąc sama jadowitym nieprzyjacielem braci swej, pod osobą miłości Orzech. Qu. 19. — §. Osoba, gatunek, bie ©attling. Uczynił bóg zwierzęta według osób ich, i bydło i robactwo w rodzajach ich. 3 Leop. Genes. 1, 25. (uczynił bestye według osob ich, bydło i robactwo w osobach ich. 1 Leop.). Wydała ziemia drzewo czyniące owoc i mające nasienie, jedno każde według osoby swojej. 3 Leop.

Genes. 1. Złoto w rozlicznych osobach od nich przyjęli. 1 Leop. Num. 31. (w rozlicznych robotach. 3 Leop.). — c) Osoba, którą kto na sobie ma, funkeya, urząd, który reprezentuje, rola którą gra, 2lmt, ^unctton, ©e* fdjäft baä einer auf ftd) tyat; Ross. juue, (ob. Lice); osoba, rola grająca na teatrze. Granie jakiej osoby, roli Eccl. 4Hueno4xo?K4eHie. Wielką na cię osobę ludzka włożyła jednomyślność; tę masz piastować; personom, partem. Ossol. Sen. 36. Chociaż niektórzy pokutujących osobę niosą, wszakoż one mięsopustne swowojeństwa jawnie wołają, iż to tylko dla obyczaju czynili. Żarn. Post. 100. Uczciwą, poważną osobę na sobie mieć. Cn. Th. OSO-BCA, y, m., osobnik, odludek, osobność lubiący; Ross. ocoöhhkts , yy404tfi ; ein Seutefcfycuer, ber bie ©infamfett liebt. Człowiek pokątny albo osobca. Fredr. Ad. 94. (Croat. oszebuynik idiotes). *OSOBIE, ia, n., powierzchne ciało, osobistość, osoba, figura, kształt, ©eftalt, spcrfonlidjfeit. Bóg, by miał osobie, abo by miał ciało, Jużciby w jednym miejscu pewnie sieść miało. Rej. Wiz. 111 b. — *$. Na ‘osobiu będąc. Eraz.Jez.PS. bności, allein, in ber ©infamfeit. OSOBIŚCIE adverb., osobą, w osobie; Ross. jihuho (ob. Lice), caMOMUHO ; per* fimltd). Osobiście stanął. Tr. OSOBISTOŚĆ, ści, i. ; Rag. sobstvos, posöbstvo, posöbnos, posöbitos ; Croat. oszo-bnoszt, oszobsztvo ; Ross. cymecTBOBame , caMOMnuocTt ; 1 ) okoliczność osobista, tykanie się osoby, bie ^erfön« licfjfctt. — §. Obecność w swojej osobie Eccl. Jiuue-óhirie, perfonltcfje ©egenmart. W sprawach osobistości potrzebujących, natychmiast stawić się mają przed sądem. A. Zatnoj. 1, 82. — 2) Osobistość, powierzchowność , osoba , baź 21enßerltd)e. Osobistość okazała. Tr. OSOBISTY, a, o; Boh. osobitnÿ ; Sorab. 1. perszon-ski ; Vind. perfhonski,

oszobni ; Rag. osobit, posobni, osobni, ossobitni, sobit, sobstvjeni ; Bosn. osobit, osobni; Ross. JHnHUił, caMOMUHbiH ; 1 ) do osoby przywiązany, perfönltcl). Oso-bistemi zaletami są te rzeczy, które w nas właśnie naj-dują się. Zab. 7, 186. Własność osobista wyraża prawo , które ma człowiek nad swoją osobą. Zab. 6, 224. Interes osobisty (prywata) jest największym nieprzyjacielem dobra publicznego. Przestr. 29. perfonlidjeé 3ntereffe, ©igennujj, ©elftftfudjt. — §. Grammat. Wyrazy osobiste n. p. ja, ty, my, wy. Kpcz. Gr. p. 3, 2, pronomina personalia; cf. osobowy; cf. bezosobisty. — 2) Osobisty, w sobie zamknięty, osobliwy, ftt ftd) gefefcrt, fonberkr, leutefdjeu. ( Eccl. ycoóintHMH, na ceóa Ha4ejKHhin sobie ufający). Ludzie często bardziej tego poważają, co oso-bistszy, niż co mądry ; co ponuro patrzy, niż co łagodny i łacny. Lub. Roz. 194. — 5) Osobisty, poważne'j postury, anfcfynltd) non ^erfon. Pan to był osobisty i okazały. Tr. OSOBKA, i, i., dem. nom. osoba; ein $erfönd)en, eine fletnc ober nteblidje $erfon, ein gtgürdjen. I najmożniejsi królowie nago w maluczkiej osobce, jako na piędzi, z matki wychodzą. Sk. Kaz. 615. Piękną do miłostek wybrałeś osobkę. Tręb. S. M. 111. Ta osobka miła jest bardzo. Teat. 7. d, 14. OSOBKI plur. strawa abo życie różne od pospolitego życia drugich , z któremi kto

601

OSOBLIWEK-OSOBLIWY.

OSOBNIE-OSOBNOŚĆ.

mieszka , specyałami niektórzy zowią. Cn. Th., göttj Be* fottberc ©petfen, gecferBiffett. OSOBLĆWEK, wka, m., lekarstwo celne na jednę osobliwą chorobę, Specißcum. Tr. OSOBLIWOŚĆ, ści, i. ; Sorab. 1. pżewoszobnofcź ; Carn. susebnost, posębnost; Bosn. posobitost; Ross. oco-óeHHOCTfc, ocoójhboctł ; 1. samotność, osobność, btC (Sinfamfeit. Córkę na wieży, aby od ludzi widziana nie by/a, chowa/, czemu się ona nie sprzeciwia/a, mogąc sobie spokojniej w onej osobliwości nabożeństwa odpra-wować. Sic. Żyw. 2, 393. — 2. Osobliwsza w/asność, różność; Rag. osóbitós; ba3 Sefmtbere, btc Sefonberfiett, ©onberkrfdt. W osobliwości się kochają ; ich zdanie nie chce się zgadzać z pospolitym innym zdaniem; chwalą to, co inni ganią; ganią zaś, co inni chwalą. Mon. 64, 498, cf. dziwak, dziwactwo. — *$. Liczba osobliwości, oppos. liczba wielości. Farnov. 37. et 3, grammat., liczba pojedyncza, i liczba mnoga, bie einfache 3^1 U. f- W. Po-wo/anie to nietylko s/uży wezwanym w osobliwości, ale i inszym wszystkim w pospolitości. Żarn. Post. 3, 502 b. w szczególności, im ginjehtett, mtgfcblteßltd). W osobliwości « pojedynczo, w szczególności, tnëBefmtbere, ein* jelit. W osobliwości teraz niektóre rzeczy wy/uszczę. Tr. W osobliwości do opisania tej prowincyi przystępuję. Bo-ter. 80. OSOBLIWY, a, e, OSOBLIWIE adverb.{ Boh. zwlśśtnj, zwlaśt; Slov. zw/aśtny, (cf. w/aściwy) ; Sorab. 1. pźewoszobnć, wmszobne, wofebni ; Sorab. 2. wosze-bne; Carn. slastu, slasti, susębnu, posębej; Vind. sufe-ben, pofeben, odfeben, flasten, poliebe, llasti, sufeb, sufebnu; Croat. poszôbni; Bosn. posobiti; Slav. osobito, nâvlastito ; Ross. ocoôhhü ; Eccl. ocockht», n^ŁAipiiin. ; *§. 1 a) jednej osoby się tyczący, prywatny, osobny, pet* fönlidj, eine ^erfon angdjettb /^rinat *. Sad Pański pod/ug pisma jeden jest osobliwy przy śmierci każdego, a drugi pospolity. W. Post. W. 13. Osobliwy list, który od osobliwej osoby, nie jawnego pisarza ręką bywa pisany. Sax. Porz. 95. W takim przypadku, jeśli jest biskupem, ma być złożon , jeśli 'osobliwy cz/owiek, ma być w klątwie. Żarn. Post. 3, 609 b. (prywatna osoba). Nie tak trapi ona nędza, która jest powszechna; jak owa, która jest osobliwa. Bial. Post. 113. Król księdzu to rozkazaZ na miejscu osobliwym, gdzie tylko sam Król by/a ów ksiądz. Gorn. Dz. 151. Na osobliwym miejscu, nie przed ludźmi. Glicz. Wych. G 4. Zapamięta/ego naprzód upominać osobliwie, potym jeśli trzeba i jawnie. Sekl. 76. t. j. osobno, BefonberŚ, aHetn. — b*. Pszczoły nie są osobliwej natury jak ptaki, ale w towarzystwie mieszkają. Cresc. 601. t. j. osębność lubiącej, etnfant, (Sinfamfeit IteBenb; cf. Ross. 4HK0bhhhuK. —¹- \. 2 a) Osobliwy, osobliwszy, różny od innych, różniący się; Befottberer, fottberBctr* Ten wasz pisarz osobliwy też to cz/owiek. Teat. 15, 93. Mogę się szczycić., że mam osobliwszego amanta. Weg. Marm. 1, 11. Dary niech będą, chociaż nie kosztowne, ale osobliwe. Gorn. Sen. 39. Ludzie osobliwi, co się w osobliwości, to jest, w dziwactwie kochają. Mon. 64, 498. Gniewa/by się, gdybym gonie nazwa/ dobrodziejem moim, i jeszcze osobliwym, lubo mi nic dobrego w ca/ym życiu swoim nie uczyni/. Mon. 68, 461. Nikomu z apo-

Słownik Lindeg» iuyd. 2. Ton IIŁ

sto/ów tak osobliwie nie jest poruczony kościoZ, jako Piotrowi. Biał. Post. 411, tak w szczególności, tak szczególnie, wyłącznie; [o üorjüglid;, au3|'cÖließlidj>.— b*. Osobliwy, nadzwyczajny, celny, wyborny; Ross. OTMhHHHH; wrtrefltci), IjenwrftecBenb, oornc^m, cmäerlejeit. Ani to dziwno, że nim co osobliwego uroście, długiego czasu potrzeba. Pilch. Sen. list. 318. W czterech dniach dwu osobliwych synów, już młodzieńców ostradał. Warg. Wal. 185. Przyjechał król na sejm w wielkim poczcie ludzi osobliwych. Gorn. Dz. 43. Ćiało umarłej Barbary Król do Wilna prowadził, mając z sobą dwór osobliwych ludzi i sekretarzów duchownych godnych niemało, ib. 39. Szufladki te z rozmaitych kamieni bvły osobliwie uczynione. Warg. Radź. 4 61. OSOBNIE, OSOBNO ob. Osobny. OSOBNIK, a, m., a) osobca, osobność lubiący; Vind. pofe-bnik, fam fvoi; Ross. ocoóhhkł, qy404iH; etrt eirtfantei SDłertfcB. Osobników, co się do żadnej strony nie przyszyli, słuchać zgoła nie chcę. Jan. [Ag. G b. Osobniki i oderwańce. ib. G 2 b ; {Rag. ósobitnik adhaerens). — b) Theol. Osobnicy, co Chrystusa dzielą, chcąc osobno ciało a osobno krew' jego pożywać. Sk. Żyw. 2, 369. bte unter srçep Befottberit èeftalteu baö ©acrament Behaupten. OSOBNOŚĆ, ści, i. ; Croat. oszebûynoszt; Vind. ofebnost, pofebnost, sufebnost; Ross. ocoóeimocTŁ , ocoóJHBOdb ; Eccl. ocoÓHOCTb, OYH>4Htii£iiNł€; §. 1*. osobliwość, osobliwa własność, właściwość, bte ©igent^ümltc^feit, baö jetffynenbe, bcrô 23efonbere. Wiara moja u ludzi, około osobności dworzan przeze mnie opisanych, tym ważniejsza być może, gdy te rozmowy W. K. Mści posyłam. Gorn. Dw. ded. — §. 2. Osobność, stan osobny, stan rozłączenia, separacyi, bie 5IBge(ortbertljeit, bte 3lBfottberung. Gdzie o wiarę idzie, czy nie lepiej trzymać się w powszechności, niżeli osobności? W. Post. W. praef. Na coż ta osobność pokojów? mieszkanie nie powinno tych odłączać, których małżeństwo skojarzyło. Teat. 34. b, 2. Widzimy tych, którym szczęście p/uży, tłumem przyjaciół opasanych, gdy owi, których szczęście odbiegło, w posępnej osobności chodzą. Pilch. Sen. list. 58. Ubogi w osobności żyje. Mon. 76, 597. — §. Osobność, miejsce osobne, ustronie, samotność; ettt aBgefonberter Ort, SlBgelegenBett, (Stnfantfeii. Panów na osobność odwodził, po jednemu upominał, namawiał. Warg. Cez. 97. (na bok, na stronę). Jawnie odmówiwszy, w osobności pozwoli. Cn. Ad. 304. Nie mógłbym Wc Pani jednego słówka na osobności powiedzieć? Teat. 7. b, 56. Na 'osobiu. Eraz. Jez. R 8. Wczas i pokój w głuchej osobności. Past. Fid. 94. Równi monarchom, równi rządzcom świata, Którym smakuje w osobności chata. Chrośc. Job. 17. Pracuj na osobności, bez zgiełku, hałasu, Trzeba żeby co zrobić, i miejsca i czasu. Dmoch. Szt. R. 18. Uciekam od ludzi, Osobność tylko lubię, zabawa mnie nudzi. Szym. Ś. W. 14. Osobność nie jest z siebie mistrzynią niewinności , ani wieś nauczycielką oszczędności. Pilch. Sen. list. 3, 177. Wielcy literaci więcej osobnością, niż kompanią bawili się. Zab. 12, 263. Ludzie popełniają w kompanii defekta, do których na osobności wielki wstręt mają. Zab. 16, 13. Człowiek stworzenie towarzyskie, z przy-

76

musi

rodzenia osobności nie lubi. Mon. 65, 105. OSOBNY, a, e, OSOBNIE, OSOBNO, *OSOB, (Zab. 10, 49. Koss.), adverb. ; (Boh. osobny personalis, osobne * osobiście, osoba); Boh. zwlaśtnj, zwlaśt, zwlastć, zwlaśtne , naruzno, pauzno; Slov. osobytnÿ, osobitné; Carn. saksebi, suséb , nasamem, narésèn; Vind. ofeben, pofeben, fufeben, sa-febni, fakfebe , vfakfebe , pofiebe, ofebnu, pofebnu, od-febnu, odstrani; Croat. oszebuyni, oszèbe, oszebujno, navlaztitô ; Rag. osobni, osöbit, ossobitni, posóbit, pos-sobno ; Bosn. osobni, osobiti, posobito, na pose, na samo, sa strane ; Bosn. ponase ; Slav. osobit, osimtoga; Sorab. 1. wofebne , woszobnë, woszebi, woszobe, (wo-woszobitnitó separabilis , wowoszobnam separo.) ; Sorab. 2. woszeba , woszebne ; Ross. ocoóbih , ocoóeHHBiii, onpn-MHBIH , OCOÓB, OCOÓO , OCOÓeHHO ; Eccl. OCOGGICG , OCORk, OCOÓHO, n^T>Ai|ikłiT> ; — 1*. osobliwy, nadzwyczajny, celny, przedni; bcfoitber, Jjeworfłedjenb, öorjügltd). Alexander Myszkowski i nauką i urodą i przymioty osobny człowiek. Gorn. Dw. 316. Uliss, kiedy otworzył swe usta osobne, Słowa wypuścił śniegu nagłemu podobne. J. Kchan. Dz.

52.    Osobną w sprawach mądrością oczy na się obracał. Sk. Żyw. 2, 434. Kto chce w czym być osobnym, się długo ćwiczyć. Gorn. Dw. 123. Dwór Maciejowskiego był jedną osobną szkołą rycerskich ludzi. ib. 3. Ludzie nauki osobnej. Modrz. Baz. 21. Była Judyt osobnie pięknego wejrzenia. 1 Leop. Jud. 8, 7. — §. Osobnemu człowiekowi niewolno mścić się krzywdy, musi bieżeć do władzy publicznej. Birk. Zyg. 17. t. j. prywatnemu. —

8. 2. Osobny, odłączony od drugich, befonbcr, abgcfoilbert; floss, otxohcüî. Mamy tarn dwór nasz osobny. Teat. 19, 40. Bardzo rad na osobnych miejscach, dalekich od ludzi przebywał. Sk. Zyw. 1, 509. Czy dziś razem u jednego stołu obiadować chcecie, czy też osobno? Teat.

53,    7. jcber Dcfüttbcrö. Bożnice w Stambule na dziewięciu miejscach położone osobnie. Star. Dw. 9. Daleko ciężej człeka lada kłopot zmudzi, Osobno od przyjaciół, od krewnych, od ludzi. Pot. Arg. 159. (t. j. daleko od nich). Ptaszki precz od nas zleciały, widzieć tylko gdzie niegdzie osobną sikorę. Chód. Gesn. 15. (samotną) Osobno, samotnie żyć, Vind. ofebnuvati ; Ecd. ocoócTBOBaTH, ocoÓHTiica, ye4HHflTHca. Osobno jedzący Eccl. OTMeTOfl-

, KOTopbiM ocoóghho icTE, a He a 4pyniMH. — §. Z osobna adverb., osobno, szczególnie, in3 S3efonbere. Boska moc mistrzuje około wszystkiego świata, i z osobna około każdej jego części. Gorn. Sen. 240. Wydoskonalenie nauk nie zawsze się łączyło z prawdziwą, i z osobna człowieka, i z powszechną narodów szczęśliwością. Zab. 14, 190. Dla dobrego objęcia rzeczy całej , zwykliśmy uważać każdą część z osobna. Gol. Wym. 105.— §. 3. Osobny * pewnej osobie własny, personalis, osobowy. Gn. Th., osobisty, perfonltd), eine ^erfon onge* tycnb. Każdy szlachcic jest wolny co do swej osoby, od podatków osobnych. Pam. 85, 1, 939.

OSOCZNIK, OSSOCZNIK, a, m., apud Venator., 1. co zwierze osocza , obskakuje , ostepuje, okrąża ; ber brt§ 2Btlb etnjttfretfen fudjt, ber ©ilbtretber. Do łasa przyszło pięćdziesiąt ossoczników, aby ostąpili zwierz Królowi dla łowu. Stryjk. 265. Rzuca sie na wytknięte dardy pard zdziczały, Gdy go osocznik na koło otoczył. Chrośc. Luk. 178. Od osoczników lew obstąpiony. Leszcz. Class. 42. Pokryty listem osocznik czuje na dzika. Tward. Daf. 7. Warg. Cez. 142. Glicz. Wych. F 3. Tward. Wl. 20. — 2. Transi. Osocznik, polwarca, obmowca, ożuwca, żwacz; (Boh. sok susurrator maledicus; ob. Sok 2.), ełn 33er* laumbcr. Ktokolwiek sławie drugiego szkodzi, dopuszcza aby go osocznikiem zwano. Kosz. Cyc. 136. Rychlej możemy wierzyć koniowi wykiełznanemu, niż płonnemu słowu którego osocznika. Kosz. Lor. 57 b. Potwarce, oso-cznicy, podszczuwacze. W. Post. W. 3, 443. Osocznicy dworscy jadowitemi języki wiele szkody czynią. Kosz. Lor. 57 b. Jak wiele żałobników i osoczników stoi przed panem, skarżąc na cię o to nierozmyślne włodarstwo twoje. Rej. Post. K k 2., ib. K k k 4. (ob. Osoczyć kogo). 0S0CZNY, OBSOCZNY, a, e, do osoczenia lub obstąpienia zwierza służący, nnlbtretfcenb. Wsi łowcze, jako i wszelakie inne na jakichkolwiek powinnościach zostawione, z włoki po złotemu płacą. Vol. Leg. 3, 50. Za psa osocznego trzy ruble. Stał. Lit. 396. OSOCZYĆ, /. osoczy cz. dok., Osaczyć niedok., ostąpić zwierze, obsko-czyć ; Ross. ocohhtb , ocanHBaTB (* 2. drzewo obłupić) ; Croat. obszochiti, obszächem obretio-, 1. b(lÖ SBtlb umjtngeltt, dnfcfyltejkn. Zwierz osoczony w puszczy, gdy z ostępów zrozumie, że już nie uciecze, na wszystkie się naraża żelaza. Tward. WL 91. Gdy niedźwiedzia osoczy wszystka włość okoliczna , i tu w tył, tu w oczy, zastąpi mu uchody.... Tward. W. D. 205. Kozactwo szalone, jako nawał jaki osoczonych niedźwiedzi, na wszystkie oszczepy darło się i żelaza, ib. 59. Zwierze osoczy wszy myśliwiec, coraz podjazdami przyskwiera mu, aż go ku wnikom nie poprze, ib. 72. Stryjk. praef. — Fig. Żołnierz nasz w cudzej obłąkany krainie ; już go osoczonego i niejako związanego bogowie w ręce nieprzyjaciół podają. Zab. 3, 198. — 2*. Transi. Osoczyć kogo u drugiego * udawać go, potwarz nań rzucić, obmówić; (Boh. sociti conviciari) ; Eccl. HRCOYHTH , NäKaßiiTii ; Ross. oóoaraTB , oóa.irHBaTB ; einen nerlenntben. Faryzeuszowie Jezusa u pospólstwa oso-czyli, jako proroka fałszywego. W. Post. W. 2, 314. Poszedł do Króla, i osoczył je wielą złości. 1 Leop. i Mach. 7, 25. Niewinnie mię ci ludzie osoczyli papieżowi. Biel. Hst. 195. ib. 310. Zęby miał do Króla samego oczy, Najpoufalszych plotkami osoczy. Pot. Syl. 258. Na żadnego człowieka wydanie abo osoczenie jawne, tajemne, podejrzane, nikogo karać nie będziem, aż pokonanego. Stat. Lit. 2 ; Ross. BCMeirb. Szukali, agaby mię w czym podchwycić i osoczyć mogli. Wróbl. 90. Iżem się nie osoczył sercem ani usty, przeto zemglone są cnoty moje. ib. 70; not. «im dłużej człowiek zamilcza grzechy swe»; — t. j. iżem sam siebie nie oskarżył, do grzechów się nie przyznał. 'OSOKA, i, z., doniesienie, skarga, żałoba, ba$ Slngebcn, SInflagen. Ktoby komu z ula pszczoły wydarł, a doszliby go kopą (qu. v.), abo jaką osoką, tedy zapłaci trzy ruble. Stat. Lit. 314.

0S0LIC, f. osoli act. dok., Osalać niedok. ; Sorab. 2. wo-szolisch; Bosn. osoliti ; Vind. ofolit; Croat. oszolyüjem;

że ospa początek swój miała w Arabii». Szczepienie ospy, variolarum inoculatio. Perz. Cyr. 2, 126. Dobra ospa, zła ospa. Krup. 5, 332. Dobra ospa podług'zwyczajnego biegu czasu, stajania swoje odprawuje. Krup. 5, 332. Ospa fałszywa, ib. 335, Sßiitbpocf en ; Ross. ionyxa. Ospę teraz ledwo nie każdy człowiek odprawić musi. Haur. Sk. 417; (y ind. ofepizhuvati). W zaszczepionej ospie najwięcej dwóchsetne dziecię zginie; w zwyczajnej najmniej ósme. Karp. 4, 128. Ospa krowia albo ochraniająca. N. Pam. 20, 195; Boh. krawinka krowinka, Entblättern, @d)uj$blattern. — 3. Ospa Francuzka. Min. Ryt• 3, 236. m., który osala, ber ©aljer, 33efaljer; Ross. franca, bte ftranjofen, bte Suftfeucfje. Dworska ospa. Pot.

Rag. ossolitti; Ross. ocomtl, ocoiflTb; a) dobrze solą zaprawić, przesolić; ftarf fallen, über unb über faljen, »er* faljen, propr. et fig. Frasunki tak osolą te bogactwa, iż ich po chwili, jako niestrawne potrawy wyrzuca drugi. Birk. Syn. Kor. B 4 b. (cf. opieprzyć). Transi. Osolić co dobrze, drogo zapłacić, treuer beseelen; (Vind. ofolen, drag, drageten » drogi). Sędziami czynili tych, którymby abo życzyli, abo którzyby im to dobrze osolili. Modrz. Baz. 374. Prov. Osoliłeś, by Pragę. Rys. Ad. 52.? — b) Transi. Osolić kogo * oskarżyć bardzo, naskarżyć na kogo, odnosić kogo. Cn. Th., eilten Ijart anflagen. OSOLICIEL, a

COIMblUHKS.

OSORYA, yi, z. ; herb, koło złote, u którego dzwona je-

Pocz. 539. Tęskliwa duma chorego żołnierza na kwar-cianą ospę. Kchow. 157. (cf. kanoniczy katar), dnego w górze prosto niemasz , a miasto niego miecz OSPALCA, y, w., OSPALEC, Ica, m. ; Boh. ospalec; Slov. na tym miejscu otłuczony ; w hełmie trzy pióra strusie;    spółek; Vind. salpanez, safpajavez, driemavez, driemlo-

Starzą go niektórzy zowią, inni Poświstem. Kurop. 337 ;    vez ; Ross. coimiBeifL, nona , xomjikî ; ospały człowiek ,

ettt SBappen.

OSOWIAŁOŚĆ, ści, i., smutna postać by sowy; traurige gtgur, traurige SJîiene, Unntutfj, Unluftigfeit. Osowiałość zwierząt, opuszczenie się, spuszczenie skrzydeł, postać nędzna. Włod., ba$ $ängenlaffeit ber glügel, malus habitus pecudis et hominis ex frigore, famé, sordibus. Cn. Th.

OSOWIEĆ, f. osowieje neutr. dok., obwiesić skrzydła, smętnym być, nieochoczym, melankolicznym, cf. osępieć; bte §lügel Rängen laffen, unluftig fep, ben Eopf (längen, eine traurige letbenbe 3JHene liaben, ntelancfyoltfd) fepn, de avibus, animalibus, et de homine. Krogulec, gdy będzie smutny, osowiały, znakiem, że chory. Haur. Sk. 270.

W tym zachoruje sokoł bystropióry, obwisły skrzydła, łeb mu osowieje. Kniaź. Poez. 5, 105. Koń, jakby nigdy nie on, tak właśnie osowiał, Spuścił oczy, wyrzucił grzywę, karki schylił. Pot. Jow. 47. A Waszmość czemu,

Mospanie Skarbniku, Tak osowiałeś ni kapłun w kurniku?

Bratk. C b.

OSOWY, a, e, od osy, äßefpen « ; Ross. ochhuä. Osowe gniazdo, Garn. osinâk, vosinek ; Rag. ossignâk; Croat. oszinyak.    «

OSPA, y, z., 1*. osypka, omasta, tłucz, far caninum. Cn.

Th., baê ^unbefutter, bie ©djlampe, baó ©efdjlampe; (Sorab. 1. woméschk ; Carn. mćkine). Doprosić się nie mogę, o ospę i baranie nóżki dla psów. Teat. 19. b, 28. —

§. Młynarza, iż trudno dojrzeć, gdzie młyn nieobecnie miele, tam kmiolki na ospy lepiej postanowić. Haur.

Ek. 42, ©iflüttgetretbe; Vind. efhbizhje, fvierna reja, ob.

Osypka.— 2. Ospa; (Boh. oseypka, spala; Slov. sypani-ce, détinske nćśtowice ; Hung. szeplök ; Vind. ofepniza, ofepnize, ofepiuze, kosike, (cf. koza) ; Carn. kosę, blêki,

(cf. *flak); Sorab. 2. póki; Sorab. 1. tżerwene moze[; Croat. kozicza, kozicze, kozę, bobinka; Dal. kozjache, oszpice; OSPANE n. p. potrawy, ob. Osypać. OSPIANY, a, e, ospo-Bosn. ospięe, osapnięe, scesce (cf. szyszka), barsce, bo-ghigne , kozjaccje ; Slav. kozjacse; Rag. ospina , óspize , óspine, scesce; Ross. Bocna, ocna). Ospa, ospice czerwone, pożarnice, (cf. krosta), bte prüfen, bte Slattern.

Z wschodnich zaraza stron do nas przybyła, Ospa, nie-chronnym co jadem zniszczyła Domów pociechy, narodów nadzieje. Zab. 10, 382. Kniaź., not. «mniemanie jest,

leniwiec, gnuśnik, ein fdjläfrtger träger SDïenfcJ), eine ©djlaf* ntüije. A my co czynimy leniwi ospalcy! czemu się wżdy nie wzbudzamy! Sk. Żyw. 1, 16. Wstańże zaraz gnojku, ospalcze! Opal. Sat. 8. Idź ospalcze do mrówki; ucz się przezorności na potym. Kras. Pod. 2, 256. Pilch. Sen. list. 2, 563. W rodź. żeńsk. OSPAŁKA, i; (Boh. ospalkyné); eine ©djlaferinn. OSPAŁOŚĆ, ści, i., OSPALSTWO, a, 7t.; Boh. ospalost; Vind. safpanost, pofpanost ; Ross. coh-ÆHBOCTb ; nimia ad somnum propensio. Cn. Th., bte ®d)laf< fudjt. — Transi. Gnuśność, lenistwo, ©djläfrigfeit, ftflul* teit, ïrâgteit. Lenistwu i ospalstwu dobry czas poświęcać. Pilch. Sali. 8. Nie kochaj się w ospalstwie, byś snadź nie zubożał. Radź. Prov. 20, 13. Wstań więc, i nie leż dłużej w ospalstwie niegodnym. Dmoch. II. 2, 170. Stanął w pośrzodku waleczny hetman, aby pozostałych żołnierzów z ciężkiego ospalstwa wzbudził. Pociej. 386. OSPAŁY, a, e, OSPALE adverb.\ Boh. ospały, ospale; Slov. ospanliwe; Vind. safpan, polpan, driemliu; Slov. sanan ; Sorab. 1. Iparnó, fparny, zafparny; Ross. coMHBbiH, cohhlih. Wiele abo łacno śpiący, somniculosus. Cn. Th., fdjlctffücfyttg, »erfdjlafcn. Ospały, jak szczurek śpi. Cn. Ad. 794. — Transi. Gnuśny, leniwy, fdjlafrtg, faul, träge. Dormitator, śpik, ospały, t. j. niedbały w swych rzeczach. Macz. Wasze życie pędzicie w letargu ospale, Zycie skończycie, ze snu nie powstawszy cale. Zab. 15,

101. W domu go nigdy nie trzyma wygoda, woli być mężem , niżeli ospałym. Jabl. Buk. C. Szukać będę nie-ospale. Pieśń. Kat. 100. OSPANIE, ia, n., ospałość, gnuśność, nieczułość , letarg, bte ©djläfrtgfett, Sîa^lâfîtg* fett. Za Stefana Polak, jakoby się z głębokiego porwawszy ospania, za walecznym Panem walecznie szedł. Swad. 1, 15. Fredr.

wy, od ospy, ^tnfen *, Glattem * . Do szczepienia trzeba się starać dostać dobrej ropy ospianej. Perz. Cyr. 2, 126. Pęcherzyk ospiany. N. Pam. 20, 201. OSPICĄ, plur. OSPICE, OSPICZKI, a) kur, odra, pożarnice. Ern. 684. Boh. ospice, osutiny ; Sorab. 2. marżle, wofpicze; Vind. lezhize, lezhe, fnemeze, maroga; bte SDîafem. morbilli, gatunek gorączki z wyrzutem drobnym, mniejszym od

604

OSPIESZAŁY - OSROŻYĆ.

OSROŻYĆ- OSTAC.

ospy. Krup. 5, 341. Leczenie kuru czyli ośpiczek, ośpic, Osrożone umysły. ib. i, 389. Owe złośliwe ducby żwawą jest jako i ospy. ib. 446.—    b) 'Ospice    czerwone, pierz-    i osrożoną dotkliwość swą, ^ nieraz pomyślnie wyraziły,

chnice. Cn. Th., ospa, bie    bie    Slflttern.    Ospice    Pilch. Sen. łask. 91. OSROŻYĆ się recipr., srogim się

łuskawe, owcze, SBinbpocfen.    Tr. — c‘)    Ospice,    krosty,    stać, roilb werben, ergrimmen. Bardziej się na nich osroży,

w ogólności, flattern. Wpadła w niejaką    chorobę,    w któ-    gdy ich mało zobaczy. Pilch. Sen. łask. 76. — Transi.

rej wszystka ospicami osypana była. Wys. Kat. 59.    Gdy się    słońce w południu upałem osroży. Hor. Sat.

'OSPIESZAŁY. Tr., ob. Opieszały. ‘ÓSPŁYWAĆ, ob. Opływać.    216. t. j.    dokuczy, piecze, skwarzy.

OSPOWATY, a, e, — o adveib., a) ospę mający, bte ^5oc* OŚRZENIEĆ, OŚRZON1EĆ, f. ośrzenieje neutr. dok., śrzo-fen ^abenb, blatternb. Do zaszczepienia ospy bierze się    nem być obsypanym, (cf. oźrzenieć. Tr., Osędzieć qtu

ropa z ospowatego, żadnym złym chorobom niepodległego.    t>.) ; bereift werben; Vind. obflaniti; Ross. HiMHBtTL, 3a-

Krup. 5, 340. — b) Na twarzy ospowaty, potfettuarbtg,    jnuHBtTB. Pruinosus, pełny śrzonu, ośrzeniały. iłącz.

pocfengrübig ; Vind. pikast, ofepnizhen, ofepnizhast, pe-    OŚKZENIĆ, OŚRZON1Ć act. dok., śrzonem obsypać, be*

gast, cf. piegawy; Ross. paóbiH, paóoBaTHii, ncpaótjuH,    reifen, mit 9îeif befchütten.

mepÖHHOBaTbiö (cf. szczerbaty), ina4poBHTuS. Człowiek ‘OŚRZOD n. p. postu. Biel. Św. 238 b. Ośrzod lata. Syxt. bardzo ospowaty czyli dziubaty Ross. iua4pa. — Aliter:    Sk. 129,    ob. Pośrzod. OŚBZODKA, i, i., OŚRZODEK,

Ospowata twarz, francowata. Pot. Jow. 200. OSPOWACIEĆ    dka , m.,    wewnętrzna część w śrzodku, ba3 3nrucnbige ilt

nijak, niedok., dziubacieć, stawać się ospowatym, podeń«    ber SDîitte.    Wołki same ośrzodki zboża zjadają. Kluk. Rośl.

gritbtg werben ; Boss. paóiTb. nopa61m>. OSPOWATOŚĆ,    3, 238. — Ośrzodek chleba, miąksz śrzodkowy, bie Srob*

ści, z., dziubatość, bie <pocfengrubtgfeit ; Ross. paóocTŁ,    frurne, ber inwenbige weictye îfieil beä S3rotö ; O b b. bie

paóOBarocTb, paÓHUM. OSPO WY, a, e; Ross. ocneimbiîi;    ©d)WoHe; Boh. strjda ; Vind. ferdiza ; Garn. serdiza, sre-

od ospy, Joelen » . Ospowa zaraza. Krup. 5, 530 , bie    diza ; (ossrędk lira media agri) ; Bosn. sridięa od kruha,

^odeitfeuc^e. Ospowy dołek, Vind. pika, ofepnizhen sna-    sridina , pupa, pupięa , mekota ; Croat. mehehina kruha;

nik', Boss. ma4pHHa, me4pHHa, me4pHHKa, mepÓHHa,    Slav. sridina ; Ross. mhkhutl, mhkhiiicki». Ośrzodka w chle-

mepÓHHKa, paÓHHKa. Ospowe krosty. A. Pam. 13, 69.    bie wielkim bywa niewypiekła. Cresc. 158. Blachę po

(dislng. Boh. ospowy piat płaca w zbożu ; ob. Osep ,    każdym kupersztychu wybiciu , zaraz trzeba śrzodkiem od

osypka).    chleba rżanego, to jest, ośrzodka chlebową wytrzeć, flaur.

OSPRAWIEDLIWIĆ cz. dok., usprawiedliwić względem cze-    Sk. 376.    Indyczęta żywią jajami twardemi, pokrzywami

go, rechtfertigen in Slnfelmng einer 23efdmlbigttng. Obwini-    i ośrzodkiem chleba siekanemi. Zool. 238.

wszy, osprawiedliwić się nie dopuszczają. Obr. 2.    OSSAĆ , f. ossie act. dok., Osysać niedok., Ossać się recipr.,

OSPRObNIĆ, /. osprośni act. dok., sprośnym uczynić,    nassać się aż do nadęcia; Boss. oócocaTb, oócacbiBaTb ;

onieczyścić, oszkaradzić,    machen, Dcrtutreinigen. Wsze-    Eccl. ocucało; ftd) anfaugen. Trzeba, aby dzieci z matek

teczeństwo, które dom królewski plugawiło, osprośniło    swych nie ossały zbytku. Gost. Gor. 130. Lepiej potro-

wkrótce stolicę i całe państwo. Staś Kum. 2, 122.    sze dziecię karmić, albowiem ciała tak ossałe puchną a

OSRAĆ, f. osra act. dok.\ ofejdać, befchcipen. Pot. Jow. 2,    nadymają się. Sienn. 464. Spicz. 185. — Fig. Choć mu

32. Boh. neradili, neradjm ; Vind. ofrati ; Carn. osiram ;    dokucza oskoma, już ją spluwał nieborak, już ją i osy-

Ross. OKaabiBaTb. Byś miał i burmistrza brata, Ruszysz    sał. Pot. Arg. 697.

zamek, osrasz kata. Rej. Zw. 237. dostaniesz się pod 'OSSOCZNIK, ob. Osocznik, osoczyć. ręce katowskie.    'OSTAĆ, ostał, f. ostanie inlr. dok., Ostawać, ostaje nie-

OSREBRZYĆ cz. dok.\ Vind. prefrebrati, ofrebrniti; Ross.    dok., (cf. et distng. obstać, obstoję); (Boh. ostati, osta-

ocepeópuTb; Eccl. ocpeópaio; w koło posrebrzyć, untfil«    wati; Sorab. i. wostanu, wostanem, wostahwam, zwo-

bent. Osrebrzony Sorab. 1. woszlebornenć.    stahnu; Rag. ostatti, izostatti; Bosn. ostati, ostajati,

OSROMOCIĆ, f. osromoci act. dok. ; (Vind. oframotiti, ob-    izostóti ; Slav. ostati; Vind. ostati, ostał, ostónem, osta-

Iramuvati, obframotiti, fmirjati, oframuvati, saframuvati ;    jati, zhief ostat, prebyti; Carn. ostajam ; Croat. oztati,

Croat. oszramochûjem, oszramotenye ; Bosn. osramotiti ;    osztajém, osztalszem); zostać, bleiben, Übrig bleiben. Po-

Rag. Osràmiti, osramotitti); zhańbić, bezecnym uczynić,    tomkowie, którzy po rodzicach ostawają. Sax. Art. 2.

einen befchimpfen, fchimpfltcb behaitbeln, fd;ćtnben. Perpenna    W Hiszpanii wiele narodu Gotskiego zostało, posiadło,

po śmierci od Papiusza osromocony był. Warg. Wal. 94;    i ostało i są. Biel. Św. 62 b. Wszystkie rzeczy ciepłem

( Slav. osramotjen ; Eccl. ocpaMOineHŁ, 6jiy404’feaHieM’B    swym przyrodzonym stoją dotąd, póki go ostaje. Syxt.

OCKBepHeHi ; cf gwałcić). OSROMOCJC1EL, a, m., który    Szk. 124. (póki go stawać będzie). Tu już żaden plac

osromoci, ber Sefchimpfer, Seruitreiniger ; Vind. oframota-    nie ostanie wątpliwości. Krom. 7. (Rag. ostaali; Croat.

vez, saframuvauz; Rug. osramotitegl, ozkvarnitegl ; Croat.    osztali reliquus, osztala caetera, ob. Pozostały). — §.

oszramotilel.    Ostać czym « zostać czym, ctmcrô merbCtt. Jeśliby z ksią-

OSROŻ) Ć, f. osroży act. dok., Osrożać niedok., srogim    żąt Mazowieckich który nic potomku męskiego nie od-

uczynić, podburzać; graufant machen, milb machen, aiifbisn*    umarł, po nim Kazimierz dziedzicem miał ostawać. Krom.

gen, tit £)arntfch fagen. Byka kolor czerwony poburza, a    357. — *§. W naukach kochać się nie ostawajmy. Star.

lwa biała chusta osroża. Pilch. Sen. gn. 355. Często pi-    Ref. 33. t. j. nie przestajmy, mtr motlen nicht aufhören,

jańslwo osroża i rozżarza umysł. Pilch. Sen. list. 2, 371.    bte Sßtffcnfch. in lieben. OSTAĆ się, ostał się, ‘ostojał się,

ostàtak ; Croat. osztanek ; Eccl. ocTaHOKŁ, OdaTOK’B. Biada mnie ! żem jako ostanki po sprzątnieniu owoców letnich. Dambr. 107. (wyrzutki). W Tauryce dziś jeszcze są ostanki Getów. Slryjk. 41. Któż pomni teraz We-jentów, żeby kiedy byli? co za ostanki, abo co znak ich? Fallis. FI. 25. (cf. ślad, oślada). Ostanek jego zginie do szczętu. Budn. Num. 24, 20. Żarn. Post. 3, 565 6., (Eccl. odaHKH, moi|ih relikwie). — OSTANOWIĆ, f. ostanowi act. dok., Ostanawiać niedok, obstawić, nmftecfen, nmfejjcn, umherfteHen, nm etwaó herumftellen. Jelenie ostanowi parkanem w kniei. Chrośc. Luk. 118, (cf. osoczyć). — Fig. mor. Abyś się Pana wiernie rozmiłował, a osta-nowił w nędznym przybytku duszy swej społu z Ojcem i Duchem ś. Rej. Post. B b 1. zamknął, objął, umie-

f. ostoi się, recipr. dok., Ostawać się, ostaje się niedok. ;

Boh. ostati, ostogjm, obstati, obstâl, obstogjm ; \ind.

•bstati, ostati, stanoviten biti, stanovitati, obstanovali;

Ross. OCTaTbCfl, OTCTOflTfc, OTCTaHBaTb, OTCTOflTŁCa, yCTO-»Tt, yciaHBSTb ; utrzymać się stojący, utrzymać się na nogach, ftcfy fiefienb erhalten, ftc^ auf ben Seinen aufrecht erhalten, (cf. et distng. obstawać;. Gdy zwycięzki wieniec przy tobie zostanie, a przepijania twego z nóg zwaleni wzbraniać się będą, gdy się jeden z całej biesiady osto-isz, przecięż beczka ci weźmie pierwszeństwo. Pilch. Sen. list. 2, 370. — $. Otrzymać się, osiedzieć się; ftd) bety etwa« behaupten, habet) bleiben, oerbleiben, ftd) erhalten. Osta-wam się gdzie, abo przy czym, persideo. Cn. Th. Nie ©stoisz się, non consistes illojudice. ib. Retinere jus, ostać się przy swym. ib. Ostoję się na miejscu swym bez was, ścił, ulokował, byście też dobrze wy wszyscy poginęli. Orzech. Qu. 78. OSTĄP1Ć, ob. Obstąpić.

Jeśli dom prywatny bez mądrego gospodarza, lodź bez OSTARZEĆ, nijak. OSTARZYĆ się rec. dok., Ostarzać się zdatnego sternika ostać się nie może, a jakże się królestwo    niedok., obstarym sie stać, przystarszym być, dltlld) wer*

©stoi, bez zdolnego do rządu pana? Nar. Hst. 14-, 102.    ben , etwa« ölt werben, oeralten; Sorab. 4. wostaru; Vind.

Wie foU eilt 3ïetd) befiedert ? Dom rozdzielony przeciwko so-    ostarit, ostaritife, postaritife; Dosn. ostariti, ostarriti,.

bie, nie ostoi się. Radz. Math. 12, 25.. Już po moim    oveksejatti, (cf. wiek); Croat. osztarûjem, oztaralszem ;

królestwie, już było nie moje, Ginę, trudno się oprzeć;    Ross. ocTapiit. Zatrzymywał żołnierza, ażby się była

już się nie ostoję.    Min. Ryt. 2, 275. Ta    wasza cerkiew'    żarliwość    ona i    szaleństwo dzikiego nieprzyjaciela osta-

żadnym sposobem    ostojeć się nie może    bez widomego    rżała. Fallis. FI.    121. Ostarzałe i ogromne buki.    Pot.

pasterza, jako się ostoi cerkiew' powszechna. Smotr. Ex.    Arg. 377. Czemuż wy niższego wzrostu, a niźli przod-

56. Ten domysł ostać się, ani ujść za prawdziwy nie    kowie ; a którzy po was mniejszego, niźli wy, jakoby

może. Salin. 4, 411. Ostoi się, chociaj bywa zniszczona    już ostarzałe stworzenia i przemijające czerstwość młodo-

prawda. Gil. Post.    232. Ostoi się to przy    mnie; devolve-    ści. W. 4    Ezdr.    5, 55. Zebr. Ow. 168. Przestaną o    tym

tur ad me, ad me perveniet. Cn. Th. t.    j. będzie się o    powiadać,    gdy się już ona rzecz *ostare. Eraz. Jez.    F f

mnie opierało, btej5 fommt ttod) in meine ©cwalt. — §.    5 6. (ostarzeje).

©rtrem, ba§ 2leu$erfte; (Ross. upali, Kpaeic&, KpanineicB, KpaÜHOCTX, cf. skrajność). Z jednej ostateczności wpadasz w drugą; jak zbytnieś go kochał, tak zbytnie chcesz nienawidzieć. Teat. 22, 141. Żadne rzeczy do ostateczności posunięte, trwałemi bvć nie mogą. Gaz. Nar. iy 150. OSTATECZNY, a, e, OSTATECZNIE adverb., ostatni, lefct, ńltjkrfh Vind. fliedni, pofliedni, zadni, fliednu, nafliedne, k’fliednem, (ob. Śledny, pośledny, zadny);, Ross. ocTaTOHHUM, KpaiiiiŁiH (ob. Skrajny), KpoMtuiHWił,

dla smrodu.

hält« tttcmanb

OSTAFI - OSTANĘK.

0STAN0W1Ć - OSTATEK.

605

Ostać się gdzie, osiedzieć się, zostać tam, mieszkać dłu- OSTATECZNOŚĆ, ści, i., ostatni stopień wysunięcia, ba« go, mieszkanie zasadzić, osieść; lange bleiben, »erbleiben, wogten bleiben, ftd) nieberlajfen. Ostać się tam dla smrodu nie może ; nie ostoi się nikt przy Cn. Th., e« bleibt bort niemanb lange, lange ait«. Gdzie rozkoszy panują, tam się cnota ostać nie może. Bardz. Fars. 37. Lubieżność z cnotą się nie •stoi. Cn. Ad. 455. fie »ertragen ftd) niât mit einanber.—

Ostoję się przy tym , com mówił, dowiodę tego. Cn.

Th., id; bleibe bei) meinem Sajje. Nie ostał się w obietnicach, non praestif.it promissa. Krom. 403. promissis non    KBaÖHe. Przyszedł dzień ostateczny i czas opłakany Tro-

stelit, er fiat fein Sßerfpredjen rndjt gehalten. Na sądzie osta-    jańskiego królestwa; byliśmy Trojany. A. Kchan. 41. Sąd

tecznym człowiek się przy swym, jako robił, ‘zostoi    ostateczny. Sk. Kaz. 4. ba« jńngfte @crid)t; (Vind. poflie-

(ostoi) Sk. Kaz. 4. na tym skończy, przestanie; e« bleibt    dni den, fodnji den « sądny dzień). Ostateczna świątość,

mit i^m bet) bem, wie er gefianbelt fwt. — §*• Książę po-    którą Świętym olejem, albo ostatecznym pomazaniem zo-

rażon od Bolesława, ledwo uciekł, i nie 'ostojał się aż    wiemy. Hrbst. Nauk. Z 7. (ob. ostatnie namazanie). Dziś

w wielkim Nowogrodzie. Slryjk. 156. t. j. nie zatrzymał    mu już ostateczne posługi czyniemy, Dziś to szlachetne

*ię, nie oparł się, nie stanął; er machte llidjt eher £mlt    ciało do grobu kładziemy. Groch. W. 2. Konradyn, osta-

*uf ber gludjt, a!3 in 9?omogrob. — *§. Niech vsię napój    teczne Swewów książę. Birk. Zamoj 29. Zguba ostate-

ostoi. Tr. t. j. ustoi ; ob. Ustać. ftd) fefjen.    czna Eccl. KhceroyiuiTe.AhCTKO. OSTATECZNIE adverb.r

OSTAFI, jego, m., imię staropolskie, Eustachius. Jabl. Her. ostatni raz, ptm lebten SJîal. Niemasz cię już; tobie te-Zywot ś Ostafiego, poema Jabłonowskiego.    raz ostatecznie dzwonią. Groch. W. R 4. Proszę mi

*OSrANECZNY, a, e, ostateczny, ostatni, ber le^te. Ja Je-    ostatecznie i wyraźnie odpowiedzieć. Teot. 24. c, 18. t.

howa , pierwszy i *ostaneczny ja jestem. Budn. Jcs. 41,    j. finalnie, (cf. zawity); abfchlüfilich. Ostatecznie gubiący;.

4. “OSTANEK, nka, m., ostatek, reszta, ba§ Ueberbleib«    Eccl. BhceroyąjnenMiT., Snbst. KhceroyKHTe.AK, tak że już

fel, ber îîeft; Carn. ostanik , ostanki, osstanki; Vind.    ratunku nie masz. OSTATEK, tka, m.; Boh ostatek, po-

ostanik, ostanstvu, sadostanik, ostajezhna; Rag. ostànak,    siez, posledek, (ob. Pośledź , pośladek); Vind. ostanik,,

zhrefostrva, shefostanik, ostanki, ostalu, pobrank, ostań-    Ross. 4yxOBHaa. Ostatni do kościoła bywa, co pod

stvu, ostajezha, sadostanik , sraga, sragiza ; Croat. oszta-    dzwonicą mieszkiwa. Cn. Ad. 795, Ostatni nie ma po-

nek; Dal. ostało ; Rag. ostatak, izostajak, ostànak; Dosn.    chwały, podczas hańby godzien, ib. Bodaj wrzód w

ostak, ostatak, ostało, ostaçi, ostavçi, mrrive, (cf. mie-    nogi, kto ostatni, abo kto zostanie. Cn. Ad. 796. —

rzwa) ; Sorab. 4 powostahnka, powostahnki, zbotk, (cf.    §. Ostatni, najnowszy, n. p. Te damy nic cierpieć nie

zbytek, zbywać); Ross. ocrait, ocTaTOK’B, ocTaioqeK'L,    mogą, coby nie było podług mody ostatniej. Mon. 67,

ÆocTajiL, oÆOHfce, (MOHbHue; Eccl. octaht»kt,, ociaimu,    623. nad) ber lebten, ober neueften SDîobe. — §. Ostatni,

OCTAT&ki; ostanek, co ostało czyli zostało, oszczątek,    sam jeden jeszcze resztujący, już więcej prócz tego nie-

reszta, bag UeBerbletbfel, ber Sfteft. Miłoby mi dzielić z nią i    masz, allem ttodj übrig, lejjt. On kiedy go widzi w bie—

ostatki majątku mego. Teat. 22. c, 33. Bogu poświęcę    dzie, toby mu ostatnie dał. Teat. 54. c, 2. t. j. ostatnie

mdłe zgrzybiałej starości mojej ostatki, ib. 50, 9. Osta-    pieniądze, ostatki majątku, ostatni grosz, er ntodjte tljnt

tek rzeczy najpodlejszy, ostatek niestatek. Cn. Ad. 794. beit lebten $eEer geben. Ostatnim (sc. psem) gonimy. Teat. (cf. szary koniec). Ostatków zbieranie w winnicy, ra-    4. b, 56. t. j. już z nami do ostatniego przyszło, już się

cematio. Cn. Th. Kości i inne ostatki świętych ludzi,    nam przebrało, resztą gonimy; mir ftttb Ottf bte Sîetge ge*

relikwie. Karnk. Kat. 501. Reliquiae, słowo₍ łacińskie    fommett, Ijalmt feine Sftejfottrceit tnefjr. Na ostatnią przy-

rozumie się ostatki, a ostatki ludzi świętych. Żarn. Post.    szło * o reszt idzie. Cn. Ad. 536. eg tft atlfg aujkrfle ge»

3,    534 b; Eccl. ocTamm, moi|Iii. Ostatek gąsienicy zja-    fommett; (cf. na hak przywiedziony). — Ostatnia to rzecz,

dła szarańcza, a ostatek szarańczy zjadł chrząszcz. W.    wymawiać miłość kobiecie, która przestaje kochać. Teat.

Joel. 4, 4; not. «czego nie dojadła gąsienica«. Ostatek    9. b, 84. Już to ostatnia, gdy do Zaporoża żebrać rady po-

świnie wyryły. Rys. Ad. 52. Uderzyli na nich; wielu    ślemy, jeszcze ostatniejsza, gdy do Krymu. Dirk. Zyg. 31.

ich poranili; ostatek pouciekało.    Sk. Zyw. 4, 48.    t. j.    Nie już ostatnia *    nie już stracona, jeszcze nadzieja jest.

reszta, bte ttebrigctt. Ostatka    się    domyślaj. Cn. Ad.    794.    Cn. Ad. 604. eg    tft ltodj ntdjlt gan$ aug, eg tft ttodj ntcljt

O wy ostatkowie Judcy, Pan    do    was mówi. Radź.    Jer.    alleg verloren. —    Ostatni - najwyższego stopnia doszły,

42, 9. t(ir Uebcrbletbfel 3ubfl’g.    Na    ostatek przyszedł    też i    semper in malam    partem, najgorszy, außerft, tttt ÇÔdjffett

on ostatek panien, mówiąc: otworz nam! 1 Leop. Math. ©rabe, (cf. ostateczność). Naród nasz zbliżył się nad 25, 14. (i one pośledniejsze. 3 Leop., ostatnie). — Do    przepaść swej zguby, po szczeblach    aż na samo dno

ostatka* do ostatniego stopnia, wcale, gdttjItcJ), oofltg.    ostatniego poniżenia zstąpił. Pam. 83,    4, 234. On mię

Nie będę do ostatka rozpaczał. Koił. List. 4,40. — Na    do ostatniej złości przyprowadzi. Teat.    55. b, 49. Pra-

ostatek, w ostatku, w reszcie, z resztą, cf. na koniec    wie ostatnią a opłakaną cielesnością bawił się. Warg.

końców, übrigens, enbltd), julejjt; (Slov. na ostatek, na    Wal. 222. Będę cię miał za ostatniego, jeżeli się ze

ostatku; Sorab. 2. na szletku, na poszletku; Sorab. 4.    mną nie wybijesz. Boh. Kom. 4, 242. t. j. za ostatniego

nayposzledć, nêhdé yacż, todż yacz; Carn. sadnezh;    tchórza, kpa, gałgana etc.; fur ben fd)led)łefteit ifterl. Osta-

Vind. ostanezhnu, ostaunu, sa ostalu, poostaunem, zhef    tnie śrzodki, sposoby, rzeczy, rady * desperackie, najgor-

tu; Croat. zadnylch). Na ostatek, zamykając list, życzył    sze, bte an^erften oerjmetfelfłen SJHttel. Czyż już na żarnu wszego dobrego. Baz. Hst. 264. Był on mądry,    wsze nieszczęśliwy kogo raz dolegliwość zatnie, Czyż dla

rozsądny,— w ostatku wielce dzielny mąż. Ustrz. Kruc.    tego ma brać śrzodki przed się ostatnie! Zab. 44, 152.

2, 400. OSTATNI, ia, ie, OSTATNIE adverb. ; Boh.    Tonący ostatnich sposobów się chwyta. Teat. 43. e, 65.

ostanj, ostatnè ; Slov. pośledni, (ob. Pośledny) ; Carn.    (cf. brzytwy się chwyta). Idź i spraw do obrony lud i

sadn, (ob. Zadny)i; Vind. fliedni, pofliedni, sądni; Sorab.    do odsieczy, Opuszczony chwyci się    i ostatnich rzeczy.

4.    poszleni; Sorab. 2. szledni, szlëni ; Slav. poslidnij ;    Min. Ryt. 4, 447. Do ostatniej rady    się udać. Cn. Ad.

Eccl. OdaTHHH ; Ross. KpaHHÜt, 40CTaJH>HMH, KOHe^HUH,    499.    — Ostatnie adverb., ostatecznie, ostatni raz, final-

(ob. Konieczny) ; na końcu idący, po którym już nikt nie    nie,    kończąc; jum lejtfeit 9)?al, ganj au§fd)lfepci), ooUtg.

idzie, lejjt, ber bie bag leljte.    Nie    jest ostatnim, chociaż    Wespół leżąc ostatnie oczy obracali, Wespół oba i dusz

za pierwszym lub drugim idzie. Klecz. Zdań. 87. Pier-    swych kochanych zbywali. Otw.    Ow. 226. Bodajbym

wszą ta i ostatnia będzie prośba moja. Bardz. Trag. 499.    pierwej ostatnie skonała, Niżli nowiny takiej doczekała.

64.

Ostatni raz ci mówię, ustąp' z oczu moich. Teat. 45. c, J. Kchan. Dz. 220. OSTAWAĆ, ob. Ostać.

Ostatniego dnia zawzdy czekać człeku Trzeba, ni 'OSTAWIĆ, f. Ostawi act. dok., Ostawiać, ostawuje niedok.; żaden może przed skończeniem wieku I ostatnim po-    Boh. ostawiti, ostawowati; Sorab. 4. wostawisch, wosta-

grzebem, szczęśliwym być zwanym. Otw. Ow. 407. (t. j.    wiam, wostawam, wostaham, wostam, wostahwu ; Croat.

przed zgonem, przed śmiercią). Wszystkiemu dzień    oztaviti, oztavlyam, osztavlyam ;    Bosn. ostaviti ; Dal.

ostatni wyznaczony. Ossol. Sen. 43. Ostatnie namazanie.    osztaviti; Rag. ostaviti, ostavgljati ;    Ross. ociaBHTb, 0CTa-

Cn. Th., bte lejjte Oelrntg. Ostatnie pomazanie, w Greckiej    bjhtb ; 4. a) zostawić, lajfett, binterlajfen. Którzy hojniejsi

cerkwi ‘masłoświaszczenie. Sak. Sob. B 4. ib. A 4 b\ osta-    nad swą majętność są, krzywdzą powinowate tym, coby

teczne pomazanie. Hrbst. Nauk. Z 7 ; (Vind. pofliedni olei,    im ostawiać mieli. Kosz. Cyc. 26. Coby za potomstwo

fhliedni, fveti olei; Croat. poszledno mazanye). Osta-    Lech    ostawił, nic pewnego nie mamy. Krom. 32. Letnia bije. Wad. Dan. 428. t. j. godzina ostatnia, bie Iejjte    Szek    potomstwa żadnego nie ostawił po sobie. ib. 39.

Stunbe fctylagt. Ostatnia wola; ob. Wola, ob. Testament,    Lud    od Phokasa dla obrony kraju osławiony, nagłym

wtargnieniem pobili, ib. 8. et 368. Niechaj matka dzier-    głej pustyni ostępie Parnas pożegnam i pióro przytę-

ży miasta ; żonę tylko Dymitrowi niech ostawi. G om. Dw.    pię. Zab. 13, 225. OSTĘPOWAĆ, OSTĄPIĆ, oh. Obstąpić.

95. Nie darmo u nas . ymują : Wrocław, co przywieziesz    OSTKA, i, i., pszenica kosmata, oścista,    wąsatka    , oppos.

to ostaw. Lek. B 4. Ostaw' dar twój przed onym ołta- gołka. X. Kam., ber 35artt»di$en, 3iaud)mei|sen. rzem. Rej. Post. G g 6. (zostaw, go, odchodź go tam). OSTOJA, oi, ź.; herb, dwa księżyce niepełne barkami do — b) Ostawić, porzucić, opuścić, oerlaffen ; Croat. ozta-    siebie, między niemi miecz    rękojeścią    do    góry. Europ.

vitisze ; (Sorab. 2. sze wostawisch chronić się). Nie    537, eilt    3Bappot.    OSTOI się, ob. Ostać    się.

9, Gdzie

e,

ostawiaj mnie, ani mnie opuszczaj Boże. Budn. Ps. 27, OSTOKRZEW, u, m., aquifolium; ziele. Cn. Th., ©łecfypal* on jest? czemuźeście ostawili tego męża? men, SBrtlbbtfłel. (sed vid. Ostrokrzew). Ostokrzew drugi Budn. Exod. 2, 20. Jehowa nie ostawi go w ręce nie- abo słodki korzeń, acanos. Cn. Th., eine 31rt ©üp^olj. przyjacielskiej. Budn. Ps. 57, 54. — 2'. Ostawić od OSTOWATY, a, e, — o adverb., kolący ościsty miękko piersi, odstawić, odsądzić, odchować; »on ber 23rnft ab*    jak oset.    Cn. Th.,    bieftelartig,    ftacl)lig.

fejjen, entwöhnen, nicht mel)r laugen laffen. Sara karmiła    od ostu,    2)ifłel*.

syna swego, rosło tedy dziecię i ostawione jest, i uczy-    OSTRACHAĆ się, ob. Ostraszyć się.

nił Abraham gody wielkie w dzień osławienia jego. 1    ‘OSTRADAĆ act. dok., (distng. odstradać),    stracić,    utracić,

Leop. Genes. 21,    8.    Dehcus porcus, ostawiony wieprzyk,    gubić; öerlterett, einbfijktt. Wojną    ostradanćj    ojczyzny

który już więcej    nie    ssie. Mącz. — 3. ‘Ostawić, obsta-    dochodzić. Krom. 117. Roku 1339    Kazimierz    W. Anny

wić, obwieść; untrer fteEen, runb unt    befe|en, einfd)Ite$en.    żony swej przez    śmierć    ostradał. ib. 345. W. Post. W.

Turcy gdy o nieprzyjacielu wiedzą,    tedy się wielbłądy    2,355. Pijanice    czapek,    mieszka, szubek, wacka ostradają.

ostawiają miasto obozu. Biel. 576. Obozem ostawia po-    Gil. Post. 194.    Ostradanie majętności. Rej. Post. H h 2.

bożnych anioł Pański. Ryb. Ps. 60.    Gdy się ja temi    ‘OSTRAGANIĆ się    z czym    recipr. dok., stragan trzymać,

słupy ostawiam,    te    się nigdy nie obalą. Rej. Zw. 50.    fen, feil fabelt, ttt ber ^)öcferbltbe '    oerîaitfeit.    Obwołuje

Ostawienie stołowe.    Sax. Tyl. 13. t. j. zastawianie wkoło.    woźny, ktokolwiek otwiera jatki,    albo się z    chlebem

OSTENTACYA, z Łac., chwalba, przepych, okazanie się; ostragani, Żeby to jak mógł przedawał najtaniej. Chrośc.

Rag. hvasta.    Fars. 78._

OSTĘP, ‘OBSTĘP, u, m., obstąpienie koło kogo abo cze- OSTRASZYĆ, f. ostraszy act. dok., Ostrachać niedok.\ (Ross.

go, osaczenie; baä tlmljertreten, rcenn mehrere unt jeman* ben runb umper treten, bać> ®tufd)itejkn; (cf. Ross. ocTyirb,

OCTynna * potykanie, potknienie). Gmin go obtoczy i ostępem poima Tward. WY. 20. Jeśli wszyscy ostępem nań wraz nie pójdziemy, nic nie wskóramy. Jabt. Tel.

157. (cf. obławą). Ledwie Syloret wspomni o Dodonie,

Zaraz go dzieci ostępem ogłuszą. Pot. Syi 240. Długo w onym ostępie w jednaj stoi mierze, Aż się wżdy co z większego witania przebierze. Pot. Arg. 737. — Apud Venator. Ostęp, sieci, któremi zwierza osocza; 3>agbtu*

$er, Sagbgarnc. Zwierz osoczony w puszczy, gdy z ostępów zrozumie , że już nie uciecze, na wszystkie się naraża żelaza. Tward. WY. 91. Widzicie sami, co za sieci na was, co za ostępy koło was. Nag. Fil. 267. Ostęp, część kniei sieciami osoczona, ba3 mit 3agbtud)ern einge* OSTRAWY, a, e, przyostrzejszy, cokolwiek ostry, ein ment® fcbloffene 9ïe»ter. W⁷ tym się obstępie zwierzęta zamknęły. fcfyarf., Tr.; Ross. ocipoBaTbiił, BOdpoBaTMH, ocTpeHLKiił. Past. Ftd. 2. Gedymin, zajachawszy w'łowy, czynił ostępy ‘OSTRAŻYĆ, cz., dok., strażą osadzić, n. p. Dla szczu-nad Wilią, a z ostępu na ostęp przejeżdżał. Stryjk. 354.    płości wojska zamków' ostrażyć nie mógł. Kieme. Kaz.

Hetman, mając Szweda, jakoby w obieżnej kniei i ostę-    25. mit 3Bad)e beferen, bemannen ; Vind. obstrashiti * ob-

pie zwierzęcym.... Tward. W. D. 185. Muszę wyje-    warować, warować.

chać w pole, bo dano znać, że dwóch łosi i kilka dzi- 0STREF0WTAĆ, f. ostrefuje act. dok., strefami obwieść, ków w ostępie trzymają. Teat. 19. b, 21. Na koniu sie- umgreifen, mit (Streifen untren. Sagulum virgatum, pła-dząc, w lesie się między jaskiniami a ostępy zwierzyn-    szczyk purpurą ostrefowany, obramowany. Mącz.

nemi włóczy. Kosz. Lor. 155 b.— Fig. transi. My w po- OSTREK, ob. Ostrzęk. OSTREW, ob. Ostrzew. śrzodku i jakoby w ostępie dzikich spółrodaków na- OSTRĘGI, OSTRZEŻNICE, plur., Krup. 5, 63, OSTRĘŻYNA, szych ponurzeni, żadnej z oświeceńszemi narodami spół-    y, ź., chrościna, gatunek jeżyny; Boh. ostrużiny; ViniL

ki nie mając, jak mogliśmy im być znajomi? Nar. Hst.    ostrohenza, stroshenza ; ein 3lrt Brombeeren, rubus [caesius:

2, 5. im SDîittelpunfte »on il;nen, runb urn »on iljnen einge*    Linn. 2], Ostrężyny, drzewko jest cienkie a kolące, które się-

fd)lo|[en. Skałyć to tylko, przerwy nieprzebyte, Głuche    po ziemi pnie, i też przy drzewach ; niektórzy je niedzwie-

ostępy, pola nieużyte Nar. Dz 1, 64 t. j. samotne, od    dziami zowią Cresc. 472. Ocet z ostrężyn abo jeżyn,

wszystkich oddzielone miejsca, (Einöben. Odtąd w odle-    Cresc. 362. Liścia ostreżyny. Sienn. 151. Kozieł szedł-

607

O STENTAC Y A - OSTĘP.

OSTĘPOWAĆ - OSTRĘGI.

ocTpauiHTb, ocTpamaTb nastraszyć, wstraszyć); z straszącą rzeczą oswajać, (cf. ostrzelać), an fdjrecfenbe 2)tnge gewönnen, beS (Erlcbrecfenê entwöhnen, unerfdjrocfen ntadjen. Dla wojska powinny być konie na    wszystkie    przypadki

ostrachane. Kluk. Ztu. 1, 183. Ostraszył oczy twe. Birk. Sk. B 4 b. OSTRASZYĆ się recipr., serce powziąć, otrwo-żyć się; bie Surent oerlteren, #ers faffen, ftd) "entbloben. Ostraszywszy się żaby, poczęły na drzewo wskakować. Ezop. 9. Lud za Mojżeszem idący, mocno się ostraszyłr gdy woda jak mur stanęła. Biel. Hst. 31. Józef ostraszywszy się, wszedł do Piłata, i prosił o ciało Jezusowe. Sekl. Marc. 15. Ostraszywszy się, rzekł. Rej. Wiz. 85. Kosz. Lor. 131. Najciężej się ostraszyć. Rys. Ad. 51 ; cf. ochynąć się.

608

OSTRO - OSTROGA.

OSTROGÀRZ - OSTROKRZEW.

szy w g'ry, wspina się po ostręgach. Pot. Pocz. 441. — Tr. et fig. Ości, ostre rzeczy, Somen, Stadjeltt, phys. et mor. Zrzucon na łeb z zamku, leciał na haki, ciernie i ostręgi. Zab. 15, 235. Spadły kwiaty, jeszcze się niedobrze rozwiną, Zostawiwszy mi w sercu ciernie z ostrę-żyną. Pot. Pocz. 397.

OSTRO adverb., ostrze ob. Ostry. — OSTRO, a, n., 1. imię, którym nazywają wiatr południowy na morzu śrzodziem-nym. Tr., ber Subtmnb auf bem mtttellânbtf#en SWeere. — 2. Ostro, miasto w Kijowskim. Dykc. Geogr. 2, 250. *OSTROCZYC, f. ostroczy act. dok., ohydzić, omierzić co komu, wstręt mu czynić do czego; einem etnwS öerletbCtt, oerefeln, abfdjeult# madjeit. (Ross. oócTpomrrb, oócTpann-BaTb obszyć). Tak jej go wstyd ostroczy, że patrzeć nań nie może. Pot. Arg. 818. Pot. Pocz. 475. Jeżeli się tego jej zwierzy, Bez chyby jej go szkaradnie ostroczy. Pot. Syl. 416. Tyran twarz szkaradną ostroczy, czoło posępia. Pot. Arg. 361. t. j. osroży, er tttadjt eilt ttńlbeS ©ejtdjt. Cudzoziemski strój przypadł mi do smaku, mój mi się ostroczył. Pot. Arg. 89. (t. j. obmierznął mi). Ostroczyć się czym » brzydzić się czym , wstręt czuć, ©raueit unb OŚfel empftrtben. Nieprzystojną rzeczą plwać człowieku w oczy Poczytał, wiedząc, że się tym każdy ostroczy. Pot. Zac. 66.

OSTROG, u, to., §. 1) ostrożenie, ostroża , ogrodzenie ostremi koły, rdzębina; Ross. odport ; SScrpaKtfabtrung, ein mit fptfctgcn Çfctl/lcn ober ^aUifabcit befestigter Ort. Mu-nimentum palis defixis factum, prirnum, ut mihi videtur, Slavicae artis loca municndi rudimentum. Durich. 1, 90. Dopiero koło dworów i miasteczek okopy, wały i ostrogi czynicie. Falib. C 1. Nieprzyjaciel wyszedł z swych ostrogów. Tward. Wi. 224. Już się nakoniec po długiej podróży, Znajomej sobie dobrali ostróży. Karp. 1,

50. (pomieszkania). Płoty, ostrożenie, dylowanie, mają być jak pod sznur równe. Haur. Ek. 104. grodze, Urn* jdltnung. — §. Ustawa nasza abo dekret, który jest nazwań ostrogi. Herb. Stat. 358, r. 1532? — §. 2) Ostróg, to., znaczne miasto w wojew. Wołyńskim. Dykc. Geogr. 2, 250, eine Stabt in Minuten. ztąd OSTROGSKI, a, ie, adject. n. p. Ostrogska ordynacya, Ostrogskie księstwo. ib. (Eccl. ocTpoacy, ocTporoMt oö-iarato; ocTpoJKHHicB in vallis degens).

1.    OSTROGA, i, z., OSTROŹKA, i, z., dem.-, Roh. ostru-ha, wostruha ; Slov. ostroha; Sorab. 1. wotroha; Sorab.

2.    wotschog; Garn, oströga, ojstroga ; Vind. ostruga, oistroga; Groat. osztröga; Bosn. ostroga; Dal. osstroga ; Rag. ostroga ; Slav. Turc, mahmùza ; ( Slav. ostruga * ostroga u nogi koguciej); Eccl. odpora KOHCKaa; (Ross. ocTpora ość na ryby); Ross, nmopa, rnnopbi, OdeHb, 6o4eus; §. 1) kółko kolące, bodziec, do botów przypięty, dla trącenia lub zwarcia konia wierzchowego, ber ©poru beS 9ieiter8. Konia w bok bodą dwie "ostrodze (Dual. » ostrogi). P. Kchan. Orl. 1, 8. Wsiadł na koń, i ostrogą zbodłszy, w przepaść wskoczył. Warg. Wal. 173. Koniowi bystremu nausztuka , nie ostróg trzeba. Cn. Ad. 357. Zewrzeć, spinać, trącić konia ostrogami, dać koniowi ostrogi, dodać koniowi ostrogi. Wolsk. ; Vind. oi-strogati, oistroguvati, s’ oistrogo pobadati, perbadati, naoistrugati, naganjati ; Ross. mnopHTb, npmimopirrŁ. Szczuje psami, i konia ostrogami ciśnie. Hor. Sat. 21. bem Çferbe bte Sporen geben. Przypiąć ostrogę. Alb. »« Woj. (t. j. zacząć używać konia). Prov. W ostrogach. Rys. Ad. 73. t j. gotów do wsiadania. — §. W miastach przy początkach panowania królów, ludzi miejskich pasują na kawaleryą, i stawią na stopień szlachetnych rycerzów dla obrony miast. Tych miejskich rycerzów pospolicie nazywamy kawalerami złotej ostrogi. Nar. Hst. 2, 154. — 'Fig. Jemu chwała do cnoty ostrogi dodaje. Leszcz. Class. 75. (t. j. bodźca, pobudki). Pochwalona cnota bywa pomnożona, a wielką ostrogę albo pobudkę ma chwała. Gil. Post. 176. — §. 2) Transi. Ostroga u kurzej nogi, ber Sporn an ben ftuffen ber $âlme. Ostrogi u kurów, calcaria. Mącz. ( 2. "OSTROGA, ob. Ostryga). OSTRO-GARZ, a, to., rzemieślnik od ostrog , ber Sporenma#er; Vind. ostrugar , ostrugedelauz , kiri ostruge diela , vistro-gar; Slav. ostrugór; Ross. uinopHHKb. Ostrogarz miał wiele ostrog na przedaj. Ern. 1089. *0STR0GIĘTA ». p. węda. Pot. Pocz. 483. t. j z zagiętym ostrym końcem, bte fdjarfbaftge Singel. ÓSTROGŁOŚNY, a, e; Eccl. ocTporaachiii, Graec. oÇvcpcovog ; f#arf tönenb. 'OSTRO-GŁUPI, ia, ie, Graec. ôÇv(iwqoç. Cn. Th., z głupia frant, fdjetnbar albern, bo# rotjug. ‘OSTROGORŚĆ, ści, z., ostr» gorzkość, f#arfe Sitterfeit. Wszystkim jaskrom przyrodzenie dało ostrogorść, tak w korzeniu, jako w liściu. Syr. 874. OSTROGOWY, a, e, od ostrogi, Sporen»; Vind. oistrogni; Ross. ocpOHCHHÜ; (dislg. ostrożny). OSTRO-KĄT, a, to., ostrowęgieł. Math, kąt ostry, śpiczasty, od prostego mniejszy, ein f#arfer SBinfel. OSTROKĄTNY, a, e, — ie adverb., fd)arfttńnfeltg, fptjjttnnfeltg ; Ross. ocipo-ymibiłbilt Trójkąt mający wszystkie trzy kąty ostre, nazywa się trójkątem ostrokątnym , aculangulum. Jak. Mat. 1, 45. Łęsk. 17. Solsk. Geom. 5. Geom. 1, 24. OSTRO-KONCZATY, a, e, — o adverb., ostrośpiczasty, w ostry koniec wychodzący ; Ross. ocipoKOHeuHMÜ ; f#arf jugefptjjt. Nóż ostrokończaty. Czerw. Nar. 22. Układa się w ostro-kończatą Krępak piramidę. Psalmod. 93, Ccf. ostrosłup), (cf. Ross. ocTpojOHHBift ‘ostrodcnny, o statkach wodnych ze śpiczastem dnem). OSTROKRĄG, ęgu, to., Math, conus. Geom. 2, 174. Śniad. Alg. 2, 167. Lesk. 2. 179, ber mat^e» mattfdfe Sîegel. OSTROKRAGOWYOSTROKRĘGOWY , OSTROKRĘŻNY, a, e, na kształt kręgla, fôegel», fegelförmtg. Sławne linie krzywe pod imieniem ostrokrągowych, sectio-nes conicae. Śniad. .Alg. 2 , 21. Przecięcia ostrokręgowe. Alg. Nar. Stegelfdjnitte. Rura ostrokrężna. Kruml. 54. c/21. Im rzadszą jest ziemia, tym bardziej się rozsypuje i kupy jej bardziej się ostrokrężne stają. Hub. Wst. 134. Ostro-krężny cis. Chód. Gesn. 150, piramidalny. ‘0STR0-KRAJGZY, a, e, ostro krający ; Vind. oistruresen ; fdjarf fdjnetbenb. Svn w Greczyznie ostromowny ojca ostrokraj-ezego. Bal Sen. 47. ‘OSTROKRZEW, u, m., §. 1) drzewko, acanthus. Cn. Th., 33ctrenflan; Sorab. 1. holski yahodżina ; Bosn. malina, (ob. Malina); Croat. oszżd, sztrichak; Eccl. no4Jnma. — §. 2) Ostrokrzew (ob. Osto-krzew), Ilex aquifolium; Carn. kristarz; Ste#palttte*

ÓSTROKWAŚNY - OSTROŚĆ.

OSTROSIECZNY - OSTROWIDNOŚĆ. 609

N.

tO Si

Cn.

wady dzieci, a ostrowidze na cnoty ich.

na

krzew miernej wielkości, liście ma ślnące, ostre i kolące. Kluk. Rośl. 2, 63. Kluk. Dykc. 2, 55. Świecący się ostrokrzew, ościami kolczatemi uzbrojony. Karp. 3, 52. Min. Auz. 34. OSTROKWAŚNY, a, e, smaku kwaśnego ostrego, fd)arffauer; Eccl. ocipoKHCibiH ; Graee. o’|v-yXvxrjç. OSTROŁĘKA, i, z., miasto w ziemi Łomżyńskiej. Dykc. Geogr. 2, 250, eine ©tobt im ßomfynijclien. ‘OSTROMENDARZ, a, m., n. p. Do ostromendarza epi— gramma. Kchow. Fr. 11, zdaje się z Łac. emendare, tyle co ostry krytyk, surowy censor, Arystarch. OSTRO-MLECZNY n. p. korzeń, ziele, Szczeć Pomorska, spina pur-gatoria, SDîeerfartenbiffel. Syr. 682. OSTROMOWNY, a, e, — ie adverb., ostrej mowy, fdjarfrebenb, Reisig, anjüglid), Eccl. ociporiiaroAHKi. Syn w Greczyznie ostromowny ojca ostrokrajczego. Bal. Sen. 47. OSTROMYŚLNY, a, e, Petr. Et. 224; bystry, fdjarfftnntg. OSTRONOSY, a, e, *OSTRONOSl, ia, ie, nosa lub dziuba śpiczastego, fpifptäfig, fptpfdjnafeclig. (Ross. ₅ ocTpoirocbiö śpiczasty). Kobuz , sokoli ani ‘oslronosi Żaden drapieżca gniazda tu nie nosi. Pot. Arg. 378. OSTROOKI, a, ie, oka czyli wzroku ostrego, bystrego, ostrowidz, fdjarfćittgig ; Ross. OdpooKÜi, ocTpor.ia3UH, ? 0CTp03pHTe.ibHMH. Co na to rzecze ostrooki teolog? Żarn. Post. 3, 96 b. OSTRO-PATRZĄCY, a, e, (cf. okulat, ostrowidz), bystrooki, fd)arffi$tig. Cn. Th., phys. et metaph. — OSTROPEST, u, m., ziele, carduus Mariae, unfcr grauen 3)iftel, ma liście kolące jak oset. Kluk. Rośl. 2, 241, Croat. séssliga. ‘OSTROP1EPRZNY, a, e, — ie adverb., ostrość pieprzu mający, cf. pierny, porny; fcfyarf tnie Pfeffer. Polej ziele jest pachnące i ostropieprzne. Syr. 476. Smîod ziele, nie różni się od jeleniego korzenia, tylko, że ostropie-przniejszy. ib. 149. ‘OSTROPŁAW, ostryga. Mon. 75, 590, bie 9lufter. OSTROPOL, a, m. , miasto w wojew. Wolyńsk. Dykc. Geogr. 2, 250, eine Stabt in 35ol^niett. OSTROPYSK, a, m„ §. 1. n. p. .Niech mię samego Mars dręczy uciskiem , A na kark płytkim czyha ostropyskiem. Zab. 15, 366. t. j. ostro siekący pysk, fcfyarf fcfyncibenb ©efrafk — §. 2j Ostropysk mysz, bie ©pipmauö, pysk ma bardzo zaostrzony. Kluk. Zw. i , 307. Ład. H.

— §. 3 ) Ostropysk, ryba morska, xiphias. , ber ©djwertftfd), ( cf. iglica). Mieczyk czyli ostropysk ryba, że pysk ma ostro kończysty, z obu szczęk jak miecz, którym sieci przecina, okręty dziurawi. Chmiel. 1, 625. OSTROROG, a, m., miasto w wojew. Poznańsk., gniazdo familii Ostrorogów. Dykc. Geogr. 2, 251, eine Stabt im fofenfcfyen. *OSTROROZUMNOŚĆ, ści, i., perspicatia. Macz. ; Croat. ostropametnoszt ; Eccl. ocTponoHTie; ber Sdjarffimt. ‘OSTROROZUMNY, a, e, bystrego rozumu, pojęcia, pojętny, bystry; Croąt. ostro-pamgten sagax ; Eccl. OdponoHTHLiii. OSTROŚĆ , ści, z.; Boh. ostrost, wostrost, bystrost, bridkost, (cf. bystrość, brzydkość); Sorab. 1. wotrofcż; Sorab. 2. wotsho; Vind. ostrust, oistrust, oistrina, bistrust, ripezhust; Croat. ostrócha; Dal. ostro, hridkosst ; Bosn. osetrost, osclrinna; Rag. osstrina, osornos, ossornos, gljutina; Ross. ocipocTb, odpoia; bie Szarfę tm Stegen, Segnet* ben. Ostrość końca rzeczy zaostrzonych, jako igły, rożna, Siewnik Litktft wyd. 2. Tom UL włóczni, koncerza, kołu * kończatość. Cn. Th. (śpiczastość). Ostrość krawędzi abo brzuszcza wzdłuż idąca, jako noża, siekacza, topora, gnypa, brzytwy, miecza * ostrze, ostrzek. Cn. Th. Ostrość by największa, za czasem stępieje. Cn. Ad. 796. — Transi. Ostrość octu, pieprzu etc.; Dal. tarpkoszt, (ob. Cierpkość) ; Eccl. epii/tocTh, ocipocTb BKyca, ropecTb, ocTposmiiYiiic ; bie Sdjdrfe be§ tëffigâ îc. — Ostrość oczu, umysłu * bystrość. — Ostrość charakteru, surowość, srogość, bie £)ćirte, Scfydrfe. Ostrość tego człowieka, nieznośna mi; przed cnotą jego drżeć trzeha. Teat. 49. b, 53. OSTROSIECZNY, ‘OSTROSIE-CZYSTY, a, e, mocno siekący; Vind. oistruresen, fdjarf Ijauenb. Mars nachylił w twardy raz ostrosiecznćj broni, I już bawół głowy swej najmniej nie uchroni. Bielaw. Myśl. A b. Ostrosieczyste w ręku błyskały się miecze. Pot. Pocz. 20. OSTROSŁUP, a, m., pyramis, bie ^iramibe, ber ©pifcfegel. Lesk. 2, 178. Geom. 2, 132; śpiczastogran ; Vind. sgor-saoistren steber, paramida. OSTROTRĘCZYNA, y, z., ciernie Egiptskie pachniące, ein rooljlricdjenber Slegpptifdjer ©ornftraud). Tr. OSTROTWARDY, a, e, niegładki a twardy, rauty nnb tyart, fdjarf anjufn^lcn. Cąber ziele rószczki ma obłe i ostrotwarde. Syr. 506. OSTROW, u, m. ; (Bosn. ostrovo, otok; Boh. ostrow, ostrowec, ostrüwek ; ostrowean wyspiarz; Slov. ostrow, sigot; ostrownj wyse-pny; Ross. ocipoBb wyspa; gaj polami otoczony ; OdpoBKa gatunek barki w skalistych okolicach; adject. OdpOBCKift; ocTpOBHTflHHffB ; Eccl. ocTpoBCHHKTi wyspiarz); §. 1) kępa na rzece, jezierze, stawie, porosła; wysep trawą, chro-stem, drzewem odziany. Cn. Th., eilt £>olm, eine $luß« infei, mit (Śidjett nnb Rappeln bebeeft. Wyspa na Wiśle, gdzie dębowe drzewo z topolowym Z dawna porosło, zowią to ostrowem. Klon. Fl. E 3 b, (cf. kępa). Stat. Lit. 311. — §. 2 a) Miasto powiatowe w ziemi Nurskićj. — b) Miasto w wojew’. Lubelskim. — c) W wrojew. Kaliskim. — d) W wojew. Nowogrodzkim. — e) Miasto w Inflanciech. Dykc. Geogr. 2, 250, 9?ame Derfcljiebener @tab* te. OSTROWĘG1EŁ, ob. Ostrokąt. OSTROWIDZ, a, m., §. a) zwierzę, ber 8nd)3; Boh. et Slov. ostrowid, rys; Sorab. 1. luksz; Vind. oistrovid , rita, rifs; Slav. risopas ; Carn. ojstrovid, bistrovid, lisovt, levz, lévzhê, hêvz; Croat. ostrovid, heuz; Ross. ocipOBH^b, pueb. Zwierz w Indyi bardzo bystrego wzroku. Otw. Ow. 627. Gorn. Sen. 292. Mon. 75, 590. Chmiel. 1, 86. — §. b) Transi. Ostrowidz abo ostrowid, człowiek ostro daleko widzący, bystrooki. Cn. Th., phys. et mor. ; Croat. ostrovid ; Eccl. ocTpo3puTejb, ein 8u<bśaitge, ein ©d)arfftd)tiger, ein 8wb§. Chmiel. 1, 583. W cudzych ostrowidzami, a w sw'oich kretami. Pilch. Sen. gn. 244. Ostrowidz on na bliźniego A kret na siebie samego. Jak. Baj. 16. By kretowie ślepi na swe występy, a na cudze ostrowidzowie. Sekl. 27. Matki ślepe

Pot. Arg. 758. Ostrowidzu zbyt jaskrawię Przypatrujesz się każdej cudzej sprawie. Mon. 74, 467. ‘OSTROWIDNY, a, e, ostro widzący, ostrooki, fdjarffidjtig, fcfyarfen ©cfid)t8; Vind. oistrovidezh, bistroviden, bistrogleden ; Croat. ostrovid; Ross. ocTporja3HbiH. ‘OSTROWIDNOŚĆ, ści, z., bystrość oczu, bie ©cftarfjtdjlttgfett; Vind. oistrovidezhnost,

77

610 OSTROWIDZOWY- OSTROŻNOŚĆ.

OSTROŻNY - OSTRY.

bistrovidnost; Croat. ostrovidnoszt. OSTROWIDZOWY,

OSTROWIDZY, a, e, od ostrowidza, £nd)$ * ; Sorab. 1. lukszowe. Gdyby ludzie mieli wzrok ostrowidzowy, aby wszystkie wewnątrz obaczyć mogli rzeczy.... Bardz. Boet.

74. — (Croat. heuzovina * mięso ostrowidzowe; skóra ostrowidzowa). Trzeba na nich lisie mieć uszy, ostrowi-dzy dozór. Zab. 15,247. Ostrowidzowe oczy. 7’r. OSTROWIE, ia, n., miasto w powiecie Orszańskim. Dykc. Geogr.

2 , 250, eine ©tabt. OSTROWIEC, wca , m., a) miasto w wojew. Sandomirskim. — b) W powiecie Oszmiańskim.

Dykc. Geogr. 2, 250. 3iame nerfdjiebener ©tnbte. OSTRO-WN1K, a, m., osełnik, ślifierz, bruśnik. Tr. 2350, ber ©d)letfer ; ob. Ostrzyciel ; (distng. Eccl. ocTpoBeniiiCB wyspiarz, ob. Ostrów). OSTROWO, a, n., miasto w wojew.

Witebskim. Dykc. Geogr. 2, 250, eine ©t«bt tu 8iitfy<umt.

(1. OSTROZA, y, z.; Boss. ocTpowKa; ostrożność, bte Śorftdjtigfeit. Zginie, kto się nie ma na ostroźy. Pot. Jow.

159).    2. OSTROZA, ostrożenie, ob. Ostróg. OSTRO-

ZĘBY, a, e, fcbarfjalmtg ; Eccl. ocTpo3y6uM. Ostrozebe *OSTRÓŻOŁCISTOŚĆ, ści, z.; Eccl. ocTfjoiirLflYiiie, (Bedarf* sierpy. Zab. 9, 17. Pot. Jow. 53. OSTROŻEK, żka, m., małe miasto w Wołyńskićm. Dykc. Geogr. 2, 250, ein (ptäbtdjen in Soleniem (OSTROŻEN, ob. Ostrożny). OSTRO-ŻEŃ, ia, m., ziele Cirsium. Syr. 1444, ein fôraut. OSTROŻENIE, ob. Ostróg. OSTROZIMNY, a, e fd)«rffalt. Więcej powolnych, niż ostrozimnych dni przez tę zimę się spodziewam. Fur. Uw. E 2. OŚTROŻKA, i, z., §. 1) dem. nom. ostroga, ein Reiner ©porn. *— §. 2)

Bolan. Ostróżka, ziele ś. Katarzyny, brunatek, modrze-niec rogaty. Urzed. 101; Sîitierfpom, consolida regalis.

Kluk. Bośl. 1, 285. Kluk. Dykc. 1, 184; Boh. straćka;

Carn. ostrogli, petelinzhek; Vind. divji komin; Sorab. 2. kapłanki; Boss. h:hbokoctł.

OSTROŻNIE adv erb., nie

Teat. 29. c, 81. Wszędy dobra ostrożność, lecz najbardziej gdy cię affekt niesie, tam się czuć trzeba mianowicie. Pot. Arg. 59. Często zbytnia ostrożność czego się kto chroni, W toż albo w co gorszego skrupulata goni. Pot. Żac. 8 ; (cf. z deszczu pod rynę ; incidit in Scyllam, qui vult vilar e Charybdim). OSTROŻNY, OSTROŻEN, żna, żne; Boh. ostrazitÿ, (czujny); Carn. prevârn, varn; Vind. varn, varliu, previdni ; Bosn. opazan ; Boss. ocTopoîKHtiH, (distig. 0CTp05KHhifi ostrogo w y) ; bepeauii-BLIH , 6epe>KHLIH , npe/tOCTOpOJKHLIH , OnaCHLIM , OCMOTpH— TeJbHUM; Eccl. ctpcmhbum; strzegący się, oglądający się, rorftcflłtg. Lepsza zawsze ostrożna bojaźń. Teat. 46. c, 49. Ufać ostrożnie i ostrożnym być ufając. Lub. Boz. 127. (fide, sed cui vide). Nauczyłeś mię rozumu, będę na cię ostrożniejszy. Cn. Ad. 544. Ostrożny, opatrzny, oka bystrego; przed sobą i za sobą widzi. ib. 796. Mądry ostrożny, na obie abo na wszystkie strony się ogląda. ib. 466.

— o adverb.,

galhgfeit, ©djćirfe ber ©alle ; adject. ‘ostrożófcisty ; Eccl. ocTpowejiUHŁiH. “OSTROŹO-ŁTAWY, a, e, n. p. Ostro-żółtawa ₅sierć. Otw. Ow. 557. jasnożółtawy, Ijellgelbltd). 'OSTROZYĆ, f. ostroży cz. dok., Ostrożować niedok., ostrożeniem czyli ostrogiem obwieść, nerpalltfabtren, mit ©turmpf«l)len etnfdjltejkn, runb urn befefttgen ; (Boh. obstrkati * umfłecfcn), propr. et transi. Blokauzy i parkanami nie-przełomionemi oboz ostrożował. Tward. VW. 222. Jeśli wpadną tam nieprzyjaciele, pewnie dobrym rządem Pom-pejusz z Markiem w koło ich ostrożą. Chrośc. Fars. 241. Dwór jego na koło groby po polach ostroży. Chrośc. Luk. ,192.

na

OSTRUZYC, OBSTRUZYĆ cz. dok., Ostrugnąćjedntl., Ostru-oślep, oglądając się, strzegąc gać niedok., Ostrugiwać częstl. ; (Boh. ostrauhati ; Vind. się, öorftcfytig, norftdhtgltd) ; Sorab. 1. kedżbne ; Boss. octo-    ostergat, (obstrugati « oheblować) ;    Croat. osztrugati;

pomHO, onacHO, (cf. opatrzenie). Idzie w rzeczach ostro-    osztruganÿe elimatio; Bosn.    ostrugati ;    (Slav. ostrógati ri-

żnie, jako po ledzie, i pewną radą niepewnym skutkom    bu * rybę ociosać); Eccl. ocipyryfo ; Boss. oócTpyacHTŁ,

ugadza. Gorn. Sen. 310. Nocny stróż krzyczy: ostrożnie    ocTpyjKHBaTb, ocTponiBaro, oöcTponißaio obheblować) ;

z ogniem; a sam w gębie z zapaloną lulką chodzi. Mon.    w koło postrugać, befd)nt£elu. Ostrugany (Croat. osztru-

64, 208. Z kobietkami nie bardzo ostrożnie postępo-    gan). — Fig. Nieostrugane    męstwo Wizygotów w czasie

wać trzeba. Teat. 13. b, 62. Polacy ostrożnie się mieli    zwycięstw przemieniło się    w czasie    pokoju w gnuśną

względem oświadczeń sąsiedzkich. Ust. Konst. 1, 28. (na    uległość woli duchowmych. Czack. Pr. 1, 100. (nieokrze-

ostrozności się mieli). OSI ROZNIEĆ, iał, /. ostrożnieje    sane). OSTRUZYNY plur., trzaski, wióry, części ostru-

neutr. dok., ostrożnym się stać, öorßdjttg werben. Ossol.    żonę, 2ll)fd)Ueibfe!, ©pćine; Boh. ostrużek; S/oiĆ strużlina;

Wyr. OSTROŻNIE, a, m., strzegący, ostrożnie pilnujący,    Vind. leber, leberje, trofhiza, ostrushek , iverje, stru-

ber $erl)uter, £>utev, 2önd)ter. Cautor alieni periculi, opa-    gaina trofhiza, hoblovina ; Bosn. ostruglie, kostdle, (ostru-

trzyciel, ostrożnik cudzéj niębezpieczności. Macz. OSTRO-    gotine, slrugotine serrogo); Croat. oszłrusek, osztrusina ;

ŹN1LCHNY, a, e, OSTROZNIUCHNO adverb., intens, ad-    Boss. ocipyJKUHH ; Eccl. CTpyjKKH. Trzaski abo ostrużyny

ject., ostrożny, jako najostrożniejszy, gar feljr »orftdRig.    buxbaumowe. Cresc. 475. (Boh. ostrużnć podatek 50

Klon. Wor. 2. OSTROŻNOŚĆ, ści, i. ; Vind. varnost,    groszy Praskich).

OSTRY, a, e, OSTRO, OSTRZE adverb., Compar. ostrzejszy, contr, ostrszy; Boh. ostry, ostro, ostre, wostry, bfidky, (ob. Brzydki); Slov. ostry, ostro; Sorub 1. wo-tré ; Vind. oister, oistru , oistriunu , oistroritnu , oistro-ben, voister; Carn. ojster, ojstr, britke; Croat. osier, bridek , britki (cf. brzytwa), lyut, (cf luty); Dal. ostar, bridak; Bosn. osetar, bridak, britki; Slav. oshtar, ostro;

varlivost, (cf. wara, warować); Bosn. opaza, (cf. opatrz- OSTRWI, plur. nom. Ostrew, ob. Ostrzew. ność); Bag. opaza, opaz, opip, pomgna ; Boss. octo-pontna, ocTopoauiocTb, npe40CT0p0!KH0CTb, ocMOTpmejib-Hocib, onacTBO, óepemjiHBOCTb; Eccl. onacHOCTb, onace-młic , oksioachiiic ; strzeżenie się, oglądając na wszystkie strony, bte $orftd)t, bte $orftd)tigfett, Seljutfatnfeit. Miej ostrożność. Kras. Sat. 61. Na ostrożności nikt nie stracił.

Gaz. Nar. i, 595. Nauczę się ostrożności na drugi raz.

ta nieochota z dobrej myśli nie pochodzi. 1 Leop. 2 Macch. 14, 30. W tych okolicznościach ostro docierać trzeba. Teat. 28. b, 134. Zbieg tak ostrych okoliczności każe nam wszystkie siły nasze gromadzić. Gaz. Nar. 2, 242. Jeśli na co ludzie ostrym okiem patrzą, tedy na to, jak W. K. M. urzędy szafujesz. Gorn. Dz. 37. — Medic. Choroby ostre, które prędko i z niebezpieczeństwem bieg swój odprawują. Krup. 5, 6. fjtjjtge, gefährliche ^ranf^etten. Niemocy ostre, jako to, zarażenia powietrza, w piersiach wrzód, wielka niemoc i zapamiętanie z upadu. Spicz. 181. — §. Ostrym prawem, t. j. o gardło odpowiedać. Szczerb. Sax. 240. (kryminalnie, o kryminał). — Botan. Ostre ziele, asperago. Linn., ®$arffraut, ftraueitfrieg. Kluk. Dykc. 1, 57.

Rag. ósctar, osctrij, ossóran, osorni, brijtki ; Ross. ocTptiH, BOCTpbift, ocTpŁ, ocTpo ;    (oppos. tępy); fdjarf.

Ostry na końcu, ostrze śpiczasty, fdjarf, fpt§tg. Wyzywają się na parę ostrych rożenków. Teat. 30. b, 5. Nie było rohatyny z końcem ostrszy sztych mającym. Otw.

Ow. 197. Nie używają Turcy ostro zakończonej broni.

N. Pam. 21, 288. Wieże murowane ostro na kształt piramid. Star. Dw. 4. (cf. ostrosłup). Na ostre abo na ostrze gonić * potykać się kopią, Sattjett bredjen. Na ostrze gonić, hastis concurrere. Mącz. To bywa w onćj gonitwie na ostre za tarczą, że jeden będzie drzewcem przebity, a drugi mało co ranny. Gorn. Sen. 333. Królewic z ksią— żęciem gonił na ostre w gończej zbroi. Gorn. Dz. 6.

OSTRYCH, ob. Ostrzyca ziele.

OSTRYGA, OSTRZYGĄ, AUSTRYGA (Papr. Herb. 33), ‘OSTROGA, i, i. ; Boh. austrye; Sorab. 1. austerna ;

Gdy kogo obwinią o jaki uczynek, on zaś chce się szrankami albo ostrą gońbą wywodzić. ... Szczerb. Sax. 439.

Vind. austrije, (ostriga, saklapniza * muszla, małż); Carn. avshterga, ojstèrga, slavka (Slavkovje, SInfterlijj, Slavco-vium); Croat. ostnga; Rag. kameniça, (cf. kamienica); Bosn. kameniça; Ross, yciepca, ycTpnua; Turc, istiridia, vulg. stridia ; Graec. ogzqeov ; Lat. ostrea ; ltal. ostregha ; Holl, oster ; Svec. ostra ; Angl, oister ; Germ, bie Slufter, ostropław. Mon. 75. 590. Ostrygi, muszle złożone, służą u nas za pokarm wytworny. Kluk. Zw. Nie tak smaczne są Weneckie ostrogi, Karaś i łosoś drogi. Petr. Hor. 2, N 2 b. Rano się do niego na likwory schodzą; w wieczór ostrygi i stare wina ciągną. Zab. 13, 204. Ostryga wielka Croat. kapasandra.

OSTRYŃ, ia, w., OSTRYNIA, i. z., starostwo w wojew. Wileńskim. Dykc Geogr. 2, 251 , eine ©tau'ftie tut 2ßth

OSTRY.

OSTRYCH -OSTRZED Z.

611

(pojedynkiem w szrankach). — Transi. Gonię z kim na ostre * po nieprzyjacielsku z kim poczynam. Dudz. 46, mit einem onbinbett. — Ostry wzdłuż abo na krawędzi, brzuszcu, jako nóż, siekacz, szabla, kosa, fcfjarf, fehltet* benb. Miecz na obie strony ostry. 3 Leop. Genes. 3, 24.

(obojętny). Ten na królestwo nastąpi, który ma miecz ostrszy. Budn. Apopht. 102. Języki ostrsze nad miecz obojętny. W. Post. W. 3, 53. Osła najmniej sama ostra nie będąc, żelazo ostre czyni. Gorn. Dw. 393.— Translate vario modo, Math. Kąt ostry, acutus, eilt fpi^tger 2öitt» fei, który mniejszy jest od prostego. Geom. 1, 12. Jak.

Mat. 1, 15. Lesk. 10; (oppos. rozwarty). Ostre kanty u rzemieślników, w robocie ukończonej, czysto wyrobione kanty, fd)(trfe Sauten. Magier. Mskr. — Brzegi rzeki bywają ostre lub pochyłe. Lesk. 67. t. j. prosto przepaściste, fcfyarfe Ufer. Ostre ładunki, fdjarfe Patronen, wore-    natfcfyen. OSTRYZ, ob. Ostrzyż.

czki prochem napełnione złączone z pociskiem. Jak. Art. 1. OSTRZE, a, n., ‘OSTRZ, a, m.\ Boh. et Slov. ostrj ;

1, 363; (oppos. ślepe ładunki). Ostra ruda, która wiele,    Carn. ojstrina ; Vind. oistru, ries, res, oistrina, rös;

lecz kruchego daje żelaza. Os. Zel. 80. et 83. eine fpie*    Croat. óstro ; Slav. osbtàrje; Bosn. osetrinna, osetro;

fige ©ifenaber. Wino cierpkie, ostrym zowią. Cresc. 368.    Rag. osetro, osetrina, osstrina, osornos; Ross. ocipee,

fcfyarf, fjerbe, faner ; Vind. ripezh, grisezh, ferbezhen;    ocipie, 3aocipoK&, je3Bie ; ostra cześć czego, bie ©cfyćtrfe,

Ross. npoi^HBUH. Ostry ocet, ostry pieprz. Tr. —    bie Sdjltetbe; (oppos. tylec, płaza, sztych). Miecz o dwu

Ostry, rażący, przenikliwy Ross. pb3Kiw. Krzyk ostry na    ‘ostrzu (Dual. * o dwóch ostrzach). W. Prov. 5, 4. Budn.

około i postrach się szerzy. Dmoch. II. 2, 183. Jedni    ib., fiu JwepfdjtteibtgeS ©cfpert, (cf.    obojętny). Ostrzem

chcą mowę mieć z ostra umuskaną, drudzy cierpką su-    grozi natarczywemu. P. Kchan. Orl.    1, 198. Gdzie radzi

rowość lubią. Pilch. Sen. list. 3, 288. (wygładzoną z wszel-    ostrzem grają, śmierć taniec zawodzi. Fredr. Ad.Zl. Go-

kićj ostrości). Akcent ostry Ross. et Eccl. Odpaa, ok-    nić na ostrze » na ostre, ob. Ostry. — Ulgnął w sercu

cia. — Ostry rozum, bystry, przenikający, eilt fd)arfet    ostrz płytkiego grota. Hul. Ow. 10. t. j. ostry koniec,

$erftanb, Sdjarffum. Była ostrego rozumu. Sk. Dz. 375.    śpic, bie 8ptjse. Bili na około obozu parkan z drzew na

Przestawał z ludźmi uczonemi iw rozum ostremi. Groch.    ostrze zaciosanych. Nar. Hsl. 3, 149. (ostrokończato).

W. 512. Naród Polski z przyrodzenia ostry a roztropny    Ostrza, wszelkie naczynie żelazne    ostro zakończone do

jest. Rej. Post. O o o 5. (bystry, pojętny). Zwyczajnie lu-    cięcia, łupania, rąbania. Jak. Art.    3, 307. fdjarfe SBerf-

dzie tego nie^ widzą, chyba jeśli kto ostrsze oczy w tej    jeuge. — Ostrze, ostrzwie, 8pantfd)e SRetter. Ostrze i ko-

mierze ma. Żarn. Post. 3, 121 b. — §. Ostry,„surowy,    bylenie spuszczono. Tr. 2. OSTRZE, a, n., miasto w

srogi, twardy, fd)arf, Ijart, ftreitge; Sorab. 1. yëre, (cf.    wojew. Kijowskim. Dykc. Geogr. 2,250, eine ©tabtimSłb

jary). Alexander Sewerus ostry był bardzo na żołnierską    jowifdjett. OSTRZE adverb., ob. Ostry. OSTRZĘ, ob.

swawolą Siar. Ryc. 26. Ojciec mój natury ostrej, rzuca    Ostrzyć. OSTRZEC nijak, niedok, zostrzeć dok., ostrym'

się, gniewa się. Teat. 30. b, 103. Będę się musiał chwy-    się stawać, cf. ostrzyć sięjt fd)arf werben. Chodk. Kost. 1. *

cić ostrych śrzodków. ib. 1, 23. Szczerość jego nadgra-    Zęby ode rdzy zostrzałe. Zebr. Ow. 214.

dza zbyt ostry sposób myślenia, ib. 49. b. 38. Trzeba mu OSTRZEDZ, f. ostrzeże cz. dok., Ostrzegać niedok., (cf. się ostro stawić, ib. 21. b, 70. Widząc, że się mu przy-    Boh. ostrihati tueri; Slov. ostfjham custodio, ostrjhanj

ostrszym stawi, i coś srożej się okazuje, rozumiał, ie    custodia; Vind. obstrezhi » osługiwać; obstrashiti * obwa-

77*

612

OSTRZEDZ-OSTRZEW.

OSTRZĘŻNICA - OSTRZYCIE L.

G. ostrzka, ostrka, m., ostrze, bie Schärfe, bie Sdjneibe. Siecz ostrzkiem i kol sztychem. Paszk. Bell. B 3 b. Dwie kosie [dual. 2] ostrkiem do siebie obrócone. Biel. 61. Ostrzkiem trzeba przełożyć, ma-lum sectione egens. Cn. Ad. 797. man muß ©ruft brauchen; (cf. do żywego dojąć).

OSTRZELAĆ, f. ostrzela cz. dok.] % a) bić z strzelby koło czego, beließen, befłreichen; (Vind. ostreliti, obstrieliti, okulpostreliti). Daje się spadzistość przedpiersieniowi, podług góry, żeby ta dobrze mogła być z niego ostrze-lona. Lesk. 2 , 235. Miejsca te mogą być od nieprzyjaciela widzianemi i ostrzelanemi. ib. 2, 235. — §. b) Ostrzelać konia * ostrachać go strzelaniem, otrzaskać, an beit Scbußfuatl gemahnen. Konia od kilku razy ostrzelać można. Teat. 33. d, 10. Żołnierz ostrzelany, ber *)3uloer gerochen h^t.

OSTRZENIE, ob. Ostrzyć. OSTRZESZÓW, a, m., miasto powiatowe w ziemi Wieluńskiej. Dykc. Geogr. 2, 250, eine Stabt. OSTRZEW, strzwia, OSTREW, strwia, m., [kół z świerczyny lub jedliny z sękami na ostro zaciesa-nemi; rusk. ostryw-a 2]; g. 1 a) pal z szczeblami do łażenia na mur, na drzewo, ber Setterbaum, bie ^fahlletter, Sturmleiter, ^raljnleiter. Piechota sobie swe ostrwie gotuje. Kchow. Wied. 21. Cresc. 634; (Boh. ostrew, prj-wora; cf. Vmd. osterva). — b) Rogatki, Spanne IReiter.

wo-

rować; Eccl. odperaio custodia cingo)] Ross. ociepenB, odeperaTB, oóepeuB , oóeperaTB; przestrzegać kogo, warnen. Cn. Th. Przyprowadź mi go, przy nim otworzę wam wolą moje; ale przykazuję, żebyś go nie ostrzegł. Teat. 39, 166. Ostrzegać sobie co. Tr., warować sobie, ftch auëbebittgcn, Vorbehalten. — *§. Ostrzegać czego, strzedz czego , pilnować, genau in 2ld)t nehmen, beobachten. Ostrzegajże tedy tego każdy człowiecze ! Rej. Post. M m 3. *0STRZEDZ się, przeslrogę sobie z czego wziąć, kajać się; [ich jur 2Bantung bienen laffen, fich ein Sepfpiel, eine Sehre woraus nehmen. To jest mądry, co się na potym ostrzega. Ezop. 13. Jeśli chcesz nieprzyjacielowi uszkodzić, tedy trzeba milczenia, aby się z twej mowy nieprzyjaciel nie ostrzegł. Eraz. Je,z. L 4 b; (cf. postrzedz się). Często z podobieństwa rzeczy, od innych sprawionych , i my się obaczyć i ostrzedz możemy. Modrz. Baz.

460. kajać się , strzedz się ; fid) in Sicht nehmen, ftd) Ijfi» ten vor etwas. Niechaj się ostrzegają srogiej kaźni od Boga. Bial. Post. 165. Ostrzegajcie się fałszywych proroków. W. Post. W. 447. Ostrzegajcie się od fałszywych proroków. Rej. Post. I i 2. Pochlebców najwięcej trzeba się ostrzegać , gdy się postawą i mow'ą najpowolnićj stawią. Kosz. Lor. 49 b. Oslrzegajże się, abyś kiedy nie zapomniał przymierza tego. W. Deut. 4, 23. Ostrzegaj się, abyś z nim nic nie mówił niełaskawie. Radź. Genes. 31, 29. OSTRZEGACZ, a, m., który ostrzega, przestrzega, ber SBarner; Ross. ocTeperaiejb. Potrzeba mieć jakiegoś ostrzegacza i prawdomowcę rozumnego, i przy wrzawie fałszywych baśni nadstawować ucha jednemu prawdziwemu głosowi. JJilch. Sen. list. 3, 169. N. Pam. 13, 51.

OSTRZEJA, ob. Ostryga.

OSTRZEK, OSTREK,

Idą aż do tej ulicy, gdzie im ostrzwie i spuszczone bronią kobylice przejścia. Pot. Arg. 86. — §. 2) Ostrzew, herb; ob. Nieczuja. OSTRZĘŻNICA. Krup. 5, 63. Cresc. 22, ob. Ostrężyny. OSTRZYĆ, ył, y, cz. dok., zostrzyć, zaostrzyć, naostrzyć, poostrzyć dok.] Boh. ostriti striti, brausyti, brausywam, briditi, (cf. brzydzić; cf. brzytwa; cf. brzusiec), zbriditi, zostfiti ,* Slov. ostriti, ostrim, brausym; Sorab. i. wotżu ; Sorab. 2. tozisch; Carn. ojstrim, ojstim, brusem, brusiti ; Vind. oistriti, pooistriti, naoistriti, pooistruvati, brufiti; Dal. ostriti; Croat. ostrim, ostriti, ostrènye, brusziti, briszati, brishem; Bosn. osctrilti, brusiti; Rag. osctritti; Ross. ocTpun, My-caTHTB (ob. Musat), ottouhtb, onaiHBaTL, (cf. toczyć); Eccl. TOYHTH, Tony; ostrym czynić, zaostrzać; (oppos. tępić) ; fdjärfen, fdjarf machen. Osła żelazo ostrzy. Kluk. Kop. 2, 82. Gdy się co na osełkach ostrzy, wodą się maczają. ib. 83. Bracia przeciw sobie miecze swe ostrzyli. Groch. W. 556. Wzmacniając nowy ten kraj, ostrzemy zawczasu ten miecz, którym Ameryka pomści się na wnukach naszych. Pam. 83, 2, 75. Cny rycerzu, ostrz swo żelaza. Star. Ryc. 25. Miłość ich rozum i dowcip ostrzyła. Past. Fid. 68. fie fchärfte ihren Serftanb.    —    Zęby    na    co

ostrzyć. Teat. 42. c, 10. oskomę mieć,    bie 3<*hne    auf    eh

waS fpißen. Ostrzył lis apetyt na grona    zbyt    wysoko wiszące; lecz tylko niemi pasł oczy. Jak.    Baj.    108.    —    §.

Ostrzę co słow-y, rzecz jaką niesłuszniejszą, okrutniejszą, nieznośniejszą czynię mówiąc. Cn. Th., id) mad)e e$ ärger, alö eä ift. — Aliter: Ostrzyć będziesz te przykazania synom twoim. Budn. Deut. 6, 7. t. j. ostro nakazać, ein« fd)drfeit. Ostrzyć, pobudzać, ermuntern. Do potkania serce swe ostrzyli. Paszk. Chor. A 3 b. Ostrzyli na krew i serca i broni. P. Kchan. Jer. 230. Daj Boże nam się do wiecznych dóbr nabywania pobudzać i ostrzyć. Sk. Dz. 547. — Ostrzyć serce * jątrzyć, erbittern. Nie raczcie słuchać tych, którzy się przeciwko kniaziowi ostrzą. Gorn. Dz. 98. Buntownicy wielu ludzi na urzędy ostrzyli. Sk. Dz. 42. Bóg na Polskę gniew swój ostrzy, kiedy jej godne ludzie bierze. Gorn. Dw. 317. t. j. gniewowi swemu folguje, er läßt feilten 3^rtt au3. Anastazyusz uczyniwszy pokój z Persami, na katoliki się ostrzył. Sk. Dz. 486. t. j. srożył się, er ließ gegen fie feinen 3i>rn au3. Arryani ostrzą się na mnie. Hrbst. Art. 122. Faryzeuszo-wie tak się ostrzyli na Jezusa, jak na proroków starych ich przodkowie. Odym. Św. 2, 0 2. — Phys. Ostrzyć się * ostrzeć, ostrym się stawać, fpißig merben. Z młodu się tarnek ostrzy. GHcz. Wych. K 3 ; Slov. z mladi sa trń ostri ; Vind. zguda pozhne shgati, kar kopriva ozhe ostali; zhlovek kashe v mladusti, kai ozhe biti v staru-sti; cf. pokrzywa. OSTRZYCA, y, z., §. 1) ziele, apa-rine, $lebfraut, od swojej ostrości nazwana ; tudzież spo-na, od spinania szat. Śyr. 557. Kluk. Rośl. 2, 241. — §. 2) Ostrzyca druga, turza trawa; Boh. ostrice, swjzel; Croat. ostricza, peszja trava ; Bosn. érgova trava ; Croat. toricza ; arurido calama grostis, gatunek trzciny, rośnie na trawnych błotach; bydłu nie zdrowa. Kluk. Dyke. 1, 54, 3îohrgra$, SchtlfgraS. OSTRZYC1EL, a, m., oselnik, co żelaza ostrzy. Cn. Th., ber Schleifer, Schärfer; Croat.

ostritel; Carn. brusâr; Vind. brufnik, brufar, brufaru ;

gnie neutr. jedntl., Ostygać niedok., zimniejszym się stać, oziębnąć, letnieć, fübler merben, abfüblen, fait merbett. er* falten; Rag. ostinuti ; Ross. ocTbiTb, ocTbmyTb, octli-BaTb, ycTMHyTb, ycTbiTb, yciUBaTb , phys. et mor. Co ostygnie jeden materacyk, to drugi ciepły przyłożysz. Perz. Cyr. 1, 80. Oddech w piersi ustaje, krew' w żyłach ostyga. Teat. 44. d, 38. Wszystko ustaje, i miłość moja ostygła. Wekg. Marm. 1, 151. Z czasem i zapalczywa chuć we mnie ostydła, Za laty popędliwe opadły mnie skrzydła. Zimor. Siei. 141. Chęć we mnie nie ostydła. Zab. 7, 155. V\'eLg. Turcy bardzo teraz ostygli w religii swojej, i łagodniejsze obyczaje przyjęli. Pam. 83, 2, 160. Ostydnienie a lenistwo na służbie bożej. W. Post. W. 3, 496. 'Ostydły, ostygły, ostudzony, letni; Vind. ostuden, fait, crfaltet. Ostygło, 'ostydło adverb.— Żeby nas śmierć nie zastała tak ostydłych i oziębłych w wierze. W. Post. W. 2, 541. Żaden ostydło niech nie przystępuje ; niech wszyscy będą gorący i zapaleni. W. Post. W. 246. Wiara zimna i ostydła. Rej. Ap. 29. Podnieta ostydłym sercom. Groch. W. 27. OSTYGŁOŚĆ, ści, z., oziębienie, phys. et moral., bte 3X6gefü^lt^Ctt, bte

Ross. TOHHJŁiuHKt. OSTRZYCIELKA, i, i., bte ©cbürfertnn.

(cf. Croat. ostrilo cos, ostrilnicza mola acuminaria).

OSTRZYDZ, ostrzygł, f. ostrzygnie, ostrzyże cz. jedntl.,

Ostrzygać niedok. ; Boh, ostrihati, ostrihowati ; Sorab. 1. wóbtżihuyu, wobtżiham ; Vind. ostrizhi ; Croat. obsztrisu-jem , ostrisujem, ostrichi, ostriglyavam, ossiskâvam, okolbati; Rag. ostricchi, ostrijzam , obstricchi, ostrizati ;

Bosn. ostricchi; Ross. ocTpim, ocipHraTt; w koło nożyczkami uciąć, mit ber 6d)eere befeuere», feefdjitetben, tint* fdeeren. Poszedł do klasztoru, gdzie się jako kleryk ostrzygł. Sk. Zyw. 1, 230. Ostrzyżenie włosów nietylko było znakiem kleryctwa, ale też chrześciaństwa, i niejakiego poddaństwa stolicy apostolskiej. Nar. tist. 2, 280.

Duchowni przez ostrzyżenie włosów bogu poślubieni bywają. Kucz. Kat. 2, 614. Żydzi monetę psują ostrzygnie-niem pieniędzy. Petr. Pol. 75.

'OSTRZYGĄ/o6. Ostryga. OSTRZYGOJAD, a, m., haema-topus ostralegus, ptak Indyjski, ostrzygami żyjący. Kluk.

Zw. 2, 18, ber Stajłermatm, eine 2lrt ©pedjte; Ross. Kpn-

en:-

BOKTi, KpHBeifB.

OSTRZYZ, a, m. , OSTRY ; §. 1) Bołan. ostrzyż wonny, Äaltftnnigfeit; Vind. ostudnost.

Cyperski korzeń, galgan dziki, Koszykowe ziele. Śleszk. OSUĆ, osuł, /. osuje cz. dok., osypać; Carn. obsuti, obsu-Ped. 417, cyperus; Croat.    peronicza ;    Bosn. perognięa,    jem; Bosn. obsuti;    Vind.    okulsafuti,    obfuti;    rutlb auf«

ttdlber ©algatt, ^pertBUrjel.    Ostrzyż Indyjski, szafranica ,    fdjutien, bef^utteu. Już się    śmiertelnym osuli    popiołem,

żółcień, Curcuma. Syr.%8. Kluk. Dyke. 1, 173. Krup. 5, Chrośc. Ow. 55, cf. osutka, osutkowy.

201, ©elbrourj. — §. 2) Ostrzyż, llhjriis, orzeł morski, OSUCH, u, m.% OSUSZEK, szka, m., dem., §. a ) kołacz Cn. Th.; Boh. ostriż, demin., ostrjżek, falco cenchris, ber    suchy, twardy, ein barter, trotfner $ud)en; Sorab. 1. wo-

SBönnetttneibe ; (Slov. ostriż jesiotr ; Vind. ostresh « okuń).    szuch ; ( Talmuth. ro artocreas). Chleby przasne i osu-

OSTRZYŹEK, żka, m., co strzyżeniem ucięto, baê 5lb*    chy bez kwasu. 1 Leop. Exod. 29, 1. Wujek. ib. Sphae-

fcbltetbfel ; {Boh. ostriżek; Slov. ostriżky; Sorab. 1. wotre-    rica, niejakie pączki, kołacze, placki albo osuszki, okrą-

znené kruh; Croat. ostrisek ; Rag. ostrixak ; Bosn. ostri-    głemi gałuszkami z ciasta natykane. Macz. Pim. Kam.

sgjak, ostriseki, ostrughe,    strrigotine,    kostiile). Ostrzyżki    302. Haur. Ek. 86.    — §.    b) Transi.    Kiedy    też zginie

z sukna od postrzygacza.    Syr. 311.    Nabierać ostrzy-    brzydki osuch stary.    Pot. Syl. 25. t.    j. wyschły dziad,

żków, które tafelnik ostrzygą. Torz. 175% OSTRZYŻENIE, szczepa , ein fln^getrocfiteter alter üJîanit.

OSTRZYŻONY, ob. Ostrzydz. OSTRZYZYNY plur., akt OSUCIZNA, y, z, osutki, osutkowa choroba, krosty, 2Iu3* ostrzygania, strzyżenia, bte ©d)ttr.    fcfllag, Slattern; Comp. Med. 86.

OSTUDA, y, z., ostudzenie, zaziębnienie ; (Boh. ostuda 'OSUDAR, a, m., [z ross. ocy4apb, właściwie rocy4apb nikczemnik; Vind. ostuda, grosa * wstręt; Ross. ociy4a *    skrócone z rocn04apb pan 2]; ber SRi^ter. Każda horda

wzdrygnienie) ; bte ©rfalhlttg. Duszność, kaszle, ostuda,    Słowiańska miała swego osudara czyli sędziego. Nar. Hst.

ziębiączki jesienne. Zab. 5, 355. Koss.— *§. One 'blachy    6, 184. (Etym. sąd; Slav. sud).

229. ©cbttunbe, Seberflecfe. OSTUDZIĆ, f. ostudzi cz. dok.,

(Vitiligines), które po ciele pokazują się, ludzie prości OSUMOWAĆ, f. osumuje cz. dok., summy obliczyć, ©um* nazywają ostudami, i wiele baśni o nich plotą. Syxt. Szk. tnett Jttfatttttten jitylcn. Bóg liczbę odprawi, iż liczbę osu-

mowaną uczyni na ziemi. Budn. Prov. 9, 28.

hj’tlçh dostać policzków twarzy wpadłychj, znacznie posunąć, bin rttefen, bin fdjieüen, gleiten, propr. et fig. Brzegi się osuną, ziemia się osunęła, z góry ze schodów noga mu się osunęła , i spadł. X. Kam. Koń ten z wielkim osunieniem przedniemi nogami Heliodora uderzył. 1 Leop. 2 Macch. 3, 25. Pospólstwo zgodnie się na to osunęło, z usilnością uchwałę onę popierało, nakazywało. Pilch. Sali. 287. Sługa osunął się za przymówką na pana swego. Ezop. 108. (porwał się ujmując). Heretyk, ten na Trójcę najśw. się osunął. Hrbst. Odp. H b. (odważył). Jakoby sję na was Piotr ś. osunął, który powiedział, iż.... Żarn. Post. 3, 590. (rozgniewał). Osu-

Ostudzać niedok., chłodniejszym czynić, robić, żeby osty- OSUNĄĆ, f. osunie cz. jedntl., Osuwać niedok.; {Ross. ocy-gło, lecić, flbfublett, fübler ntaeften ; Rag. ostudenitti ; Bosn. ostudeniti, ostuditi, ohladiti ; Croat. osztudenivam ; Ross.

0CT4HTb, OdyataTb ; (Sorab. 2. sze w ostużisch mierzić sobie; Sorab. 1. wostudża szo mi mierzi mi ; Carn. osstu-dim < obrudzić ; Vind. ostuditi fe * brzydzić się, ostuden * mierziony). Skoro zawre, odstaw, i ostudź i przecedź.

Hor. Sat. 220. Potrawy ostudzone. Tward. Wł. 175. {ob.

Ostygły). Ci nawet, których stary wiek ostudzi, Na tak się słodkie obietnice nęcą. Morszt. 82. Strach krew' ostudza we mnie ; a radość ją grzeje. Teal. 46, 37. Jak ją umie łudzić, To w niej rozpalić miłość, to przyjaźń ostudzić. Teat. 48. 6,15. ‘OSTYDNĄĆ, OSTYGNĄĆ, /. osty

osuro-

nąwszy się Jakób, rzekł.... 1 Leop. Genes. 30, 2. (rozgniewawszy się).

OSUROWIAŁOŚĆ, ści, i., osurowienie, bte 9îo^cit. Osu-rowiałość żołądka. Syr. 327. OSUROWIEĆ, f. wieje neutr. dok., surowym się stać, roi) loerbett. Osu-rowiałe rany w zimnej nocy Dopiero bole czuły niesłychane. P. Kchan. Jer. 204. Za ranami osurowiałemi Ból mu dojmował, ból się bardzo srożył. ib. 253. Maść osurowiałym ustom. Syr. 748.

OSUSZEK, OSUSZKI, ob. Osuch. OSUSZYĆ, f. osuszy cz. dok., Osuszać niedok., w około suchym uczynić, wysuszyć, troffen machen, Betroffnen, aBtroffnen; Boh. osuśo-wati, osuśugi; Vind. obfufhiti ; Bosn. ossusciti ; Rag. osusciti, ossusciti, suuscim, ususciti ; Ross. ocyiniiTb, ocyuMBaTb, oócyuiHBaTb, ocyuiKa, ocyineme ; Eccl. o^euaemiTii, 03eM4eHHK> [so/o aequare 2], prop. et fig. Kiedy oczy z płaczu osuszę ? Geb. Hym. 323. Darmo mię kto cieszyć ma, oczu nie osuszę, Juzem się w ten płacz włożył, i dziś płakać muszę. Groch. W. A 3. Nie mówcie, że natura kraj nasz tak osusza, Izby nie mogła kiedy spłodzić geniusza. Przyb. Luz. 170.

OSUTKA, i, ź., osucizna , wszelkie krosty lub plamy, któ-remi kto osuty lub obsypany, cf. okrostawiałość, owrze-działość, Rag. scćsce , cf. szyszka ; tyoh. spala ; Carn. ossip, ossûta; 5luêfd)Iag ober gleffeit, toomtt jemanb gleidp fam Befdjuttet tft. Maculae Hepaticae, osutka. Comp. Med. 41. SeBerfleffcn. Haur. Ek. 178. (Boh. osutiny odra), btC fDłaferit. Tr., Bosn. ossutise, ospice iziti pustulae erum-punt ; ( Carn. osujak * miesiąc marzec). OSUTKOWY, a, e,

n. p. Osutkowe choroby, jako to ospa, fryzie etc. Perz. Lek. 244, 5îranfl)ettett mit 3lu$fd)lag. Osutkowa gorączka, febris exantematica. Perz. Lek. 49. OSUTY, ob. Osuć.

OSUWAĆ, ob. Osunąć. OSWAJAĆ, ob. Oswoić.

OSWĘDZ1Ć cz. dok., Oswędzać niedok., opalić, obżegać, oerfengeu, Befengen, BeBrennen; (Vind. ofmoditi, odfmodi-ti, safmoditi, pofmoditi, pofmojati; Bosn. osmuditi ). Motyl, choć skrzydła oswędzi, Nie jeden z chęci w tenże ogień pędzi. Mon. 71, 74. Motyl poty nie przestaje koło świecy gorejącej krążyć, póki swych skrzydeł nie oswedzi , i upadłszy szczypcami startv nie zostanie, ib. 70, 242.

OŚWIADCZYĆ, f. oświadczy cz. dok., Oświadczać niedok., Boh. oswedciti, oswëdowati ; Croat. ochituvati ; Vind. nafvunati, ofvunati, na snanje dati ; Ross. H3ïHBHTb, H313-BMTb, ocBH/il>TeibCTBOBaTb, 3acBH4'feTejibCTB0BaTb ; dać poznawać, odzywać się z zdaniem swoim, deklarować się, zapewnić o czym, oznajmić co; crflären, anbeutett, flttjet* gett, §u erfennett geben, für gewiß anbeuten. Nie śmie mi oświadczyć miłości swojej. Teat. 35. b, 75. Sama mu się oświadczę, że go kocham. Teat. 22. c, 71. Aby oświadczyli miłość swoje, i affekt przeciwko Królowi, złożyli się na 150,000, i to Królowi oddali. Birk, o Exorb.

31. Oświadczony (Ross. 3acBH4tTejbCTB0BaHHbiä, cf. zaświadczony). Oświadczenie * deklaracya, zapewnienie przychylności, obietnice; Äußerung, ©uufterflctrung, greunb* fdjaftëiterftdjieruitg, Serfjetßmtg; Vind. nafvunaje, nafvunost, pofvunost ; Ross. H3îflB4eHie, sacBiuiTeatCTBOBaHie. Zbyteczne oświadczenia i ceremonie nie są oznaczeniem uprzejmej chęci. Kras. Pod. 2, 59. Na oświadczeniach im nie schodzi. Teat. 21, 115. Szczera ludzkość czyni niekiedy oświadczenia ; ale na czczych się słowach nie zasadza; krótkie sa, niekunsztowne, ale skutek za niemi nadchodzi. Kras. Pod. 2, 59. Uczyniwszy oświadczenie przytomnym Panom i Profesorom, miał taką mowę. Zab. 16, 162. t. j. uczyniwszy im komplement. — Pięknie nas przyjął ; tysiąc grzeczności i wdzięczności oświadczył. Zab. 12, 199. er 1jat ttn$ 1000 #öfltd)fetteu gefagt. Jestem przysłany oświadczyć Panu powinną attencyą. Mon. 67, 93. timen bte ftf;ulbtge 2ld)tnng su Bejetgett. — §. Oświadczam się przed kim, abo u prawa * protestuję. Cn. Th. id) protcfttre. Oświadczanie » protestacya. Cn. Th. ‘Oświadczać się kim * świadczyć kim, einen sum Beugen anrufett; Sorab. 1. wóbszwedkofcżam, wobszwedżżam. Bóg sam , którym się ęświadczamy, zostanie sędzią tego. Vol. Leg. 4, 794. OŚWIADCZYCIEL, a, m., który co oświadcza, ber fêrflétrer, ber ftcb erfldrt, beclartrt. Przyjaźni oświadczy-ciel wierny, veri non dissimulator amoris. Zebr. Ow. 106.

OŚWIATA, i, z., odbijanie się światła, oświecenie, szerzenie się światła w koło, światło; bte fêrleud)tuug, ba3 8td)t; Boh. oswët ; Ross. OTCBhTb , phys. et transi. Szalupa śpieszyła ku morzu ; przy oświacie rybacy mogli rozeznać, że to łódź Moskiewska. Pam. 83, 334. Miejsce ono częste ognie i oświata niebieska objaśniała. Krom. 352. Na wabną pereł kosztownych oświatę , Przywiodła męża o życia utratę. 2, 118. Nar. Historya jest oświatą prawdy, mistrzynią żywota. Krom. dedyk. Przyćmione Muzy lustr biorą nowy, Oświata narodu pewna. Nar. Dz. 2, 69 ; (cf. oświt).

OŚWIECIĆ, f. oświeci cz. dok., Oświecać niedok.-, Boh. oswjtiti, oswëcowati ; S>orab. 1. wobszwétlam , wobszwé-tżam ; Sorab. 2. huszwètlisch; Bosn. osvitlati, prosvitliti, obsinuti ; Vind. ofvietiti, obfvietiti, obfvetluvati, obstreti, prefvietiti ; Croat. oszvtlävam, preszvechujem , preszve-tilszem; Dal. proszvitliyujem ; Rag. osvjetlatti ; Ross., ocBiTHTfc, ocßhiitaTb, npocBkTHTb , npocßkiiiaTb , ociaTt, ociHBaTb ; Eccl. cnnTiUiTH ca, o?apHTH, o^apiani, npe403apn-TH, nptĄlO^apKITH (cf. zorza), Cb1>T0B04HTH, CBliT0B04CTB0-BaTH, CBtT0B04HTeJCTB0BaTH, pyK0B04CTB0BaTH yMHHMfc CBkTOMt; §. a) światło koło czego szerzyć, światłym uczynić, objaśnić, erleuchten, phys. et metaph. Pośpieszymy się ; oto im świta, a podobno nie potrzeba, aby słońce nasze oświecało czynności. Teat. 13, 71. Beleudjp ten. — Piłki ogniste z naprawą jasno palącą, dla wy-szpiegowania czynności nieprzyjacielskich, zowią oświecającemu Jak. Art. 2, 95. Seuć^tfugeln. Wiek to teraz oświecony; wszyscy filozofami. Teat. 29, 10. t. j. światły, littfcr aufgefldrteê 3aj)rl)unbert. Oświecenie , phys. et moral., światło , Srleucßtung, (Stellung 8id)t, Seleudjtuug, Slufflaruttg ; Carn. svçzhêva; Vind. obfvietek, obfvietlenje ; Ross, npo-CBtmeHie; Eccl. CBl>T0B04HTejiLCTB0, pyK0B04CTB0 or& yMHaro CB^Ta. Starzy kościelni doktorowie częstokroć oświeceniem krzest ś. zowią. Hrbst. Lek. G. b. Człowiek bez oświecenia. Teat. 15. c, 90. bez światła, oljne Slufflff* ntttg. On oświecony łotr, wisząc z Panem, królem go

OSWlĘClC - OŚWIEŻEĆ.

OŚWIEŻYĆ - OS WOBODZJCIEL.

645

wyznał. Sk. Kaz. 149. stać się światłym, ftd) aufflciren, «ufgeflärt werben ; Rag. osvjêstitise ; Eccl. CKUTiitTii ca, otfnpeMÄßßHTH, ynpeMy4pa-THca. — §. Jaśnie oświecony » tytuł książęcy, (Eure ®urcf)* lauert, (Eure Ipofyett; Vind. fvietel, fuetli, prefvietel; Rag. vaseja prisvjètlos, vasce gospostvo prisvjeetlo ; Ross. CBtTakömüi, npecBlmhMimH, BcenpecBkiTbHumi, cia-TejbHbiM, ciaTeabHimmifi, (BUConKopocBflmeHHHH tytuł metropolitów, cf. najprzewielebniejszy). Co u nas Jaśnie Oświecony, to gdzie indziej zowią Wasza Wysokość.

Oświecić sie, nabrać światła, Sylwestrem papieżem kościoł chrześciański oświeżał Biel.

$w. 59. OŚWIEŻYĆ, ODŚWIEŻYĆ, f. oświeży ez. dok., Oświeżać, Odświeżać niedok., świeżym uczynić, odmładzać,, nueber auffrtfdjen. (Boss. cBiiJKeBaTb, ocBknceBaib, CBiatyio skórę zdzierać; OCBt)KHTb ochłodzić). W sercu zabolałym takowe rozmowy Źle zagojone rany oświeiały. Pot. Syl. 474. Czemuż to tak niewzględnie odświeżasz me żale? Treb. S. M. 12. Na sam ten posłuch starzec nagle sie odświeży, I jak młodzian na wsparcie królewica bieży. Przyb. Luz. 94. Niech przy tym posągu lud w Kras. Pod. 443. Gdy dobrze czynisz, mam cię pewnie dorocznym obchodzie odświeża wieńce wdzięczności, za szlachcica, Niech cię każdy wielmożni, niech jaśnie Gaz. Nar. 4, 300. niech odnawia, oświeca. Nar. Dz. o, 441. niech ci da tytuł książęcy.— *0SWIK , n. p. Oswiki, tkanki, bramki, i insze stroje bia— §. b) Oświecić ślepego, wzrok niewidomemu przywrócić, łogłowskie. Sax\7yt. 6.? [porówn. zawój, podwika 2]. einen SItnben feljettb ntctdjen. Mesyasz ślepe oświecał, głu- OŚW1T, u, m., oświtnienie, świtanie, świt, odednienie, chym słyszenie przywracał. Biaf. Post. 38. Chrystus    brzask; Croat. oszvet prima lux; bte SDîorgenbcitnutentugr

tylko mógł ślepego oświecić. W. Post. W. 25. Tobiasz    ba§ Tagen. Gdy jutrzenka oświt na niebie roztoczy. Przyb.

po oświeceniu swoim żył jeszcze 40    lat.    W.    Tob. 14,    4.    Luz. 17.    Wprzód    nim dnia trzeciego oświt    wróci    biały,

po przejrzeniu.    Z grobu    wstałego    będą go gwiazdy witały.    Przyb.    Milt.

OŚWIECIĆ, cz. dok., Oświecać niedokSorab. 4. woszwé-    395. OŚWITNĄĆ, f. oświtnie intrans. jedntl. impers, et

tżam; Ross. ocbbthtl, ocBamaTŁ, ob. Poświęcić ; weiften.    person., oświta pr., odednić, tagen, Tag werben ; (Bosn.

Kapłana raz oświęconego, drugi raz święcić nie można.    osvanuti esse in aur or a ; Croat. oszvenujem diluculo).

Hrbst. Art. 46. Jaromira chcieli oświecić na biskupstwo.    Skoro lepiej oświtnie, jakoż zorze wschodzą, pójdę z to-

Biel. Śiu. 447. Spodziewali się, iż się oświeci, a na    bą w drogę. P. Kchan. Orl. 4, 76. Jak oświtło. Bardz.

kapłaństwo pasować będzie. Glicz. Wych. O 5. OŚWIĘ-    Luk. 54. Dzień potym oświtł, i gdy pierwsze słońce

CICIEL, a, m., poświęciciel, bet’ SSetper, ^eiliger, (Ein»    Rozpuściło po górach promieni swych końce.... Otw.

metljer; Boss. ocBHTHTeab. Trzeciej osoby jest skutek    Oiv. 348. Dzień do tej sprawy naznaczony, gdy oświtł....

oświecenie, a tak bóg przez wierne swoje jako oświę-    Birk. Dom. 4 4 5. ba ber Tag anbracfj. Imienia twego a

ciciel bywa poznawany. Smotr. Lam.    98.    królowa    można,    Sława, kędy noc mierzebnie,    dzień

ïeudjter ; Croat. preszvetitel, f. preszvetitelica ; Ross. npo-CBkTHTeab, f. npocBtTnTejbHHrta ; Eccl. CBkT0B04HTejib.

W nich kraj znajdzie oświecicielów. Kras. Pod. 462. Gdy oświeciciel twarz ukaże światu Wszystko żywotnym wnet orzeźwia duchem. Kniai. Poez. 2, 254. (Feb , słońce).

OŚW1EG1C1ELKA, i, L, bte (Erleudjtennn. 0ŚW1EC0N0ŚĆ, ści, z., w tytule książęcym, Jaśnie Oświeconość ; bte 2)urd)»

Icutdjttgfett, burd)laud)ttge §ofjeit; Boh. oswjeenost; Vind. fvetlust ; Boss. ciaieaBCTBO. Przyjdzie czas , gdzie zwyczajnym losu igrzyskiem przyćmi się owa zbyt błyszczą- OSWOBODZIĆ, 'ODSWOBODZIĆ, f. oswobodzi cz. dok., ca Jaśnie Oświeconość lub Jaśnie Wielmożność. Kras.

Pod. 2, 467. Gniewał się na rodzice, którzy dla błahego zysku gotowi Jaśnie Oświeconość łączyć z Wiel-możnościa. Kras. Doś. 770. t. j. księżniczkę za szlachcica, wydawać. OŚWIECONY, ob. Oświecić. 0SW1ETN0ŚĆ,

OŚWITNOŚĆ, ści, z., świetność w około czego, glane,

$efle, @lau3, 6d)tutnter. Oświetność a blask złotych zbroi i pancerzów. 4 Leop. 2 Macch. 5, 3. Uźrzał majestat i oświtność w złocie i w srebrze. 4 Leop. 1 Macch. 1$, 32.

OŚWIECICIEL, a, w., który oświeca, oświecający, ber    (Er»    oświtnie.    Pot. Syl.    474. ft. j. na wschodzie    i zachodzie).

— Graec. Biérpawsv drvToig èv XsßQÜv, oświtło im, abo i oświtli w Hebron. Cn. Th. Lucanus, dniowy, oświtły. Marz. Çefl, bety Tage. — *§. W wielkiej ozdobie zawsze dom Kostków oświtał. Chodk. Kost. 8. (słynął, kwitnął, świetnym był). — *§. Tuć się *oświtują obyczaje panów tych, którzy boga nie znają, w Piłacie , iż okazują sprawiedliwość potoczną. Żarn. Post. 3, 774 b. (może oświecają się, objaśniają się). OŚWITNOŚĆ, ob. Oświe-tność.

Oswobadzać niedok. ; Boh. oswoboditi, oswobozowati ; Slov. oswobozugi ; Sorab 4. woszwobodnofeżam ; Vind. oflobodititi, riefhit, odrcfhit; Garn. resprostiti ; Rag. osloboditti, uloboditti, ( cf. swoboda, słoboda) ; Slav. osloboditi, oslobodjen; Bosn. osloboditi ; Croat. oszlobo-diti, oszlobadyam, oszlobógyam, oszlobodilszem ; ffung. szabaditanni, fdszabaditom, kiszabaditom ; Ross. ocbo-6o4UTb, 0CB0Ó0»<4aTL; wolność przywracać, z niewoli uwolnić, wyratować, wybawić; befreien, erlöfen, erretten. OSWIETNY a, e, świetny, blask rzucający, gldnjenb.    Chrystus opętanych od szatana oswobodził. Biał. Post. 57.

Twój urząd *wielmi oświetny, wysoki a poważny jest.    Bóg oswobadza wierne swe od wszelakiego niebezpie-

Mąc.z., Oświetne niebo. Zab. 44, 461.    czeństwa, jako oswobodził Mojżesza od utonienia. ib. 120.

OSWIEZEÛ, 0DSW1EZEC, f. odświeżeje neutr. dok., świe-    Czemuż nieczystą w oczach cierpisz glinę, I z nieprawo-

żość odzyskać, odmłodnieć, ntieber frtfd) nterbeu. Ufający    ści jej nie oswobadzasz? Chrośc Job. 40. OSWOBO-

34.

w Panu oświeżają, a nie spracują się. Radź. Jez. 40,    DZICIE4,, a, m.\ Rag et Bosn. osloboditeg! ; Croat. oszlo-

Jądrka orzechowe w wodzie ciepłej moczone, na-    boditel; Hang. szabndito ; Ross 0CB0Ó04HTe4b ; uwalniacz,

były wilgotności, i stały się oświeżałe. Cresc. 404. Pod    ber Sefretyer, (Erreter. Franklin, sławny oswobodziciel

616 OSWOBODZICIELKA - OSYPAĆ.

OSYPKA - OSZACOWAĆ.

świata nowego. Gaz. Nar. 1, 12. OSWOBODZICIELKA,    pac. Glicz. Wych. M 2. (ohydę na nie rzucić). — Medic.

i, i., bte Sefrepertltlt; Ross. ocBOÓOAHTeibHtma.    Wpadła w chorobę, w której wszystka ospicami osypana

OSWOIĆ, f. oswoi cz. dok., Oswajać niedok., z czym abo    była. Wys. Kał. 39. (cf. osutkowe choroby), mit Slattew

do czego « przyzwyczajać do czego, wkładać, wprawiać    uberfdjuttet. Gorączkę cierpiała i osypanie gardła, iż nic

w co, przyuczać, nakładać kogo czego; einen (lit etnxiê    przełknąć nie mogła. Wys. Ign. 165. t. j. okrostowia-

geroitynen, einem etn>a$ gemofmt machen. (NB. w innych    łość, bie $el)le mar mit flattern oerfłopft. Osypały mu się

dyalektach ma znaczenie przyswojenia, t. j. przywła-    wargi, oscedinem habet. Cn. Th., bie SDłltltbfdjtMntnte, bie

szczenią sobie, n. p. Bosn. osvoiti, posvoiti usurpare,    ©djtMtttme im SDłunbe. — Osypać wałem * osuć, obwieść

Rag. osvoitti occupare, acquirere, osvoittise rinfrancarsi,    okopem, okopać; (cf. Ross. ocbinb « okop , wał); einen

ricuperare U perdutlo; Croał. oszvajam approprio ; Eccl.    2BaU um etnw3 anffdjütten, Çerumste^en. Jako w krąg pra-

oycnoiiTii, 3aBaaAtTH, npiiCKOHTii, 3amHüHTH, ycBoaio przy-    wie góry otoczyły Jerozolimę, tak Pan lud swój miły

właszczyć). Nałóg oswaja z trudem. Ossol. Baj. 2. Piór-    Wałem swej łaski zewsząd osypuje. J. Kchan. Ps. 18, 8.

wćj ją oswoję, i do tej odrażającej figurki i ubioru.    (opasuje. Karp. 6, 172). Nie wszędzie murami trzeba

Teat. 19. c, 74. — §. Oswoić zwierzęta, okrocić, uła-    się bawić, ale insze miejsca wałami tylko, jednakże pogodzić, obrochmanić, ołaskawić, swojskiemi uczynić,    tężnemi, osypować, by i dwoistemi abo troistemi. Star.

Stetere jaimt macfyen. Jaszczurka pospolita oswaja się, ła-    Rob. B 3 b. — b) Ziemia się osypuje« w koło zwala

skawi. Zool. 208. fie totrb jalmt, laßt ftd; jafunen. Naj-    się, rozpada; ba3 fêrbretdj fällt rings um peraf», jerfdjmttet

oswojeńsza para, łani z jeleniem. Przyb. Milt. 352. t. j.    ficp. Ganek w podkopach stęplują i cembrują, żeby się

najłaskawsza, ba§ jałjntfte $aar. — Transi., Panieneczka    ziemia nie osypowała. Jak. Art. 2, 212. — §. Osypować

przystojna; tylko że to jakieś stworzenie dzikie. Çc. Ni-    bydłu, mąką razową, osypką albo otrębami sieczkę dla

czego to; oswoi się to. Teat. 26, 74. mtrb fćpon jatym    bydła potrząsać, i ukropern, pomyjami, słodzinami, wy-

merben. — §. Oswoić się z czym abo do czego, recipr.>    warami sparzać, bem 3Step ba§ ©efotte geben. Potrzebny

przywyknąć czemu, etlM$ gemolmt werben, ftd) an etmaê    jest miedziany kocieł dla grzania wody dla krów, jeżeli

genmf/nen. Oswoję się do tej odrażającej figurki. Teat.    jest zwyczaj osypowania i dawania ciepło słodzin. Świtk.

49. c, 7. Oswojony z czym « obeznany z tym, przy wy-    Bud. 56.- OSYPKA, i, z.; (Boh. osypka, oseypka kro-

kły; an etmaê getvöpnt, etroaS gewofmt geworben. Człowiek    Sty, ospy; Ross. ocbiiiKa , Cbirtb osypanie, osucie) ;— a)

przyjmuje obojętnie największe zbrodnie, jeżeli już z nie-    omasta, ospa, tłucz. Cn. Th., karmia zwierząt domowych

mi oswojony, jeżeli do nich jego zmysły przywykłe; lecz    z ziarn, ^orncrfllttcr, bte ©tebe, baS ©efotte fürö 23tcl).

obruszy się zawsze na zbrodnie pomniejsze , jeżeli one    Dwie dziewki i oborę doiły, i osypkę trzodzie sypały,

są nowe, jeżeli pierwszy raz jego oczy lub uszy ruszą.    Ossol. Str. 3. Kocieł do sparzania osypki dla Świn. Świtk.

Przestr. 41. — § Neutr. passive: Oswoi się « straci ra-    Bud. 56. Kurczętom osypkę z ciepłą wodą rostworzy-

żącą nowość, nawykną-ć tego, matt Wtrb CÖ gemofmt. Gho-    wszy, do jedzenia dają. Haur. Sk. 121. Kapłuny tuczą

ciąż cielesność nielada jest przewinieniem, atoli zwycza-    osypką jęczmienną , wodą rostworzoną. ib. Psom myśli-

jem tak się oswoiło, iż to za nic mają. Pilch. Sali. 175.    wym osypkę z owsa ciepło dawać, i łoju dla okrasy do-

OSWOICIËL, OSWAJACZ, a, m.\ który kogo oswaja,    dać. Haur. Sk. 341. Mon. 71, 189. — b) Osypka, osep,

ber ©enwfmer; (Rag. osvoitegl conquistatore ; Eccl. jcboh-    opłata w ziarnach; SBejafilung tu Körnern, in ©etretbe. Z

Te^b przywłaszczyciel).    wyki i mącznika także osypki na ordynarye czeladzi da-

OSYCHAć, ob. Oschnąć.    ją. Haur. Sk. 36. (Ross. ocunaio chmiel i drobne pie—

ren, fdjäßen. Naznaczenie wartości dla rzeczy, zowie się oszacowaniem. Gal. Cyw. 2, 12. Nie wiem, jeśli nie tak głowami kmiecemi, jak kostkami grać chcieli, którzy ją za dziesięć grzywien oszacowali. Modrz. Baz. 109. Cef. głowizna). Szlachetny naród Polski sam siebie oszacował, tak że żadnego szlachcica w żadnym domu nie-masz, któryby drożej nad sto i dwadzieścia grzywien wr Polszczę stał. Orzech. Tam. 42. W Polszczę głowy są oszacowane. Gorn. Wł. H. Bezbożne prawo oszacowało życie ludzkie stu grzywnami. Leszcz. GL 100. Oszacowane rzeczy, które przez naznaczenie szczególnej wartości mogą być z innemi porównane. Gal. Cyw. 2, 12. ta> ?irte ©aeben, bte eine $ape ober ©djäjfung lwim Oszacowany, szacunek jaki mający, którego może jako szacować, aestimabilis. Cn. Th. 512. fc^d^Dar, tarbar, ftd) ta* rtren laffenb, beffen 2Bert£ ftd) befttntmen läßt. Nieoszaco-

OSYP, ob. Osep. OSYPAĆ, OBSYPAĆ, f. osypie cz. dok., niądze, któremi dawniej na nowożeńców rzucano). Obsypować, obsypuje niedok.-, Boh. oseypati , osypati, OSYSAĆ, ob. Ossać. OSYSEK, ob. Osesek, osypawati ; Sorab. 1. woszćpam, wobszćpam , wobhatżam, OSZACOWAĆ, f. oszacuje act. dok., otaxować, ocenić, tajt* fepnu predk; Croat. obszipâvam ; Ross. ocbinaTb ( « ka-meryzować, ocbitiHbiu kameryzowany) ; a) osuć, w koło posypać ; urn ettuaS fjerum fdjutten, rmtb urn befd)utten, um«

(treuen, beffreiteit. Pola kwieciem osypane. Brud. Ost. A

3. Twórca dziwnym czynem Osypał dla nas niebo licznym świateł gminem. Nar. Dz. 1,10. Ledwie gębę was osypał, alić już lokajów przyjmuje. Opal. Sat. 150.

Po kątach stoją wszędzie stoły obsypane złotem. Zah.

15, 212. Bogactwy i godnościami go obsypał. Teat. 46. c, 3. mit fteidjtfmmeru fiberfdjuttct. Darmo obsypujesz do-brodziejstwy niestateczny umysł. Mon. 65, 265 Każdą sprawę trzeba dobrze złotem osypać. Ktok. Turk. 61.

Niezawzdy materaców bawełną natkanych, Niezawzdy potraw trzeba zażywać 'ospanyeh (osypanych, t. j. korzeniem zaprawnych). Kmit. Spyt. 84. gcwurjte ©petfen. Złe nałogi pismem zganić, a jakoby czym mierzionym osy-

OSZACOWNIK - OSZALIĆ.

OSZAMOTAG - OSZCZĘDLIWOŚĆ. 617

wany * nad wszystkie drogie rzeczy droższy, ganj Utt*    żona, Pókim głupia przez cię nie była oszalona. J. Kchan.

fd)ćt|$at:; Sorab. 1. neschaczwanité ; Slav. neprocinjen,    Dz. 58. Jabł. Buk. P. Młodzieniec zoszalony a umotany

Rag. neprozjeegen; Vind. nefhtimanliu, neprezenen; Ross.    jedwabnym ‘Wenusem. Glicz. Wych. Bib. — *§. Drze-

HeoutHeHHŁiH ; Eccl. HeouiHHMbiłł. Coż to za nieosza-    wem oszaliła płochego ‘cielica, ligno decepit taurum.

cowany ten Rejnal. Kras. Pod. 2, 216. Człowiek do    Zebr. Ow. 192. omamiła, oszukała,

kompanii nieoszacowany, zwłaszcza jak sobie podweseli. OSZAMOTAĆ, f. oszamoce act. dok., szamocąc obalić, urn* Mon. 64, 76. Masz rozum nieoszacowany do wybiegów.    fdjüttdn ttnb umretjktt. Piękne to drzewo szpetnie osza-

Teat. 5. b, 4. Jedźże, jakeś nieoszacowany. Teat. 24,    motał. W. Post. W. 3, 569.

138. — Aliter: Liczba lat Boga nieoszacowana. W. Job. OSZAŃCOWAĆ, /. oszańcuje act. dok., okopać, szańcem 36, 26. t. j. nie przeliczona, której się naliczyć niemo-    osypać, untfdjaujen, mit ©djaitjen umgeben. Tr. ; Vind. ogra-

żna, unactylbar. Szukała pociechy nieoszacowanćj nędzy    berniti, ohribrati, obkopati; Croat. obssanczujem ; Ross.

swojej. Sk. Dz. 754. (nad wszystkie taxowanie, nad wy-    oómaHUOBaTb. — §. Uszczypliwe o cesarzu mówienie,

miar nieszczęść pochodzącej). — Subst. Nieoszacowa-    nieszczęsnie się im zwiodło a ‘oszańcowało. Eraz. Jez. L.

ność, bte Un[djäj3&arfett; Vind. nefhtimanlivost.— §. Osza- 4 b. na złe im wyszło; ob. szańcuje się komu. cować co czym « odważyć co czym, opłacić czym; erfau* OSZARGAĆ cz. dok., w około poszargać, runb um befdmtujjett fen, bejahen mit etroaśi. O dniu szczęśliwy, dniu oczeki- ($. $. mit ©trajknfotl)) Ross. orpH3HHTb. wany, Ciężkim wzdychaniem, łzy oszacowany. Past. Fid. OSŻARPAĆ, OBSZARPAĆ, /. oszarpie act. dok., odrapać, 125. — b) Transi, mor. Oszacować kogo, obmówić go,    odrzeć, runb um abretßen. Przeklęty niedźwiedź, które-

osławić, nerlaumbeu. Stawiłem tu dowody na ochronie-    gośmy gonili! Cały obszarpany, zostawiłem połowę sprzę-

nie sławy źle oszacowanej. Krom. 481. Jeśli, mię Panie    tów między krzakami. Teat. 51. c, 45. OSZARPANIEC,

słusznie oszacował Zły człowiek, a ma do mnie jaką    ńca, w., odrapany, odarty, odartus, eilt SlbgerifSner, Stb*

gelumpter, 3^rlumpter; Croat. okerpanecz, pernyav; Ross. jocKyiHHKb ; Eccl. fmz^fmłihijh. Żydzi w cudzych krajach nie są tacy śmierdziuszy i oszarpańcy jak u nas. Comp. Med. 391. Siedm tysięcy Tatarów nikczemnych, bezbronnych, oszarpańców , pannęsi. Stryjk. 628. A ty

winę.... J. Kchan. Ps. 7. OSZACOWNIK, a, m., Censor Rzymski, oszacownik, szacownik i ‘omowca ludzkich obyczajów. Mącz., ber (Senfor, ber©d)ćifer, ber ©rittcuS. OSZA-CUNEK ob. Szacunek.

OSZADZIEĆ, ob. Oszedzieć.

OSZAFRANIĆ, f. oszafrani act. dok., szafranem zaprawić,    to oszarpańcze, ważysz się zdradzać! Treb. S. M. 109.

w których się znajduje nasienie, oszarzeja. Pam. 84,1171. szarego koloru nabierają, ciemnieją, grau werben.

zeńsk. ‘Oszajczyna. Wypis z aktów wiejskich wsi Siar. ; OSZCZAĆ cz. dok., w koło poszczać, beptjfen, runb um ûU*

ptffen ; Slov. obstjwâm ; Vind. ofzati, ofhzhim , obfzati, obfhzhim. Prov. Slov. Anibich ho né obsćal ; nihili illum

fajfranen, mit ©affran (mridjtcn; Boh. ośaffranjm. Zufkę OSZARZEĆ nijak, dok., n. p. Czas zbierania kóniczyny jest oszafranić , a okorzenić cynamonem. Sienn. 482.    wtedy, kiedy główki,

‘OSZAJCA, y, m., w dawnych aktach ręką pisanych na różnych miejscach tyle co dziedzic, lub posesor. W rodź.

Mierosz. cf. osadźca, co osadza wieś osadnikami.

OSZALEĆ, f. oszaleje neutr. dok., szalonym zostać, zwaryo-

wać; närrtfd) werben, »errütft werben, rafen; Boh. ztreśtit pendo.

OSZCZADEK,

OSZCZATEK, tka, m., ostatek, reszta, co się oszczędziło, nie do szczętu poszło; Iteberblelbfel, SReft Błahe mizernych Krzyżaków oszcządki pod dobrotliwość Władysława cisną sie. Krom. 459. Pompejusz zbił na głowę łotrów na morzu ; oszczątki jednak ich zebrał, i osadził niemi krainę jedne daleką od morza. Pilch. Sen. list. 3, 174. I w późniejszych wiekach w Grecyi widać było gdzie niegdzie oszczątki gustu. Gol. Wym. 75; (cf. oślada). Znagła popadł w niewolą, stojąc przy oszczątkach jeszcze wolności swojej. Pilch. Sen. gn. 354. W spokojności oszczątek ten życia pozostały przepędzajmy. Pilch. Sen. gn. 387. Nie cierpieć gniewu, nie zostawić nawet oszczadka jego. ib. 583. ‘OSZCZĘDLIWOŚĆ, ‘OSZCZĘDŁOŚĆ', OSCZĘ-DNOSĆ, ści, i., miara w wydawaniu, nierozrzutność, cnota śrzodek trzymająca między rozrzutnością a skęp-stwem, cf. ekonomika; Boh. sporota, (cf, spory, cf. Germ. fparen), skrownost, (cf. skromność); Slov. stfjd-most (cf. wstrzemięźliwość), skrownost; Sorab. i. luto-wnofcż, (cf. luto); Vind. perhranezhnost, dershlivost, pizhlost, fhparanie; Rag. sctedechstvo, sctêdgna ; Croat. sparanye ; Ross. omaÆïHBOCTb, óepe>Kb ; ble Sparfamfelt.

se; Bosn. smamitise, pomamitise ; Ross. O/iypliTB, pa- ‘OSZCZĄDAĆ ob. Oszczędzać, Oszcządzać. XHyTbca ; Eccl. pa3ÓyaBaTH, omaitTH, H3Óe3yMHTHca, o6e3yMtTH. Oszalałeś, i kazi-ć się głowa. P. Kchan. Orl.

1, 401. Chybaby cale z mózgu oszalała, Coby dać takiej bajce wiarę miała. Past. Fid. 94. — *§. Oszaleć na kogo, wściec się, WUtfyenb loêgefyen. Oszalałeś na mię, a pycha twoja wstąpiła do uszu moich. 1 Leop. 4 Reg.

19, 18. (ob. osunąć się na kogo). Jeszcze więcej oszalawszy na nie, prześladowałem je aż do obcych miast. 1 Leop.

Act. 26, 11. — §. Zagrasz o Cercy i oPenelopie, Dwu oszalałych na jednym chłopie. Petr. Hor. D b. (do szaleństwa rozkochanych). OSZALIĆ, f. oszali act. dok., szalonym kogo uczynić, einen uerrütft machen, rafenb madjen;

Boh. ztreśtiti ; Vind. obnoriti, shertati ; Bosn. smämiti, pomamiti; Eccl. wl^r^chth cä. Język pochlebny tak oszali człowieka, iż się za pochlebstwem podniesie w pychę, i więcej napuszy człowieka takiego, który się już wyżej rozumie, niźli jest. Eraz. Jez. P. Tak go był wściekły apetyt oszalił, Jakoby pod nim kto prochy zapalił. Zab. 15, 240. Juno Trojanki oszaliwszy, przez nie okręty zapaliła. A. Kchan. 142. Oszaliwszy młodą dziewczynę , znowu babę opętał. Pot. Arg. 663. Jegom była

78

Słownik Lindego wyi. 3. Tom III.

Oszczędność, ostrożność w wydatkach, obaczna na przy- gn. 256. Wiatr napełni! Cerber oszczeki trzyraźnemi, ternis szłość, jest roztropna w wstrzemięźliwym użyciu, czuła    latratibus. Zebr. Ow. i 73. OSZCZEKAĆ cz. dok., OSZCZE-

w zachowaniu od zepsucia i straty rzeczy do nas należą-    KNAC, f. oszczeknie jedntl, oszczekuje Pr., Oszczekiwać

czejtl.; Sorab. 1. wobżcżowkuyu; Carn. olläjam, (ob. Łajać); Ross. oóiaaTb; (Eccl. omyKOTHio circumstrepo)-, % szczekaniem się rzucić na kogo, w koło poszczekać; anbetlen, bcMen. Złego psa natura jest, każdego oszczekać. Bals. Niedz. 1, 14. Pies domu strzeże, złodzieja oszczeka. Sax. Tyt. 184. W ostępie brytan oszczekuje Zawartego jelenia , i nań następuje. Toi. Saut. 34. Psia Scylla Sykulskie oszczekuje tonie. Zebr. Ow. 162. Leżący w lochu Cerber, potwora straszliwa, Cały Ereb potrójną paszczą oszczekiwa. N. Pam. 3, 347.— Transi. Oszczekać kogo, obmówić, ogadać, ogdakać, einen oerlńumben, (cf. odszcze-kać). On zaraz gotów cię oszczekać. Pot. Jow. 179. Albo to Figlacki tak jego oszczekał? Boh. Kom. 1 , 246. OSZCZEKIWACZ, a, m. ; Sorab. 1. wobżeżowkwar, obla-trator, ber SebcKcr.

cych. Fam. Warsz. 2 , 200. Sier. Oszczędliwość, parsi-monia. Mącz. Urs. Gr. 329. ‘Oszczędłość w życiu, ubóstwo w szatach. Swad. 2, 115. Potrzeby wszelkiej lekarstwem oszczędność. Min. Ryt. 3, 149. Oszczędliwość w nich cudowna, nie są obżarci, nie piją wiele. Birk.

Dom. 148. Wstrzemięźliwość w jedzeniu, oszczędność w ubiorze. Teat. 7, 49. , Oszczędność wńelki dochód. Cn.

Ad. 798. Oszczędność cłem wielkim nazywają. Teat. 42. d, B. Ja oszczędność, t. j. pomierność i pomiarkowanie, za największą poczytuję cnotę. Siem. Cyc. 376. Późna oszczędność na dnie. Pilch. Sen. list. 5. Oszczędność z szczodrobliwością, szczodrość mieszaj z oszczędnością.

Cn. Ad. 798. (nie wyrzucaj, a gdzie trzeba nie żałuj). ‘OSCZĘDLIWY, OSZCZĘDNY, ‘OSZCZYMNY, a, e,

se; Sorab. 2. sze wofcżenisch; Croat. oschenivamsze ; Bosn. osetenitise; Rag. osetenittise) ; szczenię rodzić, merfen, (non $nnben, SBölfen). Suka, wilczyca oszczeniła się. Dudz. 21. (cf. oźrzebić się, okocić się, ocielić się). Suka nosi dziewięć tygodni, aż się oszczeni. Kluk. Zw. 1, 299! Cresc. 569.

OSZCZEP, u , m., OSZCZEPEK, pka , m., dem. ; (Boh. ośtjp , ośtjpćek, dist. ośtepaćka * ascia ; Carn. ozzęp * latorośl ; Ross. omenom, onuenonb, omenonent trzaska); kopia, ber ©pteß, ber ©peer, bte 8anje ; Slov. śip ; Sorab. 1. żtapak ; Ross. 4pOTb, 4pOTHK,b. Rzymianie posyłali sąsiadom , z któremi wojować mieli, oszczep z grotem ukrwawionym, z drugiego końca opalony. Nar. Hst. 3, 119. Siedm oszczepów krótkich każdemu dał. Warg. Wal. 40. Prov. Trzej o jednym oszczepie. Cn. Ad. 1179. cf. na jednym zagonie wszyscy, brep ©olbaten nnb eilt ©pieß. — §. Oszczepek, sér owczy góralski, w tworzy-dełkach wyciskany. Rydel, eitle 5Irt ©djaffdfe. OSZCZE-PISKO, a, n. ; Boh. ośtepiśte ; Slov. kopistę; Carn. rati— she, pushiza; Vind. rozhje, ratifhe ; Ross. 4p0T0Bnme, paTOBHme; Eccl. AptKOJib [fustis 2], 4peBua y KoneH; drewno u oszczepu, ber £an§enfłtel, ber ©djaft beS ©ple* ße3. Oszczepisko oszczepu Goliata było jako nawój tkacki. W. 1 Reg. 17, 7. Budn. ib. Wraził mu włócznią w bok, aż do oszczepiska. Pot. Zac. 196. Otw. Ow. 473. OSZCZE-PISTY, a, e, grotem osadzony, mit einem ©pieß an ber ©pi$e, fpißifl. Przyzbroję się żelazem i drewnem oszcze-pistym. W. 2 Reg. 23, 7. ÖSZCZEPNIK, a, tn., oszczepem zbrojny, pod oszczepem służący, ber Canjicrer, 8an* jenfneeßt, ©pießfnedjt. Krzywousty na łowach prawie w dzieciństwie dziki i niedźwiedzie zbijał, z podziwieniem przytomnych oszczepników. Nar. Hst. 3, 90. OSZCZEPOWY, a, e, od oszczepu, Canjert * . Od razu oszczepowego krew' i woda wypłynęła z boku Jezusowego. Birk Gl Kun. 55.

OSZCZĘDLIWIE, OSZCZĘDNIE adverb., nierozrzutny, wie komu, gdzie i co dać, fparfant; Boh. skrownÿ; Slov. OSZCZENIĆ się, f. oszczeni się recipr. dok. ; (Boh. ośteniti strjdmÿ; Carn. streliv; Sorab. 1. lutwatć , lutuynć, lu-townć; Rag. sctedeechi ; Vind. perhranezhen , dershliu , stresliu ; Ross. oma4iHBBiii, paacMemcTUM, 0CKy4HŁiH. Nie są bogate ; oszczędne obchodzenie nie może im dostarczać na potrzeby. Teat. 7, 10. W domu żyją oszczędno, a między ludźmi pańsko. Boler. 54. ‘Oszczymni. Petr. Et.

259. 'Oszczymnym, *p°rzedownym być, teraz skępstwem zowią. Lek. A 2. OSZCZĘDZIĆ, /. oszczędzi act. dok.,

Oszczędzać, Oszczątlzać, 'Oszcządać, 'Oszczymia6 niedok.,

(Etym. szcząt , G. szczętu , szczędu) ; Boh. sporiti, (cf. sporzyć; cf. Germ, fparen); Sorab. 1. lutuyu, pżelutuyu, cf. litować; Vind. fparat, odfhparati, odtrofhiti, perhra-niti, hranuvati, dershuvati, fhparati, dohraniti, sahra-niti, (ob. Ochronić, cf. dzierżeć); Croat. spóram; Ross. ma4HTb, (noma4a szanowanie, miłosierdzie), xpaHHTt, óepenb, noóepenb, noóeperaTb, coÓHTb, coójk) ; ochraniać, nie marnować; fparen, fdjoiten. Wszystko trwonisz , i co oszczędzamy ujmując swej wygodzie, ty na uczty częste to obracasz. Teat. 42. d, a. Nie oszczędzając, wszystkich pieniędzmi ujmowali. Pilch. Sali. 166.

na

Oszcządaj, dłużej będzie; oszcządaj w czas, nie na dziś tylko trzeba ; oszcządać gotowego lepiej, niż szukać nowego. Cn. Ad. 797. (nie wszystko razem; skromnie zażywaj; daleko do żniwa). Kto czego wiele ma, nie oszczą-da, nie szanuje. Cn. Ad. 376. Kto nie oszcząda swego, mniej jeszcze cudzego. Cn. Ad. 388. Kto swego nie oszczymia, musi cudzego pożądać. Lek. A 2. Czasu oszcządaj. Cn. Ad. 122. Pilch. Sen. list. 3, 26. Pijak przyszłe się czasy najmniej nie oszcząda. Klon. Wor. 34. t. j. nie ogląda się na przyszłość, nie ochrania sobie nic, er fpart ftd) mcfytê. — §. Oszczędzać kogo * ochraniać, szanować kogo, eines flotten. Ten prawdziwy duch satyr, ta pierwszej treść próby, Szydzić z wad, karcić błędy, oszczędzać osoby. Dmoch. Szt. R. 33. OSZGZĘDZICIEL, a, m., ber ©parer ; (Vind. hranovez, fhparavez, hranjar;

co na

Croat. sparâvecz).— W rodź. zeńsk. OSZCZĘDZIC1ELKA. OSZCZERCA, y, m., szyderz. Cn. Th., ber ©pćłter, OSZCZEK, u, m., oszczekanie, baS SebeUen. Ogromny zwierz    kogo zęby wyszczerza, obmówca, ożuwca, żwacz, ber

na oszczek szczeniuka nie pojrzy. Fredr. Ad. 22. Pilch. Sen.    Shtjaljner, Slnblöfer. Oszczerca chytry; pod pozorem naj-

O SZCZERCZY - OSZEMŁAĆ.

OSZEWKA-OSZOW.

619

starożytnym oszemłany wiekiem. Pot. Pocz. 100. Ludzie pracowite oszemłane widzimy. Budn. Apopht. 119. Peruka oszemłana. Mon. 69, 690.

przyjaźniejszej twarzy, tai sie największa jadłość jego.

Mon. 65, 590. ib. 76, 177. Pochlebca nad to chwali, gani zaś oszczerca. Zab. 15, 508. Oszczerca jest nie człowiek, prześladowca ludzkiego rodzaju ; okrutnik na OSZEWKA, i, z., u rękawów koszuli, albo po brzegach cnotę. Mon. 65, 590. — §. Oszczerca, błazen, kuglarz,    sukien, lamówka. X. Kam., Me (Einfajfung, ber 23efaß ait

zartowniś; teraz za co innego biorą, dla niewiadomości    ben #embefirmeln, Kleibern. — §. Oszewka'na szkucie,

języka. Wlod., eilt ©paßnatr. OSZCZERCZY, OSZCZER-    daje się z tarcic ; jest do burtnicy przybita, wyżej nad

NY, a, e, szyderski, urągający, fpöttifd), fjÖJjnettb. O imię    burtą, aby pod czas burzy, nie pluskała w statek fala.

święte, imię wierności, oszczernym Pohańbione językiem,    Magier. Mshr., bte SrettMUb auf bem glußfcfytffe gegen ba3

komużeś ty wiernym! Przyb. Milł. 134. Jest to oszczer-    £eretnfcljlagen ber SBellett.

©dmttpfrebett luftem. Nie przepuścili oni tam żadnemu ; ale wszystkich ogółem pomazali, i oszkalowali, zadali im

cza miłość kraju. Przestr. 112. OSZCZERSTWO, a, OSZKALOWAĆ cz. dok., szkalując oczernić, befcfnntpfen, mit szyderstwo, ©pott,    Chcą ją ukarać za tak wielkie

oszczerstwo. Teat. 28. b, 184. Oszczerstwo, udawanym

głosem z nieba, ludzi od bronienia się wstrzymywało.    bunty, i t. d. Smotr. Lam. pr.

Przestr. 63. Czas boży! jakie oszczerstwo tego uczynił! OSZKARADZIĆ, /. oszkaradzi act. dok., Oszkaradzać niedok., Zygr. Pap. X 3. OSZCZERZAĆ n. p. zęby * wyszczerzać oszpecić, szkaradnym uczynić, osprośnić, fyäßltd) ntacßen, zęby, bte 3<^ne Wöfen, bte 3nfnte tnetfen, (Oefter. anjal;«* »ernnftalten ; Sorab. 1. woźkaredzu; Croat. ogergyujem; ttettj. Ubiór każdego i oszczerzanie zębów w śmiechu,    Ross. o6eso6pa3HTb, o6e3o6pa>KHBaTb. Ulisses Polifema

i chód, okazują, jakim kto jest. Radź. Syr. 19, 27.    ciężko oszkaradził. Kchow. Fr. 47. Biel. Hst. 25. Cechą

Wujek. ib. OSZCZERZAĆ się »szydzić; Croat. precze-    wypaloną oszkaradzony. Nag. Cyc. 15. Warg. Wal. 198.

rjavàmsze, fyöfynen, üerfyôbttetî. Zbierali się na mię nik-    (piątnowany). «Łupiestwem oszkaradził przyrodzenie swe.

czemnicy, oszczerzali się, a nie milczeli. Budn. Ps. 55,    Szczerb. Sax. 255. (zhańbił). Już się tylą zbrodniami

15. On się na wszystkie nasze duchowne dobro oszcze-    oszkaradziła. Staś. Num. 2, 227. (osromociła). — §.

rza. Weryf. pr. 66. Wszyscy mi urągają, Wszyscy się    Udało się słudze pana okrutnie oszkaradzić. Pot. Arg.

oszczerzają. Ryb. Ps. 54. Z nas i z was się oszczerzali.    754. t. j. szkaradnie go oszukał.

sowi. Żarn. Post. 3, 785.

♦OSZCZYMIĆ, ‘OSZCZYMNY, ob. Oszczędzić, Oszczędny.

OSZCZYPNĄĆ, OSZCZYKNAĆ, act.jedntl., Oszczypać dok. ; w koło poodszczypać, odszczykać, szczypiąc oberwać, ruttb ttitt abfnetpeit, abpflncfen, bcpfUiden; Sorab. 1. wobzcżi-puyu ; Vind. obfhzhipati, obfhzheniti, ovmeknuvati, mou-zhe junati, oskubiti ; Ross. oómmiaTL, oómtinuBaTŁ, omiinuyTb, ommiaTb, oiuHnnBaTb. Becerpere flores, obrać a oszczypać kwdatki. Mącz. Jeśli korzenia jego nie wyrwie, a owocu jego nie oszczypie .... Budn. Ezech. 7, 9. Sztuka chleba palcami obszczypowana. Eraz. Ob. E f.

*OSZEDZlEĆ, OSZADZIEĆ, f. oszedzieje neutr. dok.,

Alb. z Woj. 16. Stało się urąganie, oszczyrzanie, na- OSZKARD, ob. Oskard. OSZKLIĆ, ob. Ośklić. śmiewanie, od rozmaitych a mizernych ludzi Panu Jezu- OSZLACHCIĆ, OŚLACHCIĆ, f. oszlachci act. dok., Oszla-

sza-

dzią t. j. śrzonem się okryć, ośrzenieć, transi, szedzi-wym się stać, osiwieć, bereift feptt, grau nterbett; {Vind. oblajati » sadzami obkopcić) ; Sorab. 1. woschedżiwam ;

Croat. oszegyńjem ; Ross. ycb/Ubn». Tego ja, jako wierny, życzliwy, i już prawie laty doźrzałemi oszedziały sługa , z serca życzę. Gwagn. 193. Ja sługa oszedziały uniżenie proszę. Gwagn. ded. Oszedziałą powolność swą łasce W.

P. D. oddaję, ib.

OSZEMŁAĆ, f. oszemli act. dok., ogłodać, ogryźć. Cn. Th., benagen, bebeißen. Oszemłany, ogryziony, ogłodany, ambe-sus. ib. Robaki to oszemłały. Dudz. 49. — Trans). Oszemłany, oskubany, niegładki, rozczochrany, chropowaty, OSZLADA, ob. Oślada.

odrapany, odarty; śeriauft, jerjupft, jemtpft, abgertjfen. Pa- OSZLOCH, u, m.\ Boh. ośleych, wośleych ; Vind. ofhlak, trzaj i sojka w klatęe oszemłana bywa, Gładsza owa co z Niem. ber 2IfcMand), allium porrum, ziele, śniedek. w lesie wolności zażywa. Rej. Wiz. 54 b. Dzielny, choć Syr. 869; Rag. gljutikka. będzie krzywy nos, oszemłana broda. Rej. Wiz. 4. I by- OSZNUROWAĆ, ob. Obsznurować. łabyś tych cudzych krowisk oszemłanych Panią, aniż koz OSZOW, u, tłustych, koz moich kochanych? Gaw. Siei. 376. Baran

chcać niedok., szlachcicem uczynić, (cf. orycerzyć) ; Boh. oślachtugi ; Vind. ofhlahtiti, pofhlatiti ; Bosn. oplemeniti, (cf. plemię) ; Croat. oplemenitujem ; Ross. no5KaiOBUTŁ Koro 4BopaHHHOMT> ; junt 2lebelmann madfen, abeltt. Cn. Tli. — Transi. Lucyus Mummiusz wszystkę Włoską ziemię wolał oszlachcić, niźli jeden dom swój; albowiem za tym oszlachceniern ziemi, i dom jego daleko oszlachceńszym się stał. Kosz. Cyc. 157. zaszczycić, upoważnić, ozdobić; abeltt, tDurbtgen, jferen, fdjtttttcfen. Oślachcenie miasta Rzymskiego wolnościami. Faliss. FI. 128. Bóg oszlachcia stań małżeński, że jest jedną świętością kościoła. Biał Post. 195. Ojcze oszlachć syna twego czcią tą, którą miał u ciebie, niżeli świat był. Gil. Kat. 69. (uwielb' go, oerfldre tljn). Oślachcając pospolite życie cnotliwemi uczynki, u wszech ludzi miłość mieli. 1 Leop. 2 Macch. 3. Jowisz znamiony swego bóstwa bywa oszlachciony, gdy wstępuje do Junony. Otw. Ow. 114. Przyjąłeś nas w poczet ludzi z ciebie dary oślachcionych. Kanc. Gd. 192. Ludziom być pożytecznym, i towarzystwo ludzkie zacnemi sprawami oszlachciać. Petr. Et. 68. I ziemia nasza nie jest bez ozdoby, Bo i tę Bóg oszlachcił dziwnemi sposoby. J. Kchan. Fr. 16. Król zacnie oszlachcił dom Pański budowaniem. Radź. Ezdr. 7, 27.

m., z Niem. 2lfd)ofen, w hucie śklanój piec, w którym się śkło ochładza, a w prostych hutach po-

pioły w nim przepalają; chłodnik, ÄÜ^Iofcn. Torz. 35. et 30.

OSZPECIĆ, *0SZPACIĆ, f. oszpeci ad. dok., Oszpecać nie-dok., szpetnym uczynić, oszkaradzić, Ijäßlid) tttadjett, »er* unftalten ; Boh. ohawiti; Ross. uatypo^OBaTt; (Croat. ospo-tâvam deludo, insulto ; cf. *szpocić). Wieśniackie dzieci nie tak ospą oszpecone bywają, jak miejskie. Krup. 5, 442. Czyściec ziele wyczyszcza skórę z ‘oszpacenia każdego. Urzed. 16. Ktoby oszpecił kogo, jak uczynił, tak mu się stanie, oko za oko, ząb za ząb. W. Levit. 24, 19. (okaleczył). Z grzechu pomazany i oszpacony. Biat. Post. 94. Nie oszpecajcie się żadną gadziną. Radź. Levit. 11, 44; cf. onieczyścić się, pysklać się, ftd) »erunremigeu. OSZPETNIEĆ nijak. dok., szpetnym się stać ; (Sorab. 1. wożpatnu evilesco). Najcudniejszy koń, gdy go szpetną gunią zakryją, tedy i oszpetnieje, i nie tak dobrej myśli będzie. Rej. Zw. 54.

OSZPILAĆ, f. oszpila ad. dok., śpilkami opinać, befłecfen mit ©tecfnabellt, beftetfnabelrt. Ubierałam się i oszpilałam co tchu. Teat. 20. b, 85.

OSZRODKA, ob. Ośrzodka.

OSZROTOWAĆ, f. oszrotuje ad. dok., szrotowaniem ziarna z łupin oczyścić, ©etretbe fdjroten, abfdjroten. Ziarna oszro-towane młyńskim kamieniem. Syr. 994.

OSZTAKIETOWAĆ, f. osztakietuje ad. dok., sztakietami ogrodzić , oparkanić, mit ©tacfeten umjaunen. Tr.

‘OSZTOKOWAĆ się recipr. niedok., n. p. Mamy się strzedz, abyśmy się pijąc nie zalali, i nie osztokowali. Eraz. Ob. F.‘, ob. upić się jak sztok, jak bela.

OSZTURKAĆ cz. dok., Oszturknąć jedntl., w koło posztur-kać beftoßen, runb urn abftoßeit; Boh. ośtaukam , ob. Stukać,

OSZUKAĆ, /. oszuka ad. dok., 'Oszukować, *Oszukawać, oszukuje niedok., Oszukiwać fregu., oszwabić, podejść, omylić kogo, odrwić, okpić, zwieść, einen betrugen, bintergeljen; Boh. ośiditi, ochmeliti (cf. podchmielić, chmiel), kmjnjm (cf. kmin), oklamati; Slov. śidjm, okłamówóm, zklamâwâm ; Carn. klamiti, ozzeganeti (cf. cygan), okkla-meti, okklâmém, golufam, golfam, prevàrim ; Vind. galu-fati, ogalufati, prestruniti, preshertati, premoshiti, ozi-ganiti, petriegati ; Sorab. 2. torisch; Sorab. i. woyćbam, zyebam; Croat. vkaniti, ukanyujem, varati, prevariti , prevarüjem , prekaniti, prekanyüjem , layharim , szpachu-jem, shertat, obnorit, cziganiti; Dal. prihiniti, prehini— vam ; Rag. varati, prihiniti, podjammiti ; Dosn. cjalovati (cf. całować, cf. Judasz) , privariti, varati, hiniti, uhiniti, vuhviti ; Slav. privarriti ; Ross. oÖMaHyTfc, oóiwaHHBaTb (cf. omamić), njyTOBaTb, ciuyTOBaTB, ijŁiraHHTfe, hsmIjHHTł (cf. wymienić), OÓOJCTHTb, WHlIIHMOpilTb, MbITapHTŁ, a,iu-pHTb ; Eccl. oviif>i;M<Y,,\f)iiTii ca [superbire 2], o6o,ibCTHTb , iif>T.\T,iTf)iiiii, jemy, Jibmy, (cf. lżyć, łgać). Świat chce być oszukanym, niechże się oszukuje. Teat. 19. c, 15. (mun-dus vult decipi, ergo decipiatur). Tak to zawsze bywa, Jeden drugiego bliźni oszukiwa. Zab. 13, 248. Chciałeś oszukiwać tych, którzy cię prędzej oszukać mogą. Teat. 15, 111. Drugiego chcąc oszukać, sam się oszukał. Cn. Ad. 213. Kto się zbyt boi oszukania, uczy czasem, jak

go oszukać. Lub. Roz. 127. Boga nie oszukasz. Cn.t Ad. 29. Oszukał go, psa za lisa udał. Cn. Ad. 799. Żydzi oszukawają radzi chrześciany. Petr. Pol. 2, 413. Oszuka-wają a tracą ludzi swym kłamstwem. Eraz. JeLz. N 8. Bóg zna oszukawajacego, i tego którego oszukawają. 1 Leop. Job. 12, 16. Petr. Et. 182. Biat. Post. 143. Sk. Dz. 273. 'Zoszukiwała wszystkich. Otw. Ow. 508. Trudno mądrego oszukać. Rys. Ad. 66. ( Vind. neogalufliu, negalafliu * nie do oszukania, nieoszukalny; Subst. negalufifhnost, ne-galufnost, neogaluflivost * *nieoszukalność). Byś się nie oszukał. Cn. Ad. 53. Przezorność często skutek oszuka. Teat. 1, 95. t. j. omyli, tauften. OSZUKACZ, OSZU-KAWACZ, OSZUKALNIK, OSZUKIWACZ, OSZUST, a, m., zwodnik, podchodziciel. Mącz., szalbierz, szybal, ber Setrüger; Boh. śeydir, śjda, kmin, (cf. kmin); Slov. okłamatel, bere pat za dwanâsf ; Sorab. 1. yebak, yebacż, (cf. jebać); Carn. golfivz, goluf, himbèz, fajdâzh; Bosn. kimbenik, hinac, varalaç, vuhva, cjalovnik; Vind. galuf, galufauz, petriegar; Rag. varalaz; Croat. prevaritel, vka-nitel, prekanitel, ukanlyivecz, layhàr, tepecz; Ross. 06-MamnHicb, oineia, oiueiaja , oóojbCTHTejb, owyia, iiih-niHMopa, ajibipmHKï, oÓ4aja, miratrb, Mbrrapb, oônpoxa, nayrE, njiyTeas, iuyiara, ruyTHiuKa, naynime, ôaa^b-HHKii ; Eccl. AhCTiucb. Oszukacze dobrych ludzi, Was też równie kto ułudzi. Jak. Baj. 36. Dwojaka jest pociecha oszukać oszusta. Zab. 5, 56. Mój młodszy bracie oszuście, chcę cię nauczyć chromać przed kulawemi. Teat. 20. b, 10. (będę ci lekcye dawał). Oszust który zręcznie i zmyśla i mata , Nie oszust, ale tylko człek z wielkiego świata. Teat. 43. c, 4. Oszustowie źli w myśli, a dowcipni i udatni w mowie. Jabł. Tel. 329. Filuty, kłamcy i oszukiwacze. Teat. 55. d, 36. Takim oszukalnikiem być nie chciał, żeby innych nauczał, czego sam nie wierzył. Sk. Dz. 437. Zdzierca, machlarz, oszukawacz. Petr. Et. 297. OSZUSTKA, i, i., szalbierka, szybalka, bte Setrugertmt ; Bosn. varaliça, himbeniça; Croat. prekanitelicza ; Dal. ukaitelicza, ukanlyivka ; Ross. oÓMamuHua, njyTOBKa. Ta oszustka Zuzanka, nie wydałaż mnie z sekretu? Teat. 20. b, 114. et 7. c, 77. OSZUSTAC kogo, /. oszusta ad. dok., oszukiwać jako oszust, podchodzić po oszustowsku, Ijinterlifttg betrügen, überliften. Jest to oszust, którego ja oszustam. Teat. 8. c, 40. Mowa twoja prosta; każdy cię oszusta. Bach. Epikt. 60. OSZUSTNY, a, e, — ie ad-verb., OSZUSTOWSKI, a, ie, oszukujący, podchodzący, podstępny, betrügertfd) ; Sorab. 1. yebacżnć; Carn. him-bast, himbèshn , golfiv; Croat. ukànlyiv, ukanyliv; Slav. prevarljiv; Ross. oÔManqnBbiH, oÓMaHHbiii, oÓMaumuaecKiił, a.ibipcKÜi, ibCTHBbiii. Oszustnéj uwierzył Tezeusz żenie.

Jabl. Tel. 263. OSZUKAŃSTWO, OSZUSTOWSTWO, OSZUSTWO, a, n. ; Boh. śeyd, śizunk , śkrabunk ; Sorab. 1. zyebano; Sorab. 2. hobschuda ; Carn. golfia ; Vind. galufia , shertanje , fmota , galufnost, galufifhnost ; Croat. vkanyuvanye, prevàra, ukanlyivoszt ; Bosn. privarrenje, varka, himba, vuhvôst, podhimbenóst, hila ; Ross. 06-MaiTb, aJbïpCTBO, MhITapCTBO, MOpOKli, JlbLlbl, IMyTOBCTBO, óaaibciBO, óajbCTBO; Eccl. Ahi|ieiiiiic, oóaiaH^, Koujpb-ctko , i\bCTh; oszukiwanie, podchodzenie, podejście, pod-

OSZWABIĆ - OTARÀ.

OTARASOWAĆ - OTCHNĄĆ. 621

sać, ogrodzić, umferfern, nmftyliefSen, einfdjliefSen. Sad swój otarasował zewsząd twardemi górami. Otw. Ow. 171.

step, szalbierstwo, bie ^Betrügerei). Taki leczenia sposób, OTARASOWAĆ, f. otarasuje ad. dok., niby tarasem opa-oszukaństwem nazwać trzeba. Krup. 5, 567.

OSZWABIĆ, f. oszwabi ad. dok., Oszwabiać niedok., (Etym.

Szwab); oszukać, odrwić, okpić ; einen MugfCrt, (Oeftr. 'OTARĆ źle zamiast Otrzeć qu. v., Dudz. 29. OTARCIE» polafieren), einen betriegen, Ijintergeljen ; {Boh. ochmeliti në- OTARTY ib.

koho; Carn. ozzeganeti, {ob. Cygan); Croat. cziganit; Vind. *OTARCZYĆ cz. dok., n. p Tyran ten stal jako otarczony oziganiti). Słodko nucąc piszczałka ptaki w sidła zwabia, i nie o swej mocy przed naszym majestatem. Tward. Wł. Słodką mową i oszust prostaków oszwabia. Min. Byt. 4, 38, czy to tarczami okryty?

jedntl., Otargiwać częstl. i niedok. ; Boh. otrhati ; Sorab. 1. wobtorhacź; Croat. otergâvam; Bosn. otarghnuti, oter-gati, otrrigati, otrrighnuti ; Rag. otargnuti ; Ross. 0Ó4ep-raTt, 0Ó4eprHBaTL , OTepeÓHTt, OTepeóaHBaTb ; targnąwszy oberwać, oszarpać; abjanfen, jerrenb abreijkn. Zali korzenia jej nie wyrwie, a owocu jej nie obtarga? 1 Leop. Ezech. 17, 9. Nie dziwuj Królu, żem tak otarchany, Bom z wysokiej krainy do ciebie posłany. Papr. Try. B 4. Otargany Subst., ‘Otarganiec, Slov. otrhónek, otrhanëc; Eccl. OTepxa4L. Bardzo otargany; Slov. otrhani gako lipa, totus lacer. — §. Otargać konia, zwierza, obrochmanić, okrócić, ujeżdżać; Junten, Mnbigen, junt 3^9^ abri^ten^ preiten. Jak źrzebca z lekka objeżdżać i otargiwać. Do wozu chcąc zaraz z młodu obrócić źrzebca, pozwalam na nasze zwyczajne otargiwanie, to jest, aby był przy drugim koniu wodzony kłusem. Hipp. 32. Chłop konia dzikiego tak otarga, że mu będzie posłuszen. Petr. Pol. 19. Źrzebce, gdy już będą otargane, Niech ciało biorą miąż-szą sieczką roztykane, Bowiem przed otarganiem wysoką myśl mają, Ani się pojmane zaciąć pozwalają. Otw. Wirg. 428. Bydlę nieotargane abo dzikie jeszcze. Herb. Stat. 536. Otarganych lwów para. Otw. Ow. 583. Zab. 8, 59& Schwytane cielce otargiwać. Otw. Wirg. 386. OTARGOWAć, OBTARGOWAĆ cz. dok., targując zakupo-wać, beljanbeln ; Sorab. 1. wohandluyu.

Cały OTAŚMOWAĆ, f. otaśmuje ad. dok., a) obwieść, obszyć lub obwinąć niby tasiemką; Ross. OTOponuib, OTOpanH-BaTb, (cf. troki, troczyć); umbanbeln, ummicfeln, um&inben,. nmnctyen, wic mit einem Banbe einfajfen. Włosem rękę otaśmował. Bardz. Trag. 184. Trzewiki otaśmować. — b) Transi. Skórę komu otaśmować, orznąć, wygarbować, nacechować; einem ba$ gell turôgerben, tym ©triemen fd)la* gen. Obawiam się, aby nam skóry nie otaśmował, jak się o tym dowie. Teat. 54, 51. et 56. c, 6 .et 22. 6, 74. Golisz.

185. Zab. 8, 336. — *§. Gońcie za niemi a zadnie ich OTARGAĆ, OBTARGAĆ, ‘OTARCHAĆ cz. dok., Otargnąć sieczcie. Budn. Jos. 10, 19. not. «właściwiej: oszwabiaj-cie ich, abo ogon ich odcinajcie». OSZWAB1ACZ, a, m., oszust, szalbierz, ogołociciel, ber Betrieger, greller, Se* lugfer. Oszwabiacze i pochlebcy mieli u Filippa łaskę.

Nag. Fil. 82.

OSZWARCOWAĆ, f. oszwarcuje ad. dok., Szwarcem oczernić, befcfynwraen, umfdjrcdrjen, mit ©tywflrje befdjmtieren. In-cero, owoszczam, oszwarcuje. Mącz.

OSZYĆ, ob. Obszyć.

OSZYDZIĆ, f. oszydzi ad. dok, wyszydzić kogo, einen »er*

Dörnen, »erfpotten. Otoś mię oszydził a skłamałeś mną.

Radź. Jud. 16, 10. Oszydzam, calvo. Urs. Gr. 257.

^OSZYJNIK, a, m. ; Ross. omeitHHKt; alsbant, obróź, baó ^alêbanb; adjed. Ross. omeHHUH, 'oszyjny.

O T.

OT ! excl., ob. Oto.

OTABORZYĆ, OTABOROWAĆ, OBTABOROWAĆ, ad. dok., taborem opasać, obwieść; Vind obtaboriti, obdati, obra-niihati, mit ber Bkgenlmrg einfdfliefśen. Obtaborować się, plaustris cingi. Chmiel. 1, 82. Otaborzonych na Stabień-skich polach buntowników przełamał. Papr. W. 2, 304.

Naokoło się wozami otaborowali. Nar. Tac. 2, 264.

OTACZAĆ, OTACZACZ, ob. Otoczyć, otoczyciel.

OTAFLOWAĆ, f. otafluje ad. dok., taflami okryć, betdfeltt, nmtäfeln ; Vind. obtablati; Sorab. 1. wobdeskuyu. dom wewnątrz był otaflowany forsty cedrowemi. 1 Leop.

3 Reg. 6, 18. Obił i otaflował go blachami złotemi. 1 Leop. 2 Parał. 5, 8. Ołtarz otaflował cedrem. 1 Leop.

3 Reg. 6, 20.

OTAJAĆ, f. otaje neutr.dok, tając odmięknąć, auftauen. Zima zginęła , śniegi otajały. Petr. Hor. L 2 b. Serce moje niechaj z lodu otaje. Kchow. Roz. 85.

*OTAK , u, m., [buda, Üîranterfmbe, z tur. otagh * tentorium.

Men. I, 161 — 2]; targ, ber SBotyenmarft. ber SJłarft.

chłań , Odchlisko.

1.    OTCHNĄĆ, f. otchnie ad. jedntl., ozionąć, parą zarazić, (cf. napuchać); giftig attyautyen, mit bem" $auty Vergiften. Duchem zaraźliwym srogiej śmierci otchniona, Orszula moja u nóg rodzicom martwa upadła J. Kchan. Dz. 114. Kwiatek on wonny jadem otchniony. Miask. Ryt. 2, 142. ib. 147. Zebr. Ow. 161. Złe, acz nie ukąsi, tedy przedsię-. otchnie. Biel. Kr. 165.

2.    OTCHNĄĆ, f. otchnie ad. jedntl., a) ocucić, obudzić *

Na jarmarkach i otakach pogranicznych koło Wołoch OTCHŁAŃ, OTCHLINY, OTCHLISKO, OTCHLISTY, ob. Od-i Ukrainy. Vol. Leg. 6, 185.

OTAKSOWAĆ, ob. Taxowaé.

OTAMOWAĆ cz. dok., tamą obwieść, umbantmen, mit einem ®amme umftylieflen. Wyspę tę od morza sama natura ^tamowała góreczkami. Boler. 75.

OTAŃCOWAC cz. dok., w koło potańcować, umtanjen. Otań-cowany, Eccl. oruacyeMb, okojo Koro iuaiuyrb ; (cf. pląsać).

OTAPIAC, ob. Otopić.

'OTARA, y, i., [tara, niedoimek w wadze, z franc. 2] n. p.    (cf. ocknąć); wecfen, ermctfeit, Ctufmecfen. Noc przesypiamy,

Funt potaszu uczyni ci 2 złł., nie rachując otary. Torz.    gdy nas dzień czwartkowy I słońce otchnie. Jabl Buk. A

3. Powrócone zorze otchną ją w tych fantazyach, i wszys-

wida ! (cf. widzieć) ; Slov. ay, hle, eghle, la, pohled (cf. poglądać), wjz; Sorab. 1. lai, hui, hlai; Sorab. 2. gle-daj, lej, lejscho; Carn. glej, glejte, lej, leite, polei, kolte ; Vind. glei, poglei, lei, gledi, polöi, vidifh; Croat. eto, evo, euno, ovo, nut, nùti ; Bal. evo, etto ; Bosn. otto, etto, enno, evo, ovo, nùt, nutti ; iSlav. eto; Rag. etto, évo, ovo, nutti, enno, onno ; Ross. botł, cè ; Turc, óste, iste). — Ono demonstrat remota, quae alter non videt ; oto repentina vel proxima. Cn. Th, 629, ( cf. owo). Piłat ubiczowanego Jezusa żydom pokazując, rzekł: oto człowiek! Leszcz. Hst. 681. Zaledwie to postrzeżono, zaczęto wołać: oto on! oto on! Gaz. Nar. 1, 186. Widzę postać dzielnego Pompiliusza : oto jego oczy, oto ta sama twarz. Staś. Num. 1, 56. Jeden za drugim jak leci, Na takich koniach, ot tak prawie małe dzieci. Nieme. P. P. 48. (tyćke). Zdaje mi się, że to ot tak po Warszawsku w ciasny kąt nas zapędzi. Teat. 22, 89. — §. Obsolet. Bóg z oto tego kamienia mocen jest wskrzesić syny Abrahamowe. 1 Leop. Luc. 3, 8. (t. j. z tegoż samego kamienia). Jeszcze nad oto te dwa lata głodu, przyjdą pięć lat. Radź. Genes. 45, 6. — b) Oto, respon-dens vocanti, interroganti ; ba ! ftelje ba ! Wałał nań : Szczęsny, Szczęsny! a on odpowiedział: otom ja Panie! Nieme. Bibl. Tar. 13. ba btit teb §

Abraham : oto jestem ! 5 Leop. Genes. jest. 1 Leop.). Adam gdy się obudził za otwarciem powiek, Postrzegł - co? oto Ewę! Kras. W. 54, er fal) — wa3 bettn? dśwa fłaitb ba! Coż jest ta piękność ciała? oto wór gnoju! Co jest to wdzięczne śpiewanie? oto lekkie powietrza poruszenie! Co są potrawy? oto trupy zwierząt! Bals. Niedz. 1, 204. — 2. Ot! ex abrupto, n. p. Ot cię daruję żywotem, Bądźże ostrożniejszy potem. Jak. Baj. 189. mm! td) fdjenfe btr ba3 geben. Otże was pogodzę. Jabt. Ez. 140. Ot! co temu łajdakowi za myśl przyszła. Teat. 2. b, 97. Oefłr. fd)aut$ ! weld) ctit (EtnfaU. Biorą się znowu do flaszy, do. stołu, a drudzy mówią, nie słuchać, ot baje. Wad. Dan. 126. ol)! er fabelt. Pani, ot! dobrze się dzieje. Ossol. Str. 1. fwfw! eS getyt! Gdy zgubić do reszty zechce dopust boży, Ot tobie pozew woźny o wioskę położy. Zab. 16, 125. Otóż nie puszczę. Teat. 21, 139. Otóż macie! teraz ja wszystkiemu winien. Teat. 8, 107. — 3. Ot, otże, otoż, otoż masz, otoż tobie! Lnsultantis, vel poenas sumentis, vel sumtas gratulantis sermo. Cn. Th. mm ba fiabett tt)tr3 ! ba tyaffil! ftebft bu ! babę td)3 ntd)t gefügt îc. Otoż tobie, schowaj coś ułapił ; masz czegoś chciał; uchwyciłeś. Cn. Ad. 801. Pijanica mówi: uraniono mię; otoż tobie pijaństwo. Biał. Post. 199. Ciąwszy mię rzecze: otoż tobie ujmować się za drugiego. Boh. Kom. 1 , 36. Od węża skasana umarła ; otoż tobie delieye i wczasy obozowa. Birk, Chmiel. A 3 b. Otoż masz! Teat. 26, 70. Otoż jest, wszak mnie mój instynkt nie omylił, zgadłam. Teat. 15. c, 17.    Otoż go macie, gadułę. Teat. 24. c,

22. O rodzice! ot wraszej roboty skutki. Teat. 46, 21. Otoż tobie! łakomstwm do czego przywodzi. Prot. Jał.

tkie te strachy rozegnał Faeton. Tward. Pasq. 38. — *b)

Neutr. Otchnąć, ocknąć, entlüden. Fig. Już bowiera opło-nęły, już otchnęły one Jadem światowym moje żądze zanurzone. Kor. Hor. 83. ?

OTĘPIEĆ, /. otępieje neutr. dok., tępym się stać, ostrość stracić; Ross. OTjnrfcTfc, propr. et fig. ; fhtntpf werben. Tr.

OTĘPIĆ cz. dok., przytępszym uczynić, abfiuutpfen; Rag. otupiti ; Bosn. otupiti ; Croat. otupńjem.

OTĘZYĆ, f. otęży act. dok., Otężać niedok., tęgim uczynić, o tęgość przyprawiać, fłetf, berb, feft machen. Jeżeli mam otężać grunt rzadki, muszę do niego zażyć gliny. Kluk.

Kop. 1, 280; Vind. otoguvati, okorniti, oterditi, ozher-stiti. OTĘŻAŁOŚĆ, ści, z., niegiętość, nabranie stężałości, tęgość, ©teifÿett, 2>erbl)ett, geftigfelt. Glina piaszczystym gruntom doda otężałości i chłodu. Kluk. Rośl. 3, 132.

OT1U haha bahn ! Venator., krzyk szczujących, $ef;gefd)reł)

^C^e ! ! Tr., (cf. hulała).

OTKAĆ, ob. Obetkać.

Odpowiedział 11. ( owo ja

OTŁOCZYrĆ, f. otloczy act. dok., Otlaczać niedok. ; Boh. otla-ćiti; przytłoczyć na około czego, lim etwa§ Ijentm eilt* brutfen, etnftampfen, betreten, umftopfeu. Otłoczyć ziemię koło płonki wsadzonej. Tr. OTŁOCZYNY n. p. lnu i konopi * paklepie. Wfod., paździerze, glad)ś! *, ober $aitfbülfetî.

L'i/

622

OTĘPIEĆ - OTO.

OTOCZYĆ.

OTŁUC, f. otłućze act, dok., Otłukać niedok.; (Boh. otlaucy, otlaukati ; Vind. obtlezhi, otlezhi, otouzhi; Bosn. oblu-sctiti, ostupati) ; tłuczeniem obić , wybić z czego ; be* ftampfen, abftampfen, Ijerauśfcblapt, IjerauSftampfen. Nasienie lnu ma być kijankami otłukane. Cr esc. 188. Otłu-kam jęczmień, proso, pinso. Cn. Tli. (Boh. opichati,

{opicharna * ©tampfmÜ1)le ; opiśky * canicae, quisquiliae, cf. pęcak). Otłukanie ziarn, pistura frumentorum, bie ©tantpfung, 2tbtyülfung. Cn. Th. Nieotłuczony Eccl. Heo-TOineHï. — §. Otłuc o co * uderzyć o co * an etwa$ jłojkit, aufcfjlageit. Byk wprzód się doświadcza sam, nim się spotyka , a swe groźliwe rogi o pniaki otłuka. Przyb.

Luz. 299. Powyż mostu pale bił, aby drzewa na obalenie mostu puszczone, o nie się otłukłszy, mocy takiej nie miały. Warg. Cez. 82. t. j. o nie zawadziwszy. —

§. Miecz otłuczony. Biel. 178. t. j. tłuczeniem, sieczeniem obłamany, abgeftopcn, burd) ©toBen unb Reuten ab* gebrodjeu, abgeitu|t. Miecz w tym herbie otłuczony; lu-boć drudzy w tymże herbie cały kładą. Nies. 1 , 63.

OTŁUK, u, m., 1. odłog ziemi, odłogowa rola, 33rad)* aefer, 33rad)felb. Tr. — 2. Człowiek otłuk, do niczego niezdatny, nic dobrego. Tr., ein $augcmd)t3. Jeśliś otłu-kiem , co po ptaku chłopu? Bielaw. Myśl. E 4. — §.

Otłuk, tłuk, nierządnica, kurwa, eilt gemeine §ure.

OTŁUŚCIĆ, f. otłuści act. dok., Otłuszczać niedok., tłustym uczynić, tłustości nabawić, okrasić; Bosn. otustiti ; fett machen, anfetten, fettig madjen, mit gett befdpnieren. Tr.

OTŁUŚC1EĆ, f. otłuścieje neutr. dok.\ Ross. otojctŁtl ; tłustości nabyć, tłustym się stać, fett werben. Z ofiar bydlęcych ziemia otłuściała. A. Kchan. 96, ob. Otyć.

*OTMĘT, ob. Odmęt. OTNĘ, OTNIE , ob. Ociąć.

OTO! per Apocopen OT! cum enclilico OTOZ, OTOSZ ! 1 a) exclam demonstr.-, Lat. en, ecce ! Graec. ids, ióov, fdjatt! 20. Otóż tobie byśku mazia. Cn. Ad. 801, (ob. Byczek), ftefie ! ftefie ba ! ba ! (Boh. hlehle , hle, hlele (cf. oglądać), OTOCZYĆ, f. otoczy act. dok.. Otaczać niedok:, Boh. otoći-

OTOCZNY-OTOK.

OTOLI - OTRĄCIĆ.

625

ti, otaćeti, obkljciti, obklićowati ; Slov. obkljciti, obkli— éugi ; Sorab. 1. wobdahm, wobdahwam, wobzankam;

Sorab. 2. hobdasch, hobzinisch ; Garn. obdâjam , obdâro, prestręti, prestrim ; Vind. obdati, obdajati, obfesti, ob-streti, obstirati, okulobdati ; Dal. obnyeti ; Créât, obda-jera, obsztiram; Ross. o64an>, oó^aBaib; Eccl. oct-łhhth,

OCTtHflH) ; obwieść, oprowadzić, okrążyć, opasać, ob-skoczyć; fentmfń^ren, umjtageln, emfctylteßen, umringen;

(Bosn. obtociti haglium subsuere limbxm ; Croat. obtâ-chem , obtochilszem circumsuo ; Ross. oÓTOMHTb, o6Ta»m-BaTb na tokarni odtoczyć). Otoczyć co kolo czego , lub otoczyć co czym ; n. p. Winnicę nasadził i płot około niej otoczył. Sekl. Marc. 42. Anioł twój niech obóz obtoczy około nas. Módl. Gd. etu Säger wm un 8 fier «uf* fragen. Kazimierz W. wiele miast murem obtoczył. Petr.

Pol. 2, 192. Murami otoczył. Sk. Dz. 523. Otoczył wojskiem swym miasto. Sk. Dz. 718. Saul i lud jego ob-taczali Dawida z ludem jego. 1 Leop. 1 Reg. 23, 26. OTOLI, ob. Atoli.

Równinę wysokie bardzo góry otaczają jak wieniec do OTOMAN, a, m., Turek, ber $ürfe. I Tatarzyna bił i Oto-koła. Mon. 70, 816. Góry te mur jeden obtoczył. Zygr. inana. Jabł. Buk. a. OTOMAŃSKI, a, ie, n. p. Oto-Pap. 305. (zamknął, objął). Dwie części miasta morze mańska brama, porta, ob. Porta. Pakta między Pol-obtoczyło. Jer. Zbr. 2, 111. Morze wodami swemi na ską i bramą Otomańską. Steb. pr., btc £>ttomamfd)e Pforte, koło ziemię obtoczyło. Otw. Ow. 517. (ob. Otoczyświat). 0T0PIĆ, f. otopi act. dok., Otapiać niedok., w koło poto-Widziałem panią obtoczoną grzeczną młodzieżą. Teat. 6. b, 16. Nabożną bracią obtoczony był na jutrzni. Birk.

Dom. 158. Ból cię i słabość otaczały w koło. Zab. 9,

Stolarz wymierzył kłodę węgielnicą, i cyrklem otoczył. 1 Leop. Jes. 44, 13. (określił, ocerklował). — OTOSZ, OTOŻ, ob. Oto.

Otoczenie, actus, bct3 ttmjtngeln; effect. rzecz otoczona OTRĄBIĆ, f. otrąbi act. dok., Otrebować, otrębuje niedok. lub otaczająca, n. p. Dwie siatki miały okrywać a ozdabiać one dwoje obtoczenie, które było na wierzchu słupów. 1 Leop. 3 Reg. 7, 41. Ganek albo otoczenie hałasowe zowie się podium, peribolus, balastrata. Chmiel.

1, 78. — *§. Najpierwej tedy Mikon , skoro tylko zoczył Kozionogiego bożka, strachem się otoczył. Zimor.

Siei. 204. t. j. strach go opadł, ©djrecfen überfiel tljn.

OTOCZNY, a, e, otaczający, w okoł idący, umfd)lteßenb, einfcfyließenb. W talarze okolny czyli otoczny napis. ‘OTRĄBIĘ, ob. Otręby.

Czack. Pr. 20. OTOCZYCIEL, OTACZÀCZ , a, m., ota- OTRĄCIĆ, f. otrąci act. dok., Otrącać niedok. ; Boh. ośtau-czający, ber Umrtrtger, Umgeber, ber einen umringt, immer Uttt tim tft ; (Boh. otoćnjk kwiatek niezapominajki). Był młody monarcha pełen cnot; ale psuły podłe otaczacze otoczonego. Zepsuty winą niegodnych otoczycielów młodzian , zapomniał być ojcem ludu. Kras. List. 2, 85.

OTOCZYNA, y, i., błona we wnętrzu poprzeczna, osierdzie , przegroda wnętrza, diaphragma. Cn. Th., b«3 3merc(p feil; Carn. peréponka , hapân ; Croat. rechicza ; Dal. opną ;

Ross. nepenOHa , adj. nepenoHomtUH ; (Boh. obtaćka re-dimiculum; otaćka * bnś 6trob urn ben gttß int (Stiefel, słoma koło nogi w bocie). OTOCZYSTY, a, e, szeroki, toczący się, buchasty; meit, oiel ltmfaffcnb , faltig. Oto-czysty fartuch. Tr. ‘OTOCZYŚWIAT, a, m., Ocean, morze wielkie. Cn. Th. 426.

spa; Slav. otok » wyspa ; otoka * gałąź ; Croat. otok 1) insu-la, 2) otok, odtok effluvium; Eccl. otoki 1) wyspa, 2) gatunek puchliny. — §. 2) Otok, nabrzmiałość, ocie-kłość, bie ©efcbmulft. Ziele to piekielny ogień gasi, twardości i otoki rozpędza, otok cycków niewiast ścieńcza, też otok uszu leczy. Spicz. 51; Boh. otok; Carn. ottok;. Vind. otuk , ottok, gerzha, satezhenje, otekluest, ote-zhnost, otezhenje; Rag. otćk; Slav. ottok; Croat. otok, odtok. — 2. OTOK, posoka , ber ©ter, ropa. Perz. Cyr. 1, 116. Sorab. 1. krawó noy ; Ross. cyKpoBima, rnoe-Teueme; (Vind. otezbi * ropić się, ob. Ociec). Jątrzenie się czyli otoku zbieranie. Perz. Lek. 220. Rana podeszła otokiem. Pot. Arg. 681. Imt fcbon ©ter angefeijt Haur. Bk. 440.

Otokiem się miasto zeszpeciło, Kiedy i ropa z przegniłych wpół twarzy płynęła. Bardz. Trag. 558. — Transi. Z białej się brzozy smaczny otok sączy. Zab. 8, 305. (ob. Oskoła).

230.

pić, zanurzyć ; Vind. obtopiti ; ganj citttaudjen. Już sie w morzu otopiły wiosła, I daleko od lądu nawa się odniosła. Otw. Ow. 240. — §. Aż się posoką dołki ota-piały pełne^ Otw. Ow. 264. aż przelewały, fte ffoffen über*

przy trąbie ogłosić, bei) £rompetenfd)al( funb macfeu, auś* blafeit. Teraz otrąbiono w Warszawie, aby dla tych, co pieniędzy nie mają, darmo dawano jeść. Boh. Kom. 2, 9. Przywodzi rzeczy oczywiste bez otrębywania i krzyczenia. Pam. 85, 1, 391. (bez hałasu, zgiełku, bez przesady, cicho, skromnie). Otrąbić się, n. p. Już się na liszkę otrąbił i wilka W trąbę łowczą razy kilka. Kchow. 25. (odezwał się trąbą).

1. OTOK, u, m., §. 1‘) obwód koła matematycz., perife-rya. Tr. bie ^erip^enc; Carn. oktâk * obramowanie ; Croat. ottok tumor, insula ; Vind. odtok, otok insula ; Rag. obtök fimbria; Bosn. obtoka limbus, fimbria ; otok s wy-

kśm; a) uderzyć o co, au ctmaS ftoßcn, feflagen, anren* nen. Otrącam głowę, nogę o co * uderzam się o co. Cn. Th. Otrącić się. id. ; n. p. Podnosząc się jakoś nieostrożnie głową moją o zęby i nos jego otrąciłem się, że zaraz chustki wołać począł na otarcie krwi. Mon. 73, 62. Gdy się wiatr *ocz otrąca , tedy bardziej szumi. Rej. Wiz„ 151. b. gdy się odbija, mntn cr mo abprcllt. Dokażę tego, by najtrudniej było, Wszak się już o tę głowę więcej otrąciło, ib. 177. t. j. opierało, eê tft fcßoit mehr auf mentent $opfe gemefen. Do kościoła biegając, o ołtarze się otrącając, modlitwami bogu ojczyznę porzucali. Baz. Sk. 75. (ocierając się o ołtarze). — §. Otrącić co, trąceniem o co nadpsuć, beftoßeit, abftoßen, n. p. Stolik otrącony. Ld. Na ścienie wisi łeb jeleni z otrąconemi rogami. Teat. 11. b, 3. — b) Transi. Otrącać co gorzkiego,. domare durum saporem, lenire amara. Cn. Th. beit Arbeit ©efcfmacf benefmtett, liitbern, mtlbern. Otrącenie, słodzenie ib. Graec. tó péihyfict, czym otrącamy co. ib.

‘OTRAWIĆ, ob. Otruć.

brt$ SButtbretfien, 5Ittfretben. lnterrigo , sedno, gdy się od chodu albo jazdy zedrze skóra na pośladku, też otręt. Mącz., ber 2Bolf tnt ^intern nom SReiten; (cf. odsednić). Syr. 1258. Ern. 67. OTRĘTWIEĆ, OTRĘTWIAŁY, ob.

*OTRĘBINY, ‘OTRZĘBINY, OTRĘBY, G. otrąb plur.; Boh. et Slov. otruby ; Sorab. 1. wotrubé, mekinć, ob. Miękki— ny ; Sorab. 2. wotschubi; Vind. otrobi, łuski, lufhki, ob.

Łuszczka; Carn. otrobi, łuski, posçvk; Croat. poszèje, Odrętwieć.

czka, m., demin. nom. otrok * chłopczyna , chłopiątko ; Carn. otrozhâj , otrozhé, otrozhje ; Vind. otrozhizh, otro-zhei ; bflö ^ltäblettt. U żydów ośmego dnia obrzezano otroczę. Sk. Kaz. 523. Otroczątko, dziecię nie niewieściej , ale męzkiej płci. Budn. Math. 2, 8. not. Ona ujrzała, a otroczątko płacze. Budn. Exod. 2, 6. Nie-zrosłe otroczki. Zab. 10, 251. Zabł. OTROCKI, a, ie, męzki, mężczyński, SJîamtÔ * . Kożuch otrocki ; suknia otrocka. Tr. ; Carn. otrozhje; Vind. otrolhki, otrufhki, otroken* dziecinny ; Ross. OTpoyecKifi, OTpouL Boh. otrocky; Sorab. 1. wotroczki niewolniczy, a, m., (Boh. otrok servus, mancipium ; otrokynê niewolnica, otroctwj niewola , (cf. troczyć , troki); Sorab. 1. wotrocżk famulus, parobek, wotrocżżik, wotrocżisko, wo-trocztwo niewola; Carn. otrok * dziecię, otrozhaji * dzieci, otrozhya * dziecinność , dzieciństwo; otrozhnèza * położnica; Vind. ottrok» dziecię ; otrozi»/ièm, genus ; otro-fhnost, ottrokzhaj « dzieciństwo; Croat. otrok infans\ Ross. OTpo^a dziecię, OTpoKOBHua 1. dziweczka młodsza od lat dwunastu , 2. dziewka służąca ; OTpo^ecTBO dzieciństwo); otrok, mężczyzna, ettte 9Jîamt§perfoit. Nikt, ani otrok, ani biała płeć, mordów ujść nie mógł; neque vir, neque femina. Krom. 394. Otrok od niewiasty lepszy jest. Petr. Pol. 21. Sak. Dusz. 9. ib. 21. ib. 57. Simon. Siei. 22. Dziesięć tam otroków mają żony spoinę. Sk. Dz. 102. — (§. Otrok u Turków stary żołnierz, wolny od wojny, żołd biorący. Klok. Turk. 233).

mekina , (otrebine scobinae) ; Dal. palya, trieze ; Bosn. OTROCINY, plur., opiłki, getlfpdtyne / proch, który pilnikiem paglje, mekine, triçe, trięęe ; Rag. pàglje, mekinne , zejmują piłując. Sienn. Wyki., Croat. otrebine. mechine; Ross. OTpyón, OTpeón, OTpeóie (cf. otrzebić), OTROCZĘ, ęcia, n., OTRĄCZATKO, a, n., OTROCZEK, caierie, (ob. Śmiecie); Eccl. ocŁbkh, OTpyÓH, TpHuw ;

§. 1) mieten. ‘Otręba. Birk. Dom. 88. Otręby po spy-tlowanćj mące, można dawać wołom , wieprzom etc. Kluk.

Rośl. 3, 276. Otrębiny, apheda. Mącz. Otrzębiny, otręby , canica. ib. Bywają otręby z każdego zboża zmełtego zwierzchniej łupinki abo skóreczki ziarna, przez pytel abo przez sito od mąki odłączone. Syr. 994. Niedojrzałe ziarna wiele otrąb, a mało mąki dają. Kluk. Rośl.

chłopięcy;

OTROK,

3, 214. Z otrąb mąkę oczyścić. Sk. Dz. 419. Otręby do parzy dla psów, Ross. nrbcflTKa ; ob. Mieszanina. — Prov.

Slov. Kdo sa medzi otrubi misa, swiné ho zeżeru ; kto się między otręby miesza , świnie go pożrżą ; (cf. młoto).

— §. 2) Transi. Otręby na głowie, paprzyska, łupieże ;

Boh. otrus ; Sorab. 2. schpelchei, tschup, tschupk; Sorab. hwówne schupizne ; Carn. łuski na glavi, grinta ;

Vind. skralop ; Croat. grinta, grinte; Bosn. gubba ; Rag. grinta, gubba; fôopffdjuppett, £auptgrinb, ©rtltb. O parchach głównych, o otrębach abo łuskach. Śzlesk. Ped.

20. Na głowie ma włos czarny, na brodzie otręby. Pot.

Jow. 161. Łuski abo otręby płci są siostry parchów.

Sienn. 499. £mutf$uppen. — §. Lucyper z nosa bez miary Puszczał aż brzydko plugawe otręby. P. Kchan. Jer.

79. OTRĘBIASTY, a, e, do otrąb podobny, na kształt otrąb, bert fiepen glctd) ; Sorab. i. wotrubwatć; Rag. me-kinnast; Croat. poszeichaszt. §. Otrębiasty, OTRĘBISTY,

OTRĘBNY, a, e, otrąb pełny, z otrąb; Boh. otrubny;

Vind. otrovati, ozhemeriti, obstrupiti, sastrupiti, sami-fhenzhati, sadati, savdati, (cf. zadać); Carn. saudam; Bosn. otrovati venenare, inßcere ; zatraviti, zaejarati fa-scinare , veneßeia adhibere ; Slav. otrovan * zaraźliwy, jadowity ; Rag. otrâviti, otrovatti, (otrovatti, raztrovatti in-ficere contagione) ; Croat. otrovati, oträvlyam, ochemerü-jem , (otrova * trucizna , otrovni * otruty) ; Ross. OKopMHTB, OKapMMBaTb (cf. okarmić, OKopMB, OKopnrea otrucie, trucizna, OTpaßa), OTpaBHTb, OTpaBJHBaTb ; Eccl. OKopMjaio, npocTO h BMtcTO OTpaBMK) ; (3ejieHHimecTBO otrucie ; Sorab. 1. zkuzwarstwo) ; §. a) trucizną zabić, ettten oergiften. Gdyby kto nosił ‘jad abo *trucine, azaliby się taki nie strzegł, aby przyjaciołom śmierci tym nie uczynił, ażeby ich nie otrawił? Eraz. Jez. B b. Nienawiść przywodzi ku zwadzie, ku ‘otrawieniu ludzkiemu, ib. 0. 8 b. (ku otruciu). — §. b) Transi. Któż tedy pierwsze życia otruł wam poranki? Teat. 43. b, 92. t. j. skaził, wet $ct [te end) nerberbt? (cf. czas truć). OTRUCIEL, a, m., który go otruł, ber SSergtfter; Vind. obstrupnik, otrovauz ; Rag. otrôvnik ; Bosn. zatravnik, f. zatravniça ; Croat. ochemeritel; Eccl. OTpaBhHHK'b.

Slov. otrubny; Sorab. 1. wotrubanć; Rag. mekinav; Croat. mekinszki, poszeichaszt; Carn. posevzhne ; »ott mieten, OTRUĆ, f. otruje cz. dok., ‘Otrawić obsol.; (Boh. otrawiti; mieten *. Chleb otrębiasty. Syr. 937. Chleb gryzowaty , otrębisty, ludziom delikatnym nie strawny, ib. 938. Otrę-bny chlób, coniceus panis. Mącz., Carn. posçvnek; Bosn. pasjacja ; Croat. kelessicza, mekinyak; (Boh. otrubnjk* furfur vendens). — OTRĘBKI, plur., zdrbn. rzeczwn. otręby, flehte mieten, $. S. Sftanbelflcten. OTREBOWATY,

OTRĘBIASTY, OTRĘBOWIAŁY, a, e, mający na głowie otręby, ber Sfopffdjuppen fwt, ein ©rtnbfopf, ©rinbtger; Sorab. 4. schupiznoyitć ; Croat. grintav, grintavecz , grin-tavka; Rag. grintav, grintavaz, gùbav, gubavaz ; Bosn. gubbavaç, grintavaç. OTRABOWIAŁOŚĆ, ści, i., łupieże na głowie. Syr. 1085; (cf. parch), ber ©rinb, <3d)up* pigfett beê Sîopfeê. OTRĘBOWATOŚĆ, ści, i., n. p. Ziele to otrebowatość z twarzy ściera. Syr. 599; cf. trąd.

OTRĘBYWAĆ. ob. Otrąbić.

OTRĘDOWACIEG nijak, dok., w koło trędowatym się stać, ruttb mit an3fćt|t(j werben. Jeśliby się urzędnikowi ułomność przydała, t. j. jeśliby olśnął, olknął, otrędowa-ciał, tedy nie ma być dlatego złożon z urzędu. Szczerb.

Sax. 204.

OTRĘT, u, m., (distng. odtręt), otarcie nogi, zadku etc.,

tchnąwszy trochę z trudów wojennych , i otrząsłszy się z biedy, wtargnął do Litwy. Kur. Pet. 13. Po wypędze-,    niu Bolesława , pierwej niżby się była z rozruchu onego

OTRUCHLEĆ nijak, dok., potruchleć, truchnący odrętwieć, oon SJangigfeit erftarren. Otruchlałe serce. Smotr. Apol. i 66.

OTRUPIAŁOŚĆ, ści, i., odrętwiałość', zdrętwienie, bag (Sr*    Polska otrząsnęła, niemieszkając Rusacy wtargnęli. Krom.

ftarmt, bag ©tarren. Wyskoku winnego znakomity jest    HO. — g. Otrząsnąć się komu, odjąć mu się, nie dać

skutek w oddalaniu zgniłości; przetoż go na oddalenie    się, zsadzić z siebie, odgromić go, ftd) jemanbeg ermeh»

otrupiałości zażywają. Kruml. 560; sphacelus. ib. 531;    ren. Otrząsnę się każdemu; zsadzę z siebie każdego,

Boss. OTopoirfejocTb, adj. OTopontiun.    nie dam sobie na gębie grać. Cn. Ad. 566. Poganie z

OTRWOŻYĆ się, f. otrwoży się recipr. dok, z trwogą oswoić    nas się naśmiewają, że się im otrząsnąć nie możemy,

się, ostraszyć się; bte Scftürjung »edieren, $erj faffen,    Star.    lief. 15. Gdy się Tatarowie    wnętrznemi    wojnami

ftd) entmannen. Tu nie lza-ć, jedno się otrwożyć. Rej.    sami    zabijać poczęli, otrząsnął    się    im Dymitr,    i poraził

Wiz. 102 b; ob. Otrzaskać.    ich. Stryjk. 379. Gdy się Jan do Turka udał, otrząsnął

OTRZASKAĆ, /. otrzaska cz. dok., trzaskaniem obić, mit    się Ferdynandowi Jan, "który    już    był bardzo    namdlał.

fônafleit rnnb um abfdflagen. Takową sztukę śkła , otrza-    Biel.    529. Łatwo się otrząsł    tym    , którzy go    na dro-

skawszy tafelnik, rozprawi z niej tafle. Torz. 52. — §    dze zaczepili. Ustrz. Kruc. 1, 424. Rozpuszczona młódź,

Otrzaskać, do trzasku przyzwyczaić, ostrzelać, anö SlnaUen    nakształt nieogłaskanych koni. uskromiciela zrzuca, i

rett. (Ross. OTpeÓHTb, OTpeó.iflTb okrzesać drzewo, otg-peÓHTb, OTepeóJiHBaTb oberwać, stargać). Publiusz Pon-cego wyrzezał abo otrzebił. Warg. Wal. 189. Otrze-bienie Eccl. ckoiibylctbo, (ob. Skop). OTRZEBINY plur.\ Ross. OTpeóie; ośmieciny, wymieciny, ogryzki, quisqui-liae. Macz. ; śmieci, nikczemne podnóżkowe rzeczy, ib., 3lugfehrig, ?lugnuirf.

nnb 6d)icj5en gewöhnen. Wszyscy to żołnierze otrzaskani, onemu otrząsa się. Mon. 71, 737 ftd) roieberfefcen. wszyscy tu już starzy. Pot. Arg. 155. t. j. ostrzelani, OTRZEBIĆ, f. otrzebi cz. dok., owałaszyć, wyrzezać, caftrt-bte ÇSuloer geroden hüben. Przywiódł nam otrzaskanych w boju wojowników. Jabl. Buk. FI 2 ; ob. Otrwożyć.

OTRZĄŚĆ, OTRZĄSNĄĆ, ‘OTRZĘSNĄĆ, f. otrząśnie cz. jedntl., Otrząsać niedok.; Boh. otrasti; Rag. otrêsti; Bosn. otrosti, otrusiti ; Croat. otressńjem , otreszam , otrussu-jem ; Ross. OTpadb , OTpacaTb , OTpacbiBaTb , OTpaxHyTb,

Ocierać, Obcierać niedok.; Boh. otriti, otjrati, odrbati; Sorab. 1. wottru, wóbtru ; Carn. obrissat, otternûjem; Vind. obrifati, obrifsa (cf. obrus), ozhedit, obtreti, ob-husati ; Bosn. otrritti, oterti, obrisati; Slav. otêrti, (otar-chich » chustka do nosa, serweta); Rag. otarti, ottarti, otîrati, otirem; Croat. oliram, obrissujem ; Ross. oóie-ptîb, oÓTupaTb, empaio, oÓTupato. (NB. a verbo obetrzeć Obolritae, gens detersa. Frenzei in Westphal. mo-num. 2, 2413); wkoło zetrzeć, abreiben, abwifchen. Ży-wokost ma moc ocierającą ; ropę z płuc ociera i wyczyszcza. Spicz. 26. Ocieranie, otarcie Ross. oómpKa. Otrzyj twoje oczy; te łzy jeszcze okrutniejszym czynią rozstanie nasze. Stan. Num. 2, 76. abtrocfnen. Zapłakane ociera powieki. Wad. Dan. 53. Groch. W. 357. Nie ten godzien pamięci, kto gnębił, kto zdzierały Nie ten, kto łzy wyciskał, lecz kto je ocierał. Kras. W. 77. Otrzyjcie z oczu swych łzy. Zab. 14, 95. Łatwo się łzy ocierają, kiedy jest czym. Teat. 19. b, 3. Ocierać, ścierając wygładzić, zgładzić, wegreibeit, glatt reiben. — Fig. Przodkowie z panów wszelką nienawiść, a z sług wszelką zelżywość otarli, zowiąc pana ojcem czeladnym, a sług domownikami. Pilch. Sen. list. 354. (znieśli). Jeśli urzędniki weźmiesz na zęby, tedyć otrą czoła, a jawnie bez wstydu wszystko złe broić będą. Jer. Zbr. 7. (zetrą wstyd z czoła, nabiorą ostatniej bezczelności). Człowiek otarty, okrzesany, ćwiczony; gemanbt, geübt, er« fahren. — §. Nie otrze-ć się sucho * nie przepiecze-ć się, eg mirb bir nńht für genoffen hmßehen. I Krakowianom się to sucho nie otarło. Papr. Herb. 18. — §. Ocierać się o co, otrącić się o co, ftd) an ctmag reiben, anretben. Mijali go i suknie się ich oń ocierały, a widzieć go ni»

OTpaxHBaTb ; trzęsąc zrzucić, abfd)Ütteln ; (Vind. obtroliti • potrząsać). Wleźć na drzewo, otrząść drugiemu gruszki. OTRZEĆ, OBETRZEĆ, otarł, obtarł, f otrze, obetrze cz. dok., Teat. 56. bf 25. Od wichru otrzęsione (otrząśnione) kwiecie upadają. Groch. W. 311. Otrząsnąwszy sen starego niedbalstwa. Siar. Pob. Alb. Głupstwo i gru-bijaństwo, którego akademia nie otrzęsła. Birk. Kaz. Ob.

G 2 b. Świat wszystek z grzechu otrząsnął zbawiciel.

Birk. Kaz. Ob. C 3 b. Ty tedy otrześnij twój smutek wielki. 1 Leop. 4 Ezdr. 10, 24. (zrzuć go z siebie).

OTRZĄSNĄĆ się; Ross. oipacmcb, oipacbiBaibca; passive za trzęsieniem oblózow’ać się, burd) ©cfyüttdn log werben, log gehen, abfallen. To się wszystko otrząśnie z ciebie, jako gdy wiatr otrząśnie liście z drzewka oschłego. Rej. Post. H 5. Otrząsnął się dąb wielki, rózgi zaświszczały, jub nie był wiatr, i samym zadrżał strachem zjęty. Zebr. Ow. 180 ; intremuit. — §. Otrząsnąć się, sobą ruszać, trzęsać , jtd) rütteln, fcfylltteln. Leżał na ziemi jak zabity ; kropi go kijem ojciec, otrząsł się.

Ossol. Str. 3. Karbowna laty, a przy młodym chłopie,

Tak się otrząsa jak mucha w ukropie. Hor. 2, 111. Nar.

Powstańcież kiedykolwiek, i otrząśnijcie się, a staranie o ojczyźnie mieć pocznijcie. Pilch. Sali. 96. Gdy Stefana niektórzy słuchać nie chcieli, otrząsnął się raz i drugi, mówiąc, że malowanym królem być nie myślał.

Lub. Roz. 210. t. j. obruszył się, er rüttelte ftd), würbe aufgebracht. — Aliter : Coż potym , że masz dosyć, a nie znać po tobie, Mógłbyś się ty otrząsnąć, boby cię z to było. Rej. Wiz. 51 b. t. j. ogarnąć "się, ftd? jufamtttett nehmen, auf fein Slcttßereg holten, ftd) gehörig Reiben. — §.

Otrząsnąć się z czego, zwalić z siebie, wydobyć się; tum ftch abfchütteln, ftd) oon etwag log fchütteln, log machen.

Na tę straszną myśl zachwiała się jego cnota ; ale wkrótce otrząsa się z tak błahej postrachy. Staś. Num. 2, 7. Wy-

79

Stownik Lmdtjjt wyi. i. Tom I1L

mawać, otrzymuje niedok. , odzierżeć; Croat. zdersavati i t. d., erhalten. Otrzymać co* dostać, osięgnąć, erfial* ten, erlangen, erreichen. Trudność w otrzymaniu téj rzeczy, którą kto chce nabyć, daje jéj większą cenę. Teat. 32, 15; (cf. prędkie nabycie, prędkie odbycie). Gdzie się był dla deszczu skrył, tam pogrzeb otrzymał. Warg. Wal. 339. (t. j. tam śmierć znalazł). Otrzymać górę, otrzymać plac, wygrać, zwyciężać, ostać się przy czym; Bosn. ugospodaritse ; bie £)berl/anb, ober ben 6teg erhalten, baS gelb behaupten. Zawzdyśmy górę otrzymawali, i dzi— siajśmy zwycięstwo nad nieprzyjaciółmi otrzymali. Baz. Sk. 583. Gotowie przyszli aż do Dunaju, wszędzie zwycięstwo otrzymawając. Stryjk. 39. Chciałabym z płaczu mojego otrzymać zwycięstwo. Teat. 46. c, 72. ben <3teg batwn tragen. Otrzymać prośbą» uprosić. Cn. Th., mit Sitten erlangen, erbitten. — *£. Niewierny Mustafa, tym co się poddali, nie otrzymał. Fur. Uw. F. t. j. nie dotrzymał obietnicy, hielt feilt SBort nicht. OTRZYMAĆ się, utrzymać się, o swej sile stać, siedzieć. Cn. Th., fid) erhalten, fich aufrecht erhalten. — Transi. Niszczą sami swoje kraje, żeby się z wielką trudnością otrzymał nieprzyjaciel. Klok. Turk. 85. ftęh m behaupten, erhalten. — §. Otrzymać się, wstrzymać się od czego, przewieść na sobie, hamować się. Cn. Th. ftd) enthalten non etmaâ, jtd) überwinben.

*OTTA, y, m., im ; Otto, £)tl)0. Jabl. Her.

Rydel. ; Ross. OTaBa ; baS ©rum*

mogli. Sk. Dz. 622. Mc Kleiber ftrichen an tfjn an, fłrctftcn an {fin an. Przechodząc, gdy się jakoś o bok drugiego otarł, do gniewu go pobudził. Warg. Radź. 99. — §. b) Transi, varie: Ocierać się o kogo, abo dokąd « przedzierać się aż do niego , aż dokąd ; bi3 JU einem Mn brin« gen, ft<h su ihn Mn brdngen, btó ,htn »erbringen. Obawiam się, żebym wstydu ztąd nie zażył, Zem się otrzeć o przednie rymopisy ważył. Simon. Siei. ded. Otarłem się o niebezpieczeństwa. Nag. Cyc. 102. Myśl jego była nie zalegać pola, a otrzeć się o mury Konstantynopolskie. Groch.

W. 542. (cf. oprzeć się), M3 bort »orjubrtngett. Spustoszyli księstwo, ocierając się az o przedmieścia stolicy.

Groch. W. 562. t.

Nar. Hst. 5, 169. Każdy ktokolwiek chociaż lekko się otarł o starożytne Rzymian dzieje, wie to. Nag. Cyc. praef. ; cf. liznąć, kosztować, mer fid) nur ein mentg bamit abge» geben fmL Nie wadzi zajrzeć w tę ich cierpkę naukę , ale zajrzeć tylko, i poniekąd o nie się otrzeć. Pilch. Sen. list. 374. Poczciwe domatorki, co się jeszcze nie otarły o Warszawę. Teat. 10, 89. (nie oswoiły z nią, nie przyjęły jej mód, nie przeszły duchem jej). Choć oń jasny się błąd ociera, usta otwiera, j. choć mu błąd towarzyszy, ob ibnt gleich 3rrtl)uttt auf bem gujJe folgt. Gdy się otarła wieść o jéj uszy, mało nie umiera. P. Kchan. Orl. 1 , 141. gdy przyszła do jéj uszu, ba e3 ihr $u Ohren fam. Te słowa nie bez żalu o uszy jéj się otarły. Dambr. 156. — £. c) Ocierać się 'OTTAWA, y, ź., z kim, za łby iść, na udry, mit einem anbiitben. Zakon    met, ©patljeu.

Krzyżacki jeszcze się z pogaństwem nie otarł, a już tak OTUCHA, y, i., potucha, ufność, serce, dobra nadzieja, obszerne ziemie posiadł. Nar. Hst. 4, 234. Jak skały, SJhttl), gute ^Öffnung ; Ross. 6.iar0Ha4e>KH0CTb; Eccl. em-co moc ubezpiecza , Czekają gromnych obłoków z wese-    roYîmtiHic; Graec. evsfanaię. Otucha jest imię dobra,

lem, Tak się otrzyjmy dziś z nieprzyjacielem. Kras. Oss.    jeszcze nie pewnego. Pilch. Sen. list. 70. Otucha, na-

D b. Miłość nie lubi się z godnemi poszanowania ocie-    dzieją wzmocniona ufnością, i zasadzona na prawie i porać osobami.    Teat.    3. d, 65.    wodach    do niej. Pam. Warsz. 2, 204. Lip.    Mam otuchę;

OTRZEPAĆ cz.    dok.,    Otrzepywać czejtl., otrzepuje praes.    daje mi    otuchę; dodał mi otuchy. Cn. Th.    Zażywaj synu

niedok., w koło wytrzepać, potrzepać, beflopfett, runb UUt    szczęścia, póki ci się godzi, Lecz zbytnia w nim otucha

auöflopfen. (Croat. ostrćpam circumstrepo ; Ross. odpe-    niech cię nie uwodzi. Min. Ryt. 2, 285. (t. j. ufność,

naTb, ocTpeiMHBaTb czesać len, OTpenKH paczesie). Otrze-    zaufanie, -Sertrauen). Dobrą odnosi rzeczom swoim otu-

pany, oklepany, spowszechniafy, abgebrofcl)en,    gemein.    chę. Tward. Wt. 69. t. j. dobrą    nadzieję,    dobry    znak,

OTRZĘSNĄĆ, ob. Otrząść.    gutes 2ln$eid)ett, gute Hoffnung, (cf.    otuszyćj.

OTRZEŹWIĆ, f. otrzeźwi cz. dok., Otrzeźwiać niedok., Otrze- OTUCZYć, /. otuczy cz. dok., Otuczać niedok., (cf. neutr. źwiwać fregu, trzeźwym uczynić, rozrzeźwić,    nüchtern    ma«    otyć), okarmić, tłustym i otyłym uczynić,    feift machen,

d)en. Trudno się obaczyć pijanemu próżną chwałą,    je-    fett ma^en, mäften; Bosn. otussiti,    opritiliti;    Croat.    otus-

dno aż będzie złemi    przygodami otrzeźwion. Petr. Ek. 96.—    chujem;    Sorab. 1. wotucźnofcżam ; Eccl. OTymnuo; propr.

§. Otrzeźwić    orzeźwić, pokrzepić, ermuntern, ftdrfen,    et fig. Zab. 16, 203. Nie podniosę głowy,    otoczony bę-

lub obwijać dla ciepła, umhüHen, etuhüUen ber 2Barme me» gen ; Vind. odeti, odievati (ob. Odziać), odeniti, odenem, okuloviti, obgerniti ; Ross. KyiaTŁ , onyTaTL , ouyrbiBaTE., HauyTaTb, HaicyTUBaTb, npiouyiaib, npiouyibiBaib. yne-jeHaTb, yneaeHbiBaTb, yuyTaib, ynyruBaTb , 3aBeprbTb, 3aBepHyTb, 3aBepTMBaTb. Len mierzwą do koła trzy dni otulą, dokąd nie uprę. Haur. Ek. 39. Śpią sobie szerokim twoim płaszczem otulone. Suszyć. Pieśń. 3, F 2 b. Chorego trzeba szatami eiepłemi zakryć i obtulić dobrze. Sienn. 558. Głowy nigdy zbyt otulonej mieć nie trzeba.

626

OTRZEPAĆ - OTRZYMAĆ.

OTTA-OTULIĆ.

aufricbten. Słowo mię twoje otrzeźwiwa. Chrośc. Oto. 746. dąc utrapieniem i nędzą. 1 Leop. Job. 10, 15. (nasycon. Skoro przybył bojaźliwe otrzeźwił. Warg. Cez. 158. Roz- 3 Leop). paczającyeh otrzeźwił, nadzieje ukazując, ib. 22. Po- OTULIĆ, OBTULIĆ, f. otuli cz. dok., Otulać niedok., okryć trwożone dziwem rycerstwo , wieszczek życzliwym wykładem otrzeźwił Warg. Kurc. 8. OTRZEŹWIEĆ f. otrzeźwieje neutr. dok., trzeźwym się stać, roztrzeźwieć, nid)* tern werben. Pijany obiecuje , otrzeźwiawszy żałuje. Cn.

Ad 84 6.,

OTRZOSKAĆ, f. otrzoska cz. dok., trzosem opasać, mit ber ©elbfajje umgürten, propr. et fig. Lichwiarz otrzoskany doić nie przestaje. Klon. Wor. 76. t. j. choć zbogacony, w trzosy zapasny, bereichert.

OTRZYMAĆ, f. otrzyma cz. dok., Otrzymywać frequ., Otrzy-

OTUMANIĆ - OTWIERAŁ N Y.

OTWIERDZIĆ - OTWORZYĆ.

627

otwor, odchlin,

Pir. Pow. 44. Odzienie w zimie ma od mrozu ochraniać; ale nie mają się dzieci zbyt otulać, lękając się jakby pieszczeni wiatru i śniegu, ib. 73; Ross. onaxHyn>ca, onaxHBaTfcc/i. Żołądek zawsze trzeba dobrze otulać. Haur. Sk. 519.

OTUMANIĆ, /.otumani cz. dok., tumanem lub kurzawą obwieść, wzrok odjąć, oczy zamydlić, omamić; Utttftanben, 6tauB ttt bie Singen ftreuen, oerBlenben. Ach Bógby dał, zęby można otumanić tę panią moję. Teat. 45. c, 17.

OTUSZYĆ, f. otaszy cz. dok., otuchę uczynić, potuszyć; Vind. gorpoferzhiti, naferzhiti; Hoffnung ntadjett. To gdy ziścisz i ciągły zwyczaj mi otuszy, Że me słowa powiewem lekkim wiatr nie wzruszy. Hul. Ow. 60.

OTWARCIE, ob. Otworzyć.

OTWARDNAĆ, nijak, jedntl., OTWARDNIEĆ, OTWAR-DZIEĆ dok., twardym się stać, tyart »erben, »erwarten; Sorab. 1. wobtwerdnu; Vind. obterdet; Rag. otvardnuti, ocvarsnuti; Bosn. otvardnuti, otvrridnuti, okoritise, okorje-pnutise; Ross. OTBepAbTŁ. Rigere, otwardnąć, ścierpnąć, zdrętwieć. Mącz. Widziałem tam ludzi na wszystkie trudy otwardziałych. Nag. Cyc. 48. öbgeljärtet. Choć w srogim niedostatku otwardniały na nędzę i potrzeby, opór długo się przełamać nie dawał. Nar. Hst. 2, 408. Musi się, by też nie wiem, jak był cierpliwy i otwardniały, do choroby przyznać. Pilch. Sen. list. 409. Na wytrzymanie wszelakich trudów otwardniały. Pilch. Sen. gn. 137. Czy-liż nie lepiej mężowi otwardnieć na wszystko ? Pilch Sen. list. 2, 335. OTWARDNIAŁOŚĆ, OTWARDZIAŁOŚĆ, ści, i., zatwardnienie, bte SSertydrtung ; Ross. OTBepAiaocTL. OTWARDZ1Ć cz. dok., w koło zatwardzić, rnnb Uttt ner* garten ; Vind. oterditi ; Bosn. otvardnuti, otvrridnuti, oçvrrisnuti ; Ross. o*ecTOwn>, oacecTonait. Na wszystkie najsroższe przypadki otwardź siebie i zhartuj. Pilch. Sen. list. 20. Otwardzenie Vind. oterdenje, vterdenje.

OTWARTY, OTWARZAĆ, ob. Otworzyć. OTWARTOŚĆ, ści, i., OTWORZYSTOŚĆ, kiedy kto abo co nie jest zamkniętym, bte Offenheit, baê Offenfeçn. — Math. Dwie linie zbiegające się z sobą, mogą między sobą czynić większą lub mniejszą otwartość. Jak. Math. 1, 10. otwór, Oeffnung, offner Sßaurn. — §. Moral. Otwartość, 'otworzy-stość, nieskrytość, Offenheit, ©ffentyerjigïeit; Vind. ferzo-pertnost, perferzhnost, ferzovidnost, ozhitnoferznost; Ross. OTKpoBeHHOCTS. Z męstwa oświeconego wynika otwartość, brzydząca się wybiegami, szczerość, która się nie lęka mówić prawdy pożytecznej. N. Pam. 24, 327. Otwartość więcćj jeszcze jest jak szczerość; obiedwie przyjaciółki prawdy, szczerość jej nigdy nie uchybi, otwartość jéj zataić nie może. Pam. Warsz. 4, 40. Nieme. OTWIERACZ, a, m., co otwiera ; Rag. otvorkegl ; ber 2Iufntatfjer, Oeffner; cf. odźwierny, wrotny, klucznik. (Croat. odpiräch clavis generalis). — Botan. Wytrych, klucz, otwieracz , podkownik, miesiączki, ziele. Syr. 769, coronilla securidaca Linn., Sellfrant, *peltfd)en. OTWIERALNIA, i, z., otwór, miejsce, gdzie się co otwiera, bteOeffnung, bte ©teile, »O ftdj etroa$ öffnet. Otwieralnia u skrzyni rurmusowéj dla chędożenia. Tr. OTWIERALNY, a, e, otworny, otworzysty, dający się otworzyć, ftd) öffnen Icf<

fenb, CUlfmadjkr. Beczka otwieralna z boku dla chędożenia. Solsk. Arch. 171; Eccl. OTBepcTHH. (‘OTWIERDZIĆ cz. dok.; Boh. otużiti * confirmarc, stabilire, indu-rare ; Vind. obterditi ; Croat, obtvergyûjem obfirmo ; Sorab. l.wokrutżu, wobkrutżu; Carn. okkerfzham). — OTWOR, u, m., otworzystość, otworzenie , dziura otwarta , otwieralnia ; Bosn. et Rag. otvor; Croat. otvör; Sorab. 1. wo-tewrenofcż ; Vind. luknja , podretje; Ross. OTÓopKa , ot-BepcTie, noJOCTb ; bte Óeffnuttg. Otwór słuchowy, meatus auditorius. Hub. Mech. 204. Otwór działa, ob. Kalibra. Otwór stolni, samo wnijście do wytni tego gatunku, SJłunblod), 6toHenmunb. Mier. Mscr. Otwór mały okrągły Ross. nnea, mienna. Dęcie przez krtań trąby wąską przechodząc, wypada nakoniec przestronniejszym otworem. Pilch. Sen. list. 4, 7. Otworem adv erb., otwarto, otwo-rzysto, otworzyście, nie zamknięte; Croat. odperto, cf. Lat. aperte; offen, ntdjt oerfdjloffen, ntdjt jugentadjt. Otworem co stoi * otworzono co. Cn. Th. Skarby me ci stoją niebronnym otworem. Nar. Dz. 4,25. Obywatel, którego i serce, co do czułości, i dom co do przyjęcia otworem, skarbi sobie miłość powszechną. Kras. Pod. 2 , 92. Ta samowładnym bogom wrodna cnota, Otworem trzymać zkrzywdzonym łask wrota. Zab. 14, 168. Otworem zostawić, nnflaffen, offen laffen; Vind. gorpustiti, gorspustiti, gornehati. OTWORNY, a, e, otwieralny, otworzysty, mogący być otworzonym, auftnctdjBflr, auffdjließbar. Zamki piekłów nieotwornych. Hor. 2, 42. Nar. OTWORZE-L1NA, y, i., OTWORZELISKO, a, n. bte Oeffnung eines ©djlunbeS. Ogień z otworzelin owych wybuchał. Wez. Zap. B 3.

OTWORZYĆ, •ODTWORZYĆ, ODEWRZEĆ, otworzył, otwarł, Part. otwarty, f. otworzy, odewrze, cz. dok., Otwierać, ‘Otwarzać niedok. ; Boh. otewrjti, otwjrati, ode-wrjti, odewrel, odewru, (oppos. zawrzeć, zawarł); Slov. otworit, otewraf, odtwjrati ; Sorab. l.woteweram, wote-wrim, wotewriu, wotewrież, wotewril, wotzanknu, cf. zamknąć, odemknąć; Carn. odpreti, (cf. Lat. aperire, cf. odeprzeć) , ofnam ; Vind. odpriti, odprèti, odpirati, gorod-preti, odpćrti, odprem, gorodkleniti, gorskleniti ; Slav. otvoriti, otvoritti ; Bosn. odapriti, otvoriti, odpriti ; Rag. otvoritti, otvarati ; Dal. otvoriti, ottvaram ; Croat. odpi-ram, odperlszem, odpreti, odtvergyujem, odkleplyem, odklyuchujem, (cf. klucz); Ross. OTBOpHTb, OTBOpaTb, ot-nepeTt, OTonpy, OTimpaTb ; Eccl. OTBep3HyTH , OTiKpi^a-th, OTKiionaio, oTMHKaio; odemknąć, öffnen, ctufmadjen; (oppos. zawrzeć, zamknąć). Kołaczmy we drzwi jego, póki nam nie zechce odewrzeć. Kanc. Gd. 275. Do kufra otworzyć. Teat. 31. b, 45. (kufer otworzyć, żeby z niego dostawać). Otworzyć okna. 1 Leop. Jer. 22, 14. Zamykam dlatego, żeby otwarte nie było. Teat. 31. 6, 11. Niech kto chce przychodzi do mnie, drzwi dzień i noc Otwarte będą. Teat. 52. d, 31. Na jego głos otwarły się piekielne podwoje od razu. Przyb. Milt. 64. Drzwi się otwarły. Kras. Woj. Ch. 61. traten ftdj auf. Gardła ich, jako grób odtworzony. Wróbl. 10. Opoki się padały, groby się otwarzały. W. Post. W. 253. Otwórzcie się wysokie niedobyte brony, Król wieczny się przybliża, Król nie-

« 55

. Gdy oni

wysławiony. /. Kchan. Ps. 32. tbut end} auf, öffnet eudj! Wrota sobie do upadku otwarzasz. Sk. Żyw. 1, 25. Do marnotractwa potomstwu szeroko wrota otwiera łakome zebranie. Falib. B 3, (ob. na Oścież). Tyś nam Panie niebo otwarł. Kanc. Gd. 10. — Prov. Pierwej ma być: otwórz: niż pomaga bóg. Rys. Ad. 54. — Butelkę otworzyć, odetkać, korek wyjąć Boss. pacKynoptm», pacny-napHBaTb, OTKynopHTb, OTKynapHBato. — List otworzyć* odpieczętować, aufbredjen, aufmadjen einen Srtef. Otwierając listy, mówi: to są bilety, w których zaproszeni wymawiają się. Teat. 59, 23. List otwarty, otworzony, nie-zapieczętowany, otworzysty, świadeczny, kredyt, patent, ein offneä 3fw0mßfd)reiben. Listy otworzone obyczajem słusznym mają być dawane przez woźnego i przed ludźmi stronnemi szlachtą. Stat. Lit. 23. — Otworzyć książkę, fin Sud) aufmadjen. Chcąc czytać książkę , ledwo co otwieram , Na pićrwszćj karcie twój obraz obzieram. Zab. 14, 125. Alio sensu, fig. n. p. Księga księgę otwiera * expli— kuje. Haur. Sk. 1. ein 33ud) erfldrt ba3 anbere. Zaż serce nasze nie gorzało w nas, gdy nam mówił w drodze, i kiedy nam pisma otwarzał? Sekl. Luc. 24. (wykładał).

—    §. Otwarta głowa, pojętna, ein offner $opf. Kto ma rozum ‘otworzony (otwarty), łatwo to widzi. Farn. 78.— Otwierać sobie drogę, słać sobie drogę, ftdj ben Seg Öffnen, baDnen. Ziemia zstrząśnieniem swym drogi wodom ‘zotwierała. Otw. Ow. 19. Z którejkolwiek on strony naciera , Gościniec sobie przez trupy otwiera. Suszyć. Pieśń. 3, G 2. — Otwierać wrzód. Czerw. 11. t. j. przeciąć, ein ©efdjttmr öffnen, auffiedjen, aufhauen. Rany bywają z krost złych ‘odtworzone. Spicz. 90. — Fig. Źle zagojoną otworzyłeś ranę. Teat. 50, 57. — Ziemia się otwiera * pada się, hiat. Cn. Th. bie ©rbe tfiut ftdj auf, börjtet auf. Cu-dzéj soli zakazano, ponieważ w Polszczę nowa sól otworzyła się była. Krom. 733. t j. dobyto jćj, albo zjawiła się, man ^atte ein neues ©aljmerf eröffnet. — Poet. Jeszcze się smutne z oczu łzy nie starły, Oto się znowu drugie otwarły. Groch. W. 554. t j. dobyły się, jtnb ^ntor ge* brungen, auSgebrodjen. — Kwiat się otwiera * rozwija się. Cn. Th. (cf. Bosn. otvoriti se dńb, ciniti listje frondesce-re). — Miasto otwarte, nie ma na około żadnego wału, rowu, ani muru. Pam. 84, 851 ; Boss. nojbifi, noji. Otwarte powietrze, wolne, niezamknięte, na otwartym miejscu, frepe filtft. Drzewo położone na otwartym powietrzu, wystawione na słońce i na wiatry, wysycha prędko. Jak. Art. 3, 171. Otwarte pole * szczere pole. Otwarty bój, ob. Otworzysty. Otworzyć gaj, las * rozpocząć ścinanie drzewa, ben ^oljfc^lag eröffnen. Najprzyzwoitszy czas do otworzenia gaju dają miesiące zimowe. Kluk. Bośl. 2, 147. Otworzyć bal, zacząć tańce. Otwierać sądy * zagaić, bas ©eridjt eröffnen. — Simil. Bardzo ciekawa otworzy się robota, jeśli już Jegomość wie o wszystkim. Teat. 16. c, 93. (rozpocznie się). — Dom otworzyć transi. * otwarty wolny przystęp daw-ać, cht $au3 eröffnen. Myślę trzymać stół otwarty na 200 officerów. Boh. Kom 5, 160. offene Safef. Assamble i banki u siebie otwiera. Tent. 23. d, 26.

—    Worek mój trzymałem mu długi czas otwarty Trat. 45. b, 16. t. j. nie odmówiłem mu wsparcia, ftf} (fielt ifjtit meinen Seutel offen. Dla twéj pomocy otwarte będą skarby moje. Teat. 46. c, 43. Widząc, ze bóg więeej dóbr mu przysporzył, Tym tez on hojniej rękę swą otworzył. Prot. Jat. 1 8. t&at feine milbe £anb nodj mefjr auf. — Gębę otworzywszy, przypatrował się. Boh. Kom. 4, 203; cf. gap', baö SJłaul auffpeeren unb fiteren. Gębę otworzywszy, słuchał go. Teat. 19. b, 43. — Głupi, gęby otworzyć nie umie przed ludźmi. Boh. Kom. 1, 308. t j. gadać nie umie, trzech nie przeliczy; er fann baê SDîaul niifjt auftljun, ntcbt ein gefreutes 5Bort »erbringen. Już gęby więcej nie otworzę, będę stał jak głupi. Boh. Kom. 1, 507. Teat. 34. i», 6’2. Filozofowie bezpiecznie gębę na chrze-ścian otwarli. Sk. Di. 86. t. j. rzucili się na nich mową, na języki ich wzięli. — Otwieram na się gęby ludzkie. Dudz. 49. podaję się w języki ludzkie, daje ludziom przyczynę, rzecz do mówienia o mnie; cf. wszyscy na mię kraczą; id} bringe mid) iirô ©efdjret}, fornrne in ber Ceute SDîliuler, tn8 ©erebe. — Nie słychać, aby który biskup usta otworzył, a na niezbożność zawołał. Sk. Dz. 562. (cf. ani piśnie). — §. Ucho otwierać, transi, ucho dawać, ©efjör geben. Fałszom aryańskim ucha nie otwa-rzał. Sk. Dz. 233. — Oczy otwierać, transi, lepiéj co poznawać; bie Siugen redjt auftfmn, beffer anfdjauen, prüfen. Oczy komu otwierać, oświecać go, einem bie Slugcn Öffnen. Proroctwa co dalej to jaśniej ludziom oczy otwarzają. Bej. Ap. 3. Jeżeli on mu oczu nie otworzy, moje staranie daremne. Teat. 26, 27. — Aliter: Stany wielkie otwierają a ciągną ku sobie oczy i uszy ludzkie, a cokolwiek uczynią, pilnie się każdy przypatrzą. Kosz. Lor. 22. biją w oczy. — £ Otworzyć, odkryć, wyjawić, er* öffnen, entbecfen, offenbaren. Długie lata otwarzają, jakim kto jest. Sk. liaz. 549. Czas wszystko otwiera, wyjawia. Zegl. Ad. 50. Krom cudzołoztwa inne ię nań winy otworzyły. Sk. Dz. 815. (t. j. pokazały heretykowie niszczeć poczęli, inny się heretyk Apollo-niusz tamże otworzył. Sk. Żyw. 1, 292. t. j. zjawił się, er trat anf, ließ ftdj Dören. Otworzyć zdanie, myśl, serce, otworzyć się, odkryć się, zwierzyć się; feine ©ebanfert, fein $erj eröffnen, entbecfen, ficfi entbecfen. Nie leda komu otwarzaj serca twego. Badz. Syr. 8, 22. Nie dowierzaj, nie każdemu się otwieraj. Cn. Ad. 580. O tym pomyślę, i jutro moje zdanie otworzę. Mon. 65, 538. Mów szczerze , otworz mi twoje nieszczęście. Teat. 21. c, 19. Otwórz mi serce całe. Teat. 49. b, 70. Otworzyłam mu twój zamysł. Teat. 7, 47. Proszony o otworzenie myśli swoich. Xiadz. 237. Jam mu się zupełnie otworzył. Teat. 48. d, 12. Z swoim frasunkiem papieżowi się otworzył. Sk. Zyw. 1, 206. Otworzył się jej z miłością swoją. Teat.

51. d, 62 (cf. oświadczyć się). Wolał zginąć, niż otwierać to, co na spowiedzi słyszał. Birk. Cl. Kun. 44. (wydać). Człek prosty zawsze otworzony umysł na czele nosi. Past. Fid. 264. otwarty, niezamkniety, nieskryty, szczery, offenherzig, ntd)t oerfd)!offeit. Otwarty, adverb., otwarcie; (Vind. ferzoperten, ozhitnolerzen, ferzoviden, prostoferzhen ; Boss. OTBepcTUH, OTKpouenHbiH, OTKpo-B0hho ; Eccl. OTLKfu.ucHHic , ob. ‘Otworzysty, *otworzyście). Człowiek otwarty nic nie chce zataić. Pam. Warsz. 9,

OTWORZYSTOŚĆ - OTYLIA.

OTYNKOWAĆ - OWA.

629

43. Nieme. Wesołość otwarta w dzieciach jest bardzo OTYNKOWAĆ, /. otynkuje ez. dok., tynkuje praes., tyn-przyjemna. Teat. 39, 29. Otwarcie mówiący Croat. od-    kiem oblec; Boh. obmjatati; Vind. oblizhiti, oblikati,

pertogovoritel. OTWORZYSTOŚĆ, ści, i., otworzenie,    (cf. oblec); bbertundjen, bctlind^Clt. Otynkujesz te kamienie

otwor, bte Deffmtng ; Sorab. 1. wotewrenofcż. Otworzy-    wapnem. 1 Leop. Deut. 27, 2.

stość nozdrzy. Cn. Th. (dziury nozdrzy). Otworzystość OTYTUŁOWAć, cz. dok., tytułem oznaczyć, betiteln, einen uczynię w boku, abo z boku zawartego, dziurę dla wi-    $itel geben ; Ross. OTHTjOBâTb. Biskup Konstantynopolski

doku. Cn. Th. — §. Co dobrego jest, to się najbardziej    powszechnym się najpićrwszy otytułował, który tytuł i po

jasnością i otworzystością zdobi. Pilch. Sen. list. 369.    dziś dzień patryarchom Konstantynopolskim jest w uży-

niezawiłość, 2)eutltd)fett. — $. Otworzystość, otwartość    waniu. Smotr. El. 20. Dwudziesty paragraf otytułował:

umysłu, serca, bte Offenljerjigfett, Offenheit. Kędyż wżdy    o wielu niepodobnych rzeczach. Pim. Kam. 337. napis

owa szczerość, owa otworzystość Staropolska? Opal. Sał.    mu dał, er fiat ifjtt Übertrieben.

71. Co za otworzystość w mężu uczonym nader zdziwią- OTZE, ob. Oto.^

jaca ! Nag. Fil. 42. Kosz. Cyc. 131. Zasada przyjaźni OUF! excl.\ n. p. Pijacki obudzą sie i ziewa głośno bardzor otworzystość. Zabi. Roz. 78. OTWORZYSTY, a, e, OTWO- ahi ! ouf! ouf! Teat. 71. d, 10. Czar/.

O w.

RZYSTO adverb., 0TW0RZYŚC1E adverb., §. 1) adaperti- OUZDAĆ, ob. Uzdać. lis. Cn. Th., otwieralny, otworny, do otworzenia, ouf* nutzbar, auftbunbar, auffdjließbar ; Ross. oTBepcTbiii. — §. b) Otworzysty, otworzony, otwarty, propr. et transi., offen,

ten, jener ba, jener; de noto quodam vel certo homine, equo etc. ; Latinum ille solum on, non reddit proprie Po-lonicum ów, nisi addatur aliquid, ut: ille alter ille. Cn. Th. ; Boh. onen, tento; Sorab. 1. hëwé; Slav. ovaj, ova, ovo; Bosn. ov, ovi, ova, ovo ; Rag. ovî, -a, -o, saj, sâ, sej ; Carn. vn, una , unu, une , gune, (cf. Gall. un, l’un; cf. Germ, ein); Vind. tisti, testi, (cf. Lat. iste ; §f. Pol. isty, ten isty) ; Croat. ov, - a , - o ; Eccl. oblïü , OBaa, OBoe, obt», obü, obo; Ross, ohhâ, OHaa, ouoe. Saepissime ów usurpatur in correlatione pronominis ten ; n. p. Ten królem; ów poddanym. Zab. 9, 20. Ten omylił nadzieję naszę, ów ją zawiesił, tamten nas podszedł. Pilch. Sen. gn. 291. Ten to, ten owo, jako kto co przemógł, dawali mu. Gorn. Sen. 25. Ów pigmejczyk w punkcie olbrzymem wyrósł. Mon. 64, 380. Pyta się tego, to owego , Żeby się czego dowiedzieć pewnego. P. Kchan. Orl. 1, 179. Heraklit z Demokrytem swe miewali szkoły, Miał uczniów ów ponury, miał i ten wesoły. Zab. 15, 175. Widząc piękność téj odnowy: Rzecze: Ówze ten stary kapelusz, czy nowy? Zab. 12, 69. ifî benn bû8 je» ner ölte $ut? Jednemu Bóg dał to, drugiemu owo. Sk. Żyw. i, 125. Albo to, albo owo. Cn. Ad. 3; (vel ajas vel neges, albo tak, albo sak: albo czyń, albo daj pokój). Mówił to i owo, lada co, co mu się trafiło. Cn. Th. (co mu ślina naniosła). I to i owo tam najdziesz. Cn. Ad. 282. (mieszanina, wiele rzeczy rozmaitych; sunt bona, sunt quaedam mediocra, sunt mała plura). To w ten, to w ów ten pułk wjechał wmieszany. J. Kchan. Jer. 507. (pleonast: to w ten, to w ów). Ni z tego, ni z owego, zaczął mię szkalować. Teat. 30, 56. Ni z tego, ni z owego wszczęła się kłótnia. Mon. 73, 50. (nie wiedzieć zkąd). — OW adverb., ob. Owo adverb. — OWA adverb. inter-rog. indir.; §. a) aza, wątpiąc, azali, awa, aboś, si forte. Cn. Th., mozeli, e$ föitnte tuoljl, »ielleicbt, e8 fff möglidj.. Proszę, abyś wspomniał mię przed Królem, owabyś mię wybawił z téj ciemnicy. Radź. Genes. 40, 14. öieüeuljt fönnteft bu mtd) befreien. Proś boga, owabyć 'sna była odpuszczona ta wina. 1 Leop. Aet. 8, 22. ib. Rom. 1, 9

«noertloffen. Lew śpi, otworzyste jednak oczy ma. Birk. ÓW, 'OWEN, OWA, OWO; G. owego, owej, owego « tam-Chodk. 18. Miasto otworzyste bez murów. W. Prov. 25,

noster

28. Szata otworzysta, by czuha Turecka. Lek. C 3 b.

Wszystko u mnie otworzyście, otworem stoi, aperta ha-beo. Cn. Th. Ciało słabsze, rzedsze, otworzystsze, rychlćj zarazie podlega. Oczk. Przym. 13. Uszy głuchych będą otworzyste, otworzą się oczy ślepych. 1 Leop. Jes. 55,

6. Literae publicae, otworzyste listy. Mącz. Herb. Stat.

586. Wiele otworzystości do swojego domu sprowadził, pałam. Siem. Cyc. 28. Otworzyście go zabił. ib. 364.

Stało im serca i sił na bój otworzysty. Krom. 137. (t. j. na jawną polną bitwę). Góry niebu otworzyste. Syr. 235.

Jeśli łacne pismo ś. i otworzyste, czemu się w nim nie zgadzają? Sk. Kaz. 81 b. t. j. jawne, jasne, bentlici). Przyczyny tego jawne są i otworzyste. Smalc. 162. Kucharz otworzysty zdrowia naszego nieprzyjaciel. Oczk. Przym.

30. Aby panowie ku rzeczom tajemnym takich nie przypuszczali , którzyby tak otworzyści byli, żeby niczego w sobie zataić nie mogli. Kosz. Lor. (tak otwarci, wygadujący się). Otworzyste postępowanie. Pilch. Sali. 170. (t j. nieskryte). W towarzystwie miły, otworzysty, łaskawy.

Sk. Dz. 779. (szozćry). Kto z bogiem idzie otworzystym czołem, Każde takiemu miejsce jest otworem Past. Fid. 160.

OTYĆ, f. otyje neulr. dok., tyje praes., utyć,, roztyć się;

Sorab. 1. wotueźnu ; Bosn. opritiliti ; Ross. OTOJcrfcTb,

4opo4HtTb, 4opo4H«qaTb; Eccl. OTyqHtBaio; bief unb fett werben. Otyły, obesus. Cn. Th. ; Carn. debel, debélak, pitauz; Ross. 4opo4Hbiü ; Eccl. yniorfeBaeMUHÓJiarorb-aecHufi; bief mtb fett, gut bet) Selbe. OTYŁOŚĆ, ści i., bie ftettigfeit, geiftijeit; Vind. dabou; Sorab. 1. nayednofez, nażranofeż.

0TYCZYĆ, f. otyczy cz. dok., tykami opatrzyć, bepfföcfen,

Wit ^flütfen beftetfen. Gdy chmiel puszcza chmieliny, otycza się, i aby chmieliny porządniej szły po tykach, naprowadzają się. Kluk. Roił. 3, 319. OTYKAĆ, Obtykać

qu. v.

OTYLIA, ii, z., Botan. nostrzyk, przytulia, koza, lipka, ziele, komonica swojska, serlula communis, melilotus. Syr. 417, ©teiitflee.

Owa się tez i we mnie co takiego najdzie, w czym się kich przypuszcza«. Budn. Cyc. 73. Taki owaki » dureń, bardziej niż przedtym kochać będę. Gorn.    Dw. 28. — §.    błazen etc. Ossol. Wyr., ein    ©troljfopf, eilt dfel K.    To

b) Owa, zgoła, owa zgoła, krótko mówiąc, fur$, fttrj    jest z gruntu ladaco, to    taka    owaka. Mon. 71, 486.

$U faßen, mit einem SSorte. Owa krótko mówiąc. W. Post. OWALÂSZYG, f. owałaszy ad. dok., otrzebić, cafłriren, Per* W. 2, 90. Owa ‘krotce powiadając, poraził, pogromił, fcfyneiben; proprie de equis, mallacfien, junt SBallad) madjeit. pobił nieprzyjaciół. Rej. Post. M m m 3.    Owa wszędzie    Mieczysław od Czechów    miał    być owałaszon , żeby    po-

tarnek pełno, rozruchy, wojny. W. Post.    Mn. 312. Owa    tomstwa nie miał. Biel.    48.    Owałaszenie Eccl. CKOne-

tać kogo. Gorn. Dw. 50.

Pochodź, owąd., owędy, owak, owaki, owędy, owędy, owdzie, owtędy.

OWAD, u, m., (NB. we wszystkich innych dyalektach * ta-

ja w tym nie wiem co powiedzieć, i wolałbym sam spy- «lecTBO, HecnocoÓHOCTt ke /niTOTBopemK).

OWALNOSC, ści, i., jajkowatość , obłość ; Ross. OBaiŁ— HOCTfc, bie C^runbtßfett. OWALNY, a, e, — ie, adverb., jajkowaty, obli; Vind. obel, jaizofurmen; Rag. naobli; Ross. OBajŁHMH, HHiieo6pa3HM0.

banus, bąk, n. p. Slov. obad ; Boh. howadnice; (Boh. et OWAROWAĆ, O WAROWNY, ob. Obwarować.

Slov. howado pecus)\ Carn. ovâd; Vind., Slav., Rag. et O WATA, y, z., jajowa figura, ovalis. Solsk. Geom. 5, baß Croat. obad, obâd; (Bosn. obâd aculeus; Croat. obadam Opal. Doskonała twarzy owata, podobna do figury jaja. pungo; Etym. bóść, bodę, badam); Ross. ob04,b) ; — Wyrw. Geogr. 177.

Sorab. 1. wówcza, wowza, wuza; Vind. ouza, bizika, biza, (oven, vuzhji kosel, merkazh * baran ; ovez * skop) ; Carn. ovza, (ovn aries); Croat. ovcza, (oven aries) ; Bosn. ovça; (ovan, brav * baran) ; Slav. ovca, (óvan * baran); Rag. ôvza, (ôvan aries, ôvnich dem. ovgni arictinus) ; Ross. OBua ; (OBeHE » baran) ; Lat. ovis ; Graec. oig ; Angls. eowe ; Angl, ewe; Chald. Wir; Germ, baß ©cfyaaf. Owca jest samica rodząca; baran samiec cały. Kluk. Zw. 1,255. Młode owce sitowki, jarlaczki. Haur. Ek. 126. (cf. dwu-łopatne owce). Maciora owca Boh. zubkynë, bahnice. Owce kocą się raz na rok, jednym, najwięcej dwoma jagniętami. Zool. 362. Owca kotna. Dudz. 21. Owca beczy, beka. ib. Spuszczanie owiec z barany, tak ma być, aby się kociły albo w jesieni albo na początku wiosny. Cresc. 559. Stanowienie abo bukowanie owiec. Gaz. War. Jedna owca parszywa wszystko stado zarazi. Cn. Ad. 309; Slov. gedna prasiVa owca celé stâdo nakazî; Ross. 04Ha napuiHBaa OBita Bce cra40 iwapaerB. Owcę parszywą odłącz od stada, bo wnet w wszystkich taż będzie wada. ib. 802. Wilkowi owce poruczono. Rys. Ad. 73 ; pewnemuś zlecił ; Slov. owcu wlku porucif. Odjął wilkowi owce; a sam je pojadł. Biel. Św. 119 b. Nie o owce mu idzie, tylko o wełnę, (ob. Wełna). Drży na baranie wełna, kiedy owce ostrzygą. Mon. 74, 338. (cf. i lewek się boi, gdy pieska biją). Tak trzeba robić, żeby i owca była cała i wilk syty. Zabi Amf. 12. Szka-rada, kiedy owce mędrsze, niż pasterz. Gorn. Dw. 325. Owcom się nie godzi przyganiać pasterzowi. Sk. Dz. 24. Gardło mu jako owcy poderżnął. Sk. Dz. 691. Nie żą-da-ć owca od wilka ratunku. Bratk. L 4. — §. By miał największy rozum i nabożeństwo laik, przedsię owcą jest i tak go zowią. Sk. Dz. 834. Baranki i rozumne owce. Sk. Dz. 65. sc. trzody Chrystusowej, Stimmer ber $eerbe ©Driftt ; (plura sub. baranek, owieczka). Owce wierne karmił, a wilki aryańskie płoszył. Sk. Dz. 270. (OWCUG, u, m., z Niem. 5lufjUß, ferrum aut cornu calceum attra-hens. Cn. Th. narzędzie do wciągania botów na nogę. Wlod., £>acfenl)afen).— OWCZANY, ob. Owczy. OWCZAREK, rka, m., OWCZARCZYK, a, m., podpasterzy, czeladnik owczarski, ber ©$3ferfne$t. Owczarze do porno-

630

OWAD - OWAKI.

OWAŁASZYĆ - OWCZAREK.

owad, robactwo nacinane lotne, inseda volatica. Cn. Th., OWCA, y, z. ; Boh. owce; Slov. owca; Sorab. 2. wojza ; fliegenbe 3nfecten, ©efdjmctß. Sumitur in genere pro in-sedis, robactwo, 3nfecten, ©enmrm, ©efdjmeiß ; Boh. zjżala, zjżalka, hmyz; Slov. żiżal; Sorab. 1. neplek; Sorab. 2. nered; Carn. merkej, merzhês, mergoliz; Vind. zhemer-nina, shivotje, shivot (cf. żywot), saklotje, merkei, merzhefs ; Ross. HackKOMoe. Znakiem owadowi właściwym są rożki na głowie, antennae. Zool. 103. Kadłub u większej części owadu jest przewięzisty. Zool. 100. Owad podziemny, węże i gadzina, To twoi krewni teraz i rodzina. Zimor. 161. — Fig. Ten ‘howad (owad) nieczysty (Tatarowie). Jabl Buk. Q b.

OWĄD, ob. Zowąd, adverb. loci, tam, tamtędy, bortljtn, bort ; Croat. ovam , ovûd, ovuda ; Eccl. obbmo , Tyvta ,

OBoy^y, cł 4pyroit Prov. Daleko ztąd do owąd; Slov. esće ge daleko welki oltâr ; Rag. velje od reccenóga do ucignenóga; od reccena do stvörena, kako od lijsta do korena; meghu recęenjem i stecenjem, goraje po srjedi * daleko od słowa do uczynku.

OWADA, herb; brama złota w polu czerwonym, nad nią korona królewska. Europ. 338, ein SBappett.

ÖWAK, OWAKO, adverb., inszym sposobem, tamtym sposobem, auf jene strt, in correlat. cum tak. — (Croat. ovak hoc modo ; Rag. ovakko ; Bosn. ovako ita ; Sorab.

2. hewak; Sorab. 2. höwak, höwaze, howak, howaz, ho-waze * inaczej). Człowiek fałszywy, słowa swoje opaku-jący, który i tak i owak słowa odmienia, i strzyże i goli.

Weresz. Reg. 118. Sami się pomieszali, jeden tak, drudzy owak plotąc. Sk. Dz. 804. Ni tak, ni owak czynić, jest żyć bez pożytku. Petr. Et. 120. Jeden tak, drugi owak. Cn. Ad. 308. (jeden szyje, drugi porze ; jeden buduje, drugi psuje; jeden robi, drugi trawi). Jeśli się tak nie powiedzie, więc owak. Cn. Ad. 318. (jeżli nie tędy, tedy owędy). Nie każdą potrawę jednako gotować ; jedno tak, drugie owak lepsze. Cn. Ad. 606. OWAKI, a, ie; Graec. ëxemvog, illiusmodi. Cn. Th., auf jene 2lrt,

PPH jener strt. W kraju tym jest owaki kamień, który gore jak drwa, Boter. 84. Niechaj będzie jakie chce zebranie, nie może to być, aby nie miało, mieć między sobą i takich i owakich ludzi. Rej. Ap. 26. (mieszaninę ; cf. i to i owo). Król musi wielu ludzi, i takich i owa-

OWCZARKA-OWCZY.

OWCZY NA - OWDZIE.

631

zhji puter, fmetnik, (cf. śmietana). Wewnętrzna płodu błona nazwana owczą, płaszczykową, albo przypotokiem, membrana amnios. Krup. 2, 495, baS ©d)aff)äutcl)en. Naśladowanie ślepe, a jak mówią owcze, gminowi tylko służy. Kras. Pod. 4, 42. (cf. imitatorum pecus.'). Jeder* za drugim owczym biegać pędem, Skoro zełgał najpier-wszy, wszyscy łgali rzędem. Kras. W. 34. Owcze bobki, ob. kozie bobki; Slov. owćinec. Owrcze bydło, owce Ł barany Vind. ouzhnina, ouzhja shivina, ouze, drobenze, ©djöfötefy. Owcza sadzawka. Cn. Th., gdzie owce myją, bte ©djaffcfjrofitttnte. Owcza stajnia, owczarnia Carn. ov-zhnina, ber ©diafftall. Owcze mięso, Vind. ouzhju me-

cy dobrych sobie powinni dobrać owczarczyków. Kluk.

Zw. 4 , 266. Żebyś mi innego owczarka wyszukaj do moich owiec. Teat. 30. c, 10. OWCZARKA, i, i., która owce pasie, bte ©cfyćiferinn ; Boh. owćaćka ; Bosn. ov-cjariça;    Vind. ouzhariza, ouzhna pasteriza, fvaizarza,

fiernza.    OWCZARNIA, i, z., ‘OWCZYNIEC, ńca, m.;

Boh. owćjn, owćinec ; Slov. owćinec ; Sorab. 4. wo-wćżżerna ; Sorab. 2. schaparna, klew, chlew, (cf. chlew) ;

Carn. ovzharya , ovzhâk , ovzhnâk , ovzharna ; Vind. ou-zharia, ourharifhtvu, ouzbij hliu, ouzhy hliu, ouzhia stala, ouzhiak, ouzhiarifhe; Croat. ovcharnicza ; Bosn. ovcjariste, ossik, tôr, ghdi ovce stoję; Rag. toor ovcij,

staja, obór ; Dal. obor, Jcî. obora); Slav. ovcsârnica;    lu, ouzhina ; cf. baranina, jagnięcina. Owcza skóra;.

Ross. OßqapHH, OBqapHHKü, OBenen    stajnia    dla    Ross. obuhhü, OBUHHKa« 2) każda skóra surowa, n. p.

owiec, ber ©djaafftatt. Owczarnia jaka powinna być    naj-    obuhhh óapaHbin, Tejaqbiö, K034HHHbw; obuhhhhk^ gar-

lepsza. Kluk. Zw. 4, 264. Owca, która z owczarni    wy-    barz skór owczych. — OWCZYNA, y, z’., OWCZYNKA,

chodzi,    w paszczękę wilczą wpada. Sk. Żyw. 4, 198.    i,    z\,    zdrbn., biedna    owca,    dît    armfeltgeê    ©d)äfcf)en.

Stado w    pośrzodku owczyńca jego. Budn. Mich. 2, 42.    OWDOWIEĆ, f.    owdowieje    neutr.    dok.;    Boh.    owdowćti;

Vind. udovati, rnentuvati, vudovizhati, saudovati ; Rag. obudovitti ; Ross. 0B40B’feTb, B40BhTb; wdowcem abo wdową się stać; »ernrittmeu, »ernńttwet werben, Söittwer ober Söittwe werben, osierocieć, oerwaiçfen, propr. et fig. Śmiercią męża owdowiawszy, wszystka się na służbę bożą udała. Sk. Żyw. 4, 98. Owdowiały Ross. 0B40Brb^biH. Po miłych synach a dziedzicach swoich , otoż już owdowiałam. Kołak. Cat. A 3. Uszedłem zląd, gdzie wolność w cnotę owdowiała , Za czym Rzeczpospolita związku tam nio miała. Błaz. Tłum. A 4. Owdowianie, pozbawienie męża lub żony. Cn. Th. ba§ SSerwlttwen. Owdowienie, owdo-wiałość, wdostwo, ^erwittwung, SSerwa^fung. W jednym dniu stało się owdowienie nasze. Nieme. Król. 4,202.— §. Owdowiał Izrael od boga swego. Budn. Jer. 54, 5. t. j. jak wdowa opuszczony był. — 'OWDOWIĆ cz. dok., 'Owdowiać niedok., wdowcem lub wdową uczynić, osierocić, junt Sföfttroer ober jur Sötitwe madjen, oermttttoen. Owdowiłeś mu w świeżej małżonkę łożnicy. Dmoch. 11.

Państwo Kreteńskie owdowione było. Jabł.

Zamknąć wilka do owczarni ; (cf. wilka-ś do obory wpu-cił; pewnemu-ś zlecił). OWCZARNY, a, e, do owczarni należący, junt ©djafftall gehörig. Bydło rogate, owczarne, stadne, chlewne. Haur. Sk. 63, ©djafütefy. OWCZARZ, a, m. ; Boh. owćak ; Sorab. 4. wowcżżer , woweżer, wu-cżer ; Carn. ovzhar; bravâr ; Vind. ouzhar, oushar, bra-var, ouzhji pastir, fvaizar, fiernik, (cf. szwajcar, sernik); Craat. ovehar; Slav. ovesär ; Rag. ovcjär; Bosn. ovejar, bravar , pastir; Ross: OBnapb ; Eccl. OBuenacs,

OBixenpo4aBeu’B ; ber ©djafer. Owczarze są głównemi rządzcami wszystkich owiec. Kluk. Zw. 4, 266. (cf. owczar-czyk). Owczarze osepni, państowi, faleczni. Vol. Leg. 2,

989, v. sub. his vodbus; îriftjdjdfer, fio^nfe^äfer, jepfer, 9ftengefcf)äfer. OWĆZARSKI, a, ie, do owczarza należący; Boh. owćacky; Vind. ouzharski, ouzharjou, ouzhjopasterski ; beu ©cfyäfer betreffenb, ©Reifer *. Wilk się w pasterską sukmanę przybiera, Owczarskim kijem przednie łapy wspiera. Żab. 12, 300. Owczarski pies Ross. OBnapKa. Owczarski szałasz, Carn. ovzharnishe;

Vind. ouzharnifhe, ouzharska huta, ouzharniza. OWCZĄ-TKO, a, n., owieczka młoda, jagniątko, etn jmtgeê ©djäf» OWDZIE, *OWO TU, adverb., loci, ow sam. Cn. Th., d)en. Owczątka. Smotr. Lam. 4 4. — (ÓWCZESNY, a, e, — ie adverb., OWOCZESNY, w ów czas będący, ba* tttölffl/ iU jener 3ett; Boh. tehdeyśj, (ob. Tedy, w tedy);

Ross. Tor4auiHiił. Ówoczesni monarchowie. Nieme. Król.

3, 86). — OWCZY, a, e, OWCZANY, a, e, od owiec,

©djafś * ; Boh. owej; Slov. owći; Sorab. 4. wowcżżć, wowcżżi ; Bosn. oveji ; Rag. ovcij; Vind. ouzhy, ouzhji, ouzhen; Carn. ovzhje, drobenske, (cf. drób, drobiazg);

Croat. ovehji ; Ross. OBenih; Eccl. ohBYh, (oiaiih barani).

Postać owczana. Jak. Baj. 74. Nie trzeba nikogo z postawy szacować; często pod owczą barwą tają się wilcy drapieżni. Ezop. 421. Fałszywi prorocy przychodzą w owczym odzieniu , a wewnątrz są wilki drapieżne. Smotr.

Lam. 78. — Po dwóch latach owce gubią dwa zęby, a na tomiast dostają dwa inne, które nazywają owcze zęby, a te owce dwułopatnemi mianują. Wolszt. 406. Grudka, gatunek sera owczego, z przegotowanćj żętycy robionego. X. Kam. Owcze masło Vind. ouzhju mafiu, ou-

2, 432. Tel. 64.

o vr

tu; §. a) quietis, in loco, bo bort, an jenem Orte; CroaL ovde; Slav. ovdi ; Eccl. OHh^e, B0H4l> Co zacz to jest, co nas owdzie dążących, indziej ciągnie? Pilch. Sen. list. 395. Owdzie wilcy drapieżni, a tam lwy ryczące. Smotr. Lam. 2. Tu i owdzie, ^ier unb bort. Owdzie - owdzie * tu - tam s tu - owo tu; ^ter « bort. Ogrodnik owdzie wybujałe obcina gałązki, owdzie niektóre przesadza. Swad. i, 45. Transi. Tak długo chodził, to tu, to owo tu, Aż hetmańskiego trafił do namiotu. P. Kehan. Jer. 505. Nie wiedzieli co czynić kanonicy, owdzie się papieża, owdzie też króla bali. Biel. 373. (t. j. z jednćj strony—; z drugiej strony). Rej. Post. K 3 Prosili Władysława, żeby do Polski z Węgier przyjechał ; rozważał to pilnie, widząc, że go owdzie trzeba; owdzie też trzeba. Biel. 350 (i tu i tam). Widząc Polacy, iż owdzie ich Tata-rowie pokazili , a owdzie też wnętrzne walki , szukali Bolesława, ib. 4 38. — | b) Owdzie, motu ad locum, huc ecce. Cn. Th., bortnwrtS, bortbiurodrtS.

o w sam, cum

632

OWEDY - OWIES.

OWSIK-OWO.

— OWEDY « tedy i owędy, ob.    Tedy. OWĘDY adverb.,    ovas; Ross. obccï ; Lat. avena; Gall. avoine; Ger. ber

ow tędy, motus per locum. Cn.    Th.,    bort bittburdj; Slav.    Jpaber; źdźbło kolankowate z trawnemi liściami; ziarna

ovamo ; Rag. ovuda; Croat. ovud, tud, od ovud. Jeśli podługowate z obu końców kończasle, jest pospolitym nie tędy, tedy owędy. Cn. Ad.    318;    (hac non successit,    pokarmem (obrokiem) koni i drobiu. Kluk. Rośl. 3, 157;

alla aggrediamur via, jeśli nie    tak,    to owak). Tędy i    Eccl. skuto, (cf. żyto). Owies zimostradny, skoroźliwy,

owędy Eccl. c-kmo h obamo, wszędzie, na wszystkie stro- wąsatek, czarny. Haur. Sk. 11. — Prov. Dopiero mu ny. ‘OWEGDY adverb. temp., n. p.    Bóg wszystkich szu-    owsa, kiedy chce do psa. Cn. Ad. 200. (niewczas    da-

ka i prosi, owegdy aby on z nami    wieczerzał,    a inegdy,    jesz chleba husto, kiedy w gębie zębów pusto; cf.    ły-

aby my z nim obiadowali i wieczerzali. Sinotr. Apol. 8.    żka po obiedzie ; lekarstwo po śmierci). Owies święci-

raz,- drugi raz. ‘OWEN, ob. Ow, - a , - o.    my w dzień ś. Szczepana, abyśmy pamiętali, w jakim

OWIAĆ, OBWIAĆ cz. dok, OWIONĄĆ jedntl., Owiewać,    pałacu narodził się stworzyciel świata. Erbst. Nauk. N 4.

Obwiewać niedok., w około czego    powiewać,    benzen,    b. Owsem tym święconym, na pamiątkę kaminowania

ritnb um anroeÿen , Umwelten. Azaź    nie uschnie    latorośl,    ś. Szczepana, pospólstwo zabobonne, na księdza    od-

gdy ją obwienie wiatr gorący? 1 Leop. Ezech. 17, 10.    chodzącego od ołtarza miota, a potym dostaje się księ—

Z miękkiego i ogrzewającego macierzyńskich wnętrzno-    dzu do śpichlerza. Ossol. Wyr. — Prov. Slov. Kone za

ści powicia rozwiązanego, owiało wolniejsze powietrze.    owsom beżś, a ośli ho dostawagu ; imperiti erudilis for-

Pilch. Sen. list. 3, 524. Nieradby, żeby go zły wiatr owio-    tunas praecipiunt. Owies koniowi niecieżki. Cn. Ad. 61.

nął. Cn. Ad. 349. (kocha się w nim, jak ubogi w pro-    (ehléb w drodze nieciężki, Aesopicum onus). OWIESEK,

sięciu; cf ozionąć). Rozlicznej farby, zapachu i woni,    ska, m., dem., Boh. owysek ; n. p. Owies albo owiesek

Niech was kwiateczki owienie Fawoni. Zab. 16, 508.    się w nim rozbryka.    Falib. H 2, ber $aber ftidjt {(lit.—

Papr. Koł. B 3. Koral roślina miękka pod wodami zgi-    §. Owiesek * OWSIK,    a, m., §. a) owies płonny, czczy,

na się, a owiana powietrzem twardnieje. Przyb. Luz. 57.    nie płodny, stokłosa,    mysze zboże, kostrzew, avena fa~

Duchem wielkiego Boga śmiertelne się jestestwa owiały.    tua-, Boh. owsyna, swerepec; Croat. divja zob ; Carn.

Przyb. Luz. 7. Tam go wonny majeran zapachowym    glusbpćrg, glushz; Vind. glufhez; tauber |)aber. Syr. 991.

owiewa wieniem. A. Kchan. 26. cf. zalatuje go, umbuftet    et 953. Cr esc. 166.    Owsik, avena elatior, £mber0ra$,

{(in. — §. Owiać z czego, wianiem oczyścić, abwe|en,    rodzaj trawy do owsa    podobny. Kluk. Rośl. 3, 504; rej-

blird) 2Be|en retntgen. Wiatry z wilgoci zboże osuszą, i    gras. Pam. 85, 1,909.    — §. b) Owiesek, rybka, mrzew-

z pyłu owieją. Tom. Roi. 96.    ka, mrzeweczka. Cn. Th., ber ©tint, ©pirtng; Boh. owe-

— OWICZ,— OWIĆ, flexio finalis patronymica, zakoń-    snićka; Ross. OBCflHKa. OWIESIĆ, ob. Obiesić. OWIE-

czenie imion synowstwo wyrażające, n. p. Jupiter Sa-    SNY, a, e, owsiany; Boh. owesny; Croat. zobeni ; £>aber*.

turnowicz, t. j. Saturna syn. Olw. Ow. 359. Saturnius,    Wódka z trawy owieśnćj. Syr. 991. Słoma owiesna.

Saturnigena. Anchizesowicz, Anchisiades. Paweł Pio-    Syr. 996. Krupy owieśne grucą zowią. Cresc. 166, ob.

trowicz, ^eter3fo(ut ; cf. ojcowie.    Owsianka. OW1EŚNY, ego, m, subst., przełożony nad

OWIECZKA, i, ź.; Boh. owećka, owcićka; Sorab. 1. wów-    owsami, ber $aberauffe|er. Piwniczny, owieśny etc. Vol.

cżżicźka; Sorab. 2. wojzka; Rag. oveiza ; Croat. ovehieza, Leg. 5, 170.

ovehina ; Slav. ovcsica ; Carn. ovzhiza ; Bosn. ovçica ; Vind.    Pochodź, owsiany , owsik, owsisko , owsowy ; Etym.

ouzhiza, bizika, binei, bizhiza ; Eccl. obły*; Ross. OBe- wisieć, owiesic, obiesić.

qua

; dem. nom. owca; §. a) ba3 ©ctydfdjett, (cf. baranek, ‘OWIETRZNĄĆ, f. owietrznie cz. jedntl., wywietrzyć, auS* jagnię). Każdy niewinną wilk owieczkę dusi. Bratk. Ii    wittern, auélufteit. Nie wielka rzecz, że trznę W łóżku,

b. Ciche stworzenie jak owieczka, i słowa nie bąknęła.    że stół opluję, niechaj to ‘owietrznę. Pot. Jow. 2, 17?

Teat. 2. b, 124. Źle, być nazbyt dobrym; będziesz-li OWIEWAĆ, ob. Owiać.

owieczką, wilk cię zagryznie. Cn. Ad. 1332. (cf. na po- “OWILCZONY, a, e, n, p. Owilczone drzewo, pełne wilków, chyłe drzewo ). Owieczki głupie. Corn. Dw. 287. —    wyrostków, eilt Saunt »DÜ Zauber. Owilczona gałąź przy

§. b) Owieczki, millepedes. Krup. 5, 202; owad mnogo-    drzewie usycha. Przyb. Ab. 161.

Mertuurm, stjfel. — §. c) Owieczki, bagniątka na niektórych drzewach. Tr., ftâijdjen, Valuten, ©djäfcbctt auf utandjett Sdunten. — §. d) Ziele Owieczki, koteezki, ko- OWLEC, owłoczę, ob. Oblec. ‘OWŁOKA, i, i., (cf. obłok), cia stopa, zajęcza noga, ma między trzema listkami czwar-    powłoka w koło obwiedziona, obwinięcie; bte Umhüllung,

te kosmate, jako owca, lagopus. Urzed. 186; trifolium    bte ipüöe.    Biała szata światlejsza nad owłokę srebrną,

w którą czasem księżyca żywe świty webrną. Przyb. Ab. 174.

nogi w sklepach i piwnicach się znajdujący, ©d)dfc|en, OWILGNĄĆ, OW1LŻYĆ, oh. Obwilżyć. OWINĄĆ, ob. Obwinąć. OWINIć, ob. Obwinić. OWIONĄĆ, ob. Owiać. OWISNĄĆ, ob. Obwisnąć.

arvense Linn., 21cferflee, #afenfuj), #afettpföt$en.

O WIĘDNĄĆ, ob. Obwiędnąć. O WIEŃCZYĆ, ob. Obwieńczyć.

OWIES, G. wsa, m. ; Boh. owes, wowes; Slov. owes ; OWO, neulr. pronom, ow, owa, owo. OWO, per apocop.

Sorab. 1. wóws, wowsz, wusz; Sorab. 2. howsz; Carn. oves, ors; Vind. ovefs, oufs; Rag. ôvas; Croat. ovez, ovesz, zob (cf. zob, zobać), sztoklasz, (cf stokłosa); Dal, ovez, ovass, zvob; Hung. zab; Slav. zôb; Bosn.

O W ; cum enclit. owoż, ‘owosz adv.., demonstrat juxta eum qui demonstrat sita ; oto repentina vel proxima\ ono romo-ta, quae alter non videt. Cn. Th., ali, aliści! bal ftefie ba! |ter! Bosn. ouo, euo; Croat. ovo, evo, etö ; Dal. eto;

OWOCNIGA - OWRZEDZIEĆ. 633

OWOC.

Slav. evo ; Rag. ovo, èvo, etto, nutti, enno, onno; (Eccl. obo * albo, częścią). Woła Bóg: Abrahamie! Aon: owom ja! sługa twój. Sk. Zyw. 1, 202. Owo ja jest. 1 Leop. Genes. 22, 11. foto jestem. 3 Leop.). On, który nas zabijał, owo jest! oto go wam stawię jako cichego baranka; owo towarzysz kazania naszego; oto naczynie Ducha ś. Sk. Kaz. 1, 377. Jeśliby wam kto powiedział : owo tu jest Krystus, albo ono hajn ! nie wierzcie. 1 Leop. Math. 24, 23. Zawołał Pan Samuela, który odpowiedział: owo ja! i bieżał do Heli mówiąc: owo ja, boś mię wołał. 1 Leop. 1 Reg. 3 , 4. Pokazuje mi te podpisy: owo są; ja ten i ten podpisuję się; owo senatorowie, owo posłowie. Birk. Exorb. 17. Owo ja też. Cn. Ad. 803. (sam się chwali, chełpliwy). Owości » alić owo! ecce tibi. Cn. Th., ba§ haP- *Owosz jest, *owosz go mamy! eccillum. ib., ba hd&W miré, ba    mir t^tt.

Jak kazanie czynił, owości jakoby rozgniewany szatan pokaże się. Birk. Dom. 87. Owoż masz nasze panią, coś się o niej pytał. Rej. Wiz. 39. Stanąwszy powiedzieli: owo my! Chrośc. Job. 151.

OWOC, u, m.\ (Boh. owoce, pljme, ( cf. plemię); Slov. owotce ; Croat. vochye, szàd, (cf. sad); Rag. vöcchje ; Bosn. vocbje, plod; Ross. oboittb; Eccl. dem. OBomna; Ob erb. £)bé; Ger. baé Obft; Sorab. 2. (zad, {ob. Sad); Carn. sad; Vind. fad, fadje, plod). a) Owoc powszechnie, pożytki, urodzaje ziemne wszelakie. Cn. Th., $rü(hte beé ©emdchéretché. Wszelki rodzaj owoców obrywa po szczypcie, W miękkich powłokach albo skórach chropowatych, W twardych łupinach, w strączkach gładkich lub kosmatych. Przyb. Milt. 153. Owoc drobnych drzewek, chrościny * jagoda. Cn. Th., ©taubenfrüd)te, 33ecrett. Owoc jest część rośliny w samym śrzodku kwiatu znajdująca sie, składana z ziarn, iadrek, pestek i okrycia. Bot. Nar. 126.

dyczego owocu. Vol. Leg. 5, 184. —    *§. Nabywaj koz,

Owoc jest właściwie jajem rośliny, albo tą częścią, która do rozmnożenia rodzaju służy. Kluk. Rośl. 2, 11. bte $rii(ht. — §. Owoc drzewny, Saumfruchte, Obft; Ross. oboiuh, (cf. frukta). Nie jestci to drzewo dobre, które rodzi złe owoce; ani drzewo złe , które daje owoc dobry. 1 Leop. Luc. 6, 43. Trudno dobrych owoców złemu nosić drzewu. Pot. Arg. 163.

klóreby już mogły rodzić, i owoc dawać., Cresc. 563. t. j. płód. — c) fig. U nauk korzenie gorzkie, ale owoce słodkie. Budn. Apopht. 24. bte fruchte ber SBiffett* fdmftert ftltb füß. Czekamy świeżo urodzonych owoców dowcipu twego. Boh. Kom. 4, 155. t. j. nowych płodów, świeżych dzieł, ©etfteéfrüchte. Otóż to są owoce upornego jej zdania. Teat. 30. b, 14. t. j. skutki, größte beé ©tgenftmté, folgen. Miłość jest częstokroć owocem małżeństwa. Teat. 7, 87. {rodzi się w małżeństwie). Owocu swych prac nie kosztował. Past. Fid. 257. Pierwszy owoc, pierwiastek Ross. HauaTOKS. Co za honor powracać do domu, niosąc owoce zwycięstwa. Boh. Kom. 5, 213. (laury). OWOCNICA, y, i., a) owocny skład, owocne schowanie. Cn. Th. Boh. owocnice; Carn. mèdya, masda, sadnishe ; Rag. vöchniza; Ross. OBOiUHaa; Eecl. 0K0i|i6\ft;iiiHiHii|ie. — b) Owocnica, owocniczka, i, z., owocowa przekupka, bte Obfthocferimt, bte Oebfłlertmt; Carn. brajnovka. OWOCNIK , a , m., owocowy przekupień. Cn. Th. Boh. owocnjk ; Rag. vocchjiar; Bosn. ja-bucjar, koji prodaje jabuke ; Slav. vochnjak ; Carn. braj— novz; Ross. aôjomHHK’B, OBommiHï; ber Obftlmcfe, Oebjt* 1er. OWOCNY, OWOCOWY, a, e; Boh. owocny; Rag. vocchni ; Ross. oboiuhmh; a) do owocu należący, £>bft ». Owocny skład. Cn. Th. (ob. Owocnica). Owocowy ogród. Nieme. Król. 4, 147, (cf. sad); Rag. vochnâk, vocchiscte, vöchniza; Bosn. vocchgnak, perivoj; Ross. OBOiUHima. Owocne i kuchenne ogrody. Pam. 83, 566. Drzewo owocowe. 3 Leop. Genes. 1. (jablczyste. 1 Leop).’, Bosn. vocchka. — b) Owocny, OWOCORODNY, owocowy, frnct>t* brtngettb, frud)ttragenb, fruchtcrjeugenb ; (Bosn. vochjan, plodan; Rag. vocchjorodan ; Carn. sadosn , sadne, sado-vitn ; Vind. fadliu , rodouiten , faden , fadjoviten , fado-poun; Croat. szadonöszen, szadöven, szadovit). Wysysa ze pnia wszystek sok owocorodny. Zab. 19, 111. Zabi Owocorodny las. Pilch. Sen. gn. 211. Praca nieo-wocna. Teat. 47. c, 56. t. j. niekorzystna, unfruchtbare 9(rbett. OWOCOWANIE , ia, n., fructificatio. Bot. Nar. 93, baé Srndjterjeitgen, bie Sefrucßtung. *OWOCOZBlERACZ, a, m , Vind. fadjaberauz., ber grucfytfamntler.

Jakie drzewo , taki owoc. Cn. Ad. 686. {niedaleko jabło- OWOCZESNY, ob. Ówczesny.

Owolnić zawieszenie, prawo zawieszone

ni jabłko pada; jaki ojciec, taki Syn). Jakie nasienie, OWOLNIć , f. owolni act. dok., Owolniać niedok., uwolnić, taki też owoc; jestem poczciwy, bom się z takich ro-    fret) ntad)eit.

dził. Stryjk. Gon. h 2. Nie z owocu drzewa, ale z    otworzyć. Cn. Th. 893.

drzewa owoc bywa. Wiśn. 226. Szczep ma smakowity, OWOSZCZYĆ, f. owosczy act. dok., Owoszczać niedok., wo-A owoc przykry, gorzki, jadowity. Past. Fid. 67. Owoc    skiem oblewać, ummteßfeu,    mit 2ßfld)3 ltlltgteßett ; Slov. owo*

z drzewa spadły Ross. na4aMii;a, na^ajib. Po lasach    skugi, woskem obtahugi;    Sorab. 1. z woszkom wobeża-

błąkając się, łowami i drzewnemi żywił się owocami.    hnu; Croat. ovoschûjem ;    Bosn. ouosetitti ; Ross. oóbo-

Tr. Tel. 182. Może się na tej pustyni rodzi jaki owoc    mnTi>, oÓBamnBaib. Incero,    owoszczam, oszwarcuję. Mącz.

leśny, którym się możemy pożywić. Teat. 37, Tl. Owoc su- OWREBOWAĆ, ob. Obrabać.

<ŁOSC, ści, z., owrzedzienie, osypanie wrzodami, cf. osutka, ©(bmarett, ©efebmure. Ziele to leczy owrzedziało-ści i okrostawiałości wnętrzne. Syr. 247. Liście te dobre do zewnętrznego zażycia w ranach, i ow'rzodziało-ści. Kluk. Dykc. 3, 49. Owrzodowiałością gardła i języka zdręczony umarł. Krom.ZSl. OWRZEDZIEĆ, f. owrze-

szony Vind. fufhoba. Owoc obierany Vind. teshina. Owoc OWRZEDZIAŁOŚĆ, OWRZODZIAŁOŚĆ, OWRZODOWIA-przyprawny do chowania w cukrze, w occie. Cn. Th., eingemachte fruchte, (cf. komputi. — b‘) Owoc kokoszy.

Haur. Sk. 122. t. j. jaje, (bte $emtenfntd;t), baê ©9. Owoc kokoszy jaki sadzić, wiedzieć każdej gospodyni potrzeba. ib. 119. Haur. Ek. 135. Akcyza wybierana od jarzyn, mąk, zgoła wszelkich kokoszego, gęsiego, kaczego, in-Słownik Lindego wyd. 2. Tom III.

634

OWSIANKA - OWSZEM.

OWTĘDY - OŹALIĆ.

dzieje neułr. dok., wrzodami    się osypać, öoK    ©efcfjttmre    38.    Dla prostej tej uczynności, nie owszem przejrze-

roerbett. Łazarz owrzedziały.    Radź. Luc.    46', 20. Budn.    nia    niegodnej, przyjaźń bacznych pozyskać spodziewam

ib. W. Post. W. 2, 65. t. j.    wrżodowaty, öoU    ©djtrrtrett.    sie.    Petr. Ek. praef. — 2 a) Owszem, i owszem, est

Owrzedzienie dziąsł, gdy się    przydawa,    iż na    dziąsłach    fere    adversativa vel correctiva particula* immo, quinimmo.

czynią się krosteczki. Sienn. 467. Owrzedzenie męche-« rza albo osypanie. Syr. 95. fdjtndrenber 3lu3fcf)!ag. — Fig.

Kiedy nam sumnienie owrzedzieje .... W. Post. W. 3,

207. Bej. Post. N. 3. Żarn. Post. 2,444. Zygr. Pap. 237.

OWSIANKA, i, ź., a) gruce, owsiane krupy. Mącz. ; Carn. tolta ; Jpafergrufce. — b) Gatunek gruszki ; (Boh. owesnice), bte #aferBtnte. OWSIANY, a, e,

$(lfer * . Slov. owsenÿ; Sorab. 4. wowszné ; Vind. oufen; Carn. ovsen ; Ross. obcbhhä. Gruca abo krupy owsiane. Sienn. 249. U Podgorzanów chlćb owsiany.

Kluk. fiośl. 5, 438; Carn. et Vind. ovfénâk; Ross. obch-jihkT). Słoma owsiana ( Vind. oufeniza). Owsiane korzonki, ob. Salsefiny. Stokłosa owsiana. Syr. 992. OWSIK ob. Owiesek. OWSISKO, a, n., pole owsowe; (Boh. owe-snistè), ba3 £>aferfelb. Haur. Sk. 42. OWSOWY, a, e, od owsa, $ctfcr » . Świercz owsowy. Wlod.

OWSZEKI, WSZELKI, WSZEJK1 adverb., a) ze wszystkim, cale, zgoła, koniecznie, do szczętu; ganjltcl), ganj ttnb flar, ööütg.— (Etym. *wszy, wszelki, wszystek). Nie-owszeki źle, tolerabiliter. Mącz. O zdrowiu jego już owszeki byli zwątpili. Wys. Kat. 350. Wino owszeki opuściła, na samej wodzie przestając, ib. 47. Wyzdycha- OXEFT, ob. Okseft. ło wszystko bydło Egiptskie, ale z bydła Israelilów nic ‘owszelki nie zginęło. 4 Leop. Exod. 9, 6. Rozdarł Samson lwa, nie mając owszeki nic w ręku. 4 Leop. Jud.

44, 6. Panienka ta owszeki na wszem zdrowa została. OZ ADA, y, z., ziele jakieś. Sienn. Wyki., ein gettuffeä Sraut. Wys. Ign. 445. Kto owszeki tak cierpliwy jest, aby to ‘OŻADZIĆ, f. oźadzi act. dok.-, omierzić komu co, ‘żadnym znosić mógł? Stryjk. 487. — b) Owszeki, owszem,    uczynić dla niego, ob. ‘Żądny; einem ettMÔ loerefeltt    ,    junt

przeciwnie, im ©egent&eil; Gall. au contraire. Karać nie-    dśfel mad)en. Wino komu oźadzić, aby go nie pijał,    bo

masz o co, owszeki się go pożałować godzi. Papr. Gn.    mu omierznie i przykre mu będzie. Sienn. 501.    Kruk

4464. Parno najświętsza, jako oczy twe znosić mogły    starał się, jakoby mógł łabędzia rychło oszkaradzić,    A    onę

tak srogie widziadło? owszeki serce twe temi gwoździa- Jego białość czarnością oźadzić. Papr. Kol, N 2 b. mi nie mniej było przebite, niźli ciało syna twego. W. OZaLiĆ , dok., OŻALAĆ, OŹAŁOWAC, (OBZAŁOWAĆ qu.

cf.) niedok., (cf. odżałować) ; ożałować, żałoby i żalu , po czym lub po kim, odbywać, odpłakiwać, dedolere; Vind. obshaluvati, obshalostiti; Bebauern, Beilagen, Betreuten; oźa-lić, przestać żałować, opłakiwać; Trauer uitb Selb nad) et* nem SBerlufłe cnbltd) fttUen, nfd)t mel?r Betreuten, ju trauern aufBrett ; (Busn. osgjalostiti ajficere dolore). Jużem tego oźałował, lugere vel dolere ob amissum vel destructum alquid desiit. Cu. Th. (u Knapskiego omyłka ; oźałował nie jest lugere desiit, bo to się wyraża przez ożalił). Abraham opłakał i obżałował żonę swoję W. Post. W. 2., 237. Przyszedł Abraham, aby obżałował i opłakał ją. 4 Leop. Genes. 23. Przyszedł Król siódmego dnia , by oźa-lił Daniela, a oto Daniel siedzi między Iwy. 4 Leop. Ran. 44, 39. Nierządnice swoje przeszłe złości obźałowały. Odym Św. 2, o. Skoro grzechów obżałował, łaskęś mu darował. Kanc. Gd. 206. Żałował Dawid Amona przez wiele dni. I przestał Dawid przeciwić się Absalonowi przeto, że już był ożalił śmierci Amonowej. 1 Leop. 2 Reg. 45, 37 - 39. Pragnął Dawid wyniść do Absalona, bo już był ożalał po Amonie, który umarł. Budn. 2 Sam.

z owsa

owieśny, »on

Cn. Th.; Boh. owsem; Slov. nybrż, anobrż; Sorab. 4. • hay, halehay; Croat. pachę, (ob. ‘Pak, *Iepak) ; Ross. BonpeKH, BnpeKH% (ob. ‘Przeko) ; tm ©egentfidl, au contraire, rtelmefir. żeby ich skojarzyć, nie wielkiej zażyjemy trudności. Ho ! i owszem bardzo wielkiej. Teat. 22. c, 29. (Angelika mu na myśl przychodziła, I owszem nigdy mu z niej nie zchodziła. P. Kchan. Orl. 4, 249. Akt wesela podobno ma się prywatnie odprawić? i owszem, rzekł, będziem mieli u siebie prawie całą okolicę. Kras. Pod. 2, 51. — b) Aliquando i owszem ajfirmationem vel approbalionem significat. Cn. Th., bardzo dobrze; (Oefłt. auf äße SBeife ), ja freęlid) ! fel)r mol)l ! Slov. owsem, nybrż, anobrż; Carn. pazh, pozh ; Sorab. 2. wöwschofcz, fewschim. Słyszyszże ty, co to oto ci mówią ? a Jezus im rzecze: i owszem. Sekl. Math. 24; *not. t. j. tak jest, abo słyszę*. Pozwalacież? i owszem. Teat. 9. e, 37. Idź precz! 1 owszem, zaraz odchodzę. Teat. 29, 84. Wierzycie, iż wam to mogę uczynić? odpowiedzieli: owszem Panie. Bibl. Gd. Math. 9, 28. (iście Panie. Wujek., ja £err! Sutf>.). OWTĘDY, ob. Owędy. OWTEN, ob. Ow. OWTU, ob. Owdzie.

O z.

Post. Mn. 4 45. Leszek nie chciał państwa; owszeki je radził Władysławowi przyjąć. Papr. Herb. Czach. Tr. A 4. — c) Owszeki, zaiście, ntar^aftifl, . flettuß. Ecastor, owszeki, zaprawdę. Macz. Owszeki, zaprawdę, certe. ib. Owszeki jęty jest miłością ; owszeki ten jest, certe ipse est. Mącz. Wielka owszeki cnota jest miłość. VY. Post. W. 3, 427. Wielkie owszeki przymuszenie do posłu-é szeństwa na lud swój ₅wkłada pan sw’oim przykładem. Modrz. Baz. 89.— §. Żadna sprawa, owszeki rycerska, nie może stać bez porządku. Vol. Leg. 2, 4695. t. j. dopiero rycerska, junta!. OWSZEM adverb., o wszem, ze wszystkim, ze wszem, zgoła, cale, koniecznie, owszeki; flfotsltd), ööüfg, ganj unb gar; Vind. zielu, fe vfem, na vfe vifhe, dokler , kir ; Croat. vszikak, zevszema, usza-kojàchki; Bosn. svakoiako, po svakki nacin, sasma; Rag. svakkâko, svakkojâko, usvèm ; Eccl. klccvko, BhCRYhCKU , OTLN&Ah, BËChMd Zygmunt August, choć pokój miłował, przecię nie owszem do spraw rycerskich nie był sposobny, bo sam wojska umiał szykować. Biel. 593. Gwagn. 433. W interesie nie owszem sumiennym. Nies. 4 ,

OZANKA - OZDOBNOŚĆ.

OZDOBNY - OZDROWIEĆ,.

635

13, 39. Nie oźałujesz tego nigdy, nunquam te hujus non    Kaz. 451. OZDOBNY, a, e, OZDOBNIE adverb.\ Boh.

poenitebit; nunquam te hujus rei poenitentia deseret. Cn.    et Slov. ozdobny, ozdobne; Sorab. 1. wschefadné, lefny,

Th. Nieobżałowany * nieoźałowany, którego nigdy nie    (cf. śliczny) ; Vind. ufnafhen, zhedin ; Slav. nakitjen ; Ross.

oźałujesz, nieopłakany, nie genug ju bebauern, $u beweinen.    HapaAHUH, Hapa^HO, yóopito, KpacHo; Eccl. ovTKapi.Hii,

Teraz, póki tchu w ciele ich stroskanym Dostanie, be-    ynpameiTB, y3opoaHtiß; ozdobiony, ozdabiający, krasny,

dziesz nie obźałowanym, Będą litować twej niezwrotnej    piękny, gejtert, jterenb, Jterlic^, fcfyött. Sprawisz'szaty święte

straty, Nie uleczy w nich bólu czas skrzydlaty. Zmor.    Aaronowi ku ozdobnej okrasie jego. 1 Leop. Exod. 28,

Siei 201. ^    2. (dla poczciwości i ochędostwa. 3 Leop.). Ozdobna si-

OZANKÀ, i, z., ziele, Teucrium, ber ©amattber, rodzaj, do wym włosem głowa. Bardz. Luk. 146. Był tak ozdobny którego należy kocie ziele, czosnak. Kluk. Dykc. 3, 109.    ojczyźnie, jako straszny nieprzyjacielowi. Jag. Wyb. 2 b.

Boh. ożanka, zelenec; Ross. onamm, pociporB, KaAmio,    3tćrbe beS SBaterlanbS, (Scftrecfett ber ftetnbe. Ozdobna Pol-

3aaneH necHOKt, AyópOBKa, KOHeBeß AyiCB. Ożanka mniej-    szczyzna Ryb. Ps. praef. Do rady szedłszy, rzecz ozdo-

A 2 b. Wiersze te moje nieozdo-'. (proste). S. Paweł acz zaleć* małżeństwo , jednak o dziewictwie dosyć ozdobnie i chwalebnie powiada. Bial Post. 195. t. j. ozdabiając, zalecając je, nfimtlid) itttb löbltd). — ‘Ozdobogodny ; Eccl. ao-CTOatnHbiH ; Graec. ci^iongETtyg, dignus decore ; Subst. ao-CTOJrfctlHOCTb.

o «O

sza; ptaszę oczka, chamandrys. Śleszk. Ped. 417, ©aman*    bną uczynił. Kosz.

berłem, Sat^engel.    bne. J. Kckan. Dz.

*OŻARKA, i, z., ptak, [rybołów, SElîeme; larus 2] ; kukułka , ber Äutfuf. Nie będziecie jedli strusia, sowy, ożarki.

Radź. Lev. 11, 16. Budn. ib. [wodnej kanie. 1 Leop. łyski. Wujek. 2]. OZARŁY, ob. Obźarły, Obeżrzeć sie.

OZDABIAĆ, ob. Ozdobić. *OŻD, OŻDN1CA, ob. Ozdownia.

OZDOBA, y, z., OZDOBKA, i, z., zdrbn.-, Boh. ozdoba; OZDOWNIA, ‘HOZDOWNIA, i, z., OŹDN1CA, OŻNICA, y, Slov. ozdoba (ozdobka, ozdobilka figura grammatyczna) ;    i., ‘OZD, u, w., suszarnia słodu,    słodownia, cf.    miel-

Carn. snâga, zir ; Vind. fnaga , lepota (ob. Łepski), le-    cuch ;    bte SMjbarre, (ob. Oźdżyć) ;    Boh.    hwozd ;    Vind.

potinstvu, lepotstvu, tenkustvu, koranda; Croat. snaga,    osdiza, ful'huniza, fufhilu, dera, fernazha; Ross. o6>kh-

kinchenye, kinch, gyungy; Dal. vreha, urès, uresay,    ramma, pura. Hozdownie do suszenia słodów. Vol. Leg.

naprava; Rag. urès, uresaj, närescjaj ; Bosn. ureha, ures;    7, 135. Słód z ozdu ma mierzyć urzędnik, aby baczył,

Sorab. 1. débenstwo; Ross. Kpaca, npimpaca, npimpa-    jak go wiele przyrosło. Haur. Ek. 90.Ł Piec w ozdowni

comta, ójaroitnoTa, HapaA^, Hapamame, HapameHie,    taki być powinien, aby słodowi ciepłem dogrzewał; dym

yTBapii, yópaHCTBO; Eccl. y3opoaie, yTBape-iie, npiióopt,    jednak    nigdy nie dochodził. Kluk.    Rosi.    3, 269.    Len

yKpaiueme ; krasa, wszystko co ozdabia, przyozdabia,    świeży    suszyć trzeba w piekarni,    abo    dla ostrożności

przyozdobienie, bte 3tcrbe. Waleczna Korono Polska,    ognia w ozdowni. Haur. Sk. 82. Ku suszeniu konopi po-

Słowieńskiego narodu ozdobo jedyna. Birk. Kaw. Malt.    winien być piec na kształt ozdowni; abo i sama ozdo-

A 2. Alcyd ozdoba świata. Bardz. Trag. 471. Newton    wnia    do tego zażyta być może. Przędz. 44. Oźdnice. Vol.

ozdoba wieku naszego. Rog. Dos. 1,19.    Ozdoba na szyję,    Leg.    5, 625. — Transi, fig. Przed Lucyperem siłu pisa-

noszenie, łańcuch (Croat. klarush). Ozdoby kobiece, ob.    rzów, co piszą z maźnice,    Wiele ich przez    dzień przyj-

*Ochędostwo; Eccl. KysirB, Bem« Aparoutimbia ocoómbo    dzie do owej    oźnice. Rej.    Wiz. 167. b. (t.    j. do piekła).

KŁ JKeHCKHM-B yóopaarB npHHaAAeatamia. OZDOBIĆ, f.    OZDOWNIK, a, w., chodzący koło ozdowni, (cf. miel-

ozdobi ad. dok., Ozdabiać niedok.; Boh. ozdobiti, ozdo-    carz), ber SDîaljbbrrer, Tr. słodownik ; Boh. hwozda.

bowati, wyślecbtiti ; Slov. ozdobugi ; Sorab. 1. wodebam, OZDROW1Ć, cz. dok., zdrowym uczynić, zdrowie wracać, wudèbam, dębu, woranofcżam; Carn. oflernâshem, offer-    gefunb matten; Carn. ventam ; Vind. osdravit, osdraulati,

nashêti ^ Vind. oblepuvati, obzirati, ozirati, polepuvati,    zelyti, (osdrava , osdravik * lekarstwo) ; Croat. ozdravlyù-

iszhediti, sefnalhiti, oblepotiti, fnesti;    Croat. kinchiti,    jem,    ozdraviti; Rag. ozdraviti, ozdravgljati ; Bosn. oz-

okinchujem , nakinchujem; Dal. naresiti,    ussnaxiti ; Rag.    drauiti ; Eccl. i|haiith cä, utaio (ob. Cały, ocalić), 3ApaB.no.

urêsiti, nakittiti; Bosn. kittiti, nakittiti, naresiti, ukrasiti,    Ozdrawiający,    Vind. osdrauliv, osdravezhen ;    Eccl. ijtM-

uresiti; Bosn. ugljaditi, uresiti; Ross. iiapaAHTb, napa-    TeamibiH. Do    ozdrowienia,    do wyleczenia,    mogący być

maTb, KpacHTb, Kpamy ; Eccl. oifTBopitiTH, yTBopaio, 6ia-    ozdrowionym; (Bosn. ozdravgliv; Rag. ozdrävni, ozdrav-

roynpamaio; okrasić, zdobić, upiększyć, jterett. Sala    gliv). Moc ozdrawiająca, lecząca Vind. osdrauliuost, osdra-

ozdobiona rozmaitym sprzętem. Teat. 18, 3. Litość nade    vezhnost. OZDROWICIEL, a, m., który ozdrawia, zdro-

wszystko ozdabia kobietę. Teat. 46. b, 48. OZDOBICIEL,    wie wraca, ber ©efmtbntac^er; Croat. ozdravitel; Rag. oz-

a, w., ozdabiacz , przyozdabiacz, zdobiący "co, ber 3Ser«    dravitegl ; Vind. osdraulenik, osdraular. W rodź. zeńsk.

gterer ; Sorab. 1. debicżer; Vind. oblepuvauz, ozieravez ;    OZDROWICIELKA ; Rag. ozdravitegliza. OZDROWIEĆ, /.

Croat. nakinchitel ; Bosn. uresitegl ; Eccl. yAOÓpHTeib.    ozdrowieje neutr. dok., wzmodz się z choroby; Boh.

W rodź. źeńsk. OZDOBICIELKA ; Vind. oblepuvauka, ozi-    ozdraweti, kręgi, okręgi; Slav. et Rag. odraviti ; Vind.

rarza ; Croat. nakinchitelicza. OZDOBNOŚĆ, ści, i. ; Boh,    osdravitife, osdraulen biti, fe flisati ; (osdraulati « lekarstwo

ozdobnost; Sorab. 1. wudebenofcż, wscheradnofcź, ri-    brać); Sorab. {. wostrowam; Sorab. 2. sze fmognusch,

mofcż^ Carn. offernashnost; Eccl. ^OEftOTA ; (Ross. ao-    fmogowasch; Croat. ozdraveti, ozdravelszem; Bosn. ozdra-

ópoia * dobrota) ; ułożenie ozdobne, bte 3tcrli(^fett. Dzi-    vgljati, licit se , strabitse, oporavitise ; Bosn. priboliti,

wo wali się onej kościoła Jerozolimskiego ozdobności. Sk.    ostrabitse; Ross. 03A0p0Btïb, 03A0paBjiHBaTb, oómohłcs;

80ł

osgenitise, udomitise, (cf. postanowić się, osieść); Eccl. oaceHHTHCH ; Ross. cocBaiaibca, (cf. swatać się) ; uxorem ducere, wziąć sobie żonę, ft# eine gran nehmen, ftd) mit Ihr »erheiraten, fie h^talheu; (cf. iść za mąż). Wielkie poczty bywały swatów, kiedy się kto jechał ożeniać. Papr. Gn. 4096. Przed potopem używali i pili, ożeniali się, i za mąż dawali. Sekl. Math. 24. Salin. 5, 123. (cf. bonować, lusztykować). Jeśliby ty sama chciała, ożeniłbym się z tobą, a tak oboje będziemy sobie ty żoną a ja mężem. Teat. 10. b, 39. Rzymianie winę pieniężną kazali tym zapłacić do skarbu, którzy nie ożeniwszy się, wiek swój bez małżeństwa strawili. Warg. Wal. 63. Każdy się zmieni, kto się ożeni. Rys. Ad. 32. OŻENIENIE, ia, n., OŹENINY plur., baê Semeiben, ba8 $elra* ten, ble SSerhetralhung mil einer; Vind. oshenenje, she-nitva; Eccl. oifUCKniiieiiiiie. Wszyscy prawie mają chęć do ożenin, tylko częstokroć ich ubóstwo zraża. Jabl Tel. 172. Zwłoka w ożenieniach zawsze szkodna była. Simon. Siei. 41. Każdy powinien przed ożenieniem trzy lata szaleć. Rys. Ad. 26.

636

OZDRZEMO - OŻENIĆ.

OŻENIENIE - OZIĘBNĄĆ.

Eccl. ijniiHTii ca ; roieber gefunb werben, genefen. Prędzej zachorować, niżli ozdrowieć możemy. Sk. Żyw. 4, 3.

Cały świat doktorowi dać chory przyrzeka, Ozdrowiawszy wnet z myśli doktor mu ucieka. Min. Ryt. 4, 487.

Umiarkowanie radzę i już ozdrowiałemu , jeżeli zdrowde zachować zechce. Pilch. Sen. gn. 423. (Bosn. lagodan convalescens, lagodnost convalescentia, cf. łagodny). Ozdro-wieje » wyleży się. Gn. Th. Star. Dw. 50.

'OZDRZEMO adverb., [widomie, zrzejomo; ftdjtbflr 2]; n. p.

Nie gińcie wżdy 'ozdrzemo. Zygr. Gon. A 2 b. może daremno , próżno.

OŻDŻYĆ, ył, y, act. dok., słód na ozdowni osuszyć; Vind. osditi, ofufhati, SDîalj börren. Torrere frumentnm, słód ożdżyć. Mącz. Tostum hordeum, ożdżony jęczmień. Mącz.

Słody tak ożdżyć, żeby to ożdżenie nie sosnowemi suszono drewkami. Haur. Ek. 4 40.

OZĘDKI, plur., ziele, tobołki, kaletki, Thlaspi bursa pa-stońs, £«fdjenfraut. Syr. 424 4.

OZEGNĄĆ, OBŹEGNĄĆ, OŻGNĄĆ, ożegł, f. ożegnie act. jedntl., Ożegać, Ożygać, Ożgać, niedok.', Sorab. 4. wo-żaham; Vind. oshgati; Croat. obsisem, obsganye; Bosn. 'OZENNY plur., [z greckołac. ozaena, puchlina w nosie; eilt osgecchi, oprriliti, isprrliti; Rag. oxécchi, oxixem ; Ross. 5Rafengefd)n)Ür 2j ; n. p. Wrzody w nosie polipem abo ojKenb, oænraio, oóoacem., oóauiraTb; opalić, bebremten, ^ozennami zowią. Syr. 490, ein ©etôüctyg in ber 9îafe. umbrennen, utnfengen, propr. et fig. Często opiekun in- OZERAĆ, OBŻERAĆ, ob. Obeżreć. OZERCA, ob. Obżerca. wentarzem dobrze opiekł i ożegł ubogie sieroty. Sax. OŻGA, i, w., (oh. Ożegnąć), opaleniec. Cn. Th., ein runb Porz. 422, (cf. ożga). Pluto z sinemi policzkami i z kośmy um Gebrannter, 23erfengter, ein Abgebrannter. OŻGAĆ się, ożgłemi. Ryb. Geśl. B 2. Te próbki pomału zasuszyć, OZGŁY, ob. Ożegnąć.

potym z tyglami ożgnąć, a w piec śklarski wstawić. Torz. OZIĘBIĆ, 'OZIĄBIĆ, f. oziębi cz. dok., Oziębiać, 'Oziąbiać Szk. 87. (opalić, osuszyć). Tygle w dymnej izbie suszo-    niedok., 'Oziąbiewać cont. ; Boh.    oznobiti; ostudzić, propr.

ne, bezpieczniej się ożygają, i dłużej w ogniu trwają,    et transi., abfüblen, fait machen.    Kapusta kwaśna oziąbie—

niż te, co wiatrem suszone były. Torz. 405. (wystawiają    wa wszystkie członki. Sak. Probl. 483. Łakomstwo ostu-

się na ogień), ib. 42. — Witułt wrócił się do Pruss,    dza i oziąbia gorącość miłości    bliźniego. W. Post. W.

a Wilkomir obżegł. Stryjk. Gon. Q 3. wkoło ogniem po-    244. — §. Oziębić sobie żołądek, glow’ç. Tr., zaziębić,

pustoszył, branbfdja£en. Plon z Moskwy wywdedli, Uświat    ftcf; ben 50?ageu JC. erfüllen, »erfüllen.— Oziębić się, ozię-

zaś obżegli. Stryjk. Gon. L 5. — Transi. Prawda żem się    bnąć ; Vind. osebsti fe, osebem fe, fühl werben, abfühlen,

zapomniał, ożgawszy się dobrze winem. Teat. 45. c, 77.    Woda, która prędko się zagrzeje, i prędko oziębia, naft. j. rozpalony winem). ‘OZEGACZ, a, w., opalaez,    leksza jest. Syxt. Szk. 54. Bez pomocy ognia nic sienie

ber Sebreuner, Utttfenger; (Ross. oÓJKHraabmHKŁ robotnik ogrzeje, a bez powietrza nie oziębi. Pilch. Sen. list. 256. ,co kruszce ożyga). "OZEG, ob. Ożog.    — §. Oziębiło się impers., oziębło, aer refrigeratus est.

OŻENIĆ, f. ożeni cz. dok., Ożeniać niedok. ; Boh. ożeniti;    Cn. Th., eS (jat fiel) abgefühlt, tfl fühlet geworben. OZIE—

Rag. oxenitti ; Vind. osheniti, (omoshiti * omężyć) ; Sorab.    BLEC, blca , m., człowiek oziębły, obojętny; (oppos. za-

4.    wożeniu, wożenim ; Croat. oseniti, osenujèm ; Eccl.    gorzalec); ein Sîallftnntger, ©letcfygülltger. Niechaj złorze-

yHeßicTHBaio, (ob. Niewiasta); żonę dać komu, złączyć    czeniom wieków podany będzie ozięblec. Gaz. Warsz. 6,

go z którą ślubem małżeńskim, einen beweiben, tym eine    4620. OZIĘBŁOŚĆ, ści, z., ostygłość, niegorącość, nie-

grau geben. Lew syny    swe ożeniał, i dał za każdego    gorliwmść, letniość, obojętność;    Vind. mlakovitnost, mla-

Gęsty las, aby użył w    nim wczasu swojego. Papr. Koi.    kota, mersloferzhnost, kefnust,    merslobnust; ber ^allftnn,

P 4 b. Ożeniony, żonaty Eccl. oaceHeHWH, meHaTbift. —    bte ^ülte. Oziębłością płaci oświadczenie najżywszej mi-

§. Ożenić córkę z kim * wydać ją za kogo, bie ^0Cl)ler    łości. Teat. 7, 4. OZIĘBNĄĆ, oziąbł, f. oziębnie neutr.

»erbeiralben. Bela Małgorzatę ożenił z Romanem. Nar. Hst.    jedntl., Oziębieć dok., 'Oziębniewać, 'Oziębnować cont.,

5,    21. Uznali Austjyacy sukcessorką Gertrudę, ożeniwszy    ostygnąć, ozimnieć, propr. et transi, fall werben, erfal*

ją z hrabią Badeńskim.    ib. 5, 19. — §. Fig. Połączyć,    ten; Boh. ozabnauti; Sorab. 4.    wozebam; Garn. ossębam;

»erbinben. Staniesz się    matką i panną; ożeni bóg dzie-    Bosn. ozebsti ; Vind. osebsti;    Rag. ozêbsti, ozimitise;

wictwo z płodnością, i dziewicą zostaniesz i matką. Sk.    Croat. ozebńjem ; Ross. 03aÓHyTb, 03aóaK). Oziębła po-

Kaz. 539. Dawnych czasów wschodnie strony królestwa    trawa. Tr. Niektórzy po obiedzie oziębiewają w ręku i no-

z mądrością ożeniały, i mądre królmi czyniły. Sk. Kaz.    gach. Sak. Probl. 4 39. Jeśli to cześć powściągnąć się od

547, Posłuszeństwo z pokorą ożeniajmy. ib. 540. OŻE-    miłostki sędziwemu a oziąbłemu ciału, coż krwi młodej

NIĆ się recipr.; Boh. ożenit se; Vind. oshenitife; Bosn.    a wrzącej! Gorn. Dw. 279. Po śmierci Karola Wielkiego

OZIEJE - OZIONĄĆ.

OZŁOCIĆ - OZNACZYĆ.

637

nauki nieco oziębły. Sk. Dz. 755. Dla nieprawości wielkiej, miłość oziębiała. Birk. Dom. 120. (oziąbła). Ludzie z przodku gorąco pochwycą rzecz nową, ale za czasem przychodzą do oziębłości; przetoż apostoł napomina, aby nie oziębnowali. Gil. Post. 53. Oziębły, a, e, nieocho-tny, letni, obojętny; Bosn. ozebuo ; Vind. mlazhen , kro-pen , mlakoviten, mersloferzen , mlafhnomifeln , merslo-ben, kefen; unluftig, fait, faltfinnig. Oziębłego byliście ku niemu serca. Siem. Cyc. 324. Oziębły w duchu, w nabożeństwie. Cn. Th. Ozięble adverb., n. p. Nieprzyjaciela ozięble miłuje. Past. Fid. 149, (cf. oziębłość). — §. Im-person. Oziębło » oziębiło się, e3 !(jat fił) abgefüblt, ift fülj* 1er geworben. — §. Oziębnąć, zaziębnąć, ftd) erfälten. Ozię— błem, tak długo stojąc z odkrytą głową. Tr.

OZIEJE, OZIONIE, ob. Ozionąć.

OZIELENIĆ cz. dok., Ozieleniać niedok., w koło zielonym uczynić, zielenią obwieść, ob. Omaić, begrünen, belauben, ritnb um grün machen ; Vind. oseleniti, oblepeniti, obtra-viti, potraviti ; Rag. ozelenitti ; Bosn. ozeleniti ; Croat. ozelenüjem ; Eccl. 03eaeHaio.

OZIEMNIK, a, m., Julus terrestris Linn., gatunek owadu, w ziemi żyje. N. Pam. 17, 213, ber gemeine ober (Erb* oielfufL

OZIERAĆ, OBZIERAĆ, ob. Obejźrzeć.

'OZIERODA, y, z., [rusk. ożereda stożek grochowiny lub fa-solowiny 2] ; n. p. Na Rusi groch w drabinach przy gumnie (te drabiny ozierodami tam zowią), suszą. Gwagn. 335. eine , 2lrt Setter, grüdjte u. f. w. barauf ju trocf* nen, ob. Żerdź. 'OZ1ERODNY, a, e; Ozierodna żerdź, eine ©tange ju foldjen Settern; n. p. Za wyrąbane cudze drzewo, co się zejdzie na żerdź ozierodna, na koły etc., gwałtownik zapłaci po trzy grosze. Stat. Lit. 315.

'OZIE WIĆ cz. dok., Oziewnąć jedntl., Oziewać niedok., n. p. Gdyby nie było przeźrzenia Pańskiego, nigdyby te narzędzia świata tego, ani gęby mogły oziewić w onym upadku twoim. Bej. Post. F f 1. rozziewie, otworzyć; cf. ozionąć, ozieje.

Ustrz. Troi. 37. — §. In bonam partem: Wenus z Dyaną oddechem swym słodkim te miejsca ozionęły. Karp. 3, 29. — §. Wilk go ozionał, ber 2Bolf hat ifm angefdjaut, unb mit feinem 5lnblicf au3 ber Raffung gebracht. Powiadają» że wilk pierwszym swoim widzeniem człowieka ozionie » że czasem i ratunku głosem w'ołać nie może. Haur. Sk. 313. Oczy wilcze mamią zwierzęta, tak dalece, że nawet i człowiek zawołać nie może, kiedy go wprzód wilk postrzeże, bo go przez to samo oczyma omami. Lub. Roz.

Wilczaszku ozionąłeś owieczkę niebogę, Ona za tobą bieży, choć ma w sercu trwogę. Simon. Siei 76. (cf. urok). Wilk, gdzie ukąsić nie może, tam *ozinie. Zygr. Ep. A 2. Nas szatan tak 'ozinął, iż dobrowolnie mu w paszczekę bieżemy. Żarn. Post. 3, 573. Tak dze nas piekielny wilk *ozinął, iż choć widzimy łówki jego, dobrowolnie jednak za nim bieżemy. ib. 1, 80. — Transi, fig. Ozionąć co, chciwie żądać, chciwe oko na co rzucić; gierige Singen auf etmaS merfen,: heftig begehren. Alexander Wielki świat wszystek myślą ozionał. Opal. Sat. 61. Com raz dał, nazad tego nie ozionę. Morszt. 186. — §. b) Ozionąć kogo, opętać kogo, zjednać jego łaskę sobie. Dudz. 49. einen für ftd) bezaubern, entnehmen.

OZŁOCIĆ, f. ozłoci cz. dok., Ozłacać niedok., pozłocić w koło; Sorab. 1. wozwotżam; Vind. oslatit; Ross. 030J0-THTb, 030J0UaTL, 030;ianHBaTŁ, (zbogaciĆ) ; Eccl. OIÇiiaTHTH,

o3jamaio ; runb urn oergolben, umgolben, übergolben. Ozłocił dom wewnątrz szczerym złotem. W. 2 Parał. 3, 5. Kiedy pigułka tak dobrze ozłocona, trzeba ją połknąć. Teat. 22» 93. Niejeden biedny rolnik tam się długo pocił; By pan gnuśny z łez jego grzbiet szkapi ozłocił. Nar. Dz. 3, 152. Mieć pieniądze, mieć wszystko, przy tym ta mamona, I sama szpetność szkli się jakby ozłocona. Zab. i, 109. Ozłociłbym go, odważyłbym go złotem ; złoty to człowiek. Cn. Ad. 806. nieoszacowany, ich möchte iljn ö-ergol* ben, ba§ ift ein ©olbmann. Kiedym mu list ten oddała; rozumiałam, że mię ozłoci. Teat. 29, 57. Ręce czyje n71MI    .    .    .    ozłocić. Teat. 21, 68; cf.    smarować mu ręce. OZŁOCI-

OZIMI    .a, le,    et    y,    a,    e,    (qms,    około    a,my)    «rater.;    CIEL,«,*..; Sorab. 1.    wozwotżer, wozwotnik ; który

Boh. ozymy, ozymnj ; Ross. 03Hmhmh , 03hmłih. Gruszka    ozjaca ^    ^ergolber

ozimia. Syxt. Szk. 261. Ozime zboża sieją się przed zi- ₀ ŁOPAĆ s    recipr. dok.,    Teat. 3. i, 33, o

‘»T, f? n? az Pr2yszfeS°Ja'a- KM Roél. 3, m    4, obeżreć ,j objefó sie, i

128. SBjtttergrtretbt. Ozima pszenica. Dudz. 49; Rost. je-    Sorab. 1.    wożlopam szo.    ‘    ‘

4H»Ka. Zyto ozime które na zimę bywa siane. Syr. 913;    ₀if0paj0|    na łóiko wwa|,j

(oppos. jare z oza). i A , y, z. ; Bab. czyni ; Ross. OZNAĆ sie gdzie, abo z kim recipr. dok., obeznaó sie, 33e» 0311Mb, 03BMi.ua ; Eccl. 03HMb, 03UMMHa ; M ffiratergetreibe.    modjen. Źle skoro sie złodziej ze psy* ozna.

(Boso. ozimaę .    jęczmień;    Croat.    ozimecz).    Zboże,    które    Klon Wor 35 przywitaj    ja‘ko druźbJe wiem że sie

fi7imnrry,U° S'? S'ać’ Z0WI? ,ozlmln3;    ³'⁾⁴--    oznacie. Mat. z Pod. A 1.

OZ1MNIEL, f. ozimnieje neutr. dok., oziębnąć, fait mer* OZNAĆ f ożnie cz iedntl 0/vnnć niedok yhnżc ckndć

DotwiMdza™'Lloón<1' #>i“ihk' CT- b2imi;iem?- .Trunek ‘,en    ł»i‘wo odprawić, b«8 ©ctrdbe oMÿex. w"Francy! bardzd

C1M “oziębły) ⁵’n “a,ZenSkl ' °h0Ć °Z,mn,aIy-    ^dk° zb“4a    C’^ ¹⁵⁵ -. B°h„    R^

^    oncaTb, oaumaTb. Ozyname, ozęcie Boh. ozjnka, ob.

OZIONĄĆ, OZINĄĆ , j. ozionie, 'ozieje cz. jedntl., otchnąć, Żniwo.

napuchnąć, giftig anhaudfen, mit giftigem fauche anftecfen; OZNACZYĆ, OBZNACZYĆ, f. oznaczy cz. dok., Oznaczać-

(Etym. ziewnąć). Co mię tylko otacza, zarazą ozionał.    niedok., §. a) znaki około czego podawać. Włod., nmjeicfl*

Karp. 1, 182. Schną lilie i róże, cokolwiek ozieje, Za-    nen, bezeichnen, Sieben hemm machen; Boh. urćiti ; Sorab.

rażone powietrze, umiera i mdleje. Ustrz. Klaud. 57,    1. wobczeychuyu ; Vind. osnaminuvati; Bosn. obiglisgiti^

171.

sro-

samo-

ESI-

■so,

2T. s:

się, CÖ

dzień, skoro się obja , L, jak bela. Mon. 70, 177.

638

OZNACZYGIEL - OZNAJMIĆ.

OZNAK - OZON.

Croat. uglaszovitüjem ; Ross. 03Ha«iiiTE, 03Ha<mîb, 03Ha-    nenje, napoved, napovieda, nakasa, pomiena, pomie-

qHBaTt, OTMtTHTE, OTarfeuaTb, paaarbTHTb, pa3»rbqaTb.    nenje; Carn. pomęnk, osnanilu; Sorab. 1. wopowedżeno,

Circumsignare, obznaczyć, ocechować. Mącz. — §. b)    wopokazano; Ross. HSBtmeHie, HaBicrie, H3BtcTBOBame,

Oznaczać, do poznania podawać, dawać poznać, jit er»    3aaBKa, 3anBJieHie, 3aaBJHBanie. — §. Oznajmiać się z kim,

fennctt geben, bejetć^nen. Strój częstokroć oznacza, co się    zaznajomić się, znajomość zabrać, $efanntfd)aft machen,

wewnątrz świeci. Kras. Pod. 1, 30. Minęły te czasy, gdzie    W tym miesiącu ku miłowaniu dobry czas jest, z pania-

broda nieuczesana i łatana suknia, były mądrości ozna-    mi się oznajmiaj. Spicz. 199. OZNAK, u, m., OZNAKA,

czeniem. Mon. 72, 709, (ob. Oznaka, znamię). Był to    i, z., znak, po którym co poznają, n. p. prognostyk;

człowiek młody; ile mogłem miarkować, nie oznaczał wię-    Vind. sposnanitnu snaminje ; Ross. pa3MtTKa; jjddjftt,

céj nad lat 20. Kras. Hst. 186. Dmoch. U. 38. N. Pam.    Shijetdjen, SDłerfmal. Dla swej wspaniałości jedynie oznaku

5, 138. OZNACZYCIEL, a, m. ; Sorab. 1. wobczeychwa? ;    Wszystkich w piątki obżarców częstował bez braku. Zab.

który oznacza, ber 23ejetc^ner. OZNAJMIACZ, OZNAJMICIEL,    15, 93. Przyjmijcie ten ostatni znak przyjaźni mojej. Teat.

a, to., oznajmujący co, opowiadacz; Sorab. 1. pźizyewicźe?;    47, 113. Nie widzieli w nich tylko radość i oznak serca

Vind. nasnanovez, nasnanuvauz, osnanez, osnanuvauz;    przychylnego. Przyb. Luz. 39. Przypadki w chorobach są

Croat. obznanitel, nazvesztitel ; Ross. H3BicTtrrejib ; ber    niby oznakami uwiadamiającemi stan chorego. Perz. Lek.

feiger, 2lttfunbtger. Pronuntiator, oznajmiacz swego mnie-    66. Na oznakę zjednoczenia się ze stanem miejskim , stan

mania. Mącz. Nuntius, poseł, oznajmiciel. Mącz. OZNAJ-    rycerski po nim do ucałowania reki królewskićj przystą-

MICIELKA, i, i., bte Slnfünbtgertnn, Slitjeigerimt. Nuntia,    ,pił. Gaz. Nar. 1, 300.

posełka , oznajtnicielka. Mącz. ; Croat. nazvesztitelicza ; OŹN1CA , ob. Ozdownia.

Ross. H3BtcTHTejLHHua. OZNAJMIĆ, /'. oznajmi cz. dok., *OZOBAĆ, OBZOBAĆ, f. ozobi cz. dok., dziobem ogłodać, Oznajmiać, Oznajmować niedok ; Boh. oznamiti, oznamo- Utnfd)ndbdn, mit bem ©d)nabel umfrejfen, Utttptcfctt. Wiśnie wati; Slov. oznamowaf, oznamugi, ułoźjm, (cf. ułożyć);    twoje szpacy Swiegotliwi i leśni obzobali ptacy. Zmor.

Sorab. 1. woznamuyu, woznamolcżam, wozyewam (ob.    Siel. 178.

wają drzewm w piecu. Wtod.\ Boh. ożeh, hfeblo, widii— ce; Sorab. 1. peczne rjebwo; Sorab. 2. groblo; Carn. burkle ; Vind. burkle, pezhne vile, vfliza; Croat. osèg ; popechek ; Rung, azag; Slav. oxeg, oxog, vaträlj ; Bosn. grebbo, popeejak, osgegh, vatragl, łopata od oghgna ; Rag. oxègh, vâlragl; Ross, owerb, Kjnona, KJioqKa, ko-qepra , Kouepe^na, yxBais, yxBaTHKT>, yxBaieu'b ; (05K0-ra sparzelizna) ; ber @fl)ürftod, bte Ofeitfrutfe. Rudicula, mała palica, którą, gdy warzymy, ognia poprawiamy lub przygrzebamy węgla, ożog, pociaszczek. Mącz. *Ożeg, pociask, hama. Ÿolck. 593. (ob. Kosior, pogrzebaczka). Ożog, naczynie z drzewa zrobione, do wygarnienia węgli z pieca piekarnego. Wiel. Kuch. 419. Daremny ciężar na ziemi, ni bogu świeczki, ni dyabłu ożoga. Pot. Jow. 188. Maca drugich ożogiem, kto sam w piecu lega. Pot. Arg. 382. (Slov. Gaki ge kdo śelma, tak też i o dru-liich misli; kocieł garcowi przygania ; śameś taki). Przed dwunastą, nim jeszcze drugie piały kury, Gdy baby na ożogach lecą przez kominy, Na rozstajnie, na bagna i na łyse góry.... Zabi Zbb. 27. bte £e?en reileit auf ber Ofen» gabel. Teat. 11. b, 106. Ząbk. Mi 409. I we dnie mądre baby jeżdżą na ożogu. Pot. Arg. 79. (t. j. i we dnie dokazują). — *§. Szkodziły w lesie pieszym gęstych drzew oźogi. Jabi Buk. 0. głównie palących się drzew, fetter» brdnbe.

Ozwać), pżizyewam (cf. przyzwać), pżipowedam, pżiru- OŻOG, ‘OŻEG, a, m., (cf. ożegnąć), kij, którym posu-tżam ; Sorab. 2. hopschawisch ; Carn. pomèniti, pomę-nem ; Vind. osnaniti, osnanuvati, sasnaniti, nasnaniti, nasnanuvati, nabirizhati, napovedati, opomenit, posna-niti, nakasati, na snanje dati; Croat. oznanójem, obja-vlyam, porùcham , obznanójem , nazvescham, (cf. obwieszczać) ; Bosn. navistiti ; Ray. uznanniti ; Boss. 3aaBHTb,

3<lJIBJIHTb , H3T>fIBHTb , HSbflB.lHTb , OÖOCMTb , nOßtCTHTb ,

noßtmaib, 40io>KHTbCH, 40iaa4Ußarbca ; Eccl. ih/^iamo-HaTii, onoßli4yio, BOSB'bmaio, u^Kiujuiuni ; (03naMGiinTiï, osiiaMOHani, oznaczyć); daw'ać znać o czym, opowiadać, odnosić co, donieść o czym, etroaS aitgetgcn, melbett, Fuitb 11)Wt, wtffen lajfeil. Ten właśnie oznajmować rzeczony, który najpiérwéj co nowego opowiada albo objawia. Salin.

4, 30. Wszedłszy Tobiasz, oznajmił te wszystkie rzeczy ojcu swemu. 1 Leop. Tob. 5, 10. Oznajmujeray tym listem naszym, którym wiedzieć należy.... Vol.. Leg. 1,

752. 'Ojciec synom oznajmować będzie prawdę twoje. 1 Leop. Jes. 38, 19. Wyznawam Jehowę, i oznajmiam moc jego. Budn. Tob. 13, 8. To o pierwszym przyjściu Jezusowym oznajmia prorok. Sk. Kaz. 13. Wyprawiał królowej Saba Salomon co mu kolwiek zadawała; i nie było nic, czegoby jej jaśnie nie oznajmił. 1 Leop. 2 Parał. 9,

2. Józef, gdy doznał uprzejmej braci chęci ku Benjaminowi, już się im oznajmiać chciał. Sk. Żyw. 1, 323. dać się poznać, ftd) jit erfeitttcn geben. Oznajmiony, uwiadomiony Ross. H3Bl>CTBOBaHHbiH. Oznajmujacy, uwiadomią- ,n7An    ,    , n.    • , Tt ..

jący /Hoss. BsrtcnreueuM, yvUonmcLuü; Eccl.    OZO,JA -    ² ’ [p°równ Osuną , nu«10 wH.ap.rn, 2];

njunrciuiv- Gramm»!. Tryb oM.jmuj.cy moim in- ff 0Bek ",n zamor?kf' «* rffW#« Sn. . W,na dicativus; Slov. OM.mow.telni, oznamowatliwi, oznamu- ^tore morzem przychodzą, Alakanty, Madery, Ozoye. VoŁ

gicni, oznamowatliwec; Sorab. 1. wopowedatć, wopowe- , e^‘

dawcz ; Vind. pokasajozha vifha ; Ross. H3T&HBmejibHOe OZOŁCIC cz. dok., żółtym uczynić, gelb mad)ett ; Vind. oshou-«aKiOHenie. Oznajmienie, uwiadomienie, (‘oznajm. Chodk. ^ati; Eccl. OKeJTaro, acejTio.

Kost. 67); Vind. nasnanenje, nasnanstvu, nasnanik, osna- ł0Ż0N, a, e, oźgły, opalony, timbraitnl, bcrbrannt, mnfeitgt.

Semiustulandus, który ma być na poły opalon, nad pło- ‘OŹRZENIEĆ, Tr., (cf. ośrzenieć' doźrzałym się stać, ret« mieniem ozon. Mącz.    ^    fen, reff «»erben. Gdy len < .rżenia?, pod dach z nim

OŻONĄĆ się, f. ozenie się, ożonę się recipr. jedntl., od-    umykać trzeba. Tr.

ozu-

jąć się, obronić się, i odżonąć, to jest, odpędzić nie- OZUCHWALIG się, f. ozuchwali się recipr. dok., ośmielić przyjaciela; (Elym. żonąć) ; ftdj enteren, ben gefnb ab    się zuchwale, ftd; erfrechen. Gwałciciele ludzkości

wehren unb megtreiben. Niechże mię przyjdzie abo pośle    chwalą się ludzi nazwać własnością swoją. Przestr. 20.

imać, Jeszcze się Rynald tą szablą ozenie. P. Kchan.    Nigdyby si% nie byli na to ozuchwalili. ib! 250.

Jer. 117.    •    OŻUWCA, OZÓWCA, y, m., (cf. zuch, żuchwa), oszczerca,

OZOR, u, m., OZOREK, rka, m., demin., jęzor, język,    *osoeznik , obmówca, potwarca; Boss.    BaBa4HHKŁ, f. na-

sed cum express, contemptus, bie 3««0e.    (Hoss. 030p^,    Ba4nnua, HanbTHHKT», f. naBiTBtma, ber    SBerlautnber, ©pöt«

030pHHKï « zuchwalec). Miece się różnie szaleniec, ką-    ter, Mjöfjner; (Boh. zwâc garrullus). Tedy błądzący w

sając się w ozór. Wad. Dan. 75. Czegóż wykrętny nie    rozumie umiejętnemi będą, a ożuwcowie nauczą się za-

zfałszuje ozor ? Zab. 15, 247. Niech go złe ozory nie    konu. Badz. Jes. 29/24. Budn. ib. »not. ożuwcowie

tykają. Pot. Arg. 76. Wyżły z pracy dysząc, wywie-    abo żwacze.» Z dzikich zwierzy najgorszy ożuwca, z do-

szają zapienione ozory. Staś. Num. 1, 133. — §. Prae-    mowych podchlebca. Budn. Apopht. 32. Exod. 46. Ożówca.

sertim: Ozor, język wołowy etc., który jedzą ; Croat.\ o-    Jan. Lig. C b. — ( OZWAĆ się, oh. Odezwać się). —

lovzki jezik; 9tinbê5unge, ©(^«»efn^nnge    îc., bie man i$t.    OZWAĆ cz. dok., żwaniem na około    ogryźć, nmfauen,

Ozory bydlęce, które się wędzić mają,    dym jałowcowy    — §. Obmówić, potwarzyć, osoczyć;    Boh. ożiwati; «er«

przednie uczyni. Kluk. Zw. 1, 236. Więdle ozorki. Gost. laumben. Ożwanie, które* z potwarzy idzie, jest rzecz Gor. 86. geränderte 3««gf«*    ,zła, a nigdy żadnemu nie przystojna. Kosz. Lor. 53.

'OZORZYC cz. dok.-, Eccl. oęapHTii, oiçafmTH ; oświecić zo- OŻYĆ, f. ożyje neulr. dok., ‘ożyją, ‘ożywia (ob. Oży-₅rzą, bemorgenrötljen.    wić ) pr., znowu do życia powrócić, cf. odżyć, pr. et

OZOTA, y, i., len dziki, lenieć, linum agreste, nulber Cefn. transi., mteber ««fleben ; Boh. obżiwnauti, ożiti, ożigi, obżi-Syr. 1022.    ,    gi; Vind. oshivit, sliiu postât, fe oshiviti, k’ febi priti,

O^OWIĆ sie, ob. Odezwać się.^ OŻOWCA, ob. Ożuwca.    reshiveti ; Bag. oxîvjetti, oxîvjeti; Crcat. osivitisze ; Boss.

OZRZALCA, y, m., OZRALEC, OZRZALEC, Ica, m.; (Boh.    owhtl, ojKHBaTt; (cf. zmartwychwstać). Może umarł;

ożralec, obeżralec, obżerec ; Slov. ożralec; Hung. rćsze-    ale może też ożyje znowu. Teat. 52. c, 39. To jest

ges; Sorab. 1. wożrawcz ; Croat. osiravecz, oserlyivecz) ;    dopiero prawe ożycie, kiedy kto sławnie umiera; bo

obżerca, obżarty, ein greffer, ein Vielfraß. Ożralec i opilca.    wszystkie jego poczciwe sprawy ożyją, i znaczniejsze

Badz. Deut. 21, 20. Lej. 1 ost. H 8. Opdca i ozralca    będą niz za żywota. Gorn.    Dwór.    60. Ożyły, co ożył po

przyjdzie w ubóstwo. Badz. Prov. 23,21. Pijanica i    obumarciu, redivivus. Cn. Th., (cf.    zmartwychwstały). Oży-

ożralec zubożeje. Budn. Prov. 2o, 21.; (Boh. ozralkyné    ły, etiam de muscis, vermibus, avibus, plantis post hie-

óbżarta). ‘OZRZALSTWO, a, n. ; Boh. ożralstwj; Slov.    mem vigentibus. Cn. Th., (cf. ożywić),

ozralstwo, obżerstwo ; obżarstwo, Merep, ©efrópfgfeft, ‘OZYDAĆ, ob. Oczekiwać. OŻYNAĆ, ob. Ożnąć.

SStelfrefferep. Bezecnym tym ‘ożrzalstwem , jeśli się kto ‘OŹYPAŁKA, i, i., trzcinna pałka, typha. Mącz., bie 3fo$r« bawi, Już niemasz nic tak złego, co się    w nim nie    folbe.

zjawi. Bej. Wiz. 30. Z ożralstwa, opilstwa, szaleństwa    ‘OŹYRCA,    ob. Ożerca.    OŻYWAĆ, ODZYWAĆ,    ob. Odezwać

zwyczaj wypuścić ich nie chce. Bej. Zw. 125 b.    1. OZRZA-    OŻYWIĆ,    OBZYWIĆ,    f. ożywi    cz. dok., Ożywiać niedok.-

. wo—

» C)ŹAR<ŁiY, OBŻARTY, ob. Obezreć się,    Ozreć się.    Boh. obżiwiti ; Slov.    obżiwugi,    obżiwugem;    Sorab. 1

n P °W0C- Doźrzaiy)-    żiwu , wożiwofcżam, woduschnofcżam, wohutrobnofeżam ;

UZHZLBIG się, f. oźrzebi się recipr. dok., źrzebię urodzić;    Carn. osshivim , osshiveti ;    Vind.    oshivit, obshiulati, re-

Boh. ohfebiti se;. Bosn. osgdribitise ; Bag. oxdrjêbitise,    shiulati, (reshiveti. posilić) ;    Croat    osivlyüjem, osivlyavam;

>KH—

xdneebise; fohlen, ein güßen merfen. Swierzopy źrzebne    Bog. oxîvjeti, oxîviti ; Bosn. osgiviti ; Boss. JKHBHTb,

OÎKHBOTBOpHTI,,

639

OŻONĄĆ - OŹRZEDLE.

OŹRZENIEĆ - OŻYWIĆ.

i oźrzebione. Hipp. 23. Klacze na oźrzebieniu ostrożnie    bik), »MBOTBapHTb, o*hbhtł, omHBJiaTL,

o roboty zazywać się mają. Kluk. Roił. 3, 115. Źrze-    o^yineBiiTt, o^yiueBiBTb; Eccl. miiBOTKopiiTii, muBOTBopio

bicorn, gdy się juz oźrzebią, dobrze im podawać jęczmie-    (Graec. Çwonoià), 04ymecTB0BaTH, omiiBOTBopHTH, BiiaTH

⁵‘ (cf. ocielić się, oszczenić się, okocić się).    ₄ymy; B4yuieBxaio ; (Graec. ipxpvXó(o ; Germ.Ufeelen); ży-

UZKZGULE, a, n..[poła, ora, ber ©anm ; porówn. cerk. orne-    ciem obdarzyć, cf. odżywić, beleben, propr. et transi.,

peiune lumbus 2] pas, ber ©urt, ber ©Ûrtel. Oliwa spły-    pokrzepić, (Ćf. ożyć) Duch jest, który obżywia. W. Post.

wająca na brodę Aaronową i na oźrzedle szat je$o. Budn.    W. 2. 18. Duchy ożywiające abo serdeczne. Syr. 502.

łs. 133 [kraje odzienia. Badz. 1 Leop. Wujek. »not.    «ebenêgeffter. Krup. 3, 132. Duch jest ożywiający, a ciało

abo na bramy.» 2]. (na podołek. Bibl, Gd.). — §. [Na-    ożywione. Mon. 64, 314. Ożywione ciała sa te,* w których

szyjmk ; porown. ross, omepeaie 4], Przez moc choroby    wewnętrzny jakiś ruch i pasmo ciągłych odmian, ma

odmieniło się odzienie moje jako oźrzedle ścisnęła mię    miejsce, które rosną i giną. Śniad. Teo. 30. Dokąd ży-

sukma moja -Budn. Job 30, 18. (przeporek. Bibl. Badz.    wotne ciepło ożywiało Jego cne ciało.... Groch. W.

o nier z. Bibl. Gd.). (ba$ meincê iîletbcô. Cut^), cf. 116. Dwa ciała przywiązaniem spojone, jedna zdawała rozpór.    się ożywiać dusza. Teat. 2, 75. Bars. ; Eccl. C04ymBŁitf;,

640

OŻYWA - OŻYWIAĆ Z.

OŻYWNY - OŹŻONY.

łCAtiNOAOYUihiii., Tanyiowe 4yiuy HMymift. Duszą ożywiony, Rag. oxivilegl ; Croat. osivitel ; Eccl. oauiBHTejib, îkhbo-Eccl. OĄOYUieBAKNi, 4yiuy imtiomiH,    C04yuiHHH.    Trawę    TBOßHT&Vh. Herod zabijacz, a Pan ożywiacz. Bial Post.

wilgotność blizka ożywiała. Otw. Ow.    120. et 26.    Wino    162. Wąż w zanadrzu ogrzany, ożywiciela swego jadowi-

rozumnie użyte siły osłabione ożywia. Krup. 5, 403.    tym ukąszeniem zabił. Pilch. Sen. gn. 340. Duch ś. dla—

Bóg obżywia nas łaską swoją.    W. Post. W.    349. — §.    tego    ożywicielem nazywa się, iż dusza z bogiem złączo-

Ożywić, odżywić, do życia    wrócić, życie    przywrócić,    na,    bardziej żyje, niżeli ciało, które złączeniem duszy

wskrzesić, ooit Mettent kleben, tnś Sebett bringen, nneber    żywi się. Kucz. Kat. 170. Obżywieni żyjemy w obżywi-

lebenbtg machen. Łatwiej może    być ożywiony członek mar-    cielu    naszym, ₅ a ożywiciel^w obżywionych swoich. Rej.

twy, który jest w ciele, niżli    odcięty. Hrbst.    Nauk. M 6.    Post.    Q 3. OŻYWNY, OBŻYWNY, a, e, ożywiający, be=

Pan ożywia, które chce, gdy im ducha swego użycza,    lebeitb; Sorab. 1. woduschnofcżacze ; Ross. 5KHBHTe4bHbiH,

aby ci umarli w grzechach ożyli. Wiśn. 583. Bóg, gdy-    JKUBOTßopHbiH, o>KHB0TB0pHTe4bHbiH; (Rag. oxivgh'v; Croat.

śmy byli umarłemi w grzechach, ożywił nas. Dambr. 213.    osivlyiv revocabilis ad vitam, do odżywienia). Materya od-

Obżywił niemało ludzi Chrystus, mocą swą, tylko zawo-    żywna lub ożywna, która jestestwom organicznym za polawszy: n. p. młodzieńcze! tobie rozkazuję, wstań! i wnet    karm służyć może. Śniad. Teo. 57. W wielu stawach

ożył, i siadł na marach. Gil. Kat. 64. — *§. Obżywić,    znajdują się ryby, które mniej nad inne ożywnego po-

wyżywić, n. p. Nie obżywi wszystkich, ernähren. X. Kam.    trzebują powietrza. N. Pam. 3, 280. Nasienia rodzajne

Niegodzien jest powietrza, którym się    obżywia. Baz. Sk.    wszech rzeczy, silone ziemią obżywną rosły ; vivaci. Zebr.

83. którym żyje, które w się wciąga.    *0ZYWA,    y, i.,    Ow. 14. Soki ożywne. Karp. 3, 57. Już ptaki pierwszy

ożywianie, bfl3 Selebett; Vind. oshiulenje, reshiulenje,    słońca promień przywitały,    Gór wierzchołki ożywnym świa-

oshivetje, reshivitik ; Ross. jKHBOTBopcHie, omiBOTBopeme ;    tłem zajaśniały. Karp. 1,    381. Ożywne słońce, ib. 7,

(Boh. obżiwa sposób życia, rzemiesło). Moje serce krzepi    54. Ożywne skarby nieba.    Nar. Dz. 1, 29. Tam pewna

się w cieszącej ożywię. Przyb. Milt. 390. Ty bohatyrska    zasług nie chybi zapłata,    Ożywnym darem siły pokrze-

Muzo , przyjdź mi pomodz wiersza, Lub cię właściwiej    piać. Zab. 14, 96.

nazwę, ty ożywo pierwsza. Przyb. Ab. 5. t. j. ożywicielko, OŹYZNIC , ob. Użyźnić.

Selebertmt. OŻYWIACZ, OŻYWIC1EL, OBŻYWICIEL, a, OŻŻONY, a, e, Estas, palony, ożżony. Mącz. ożgły, opalony, m., ożywiający, życiodawca, ber Seleber, ©cbcr bcê Cebenê ; bebramtt, umbrannt, umfengt.

Koniec Tomu trzeciego.

re°ss

Zaczęto drukować dnia 7. września 1856. ; Ukończono dnia 1. sierpnia 1857.

Pod zarządem Wojciecha Monieckiego uprzyw. dzierżawcy drukarni, składali : Wawrzyniec Paiuski,

— Wojciech Sosnowski.

Odciskał na prasie pośpiesznej: Fr. Xawery Pobudkiewicz.

POPRAWKI.

Str. 48 przedziałka 2 wiersz 20 z dołu. Martahuz, Martauz, a, w., [właściwie Martalauz, z tur. martalos < miles chri-

» 68

stianus in christianorum confiniis. Men. I, i 048. — 2]. Croat. martalosz ; [żołnierz graniczny węgierski, Uit(JItfd)er ©rdttjfolbat. Pieszego ludu nie bywa z narodu węgierskiego lecz z postronnego, ale Caklowie , hajducy, martalau-zy, Słowacy, ci są bardzo skoczni pieszo, gdzie przyjdzie w górach. Biel. Spraw. ryc. 66. Turcy szpiegi mają ze wszech stron i martalauzy, gdzie leży wszystkie wojsko nieprzyjacielskie albo ciągnie, wszystko wiedzą przez nie. ib. 55. — §. Transi. Martahuz 2];

2    *    19 z góry. Melabija, zam. podanego tam objaśnienia polói: [z greek, p&äfißiog • nigram

i. e. obscuram ducens vitam. Hesych. — 3].

oo so

CO -J

4 z dołu. Muchair, u, m., [z tur. machaejjer * camelota tela, ©djamlot. Men. I, 439. — 2], 6    » Myszy. §. 2. Myszy, myszki, choroba końska [gwiżdż, bei Voller, ob. Jung

Słów. I, 526. — 2].

mann.

Do niniejszego tomu, rękopisma Lindego nie dostarczyły żadnych poprawek; nie omieszkaliśmy atoli z naszej strony dać baczność na znaczniejsze uchybienia autora, a poprawki tego rodzaju znajdują się pod następującemi słowami: maca, macierz, maciora, magora , maksyma, mamzer, mantykora, marcowy, martauz, maruder, margański, masyk, matka, maź, medard, melabija, melissa, mendoweszka , merydyan, metki, mienność, mierzyn , miód, mleć, młyn, mocya , moczny, mołczanka, moldawa, molestya , moryczyć, moskwa, moszczą, motuz, mroszczyć, muc, muchair, multany, muszka, my, mykita, nahuła, najesty, nalewajko , napużać , narzec, nażeleć, neni, niebylica, niegla-źny, nielusy, niet, nietota, niewola, nocwid, norderski, nosacz, niuchnąć, niuń, obar, obchód, obel, obertas , obida , obidzi, objawiciel, oblem, obnuża, obod, obodziasty, obornik, obrość, obroszczony, obrzazg, obrzynek, obur-stwo, odczochnąć, oddać, odhowić, odryna, odścić, odświegotać, oduszewieć, odużeć , ogier, ogród, ohłoble, ohur-stwo, okarmić, oko, okowita, okrainiec, okrutny, okrzyk, olekszy, oman, oniemieć, opar, opeya, oponować, opry-czyńca, opryszek, ops, optypate, opugna, orar, orędzie, orob, osęk, osiec, ostręga, ostrzek , ostrzew, osudar, oswik, oszczepisko, oszukać, otak , otara, ożarka, ozdrzemo , ozenny, ozieroda, ożłopać, osoja , oźrzedle, i t. d.

Liczby przy takowych sprostowaniach położone , mają takie same znaczenie jak w tomie poprzednim i łatwo obaczy czytelnik że tak P. Jan hr. Załuski, jak P. Stanisław Przyłęcki , P. Dyonizy Zubrzycki i inni, w gorliwości swojej o ulepszenie wydania niniejszego nieustawali. Prócz korekt z obowiązku robionych, zajmował się nią jeszcze przy tym tomie z samej tylko grzeczności P. Stanisław Przyłęcki i P. Jan Szlachtowski, za którąto pomoc z ich strony składam im niniejszem publicznie podziękowanie.

AUGUST BIELOWSKI.

mm

mtSm

DALSZY

CIĄG

spisu osób które nabyty ten słownik.

W kancelaryi Zakładu:

Liczb. ex.

00. Bernardynów konwent.........

Biblioteka gimnazyalna w Rzeszowie......

Ćwierzowicz Alexander..........

Dejma Antoni......'.......

von Geyersdorf Ottomar..........

Gołębiowski Stanisław z Krakowa.......

Baron Jachimowicz Grzegorz, biskup Przemyski .    .

Milikowski Jan............

Mochnacki Dymitr...........

Pelar xiçgarz z Rzeszowa........

Stankiewicz Franciszek.........

Stupnicki Hipolit...........

Tarłowski Alexander z Łańcuta......

Witman Karol............

Zupański Konstanty z Poznania......

U Stanisława Przyłęckiego, Sekretarza Towarzystwa gospodarskiego:

Baraniecki Tomasz z Baranówki......

Kobuzowski Emeryk..........

Hr. Potocki Stanisław z Brzezan......

Pragłowski Alexander Dr. praw z Komorowie .    .

Liczb. ex.

Szwejkowski Jan Dr. praw i adwokat z Radrusza .    .    1

Zakład gospodarski w Dublanach.....

Ziembicki Grzegorz Dr. medycyny.....

U Mieczysława Potockiego, w Kociubińczykach :

Liczb. ex.

13

22

Albinowski Franciszek Godzieliński Leopold Horodyski Leonard Horodyski Rudolf . Korytko Seweryn . Pajgert Kalasanty . Pajgert Stanisław . Wolański Erazm Zawadzki Antoni

U Wojciecha Manieckiego, dzieriawcy drukarni Ossolińskich :

Liczb. ex.

Liczb. ex.

_.....,

ji

*

APi*>

*

-

J

!

■y

?

-

• -• ■

•:

*

v

:

v

♦

.

99-S

\

^ ■

$.9S

-

'

S

:

ST

*5?

\

"V

*

.9

POLITECHNIKA KRAKOWSKA

PTOî TA\nr

'à

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

Aj

.tM

111-306232

f/

■&m- 480/55 20.000

ii

...

ł.

•ajipÇl •>£ !¥#J

iśl'-

jr

»/i

,A

*•*.*;< •

K . .tjLfe*

4,:

Sa

•r

.Ir

Ł/ł

Ct

Âl

'.V

!•/

ki

J*Çr

* îE

t'.

f.i

aW»

■ ęij

»,

’-Mfc

f JT

>j

L'*f

tu

4f

L. j

.ï Si

mas*

>,• i.

«vNkjJp^ *

f^PpH

ÂJSSfli Ti]

włj

Eft

la s

■N

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

f'r 1?

jn

Tt/WÖf

»jpg

xsßSBm